Alterumque agnum similiter offeretis ad vesperam juxta omnem ritum sacrificii matutini, et libamentorum ejus, oblationem suavissimi odoris Domino.


Die autem sabbati offeretis duos agnos anniculos immaculatos, et duas decimas similæ oleo conspersæ in sacrificio, et liba :


quæ rite funduntur per singula sabbata in holocaustum sempiternum.


In calendis autem offeretis holocaustum Domino, vitulos de armento duos, arietem unum, agnos anniculos septem immaculatos,


et tres decimas similæ oleo conspersæ in sacrificio per singulos vitulos : et duas decimas similæ oleo conspersæ per singulos arietes :


et decimam decimæ similæ ex oleo in sacrificio per agnos singulos : holocaustum suavissimi odoris atque incensi est Domino.


Libamenta autem vini, quæ per singulas fundenda sunt victimas, ista erunt : media pars hin per singulos vitulos, tertia per arietem, quarta per agnum. Hoc erit holocaustum per omnes menses, qui sibi anno vertente succedunt.


Hircus quoque offeretur Domino pro peccatis in holocaustum sempiternum cum libamentis suis.


Mense autem primo, quartadecima die mensis, Phase Domini erit,


et quintadecima die solemnitas : septem diebus vescentur azymis.


Quarum dies prima venerabilis et sancta erit : omne opus servile non facietis in ea.


Offeretisque incensum holocaustum Domino, vitulos de armento duos, arietem unum, agnos anniculos immaculatos septem :


et sacrificia singulorum ex simila quæ conspersa sit oleo, tres decimas per singulos vitulos, et duas decimas per arietem,


et decimam decimæ per agnos singulos, id est, per septem agnos.


Et hircum pro peccato unum, ut expietur pro vobis,


præter holocaustum matutinum, quod semper offeretis.


Ita facietis per singulos dies septem dierum in fomitem ignis, et in odorem suavissimum Domino, qui surget de holocausto, et de libationibus singulorum.


Dies quoque septimus celeberrimus et sanctus erit vobis : omne opus servile non facietis in eo.


Dies etiam primitivorum, quando offeretis novas fruges Domino, expletis hebdomadibus, venerabilis et sancta erit : omne opus servile non facietis in ea.


Offeretisque holocaustum in odorem suavissimum Domino, vitulos de armento duos, arietem unum, et agnos anniculos immaculatos septem :


atque in sacrificiis eorum, similæ oleo conspersæ tres decimas per singulos vitulos, per arietes duas,


per agnos decimam decimæ, qui simul sunt agni septem. Hircum quoque,


qui mactatur pro expiatione : præter holocaustum sempiternum et liba ejus.


Immaculata offeretis omnia cum libationibus suis.


Mensis etiam septimi prima dies venerabilis et sancta erit vobis. Omne opus servile non facietis in ea, quia dies clangoris est et tubarum.


Offeretisque holocaustum in odorem suavissimum Domino, vitulum de armento unum, arietem unum, et agnos anniculos immaculatos septem :


et in sacrificiis eorum, similæ oleo conspersæ tres decimas per singulos vitulos, duas decimas per arietem,


unam decimam per agnum, qui simul sunt agni septem :


et hircum pro peccato, qui offertur in expiationem populi,


præter holocaustum calendarum cum sacrificiis suis, et holocaustum sempiternum cum libationibus solitis : eisdem cæremoniis offeretis in odorem suavissimum incensum Domino.


Decima quoque dies mensis hujus septimi erit vobis sancta atque venerabilis, et affligetis animas vestras : omne opus servile non facietis in ea.


Offeretisque holocaustum Domino in odorem suavissimum, vitulum de armento unum, arietem unum, agnos anniculos immaculatos septem :


et in sacrificiis eorum similæ oleo conspersæ tres decimas per singulos vitulos, duas decimas per arietem,


decimam decimæ per agnos singulos, qui sunt simul agni septem :


et hircum pro peccato, absque his quæ offerri pro delicto solent in expiationem, et holocaustum sempiternum, cum sacrificio et libaminibus eorum.


Quintadecima vero die mensis septimi, quæ vobis sancta erit atque venerabilis, omne opus servile non facietis in ea, sed celebrabitis solemnitatem Domino septem diebus.


Offeretisque holocaustum in odorem suavissimum Domino, vitulos de armento tredecim, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim :


et in libamentis eorum, similæ oleo conspersæ tres decimas per vitulos singulos, qui sunt simul vituli tredecim, et duas decimas arieti uno, id est, simul arietibus duobus,


et decimam decimæ agnis singulis, qui sunt simul agni quatuordecim :


et hircum pro peccato, absque holocausto sempiterno, et sacrificio, et libamine ejus.


In die altero offeretis vitulos de armento duodecim, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim :


sacrificiaque et libamina singulorum, per vitulos, et arietes, et agnos rite celebrabitis :


et hircum pro peccato, absque holocausto sempiterno, sacrificioque et libamine ejus.


Die tertio offeretis vitulos undecim, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim :


Die quarto offeretis vitulos decem, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim :


et hircum pro peccato, absque holocausto sempiterno, sacrificioque ejus et libamine.


Die quinto offeretis vitulos novem, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim :


Die sexto offeretis vitulos octo, arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim :


Die septimo offeretis vitulos septem, et arietes duos, agnos anniculos immaculatos quatuordecim :


Die octavo, qui est celeberrimus, omne opus servile non facietis,


offerentes holocaustum in odorem suavissimum Domino, vitulum unum, arietem unum, agnos anniculos immaculatos septem :


Hæc offeretis Domino in solemnitatibus vestris : præter vota et oblationes spontaneas in holocausto, in sacrificio, in libamine, et in hostiis pacificis.


Narravitque Moyses filiis Israël omnia quæ ei Dominus imperarat.


Et locutus est ad principes tribuum filiorum Israël : Iste est sermo quem præcepit Dominus :


Si quis virorum votum Domino voverit, aut se constrinxerit juramento : non faciet irritum verbum suum, sed omne quod promisit, implebit.


Mulier si quippiam voverit, et se constrinxerit juramento, quæ est in domo patris sui, et in ætate adhuc puellari : si cognoverit pater votum quod pollicita est, et juramentum quo obligavit animam suam, et tacuerit, voti rea erit :


quidquid pollicita est, et juravit, opere complebit.


Sin autem statim ut audierit, contradixerit pater : et vota et juramenta ejus irrita erunt, nec obnoxia tenebitur sponsioni, eo quod contradixerit pater.


Si maritum habuerit, et voverit aliquid, et semel de ore ejus verbum egrediens animam ejus obligaverit juramento :


quo die audierit vir, et non contradixerit, voti rea erit, reddetque quodcumque promiserat.


Sin autem audiens statim contradixerit, et irritas fecerit pollicitationes ejus, verbaque quibus obstrinxerat animam suam, propitius erit ei Dominus.


Vidua et repudiata quidquid voverint, reddent.


Uxor in domo viri cum se voto constrinxerit et juramento,


si audierit vir, et tacuerit, nec contradixerit sponsioni, reddet quodcumque promiserat.


Sin autem extemplo contradixerit, non tenebitur promissionis rea : quia maritus contradixit, et Dominus ei propitius erit.


Si voverit, et juramento se constrinxerit, ut per jejunium, vel ceterarum rerum abstinentiam affligat animam suam, in arbitrio viri erit ut faciat, sive non faciat.


Quod si audiens vir tacuerit, et in alteram diem distulerit sententiam, quidquid voverat atque promiserat, reddet : quia statim ut audivit, tacuit.


Sin autem contradixerit postquam rescivit, portabit ipse iniquitatem ejus.


Istæ sunt leges, quas constituit Dominus Moysi inter virum et uxorem, inter patrem et filiam, quæ in puellari adhuc ætate est, vel quæ manet in parentis domo.


Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens :


Ulciscere prius filios Israël de Madianitis, et sic colligeris ad populum tuum.


Statimque Moyses : Armate, inquit, ex vobis viros ad pugnam, qui possint ultionem Domini expetere de Madianitis.


Mille viri de singulis tribubus eligantur ex Israël qui mittantur ad bellum.


Dederuntque millenos de singulis tribubus, id est, duodecim millia expeditorum ad pugnam :


quos misit Moyses cum Phinees filio Eleazari sacerdotis, vasa quoque sancta, et tubas ad clangendum tradidit ei.


Cumque pugnassent contra Madianitas atque vicissent, omnes mares occiderunt,


et reges eorum, Evi, et Recem, et Sur, et Hur, et Rebe, quinque principes gentis : Balaam quoque filium Beor interfecerunt gladio.


Ceperuntque mulieres eorum, et parvulos, omniaque pecora, et cunctam supellectilem : quidquid habere potuerant depopulati sunt :


tam urbes quam viculos et castella flamma consumpsit.


Et tulerunt prædam, et universa quæ ceperant tam ex hominibus quam ex jumentis,


et adduxerunt ad Moysen, et Eleazarum sacerdotem, et ad omnem multitudinem filiorum Israël : reliqua autem utensilia portaverunt ad castra in campestribus Moab juxta Jordanem contra Jericho.


Egressi sunt autem Moyses et Eleazar sacerdos, et omnes principes synagogæ, in occursum eorum extra castra.


Iratusque Moyses principibus exercitus, tribunis, et centurionibus qui venerant de bello,


ait : Cur feminas reservastis ?


nonne istæ sunt, quæ deceperunt filios Israël ad suggestionem Balaam, et prævaricari vos fecerunt in Domino super peccato Phogor, unde et percussus est populus ?


ergo cunctos interficite quidquid est generis masculini, etiam in parvulis : et mulieres, quæ noverunt viros in coitu, jugulate :


puellas autem et omnes feminas virgines reservate vobis :


et manete extra castra septem diebus. Qui occiderit hominem, vel occisum tetigerit, lustrabitur die tertio et septimo.


Et de omni præda, sive vestimentum fuerit, sive vas, et aliquid in utensilia præparatum, de caprarum pellibus, et pilis, et ligno, expiabitur.


Eleazar quoque sacerdos ad viros exercitus, qui pugnaverunt, sic locutus est : Hoc est præceptum legis, quod mandavit Dominus Moysi :


aurum, et argentum, et æs, et ferrum, et plumbum, et stannum,


et omne, quod potest transire per flammas, igne purgabitur : quidquid autem ignem non potest sustinere, aqua expiationis sanctificabitur :


et lavabitis vestimenta vestra die septimo, et purificati postea castra intrabitis.


Dixit quoque Dominus ad Moysen :


Tollite summam eorum quæ capta sunt, ab homine usque ad pecus, tu et Eleazar sacerdos et principes vulgi :


dividesque ex æquo prædam inter eos qui pugnaverunt egressique sunt ad bellum, et inter omnem reliquam multitudinem.


Et separabis partem Domino ab his qui pugnaverunt et fuerunt in bello, unam animam de quingentis, tam ex hominibus quam ex bobus et asinis et ovibus,


et dabis eam Eleazaro sacerdoti, quia primitiæ Domini sunt.


Ex media quoque parte filiorum Israël accipies quinquagesimum caput hominum, et boum, et asinorum, et ovium, cunctorum animantium, et dabis ea Levitis, qui excubant in custodiis tabernaculi Domini.


Feceruntque Moyses et Eleazar sicut præceperat Dominus.


Fuit autem præda, quam exercitus ceperat, ovium sexcenta septuaginta quinque millia,


boum septuaginta duo millia,


asinorum sexaginta millia et mille :


animæ hominum sexus feminei, quæ non cognoverant viros, triginta duo millia.


Dataque est media pars his qui in prælio fuerant, ovium trecenta triginta septem millia quingentæ :


e quibus in partem Domini supputatæ sunt oves sexcentæ septuaginta quinque :


et de bobus triginta sex millibus, boves septuaginta et duo :


de asinis triginta millibus quingentis, asini sexaginta unus :


de animabus hominum sedecim millibus, cesserunt in partem Domini triginta duæ animæ.


Tradiditque Moyses numerum primitiarum Domini Eleazaro sacerdoti, sicut fuerat ei imperatum,


ex media parte filiorum Israël, quam separaverat his qui in prælio fuerant.


De media vero parte, quæ contigerat reliquæ multitudini, id est, de ovibus trecentis triginta septem millibus quingentis,


et de bobus triginta sex millibus,


et de asinis triginta millibus quingentis,


et de hominibus sedecim millibus,


tulit Moyses quinquagesimum caput, et dedit Levitis, qui excubabant in tabernaculo Domini, sicut præceperat Dominus.


Cumque accessissent principes exercitus ad Moysen, et tribuni, centurionesque, dixerunt :


Nos servi tui recensuimus numerum pugnatorum, quos habuimus sub manu nostra : et ne unus quidem defuit.


Ob hanc causam offerimus in donariis Domini singuli quod in præda auri potuimus invenire, periscelides et armillas, annulos et dextralia, ac murænulas, ut depreceris pro nobis Dominum.


Susceperuntque Moyses et Eleazar sacerdos omne aurum in diversis speciebus,


pondo sedecim millia septingentos quinquaginta siclos, a tribunis et centurionibus.


Unusquisque enim quod in præda rapuerat, suum erat.


Et susceptum intulerunt in tabernaculum testimonii, in monimentum filiorum Israël coram Domino.


Filii autem Ruben et Gad habebant pecora multa, et erat illis in jumentis infinita substantia. Cumque vidissent Jazer et Galaad aptas animalibus alendis terras,


venerunt ad Moysen, et ad Elezarum sacerdotem, et principes multitudinis, atque dixerunt :


Ataroth, et Dibon, et Jazer, et Nemra, Hesebon, et Eleale, et Saban, et Nebo, et Beon,


terra, quam percussit Dominus in conspectu filiorum Israël, regio uberrima est ad pastum animalium : et nos servi tui habemus jumenta plurima,


precamurque si invenimus gratiam coram te, ut des nobis famulis tuis eam in possessionem, nec facias nos transire Jordanem.


Quibus respondit Moyses : Numquid fratres vestri ibunt ad pugnam, et vos hic sedebitis ?


cur subvertitis mentes filiorum Israël, ne transire audeant in locum, quem eis daturus est Dominus ?


Nonne ita egerunt patres vestri, quando misi de Cadesbarne ad explorandam terram ?


cumque venissent usque ad Vallem botri, lustrata omni regione, subverterunt cor filiorum Israël, ut non intrarent fines, quos eis Dominus dedit.


Qui iratus juravit, dicens :


Si videbunt homines isti, qui ascenderunt ex Ægypto a viginti annis et supra, terram, quam sub juramento pollicitus sum Abraham, Isaac, et Jacob : et noluerunt sequi me,


præter Caleb filium Jephone Cenezæum, et Josue filium Nun : isti impleverunt voluntatem meam.


Iratusque Dominus adversum Israël, circumduxit eum per desertum quadraginta annis, donec consumeretur universa generatio, quæ fecerat malum in conspectu ejus.


Et ecce, inquit, vos surrexistis pro patribus vestris, incrementa et alumni hominum peccatorum, ut augeretis furorem Domini contra Israël.


Quod si nolueritis sequi eum, in solitudine populum derelinquet, et vos causa eritis necis omnium.


At illi prope accedentes, dixerunt : Caulas ovium fabricabimus, et stabula jumentorum, parvulis quoque nostris urbes munitas :


nos autem ipsi armati et accincti pergemus ad prælium ante filios Israël, donec introducamus eos ad loca sua. Parvuli nostri, et quidquid habere possumus, erunt in urbibus muratis, propter habitatorum insidias.


Non revertemur in domos nostras, usque dum possideant filii Israël hæreditatem suam :


nec quidquam quæremus trans Jordanem, quia jam habemus nostram possessionem in orientali ejus plaga.


Quibus Moyses ait : Si facitis quod promittitis, expediti pergite coram Domino ad pugnam :


et omnis vir bellator armatus Jordanem transeat, donec subvertat Dominus inimicos suos,


et subjiciatur ei omnis terra : tunc eritis inculpabiles apud Dominum et apud Israël, et obtinebitis regiones, quas vultis, coram Domino.


Sin autem quod dicitis, non feceritis, nulli dubium est quin peccetis in Deum : et scitote quoniam peccatum vestrum apprehendet vos.


Ædificate ergo urbes parvulis vestris, et caulas, et stabula ovibus ac jumentis : et quod polliciti estis, implete.


Dixeruntque filii Gad et Ruben ad Moysen : Servi tui sumus : faciemus quod jubet dominus noster.


Parvulos nostros, et mulieres, et pecora, ac jumenta relinquemus in urbibus Galaad :


nos autem famuli tui omnes expediti pergemus ad bellum, sicut tu, domine, loqueris.


Præcepit ergo Moyses Eleazaro sacerdoti, et Josue filio Nun, et principibus familiarum per tribus Israël, et dixit ad eos :


Si transierint filii Gad et filii Ruben vobiscum Jordanem omnes armati ad bellum coram Domino, et vobis fuerit terra subjecta, date eis Galaad in possessionem.


Sin autem noluerint transire armati vobiscum in terram Chanaan, inter vos habitandi accipiant loca.


Responderuntque filii Gad et filii Ruben : Sicut locutus est Dominus servis suis, ita faciemus :


ipsi armati pergemus coram Domino in terram Chanaan, et possessionem jam suscepisse nos confitemur trans Jordanem.


Dedit itaque Moyses filiis Gad et Ruben, et dimidiæ tribui Manasse filii Joseph, regnum Sehon regis Amorrhæi, et regnum Og regis Basan, et terram eorum cum urbibus suis per circuitum.


Igitur exstruxerunt filii Gad, Dibon, et Ataroth, et Aroër,


et Etroth, et Sophan, et Jazer, et Jegbaa,


et Bethnemra, et Betharan, urbes munitas, et caulas pecoribus suis.


Filii vero Ruben ædificaverunt Hesebon, et Eleale, et Cariathaim,


et Nabo, et Baalmeon versis nominibus, Sabama quoque : imponentes vocabula urbibus, quas exstruxerunt.


Porro filii Machir filii Manasse, perrexerunt in Galaad, et vastaverunt eam interfecto Amorrhæo habitatore ejus.


Dedit ergo Moyses terram Galaad Machir filio Manasse, qui habitavit in ea.


Jair autem filius Manasse abiit, et occupavit vicos ejus, quos appellavit Havoth Jair, id est, Villas Jair.


Nobe quoque perrexit, et apprehendit Chanath cum viculis suis : vocavitque eam ex nomine suo Nobe.


Hæ sunt mansiones filiorum Israël, qui egressi sunt de Ægypto per turmas suas in manu Moysi et Aaron,


quas descripsit Moyses juxta castrorum loca, quæ Domini jussione mutabant.


Profecti igitur de Ramesse mense primo, quintadecima die mensis primi, altera die Phase, filii Israël in manu excelsa, videntibus cunctis Ægyptiis,


et sepelientibus primogenitos, quos percusserat Dominus (nam et in diis eorum exercuerat ultionem),


castrametati sunt in Soccoth.


Et de Soccoth venerunt in Etham, quæ est in extremis finibus solitudinis.


Inde egressi venerunt contra Phihahiroth, quæ respicit Beelsephon, et castrametati sunt ante Magdalum.


Profectique de Phihahiroth, transierunt per medium mare in solitudinem : et ambulantes tribus diebus per desertum Etham, castrametati sunt in Mara.


Profectique de Mara, venerunt in Elim, ubi erant duodecim fontes aquarum, et palmæ septuaginta : ibique castrametati sunt.


Sed et inde egressi, fixerunt tentoria super mare Rubrum. Profectique de mari Rubro,


castrametati sunt in deserto Sin.


Unde egressi, venerunt in Daphca.


Profectique de Daphca, castrametati sunt in Alus.


Egressique de Alus, in Raphidim fixere tentoria, ubi populo defuit aqua ad bibendum.


Profectique de Raphidim, castrametati sunt in deserto Sinai.


Sed et de solitudine Sinai egressi, venerunt ad sepulchra concupiscentiæ.


Profectique de sepulchris concupiscentiæ, castrametati sunt in Haseroth.


Et de Haseroth venerunt in Rethma.


Profectique de Rethma, castrametati sunt in Remmomphares.


Unde egressi venerunt in Lebna.


De Lebna castrametati sunt in Ressa.


Egressique de Ressa, venerunt in Ceelatha.


Unde profecti, castrametati sunt in monte Sepher.


Egressi de monte Sepher, venerunt in Arada.


Inde proficiscentes, castrametati sunt in Maceloth.


Profectique de Maceloth, venerunt in Thahath.


De Thahath, castrametati sunt in Thare.


Unde egressi, fixere tentoria in Methca.


Et de Methca, castrametati sunt in Hesmona.


Profectique de Hesmona, venerunt in Moseroth.


Et de Moseroth, castrametati sunt in Benejaacan.


Profectique de Benejaacan, venerunt in montem Gadgad.


Unde profecti, castrametati sunt in Jetebatha.


Et de Jetebatha venerunt in Hebrona.


Egressique de Hebrona, castrametati sunt in Asiongaber.


Inde profecti, venerunt in desertum Sin, hæc est Cades.


Egressique de Cades, castrametati sunt in monte Hor, in extremis finibus terræ Edom.


Ascenditque Aaron sacerdos in montem Hor jubente Domino : et ibi mortuus est anno quadragesimo egressionis filiorum Israël ex Ægypto, mense quinto, prima die mensis,


cum esset annorum centum viginti trium.


Audivitque Chananæus rex Arad, qui habitabat ad meridiem, in terram Chanaan venisse filios Israël.


Et profecti de monte Hor, castrametati sunt in Salmona.


Unde egressi, venerunt in Phunon.


Profectique de Phunon, castrametati sunt in Oboth.


Et de Oboth venerunt in Ijeabarim, quæ est in finibus Moabitarum.


Profectique de Ijeabarim, fixere tentoria in Dibongad.


Unde egressi, castrametati sunt in Helmondeblathaim.


Egressique de Helmondeblathaim, venerunt ad montes Abarim contra Nabo.


Profectique de montibus Abarim, transierunt ad campestria Moab, supra Jordanem, contra Jericho.


Ibique castrametati sunt de Bethsimoth usque ad Abelsatim in planioribus locis Moabitarum.


Ubi locutus est Dominus ad Moysen :


Præcipe filiis Israël, et dic ad eos : Quando transieritis Jordanem, intrantes terram Chanaan,


disperdite cunctos habitatores terræ illius : confringite titulos, et statuas comminuite, atque omnia excelsa vastate,


mundantes terram, et habitantes in ea. Ego enim dedi vobis illam in possessionem,


quam dividetis vobis sorte. Pluribus dabitis latiorem, et paucis angustiorem. Singulis ut sors ceciderit, ita tribuetur hæreditas. Per tribus et familias possessio dividetur.


Sin autem nolueritis interficere habitatores terræ : qui remanserint, erunt vobis quasi clavi in oculis, et lanceæ in lateribus, et adversabuntur vobis in terra habitationis vestræ :


et quidquid illis cogitaveram facere, vobis faciam.


Locutusque est Dominus ad Moysen, dicens :


Præcipe filiis Israël, et dices ad eos : Cum ingressi fueritis terram Chanaan, et in possessionem vobis sorte ceciderit, his finibus terminabitur.


Pars meridiana incipiet a solitudine Sin, quæ est juxta Edom : et habebit terminos contra orientem mare salsissimum.


Qui circuibunt australem plagam per ascensum Scorpionis, ita ut transeant in Senna, et perveniant a meridie usque ad Cadesbarne, unde egredientur confinia ad villam nomine Adar, et tendent usque ad Asemona.


Ibitque per gyrum terminus ab Asemona usque ad torrentem Ægypti, et maris magni littore finietur.


Plaga autem occidentalis a mari magno incipiet, et ipso fine claudetur.


Porro ad septentrionalem plagam a mari magno termini incipient, pervenientes usque ad montem altissimum,


a quo venient in Emath usque ad terminos Sedada :


ibuntque confinia usque ad Zephrona, et villam Enan. Hi erunt termini in parte aquilonis.


Inde metabuntur fines contra orientalem plagam de villa Enan usque Sephama,


et de Sephama descendent termini in Rebla contra fontem Daphnim : inde pervenient contra orientem ad mare Cenereth,


et tendent usque ad Jordanem, et ad ultimum salsissimo claudentur mari. Hanc habebitis terram per fines suos in circuitu.


Præcepitque Moyses filiis Israël, dicens : Hæc erit terra, quam possidebitis sorte, et quam jussit Dominus dari novem tribubus, et dimidiæ tribui.


Tribus enim filiorum Ruben per familias suas, et tribus filiorum Gad juxta cognationum numerum, media quoque tribus Manasse,


id est, duæ semis tribus, acceperunt partem suam trans Jordanem contra Jericho ad orientalem plagam.


Et ait Dominus ad Moysen :


Hæc sunt nomina virorum qui terram vobis divident, Eleazar sacerdos, et Josue filius Nun,


et singuli principes de tribubus singulis,


quorum ista sunt vocabula. De tribu Juda, Caleb filius Jephone.


De tribu Simeon, Samuel filius Ammiud.


De tribu Benjamin, Elidad filius Chaselon.


De tribu filiorum Dan, Bocci filius Jogli.


Filiorum Joseph de tribu Manasse, Hanniel filius Ephod.


De tribu Ephraim, Camuel filius Sephthan.


De tribu Zabulon, Elisaphan filius Pharnach.


De tribu Issachar, dux Phaltiel filius Ozan.


De tribu Aser, Ahiud filius Salomi.


De tribu Nephthali, Phedaël filius Ammiud.


Hi sunt, quibus præcepit Dominus ut dividerent filiis Israël terram Chanaan.


Hæc quoque locutus est Dominus ad Moysen in campes tribus Moab supra Jordanem, contra Jericho :


Præcipe filiis Israël ut dent Levitis de possessionibus suis


urbes ad habitandum, et suburbana earum per circuitum : ut ipsi in oppidis maneant, et suburbana sint pecoribus ac jumentis :


quæ a muris civitatum forinsecus, per circuitum, mille passuum spatio tendentur.


Contra orientem duo millia erunt cubiti, et contra meridiem similiter erunt duo millia : ad mare quoque, quod respicit ad occidentem, eadem mensura erit, et septentrionalis plaga æquali termino finietur, eruntque urbes in medio, et foris suburbana.


De ipsis autem oppidis, quæ Levitis dabitis, sex erunt in fugitivorum auxilia separata, ut fugiat ad ea qui fuderit sanguinem : et exceptis his, alia quadraginta duo oppida,


id est, simul quadraginta octo cum suburbanis suis.


Ipsæque urbes, quæ dabuntur de possessionibus filiorum Israël, ab his qui plus habent, plures auferentur : et qui minus, pauciores : singuli juxta mensuram hæreditatis suæ dabunt oppida Levitis.


Ait Dominus ad Moysen :


Loquere filiis Israël, et dices ad eos : Quando transgressi fueritis Jordanem in terram Chanaan,


decernite quæ urbes esse debeant in præsidia fugitivorum, qui nolentes sanguinem fuderint :


in quibus cum fuerit profugus, cognatus occisi non poterit eum occidere, donec stet in conspectu multitudinis, et causa illius judicetur.


De ipsis autem urbibus, quæ ad fugitivorum subsidia separantur,


tres erunt trans Jordanem, et tres in terra Chanaan,


tam filiis Israël quam advenis atque peregrinis, ut confugiat ad eas qui nolens sanguinem fuderit.


Si quis ferro percusserit, et mortuus fuerit qui percussus est, reus erit homicidii, et ipse morietur.


Si lapidem jecerit, et ictus occubuerit, similiter punietur.


Si ligno percussus interierit, percussoris sanguine vindicabitur.


Propinquus occisi, homicidam interficiet : statim ut apprehenderit eum, interficiet.


Si per odium quis hominem impulerit, vel jecerit quippiam in eum per insidias :


aut cum esset inimicus, manu percusserit, et ille mortuus fuerit : percussor homicidii reus erit : cognatus occisi statim ut invenerit eum, jugulabit.


Quod si fortuitu, et absque odio


et inimicitiis quidquam horum fecerit,


et hoc audiente populo fuerit comprobatum, atque inter percussorem et propinquum sanguinis quæstio ventilata :


liberabitur innocens de ultoris manu, et reducetur per sententiam in urbem, ad quam confugerat, manebitque ibi, donec sacerdos magnus, qui oleo sancto unctus est, moriatur.


Si interfector extra fines urbium, quæ exulibus deputatæ sunt,


fuerit inventus, et percussus ab eo qui ultor est sanguinis : absque noxa erit qui eum occiderit.


Debuerat enim profugus usque ad mortem pontificis in urbe residere. Postquam autem ille obierit, homicida revertetur in terram suam.


Hæc sempiterna erunt, et legitima in cunctis habitationibus vestris.


Homicida sub testibus punietur : ad unius testimonium nullus condemnabitur.


Non accipietis pretium ab eo qui reus est sanguinis, statim et ipse morietur.


Exules et profugi ante mortem pontificis nullo modo in urbes suas reverti poterunt,


ne polluatis terram habitationis vestræ, quæ insontium cruore maculatur : nec aliter expiari potest, nisi per ejus sanguinem, qui alterius sanguinem fuderit.


Atque ita emundabitur vestra possessio me commorante vobiscum. Ego enim sum Dominus qui habito inter filios Israël.


Accesserunt autem et principes familiarum Galaad filii Machir filii Manasse, de stirpe filiorum Joseph : locutique sunt Moysi coram principibus Israël, atque dixerunt :


Tibi domino nostro præcepit Dominus ut terram sorte divideres filiis Israël, et ut filiabus Salphaad fratris nostri dares possessionem debitam patri :


quas si alterius tribus homines uxores acceperint, sequetur possessio sua, et translata ad aliam tribum, de nostra hæreditate minuetur.


Atque ita fiet, ut cum jubilæus, id est, quinquagesimus annus remissionis advenerit, confundatur sortium distributio, et aliorum possessio ad alios transeat.


Respondit Moyses filiis Israël, et Domino præcipiente ait : Recte tribus filiorum Joseph locuta est.


Et hæc lex super filiabus Salphaad a Domino promulgata est : nubant quibus volunt, tantum ut suæ tribus hominibus :


ne commisceatur possessio filiorum Israël de tribu in tribum. Omnes enim viri ducent uxores de tribu et cognatione sua :


et cunctæ feminæ de eadem tribu maritos accipient : ut hæreditas permaneat in familiis,


nec sibi misceantur tribus, sed ita maneant


ut a Domino separatæ sunt. Feceruntque filiæ Salphaad ut fuerat imperatum :


et nupserunt Maala, et Thersa, et Hegla, et Melcha, et Noa, filiis patrui sui


de familia Manasse, qui fuit filius Joseph : et possessio, quæ illis fuerat attributa, mansit in tribu et familia patris earum.


Hæc sunt mandata atque judicia, quæ mandavit Dominus per manum Moysi ad filios Israël, in campestribus Moab supra Jordanem contra Jericho.


Visio Abdiæ. Hæc dicit Dominus Deus ad Edom : Auditum audivimus a Domino, et legatum ad gentes misit : surgite, et consurgamus adversus eum in prælium.


Ecce parvulum dedi te in gentibus : contemptibilis tu es valde.


Superbia cordis tui extulit te, habitantem in scissuris petrarum, exaltantem solium tuum ; qui dicis in corde tuo : Quis detrahet me in terram ?


Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidera posueris nidum tuum, inde detraham te, dicit Dominus.


Si fures introissent ad te, si latrones per noctem, quomodo conticuisses ? nonne furati essent sufficientia sibi ? Si vindemiatores introissent ad te, numquid saltem racemum reliquissent tibi ?


Quomodo scrutati sunt Esau ; investigaverunt abscondita ejus ?


Usque ad terminum emiserunt te : omnes viri fœderis tui illuserunt tibi : invaluerunt adversum te viri pacis tuæ, qui comedunt tecum, ponent insidias subter te ; non est prudentia in eo.


Numquid non in die illa, dicit Dominus, perdam sapientes de Idumæa, et prudentiam de monte Esau ?


Et timebunt fortes tui a meridie, ut intereat vir de monte Esau.


Propter interfectionem, et propter iniquitatem in fratrem tuum Jacob, operiet te confusio, et peribis in æternum.


In die cum stares adversus eum, quando capiebant alieni exercitum ejus, et extranei ingrediebantur portas ejus, et super Jerusalem mittebant sortem, tu quoque eras quasi unus ex eis.


Et non despicies in die fratris tui, in die peregrinationis ejus : et non lætaberis super filios Juda in die perditionis eorum : et non magnificabis os tuum in die angustiæ.


Neque ingredieris portam populi mei in die ruinæ eorum ; neque despicies et tu in malis ejus in die vastitatis illius. Et non emitteris adversus exercitum ejus in die vastitatis illius,


neque stabis in exitibus ut interficias eos qui fugerint, et non concludes reliquos ejus in die tribulationis.


Quoniam juxta est dies Domini super omnes gentes : sicut fecisti, fiet tibi ; retributionem tuam convertet in caput tuum.


Quomodo enim bibistis super montem sanctum meum, bibent omnes gentes jugiter : et bibent, et absorbebunt, et erunt quasi non sint.


Et in monte Sion erit salvatio, et erit sanctus ; et possidebit domus Jacob eos qui se possederant.


Et erit domus Jacob ignis, et domus Joseph flamma, et domus Esau stipula : et succendentur in eis, et devorabunt eos, et non erunt reliquiæ domus Esau, quia Dominus locutus est.


Et hæreditabunt hi, qui ad austrum sunt, montem Esau, et qui in campestribus, Philisthiim : et possidebunt regionem Ephraim et regionem Samariæ, et Benjamin possidebit Galaad.


Et transmigratio exercitus hujus filiorum Israël, omnia loca Chananæorum usque ad Sareptam : et transmigratio Jerusalem, quæ in Bosphoro est, possidebit civitates austri.


Et ascendent salvatores in montem Sion judicare montem Esau, et erit Domino regnum.


Paulus vinctus Christi Jesu, et Timotheus frater, Philemoni dilecto, et adjutori nostro,


et Appiæ sorori carissimæ, et Archippo commilitoni nostro, et ecclesiæ, quæ in domo tua est.


Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo.


Gratias ago Deo meo, semper memoriam tui faciens in orationibus meis,


audiens caritatem tuam, et fidem, quam habes in Domino Jesu, et in omnes sanctos :


ut communicatio fidei tuæ evidens fiat in agnitione omnis operis boni, quod est in vobis in Christo Jesu.


Gaudium enim magnum habui, et consolationem in caritate tua : quia viscera sanctorum requieverunt per te, frater.


Propter quod multam fiduciam habens in Christo Jesu imperandi tibi quod ad rem pertinet :


propter caritatem magis obsecro, cum sis talis, ut Paulus senex, nunc autem et vinctus Jesu Christi :


obsecro te pro meo filio, quem genui in vinculis, Onesimo,


qui tibi aliquando inutilis fuit, nunc autem et mihi et tibi utilis,


quem remisi tibi. Tu autem illum, ut mea viscera, suscipe :


quem ego volueram mecum detinere, ut pro te mihi ministraret in vinculis Evangelii :


sine consilio autem tuo nihil volui facere, uti ne velut ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium.


Forsitan enim ideo discessit ad horam a te, ut æternum illum reciperes :


jam non ut servum, sed pro servo carissimum fratrem, maxime mihi : quanto autem magis tibi et in carne, et in Domino ?


Si ergo habes me socium, suscipe illum sicut me :


si autem aliquid nocuit tibi, aut debet, hoc mihi imputa.


Ego Paulus scripsi mea manu : ego reddam, ut non dicam tibi, quod et teipsum mihi debes :


ita, frater. Ego te fruar in Domino : refice viscera mea in Domino.


Confidens in obedientia tua scripsi tibi : sciens quoniam et super id, quod dico, facies.


Simul autem et para mihi hospitium : nam spero per orationes vestras donari me vobis.


Salutat te Epaphras concaptivus meus in Christo Jesu,


Marcus, Aristarchus, Demas, et Lucas, adjutores mei.


Gratia Domini nostri Jesu Christi cum spiritu vestro. Amen.


Paulus et Timotheus, servi Jesu Christi, omnibus sanctis in Christo Jesu, qui sunt Philippis, cum episcopis et diaconibus.


Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo.


Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri,


semper in cunctis orationibus meis pro omnibus vobis, cum gaudio deprecationem faciens,


super communicatione vestra in Evangelio Christi a prima die usque nunc.


Confidens hoc ipsum, quia qui cœpit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Jesu :


sicut est mihi justum hoc sentire pro omnibus vobis : eo quod habeam vos in corde, et in vinculis meis, et in defensione, et confirmatione Evangelii, socios gaudii mei omnes vos esse.


Testis enim mihi est Deus, quomodo cupiam omnes vos in visceribus Jesu Christi.


Et hoc oro, ut caritas vestra magis ac magis abundet in scientia, et in omni sensu :


ut probetis potiora, ut sitis sinceri, et sine offensa in diem Christi,


repleti fructu justitiæ per Jesum Christum, in gloriam et laudem Dei.


Scire autem vos volo fratres, quia quæ circa me sunt, magis ad profectum venerunt Evangelii :


ita ut vincula mea manifesta fierent in Christo in omni prætorio, et in ceteris omnibus,


et plures e fratribus in Domino confidentes vinculis meis, abundantius auderent sine timore verbum Dei loqui.


Quidam quidem et propter invidiam et contentionem : quidam autem et propter bonam voluntatem Christum prædicant :


quidam ex caritate, scientes quoniam in defensionem Evangelii positus sum.


Quidam autem ex contentione Christum annuntiant non sincere, existimantes pressuram se suscitare vinculis meis.


Quid enim ? Dum omni modo sive per occasionem, sive per veritatem, Christus annuntietur : et in hoc gaudeo, sed et gaudebo.


Scio enim quia hoc mihi proveniet ad salutem, per vestram orationem, et subministrationem Spiritus Jesu Christi,


secundum exspectationem et spem meam, quia in nullo confundar : sed in omni fiducia sicut semper, et nunc magnificabitur Christus in corpore meo, sive per vitam, sive per mortem.


Mihi enim vivere Christus est, et mori lucrum.


Quod si vivere in carne, hic mihi fructus operis est, et quid eligam ignoro.


Coarctor autem e duobus : desiderium habens dissolvi, et esse cum Christo, multo magis melius :


permanere autem in carne, necessarium propter vos.


Et hoc confidens scio quia manebo, et permanebo omnibus vobis ad profectum vestrum, et gaudium fidei :


ut gratulatio vestra abundet in Christo Jesu in me, per meum adventum iterum ad vos.


Tantum digne Evangelio Christi conversamini : ut sive cum venero, et videro vos, sive absens audiam de vobis, quia statis in uno spiritu unanimes, collaborantes fidei Evangelii :


et in nullo terreamini ab adversariis : quæ illis est causa perditionis, vobis autem salutis, et hoc a Deo :


quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, sed ut etiam pro illo patiamini :


idem certamen habentes, quale et vidistis in me, et nunc audistis de me.


Si qua ergo consolatio in Christo, si quod solatium caritatis, si qua societas spiritus, si qua viscera miserationis :


implete gaudium meum ut idem sapiatis, eamdem caritatem habentes, unanimes, idipsum sentientes,


nihil per contentionem, neque per inanem gloriam : sed in humilitate superiores sibi invicem arbitrantes,


non quæ sua sunt singuli considerantes, sed ea quæ aliorum.


Hoc enim sentite in vobis, quod et in Christo Jesu :


qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo :


sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo.


Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis.


Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit illi nomen, quod est super omne nomen :


ut in nomine Jesu omne genu flectatur cælestium, terrestrium et infernorum,


et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris.


Itaque carissimi mei (sicut semper obedistis), non ut in præsentia mei tantum, sed multo magis nunc in absentia mea, cum metu et tremore vestram salutem operamini.


Deus est enim, qui operatur in vobis et velle, et perficere pro bona voluntate.


Omnia autem facite sine murmurationibus et hæsitationibus :


ut sitis sine querela, et simplices filii Dei, sine reprehensione in medio nationis pravæ et perversæ : inter quos lucetis sicut luminaria in mundo,


verbum vitæ continentes ad gloriam meam in die Christi, quia non in vacuum cucurri, neque in vacuum laboravi.


Sed et si immolor supra sacrificium, et obsequium fidei vestræ, gaudeo, et congratulor omnibus vobis.


Idipsum autem et vos gaudete, et congratulamini mihi.


Spero autem in Domino Jesu, Timotheum me cito mittere ad vos : ut et ego bono animo sim, cognitis quæ circa vos sunt.


Neminem enim habeo tam unanimem, qui sincera affectione pro vobis sollicitus sit.


Omnes enim quæ sua sunt quærunt, non quæ sunt Jesu Christi.


Experimentum autem ejus cognoscite, quia sicut patri filius, mecum servivit in Evangelio.


Hunc igitur spero me mittere ad vos, mox ut videro quæ circa me sunt.


Confido autem in Domino quoniam et ipse veniam ad vos cito.


Necessarium autem existimavi Epaphroditum fratrem, et cooperatorem, et commilitonem meum, vestrum autem apostolum, et ministrum necessitatis meæ, mittere ad vos :


quoniam quidem omnes vos desiderabat : et mœstus erat, propterea quod audieratis illum infirmatum.


Nam et infirmatus est usque ad mortem : sed Deus misertus est ejus : non solum autem ejus, verum etiam et mei, ne tristitiam super tristitiam haberem.


Festinantius ergo misi illum, ut viso eo iterum gaudeatis, et ego sine tristitia sim.


Excipite itaque illum cum omni gaudio in Domino, et ejusmodi cum honore habetote ;


quoniam propter opus Christi usque ad mortem accessit, tradens animam suam ut impleret id quod ex vobis deerat erga meum obsequium.


De cetero, fratres mei, gaudete in Domino. Eadem vobis scribere, mihi quidem non pigrum, vobis autem necessarium.


Videte canes, videte malos operarios, videte concisionem.


Nos enim sumus circumcisio, qui spiritu servimus Deo, et gloriamur in Christo Jesu, et non in carne fiduciam habentes,


quamquam ego habeam confidentiam et in carne. Si quis alius videtur confidere in carne, ego magis,


circumcisus octavo die, ex genere Israël, de tribu Benjamin, Hebræus ex Hebræis, secundum legem pharisæus,


secundum æmulationem persequens Ecclesiam Dei, secundum justitiam, quæ in lege est, conversatus sine querela.


Sed quæ mihi fuerunt lucra, hæc arbitratus sum propter Christum detrimenta.


Verumtamen existimo omnia detrimentum esse propter eminentem scientiam Jesu Christi Domini mei : propter quem omnia detrimentum feci, et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam,


et inveniar in illo non habens meam justitiam, quæ ex lege est, sed illam, quæ ex fide est Christi Jesu : quæ ex Deo est justitia in fide,


ad cognoscendum illum, et virtutem resurrectionis ejus, et societatem passionum illius : configuratus morti ejus :


si quo modo occurram ad resurrectionem, quæ est ex mortuis :


non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim : sequor autem, si quomodo comprehendam in quo et comprehensus sum a Christo Jesu.


Fratres, ego me non arbitror comprehendisse. Unum autem, quæ quidem retro sunt obliviscens, ad ea vero quæ sunt priora, extendens meipsum,


ad destinatum persequor, ad bravium supernæ vocationis Dei in Christo Jesu.


Quicumque ergo perfecti sumus, hoc sentiamus : et si quid aliter sapitis, et hoc vobis Deus revelabit.


Verumtamen ad quod pervenimus ut idem sapiamus, et in eadem permaneamus regula.


Imitatores mei estote, fratres, et observate eos qui ita ambulant, sicut habetis formam nostram.


Multi enim ambulant, quos sæpe dicebam vobis (nunc autem et flens dico) inimicos crucis Christi :


quorum finis interitus : quorum Deus venter est : et gloria in confusione ipsorum, qui terrena sapiunt.


Nostra autem conversatio in cælis est : unde etiam Salvatorem exspectamus Dominum nostrum Jesum Christum,


qui reformabit corpus humilitatis nostræ, configuratum corpori claritatis suæ, secundum operationem, qua etiam possit subjicere sibi omnia.


Itaque fratres mei carissimi, et desideratissimi, gaudium meum, et corona mea : sic state in Domino, carissimi.


Evodiam rogo, et Syntychen deprecor, idipsum sapere in Domino.


Etiam rogo et te, germane compar, adjuva illas, quæ mecum laboraverunt in Evangelio cum Clemente, et ceteris adjutoribus meis, quorum nomina sunt in libro vitæ.


Gaudete in Domino semper : iterum dico gaudete.


Modestia vestra nota sit omnibus hominibus : Dominus prope est.


Nihil solliciti sitis : sed in omni oratione, et obsecratione, cum gratiarum actione petitiones vestræ innotescant apud Deum.


Et pax Dei, quæ exuperat omnem sensum, custodiat corda vestra, et intelligentias vestras in Christo Jesu.


De cetero fratres, quæcumque sunt vera, quæcumque pudica, quæcumque justa, quæcumque sancta, quæcumque amabilia, quæcumque bonæ famæ, siqua virtus, siqua laus disciplinæ, hæc cogitate.


Quæ et didicistis, et accepistis, et audistis, et vidistis in me, hæc agite : et Deus pacis erit vobiscum.


Gavisus sum autem in Domino vehementer, quoniam tandem aliquando refloruistis pro me sentire, sicut et sentiebatis : occupati autem eratis.


Non quasi propter penuriam dico : ego enim didici, in quibus sum, sufficiens esse.


Scio et humiliari, scio et abundare (ubique et in omnibus institutus sum) : et satiari, et esurire, et abundare, et penuriam pati.


Omnia possum in eo qui me confortat.


Verumtamen bene fecistis, communicantes tribulationi meæ.


Scitis autem et vos Philippenses, quod in principio Evangelii, quando profectus sum a Macedonia, nulla mihi ecclesia communicavit in ratione dati et accepti, nisi vos soli :


quia et Thessalonicam semel et bis in usum mihi misistis.


Non quia quæro datum, sed requiro fructum abundantem in ratione vestra.


Habeo autem omnia, et abundo : repletus sum, acceptis ab Epaphrodito quæ misistis odorem suavitatis, hostiam acceptam, placentem Deo.


Deus autem meus impleat omne desiderium vestrum secundum divitias suas in gloria in Christo Jesu.


Deo autem et Patri nostro gloria in sæcula sæculorum. Amen.


Salutate omnem sanctum in Christo Jesu.


Salutant vos, qui mecum sunt, fratres. Salutant vos omnes sancti, maxime autem qui de Cæsaris domo sunt.


Gratia Domini nostri Jesu Christi cum spiritu vestro. Amen.


Parabolæ Salomonis, filii David, regis Israël,


ad sciendam sapientiam et disciplinam ;


ad intelligenda verba prudentiæ, et suscipiendam eruditionem doctrinæ, justitiam, et judicium, et æquitatem :


ut detur parvulis astutia, adolescenti scientia et intellectus.


Audiens sapiens, sapientior erit, et intelligens gubernacula possidebit.


Animadvertet parabolam et interpretationem, verba sapientum et ænigmata eorum.


Timor Domini principium sapientiæ ; sapientiam atque doctrinam stulti despiciunt.


Audi, fili mi, disciplinam patris tui, et ne dimittas legem matris tuæ :


ut addatur gratia capiti tuo, et torques collo tuo.


Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis.


Si dixerint : Veni nobiscum, insidiemur sanguini ; abscondamus tendiculas contra insontem frustra ;


deglutiamus eum sicut infernus viventem, et integrum quasi descendentem in lacum ;


omnem pretiosam substantiam reperiemus ; implebimus domos nostras spoliis :


sortem mitte nobiscum, marsupium unum sit omnium nostrum :


fili mi, ne ambules cum eis ; prohibe pedem tuum a semitis eorum :


pedes enim illorum ad malum currunt, et festinant ut effundant sanguinem.


Frustra autem jacitur rete ante oculos pennatorum.


Ipsi quoque contra sanguinem suum insidiantur, et moliuntur fraudes contra animas suas.


Sic semitæ omnis avari : animas possidentium rapiunt.


Sapientia foris prædicat ; in plateis dat vocem suam :


in capite turbarum clamitat ; in foribus portarum urbis profert verba sua, dicens :


Usquequo, parvuli, diligitis infantiam, et stulti ea quæ sibi sunt noxia cupient, et imprudentes odibunt scientiam ?


convertimini ad correptionem meam. En proferam vobis spiritum meum, et ostendam vobis verba mea.


Quia vocavi, et renuistis ; extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret :


despexistis omne consilium meum, et increpationes meas neglexistis.


Ego quoque in interitu vestro ridebo, et subsannabo cum vobis id quod timebatis advenerit.


Cum irruerit repentina calamitas, et interitus quasi tempestas ingruerit ; quando venerit super vos tribulatio et angustia :


tunc invocabunt me, et non exaudiam ; mane consurgent, et non invenient me :


eo quod exosam habuerint disciplinam, et timorem Domini non susceperint,


nec acquieverint consilio meo, et detraxerint universæ correptioni meæ.


Comedent igitur fructus viæ suæ, suisque consiliis saturabuntur.


Aversio parvulorum interficiet eos, et prosperitas stultorum perdet illos.


Qui autem me audierit, absque terrore requiescet, et abundantia perfruetur, timore malorum sublato.


Fili mi, si susceperis sermones meos, et mandata mea absconderis penes te :


ut audiat sapientiam auris tua, inclina cor tuum ad cognoscendam prudentiam.


Si enim sapientiam invocaveris, et inclinaveris cor tuum prudentiæ ;


si quæsieris eam quasi pecuniam, et sicut thesauros effoderis illam :


tunc intelliges timorem Domini, et scientiam Dei invenies,


quia Dominus dat sapientiam, et ex ore ejus prudentia et scientia.


Custodiet rectorum salutem, et proteget gradientes simpliciter,


servans semitas justitiæ, et vias sanctorum custodiens.


Tunc intelliges justitiam, et judicium, et æquitatem, et omnem semitam bonam.


Si intraverit sapientia cor tuum, et scientia animæ tuæ placuerit,


consilium custodiet te, et prudentia servabit te :


ut eruaris a via mala, et ab homine qui perversa loquitur ;


qui relinquunt iter rectum, et ambulant per vias tenebrosas ;


qui lætantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis ;


quorum viæ perversæ sunt, et infames gressus eorum.


Ut eruaris a muliere aliena, et ab extranea quæ mollit sermones suos,


et relinquit ducem pubertatis suæ,


et pacti Dei sui oblita est. Inclinata est enim ad mortem domus ejus, et ad inferos semitæ ipsius.


Omnes qui ingrediuntur ad eam non revertentur, nec apprehendent semitas vitæ.


Ut ambules in via bona, et calles justorum custodias :


qui enim recti sunt habitabunt in terra, et simplices permanebunt in ea ;


impii vero de terra perdentur, et qui inique agunt auferentur ex ea.


Fili mi, ne obliviscaris legis meæ, et præcepta mea cor tuum custodiat :


longitudinem enim dierum, et annos vitæ, et pacem, apponent tibi.


Misericordia et veritas te non deserant ; circumda eas gutturi tuo, et describe in tabulis cordis tui :


et invenies gratiam, et disciplinam bonam, coram Deo et hominibus.


Habe fiduciam in Domino ex toto corde tuo, et ne innitaris prudentiæ tuæ.


In omnibus viis tuis cogita illum, et ipse diriget gressus tuos.


Ne sis sapiens apud temetipsum ; time Deum, et recede a malo :


sanitas quippe erit umbilico tuo, et irrigatio ossium tuorum.


Honora Dominum de tua substantia, et de primitiis omnium frugum tuarum da ei :


et implebuntur horrea tua saturitate, et vino torcularia tua redundabunt.


Disciplinam Domini, fili mi, ne abjicias, nec deficias cum ab eo corriperis :


quem enim diligit Dominus, corripit, et quasi pater in filio complacet sibi.


Beatus homo qui invenit sapientiam, et qui affluit prudentia.


Melior est acquisitio ejus negotiatione argenti, et auri primi et purissimi fructus ejus.


Pretiosior est cunctis opibus, et omnia quæ desiderantur huic non valent comparari.


Longitudo dierum in dextera ejus, et in sinistra illius divitiæ et gloria.


Viæ ejus viæ pulchræ, et omnes semitæ illius pacificæ.


Lignum vitæ est his qui apprehenderint eam, et qui tenuerit eam beatus.


Dominus sapientia fundavit terram ; stabilivit cælos prudentia.


Sapientia illius eruperunt abyssi, et nubes rore concrescunt.


Fili mi, ne effluant hæc ab oculis tuis. Custodi legem atque consilium,


et erit vita animæ tuæ, et gratia faucibus tuis.


Tunc ambulabis fiducialiter in via tua, et pes tuus non impinget.


Si dormieris, non timebis ; quiesces, et suavis erit somnus tuus.


Ne paveas repentino terrore, et irruentes tibi potentias impiorum.


Dominus enim erit in latere tuo, et custodiet pedem tuum, ne capiaris.


Noli prohibere benefacere eum qui potest : si vales, et ipse benefac.


Ne dicas amico tuo : Vade, et revertere : cras dabo tibi : cum statim possis dare.


Ne moliaris amico tuo malum, cum ille in te habeat fiduciam.


Ne contendas adversus hominem frustra, cum ipse tibi nihil mali fecerit.


Ne æmuleris hominem injustum, nec imiteris vias ejus :


quia abominatio Domini est omnis illusor, et cum simplicibus sermocinatio ejus.


Egestas a Domino in domo impii ; habitacula autem justorum benedicentur.


Ipse deludet illusores, et mansuetis dabit gratiam.


Gloriam sapientes possidebunt ; stultorum exaltatio ignominia.


Audite, filii, disciplinam patris, et attendite ut sciatis prudentiam.


Donum bonum tribuam vobis : legem meam ne derelinquatis.


Nam et ego filius fui patris mei, tenellus et unigenitus coram matre mea.


Et docebat me, atque dicebat : Suscipiat verba mea cor tuum ; custodi præcepta mea, et vives.


Posside sapientiam, posside prudentiam : ne obliviscaris, neque declines a verbis oris mei.


Ne dimittas eam, et custodiet te : dilige eam, et conservabit te.


Principium sapientiæ : posside sapientiam, et in omni possessione tua acquire prudentiam.


Arripe illam, et exaltabit te ; glorificaberis ab ea cum eam fueris amplexatus.


Dabit capiti tuo augmenta gratiarum, et corona inclyta proteget te.


Audi, fili mi, et suscipe verba mea, ut multiplicentur tibi anni vitæ.


Viam sapientiæ monstrabo tibi ; ducam te per semitas æquitatis :


quas cum ingressus fueris, non arctabuntur gressus tui, et currens non habebis offendiculum.


Tene disciplinam, ne dimittas eam ; custodi illam, quia ipsa est vita tua.


Ne delecteris in semitis impiorum, nec tibi placeat malorum via.


Fuge ab ea, nec transeas per illam ; declina, et desere eam.


Non enim dormiunt nisi malefecerint, et rapitur somnus ab eis nisi supplantaverint.


Comedunt panem impietatis, et vinum iniquitatis bibunt.


Justorum autem semita quasi lux splendens procedit, et crescit usque ad perfectam diem.


Via impiorum tenebrosa ; nesciunt ubi corruant.


Fili mi, ausculta sermones meos, et ad eloquia mea inclina aurem tuam.


Ne recedant ab oculis tuis : custodi ea in medio cordis tui :


vita enim sunt invenientibus ea, et universæ carni sanitas.


Omni custodia serva cor tuum, quia ex ipso vita procedit.


Remove a te os pravum, et detrahentia labia sint procul a te.


Oculi tui recta videant, et palpebræ tuæ præcedant gressus tuos.


Dirige semitam pedibus tuis, et omnes viæ tuæ stabilientur.


Ne declines ad dexteram neque ad sinistram ; averte pedem tuum a malo : vias enim quæ a dextris sunt novit Dominus : perversæ vero sunt quæ a sinistris sunt. Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.


Fili mi, attende ad sapientiam meam, et prudentiæ meæ inclina aurem tuam :


ut custodias cogitationes, et disciplinam labia tua conservent. Ne attendas fallaciæ mulieris ;


favus enim distillans labia meretricis, et nitidius oleo guttur ejus :


novissima autem illius amara quasi absinthium, et acuta quasi gladius biceps.


Pedes ejus descendunt in mortem, et ad inferos gressus illius penetrant.


Per semitam vitæ non ambulant ; vagi sunt gressus ejus et investigabiles.


Nunc ergo fili mi, audi me, et ne recedas a verbis oris mei.


Longe fac ab ea viam tuam, et ne appropinques foribus domus ejus.


Ne des alienis honorem tuum, et annos tuos crudeli :


ne forte implentur extranei viribus tuis, et labores tui sint in domo aliena,


et gemas in novissimis, quando consumpseris carnes tuas et corpus tuum, et dicas :


Cur detestatus sum disciplinam, et increpationibus non acquievit cor meum,


nec audivi vocem docentium me, et magistris non inclinavi aurem meam ?


pene fui in omni malo, in medio ecclesiæ et synagogæ.


Bibe aquam de cisterna tua, et fluenta putei tui ;


deriventur fontes tui foras, et in plateis aquas tuas divide.


Habeto eas solus, nec sint alieni participes tui.


Sit vena tua benedicta, et lætare cum muliere adolescentiæ tuæ.


Cerva carissima, et gratissimus hinnulus : ubera ejus inebrient te in omni tempore ; in amore ejus delectare jugiter.


Quare seduceris, fili mi, ab aliena, et foveris in sinu alterius ?


Respicit Dominus vias hominis, et omnes gressus ejus considerat.


Iniquitates suas capiunt impium, et funibus peccatorum suorum constringitur.


Ipse morietur, quia non habuit disciplinam, et in multitudine stultitiæ suæ decipietur.


Fili mi, si spoponderis pro amico tuo, defixisti apud extraneum manum tuam :


illaqueatus es verbis oris tui, et captus propriis sermonibus.


Fac ergo quod dico, fili mi, et temetipsum libera, quia incidisti in manum proximi tui. Discurre, festina, suscita amicum tuum.


Ne dederis somnum oculis tuis, nec dormitent palpebræ tuæ.


Eruere quasi damula de manu, et quasi avis de manu aucupis.


Vade ad formicam, o piger, et considera vias ejus, et disce sapientiam.


Quæ cum non habeat ducem, nec præceptorem, nec principem,


parat in æstate cibum sibi, et congregat in messe quod comedat.


Usquequo, piger, dormies ? quando consurges e somno tuo ?


Paululum dormies, paululum dormitabis, paululum conseres manus ut dormias ;


et veniet tibi quasi viator egestas, et pauperies quasi vir armatus. Si vero impiger fueris, veniet ut fons messis tua, et egestas longe fugiet a te.


Homo apostata, vir inutilis, graditur ore perverso ;


annuit oculis, terit pede, digito loquitur,


pravo corde machinatur malum, et omni tempore jurgia seminat.


Huic extemplo veniet perditio sua, et subito conteretur, nec habebit ultra medicinam.


Sex sunt quæ odit Dominus, et septimum detestatur anima ejus :


oculos sublimes, linguam mendacem, manus effundentes innoxium sanguinem,


cor machinans cogitationes pessimas, pedes veloces ad currendum in malum,


proferentem mendacia testem fallacem, et eum qui seminat inter fratres discordias.


Conserva, fili mi, præcepta patris tui, et ne dimittas legem matris tuæ.


Liga ea in corde tuo jugiter, et circumda gutturi tuo.


Cum ambulaveris, gradiantur tecum ; cum dormieris, custodiant te : et evigilans loquere cum eis.


Quia mandatum lucerna est, et lex lux, et via vitæ increpatio disciplinæ :


ut custodiant te a muliere mala, et a blanda lingua extraneæ.


Non concupiscat pulchritudinem ejus cor tuum, nec capiaris nutibus illius :


pretium enim scorti vix est unius panis, mulier autem viri pretiosam animam capit.


Numquid potest homo abscondere ignem in sinu suo, ut vestimenta illius non ardeant ?


aut ambulare super prunas, ut non comburantur plantæ ejus ?


sic qui ingreditur ad mulierem proximi sui, non erit mundus cum tetigerit eam.


Non grandis est culpa cum quis furatus fuerit : furatur enim ut esurientem impleat animam ;


deprehensus quoque reddet septuplum, et omnem substantiam domus suæ tradet.


Qui autem adulter est, propter cordis inopiam perdet animam suam ;


turpitudinem et ignominiam congregat sibi, et opprobrium illius non delebitur :


quia zelus et furor viri non parcet in die vindictæ,


nec acquiescet cujusquam precibus, nec suscipiet pro redemptione dona plurima.


Fili mi, custodi sermones meos, et præcepta mea reconde tibi. Fili,


serva mandata mea, et vives ; et legem meam quasi pupillam oculi tui :


liga eam in digitis tuis, scribe illam in tabulis cordis tui.


Dic sapientiæ : Soror mea es, et prudentiam voca amicam tuam :


ut custodiant te a muliere extranea, et ab aliena quæ verba sua dulcia facit.


De fenestra enim domus meæ per cancellos prospexi,


et video parvulos ; considero vecordem juvenem,


qui transit per plateam juxta angulum et prope viam domus illius graditur :


in obscuro, advesperascente die, in noctis tenebris et caligine.


Et ecce occurrit illi mulier ornatu meretricio, præparata ad capiendas animas : garrula et vaga,


quietis impatiens, nec valens in domo consistere pedibus suis ;


nunc foris, nunc in plateis, nunc juxta angulos insidians.


Apprehensumque deosculatur juvenem, et procaci vultu blanditur, dicens :


Victimas pro salute vovi ; hodie reddidi vota mea :


idcirco egressa sum in occursum tuum, desiderans te videre, et reperi.


Intexui funibus lectulum meum ; stravi tapetibus pictis ex Ægypto :


aspersi cubile meum myrrha, et aloë, et cinnamomo.


Veni, inebriemur uberibus, et fruamur cupitis amplexibus donec illucescat dies.


Non est enim vir in domo sua : abiit via longissima :


sacculum pecuniæ secum tulit ; in die plenæ lunæ reversurus est in domum suam.


Irretivit eum multis sermonibus, et blanditiis labiorum protraxit illum.


Statim eam sequitur quasi bos ductus ad victimam, et quasi agnus lasciviens, et ignorans quod ad vincula stultus trahatur :


donec transfigat sagitta jecur ejus, velut si avis festinet ad laqueum, et nescit quod de periculo animæ illius agitur.


Nunc ergo, fili mi, audi me, et attende verbis oris mei.


Ne abstrahatur in viis illius mens tua, neque decipiaris semitis ejus ;


multos enim vulneratos dejecit, et fortissimi quique interfecti sunt ab ea.


Viæ inferi domus ejus, penetrantes in interiora mortis.


Numquid non sapientia clamitat, et prudentia dat vocem suam ?


In summis excelsisque verticibus supra viam, in mediis semitis stans,


juxta portas civitatis, in ipsis foribus loquitur, dicens :


O viri, ad vos clamito, et vox mea ad filios hominum.


Intelligite, parvuli, astutiam, et insipientes, animadvertite.


Audite, quoniam de rebus magnis locutura sum, et aperientur labia mea ut recta prædicent.


Veritatem meditabitur guttur meum, et labia mea detestabuntur impium.


Justi sunt omnes sermones mei : non est in eis pravum quid, neque perversum ;


recti sunt intelligentibus, et æqui invenientibus scientiam.


Accipite disciplinam meam, et non pecuniam ; doctrinam magis quam aurum eligite :


melior est enim sapientia cunctis pretiosissimis, et omne desiderabile ei non potest comparari.


Ego sapientia, habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus.


Timor Domini odit malum : arrogantiam, et superbiam, et viam pravam, et os bilingue, detestor.


Meum est consilium et æquitas ; mea est prudentia, mea est fortitudo.


Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt ;


per me principes imperant, et potentes decernunt justitiam.


Ego diligentes me diligo, et qui mane vigilant ad me, invenient me.


Mecum sunt divitiæ et gloria, opes superbæ et justitia.


Melior est enim fructus meus auro et lapide pretioso, et genimina mea argento electo.


In viis justitiæ ambulo, in medio semitarum judicii :


ut ditem diligentes me, et thesauros eorum repleam.


Dominus possedit me in initio viarum suarum antequam quidquam faceret a principio.


Ab æterno ordinata sum, et ex antiquis antequam terra fieret.


Nondum erant abyssi, et ego jam concepta eram : necdum fontes aquarum eruperant,


necdum montes gravi mole constiterant : ante colles ego parturiebar.


Adhuc terram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terræ.


Quando præparabat cælos, aderam ; quando certa lege et gyro vallabat abyssos ;


quando æthera firmabat sursum, et librabat fontes aquarum ;


quando circumdabat mari terminum suum, et legem ponebat aquis, ne transirent fines suos ; quando appendebat fundamenta terræ :


cum eo eram, cuncta componens. Et delectabar per singulos dies, ludens coram eo omni tempore,


ludens in orbe terrarum ; et deliciæ meæ esse cum filiis hominum.


Nunc ergo, filii, audite me : beati qui custodiunt vias meas.


Audite disciplinam, et estote sapientes, et nolite abjicere eam.


Beatus homo qui audit me, et qui vigilat ad fores meas quotidie, et observat ad postes ostii mei.


Qui me invenerit, inveniet vitam, et hauriet salutem a Domino.


Qui autem in me peccaverit, lædet animam suam ; omnes qui me oderunt diligunt mortem.


Sapientia ædificavit sibi domum : excidit columnas septem.


Immolavit victimas suas, miscuit vinum, et proposuit mensam suam.


Misit ancillas suas ut vocarent ad arcem et ad mœnia civitatis.


Si quis est parvulus, veniat ad me. Et insipientibus locuta est :


Venite, comedite panem meum, et bibite vinum quod miscui vobis.


Relinquite infantiam, et vivite, et ambulate per vias prudentiæ.


Qui erudit derisorem, ipse injuriam sibi facit, et qui arguit impium, sibi maculam generat.


Noli arguere derisorem, ne oderit te : argue sapientem, et diliget te.


Da sapienti occasionem, et addetur ei sapientia ; doce justum, et festinabit accipere.


Principium sapientiæ timor Domini, et scientia sanctorum prudentia.


Per me enim multiplicabuntur dies tui, et addentur tibi anni vitæ.


Si sapiens fueris, tibimetipsi eris ; si autem illusor, solus portabis malum.


Mulier stulta et clamosa, plenaque illecebris, et nihil omnino sciens,


sedit in foribus domus suæ, super sellam in excelso urbis loco,


ut vocaret transeuntes per viam, et pergentes itinere suo :


Qui est parvulus declinet ad me. Et vecordi locuta est :


Aquæ furtivæ dulciores sunt, et panis absconditus suavior.


Et ignoravit quod ibi sint gigantes, et in profundis inferni convivæ ejus.


Filius sapiens lætificat patrem, filius vero stultus mœstitia est matris suæ.


Nil proderunt thesauri impietatis, justitia vero liberabit a morte.


Non affliget Dominus fame animam justi, et insidias impiorum subvertet.


Egestatem operata est manus remissa ; manus autem fortium divitias parat. Qui nititur mendaciis, hic pascit ventos ; idem autem ipse sequitur aves volantes.


Qui congregat in messe, filius sapiens est ; qui autem stertit æstate, filius confusionis.


Benedictio Domini super caput justi ; os autem impiorum operit iniquitas.


Memoria justi cum laudibus, et nomen impiorum putrescet.


Sapiens corde præcepta suscipit ; stultus cæditur labiis.


Qui ambulat simpliciter ambulat confidenter ; qui autem depravat vias suas manifestus erit.


Qui annuit oculo dabit dolorem ; et stultus labiis verberabitur.


Vena vitæ os justi, et os impiorum operit iniquitatem.


Odium suscitat rixas, et universa delicta operit caritas.


In labiis sapientis invenitur sapientia, et virga in dorso ejus qui indiget corde.


Sapientes abscondunt scientiam ; os autem stulti confusioni proximum est.


Substantia divitis, urbs fortitudinis ejus ; pavor pauperum egestas eorum.


Opus justi ad vitam, fructus autem impii ad peccatum.


Via vitæ custodienti disciplinam ; qui autem increpationes relinquit, errat.


Abscondunt odium labia mendacia ; qui profert contumeliam, insipiens est.


In multiloquio non deerit peccatum, qui autem moderatur labia sua prudentissimus est.


Argentum electum lingua justi ; cor autem impiorum pro nihilo.


Labia justi erudiunt plurimos ; qui autem indocti sunt in cordis egestate morientur.


Benedictio Domini divites facit, nec sociabitur eis afflictio.


Quasi per risum stultus operatur scelus, sapientia autem est viro prudentia.


Quod timet impius veniet super eum ; desiderium suum justus dabitur.


Quasi tempestas transiens non erit impius ; justus autem quasi fundamentum sempiternum.


Sicut acetum dentibus, et fumus oculis, sic piger his qui miserunt eum.


Timor Domini apponet dies, et anni impiorum breviabuntur.


Exspectatio justorum lætitia, spes autem impiorum peribit.


Fortitudo simplicis via Domini, et pavor his qui operantur malum.


Justus in æternum non commovebitur, impii autem non habitabunt super terram.


Os justi parturiet sapientiam ; lingua pravorum peribit.


Labia justi considerant placita, et os impiorum perversa.


Statera dolosa abominatio est apud Dominum, et pondus æquum voluntas ejus.


Ubi fuerit superbia, ibi erit et contumelia ; ubi autem est humilitas, ibi et sapientia.


Simplicitas justorum diriget eos, et supplantatio perversorum vastabit illos.


Non proderunt divitiæ in die ultionis ; justitia autem liberabit a morte.


Justitia simplicis diriget viam ejus, et in impietate sua corruet impius.


Justitia rectorum liberabit eos, et in insidiis suis capientur iniqui.


Mortuo homine impio, nulla erit ultra spes, et exspectatio sollicitorum peribit.


Justus de angustia liberatus est, et tradetur impius pro eo.


Simulator ore decipit amicum suum ; justi autem liberabuntur scientia.


In bonis justorum exsultabit civitas, et in perditione impiorum erit laudatio.


Benedictione justorum exaltabitur civitas, et ore impiorum subvertetur.


Qui despicit amicum suum indigens corde est ; vir autem prudens tacebit.


Qui ambulat fraudulenter, revelat arcana ; qui autem fidelis est animi, celat amici commissum.


Ubi non est gubernator, populus corruet ; salus autem, ubi multa consilia.


Affligetur malo qui fidem facit pro extraneo ; qui autem cavet laqueos securus erit.


Mulier gratiosa inveniet gloriam, et robusti habebunt divitias.


Benefacit animæ suæ vir misericors ; qui autem crudelis est, etiam propinquos abjicit.


Impius facit opus instabile, seminanti autem justitiam merces fidelis.


Clementia præparat vitam, et sectatio malorum mortem.


Abominabile Domino cor pravum, et voluntas ejus in iis qui simpliciter ambulant.


Manus in manu non erit innocens malus ; semen autem justorum salvabitur.


Circulus aureus in naribus suis, mulier pulchra et fatua.


Desiderium justorum omne bonum est ; præstolatio impiorum furor.


Alii dividunt propria, et ditiores fiunt ; alii rapiunt non sua, et semper in egestate sunt.


Anima quæ benedicit impinguabitur, et qui inebriat, ipse quoque inebriabitur.


Qui abscondit frumenta maledicetur in populis ; benedictio autem super caput vendentium.


Bene consurgit diluculo qui quærit bona ; qui autem investigator malorum est, opprimetur ab eis.


Qui confidit in divitiis suis corruet : justi autem quasi virens folium germinabunt.


Qui conturbat domum suam possidebit ventos, et qui stultus est serviet sapienti.


Fructus justi lignum vitæ, et qui suscipit animas sapiens est.


Si justus in terra recipit, quanto magis impius et peccator !


Qui diligit disciplinam diligit scientiam ; qui autem odit increpationes insipiens est.


Qui bonus est hauriet gratiam a Domino ; qui autem confidit in cogitationibus suis impie agit.


Non roborabitur homo ex impietate, et radix justorum non commovebitur.


Mulier diligens corona est viro suo ; et putredo in ossibus ejus, quæ confusione res dignas gerit.


Cogitationes justorum judicia, et consilia impiorum fraudulenta.


Verba impiorum insidiantur sanguini ; os justorum liberabit eos.


Verte impios, et non erunt ; domus autem justorum permanebit.


Doctrina sua noscetur vir ; qui autem vanus et excors est patebit contemptui.


Melior est pauper et sufficiens sibi quam gloriosus et indigens pane.


Novit justus jumentorum suorum animas ; viscera autem impiorum crudelia.


Qui operatur terram suam satiabitur panibus ; qui autem sectatur otium stultissimus est. Qui suavis est in vini demorationibus, in suis munitionibus relinquit contumeliam.


Desiderium impii munimentum est pessimorum ; radix autem justorum proficiet.


Propter peccata labiorum ruina proximat malo ; effugiet autem justus de angustia.


De fructu oris sui unusquisque replebitur bonis, et juxta opera manuum suarum retribuetur ei.


Via stulti recta in oculis ejus ; qui autem sapiens est audit consilia.


Fatuus statim indicat iram suam ; qui autem dissimulat injuriam callidus est.


Qui quod novit loquitur, index justitiæ est ; qui autem mentitur, testis est fraudulentus.


Est qui promittit, et quasi gladio pungitur conscientiæ : lingua autem sapientium sanitas est.


Labium veritatis firmum erit in perpetuum ; qui autem testis est repentinus, concinnat linguam mendacii.


Dolus in corde cogitantium mala ; qui autem pacis ineunt consilia, sequitur eos gaudium.


Non contristabit justum quidquid ei acciderit : impii autem replebuntur malo.


Abominatio est Domino labia mendacia ; qui autem fideliter agunt placent ei.


Homo versatus celat scientiam, et cor insipientium provocat stultitiam.


Manus fortium dominabitur ; quæ autem remissa est, tributis serviet.


Mœror in corde viri humiliabit illum, et sermone bono lætificabitur.


Qui negligit damnum propter amicum, justus est ; iter autem impiorum decipiet eos.


Non inveniet fraudulentus lucrum, et substantia hominis erit auri pretium.


In semita justitiæ vita ; iter autem devium ducit ad mortem.


Filius sapiens doctrina patris ; qui autem illusor est non audit cum arguitur.


De fructu oris sui homo satiabitur bonis : anima autem prævaricatorum iniqua.


Qui custodit os suum custodit animam suam ; qui autem inconsideratus est ad loquendum, sentiet mala.


Vult et non vult piger ; anima autem operantium impinguabitur.


Verbum mendax justus detestabitur ; impius autem confundit, et confundetur.


Justitia custodit innocentis viam, impietas autem peccatorem supplantat.


Est quasi dives, cum nihil habeat, et est quasi pauper, cum in multis divitiis sit.


Redemptio animæ viri divitiæ suæ ; qui autem pauper est, increpationem non sustinet.


Lux justorum lætificat : lucerna autem impiorum extinguetur.


Inter superbos semper jurgia sunt ; qui autem agunt omnia cum consilio, reguntur sapientia.


Substantia festinata minuetur ; quæ autem paulatim colligitur manu, multiplicabitur.


Spes quæ differtur affligit animam ; lignum vitæ desiderium veniens.


Qui detrahit alicui rei, ipse se in futurum obligat ; qui autem timet præceptum, in pace versabitur. Animæ dolosæ errant in peccatis : justi autem misericordes sunt, et miserantur.


Lex sapientis fons vitæ, ut declinet a ruina mortis.


Doctrina bona dabit gratiam ; in itinere contemptorum vorago.


Astutus omnia agit cum consilio ; qui autem fatuus est aperit stultitiam.


Nuntius impii cadet in malum ; legatus autem fidelis, sanitas.


Egestas et ignominia ei qui deserit disciplinam ; qui autem acquiescit arguenti glorificabitur.


Desiderium si compleatur delectat animam ; detestantur stulti eos qui fugiunt mala.


Qui cum sapientibus graditur sapiens erit ; amicus stultorum similis efficietur.


Peccatores persequitur malum, et justis retribuentur bona.


Bonus reliquit hæredes filios et nepotes, et custoditur justo substantia peccatoris.


Multi cibi in novalibus patrum, et aliis congregantur absque judicio.


Qui parcit virgæ odit filium suum ; qui autem diligit illum instanter erudit.


Justus comedit et replet animam suam ; venter autem impiorum insaturabilis.


Sapiens mulier ædificat domum suam ; insipiens exstructam quoque manibus destruet.


Ambulans recto itinere, et timens Deum, despicitur ab eo qui infami graditur via.


In ore stulti virga superbiæ ; labia autem sapientium custodiunt eos.


Ubi non sunt boves, præsepe vacuum est ; ubi autem plurimæ segetes, ibi manifesta est fortitudo bovis.


Testis fidelis non mentitur ; profert autem mendacium dolosus testis.


Quærit derisor sapientiam, et non invenit ; doctrina prudentium facilis.


Vade contra virum stultum, et nescit labia prudentiæ.


Sapientia callidi est intelligere viam suam, et imprudentia stultorum errans.


Stultus illudet peccatum, et inter justos morabitur gratia.


Cor quod novit amaritudinem animæ suæ, in gaudio ejus non miscebitur extraneus.


Domus impiorum delebitur : tabernacula vero justorum germinabunt.


Est via quæ videtur homini justa, novissima autem ejus deducunt ad mortem.


Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat.


Viis suis replebitur stultus, et super eum erit vir bonus.


Innocens credit omni verbo ; astutus considerat gressus suos. Filio doloso nihil erit boni ; servo autem sapienti prosperi erunt actus, et dirigetur via ejus.


Sapiens timet, et declinat a malo ; stultus transilit, et confidit.


Impatiens operabitur stultitiam, et vir versutus odiosus est.


Possidebunt parvuli stultitiam, et exspectabunt astuti scientiam.


Jacebunt mali ante bonos, et impii ante portas justorum.


Etiam proximo suo pauper odiosus erit : amici vero divitum multi.


Qui despicit proximum suum peccat ; qui autem miseretur pauperis beatus erit. Qui credit in Domino misericordiam diligit.


Errant qui operantur malum ; misericordia et veritas præparant bona.


In omni opere erit abundantia ; ubi autem verba sunt plurima, ibi frequenter egestas.


Corona sapientium divitiæ eorum ; fatuitas stultorum imprudentia.


Liberat animas testis fidelis, et profert mendacia versipellis.


In timore Domini fiducia fortitudinis, et filiis ejus erit spes.


Timor Domini fons vitæ, ut declinent a ruina mortis.


In multitudine populi dignitas regis, et in paucitate plebis ignominia principis.


Qui patiens est multa gubernatur prudentia ; qui autem impatiens est exaltat stultitiam suam.


Vita carnium sanitas cordis ; putredo ossium invidia.


Qui calumniatur egentem exprobrat factori ejus ; honorat autem eum qui miseretur pauperis.


In malitia sua expelletur impius : sperat autem justus in morte sua.


In corde prudentis requiescit sapientia, et indoctos quosque erudiet.


Justitia elevat gentem ; miseros autem facit populos peccatum.


Acceptus est regi minister intelligens ; iracundiam ejus inutilis sustinebit.


Responsio mollis frangit iram ; sermo durus suscitat furorem.


Lingua sapientium ornat scientiam ; os fatuorum ebullit stultitiam.


In omni loco, oculi Domini contemplantur bonos et malos.


Lingua placabilis lignum vitæ ; quæ autem immoderata est conteret spiritum.


Stultus irridet disciplinam patris sui ; qui autem custodit increpationes astutior fiet. In abundanti justitia virtus maxima est : cogitationes autem impiorum eradicabuntur.


Domus justi plurima fortitudo, et in fructibus impii conturbatio.


Labia sapientium disseminabunt scientiam ; cor stultorum dissimile erit.


Victimæ impiorum abominabiles Domino ; vota justorum placabilia.


Abominatio est Domino via impii ; qui sequitur justitiam diligitur ab eo.


Doctrina mala deserenti viam vitæ ; qui increpationes odit, morietur.


Infernus et perditio coram Domino ; quanto magis corda filiorum hominum !


Non amat pestilens eum qui se corripit, nec ad sapientes graditur.


Cor gaudens exhilarat faciem ; in mœrore animi dejicitur spiritus.


Cor sapientis quærit doctrinam, et os stultorum pascitur imperitia.


Omnes dies pauperis, mali ; secura mens quasi juge convivium.


Melius est parum cum timore Domini, quam thesauri magni et insatiabiles.


Melius est vocari ad olera cum caritate, quam ad vitulum saginatum cum odio.


Vir iracundus provocat rixas ; qui patiens est mitigat suscitatas.


Iter pigrorum quasi sepes spinarum ; via justorum absque offendiculo.


Filius sapiens lætificat patrem, et stultus homo despicit matrem suam.


Stultitia gaudium stulto, et vir prudens dirigit gressus suos.


Dissipantur cogitationes ubi non est consilium ; ubi vero sunt plures consiliarii, confirmantur.


Lætatur homo in sententia oris sui, et sermo opportunus est optimus.


Semita vitæ super eruditum, ut declinet de inferno novissimo.


Domum superborum demolietur Dominus, et firmos faciet terminos viduæ.


Abominatio Domini cogitationes malæ, et purus sermo pulcherrimus firmabitur ab eo.


Conturbat domum suam qui sectatur avaritiam ; qui autem odit munera, vivet. Per misericordiam et fidem purgantur peccata : per timorem autem Domini declinat omnis a malo.


Mens justi meditatur obedientiam ; os impiorum redundat malis.


Longe est Dominus ab impiis, et orationes justorum exaudiet.


Lux oculorum lætificat animam ; fama bona impinguat ossa.


Auris quæ audit increpationes vitæ in medio sapientium commorabitur.


Qui abjicit disciplinam despicit animam suam ; qui autem acquiescit increpationibus possessor est cordis.


Timor Domini disciplina sapientiæ, et gloriam præcedit humilitas.


Hominis est animam præparare, et Domini gubernare linguam.


Omnes viæ hominis patent oculis ejus ; spirituum ponderator est Dominus.


Revela Domino opera tua, et dirigentur cogitationes tuæ.


Universa propter semetipsum operatus est Dominus ; impium quoque ad diem malum.


Abominatio Domini est omnis arrogans ; etiamsi manus ad manum fuerit, non est innocens. Initium viæ bonæ facere justitiam ; accepta est autem apud Deum magis quam immolare hostias.


Misericordia et veritate redimitur iniquitas, et in timore Domini declinatur a malo.


Cum placuerint Domino viæ hominis, inimicos quoque ejus convertet ad pacem.


Melius est parum cum justitia quam multi fructus cum iniquitate.


Cor hominis disponit viam suam, sed Domini est dirigere gressus ejus.


Divinatio in labiis regis ; in judicio non errabit os ejus.


Pondus et statera judicia Domini sunt, et opera ejus omnes lapides sacculi.


Abominabiles regi qui agunt impie, quoniam justitia firmatur solium.


Voluntas regum labia justa ; qui recta loquitur diligetur.


Indignatio regis nuntii mortis, et vir sapiens placabit eam.


In hilaritate vultus regis vita, et clementia ejus quasi imber serotinus.


Posside sapientiam, quia auro melior est, et acquire prudentiam, quia pretiosior est argento.


Semita justorum declinat mala ; custos animæ suæ servat viam suam.


Contritionem præcedit superbia, et ante ruinam exaltatur spiritus.


Melius est humiliari cum mitibus quam dividere spolia cum superbis.


Eruditus in verbo reperiet bona, et qui sperat in Domino beatus est.


Qui sapiens est corde appellabitur prudens, et qui dulcis eloquio majora percipiet.


Fons vitæ eruditio possidentis ; doctrina stultorum fatuitas.


Cor sapientis erudiet os ejus, et labiis ejus addet gratiam.


Favus mellis composita verba ; dulcedo animæ sanitas ossium.


Est via quæ videtur homini recta, et novissima ejus ducunt ad mortem.


Anima laborantis laborat sibi, quia compulit eum os suum.


Vir impius fodit malum, et in labiis ejus ignis ardescit.


Homo perversus suscitat lites, et verbosus separat principes.


Vir iniquus lactat amicum suum, et ducit eum per viam non bonam.


Qui attonitis oculis cogitat prava, mordens labia sua perficit malum.


Corona dignitatis senectus, quæ in viis justitiæ reperietur.


Melior est patiens viro forti, et qui dominatur animo suo expugnatore urbium.


Sortes mittuntur in sinum, sed a Domino temperantur.


Melior est buccella sicca cum gaudio quam domus plena victimis cum jurgio.


Servus sapiens dominabitur filiis stultis, et inter fratres hæreditatem dividet.


Sicut igne probatur argentum et aurum camino, ita corda probat Dominus.


Malus obedit linguæ iniquæ, et fallax obtemperat labiis mendacibus.


Qui despicit pauperem exprobrat factori ejus, et qui ruina lætatur alterius non erit impunitus.


Corona senum filii filiorum, et gloria filiorum patres eorum.


Non decent stultum verba composita, nec principem labium mentiens.


Gemma gratissima exspectatio præstolantis ; quocumque se vertit, prudenter intelligit.


Qui celat delictum quærit amicitias ; qui altero sermone repetit, separat fœderatos.


Plus proficit correptio apud prudentem, quam centum plagæ apud stultum.


Semper jurgia quærit malus : angelus autem crudelis mittetur contra eum.


Expedit magis ursæ occurrere raptis fœtibus, quam fatuo confidenti in stultitia sua.


Qui reddit mala pro bonis, non recedet malum de domo ejus.


Qui dimittit aquam caput est jurgiorum, et antequam patiatur contumeliam judicium deserit.


Qui justificat impium, et qui condemnat justum, abominabilis est uterque apud Deum.


Quid prodest stulto habere divitias, cum sapientiam emere non possit ? Qui altum facit domum suam quærit ruinam, et qui evitat discere incidet in mala.


Omni tempore diligit qui amicus est, et frater in angustiis comprobatur.


Stultus homo plaudet manibus, cum spoponderit pro amico suo.


Qui meditatur discordias diligit rixas, et qui exaltat ostium quærit ruinam.


Qui perversi cordis est non inveniet bonum, et qui vertit linguam incidet in malum.


Natus est stultus in ignominiam suam ; sed nec pater in fatuo lætabitur.


Animus gaudens ætatem floridam facit ; spiritus tristis exsiccat ossa.


Munera de sinu impius accipit, ut pervertat semitas judicii.


In facie prudentis lucet sapientia ; oculi stultorum in finibus terræ.


Ira patris filius stultus, et dolor matris quæ genuit eum.


Non est bonum damnum inferre justo, nec percutere principem qui recta judicat.


Qui moderatur sermones suos doctus et prudens est, et pretiosi spiritus vir eruditus.


Stultus quoque, si tacuerit, sapiens reputabitur, et si compresserit labia sua, intelligens.


Occasiones quærit qui vult recedere ab amico : omni tempore erit exprobrabilis.


Non recipit stultus verba prudentiæ, nisi ea dixeris quæ versantur in corde ejus.


Impius, cum in profundum venerit peccatorum, contemnit ; sed sequitur eum ignominia et opprobrium.


Aqua profunda verba ex ore viri, et torrens redundans fons sapientiæ.


Accipere personam impii non est bonum, ut declines a veritate judicii.


Labia stulti miscent se rixis, et os ejus jurgia provocat.


Os stulti contritio ejus, et labia ipsius ruina animæ ejus.


Verba bilinguis quasi simplicia, et ipsa perveniunt usque ad interiora ventris. Pigrum dejicit timor ; animæ autem effeminatorum esurient.


Qui mollis et dissolutus est in opere suo frater est sua opera dissipantis.


Turris fortissima nomen Domini ; ad ipsum currit justus, et exaltabitur.


Substantia divitis urbs roboris ejus, et quasi murus validus circumdans eum.


Antequam conteratur, exaltatur cor hominis, et antequam glorificetur, humiliatur.


Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat, et confusione dignum.


Spiritus viri sustentat imbecillitatem suam ; spiritum vero ad irascendum facilem quis poterit sustinere ?


Cor prudens possidebit scientiam, et auris sapientium quærit doctrinam.


Donum hominis dilatat viam ejus, et ante principes spatium ei facit.


Justus prior est accusator sui : venit amicus ejus, et investigabit eum.


Contradictiones comprimit sors, et inter potentes quoque dijudicat.


Frater qui adjuvatur a fratre quasi civitas firma, et judicia quasi vectes urbium.


De fructu oris viri replebitur venter ejus, et genimina labiorum ipsius saturabunt eum.


Mors et vita in manu linguæ ; qui diligunt eam comedent fructus ejus.


Qui invenit mulierem bonam invenit bonum, et hauriet jucunditatem a Domino. Qui expellit mulierem bonam expellit bonum ; qui autem tenet adulteram stultus est et impius.


Cum obsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide.


Vir amabilis ad societatem magis amicus erit quam frater.


Melior est pauper qui ambulat in simplicitate sua quam dives torquens labia sua, et insipiens.


Ubi non est scientia animæ, non est bonum, et qui festinus est pedibus offendet.


Stultitia hominis supplantat gressus ejus, et contra Deum fervet animo suo.


Divitiæ addunt amicos plurimos ; a paupere autem et hi quos habuit separantur.


Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur non effugiet.


Multi colunt personam potentis, et amici sunt dona tribuentis.


Fratres hominis pauperis oderunt eum ; insuper et amici procul recesserunt ab eo. Qui tantum verba sectatur nihil habebit ;


qui autem possessor est mentis diligit animam suam, et custos prudentiæ inveniet bona.


Falsus testis non erit impunitus, et qui loquitur mendacia peribit.


Non decent stultum deliciæ, nec servum dominari principibus.


Doctrina viri per patientiam noscitur, et gloria ejus est iniqua prætergredi.


Sicut fremitus leonis, ita et regis ira, et sicut ros super herbam, ita et hilaritas ejus.


Dolor patris filius stultus, et tecta jugiter perstillantia litigiosa mulier.


Domus et divitiæ dantur a parentibus ; a Domino autem proprie uxor prudens.


Pigredo immittit soporem, et anima dissoluta esuriet.


Qui custodit mandatum custodit animam suam ; qui autem negligit viam suam mortificabitur.


Fœneratur Domino qui miseretur pauperis, et vicissitudinem suam reddet ei.


Erudi filium tuum ; ne desperes : ad interfectionem autem ejus ne ponas animam tuam.


Qui impatiens est sustinebit damnum, et cum rapuerit, aliud apponet.


Audi consilium, et suscipe disciplinam, ut sis sapiens in novissimis tuis.


Multæ cogitationes in corde viri ; voluntas autem Domini permanebit.


Homo indigens misericors est, et melior est pauper quam vir mendax.


Timor Domini ad vitam, et in plenitudine commorabitur absque visitatione pessima.


Abscondit piger manum suam sub ascella, nec ad os suum applicat eam.


Pestilente flagellato stultus sapientior erit ; si autem corripueris sapientem, intelliget disciplinam.


Qui affligit patrem, et fugat matrem, ignominiosus est et infelix.


Non cesses, fili, audire doctrinam, nec ignores sermones scientiæ.


Testis iniquus deridet judicium, et os impiorum devorat iniquitatem.


Parata sunt derisoribus judicia, et mallei percutientes stultorum corporibus.


Luxuriosa res vinum, et tumultuosa ebrietas : quicumque his delectatur non erit sapiens.


Sicut rugitus leonis, ita et terror regis : qui provocat eum peccat in animam suam.


Honor est homini qui separat se a contentionibus ; omnes autem stulti miscentur contumeliis.


Propter frigus piger arare noluit ; mendicabit ergo æstate, et non dabitur illi.


Sicut aqua profunda, sic consilium in corde viri ; sed homo sapiens exhauriet illud.


Multi homines misericordes vocantur ; virum autem fidelem quis inveniet ?


Justus qui ambulat in simplicitate sua beatos post se filios derelinquet.


Rex qui sedet in solio judicii dissipat omne malum intuitu suo.


Quis potest dicere : Mundum est cor meum ; purus sum a peccato ?


Pondus et pondus, mensura et mensura : utrumque abominabile est apud Deum.


Ex studiis suis intelligitur puer, si munda et recta sint opera ejus.


Aurem audientem, et oculum videntem : Dominus fecit utrumque.


Noli diligere somnum, ne te egestas opprimat : aperi oculos tuos, et saturare panibus.


Malum est, malum est, dicit omnis emptor ; et cum recesserit, tunc gloriabitur.


Est aurum et multitudo gemmarum, et vas pretiosum labia scientiæ.


Tolle vestimentum ejus qui fidejussor extitit alieni, et pro extraneis aufer pignus ab eo.


Suavis est homini panis mendacii, et postea implebitur os ejus calculo.


Cogitationes consiliis roborantur, et gubernaculis tractanda sunt bella.


Ei qui revelat mysteria, et ambulat fraudulenter, et dilatat labia sua, ne commiscearis.


Qui maledicit patri suo et matri, extinguetur lucerna ejus in mediis tenebris :


hæreditas ad quam festinatur in principio, in novissimo benedictione carebit.


Ne dicas : Reddam malum : exspecta Dominum, et liberabit te.


Abominatio est apud Dominum pondus et pondus ; statera dolosa non est bona.


A Domino diriguntur gressus viri : quis autem hominum intelligere potest viam suam ?


Ruina est homini devorare sanctos, et post vota retractare.


Dissipat impios rex sapiens, et incurvat super eos fornicem.


Lucerna Domini spiraculum hominis, quæ investigat omnia secreta ventris.


Misericordia et veritas custodiunt regem, et roboratur clementia thronus ejus.


Exsultatio juvenum fortitudo eorum, et dignitas senum canities.


Livor vulneris absterget mala, et plagæ in secretioribus ventris.


Sicut divisiones aquarum, ita cor regis in manu Domini : quocumque voluerit, inclinabit illud.


Omnis via viri recta sibi videtur : appendit autem corda Dominus.


Facere misericordiam et judicium magis placet Domino quam victimæ.


Exaltatio oculorum est dilatatio cordis ; lucerna impiorum peccatum.


Cogitationes robusti semper in abundantia ; omnis autem piger semper in egestate est.


Qui congregat thesauros lingua mendacii vanus et excors est, et impingetur ad laqueos mortis.


Rapinæ impiorum detrahent eos, quia noluerunt facere judicium.


Perversa via viri aliena est ; qui autem mundus est, rectum opus ejus.


Melius est sedere in angulo domatis, quam cum muliere litigiosa, et in domo communi.


Anima impii desiderat malum : non miserebitur proximo suo.


Mulctato pestilente, sapientior erit parvulus, et si sectetur sapientem, sumet scientiam.


Excogitat justus de domo impii, ut detrahat impios a malo.


Qui obturat aurem suam ad clamorem pauperis, et ipse clamabit, et non exaudietur.


Munus absconditum extinguit iras, et donum in sinu indignationem maximam.


Gaudium justo est facere judicium, et pavor operantibus iniquitatem.


Vir qui erraverit a via doctrinæ in cœtu gigantum commorabitur.


Qui diligit epulas in egestate erit ; qui amat vinum et pinguia non ditabitur.


Pro justo datur impius, et pro rectis iniquus.


Melius est habitare in terra deserta quam cum muliere rixosa et iracunda.


Thesaurus desiderabilis, et oleum in habitaculo justi : et imprudens homo dissipabit illud.


Qui sequitur justitiam et misericordiam inveniet vitam, justitiam, et gloriam.


Civitatem fortium ascendit sapiens, et destruxit robur fiduciæ ejus.


Qui custodit os suum et linguam suam custodit ab angustiis animam suam.


Superbus et arrogans vocatur indoctus, qui in ira operatur superbiam.


Desideria occidunt pigrum : noluerunt enim quidquam manus ejus operari.


Tota die concupiscit et desiderat ; qui autem justus est, tribuet, et non cessabit.


Hostiæ impiorum abominabiles, quia offeruntur ex scelere.


Testis mendax peribit ; vir obediens loquetur victoriam.


Vir impius procaciter obfirmat vultum suum ; qui autem rectus est corrigit viam suam.


Non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Dominum.


Equus paratur ad diem belli ; Dominus autem salutem tribuit.


Melius est nomen bonum quam divitiæ multæ ; super argentum et aurum gratia bona.


Dives et pauper obviaverunt sibi : utriusque operator est Dominus.


Callidus vidit malum, et abscondit se ; innocens pertransiit, et afflictus est damno.


Finis modestiæ timor Domini, divitiæ, et gloria, et vita.


Arma et gladii in via perversi ; custos autem animæ suæ longe recedit ab eis.


Proverbium est : adolescens juxta viam suam ; etiam cum senuerit, non recedet ab ea.


Dives pauperibus imperat, et qui accipit mutuum servus est fœnerantis.


Qui seminat iniquitatem metet mala, et virga iræ suæ consummabitur.


Qui pronus est ad misericordiam benedicetur : de panibus enim suis dedit pauperi. Victoriam et honorem acquiret qui dat munera ; animam autem aufert accipientium.


Ejice derisorem, et exibit cum eo jurgium, cessabuntque causæ et contumeliæ.


Qui diligit cordis munditiam, propter gratiam labiorum suorum habebit amicum regem.


Oculi Domini custodiunt scientiam, et supplantantur verba iniqui.


Dicit piger : Leo est foris ; in medio platearum occidendus sum.


Fovea profunda os alienæ : cui iratus est Dominus, incidet in eam.


Stultitia colligata est in corde pueri, et virga disciplinæ fugabit eam.


Qui calumniatur pauperem ut augeat divitias suas, dabit ipse ditiori, et egebit.


Inclina aurem tuam, et audi verba sapientium : appone autem cor ad doctrinam meam,


quæ pulchra erit tibi cum servaveris eam in ventre tuo, et redundabit in labiis tuis :


ut sit in Domino fiducia tua, unde et ostendi eam tibi hodie.


Ecce descripsi eam tibi tripliciter, in cogitationibus et scientia :


ut ostenderem tibi firmitatem et eloquia veritatis, respondere ex his illis qui miserunt te.


Non facias violentiam pauperi quia pauper est, neque conteras egenum in porta :


quia judicabit Dominus causam ejus, et configet eos qui confixerunt animam ejus.


Noli esse amicus homini iracundo, neque ambules cum viro furioso :


ne forte discas semitas ejus, et sumas scandalum animæ tuæ.


Noli esse cum his qui defigunt manus suas, et qui vades se offerunt pro debitis :


si enim non habes unde restituas, quid causæ est ut tollat operimentum de cubili tuo ?


Ne transgrediaris terminos antiquos, quos posuerunt patres tui.


Vidisti virum velocem in opere suo ? coram regibus stabit, nec erit ante ignobiles.


Quando sederis ut comedas cum principe, diligenter attende quæ apposita sunt ante faciem tuam.


Et statue cultrum in gutture tuo : si tamen habes in potestate animam tuam.


Ne desideres de cibis ejus, in quo est panis mendacii.


Noli laborare ut diteris, sed prudentiæ tuæ pone modum.


Ne erigas oculos tuos ad opes quas non potes habere, quia facient sibi pennas quasi aquilæ, et volabunt in cælum.


Ne comedas cum homine invido, et ne desideres cibos ejus :


quoniam in similitudinem arioli et conjectoris æstimat quod ignorat. Comede et bibe, dicet tibi ; et mens ejus non est tecum.


Cibos quos comederas evomes, et perdes pulchros sermones tuos.


In auribus insipientium ne loquaris, qui despicient doctrinam eloquii tui.


Ne attingas parvulorum terminos, et agrum pupillorum ne introëas :


propinquus enim illorum fortis est, et ipse judicabit contra te causam illorum.


Ingrediatur ad doctrinam cor tuum, et aures tuæ ad verba scientiæ.


Noli subtrahere a puero disciplinam : si enim percusseris eum virga, non morietur.


Tu virga percuties eum, et animam ejus de inferno liberabis.


Fili mi, si sapiens fuerit animus tuus, gaudebit tecum cor meum :


et exsultabunt renes mei, cum locuta fuerint rectum labia tua.


Non æmuletur cor tuum peccatores, sed in timore Domini esto tota die :


quia habebis spem in novissimo, et præstolatio tua non auferetur.


Audi, fili mi, et esto sapiens, et dirige in via animum tuum.


Noli esse in conviviis potatorum, nec in comessationibus eorum qui carnes ad vescendum conferunt :


quia vacantes potibus et dantes symbola consumentur, et vestietur pannis dormitatio.


Audi patrem tuum, qui genuit te, et ne contemnas cum senuerit mater tua.


Veritatem eme, et noli vendere sapientiam, et doctrinam, et intelligentiam.


Exsultat gaudio pater justi ; qui sapientem genuit, lætabitur in eo.


Gaudeat pater tuus et mater tua, et exsultet quæ genuit te.


Præbe, fili mi, cor tuum mihi, et oculi tui vias meas custodiant.


Fovea enim profunda est meretrix, et puteus angustus aliena.


Insidiatur in via quasi latro, et quos incautos viderit, interficiet.


Cui væ ? cujus patri væ ? cui rixæ ? cui foveæ ? cui sine causa vulnera ? cui suffusio oculorum ?


nonne his qui commorantur in vino, et student calicibus epotandis ?


Ne intuearis vinum quando flavescit, cum splenduerit in vitro color ejus : ingreditur blande,


sed in novissimo mordebit ut coluber, et sicut regulus venena diffundet.


Oculi tui videbunt extraneas, et cor tuum loquetur perversa.


Et eris sicut dormiens in medio mari, et quasi sopitus gubernator, amisso clavo.


Et dices : Verberaverunt me, sed non dolui ; traxerunt me, et ego non sensi. Quando evigilabo, et rursus vina reperiam ?


Ne æmuleris viros malos, nec desideres esse cum eis :


quia rapinas meditatur mens eorum, et fraudes labia eorum loquuntur.


Sapientia ædificabitur domus, et prudentia roborabitur.


In doctrina replebuntur cellaria, universa substantia pretiosa et pulcherrima.


Vir sapiens fortis est, et vir doctus robustus et validus :


quia cum dispositione initur bellum, et erit salus ubi multa consilia sunt.


Excelsa stulto sapientia ; in porta non aperiet os suum.


Qui cogitat mala facere stultus vocabitur :


cogitatio stulti peccatum est, et abominatio hominum detractor.


Si desperaveris lassus in die angustiæ, imminuetur fortitudo tua.


Erue eos qui ducuntur ad mortem, et qui trahuntur ad interitum, liberare ne cesses.


Si dixeris : Vires non suppetunt ; qui inspector est cordis ipse intelligit : et servatorem animæ tuæ nihil fallit, reddetque homini juxta opera sua.


Comede, fili mi, mel, quia bonum est, et favum dulcissimum gutturi tuo.


Sic et doctrina sapientiæ animæ tuæ : quam cum inveneris, habebis in novissimis spem, et spes tua non peribit.


Ne insidieris, et quæras impietatem in domo justi, neque vastes requiem ejus.


Septies enim cadet justus, et resurget : impii autem corruent in malum.


Cum ceciderit inimicus tuus ne gaudeas, et in ruina ejus ne exsultet cor tuum :


ne forte videat Dominus, et displiceat ei, et auferat ab eo iram suam.


Ne contendas cum pessimis, nec æmuleris impios :


quoniam non habent futurorum spem mali, et lucerna impiorum extinguetur.


Time Dominum, fili mi, et regem, et cum detractoribus non commiscearis :


quoniam repente consurget perditio eorum, et ruinam utriusque quis novit ?


Hæc quoque sapientibus. Cognoscere personam in judicio non est bonum.


Qui dicunt impio : Justus es : maledicent eis populi, et detestabuntur eos tribus.


Qui arguunt eum laudabuntur, et super ipsos veniet benedictio.


Labia deosculabitur qui recta verba respondet.


Præpara foris opus tuum, et diligenter exerce agrum tuum, ut postea ædifices domum tuam.


Ne sis testis frustra contra proximum tuum, nec lactes quemquam labiis tuis.


Ne dicas : Quomodo fecit mihi, sic faciam ei ; reddam unicuique secundum opus suum.


Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti :


et ecce totum repleverant urticæ, et operuerant superficiem ejus spinæ, et maceria lapidum destructa erat.


Quod cum vidissem, posui in corde meo, et exemplo didici disciplinam.


Parum, inquam, dormies, modicum dormitabis ; pauxillum manus conseres ut quiescas :


et veniet tibi quasi cursor egestas, et mendicitas quasi vir armatus.


Hæ quoque parabolæ Salomonis, quas transtulerunt viri Ezechiæ regis Juda.


Gloria Dei est celare verbum, et gloria regum investigare sermonem.


Cælum sursum, et terra deorsum, et cor regum inscrutabile.


Aufer rubiginem de argento, et egredietur vas purissimum.


Aufer impietatem de vultu regis, et firmabitur justitia thronus ejus.


Ne gloriosus appareas coram rege, et in loco magnorum ne steteris.


Melius est enim ut dicatur tibi : Ascende huc, quam ut humilieris coram principe.


Quæ viderunt oculi tui ne proferas in jurgio cito, ne postea emendare non possis, cum dehonestaveris amicum tuum.


Causam tuam tracta cum amico tuo, et secretum extraneo ne reveles :


ne forte insultet tibi cum audierit, et exprobrare non cesset. Gratia et amicitia liberant : quas tibi serva, ne exprobrabilis fias.


Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo.


Inauris aurea, et margaritum fulgens, qui arguit sapientem et aurem obedientem.