Scimus autem quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum propositum vocati sunt sancti.


Nam quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus.


Quos autem prædestinavit, hos et vocavit : et quos vocavit, hos et justificavit : quos autem justificavit, illos et glorificavit.


Quid ergo dicemus ad hæc ? si Deus pro nobis, quis contra nos ?


Qui etiam proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum : quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit ?


Quis accusabit adversus electos Dei ? Deus qui justificat,


quis est qui condemnet ? Christus Jesus, qui mortuus est, immo qui et resurrexit, qui est ad dexteram Dei, qui etiam interpellat pro nobis.


Quis ergo nos separabit a caritate Christi ? tribulatio ? an angustia ? an fames ? an nuditas ? an periculum ? an persecutio ? an gladius ?


(Sicut scriptum est : Quia propter te mortificamur tota die : æstimati sumus sicut oves occisionis.)


Sed in his omnibus superamus propter eum qui dilexit nos.


Certus sum enim quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque virtutes, neque instantia, neque futura, neque fortitudo,


neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia poterit nos separare a caritate Dei, quæ est in Christo Jesu Domino nostro.


Veritatem dico in Christo, non mentior : testimonium mihi perhibente conscientia mea in Spiritu Sancto :


quoniam tristitia mihi magna est, et continuus dolor cordi meo.


Optabam enim ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem,


qui sunt Israëlitæ, quorum adoptio est filiorum, et gloria, et testamentum, et legislatio, et obsequium, et promissa :


quorum patres, et ex quibus est Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in sæcula. Amen.


Non autem quod exciderit verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israël sunt, ii sunt Israëlitæ :


neque qui semen sunt Abrahæ, omnes filii : sed in Isaac vocabitur tibi semen :


id est, non qui filii carnis, hi filii Dei : sed qui filii sunt promissionis, æstimantur in semine.


Promissionis enim verbum hoc est : Secundum hoc tempus veniam : et erit Saræ filius.


Non solum autem illa : sed et Rebecca ex uno concubitu habens, Isaac patris nostri.


Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali (ut secundum electionem propositum Dei maneret),


non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei quia major serviet minori,


sicut scriptum est : Jacob dilexi, Esau autem odio habui.


Quid ergo dicemus ? numquid iniquitas apud Deum ? Absit.


Moysi enim dicit : Miserebor cujus misereor : et misericordiam præstabo cujus miserebor.


Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei.


Dicit enim Scriptura Pharaoni : Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam : et ut annuntietur nomen meum in universa terra.


Ergo cujus vult miseretur, et quem vult indurat.


Dicis itaque mihi : Quid adhuc queritur ? voluntati enim ejus quis resistit ?


O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? numquid dicit figmentum ei qui se finxit : Quid me fecisti sic ?


an non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ?


Quod si Deus volens ostendere iram, et notum facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa iræ, apta in interitum,


ut ostenderet divitias gloriæ suæ in vasa misericordiæ, quæ præparavit in gloriam.


Quos et vocavit nos non solum ex Judæis, sed etiam in gentibus,


sicut in Osee dicit : Vocabo non plebem meam, plebem meam : et non dilectam, dilectam : et non misericordiam consecutam, misericordiam consecutam.


Et erit : in loco, ubi dictum est eis : Non plebs mea vos : ibi vocabuntur filii Dei vivi.


Isaias autem clamat pro Israël : Si fuerit numerus filiorum Israël tamquam arena maris, reliquiæ salvæ fient.


Verbum enim consummans, et abbrevians in æquitate : quia verbum breviatum faciet Dominus super terram :


et sicut prædixit Isaias : Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus.


Quid ergo dicemus ? Quod gentes, quæ non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam : justitiam autem, quæ ex fide est.


Israël vero sectando legem justitiæ, in legem justitiæ non pervenit.


Quare ? Quia non ex fide, sed quasi ex operibus : offenderunt enim in lapidem offensionis,


sicut scriptum est : Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali : et omnis qui credit in eum, non confundetur.


Fratres, voluntas quidem cordis mei, et obsecratio ad Deum, fit pro illis in salutem.


Testimonium enim perhibeo illis quod æmulationem Dei habent, sed non secundum scientiam.


Ignorantes enim justitiam Dei, et suam quærentes statuere, justitiæ Dei non sunt subjecti.


Finis enim legis, Christus, ad justitiam omni credenti.


Moyses enim scripsit, quoniam justitiam, quæ ex lege est, qui fecerit homo, vivet in ea.


Quæ autem ex fide est justitia, sic dicit : Ne dixeris in corde tuo : Quis ascendet in cælum ? id est, Christum deducere :


aut, Quis descendet in abyssum ? hoc est, Christum a mortuis revocare.


Sed quid dicit Scriptura ? Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo : hoc est verbum fidei, quod prædicamus.


Quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et in corde tuo credideris quod Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris.


Corde enim creditur ad justitiam : ore autem confessio fit ad salutem.


Dicit enim Scriptura : Omnis qui credit in illum, non confundetur.


Non enim est distinctio Judæi et Græci : nam idem Dominus omnium, dives in omnes qui invocant illum.


Omnis enim quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit.


Quomodo ergo invocabunt, in quem non crediderunt ? aut quomodo credent ei, quem non audierunt ? quomodo autem audient sine prædicante ?


quomodo vero prædicabunt nisi mittantur ? sicut scriptum est : Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona !


Sed non omnes obediunt Evangelio. Isaias enim dicit : Domine, quis credidit auditui nostro ?


Ergo fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi.


Sed dico : Numquid non audierunt ? Et quidem in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terræ verba eorum.


Sed dico : Numquid Israël non cognovit ? Primus Moyses dicit : Ego ad æmulationem vos adducam in non gentem : in gentem insipientem, in iram vos mittam.


Isaias autem audet, et dicit : Inventus sum a non quærentibus me : palam apparui iis qui me non interrogabant.


Ad Israël autem dicit : Tota die expandi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem.


Dico ergo : Numquid Deus repulit populum suum ? Absit. Nam et ego Israëlita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin :


non repulit Deus plebem suam, quam præscivit. An nescitis in Elia quid dicit Scriptura ? quemadmodum interpellat Deum adversum Israël :


Domine, prophetas tuos occiderunt, altaria tua suffoderunt : et ego relictus sum solus, et quærunt animam meam.


Sed quid dicit illi divinum responsum ? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal.


Sic ergo et in hoc tempore reliquiæ secundum electionem gratiæ salvæ factæ sunt.


Si autem gratia, jam non ex operibus : alioquin gratia jam non est gratia.


Quid ergo ? Quod quærebat Israël, hoc non est consecutus : electio autem consecuta est : ceteri vero excæcati sunt :


sicut scriptum est : Dedit illis Deus spiritum compunctionis : oculos ut non videant, et aures ut non audiant, usque in hodiernum diem.


Et David dicit : Fiat mensa eorum in laqueum, et in captionem, et in scandalum, et in retributionem illis.


Obscurentur oculi eorum ne videant : et dorsum eorum semper incurva.


Dico ergo : Numquid sic offenderunt ut caderent ? Absit. Sed illorum delicto, salus est gentibus ut illos æmulentur.


Quod si delictum illorum divitiæ sunt mundi, et diminutio eorum divitiæ gentium : quanto magis plenitudo eorum ?


Vobis enim dico gentibus : Quamdiu quidem ego sum gentium Apostolus, ministerium meum honorificabo,


si quomodo ad æmulandum provocem carnem meam, et salvos faciam aliquos ex illis.


Si enim amissio eorum, reconciliatio est mundi : quæ assumptio, nisi vita ex mortuis ?


Quod si delibatio sancta est, et massa : et si radix sancta, et rami.


Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum oleaster esses, insertus es in illis, et socius radicis, et pinguedinis olivæ factus es,


noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris : non tu radicem portas, sed radix te.


Dices ergo : Fracti sunt rami ut ego inserar.


Bene : propter incredulitatem fracti sunt. Tu autem fide stas : noli altum sapere, sed time.


Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit : ne forte nec tibi parcat.


Vide ergo bonitatem, et severitatem Dei : in eos quidem qui ceciderunt, severitatem : in te autem bonitatem Dei, si permanseris in bonitate, alioquin et tu excideris.


Sed et illi, si non permanserint in incredulitate, inserentur : potens est enim Deus iterum inserere illos.


Nam si tu ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam : quanto magis ii qui secundum naturam inserentur suæ olivæ ?


Nolo enim vos ignorare, fratres, mysterium hoc (ut non sitis vobis ipsis sapientes), quia cæcitas ex parte contigit in Israël, donec plenitudo gentium intraret,


et sic omnis Israël salvus fieret, sicut scriptum est : Veniet ex Sion, qui eripiat, et avertat impietatem a Jacob.


Et hoc illis a me testamentum : cum abstulero peccata eorum.


Secundum Evangelium quidem, inimici propter vos : secundum electionem autem, carissimi propter patres.


Sine pœnitentia enim sunt dona et vocatio Dei.


Sicut enim aliquando et vos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis propter incredulitatem illorum :


ita et isti nunc non crediderunt in vestram misericordiam : ut et ipsi misericordiam consequantur.


Conclusit enim Deus omnia in incredulitate, ut omnium misereatur.


O altitudo divitiarum sapientiæ, et scientiæ Dei : quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viæ ejus !


Quis enim cognovit sensum Domini ? aut quis consiliarius ejus fuit ?


aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei ?


Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia : ipsi gloria in sæcula. Amen.


Obsecro itaque vos fratres per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum.


Et nolite conformari huic sæculo, sed reformamini in novitate sensus vestri : ut probetis quæ sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta.


Dico enim per gratiam quæ data est mihi, omnibus qui sunt inter vos, non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem : et unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei.


Sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eumdem actum habent :


ita multi unum corpus sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra.


Habentes autem donationes secundum gratiam, quæ data est nobis, differentes : sive prophetiam secundum rationem fidei,


sive ministerium in ministrando, sive qui docet in doctrina,


qui exhortatur in exhortando, qui tribuit in simplicitate, qui præest in sollicitudine, qui miseretur in hilaritate.


Dilectio sine simulatione : odientes malum, adhærentes bono :


caritate fraternitatis invicem diligentes : honore invicem prævenientes :


sollicitudine non pigri : spiritu ferventes : Domino servientes :


spe gaudentes : in tribulatione patientes : orationi instantes :


necessitatibus sanctorum communicantes : hospitalitatem sectantes.


Benedicite persequentibus vos : benedicite, et nolite maledicere.


Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus :


idipsum invicem sentientes : non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Nolite esse prudentes apud vosmetipsos :


nulli malum pro malo reddentes : providentes bona non tantum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus.


Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes :


non vosmetipsos defendentes carissimi, sed date locum iræ. Scriptum est enim : Mihi vindicta : ego retribuam, dicit Dominus.


Sed si esurierit inimicus tuus, ciba illum : si sitit, potum da illi : hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus.


Noli vinci a malo, sed vince in bono malum.


Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit : non est enim potestas nisi a Deo : quæ autem sunt, a Deo ordinatæ sunt.


Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt :


nam principes non sunt timori boni operis, sed mali. Vis autem non timere potestatem ? Bonum fac : et habebis laudem ex illa :


Dei enim minister est tibi in bonum. Si autem malum feceris, time : non enim sine causa gladium portat. Dei enim minister est : vindex in iram ei qui malum agit.


Ideo necessitate subditi estote non solum propter iram, sed etiam propter conscientiam.


Ideo enim et tributa præstatis : ministri enim Dei sunt, in hoc ipsum servientes.


Reddite ergo omnibus debita : cui tributum, tributum : cui vectigal, vectigal : cui timorem, timorem : cui honorem, honorem.


Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis : qui enim diligit proximum, legem implevit.


Nam : Non adulterabis : non occides : non furaberis : non falsum testimonium dices : non concupisces : et si quod est aliud mandatum, in hoc verbo instauratur : diliges proximum tuum sicut teipsum.


Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo ergo legis est dilectio.


Et hoc scientes tempus : quia hora est jam nos de somno surgere. Nunc enim propior est nostra salus, quam cum credidimus.


Nox præcessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis.


Sicut in die honeste ambulemus : non in comessationibus, et ebrietatibus, non in cubilibus, et impudicitiis, non in contentione, et æmulatione :


sed induimini Dominum Jesum Christum, et carnis curam ne feceritis in desideriis.


Infirmum autem in fide assumite, non in disceptationibus cogitationum.


Alius enim credit se manducare omnia : qui autem infirmus est, olus manducet.


Is qui manducat, non manducantem non spernat : et qui non manducat, manducantem non judicet : Deus enim illum assumpsit.


Tu quis es, qui judicas alienum servum ? domino suo stat, aut cadit : stabit autem : potens est enim Deus statuere illum.


Nam alius judicat diem inter diem : alius autem judicat omnem diem : unusquisque in suo sensu abundet.


Qui sapit diem, Domino sapit, et qui manducat, Domino manducat : gratias enim agit Deo. Et qui non manducat, Domino non manducat, et gratias agit Deo.


Nemo enim nostrum sibi vivit, et nemo sibi moritur.


Sive enim vivemus, Domino vivimus : sive morimur, Domino morimur. Sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus.


In hoc enim Christus mortuus est, et resurrexit : ut et mortuorum et vivorum dominetur.


Tu autem quid judicas fratrem tuum ? aut tu quare spernis fratrem tuum ? omnes enim stabimus ante tribunal Christi.


Scriptum est enim : Vivo ego, dicit Dominus, quoniam mihi flectetur omne genu : et omnis lingua confitebitur Deo.


Itaque unusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo.


Non ergo amplius invicem judicemus : sed hoc judicate magis, ne ponatis offendiculum fratri, vel scandalum.


Scio, et confido in Domino Jesu, quia nihil commune per ipsum, nisi ei qui existimat quid commune esset, illi commune est.


Si enim propter cibum frater tuus contristatur, jam non secundum caritatem ambulas. Noli cibo tuo illum perdere, pro quo Christus mortuus est.


Non ergo blasphemetur bonum nostrum.


Non est enim regnum Dei esca et potus : sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu Sancto :


qui enim in hoc servit Christo, placet Deo, et probatus est hominibus.


Itaque quæ pacis sunt, sectemur : et quæ ædificationis sunt, in invicem custodiamus.


Noli propter escam destruere opus Dei, omnia quidem sunt munda : sed malum est homini, qui per offendiculum manducat.


Bonum est non manducare carnem, et non bibere vinum, neque in quo frater tuus offenditur, aut scandalizatur, aut infirmatur.


Tu fidem habes ? penes temetipsum habe coram Deo. Beatus qui non judicat semetipsum in eo quod probat.


Qui autem discernit, si manducaverit, damnatus est : quia non ex fide. Omne autem, quod non est ex fide, peccatum est.


Debemus autem nos firmiores imbecillitates infirmorum sustinere, et non nobis placere.


Unusquisque vestrum proximo suo placeat in bonum, ad ædificationem.


Etenim Christus non sibi placuit, sed sicut scriptum est : Improperia improperantium tibi ceciderunt super me.


Quæcumque enim scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt : ut per patientiam, et consolationem Scripturarum, spem habeamus.


Deus autem patientiæ et solatii det vobis idipsum sapere in alterutrum secundum Jesum Christum :


ut unanimes, uno ore honorificetis Deum et patrem Domini nostri Jesu Christi.


Propter quod suscipite invicem, sicut et Christus suscepit vos in honorem Dei.


Dico enim Christum Jesum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum :


gentes autem super misericordia honorare Deum, sicut scriptum est : Propterea confitebor tibi in gentibus, Domine, et nomini tuo cantabo.


Et iterum dicit : Lætamini gentes cum plebe ejus.


Et iterum : Laudate omnes gentes Dominum : et magnificate eum omnes populi.


Et rursus Isaias ait : Erit radix Jesse, et qui exsurget regere gentes, in eum gentes sperabunt.


Deus autem spei repleat vos omni gaudio, et pace in credendo : ut abundetis in spe, et virtute Spiritus Sancti.


Certus sum autem fratres mei et ego ipse de vobis, quoniam et ipsi pleni estis dilectione, repleti omni scientia, ita ut possitis alterutrum monere.


Audacius autem scripsi vobis fratres ex parte, tamquam in memoriam vos reducens : propter gratiam, quæ data est mihi a Deo,


ut sim minister Christi Jesu in gentibus : sanctificans Evangelium Dei, ut fiat oblatio gentium accepta, et sanctificata in Spiritu Sancto.


Habeo igitur gloriam in Christo Jesu ad Deum.


Non enim audeo aliquid loqui eorum, quæ per me non efficit Christus in obedientiam gentium, verbo et factis :


in virtute signorum, et prodigiorum, in virtute Spiritus Sancti : ita ut ab Jerusalem per circuitum usque ad Illyricum repleverim Evangelium Christi.


Sic autem prædicavi Evangelium hoc, non ubi nominatus est Christus, ne super alienum fundamentum ædificarem :


sed sicut scriptum est : Quibus non est annuntiatum de eo, videbunt : et qui non audierunt, intelligent.


Propter quod et impediebar plurimum venire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc.


Nunc vero ulterius locum non habens in his regionibus, cupiditatem autem habens veniendi ad vos ex multis jam præcedentibus annis :


cum in Hispaniam proficisci cœpero, spero quod præteriens videam vos, et a vobis deducar illuc, si vobis primum ex parte fruitus fuero.


Nunc igitur proficiscar in Jerusalem ministrare sanctis.


Probaverunt enim Macedonia et Achaia collationem aliquam facere in pauperes sanctorum, qui sunt in Jerusalem.


Placuit enim eis : et debitores sunt eorum. Nam si spiritualium eorum participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare illis.


Hoc igitur cum consummavero, et assignavero eis fructum hunc, per vos proficiscar in Hispaniam.


Scio autem quoniam veniens ad vos, in abundantia benedictionis Evangelii Christi veniam.


Obsecro ergo vos fratres per Dominum nostrum Jesum Christum, et per caritatem Sancti Spiritus, ut adjuvetis me in orationibus vestris pro me ad Deum,


ut liberer ab infidelibus, qui sunt in Judæa, et obsequii mei oblatio accepta fiat in Jerusalem sanctis,


ut veniam ad vos in gaudio per voluntatem Dei, et refrigerer vobiscum.


Deus autem pacis sit cum omnibus vobis. Amen.


Commendo autem vobis Phœben sororem nostram, quæ est in ministerio ecclesiæ, quæ est in Cenchris :


ut eam suscipiatis in Domino digne sanctis : et assistatis ei in quocumque negotio vestri indiguerit : etenim ipsa quoque astitit multis, et mihi ipsi.


Salutate Priscam et Aquilam, adjutores meos in Christo Jesu


(qui pro anima mea suas cervices supposuerunt : quibus non solus ego gratias ago, sed et cunctæ ecclesiæ gentium),


et domesticam ecclesiam eorum. Salutate Epænetum dilectum mihi, qui est primitivus Asiæ in Christo.


Salutate Mariam, quæ multum laboravit in vobis.


Salutate Andronicum et Juniam, cognatos, et concaptivos meos : qui sunt nobiles in Apostolis, qui et ante me fuerunt in Christo.


Salutate Ampliatum dilectissimum mihi in Domino.


Salutate Urbanum adjutorem nostrum in Christo Jesu, et Stachyn dilectum meum.


Salutate Apellen probum in Christo.


Salutate eos qui sunt ex Aristoboli domo. Salutate Herodionem cognatum meum. Salutate eos qui sunt ex Narcisi domo, qui sunt in Domino.


Salutate Tryphænam et Tryphosam, quæ laborant in Domino. Salutate Persidem carissimam, quæ multum laboravit in Domino.


Salutate Rufum electum in Domino, et matrem ejus, et meam.


Salutate Asyncritum, Phlegontem, Hermam, Patrobam, Hermen, et qui cum eis sunt, fratres.


Salutate Philologum et Juliam, Nereum, et sororem ejus, et Olympiadem, et omnes qui cum eis sunt, sanctos.


Salutate invicem in osculo sancto. Salutant vos omnes ecclesiæ Christi.


Rogo autem vos fratres, ut observetis eos qui dissensiones et offendicula, præter doctrinam, quam vos didicistis, faciunt, et declinate ab illis.


Hujuscemodi enim Christo Domino nostro non serviunt, sed suo ventri : et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium.


Vestra enim obedientia in omnem locum divulgata est. Gaudeo igitur in vobis. Sed volo vos sapientes esse in bono, et simplices in malo.


Deus autem pacis conterat Satanam sub pedibus vestris velociter. Gratia Domini nostri Jesu Christi vobiscum.


Salutat vos Timotheus adjutor meus, et Lucius, et Jason, et Sosipater cognati mei.


Saluto vos ego Tertius, qui scripsi epistolam, in Domino.


Salutat vos Cajus hospes meus, et universa ecclesia. Salutat vos Erastus arcarius civitatis, et Quartus, frater.


Gratia Domini nostri Jesu Christi cum omnibus vobis. Amen.


Ei autem, qui potens est vos confirmare juxta Evangelium meum, et prædicationem Jesu Christi, secundum revelationem mysterii temporibus æternis taciti


(quod nunc patefactum est per Scripturas prophetarum secundum præceptum æterni Dei, ad obeditionem fidei), in cunctis gentibus cogniti,


soli sapienti Deo, per Jesum Christum, cui honor et gloria in sæcula sæculorum. Amen.


In diebus unius judicis, quando judices præerant, facta est fames in terra. Abiitque homo de Bethlehem Juda, ut peregrinaretur in regione Moabitide cum uxore sua ac duobus liberis.


Ipse vocabatur Elimelech, et uxor ejus Noëmi : et duo filii, alter Mahalon, et alter Chelion, Ephrathæi de Bethlehem Juda. Ingressique regionem Moabitidem, morabantur ibi.


Et mortuus est Elimelech maritus Noëmi : remansitque ipsa cum filiis.


Qui acceperunt uxores Moabitidas, quarum una vocabatur Orpha, altera vero Ruth. Manseruntque ibi decem annis,


et ambo mortui sunt, Mahalon videlicet et Chelion : remansitque mulier orbata duobus liberis ac marito.


Et surrexit ut in patriam pergeret cum utraque nuru sua de regione Moabitide : audierat enim quod respexisset Dominus populum suum, et dedisset eis escas.


Egressa est itaque de loco peregrinationis suæ, cum utraque nuru : et jam in via revertendi posita in terram Juda,


dixit ad eas : Ite in domum matris vestræ : faciat vobiscum Dominus misericordiam, sicut fecistis cum mortuis, et mecum.


Det vobis invenire requiem in domibus virorum quos sortituræ estis. Et osculata est eas. Quæ elevata voce flere cœperunt,


et dicere : Tecum pergemus ad populum tuum.


Quibus illa respondit : Revertimini, filiæ meæ, cur venitis mecum ? num ultra habeo filios in utero meo, ut viros ex me sperare possitis ?


Revertimini, filiæ meæ, et abite : jam enim senectute confecta sum, nec apta vinculo conjugali : etiamsi possem hac nocte concipere, et parere filios,


si eos expectare velitis donec crescant, et annos pubertatis impleant, ante eritis vetulæ quam nubatis. Nolite, quæso, filiæ meæ : quia vestra angustia magis me premit, et egressa est manus Domini contra me.


Elevata igitur voce, rursum flere cœperunt : Orpha osculata est socrum, ac reversa est ; Ruth adhæsit socrui suæ :


cui dixit Noëmi : En reversa est cognata tua ad populum suum, et ad deos suos, vade cum ea.


Quæ respondit : Ne adverseris mihi ut relinquam te et abeam : quocumque enim perrexeris, pergam, et ubi morata fueris, et ego pariter morabor. Populus tuus populus meus, et Deus tuus Deus meus.


Quæ te terra morientem susceperit, in ea moriar : ibique locum accipiam sepulturæ. Hæc mihi faciat Dominus, et hæc addat, si non sola mors me et te separaverit.


Videns ergo Noëmi quod obstinato animo Ruth decrevisset secum pergere, adversari noluit, nec ad suos ultra reditum persuadere :


profectæque sunt simul, et venerunt in Bethlehem. Quibus urbem ingressis, velox apud cunctos fama percrebruit : dicebantque mulieres : Hæc est illa Noëmi.


Quibus ait : Ne vocetis me Noëmi (id est, pulchram), sed vocate me Mara (id est, amaram), quia amaritudine valde replevit me Omnipotens.


Egressa sum plena, et vacuam reduxit me Dominus. Cur ergo vocatis me Noëmi, quam Dominus humiliavit, et afflixit Omnipotens ?


Venit ergo Noëmi cum Ruth Moabitide nuru sua, de terra peregrinationis suæ : ac reversa est in Bethlehem, quando primum hordea metebantur.


Erat autem viro Elimelech consanguineus, homo potens, et magnarum opum, nomine Booz.


Dixitque Ruth Moabitis ad socrum suam : Si jubes, vadam in agrum, et colligam spicas quæ fugerint manus metentium, ubicumque clementis in me patrisfamilias reperero gratiam. Cui illa respondit : Vade, filia mea.


Abiit itaque et colligebat spicas post terga metentium. Accidit autem ut ager ille haberet dominum nomine Booz, qui erat de cognatione Elimelech.


Et ecce, ipse veniebat de Bethlehem, dixitque messoribus : Dominus vobiscum. Qui responderunt ei : Benedicat tibi Dominus.


Dixitque Booz juveni, qui messoribus præerat : Cujus est hæc puella ?


Cui respondit : Hæc est Moabitis, quæ venit cum Noëmi, de regione Moabitide,


et rogavit ut spicas colligeret remanentes, sequens messorum vestigia : et de mane usque nunc stat in agro, et ne ad momentum quidem domum reversa est.


Et ait Booz ad Ruth : Audi, filia, ne vadas in alterum agrum ad colligendum, nec recedas ab hoc loco : sed jungere puellis meis,


et ubi messuerint, sequere. Mandavi enim pueris meis, ut nemo molestus sit tibi : sed etiam si sitieris, vade ad sarcinulas, et bibe aquas, de quibus et pueri bibunt.


Quæ cadens in faciem suam et adorans super terram, dixit ad eum : Unde mihi hoc, ut invenirem gratiam ante oculos tuos, et nosse me dignareris peregrinam mulierem ?


Cui ille respondit : Nuntiata sunt mihi omnia quæ feceris socrui tuæ post mortem viri tui : et quod reliqueris parentes tuos, et terram in qua nata es, et veneris ad populum, quem antea nesciebas.


Reddat tibi Dominus pro opere tuo, et plenam mercedem recipias a Domino Deo Israël, ad quem venisti, et sub cujus confugisti alas.


Quæ ait : Inveni gratiam apud oculos tuos, domine mi, qui consolatus es me, et locutus es ad cor ancillæ tuæ, quæ non sum similis unius puellarum tuarum.


Dixitque ad eam Booz : Quando hora vescendi fuerit, veni huc, et comede panem, et intinge buccellam tuam in aceto. Sedit itaque ad messorum latus, et congessit polentam sibi, comeditque et saturata est, et tulit reliquias.


Atque inde surrexit, ut spicas ex more colligeret. Præcepit autem Booz pueris suis, dicens : Etiamsi vobiscum metere voluerit, ne prohibeatis eam :


et de vestris quoque manipulis projicite de industria, et remanere permittite, ut absque rubore colligat, et colligentem nemo corripiat.


Collegit ergo in agro usque ad vesperam : et quæ collegerat virga cædens et excutiens, invenit hordei quasi ephi mensuram, id est, tres modios.


Quos portans reversa est in civitatem, et ostendit socrui suæ : insuper protulit, et dedit ei de reliquiis cibi sui, quo saturata fuerat.


Dixitque ei socrus sua : Ubi hodie collegisti, et ubi fecisti opus ? sit benedictus qui misertus est tui. Indicavitque ei apud quem fuisset operata : et nomen dixit viri, quod Booz vocaretur.


Cui respondit Noëmi : Benedictus sit a Domino : quoniam eamdem gratiam, quam præbuerat vivis, servavit et mortuis. Rursumque ait : Propinquus noster est homo.


Et ait Ruth : Hoc quoque, inquit, præcepit mihi, ut tamdiu messoribus ejus jungerer, donec omnes segetes meterentur.


Cui dixit socrus : Melius est, filia mea, ut cum puellis ejus exeas ad metendum, ne in alieno agro quispiam resistat tibi.


Juncta est itaque puellis Booz : et tamdiu cum eis messuit, donec hordea et triticum in horreis conderentur.


Postquam autem reversa est ad socrum suam, audivit ab ea : Filia mea, quæram tibi requiem, et providebo ut bene sit tibi.


Booz iste, cujus puellis in agro juncta es, propinquus noster est, et hac nocte aream hordei ventilat.


Lavare igitur, et ungere, et induere cultioribus vestimentis, et descende in aream : non te videat homo, donec esum potumque finierit.


Quando autem ierit ad dormiendum, nota locum in quo dormiat : veniesque et discooperies pallium, quo operitur a parte pedum, et projicies te, et ibi jacebis : ipse autem dicet quid agere debeas.


Quæ respondit : Quidquid præceperis, faciam.


Descenditque in aream, et fecit omnia quæ sibi imperaverat socrus.


Cumque comedisset Booz, et bibisset, et factus esset hilarior, issetque ad dormiendum juxta acervum manipulorum, venit abscondite, et discooperto pallio, a pedibus ejus se projecit.


Et ecce, nocte jam media expavit homo, et conturbatus est : viditque mulierem jacentem ad pedes suos,


et ait illi : Quæ es ? Illaque respondit : Ego sum Ruth ancilla tua : expande pallium tuum super famulam tuam, quia propinquus es.


Et ille : Benedicta, inquit, es a Domino, filia, et priorem misericordiam posteriore superasti : quia non est secuta juvenes, pauperes sive divites.


Noli ergo metuere, sed quidquid dixeris mihi, faciam tibi. Scit enim omnis populus, qui habitat intra portas urbis meæ, mulierem te esse virtutis.


Nec abnuo me propinquum, sed est alius me propinquior.


Quiesce hac nocte : et facto mane, si te voluerit propinquitatis jure retinere, bene res acta est : sin autem ille noluerit, ego te absque ulla dubitatione suscipiam, vivit Dominus. Dormi usque mane.


Dormivit itaque ad pedes ejus, usque ad noctis abscessum. Surrexit itaque antequam homines se cognoscerent mutuo, et dixit Booz : Cave ne quis noverit quod huc veneris.


Et rursum : Expande, inquit, pallium tuum, quo operiris, et tene utraque manu. Qua extendente, et tenente, mensus est sex modios hordei, et posuit super eam. Quæ portans ingressa est civitatem,


et venit ad socrum suam. Quæ dixit ei : Quid egisti, filia ? Narravitque ei omnia, quæ sibi fecisset homo.


Et ait : Ecce sex modios hordei dedit mihi, et ait : Nolo vacuam te reverti ad socrum tuam.


Dixitque Noëmi : Expecta, filia, donec videamus quem res exitum habeat : neque enim cessabit homo, nisi compleverit quod locutus est.


Ascendit ergo Booz ad portam, et sedit ibi. Cumque vidisset propinquum præterire, de quo prius sermo habitus est, dixit ad eum : Declina paulisper, et sede hic : vocans eum nomine suo. Qui divertit, et sedit.


Tollens autem Booz decem viros de senioribus civitatis, dixit ad eos : Sedete hic.


Quibus sedentibus, locutus est ad propinquum : Partem agri fratris nostri Elimelech vendet Noëmi, quæ reversa est de regione Moabitide :


quod audire te volui, et tibi dicere coram cunctis sedentibus, et majoribus natu de populo meo. Si vis possidere jure propinquitatis, eme, et posside : sin autem displicet tibi, hoc ipsum indica mihi, ut sciam quid facere debeam : nullus enim est propinquus, excepto te, qui prior es, et me, qui secundus sum. At ille respondit : Ego agrum emam.


Cui dixit Booz : Quando emeris agrum de manu mulieris, Ruth quoque Moabitidem, quæ uxor defuncti fuit, debes accipere : ut suscites nomen propinqui tui in hæreditate sua.


Qui respondit : Cedo juri propinquitatis : neque enim posteritatem familiæ meæ delere debeo : tu meo utere privilegio, quo me libenter carere profiteor.


Hic autem erat mos antiquitus in Israël inter propinquos, ut siquando alter alteri suo juri cedebat, ut esset firma concessio, solvebat homo calceamentum suum, et dabat proximo suo : hoc erat testimonium cessionis in Israël.


Dixit ergo propinquo suo Booz : Tolle calceamentum tuum. Quod statim solvit de pede suo.


At ille majoribus natu, et universo populo : Testes vos, inquit, estis hodie, quod possederim omnis quæ fuerunt Elimelech, et Chelion, et Mahalon, tradente Noëmi ;


et Ruth Moabitidem, uxorem Mahalon, in conjugium sumpserim, ut suscitem nomen defuncti in hæreditate sua, ne vocabulum ejus de familia sua ac fratribus et populo deleatur. Vos, inquam, hujus rei testes estis.


Respondit omnis populus, qui erat in porta, et majores natu : Nos testes sumus : faciat Dominus hanc mulierem, quæ ingreditur domum tuam, sicut Rachel et Liam, quæ ædificaverunt domum Israël : ut sit exemplum virtutis in Ephratha, et habeat celebre nomen in Bethlehem :


fiatque domus tua sicut domus Phares, quem Thamar peperit Judæ, de semine quod tibi dederit Dominus ex hac puella.


Tulit itaque Booz Ruth, et accepit uxorem : ingressusque est ad eam, et dedit illi Dominus ut conciperet, et pareret filium.


Dixeruntque mulieres ad Noëmi : Benedictus Dominus, qui non est passus ut deficeret successor familiæ tuæ, et vocaretur nomen ejus in Israël :


et habeas qui consoletur animam tuam, et enutriat senectutem : de nuru enim tua natus est, quæ te diligit, et multo tibi melior est, quam si septem haberes filios.


Susceptumque Noëmi puerum posuit in sinu suo, et nutricis ac gerulæ fungebatur officio.


Vicinæ autem mulieris congratulantes ei, et dicentes : Natus est filius Noëmi : vocaverunt nomen ejus Obed : hic est pater Isai, patris David.


Hæ sunt generationes Phares : Phares genuit Esron,


Esron genuit Aram, Aram genuit Aminadab,


Aminadab genuit Nahasson, Nahasson genuit Salmon,


Salmon genuit Booz, Booz genuit Obed,


Obed genuit Isai, Isai genuit David.


Multorum nobis et magnorum per legem, et prophetas, aliosque qui secuti sunt illos, sapientia demonstrata est, in quibus oportet laudare Israël doctrinæ et sapientiæ causa, quia non solum ipsos loquentes necesse est esse peritos, sed etiam extraneos posse et dicentes et scribentes doctissimos fieri. Avus meus Jesus, postquam se amplius dedit ad diligentiam lectionis legis, et prophetarum, et aliorum librorum qui nobis a parentibus nostris traditi sunt, voluit et ipse scribere aliquid horum quæ ad doctrinam et sapientiam pertinent, ut desiderantes discere, et illorum periti facti, magis magisque attendant animo, et confirmentur ad legitimam vitam. Hortor itaque venire vos cum benevolentia, et attentiori studio lectionem facere, et veniam habere in illis, in quibus videmur, sequentes imaginem sapientiæ, deficere in verborum compositione. Nam deficiunt verba hebraica, quando fuerint translata ad alteram linguam : non autem solum hæc, sed et ipsa lex, et prophetæ, ceteraque aliorum librorum non parvam habent differentiam quando inter se dicuntur. Nam in octavo et trigesimo anno temporibus Ptolemæi Evergetis regis, postquam perveni in Ægyptum, et cum multum temporis ibi fuissem, inveni ibi libros relictos, non parvæ neque contemnendæ doctrinæ. Itaque bonum et necessarium putavi et ipse aliquam addere diligentiam et laborem interpretandi librum istum : et multa vigilia attuli doctrinam in spatio temporis, ad illa quæ ad finem ducunt, librum istum dare, et illis qui volunt animum intendere, et discere quemadmodum oporteat instituere mores, qui secundum legem Domini proposuerint vitam agere. Omnis sapientia a Domino Deo est : et cum illo fuit semper, et est ante ævum.


Arenam maris, et pluviæ guttas, et dies sæculi, quis dinumeravit ? altitudinem cæli, et latitudinem terræ, et profundum abyssi, quis dimensus est ?


sapientiam Dei præcedentem omnia, quis investigavit ?


Prior omnium creata est sapientia, et intellectus prudentiæ ab ævo.


Fons sapientiæ verbum Dei in excelsis, et ingressus illius mandata æterna.


Radix sapientiæ cui revelata est ? et astutias illius quis agnovit ?


disciplina sapientiæ cui revelata est et manifestata ? et multiplicationem ingressus illius quis intellexit ?


Unus est altissimus, Creator omnipotens, et rex potens et metuendus nimis, sedens super thronum illius, et dominans Deus.


Ipse creavit illam in Spiritu Sancto, et vidit, et dinumeravit, et mensus est :


et effudit illam super omnia opera sua, et super omnem carnem, secundum datum suum, et præbuit illam diligentibus se.


Timor Domini gloria, et gloriatio, et lætitia, et corona exsultationis.


Timor Domini delectabit cor, et dabit lætitiam, et gaudium, et longitudinem dierum.


Timenti Dominum bene erit in extremis, et in die defunctionis suæ benedicetur.


Dilectio Dei honorabilis sapientia :


quibus autem apparuerit in visu diligunt eam in visione, et in agnitione magnalium suorum.


Initium sapientiæ timor Domini : et cum fidelibus in vulva concreatus est : cum electis feminis graditur, et cum justis et fidelibus agnoscitur.


Timor Domini scientiæ religiositas :


religiositas custodiet et justificabit cor ; jucunditatem atque gaudium dabit.


Timenti Dominum bene erit, et in diebus consummationis illius benedicetur.


Plenitudo sapientiæ est timere Deum, et plenitudo a fructibus illius.


Omnem domum illius implebit a generationibus, et receptacula a thesauris illius.


Corona sapientiæ timor Domini, replens pacem et salutis fructum :


et vidit, et dinumeravit eam : utraque autem sunt dona Dei.


Scientiam et intellectum prudentiæ sapientia compartietur, et gloriam tenentium se exaltat.


Radix sapientiæ est timere Dominum, et rami illius longævi.


In thesauris sapientiæ intellectus et scientiæ religiositas : execratio autem peccatoribus sapientia.


Timor Domini expellit peccatum :


nam qui sine timore est non poterit justificari : iracundia enim animositatis illius subversio illius est.


Usque in tempus sustinebit patiens, et postea redditio jucunditatis.


Bonus sensus usque in tempus abscondet verba illius, et labia multorum enarrabunt sensum illius.


In thesauris sapientiæ significatio disciplinæ :


execratio autem peccatori cultura Dei.


Fili, concupiscens sapientiam, conserva justitiam, et Deus præbebit illam tibi.


Sapientia enim et disciplina timor Domini : et quod beneplacitum est illi,


fides et mansuetudo, et adimplebit thesauros illius.


Ne sis incredibilis timori Domini, et ne accesseris ad illum duplici corde.


Ne fueris hypocrita in conspectu hominum, et non scandalizeris in labiis tuis.


Attende in illis, ne forte cadas, et adducas animæ tuæ inhonorationem :


et revelet Deus absconsa tua, et in medio synagogæ elidat te :


quoniam accessisti maligne ad Dominum, et cor tuum plenum est dolo et fallacia.


Fili, accedens ad servitutem Dei sta in justitia et timore, et præpara animam tuam ad tentationem.


Deprime cor tuum, et sustine : inclina aurem tuam, et suscipe verba intellectus : et ne festines in tempore obductionis.


Sustine sustentationes Dei : conjungere Deo, et sustine, ut crescat in novissimo vita tua.


Omne quod tibi applicitum fuerit accipe : et in dolore sustine, et in humilitate tua patientiam habe :


quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines vero receptibiles in camino humiliationis.


Crede Deo, et recuperabit te : et dirige viam tuam, et spera in illum : serva timorem illius, et in illo veterasce.


Metuentes Dominum, sustinete misericordiam ejus : et non deflectatis ab illo, ne cadatis.


Qui timetis Dominum, credite illi, et non evacuabitur merces vestra.


Qui timetis Dominum, sperate in illum, et in oblectationem veniet vobis misericordia.


Qui timetis Dominum, diligite illum, et illuminabuntur corda vestra.


Respicite, filii, nationes hominum : et scitote quia nullus speravit in Domino et confusus est.


Quis enim permansit in mandatis ejus, et derelictus est ? aut quis invocavit eum, et despexit illum ?


Quoniam pius et misericors est Deus, et remittet in die tribulationis peccata, et protector est omnibus exquirentibus se in veritate.


Væ duplici corde, et labiis scelestis, et manibus malefacientibus, et peccatori terram ingredienti duabus viis !


Væ dissolutis corde, qui non credunt Deo, et ideo non protegentur ab eo !


Væ his qui perdiderunt sustinentiam, et qui dereliquerunt vias rectas, et diverterunt in vias pravas !


Et quid facient cum inspicere cœperit Dominus ?


Qui timent Dominum non erunt incredibiles verbo illius : et qui diligunt illum conservabunt viam illius.


Qui timent Dominum inquirent quæ beneplacita sunt ei, et qui diligunt eum replebuntur lege ipsius.


Qui timent Dominum præparabunt corda sua, et in conspectu illius sanctificabunt animas suas.


Qui timent Dominum custodiunt mandata illius, et patientiam habebunt usque ad inspectionem illius,


dicentes : Si pœnitentiam non egerimus, incidemus in manus Domini, et non in manus hominum.


Secundum enim magnitudinem ipsius, sic et misericordia illius cum ipso est.


Filii sapientiæ ecclesia justorum, et natio illorum obedientia et dilectio.


Judicium patris audite, filii, et sic facite, ut salvi sitis.


Deus enim honoravit patrem in filiis : et judicium matris exquirens, firmavit in filios.


Qui diligit Deum exorabit pro peccatis, et continebit se ab illis, et in oratione dierum exaudietur.


Et sicut qui thesaurizat, ita et qui honorificat matrem suam.


Qui honorat patrem suum jucundabitur in filiis, et in die orationis suæ exaudietur.


Qui honorat patrem suum vita vivet longiore, et qui obedit patri refrigerabit matrem.


Qui timet Dominum honorat parentes, et quasi dominis serviet his qui se genuerunt.


In opere, et sermone, et omni patientia, honora patrem tuum,


ut superveniat tibi benedictio ab eo, et benedictio illius in novissimo maneat.


Benedictio patris firmat domos filiorum : maledictio autem matris eradicat fundamenta.


Ne glorieris in contumelia patris tui : non enim est tibi gloria ejus confusio.


Gloria enim hominis ex honore patris sui, et dedecus filii pater sine honore.


Fili, suscipe senectam patris tui, et non contristes eum in vita illius :


et si defecerit sensu, veniam da, et ne spernas eum in virtute tua : eleemosyna enim patris non erit in oblivione.


Nam pro peccato matris restituetur tibi bonum :


et in justitia ædificabitur tibi, et in die tribulationis commemorabitur tui, et sicut in sereno glacies, solventur peccata tua.


Quam malæ famæ est qui derelinquit patrem, et est maledictus a Deo qui exasperat matrem !


Fili, in mansuetudine opera tua perfice, et super hominum gloriam diligeris.


Quanto magnus es, humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam :


quoniam magna potentia Dei solius, et ab humilibus honoratur.


Altiora te ne quæsieris, et fortiora te ne scrutatus fueris : sed quæ præcepit tibi Deus, illa cogita semper, et in pluribus operibus ejus ne fueris curiosus.


Non est enim tibi necessarium ea, quæ abscondita sunt, videre oculis tuis.


In supervacuis rebus noli scrutari multipliciter, et in pluribus operibus ejus non eris curiosus.


Plurima enim super sensum hominum ostensa sunt tibi :


multos quoque supplantavit suspicio illorum, et in vanitate detinuit sensus illorum.


Cor durum habebit male in novissimo, et qui amat periculum in illo peribit.


Cor ingrediens duas vias non habebit successus, et pravus corde in illis scandalizabitur.


Cor nequam gravabitur in doloribus, et peccator adjiciet ad peccandum.


Synagogæ superborum non erit sanitas, frutex enim peccati radicabitur in illis, et non intelligetur.


Cor sapientis intelligitur in sapientia, et auris bona audiet cum omni concupiscentia sapientiam.


Sapiens cor et intelligibile abstinebit se a peccatis, et in operibus justitiæ successus habebit.


Ignem ardentem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis :


et Deus prospector est ejus qui reddit gratiam : meminit ejus in posterum, et in tempore casus sui inveniet firmamentum.


Fili, eleemosynam pauperis ne defraudes, et oculos tuos ne transvertas a paupere.


Animam esurientem ne despexeris, et non exasperes pauperem in inopia sua.


Cor inopis ne afflixeris, et non protrahas datum angustianti.


Rogationem contribulati ne abjicias, et non avertas faciem tuam ab egeno.


Ab inope ne avertas oculos tuos propter iram : et non relinquas quærentibus tibi retro maledicere.


Maledicentis enim tibi in amaritudine animæ, exaudietur deprecatio illius : exaudiet autem eum qui fecit illum.


Congregationi pauperum affabilem te facito : et presbytero humilia animam tuam, et magnato humilia caput tuum.


Declina pauperi sine tristitia aurem tuam, et redde debitum tuum, et responde illi pacifica in mansuetudine.


Libera eum qui injuriam patitur de manu superbi, et non acide feras in anima tua.


In judicando esto pupillis misericors ut pater, et pro viro matri illorum :


et eris tu velut filius Altissimi obediens, et miserebitur tui magis quam mater.


Sapientia filiis suis vitam inspirat : et suscipit inquirentes se, et præibit in via justitiæ.


Et qui illam diligit, diligit vitam, et qui vigilaverint ad illam complectentur placorem ejus.


Qui tenuerint illam, vitam hæreditabunt : et quo introibit benedicet Deus.


Qui serviunt ei obsequentes erunt sancto : et eos qui diligunt illam, diligit Deus.


Qui audit illam judicabit gentes : et qui intuetur illam permanebit confidens.


Si crediderit ei, hæreditabit illam, et erunt in confirmatione creaturæ illius :


quoniam in tentatione ambulat cum eo, et in primis eligit eum.


Timorem, et metum, et probationem inducet super illum : et cruciabit illum in tribulatione doctrinæ suæ, donec tentet eum in cogitationibus suis, et credat animæ illius.


Et firmabit illum, et iter adducet directum ad illum, et lætificabit illum :


et denudabit absconsa sua illi, et thesaurizabit super illum scientiam et intellectum justitiæ.


Si autem oberraverit, derelinquet eum, et tradet eum in manus inimici sui.


Fili, conserva tempus, et devita a malo.


Pro anima tua ne confundaris dicere verum :


est enim confusio adducens peccatum, et est confusio adducens gloriam et gratiam.


Ne accipias faciem adversus faciem tuam, nec adversus animam tuam mendacium.


Ne reverearis proximum tuum in casu suo,


nec retineas verbum in tempore salutis. Non abscondas sapientiam tuam in decore suo :


in lingua enim sapientia dignoscitur : et sensus, et scientia, et doctrina in verbo sensati, et firmamentum in operibus justitiæ.


Non contradicas verbo veritatis ullo modo, et de mendacio ineruditionis tuæ confundere.


Non confundaris confiteri peccata tua, et ne subjicias te omni homini pro peccato.


Noli resistere contra faciem potentis, nec coneris contra ictum fluvii.


Pro justitia agonizare pro anima tua, et usque ad mortem certa pro justitia : et Deus expugnabit pro te inimicos tuos.


Noli citatus esse in lingua tua, et inutilis, et remissus in operibus tuis.


Noli esse sicut leo in domo tua, evertens domesticos tuos, et opprimens subjectos tibi.


Non sit porrecta manus tua ad accipiendum, et ad dandum collecta.


Noli attendere ad possessiones iniquas, et ne dixeris : Est mihi sufficiens vita : nihil enim proderit in tempore vindictæ et obductionis.


Ne sequaris in fortitudine tua concupiscentiam cordis tui,


et ne dixeris : Quomodo potui ? aut, Quis me subjiciet propter facta mea ? Deus enim vindicans vindicabit.


Ne dixeris : Peccavi : et quid mihi accidit triste ? Altissimus enim est patiens redditor.


De propitiatio peccato noli esse sine metu, neque adjicias peccatum super peccatum.


Et ne dicas : Miseratio Domini magna est, multitudinis peccatorum meorum miserebitur :


misericordia enim et ira ab illo cito proximant, et in peccatores respicit ira illius.


Non tardes converti ad Dominum, et ne differas de die in diem :


subito enim veniet ira illius, et in tempore vindictæ disperdet te.


Noli anxius esse in divitiis injustis : non enim proderunt tibi in die obductionis et vindictæ.


Non ventiles te in omnem ventum, et non eas in omnem viam : sic enim omnis peccator probatur in duplici lingua.


Esto firmus in via Domini, et in veritate sensus tui et scientia : et prosequatur te verbum pacis et justitiæ.


Esto mansuetus ad audiendum verbum, ut intelligas, et cum sapientia proferas responsum verum.


Si est tibi intellectus, responde proximo : sin autem, sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato, et confundaris.


Honor et gloria in sermone sensati : lingua vero imprudentis subversio est ipsius.


Non appelleris susurro, et lingua tua ne capiaris et confundaris :


super furem enim est confusio et pœnitentia, et denotatio pessima super bilinguem : susurratori autem odium, et inimicitia, et contumelia.


Justifica pusillum et magnum similiter.


Noli fieri pro amico inimicus proximo : improperium enim et contumeliam malus hæreditabit : et omnis peccator invidus et bilinguis.


Non te extollas in cogitatione animæ tuæ velut taurus, ne forte elidatur virtus tua per stultitiam :


et folia tua comedat, et fructus tuos perdat, et relinquaris velut lignum aridum in eremo.


Anima enim nequam disperdet qui se habet, et in gaudium inimicis dat illum, et deducet in sortem impiorum.


Verbum dulce multiplicat amicos et mitigat inimicos, et lingua eucharis in bono homine abundat.


Multi pacifici sint tibi : et consiliarius sit tibi unus de mille.


Si possides amicum, in tentatione posside eum, et ne facile credas ei.


Est enim amicus secundum tempus suum, et non permanebit in die tribulationis.


Et est amicus qui convertitur ad inimicitiam, et est amicus qui odium et rixam et convitia denudabit.


Est autem amicus socius mensæ, et non permanebit in die necessitatis.


Amicus si permanserit fixus, erit tibi quasi coæqualis, et in domesticis tuis fiducialiter aget.


Si humiliaverit se contra te, et a facie tua absconderit se, unanimem habebis amicitiam bonam.


Ab inimicis tuis separare, et ab amicis tuis attende.


Amicus fidelis protectio fortis : qui autem invenit illum, invenit thesaurum.


Amico fideli nulla est comparatio, et non est digna ponderatio auri et argenti contra bonitatem fidei illius.


Amicus fidelis medicamentum vitæ et immortalitatis : et qui metuunt Dominum, invenient illum.


Qui timet Deum æque habebit amicitiam bonam, quoniam secundum illum erit amicus illius.


Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam.


Quasi is qui arat et seminat accede ad eam, et sustine bonos fructus illius.


In opere enim ipsius exiguum laborabis, et cito edes de generationibus illius.


Quam aspera est nimium sapientia indoctis hominibus ! et non permanebit in illa excors.


Quasi lapidis virtus probatio erit in illis : et non demorabuntur projicere illam.


Sapientia enim doctrinæ secundum nomen est ejus, et non est multis manifestata : quibus autem cognita est, permanet usque ad conspectum Dei.


Audi, fili, et accipe consilium intellectus, et ne abjicias consilium meum.


Injice pedem tuum in compedes illius, et in torques illius collum tuum.


Subjice humerum tuum, et porta illam, et ne acedieris vinculis ejus.


In omni animo tuo accede ad illam, et in omni virtute tua conserva vias ejus.


Investiga illam, et manifestabitur tibi : et continens factus, ne derelinquas eam :


in novissimis enim invenies requiem in ea, et convertetur tibi in oblectationem.


Et erunt tibi compedes ejus in protectionem fortitudinis et bases virtutis, et torques illius in stolam gloriæ :


decor enim vitæ est in illa, et vincula illius alligatura salutaris.


Stolam gloriæ indues eam, et coronam gratulationis superpones tibi.


Fili, si attenderis mihi, disces : et si accommodaveris animum tuum, sapiens eris.


Si inclinaveris aurem tuam, excipies doctrinam : et si dilexeris audire, sapiens eris.


In multitudine presbyterorum prudentium sta, et sapientiæ illorum ex corde conjungere, ut omnem narrationem Dei possis audire, et proverbia laudis non effugiant a te.


Et si videris sensatum, evigila ad eum, et gradus ostiorum illius exterat pes tuus.


Cogitatum tuum habe in præceptis Dei, et in mandatis illius maxime assiduus esto : et ipse dabit tibi cor, et concupiscentia sapientiæ dabitur tibi.


Noli facere mala, et non te apprehendent :


discede ab iniquo, et deficient mala abs te.


Fili, non semines mala in sulcis injustitiæ, et non metes ea in septuplum.


Noli quærere a Domino ducatum, neque a rege cathedram honoris.


Non te justifices ante Deum, quoniam agnitor cordis ipse est : et penes regem noli velle videri sapiens.


Noli quærere fieri judex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates : ne forte extimescas faciem potentis, et ponas scandalum in æquitate tua.


Non pecces in multitudinem civitatis, nec te immittas in populum :


neque alliges duplicia peccata, nec enim in uno eris immunis.


Noli esse pusillanimis in animo tuo :


exorare et facere eleemosynam ne despicias.


Ne dicas : In multitudine munerum meorum respiciet Deus, et offerente me Deo altissimo, munera mea suscipiet.


Non irrideas hominem in amaritudine animæ : est enim qui humiliat et exaltat circumspector Deus.


Noli amare mendacium adversus fratrem tuum, neque in amicum similiter facias.


Noli velle mentiri omne mendacium : assiduitas enim illius non est bona.


Noli verbosus esse in multitudine presbyterorum, et non iteres verbum in oratione tua.


Non oderis laboriosa opera, et rusticationem creatam ab Altissimo.


Non te reputes in multitudine indisciplinatorum.


Memento iræ, quoniam non tardabit.


Humilia valde spiritum tuum, quoniam vindicta carnis impii ignis et vermis.


Noli prævaricari in amicum pecuniam differentem, neque fratrem carissimum auro spreveris.


Noli discedere a muliere sensata et bona, quam sortitus es in timore Domini : gratia enim verecundiæ illius super aurum.


Non lædas servum in veritate operantem, neque mercenarium dantem animam suam.


Servus sensatus sit tibi dilectus quasi anima tua : non defraudes illum libertate, neque inopem derelinquas illum.


Pecora tibi sunt, attende illis : et si sunt utilia, perseverent apud te.


Filii tibi sunt ? erudi illos, et curva illos a pueritia illorum.


Filiæ tibi sunt ? serva corpus illarum, et non ostendas hilarem faciem tuam ad illas.


Trade filiam, et grande opus feceris : et homini sensato da illam.


Mulier si est tibi secundum animam tuam, non projicias illam : et odibili non credas te. In toto corde tuo


honora patrem tuum, et gemitus matris tuæ ne obliviscaris :


memento quoniam nisi per illos natus non fuisses : et retribue illis, quomodo et illi tibi.


In tota anima tua time Dominum, et sacerdotes illius sanctifica.


In omni virtute tua dilige eum qui te fecit, et ministros ejus ne derelinquas.


Honora Deum ex tota anima tua, et honorifica sacerdotes, et propurga te cum brachiis.


Da illis partem, sicut mandatum est tibi, primitiarum et purgationis, et de negligentia tua purga te cum paucis.


Datum brachiorum tuorum, et sacrificium sanctificationis offeres Domino, et initia sanctorum.


Et pauperi porrige manum tuam, ut perficiatur propitiatio et benedictio tua.


Gratia dati in conspectu omnis viventis, et mortuo non prohibeas gratiam.


Non desis plorantibus in consolatione, et cum lugentibus ambula.


Non te pigeat visitare infirmum : ex his enim in dilectione firmaberis.


In omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in æternum non peccabis.


Non litiges cum homine potente, ne forte incidas in manus illius.


Non contendas cum viro locuplete, ne forte contra te constituat litem tibi :


multos enim perdidit aurum et argentum, et usque ad cor regum extendit et convertit.


Non litiges cum homine linguato, et non strues in ignem illius ligna.


Non communices homini indocto, ne male de progenie tua loquatur.


Ne despicias hominem avertentem se a peccato, neque improperes ei : memento quoniam omnes in correptione sumus.


Ne spernas hominem in sua senectute, etenim ex nobis senescunt.


Noli de mortuo inimico tuo gaudere : sciens quoniam omnes morimur, et in gaudium nolumus venire.


Ne despicias narrationem presbyterorum sapientium, et in proverbiis eorum conversare :


ab ipsis enim disces sapientiam et doctrinam intellectus, et servire magnatis sine querela.


Non te prætereat narratio seniorum, ipsi enim didicerunt a patribus suis :


quoniam ab ipsis disces intellectum, et in tempore necessitatis dare responsum.


Non incendas carbones peccatorum arguens eos, et ne incendaris flamma ignis peccatorum illorum.


Ne contra faciem stes contumeliosi, ne sedeat quasi insidiator ori tuo.


Noli fœnerari homini fortiori te : quod si fœneraveris, quasi perditum habe.


Non spondeas super virtutem tuam : quod si spoponderis, quasi restituens cogita.


Non judices contra judicem, quoniam secundum quod justum est judicat.


Cum audace non eas in via, ne forte gravet mala sua in te : ipse enim secundum voluntatem suam vadit, et simul cum stultitia illius peries.


Cum iracundo non facias rixam, et cum audace non eas in desertum : quoniam quasi nihil est ante illum sanguis, et ubi non est adjutorium, elidet te.


Cum fatuis consilium non habeas : non enim poterunt diligere nisi quæ eis placent.


Coram extraneo ne facias consilium : nescis enim quid pariet.


Non omni homini cor tuum manifestes, ne forte inferat tibi gratiam falsam, et convicietur tibi.


Non zeles mulierem sinus tui, ne ostendat super te malitiam doctrinæ nequam.


Non des mulieri potestatem animæ tuæ, ne ingrediatur in virtutem tuam, et confundaris.


Ne respicias mulierem multivolam, ne forte incidas in laqueos illius.


Cum saltatrice ne assiduus sis, nec audias illam, ne forte pereas in efficacia illius.


Virginem ne conspicias, ne forte scandalizeris in decore illius.


Ne des fornicariis animam tuam in ullo, ne perdas te et hæreditatem tuam.


Noli circumspicere in vicis civitatis, nec oberraveris in plateis illius.


Averte faciem tuam a muliere compta, et ne circumspicias speciem alienam.


Propter speciem mulieris multi perierunt : et ex hoc concupiscentia quasi ignis exardescit.


Omnis mulier quæ est fornicaria, quasi stercus in via conculcabitur.


Speciem mulieris alienæ multi admirati, reprobi facti sunt : colloquium enim illius quasi ignis exardescit.


Cum aliena muliere ne sedeas omnino, nec accumbas cum ea super cubitum :


et non alterceris cum illa in vino, ne forte declinet cor tuum in illam, et sanguine tuo labaris in perditionem.


Ne derelinquas amicum antiquum : novus enim non erit similis illi.


Vinum novum amicus novus : veterascet, et cum suavitate bibes illud.


Non zeles gloriam et opes peccatoris : non enim scis quæ futura sit illius subversio.


Non placeat tibi injuria injustorum, sciens quoniam usque ad inferos non placebit impius.


Longe abesto ab homine potestatem habente occidendi, et non suspicaberis timorem mortis.


Et si accesseris ad illum, noli aliquid committere, ne forte auferat vitam tuam.


Communionem mortis scito, quoniam in medio laqueorum ingredieris, et super dolentium arma ambulabis.


Secundum virtutem tuam cave te a proximo tuo, et cum sapientibus et prudentibus tracta.


Viri justi sint tibi convivæ, et in timore Dei sit tibi gloriatio :


et in sensu sit tibi cogitatus Dei, et omnis enarratio tua in præceptis Altissimi.


In manu artificum opera laudabuntur, et princeps populi in sapientia sermonis sui, in sensu vero seniorum verbum.


Terribilis est in civitate sua homo linguosus : et temerarius in verbo suo odibilis erit.


Judex sapiens judicabit populum suum, et principatus sensati stabilis erit.


Secundum judicem populi, sic et ministri ejus : et qualis rector est civitatis, tales et inhabitantes in ea.


Rex insipiens perdet populum suum : et civitates inhabitabuntur per sensum potentium.


In manu Dei potestas terræ : et utilem rectorem suscitabit in tempus super illam.


In manu Dei prosperitas hominis, et super faciem scribæ imponet honorem suum.


Omnis injuriæ proximi ne memineris, et nihil agas in operibus injuriæ.


Odibilis coram Deo est et hominibus superbia, et execrabilis omnis iniquitas gentium.


Regnum a gente in gentem transfertur propter injustitias, et injurias, et contumelias, et diversos dolos.


Avaro autem nihil est scelestius. Quid superbit terra et cinis ?


Nihil est iniquius quam amare pecuniam : hic enim et animam suam venalem habet, quoniam in vita sua projecit intima sua.


Omnis potentatus brevis vita ; languor prolixior gravat medicum.


Brevem languorem præcidit medicus : sic et rex hodie est, et cras morietur.


Cum enim morietur homo, hæreditabit serpentes, et bestias, et vermes.


Initium superbiæ hominis apostatare a Deo :


quoniam ab eo qui fecit illum recessit cor ejus, quoniam initium omnis peccati est superbia. Qui tenuerit illam adimplebitur maledictis, et subvertet eum in finem.


Propterea exhonoravit Dominus conventus malorum, et destruxit eos usque in finem.


Sedes ducum superborum destruxit Deus, et sedere fecit mites pro eis.


Radices gentium superbarum arefecit Deus, et plantavit humiles ex ipsis gentibus.


Terras gentium evertit Dominus, et perdidit eas usque ad fundamentum.


Arefecit ex ipsis, et disperdidit eos, et cessare fecit memoriam eorum a terra.


Memoria superborum perdidit Deus, et reliquit memoriam humilium sensu.


Non est creata hominibus superbia, neque iracundia nationi mulierum.


Semen hominum honorabitur hoc, quod timet Deum : semen autem hoc exhonorabitur, quod præterit mandata Domini.


In medio fratrum rector illorum in honore : et qui timent Dominum erunt in oculis illius.


Gloria divitum, honoratorum, et pauperum, timor Dei est.


Noli despicere hominem justum pauperem, et noli magnificare virum peccatorem divitem.


Magnus, et judex, et potens est in honore : et non est major illo qui timet Deum.


Servo sensato liberi servient : et vir prudens et disciplinatus non murmurabit correptus, et inscius non honorabitur.


Noli extollere te in faciendo opere tuo, et noli cunctari in tempore angustiæ.


Melior est qui operatur et abundat in omnibus, quam qui gloriatur et eget pane.


Fili, in mansuetudine serva animam tuam, et da illi honorem secundum meritum suum.


Peccantem in animam suam quis justificabit ? et quis honorificabit exhonorantem animam suam ?


Pauper gloriatur per disciplinam et timorem suum : et est homo qui honorificatur propter substantiam suam.


Qui autem gloriatur in paupertate, quanto magis in substantia ! et qui gloriatur in substantia, paupertatem vereatur.


Sapientia humiliati exaltabit caput illius, et in medio magnatorum consedere illum faciet.


Non laudes virum in specie sua, neque spernas hominem in visu suo.


Brevis in volatilibus est apis, et initium dulcoris habet fructus illius.


In vestitu ne glorieris umquam, nec in die honoris tui extollaris : quoniam mirabilia opera Altissimi solius, et gloriosa, et absconsa, et invisa opera illius.


Multi tyranni sederunt in throno : et insuspicabilis portavit diadema.


Multi potentes oppressi sunt valide, et gloriosi traditi sunt in manus alterorum.


Priusquam interroges, ne vituperes quemquam : et cum interrogaveris, corripe juste.


Priusquam audias, ne respondeas verbum : et in medio sermonum ne adjicias loqui.


De ea re quæ te non molestat, ne certeris : et in judicio peccantium ne consistas.


Fili, ne in multis sint actus tui : et si dives fueris, non eris immunis a delicto. Si enim secutus fueris, non apprehendes : et non effugies, si præcucurreris.


Est homo laborans et festinans, et dolens : impius, et tanto magis non abundabit.


Est homo marcidus egens recuperatione, plus deficiens virtute, et abundans paupertate :


et oculus Dei respexit illum in bono, et erexit eum ab humilitate ipsius, et exaltavit caput ejus : et mirati sunt in illo multi, et honoraverunt Deum.


Bona et mala, vita et mors, paupertas et honestas, a Deo sunt :


sapientia, et disciplina, et scientia legis, apud Deum : dilectio, et viæ bonorum, apud ipsum.


Error et tenebræ peccatoribus concreata sunt : qui autem exsultant in malis consenescunt in malo.


Datio Dei permanet justis, et profectus illius successus habebit in æternum.


Est qui locupletatur parce agendo, et hæc est pars mercedis illius.


In eo quod dicit : Inveni requiem mihi, et nunc manducabo de bonis meis solus :


et nescit quod tempus præteriet, et mors appropinquet, et relinquat omnia aliis, et morietur.


Sta in testamento tuo, et in illo colloquere, et in opere mandatorum tuorum veterasce.


Ne manseris in operibus peccatorum : confide autem in Deo, et mane in loco tuo.


Facile est enim in oculis Dei subito honestare pauperem.


Benedictio Dei in mercedem justi festinat, et in hora veloci processus illius fructificat.


Ne dicas : Quid est mihi opus ? et quæ erunt mihi ex hoc bona ?


Ne dicas : Sufficiens mihi sum : et quid ex hoc pessimabor ?


In die bonorum ne immemor sis malorum, et in die malorum ne immemor sis bonorum :


quoniam facile est coram Deo in die obitus retribuere unicuique secundum vias suas.


Malitia horæ oblivionem facit luxuriæ magnæ, et in fine hominis denudatio operum illius.


Ante mortem ne laudes hominem quemquam : quoniam in filiis suis agnoscitur vir.


Non omnem hominem inducas in domum tuam : multæ enim sunt insidiæ dolosi.


Sicut enim eructant præcordia fœtentium, et sicut perdix inducitur in caveam, et ut caprea in laqueum : sic et cor superborum, et sicut prospector videns casum proximi sui.


Bona enim in mala convertens insidiatur, et in electis imponet maculam.


A scintilla una augetur ignis, et ab uno doloso augetur sanguis : homo vero peccator sanguini insidiatur.


Attende tibi a pestifero, fabricat enim mala, ne inducat super te subsannationem in perpetuum.


Admitte ad te alienigenam : et subvertet te in turbine, et abalienabit te a tuis propriis.


Si benefeceris, scito cui feceris, et erit gratia in bonis tuis multa.


Benefac justo, et invenies retributionem magnam : et si non ab ipso, certe a Domino.


Non est enim ei bene qui assiduus est in malis, et eleemosynas non danti : quoniam et Altissimus odio habet peccatores, et misertus est pœnitentibus.


Da misericordi, et ne suscipias peccatorem : et impiis et peccatoribus reddet vindictam, custodiens eos in diem vindictæ.


Da bono, et non receperis peccatorem.


Benefac humili, et non dederis impio : prohibe panes illi dari, ne in ipsis potentior te sit :


nam duplicia mala invenies in omnibus bonis quæcumque feceris illi, quoniam et Altissimus odio habet peccatores, et impiis reddet vindictam.


Non agnoscetur in bonis amicus, et non abscondetur in malis inimicus.


In bonis viri, inimici illius in tristitia : et in malitia illius, amicus agnitus est.


Non credas inimico tuo in æternum : sicut enim æramentum æruginat nequitia illius :


et si humiliatus vadat curvus, adjice animum tuum, et custodi te ab illo.


Non statuas illum penes te, nec sedeat ad dexteram tuam, ne forte conversus in locum tuum, inquirat cathedram tuam, et in novissimo agnosces verba mea, et in sermonibus meis stimuleris.


Quis miserebitur incantatori a serpente percusso, et omnibus qui appropiant bestiis ? et sic qui comitatur cum viro iniquo, et obvolutus est in peccatis ejus.


Una hora tecum permanebit : si autem declinaveris, non supportabit.


In labiis suis indulcat inimicus, et in corde suo insidiatur ut subvertat te in foveam.


In oculis suis lacrimatur inimicus, et si invenerit tempus, non satiabitur sanguine.


Et si incurrerint tibi mala, invenies eum illic priorem.


In oculis suis lacrimatur inimicus, et quasi adjuvans suffodiet plantas tuas.


Caput suum movebit, et plaudet manu, et multa susurrans commutabit vultum suum.


Qui tetigerit picem inquinabitur ab ea : et qui communicaverit superbo induet superbiam.


Pondus super se tollat qui honestiori se communicat, et ditiori te ne socius fueris.


Quid communicabit cacabus ad ollam ? quando enim se colliserint, confringetur.


Dives injuste egit, et fremet : pauper autem læsus tacebit.


Si largitus fueris, assumet te : et si non habueris, derelinquet te.


Si habes, convivet tecum, et evacuabit te : et ipse non dolebit super te.


Si necessarius illi fueris, supplantabit te, et subridens spem dabit, narrans tibi bona, et dicet : Quid opus est tibi ?


Et confundet te in cibis suis, donec te exinaniat bis et ter : et in novissimo deridebit te, et postea videns derelinquet te, et caput suum movebit ad te.


Humiliare Deo, et exspecta manus ejus.


Attende ne seductus in stultitiam humilieris.


Noli esse humilis in sapientia tua, ne humiliatus in stultitiam seducaris.


Advocatus a potentiore, discede : ex hoc enim magis te advocabit.


Ne improbus sis, ne impingaris : et ne longe sis ab eo, ne eas in oblivionem.


Ne retineas ex æquo loqui cum illo, nec credas multis verbis illius : ex multa enim loquela tentabit te, et subridens interrogabit te de absconditis tuis.


Immitis animus illius conservabit verba tua : et non parcet de malitia, et de vinculis.


Cave tibi, et attende diligenter auditui tuo, quoniam cum subversione tua ambulas :


audiens vero illa, quasi in somnis vide, et vigilabis.


Omni vita tua dilige Deum, et invoca illum in salute tua.


Omne animal diligit simile sibi, sic et omnis homo proximum sibi.


Omnis caro ad similem sibi conjungetur, et omnis homo simili sui sociabitur.


Si communicabit lupus agno aliquando, sic peccator justo.


Quæ communicatio sancto homini ad canem ? aut quæ pars diviti ad pauperem ?


Venatio leonis onager in eremo : sic et pascua divitum sunt pauperes.


Et sicut abominatio est superbo humilitas, sic et execratio divitis pauper.


Dives commotus confirmatur ab amicis suis : humilis autem cum ceciderit, expelletur et a notis.


Diviti decepto multi recuperatores : locutus est superbia, et justificaverunt illum.


Humilis deceptus est, insuper et arguitur : locutus est sensate, et non est datus ei locus.


Dives locutus est, et omnes tacuerunt, et verbum illius usque ad nubes perducent.


Pauper locutus est, et dicunt : Quis est hic ? et si offenderit, subvertent illum.


Bona est substantia cui non est peccatum in conscientia : et nequissima paupertas in ore impii.


Cor hominis immutat faciem illius, sive in bona, sive in mala.


Vestigium cordis boni et faciem bonam difficile invenies, et cum labore.


Beatus vir qui non est lapsus verbo ex ore suo, et non est stimulatus in tristitia delicti.


Felix qui non habuit animi sui tristitiam, et non excidit a spe sua.


Viro cupido et tenaci sine ratione est substantia : et homini livido ad quid aurum ?


Qui acervat ex animo suo injuste, aliis congregat, et in bonis illius alius luxuriabitur.


Qui sibi nequam est, cui alii bonus erit ? et non jucundabitur in bonis suis.


Qui sibi invidet, nihil est illo nequius : et hæc redditio est malitiæ illius.


Et si bene fecerit, ignoranter et non volens facit : et in novissimo manifestat malitiam suam.


Nequam est oculus lividi : et avertens faciem suam, et despiciens animam suam.


Insatiabilis oculus cupidi in parte iniquitatis : non satiabitur donec consumat arefaciens animam suam.


Oculus malus ad mala, et non saturabitur pane, sed indigens et in tristitia erit super mensam suam.


Fili, si habes, benefac tecum, et Deo dignas oblationes offer.


Memor esto quoniam mors non tardat, et testamentum inferorum, quia demonstratum est tibi : testamentum enim hujus mundi morte morietur.


Ante mortem benefac amico tuo, et secundum vires tuas exporrigens da pauperi.


Non defrauderis a die bono, et particula boni doni non te prætereat.


Nonne aliis relinques dolores et labores tuos in divisione sortis ?


Da et accipe, et justifica animam tuam.


Ante obitum tuum operare justitiam, quoniam non est apud inferos invenire cibum.


Omnis caro sicut fœnum veterascet, et sicut folium fructificans in arbore viridi.


Alia generantur, et alia dejiciuntur : sic generatio carnis et sanguinis, alia finitur, et alia nascitur.


Omne opus corruptibile in fine deficiet, et qui illud operatur ibit cum illo.


Et omne opus electum justificabitur, et qui operatur illud honorabitur in illo.


Beatus vir qui in sapientia morabitur, et qui in justitia sua meditabitur, et in sensu cogitabit circumspectionem Dei :


qui excogitat vias illius in corde suo, et in absconditis suis intelligens, vadens post illam quasi investigator, et in viis illius consistens :


qui respicit per fenestras illius, et in januis illius audiens :


qui requiescit juxta domum illius, et in parietibus illius figens palum, statuet casulam suam ad manus illius, et requiescent in casula illius bona per ævum.


Statuet filios suos sub tegmine illius, et sub ramis ejus morabitur.


Protegetur sub tegmine illius a fervore, et in gloria ejus requiescet.


Qui timet Deum faciet bona, et qui continens est justitiæ apprehendet illam :


et obviabit illi quasi mater honorificata, et quasi mulier a virginitate suscipiet illum.


Cibabit illum pane vitæ et intellectus, et aqua sapientiæ salutaris potabit illum : et firmabitur in illo, et non flectetur :


et continebit illum, et non confundetur : et exaltabit illum apud proximos suos,


et in medio ecclesiæ aperiet os ejus, et adimplebit illum spiritu sapientiæ et intellectus, et stola gloriæ vestiet illum.


Jucunditatem et exsultationem thesaurizabit super illum, et nomine æterno hæreditabit illum.


Homines stulti non apprehendent illam, et homines sensati obviabunt illi. Homines stulti non videbunt eam : longe enim abest a superbia et dolo.


Viri mendaces non erunt illius memores : et viri veraces invenientur in illa, et successum habebunt usque ad inspectionem Dei.


Non est speciosa laus in ore peccatoris,


quoniam a Deo profecta est sapientia. Sapientiæ enim Dei astabit laus, et in ore fideli abundabit, et Dominator dabit eam illi.


Non dixeris : Per Deum abest : quæ enim odit ne feceris.


Non dicas : Ille me implanavit : non enim necessarii sunt ei homines impii.


Omne execramentum erroris odit Dominus, et non erit amabile timentibus eum.


Deus ab initio constituit hominem, et reliquit illum in manu consilii sui :


adjecit mandata et præcepta sua.


Si volueris mandata servare, conservabunt te, et in perpetuum fidem placitam facere.


Apposuit tibi aquam et ignem, ad quod volueris porrige manum tuam.


Ante hominem vita et mors, bonum et malum : quod placuerit ei dabitur illi :


quoniam multa sapientia Dei, et fortis in potentia, videns omnes sine intermissione.


Oculi Domini ad timentes eum, et ipse agnoscit omnem operam hominis.


Nemini mandavit impie agere, et nemini dedit spatium peccandi :


non enim concupiscit multitudinem filiorum infidelium et inutilium.


Ne jucunderis in filiis impiis, si multiplicentur : nec oblecteris super ipsos, si non est timor Dei in illis.


Non credas vitæ illorum, et ne respexeris in labores eorum.


Melior est enim unus timens Deum, quam mille filii impii :


et utile est mori sine filiis, quam relinquere filios impios.


Ab uno sensato inhabitabitur patria : tribus impiorum deseretur.


Multa talia vidit oculis meus, et fortiora horum audivit auris mea.


In synagoga peccantium exardebit ignis, et in gente incredibili exardescet ira.


Non exoraverunt pro peccatis suis antiqui gigantes, qui destructi sunt confidentes suæ virtuti.


Et non pepercit peregrinationi Lot, et execratus est eos præ superbia verbi illorum.


Non misertus est illis, gentem totam perdens, et extollentem se in peccatis suis.


Et sicut sexcenta millia peditum, qui congregati sunt in duritia cordis sui : et si unus fuisset cervicatus, mirum si fuisset immunis.


Misericordia enim et ira est cum illo : potens exoratio, et effundens iram.


Secundum misericordiam suam, sic correptio illius homines secundum opera sua judicat.


Non effugiet in rapina peccator, et non retardabit sufferentia misericordiam facientis.


Omnis misericordia faciet locum unicuique, secundum meritum operum suorum, et secundum intellectum peregrinationis ipsius.


Non dicas : A Deo abscondar : et ex summo, quis mei memorabitur ?


in populo magno non agnoscar : quæ est enim anima mea in tam immensa creatura ?


Ecce cælum et cæli cælorum, abyssus, et universa terra, et quæ in eis sunt, in conspectu illius commovebuntur.


Montes simul, et colles, et fundamenta terræ, cum conspexerit illa Deus, tremore concutientur.


Et in omnibus his insensatum est cor, et omne cor intelligitur ab illo.


Et vias illius quis intelligit, et procellam quam nec oculus videbit hominis ?


Nam plurima illius opera sunt in absconsis : sed opera justitiæ ejus quis enuntiabit, aut quis sustinebit ? longe enim est testamentum a quibusdam, et interrogatio omnium in consummatione est.


Qui minoratur corde cogitat inania, et vir imprudens et errans cogitat stulta.


Audi me, fili, et disce disciplinam sensus, et in verbis meis attende in corde tuo :


et dicam in æquitate disciplinam, et scrutabor enarrare sapientiam : et in verbis meis attende in corde tuo, et dico in æquitate spiritus virtutes quas posuit Deus in opera sua ab initio, et in veritate enuntio scientiam ejus.


In judicio Dei opera ejus ab initio, et ab institutione ipsorum distinxit partes illorum, et initia eorum in gentibus suis.


Ornavit in æternum opera illorum : nec esurierunt, nec laboraverunt, et non destiterunt ab operibus suis.


Unusquisque proximum sibi non angustiabit in æternum :


non sis incredibilis verbo illius.


Post hæc Deus in terram respexit, et implevit illam bonis suis :


anima omnis vitalis denuntiavit ante faciem ipsius, et in ipsam iterum reversio illorum.


Deus creavit de terra hominem, et secundum imaginem suam fecit illum :


et iterum convertit illum in ipsam, et secundum se vestivit illum virtute.


Numerum dierum et tempus dedit illi, et dedit illi potestatem eorum quæ sunt super terram.


Posuit timorem illius super omnem carnem, et dominatus est bestiarum et volatilium.


Creavit ex ipso adjutorium simile sibi : consilium, et linguam, et oculos, et aures, et cor dedit illis excogitandi, et disciplina intellectus replevit illos.


Creavit illis scientiam spiritus, sensu implevit cor illorum, et mala et bona ostendit illis.


Posuit oculum suum super corda illorum, ostendere illis magnalia operum suorum :


ut nomen sanctificationis collaudent, et gloriari in mirabilibus illius ; ut magnalia enarrent operum ejus.


Addidit illis disciplinam, et legem vitæ hæreditavit illos.


Testamentum æternum constituit cum illis, et justitiam et judicia sua ostendit illis.


Et magnalia honoris ejus vidit oculus illorum, et honorem vocis audierunt aures illorum. Et dixit illis : Attendite ab omni iniquo.


Et mandavit illis unicuique de proximo suo.


Viæ illorum coram ipso sunt semper : non sunt absconsæ ab oculis ipsius.


In unamquamque gentem præposuit rectorem :


et pars Dei Israël facta est manifesta.


Et omnia opera illorum velut sol in conspectu Dei : et oculi ejus sine intermissione inspicientes in viis eorum.


Non sunt absconsa testamenta per iniquitatem illorum, et omnes iniquitates eorum in conspectu Dei.


Eleemosyna viri quasi signaculum cum ipso, et gratiam hominis quasi pupillam conservabit.


Et postea resurget, et retribuet illis retributionem, unicuique in caput ipsorum, et convertet in interiores partes terræ.


Pœnitentibus autem dedit viam justitiæ, et confirmavit deficientes sustinere, et destinavit illis sortem veritatis.


Convertere ad Dominum, et relinque peccata tua :


precare ante faciem Domini, et minue offendicula.


Revertere ad Dominum, et avertere ab injustitia tua, et nimis odito execrationem :


et cognosce justitias et judicia Dei, et sta in sorte propositionis, et orationis altissimi Dei.


In partes vade sæculi sancti, cum vivis et dantibus confessionem Deo.


Non demoreris in errore impiorum : ante mortem confitere : a mortuo, quasi nihil, perit confessio.


Confiteberis vivens, vivus et sanus confiteberis : et laudabis Deum, et gloriaberis in miserationibus illius.


Quam magna misericordia Domini, et propitiatio illius convertentibus ad se !


Nec enim omnia possunt esse in hominibus, quoniam non est immortalis filius hominis, et in vanitate malitiæ placuerunt.


Quid lucidius sole ? et hic deficiet ; aut quid nequius quam quod excogitavit caro et sanguis ? et hoc arguetur.


Virtutem altitudinis cæli ipse conspicit : et omnes homines terra et cinis.


Qui vivet in æternum creavit omnia simul. Deus solus justificabitur, et manet invictus rex in æternum.


Quis sufficit enarrare opera illius ?


quis enim investigabit magnalia ejus ?


virtutem autem magnitudinis ejus quis enuntiabit ? aut quis adjiciet enarrare misericordiam ejus ?


Non est minuere neque adjicere, nec est invenire magnalia Dei.


Cum consummaverit homo, tunc incipiet : et cum quieverit, aporiabitur.


Quid est homo ? et quæ est gratia illius ? et quid bonum aut quid nequam illius ?


Numerus dierum hominum, ut multum centum anni, quasi gutta aquæ maris deputati sunt : et sicut calculus arenæ, sic exigui anni in die ævi.


Propter hoc patiens est Deus in illis, et effundit super eos misericordiam suam.


Vidit præsumptionem cordis eorum, quoniam mala est : et cognovit subversionem illorum, quoniam nequam est.


Ideo adimplevit propitiationem suam in illis, et ostendit eis viam æquitatis.


Miseratio hominis circa proximum suum : misericordia autem Dei super omnem carnem.


Qui misericordiam habet, docet et erudit quasi pastor gregem suum.


Miseretur excipientis doctrinam miserationis, et qui festinat in judiciis ejus.


Fili, in bonis non des querelam, et in omni dato non des tristitiam verbi mali.


Nonne ardorem refrigerabit ros ? sic et verbum melius quam datum.


Nonne ecce verbum super datum bonum ? sed utraque cum homine justificato.


Stultus acriter improperabit : et datus indisciplinati tabescere facit oculos.


Ante judicium para justitiam tibi, et antequam loquaris, disce.


Ante languorem adhibe medicinam : et ante judicium interroga teipsum, et in conspectu Dei invenies propitiationem.


Ante languorem humilia te, et in tempore infirmitatis ostende conversationem tuam.


Non impediaris orare semper, et ne verearis usque ad mortem justificari, quoniam merces Dei manet in æternum.


Ante orationem præpara animam tuam, et noli esse quasi homo qui tentat Deum.


Memento iræ in die consummationis, et tempus retributionis in conversatione faciei.


Memento paupertatis in tempore abundantiæ, et necessitatum paupertatis in die divitiarum.


A mane usque ad vesperam immutabitur tempus, et hæc omnia citata in oculis Dei.


Homo sapiens in omnibus metuet, et in diebus delictorum attendet ab inertia.


Omnis astutus agnoscit sapientiam, et invenienti eam dabit confessionem.


Sensati in verbis et ipsi sapienter egerunt, et intellexerunt veritatem et justitiam, et impluerunt proverbia et judicia.


Post concupiscentias tuas non eas, et a voluntate tua avertere.


Si præstes animæ tuæ concupiscentias ejus, faciat te in gaudium inimicis tuis.


Ne oblecteris in turbis nec in modicis : assidua enim est commissio illorum.


Ne fueris mediocris in contentione ex fœnore, et est tibi nihil in sacculo : eris enim invidus vitæ tuæ.


Operarius ebriosus non locupletabitur : et qui spernit modica paulatim decidet.


Vinum et mulieres apostatare faciunt sapientes, et arguent sensatos.


Et qui se jungit fornicariis erit nequam : putredo et vermes hæreditabunt illum : et extolletur in exemplum majus, et tolletur de numero anima ejus.


Qui credit cito levis corde est, et minorabitur : et qui delinquit in animam suam, insuper habebitur.


Qui gaudet iniquitate, denotabitur : et qui odit correptionem, minuetur vita : et qui odit loquacitatem, extinguit malitiam.


Qui peccat in animam suam, pœnitebit : et qui jucundatur in malitia, denotabitur.


Ne iteres verbum nequam et durum, et non minoraberis.


Amico et inimico noli narrare sensum tuum : et si est tibi delictum, noli denudare :


audiet enim te, et custodiet te, et quasi defendens peccatum, odiet te, et sic aderit tibi semper.


Audisti verbum adversus proximum tuum ? commoriatur in te, fidens quoniam non te dirumpet.


A facie verbi parturit fatuus, tamquam gemitus partus infantis.


Sagitta infixa femori carnis, sic verbum in corde stulti.


Corripe amicum, ne forte non intellexerit, et dicat : Non feci : aut, si fecerit, ne iterum addat facere.


Corripe proximum, ne forte non dixerit : et si dixerit, ne forte iteret.


Corripe amicum, sæpe enim fit commissio :


et non omni verbo credas. Est qui labitur lingua, sed non ex animo :


quis est enim qui non deliquerit in lingua sua ? Corripe proximum antequam commineris,


et da locum timori Altissimi : quia omnis sapientia timor Dei, et in illa timere Deum, et in omni sapientia dispositio legis.


Et non est sapientia nequitiæ disciplina, et non est cogitatus peccatorum prudentia.


Est nequitia, et in ipsa execratio, et est insipiens qui minuitur sapientia.


Melior est homo qui minuitur sapientia, et deficiens sensu, in timore, quam qui abundat sensu, et transgreditur legem Altissimi.


Est solertia certa, et ipsa iniqua :


et est qui emittit verbum certum enarrans veritatem. Est qui nequiter humiliat se, et interiora ejus plena sunt dolo :


et est qui se nimium submittit a multa humilitate : et est qui inclinat faciem suam, et fingit se non videre quod ignoratum est :


et si ab imbecillitate virium vetetur peccare, si invenerit tempus malefaciendi, malefaciet.


Ex visu cognoscitur vir, et ab occursu faciei cognoscitur sensatus.


Amictus corporis, et risus dentium, et ingressus hominis, enuntiant de illo.


Est correptio mendax in ira contumeliosi, et est judicium quod non probatur esse bonum : et est tacens, et ipse est prudens.


Quam bonum est arguere, quam irasci, et confitentem in oratione non prohibere !


Concupiscentia spadonis devirginabit juvenculam :


sic qui facit per vim judicium iniquum.


Quam bonum est correptum manifestare pœnitentiam ! sic enim effugies voluntarium peccatum.


Est tacens qui invenitur sapiens : et est odibilis qui procax est ad loquendum.


Est tacens non habens sensum loquelæ : et est tacens sciens tempus aptum.


Homo sapiens tacebit usque ad tempus : lascivus autem et imprudens non servabunt tempus.


Qui multis utitur verbis lædet animam suam : et qui potestatem sibi sumit injuste, odietur.


Est processio in malis viro indisciplinato, et est inventio in detrimentum.


Est datum quod non est utile, et est datum cujus retributio duplex.


Est propter gloriam minoratio, et est qui ab humilitate levabit caput.


Est qui multa redimat modico pretio, et restituens ea in septuplum.


Sapiens in verbis seipsum amabilem facit : gratiæ autem fatuorum effundentur.


Datus insipientis non erit utilis tibi : oculi enim illius septemplices sunt.


Exigua dabit, et multa improperabit : et apertio oris illius inflammatio est.


Hodie fœneratur quis, et cras expetit : odibilis est homo hujusmodi.


Fatuo non erit amicus, et non erit gratia bonis illius :


qui enim edunt panem illius, falsæ linguæ sunt. Quoties et quanti irridebunt eum !


neque enim quod habendum erat directo sensu distribuit ; similiter et quod non erat habendum.


Lapsus falsæ linguæ quasi qui in pavimento cadens : sic casus malorum festinanter veniet.


Homo acharis quasi fabula vana, in ore indisciplinatorum assidua erit.


Ex ore fatui reprobabitur parabola : non enim dicit illam in tempore suo.


Est qui vetatur peccare præ inopia, et in requie sua stimulabitur.


Est qui perdet animam suam præ confusione, et ab imprudenti persona perdet eam : personæ autem acceptione perdet se.


Est qui præ confusione promittit amico, et lucratus est eum inimicum gratis.


Opprobrium nequam in homine mendacium : et in ore indisciplinatorum assidue erit.


Potior fur quam assiduitas viri mendacis : perditionem autem ambo hæreditabunt.


Mores hominum mendacium sine honore, et confusio illorum cum ipsis sine intermissione.


Sapiens in verbis producet seipsum, et homo prudens placebit magnatis.


Qui operatur terram suam inaltabit acervum frugum, et qui operatur justitiam, ipse exaltabitur : qui vero placet magnatis effugiet iniquitatem.


Xenia et dona excæcant oculos judicum, et quasi mutus, in ore avertit correptiones eorum.


Sapientia absconsa, et thesaurus invisus, quæ utilitas in utrisque ?


Melior est qui celat insipientiam suam, quam homo qui abscondit sapientiam suam.


Fili, peccasti, non adjicias iterum : sed et de pristinis deprecare, ut tibi dimittantur.


Quasi a facie colubri fuge peccata : et si accesseris ad illa, suscipient te.


Dentes leonis dentes ejus, interficientes animas hominum.


Quasi rhomphæa bis acuta omnis iniquitas : plagæ illius non est sanitas.


Objurgatio et injuriæ annullabunt substantiam, et domus quæ nimis locuples est annullabitur superbia : sic substantia superbi eradicabitur.


Deprecatio pauperis ex ore usque ad aures ejus perveniet, et judicium festinato adveniet illi.


Qui odit correptionem vestigium est peccatoris, et qui timet Deum convertetur ad cor suum.


Notus a longe potens lingua audaci, et sensatus scit labi se ab ipso.


Qui ædificat domum suam impendiis alienis, quasi qui colligat lapides suos in hieme.


Stupa collecta synagoga peccantium, et consummatio illorum flamma ignis.


Via peccatorum complanata lapidibus : et in fine illorum inferi, et tenebræ, et pœnæ.


Qui custodit justitiam, continebit sensum ejus.


Consummatio timoris Dei, sapientia et sensus.


Non erudietur qui non est sapiens in bono.


Est autem sapientia quæ abundat in malo, et non est sensus ubi est amaritudo.


Scientia sapientis tamquam inundatio abundabit, et consilium illius sicut fons vitæ permanet.


Cor fatui quasi vas confractum, et omnem sapientiam non tenebit.


Verbum sapiens quodcumque audierit scius, laudabit, et ad se adjiciet : audivit luxuriosus, et displicebit illi, et projiciet illud post dorsum suum.


Narratio fatui quasi sarcina in via : nam in labiis sensati invenietur gratia.


Os prudentis quæritur in ecclesia, et verba illius cogitabunt in cordibus suis.


Tamquam domus exterminata, sic fatuo sapientia : et scientia insensati inenarrabilia verba.


Compedes in pedibus, stulto doctrina : et quasi vincula manuum super manum dextram.


Fatuus in risu exaltat vocem suam : vir autem sapiens vix tacite ridebit.


Ornamentum aureum prudenti doctrina, et quasi brachiale in brachio dextro.


Pes fatui facilis in domum proximi : et homo peritus confundetur a persona potentis.


Stultus a fenestra respiciet in domum : vir autem eruditus foris stabit.


Stultitia hominis auscultare per ostium : et prudens gravabitur contumelia.


Labia imprudentium stulta narrabunt ; verba autem prudentium statera ponderabuntur.


In ore fatuorum cor illorum, et in corde sapientium os illorum.


Dum maledicit impius diabolum, maledicit ipse animam suam.


Susurro coinquinabit animam suam, et in omnibus odietur, et qui cum eo manserit odiosus erit : tacitus et sensatus honorabitur.


In lapide luteo lapidatus est piger : et omnes loquentur super aspernationem illius.


De stercore boum lapidatus est piger : et omnis qui tetigerit eum excutiet manus.


Confusio patris est de filio indisciplinato : filia autem in deminoratione fiet.


Filia prudens hæreditas viro suo : nam quæ confundit, in contumeliam fit genitoris.


Patrem et virum confundit audax, et ab impiis non minorabitur : ab utrisque autem inhonorabitur.


Musica in luctu importuna narratio : flagella et doctrina in omni tempore sapientia.


Qui docet fatuum, quasi qui conglutinat testam.


Qui narrat verbum non audienti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno.


Cum dormiente loquitur qui enarrat stulto sapientiam : et in fine narrationis dicit : Quis est hic ?


Supra mortuum plora, defecit enim lux ejus : et supra fatuum plora, defecit enim sensus.


Modicum plora super mortuum, quoniam requievit :


nequissimi enim nequissima vita super mortem fatui.


Luctus mortui septem dies : fatui autem et impii omnes dies vitæ illorum.


Cum stulto ne multum loquaris, et cum insensato ne abieris.


Serva te ab illo, ut non molestiam habeas, et non coinquinaberis peccato illius.


Deflecte ab illo, et invenies requiem, et non acediaberis in stultitia illius.


Super plumbum quid gravabitur ? et quod illi aliud nomen quam fatuus ?


Arenam, et salem, et massam ferri facilius est ferre quam hominem imprudentem, et fatuum, et impium.


Loramentum ligneum colligatum in fundamento ædificii non dissolvetur, sic et cor confirmatum in cogitatione consilii.


Cogitatus sensati in omni tempore metu non depravabitur.


Sicut pali in excelsis, et cæmenta sine impensa posita, contra faciem venti non permanebunt :


sic et cor timidum in cogitatione stulti contra impetum timoris non resistet.


Sicut cor trepidum in cogitatione fatui omni tempore non metuet, sic et qui in præceptis Dei permanet semper.


Pungens oculum deducit lacrimas, et qui pungit cor profert sensum.


Mittens lapidem in volatilia, dejiciet illa : sic et qui conviciatur amico, dissolvit amicitiam.


Ad amicum etsi produxeris gladium, non desperes : est enim regressus. Ad amicum


si aperueris os triste, non timeas : est enim concordatio : excepto convitio, et improperio, et superbia, et mysterii revelatione, et plaga dolosa : in his omnibus effugiet amicus.


Fidem posside cum amico in paupertate illius, ut et in bonis illius læteris.


In tempore tribulationis illius permane illi fidelis, ut et in hæreditate illius cohæres sis.


Ante ignem camini vapor et fumus ignis inaltatur : sic et ante sanguinem maledicta, et contumeliæ, et minæ.


Amicum salutare non confundar, a facie illius non me abscondam : et si mala mihi evenerint per illum, sustinebo.


Omnis qui audiet cavebit se ab eo.


Quis dabit ori meo custodiam, et super labia mea signaculum certum, ut non cadam ab ipsis, et lingua mea perdat me ?


Domine, pater et dominator vitæ meæ, ne derelinquas me in consilio eorum, nec sinas me cadere in illis.


Quis superponet in cogitatu meo flagella, et in corde meo doctrinam sapientiæ, ut ignorationibus eorum non parcant mihi, et non appareant delicta eorum,


et ne adincrescant ignorantiæ meæ, et multiplicentur delicta mea, et peccata mea abundent, et incidam in conspectu adversariorum meorum, et gaudeat super me inimicus meus ?


Domine, pater et Deus vitæ meæ, ne derelinquas me in cogitatu illorum.


Extollentiam oculorum meorum ne dederis mihi, et omne desiderium averte a me.


Aufer a me ventris concupiscentias, et concubitus concupiscentiæ ne apprehendant me, et animæ irreverenti et infrunitæ ne tradas me.


Doctrinam oris audite, filii : et qui custodierit illam non periet labiis, nec scandalizabitur in operibus nequissimis.


In vanitate sua apprehenditur peccator : et superbus et maledicus scandalizabitur in illis.


Jurationi non assuescat os tuum : multi enim casus in illa.


Nominatio vero Dei non sit assidua in ore tuo, et nominibus sanctorum non admiscearis, quoniam non erit immunis ab eis.


Sicut enim servus interrogatus assidue a livore non minuitur, sic omnis jurans et nominans in toto a peccato non purgabitur.


Vir multum jurans implebitur iniquitate, et non discedet a domo illius plaga.


Et si frustraverit, delictum illius super ipsum erit : et si dissimulaverit, delinquit dupliciter :


et si in vacuum juraverit, non justificabitur : replebitur enim retributione domus illius.


Est et alia loquela contraria morti : non inveniatur in hæreditate Jacob.


Etenim a misericordibus omnia hæc auferentur, et in delictis non volutabuntur.


Indisciplinatæ loquelæ non assuescat os tuum : est enim in illa verbum peccati.


Memento patris et matris tuæ : in medio enim magnatorum consistis :


ne forte obliviscatur te Deus in conspectu illorum, et assiduitate tua infatuatus, improperium patiaris, et maluisses non nasci, et diem nativitatis tuæ maledicas.


Homo assuetus in verbis improperii in omnibus diebus suis non erudietur.


Duo genera abundant in peccatis, et tertium adducit iram et perditionem.


Anima calida quasi ignis ardens, non extinguetur donec aliquid glutiat :


et homo nequam in ore carnis suæ non desinet donec incendat ignem.


Homini fornicario omnis panis dulcis : non fatigabitur transgrediens usque ad finem.


Omnis homo qui transgreditur lectum suum, contemnens in animam suam, et dicens : Quis me videt ?


Tenebræ circumdant me, et parietes cooperiunt me, et nemo circumspicit me : quem vereor ? delictorum meorum non memorabitur Altissimus.


Et non intelligit quoniam omnia videt oculus illius, quoniam expellit a se timorem Dei hujusmodi hominis timor, et oculi hominum timentes illum :


et non cognovit quoniam oculi Domini multo plus lucidiores sunt super solem, circumspicientes omnes vias hominum, et profundum abyssi, et hominum corda, intuentes in absconditas partes.


Domino enim Deo antequam crearentur omnia sunt agnita : sic et post perfectum respicit omnia.


Hic in plateis civitatis vindicabitur, et quasi pullus equinus fugabitur, et ubi non speravit apprehendetur.


Et erit dedecus omnibus, eo quod non intellexerit timorem Domini.


Sic et mulier omnis relinquens virum suum, et statuens hæreditatem ex alieno matrimonio :


primo enim in lege Altissimi incredibilis fuit : secundo in virum suum deliquit : tertio in adulterio fornicata est, et ex alio viro filios statuit sibi.


Hæc in ecclesiam adducetur, et in filios ejus respicietur :


non tradent filii ejus radices, et rami ejus non dabunt fructum :


derelinquet in maledictum memoriam ejus, et dedecus illius non delebitur.


Et agnoscent qui derelicti sunt, quoniam nihil melius est quam timor Dei, et nihil dulcius quam respicere in mandatis Domini.


Gloria magna est sequi Dominum : longitudo enim dierum assumetur ab eo.


Sapientia laudabit animam suam, et in Deo honorabitur, et in medio populi sui gloriabitur,


et in ecclesiis Altissimi aperiet os suum, et in conspectu virtutis illius gloriabitur,


et in medio populi sui exaltabitur, et in plenitudine sancta admirabitur,


et in multitudine electorum habebit laudem, et inter benedictos benedicetur, dicens :


Ego ex ore Altissimi prodivi, primogenita ante omnem creaturam.


Ego feci in cælis ut oriretur lumen indeficiens, et sicut nebula texi omnem terram.


Ego in altissimis habitavi, et thronus meus in columna nubis.


Gyrum cæli circuivi sola, et profundum abyssi penetravi : in fluctibus maris ambulavi.


Et in omni terra steti : et in omni populo,


et in omni gente primatum habui :


et omnium excellentium et humilium corda virtute calcavi. Et in his omnibus requiem quæsivi, et in hæreditate Domini morabor.


Tunc præcepit, et dixit mihi Creator omnium : et qui creavit me, requievit in tabernaculo meo.


Et dixit mihi : In Jacob inhabita, et in Israël hæreditare, et in electis meis mitte radices.


Ab initio et ante sæcula creata sum, et usque ad futurum sæculum non desinam : et in habitatione sancta coram ipso ministravi.


Et sic in Sion firmata sum, et in civitate sanctificata similiter requievi, et in Jerusalem potestas mea.


Et radicavi in populo honorificato, et in parte Dei mei hæreditas illius, et in plenitudine sanctorum detentio mea.


Quasi cedrus exaltata sum in Libano, et quasi cypressus in monte Sion :


quasi palma exaltata sum in Cades, et quasi plantatio rosæ in Jericho :


quasi oliva speciosa in campis, et quasi platanus exaltata sum juxta aquam in plateis.


Sicut cinnamomum et balsamum aromatizans odorem dedi ; quasi myrrha electa dedi suavitatem odoris :


et quasi storax, et galbanus, et ungula, et gutta, et quasi Libanus non incisus vaporavi habitationem meam, et quasi balsamum non mistum odor meus.