diff --git "a/sindhiadabiboard.org/children_Litrature/Book11.txt" "b/sindhiadabiboard.org/children_Litrature/Book11.txt"
new file mode 100644--- /dev/null
+++ "b/sindhiadabiboard.org/children_Litrature/Book11.txt"
@@ -0,0 +1,255 @@
+ڪتاب جو نالو:  شھزادي محبوب جي آکاڻي
+
+
+
+شھزادي محبوب جي آکاڻي
+شمس العلماءُ ميرزا قليچ بيگ
+شھزادي محبوب جي آکاڻي
+اڳوڻي زماني ۾، ھڪڙو تمام زبردست ايران جو بادشاھھ ھوندو ھو، جنھن جو نالو منصور عالم ھو. ھن کي خدا جو ڏنو سڀڪجھھ ھو ۽ گھڻا خزانا ۽ وڏا وڏا لشڪر ھوندا ھئس. ھن جي رعيت خوش گذاريندي ھئي، ۽ سندس انصاف ۽ عدالت جي ڪري، بلڪل راضي ھوندي ھئي. ماڻھو ھن جي ڏاھپ ۽ نيڪيءَ جي تعريف کان ڍاوائي نٿي. پر ھيتريءَ وڏيءَ دولت ۽ ھيڏي ڪشادي ملڪ جي وارث ٿيڻ لاءِ ڪوبھ پٽ ڪونھ ھئس. ھڪڙي ڏينھن بادشاھھ پنھنجي ملڪ جا سڀ نجومي آڻي گڏ ڪيا، ۽ پڇيائين تھ ”ڪھڙي ڏينھن ڪائين بجي ۽ ڪيتري منٽين، ڪو ٻار ڄمي جو وڏو مشھور بادشاھھ ٿي سگھي؟“ نجومين حساب ڪري، ورندي ڏني تھ ”قبلھ عالم، گذريل آچر جي ڏينھن، اڌ رات جو، اھڙو ئي سڀاڳو وقت ھو ۽ انھيءَ ۾ جيڪو پٽ ڄائو ھوندو، تنھن ۾ اھي سڀئي شاھي گڻ موجود ھوندا. سو جي حضور کي پنھنجي لاءِ ڪو وارث ھٿ ڪرڻو آھي تھ انھيءَ ٻار کي گود جو پٽ ڪري، جو انھيءَ سدوري ڏينھن ۽ وقت پيدا ٿيو ھجي.“
+ھي ٻڌي بادشاھھ پنھنجي وزير کي حڪم ڏنو تھ ”جاچ ڪر تھ انھيءَ خاص ڏينھن ۽ وقت، ڪنھن جي گھر ۾ پٽ ڄائو آھي.“
+ساري بادشاھت ۾ ماڻھو موڪليا ويا، انھن سڀني اھا خبر آندي تھ ٻئي ڪنھن ھنڌ انھيءَ خاص وقت تي ڪو پٽ نھ ڄائو آھي، سواءِ ھڪڙي ڪاسائيءَ جي گھر جي، جنھن ۾ انھيءَ وقت ھڪڙو پٽ ڄائو ھو. بادشاھھ انھيءَ ڪاسائيءَ کي سڏي پڇيو تھ ”تون مون کي پنھنجو پٽ ڏيندين؟“ ڪاسائي غريب ھو، تنھن خوشيءَ سان اھو ٻار ڏيڻو ڪيو ۽ چيائين تھ ”حضور جن اسان جي جسم توڙي جان جا مالڪ آھن. جيڪو حڪم ڪندا، اھو مڃڻ اسان تي فرض آھي.“ بادشاھھ چيو تھ ”دوست، آئون بادشاھھ ٿي توکان پٽ نٿو گھران، پر خانگي ماڻھو ٿي ٿو گھران. پنھنجي رضا رغبت سان، پنھنجو پٽ ڏيڻ گھرين ٿو يا نھ؟ ڇا لاءِ جو ٻيءَ طرح آئون اھو قبول نھ ڪندس.“ ڪاسائيءَ چيو تھ ”حضور، آئون پنھنجي رضا رغبت سان ۽ سواءِ زور ظلم جي، پنھنجو پٽ ڏيڻ ٿو گھران. آئون نصيب وارو آھيان، جو منھنجو پٽ ھڪڙي شاھي خاندان ۾ داخل ٿئي ٿو!“ پوءِ انھيءَ ٻار کي کڻي آيا، ۽ دستوري رسمون راھون بجا آڻي، انھيءَ کي بادشاھھ پنھنجو گود جو يا دين جو پٽ بنايو، ۽ انھيءَ جو نالو شھزادو قصاب رکيائون.
+جڏھن اھو ڪاسائيءَ جو پٽ وڏو ٿيو، تڏھن بادشاھھ ھن جي تعليم لاءِ ھوشيار ۽ قابل عالم ۽ استاد مقرر ڪيا، جي پڙھائڻ ۽ فن سيکارڻ لڳس. جڏھن ھو بالغ ٿيو، تڏھن ھن کي پنھنجي بادشاھت جي ھڪڙي وڏي پرڳڻي جو نواب يا نائب مقرر ڪيو ويو. اتي حڪومت جي ڪم ۾ انھيءَ شاھزادي ڏاڍي خراب ھلت ورتي. ڇا لاءِ جو جيتوڻيڪ سڀاڳي وقت ۾ پيدا ٿيو ھو، ۽ ڏاھن استادن وٽ تعليم ورتي ھئائين تھ بھ ڪاسائن جا موروثي گڻ، جي ھن جي طبيعت ۾ ڄميل ھئا، سي ظاھر ٿيڻ ۽ زور وٺڻ لڳا. ھو رعيت تي ڏاڍا ظلم ڪرڻ لڳو. ھن جي ظلم، زبردستي ۽ زناڪاريءَ جون دانھون ۽ شڪايتون ھر روز بادشاھھ کي پيون پھچنديون ھيون، پر بادشاھھ چڱيءَ ۽ نرم طبيعت وارو ھو، تنھن انھن تي گھڻو ڌيان نٿي ڏنو.
+انھيءَ وچ ۾ راڻي، جا اڳي سنڍ سمجھيل ھئي، تنھن ۾ پيٽ سان ٿيڻ جون نشانيون ڏسڻ ۾ آيون. انھيءَ ڳالھھ معلوم ڪرڻ تي بادشاھھ ڏاڍو خوش ٿيو. ھن اڳي جو اولاد جي اميد لاھي ڇڏي ھئي، سو ھاڻ ڏاڍو خوش ٿيو، ۽ خوشيءَ کان شاھزادي قصاب ڏي چوائي موڪليائين تھ ”پٽ، تون ھيءَ خبر ٻڌي خوش ٿيندين تھ منھنجي گھر ۾ پٽ ڄمڻ جي اميدواري آھي. منھنجي راڻي پيٽ سان آھي، ۽ نجومين خبر ڏني ��ھي تھ پٽ ڄمندو. توکي ڀاءُ ملندو، تنھن جي لاءِ توکي خوش ٿيڻ گھرجي.“ جڏھن شھزادي قصاب کي اھا خبر پھتي، تڏھن ھن پنھنجي دل ۾ چيو تھ ”منھنجي ڪمبختي ھاڻ شروع ٿي. جنھن وقت ڪو شاھي نسل جو پٽ پيدا ٿيو، انھيءَ وقت، ڪاسائيءَ جي پٽ جي ڪنھن کي پرواھھ نھ رھندي، ڀلي اھو ڪھڙي بھ وڏي درجي تي ھجي، جھڙي تي ھاڻي آئون آھيان. جي آئون ڪاسائيءَ جو پٽ ٿي پلجان ھا تھ پوءِ حرڪت ڪانھ ھئي، پنھنجي حال تي خوش ۽ راضي رھندو اچان ھا، پر ھينئر جڏھن حڪم ۽ اختيار جو سواد چکي ڏٺو اٿم، تڏھن اھي ڇڏڻ ڏکي ڳالھھ آھي.
+ھاڻي گھرجي تھ وڃي پنھنجي پيءُ، بادشاھھ کي ڏسان، ۽ معلوم ڪريان تھ اھو حڪم ۽ اختيار منھنجي ھٿ ۾ قائم رھندو يا نھ!“ اھو خيال ڪري شھزادو ھڪڙي تکي گھوڙي تي چڙھي، ھڪدم روانو ٿيو، اڌ رات ڌاري بادشاھھ جي محلات وٽ آيو، ۽ دربانن سڃاڻي اندر وڃڻ ڏنس، جو ڪنھن کي بھ خبر نھ ھئي تھ ڪنھن بريءَ نيت سان آيو آھي. بادشاھھ کي ستل ڏسي، ھن ترار جي ھڪڙي ئي ڌڪ سان ھن جي سسي لاھي رکي پوءِ اھائي رت وھائيندڙ ترار کڻي، راڻيءَ جي ڳولا ۾ ويو، پر ھوءَ شھزادي جي اھڙي حالت ۾ اچڻ جو ٻڌي، ڪن ايماندار ماڻھن سان گڏجي، پٺئين در کان محلات مان نڪري ويئي. اھي، ھن کي تکن گھوڙن تي چاڙھي رات اندر شھر کان پري ڪڍي ويا، ۽ وڃي ھڪڙي ٻيلي ۾ پھتا. اتي راڻيءَ پنھنجن ماڻھن کي موڪل ڏني ۽ چيائين تھ ”اي منھنجا وفادار خدمتگارؤ! ھاڻي اوھين وڃو. آئون ھن سڃي ھنڌ پيئي گذارينديس. جي بک ۾ مري ويس يا ڪنھن جھنگلي مرونءَ مون کي ماري وڌو، تھ بھ آئون انھيءَ ڪري خوش ٿينديس تھ ڪاسائيءَ جي پٽ تھ مون کي نھ ماريو. ھاڻي مون کي پنھنجي قسمت جي حوالي ڇڏي ھليا وڃو.“ ويچارا نوڪر روئندا گھر موٽي ويا.
+راڻي اتي پنھنجي بدنصيبيءَ جي لاءِ افسوس ۽ ارمان ڪندي ويھي رھي تھ اوچتو ھڪڙو زميندار اتان اچي لنگھيو، ۽ ھن جي سونھن ۽ حشمت ڏسي حيران ٿيو. اچي چيائين تھ ”بيبي، تون ملائڪ آھين! پري آھين يا ڪنھن روحاني عالم جي مخلوق مان آھين! تون ڪير آھين؟“ راڻيءَ ورندي ڏني تھ ”آئون نڪي ملائڪ آھيان، نڪي پري يا روحاني عالم مان آھيان پر ھڪ انسان جي ڌيءَ آھيان ۽ مصيبت زدي آھيان. آئون ھن ملڪ جي راڻي ھيس، پر ھاڻي تھ نڌڻڪي پرديسڻ آھيان!“ ھن ڀلي مانس جڏھن اھا خبر ٻڌي، تڏھن ھن جي اڳيان ڪنڌ جھڪائي چوڻ لڳو تھ ”امان، آئون تنھنجي مڙس بادشاھھ جي ملڪ جو ھڪڙو جاگيردار آھيان، ھي چوڌاري زمينون ڏسين ٿي، سي سڀ تنھنجون آھن. ھلي اسان وٽ رھھ. اسين غريب ايماندار ماڻھو آھيون، ۽ پنھنجي وسعت آھر توکي ھر طرح سک ۽ آسائش ۾ رکنداسين. مون کي ٻار ڪونھي، جيڪو ٻار تون ڄڻيندينءَ، سو آئون پنھنجو پٽ ڪندس. ۽ ڏاڍي سنڀال ۽ خبرداريءَ سان انھيءَ کي پالي وڏو ڪندس.“ راڻي اھا ڳالھھ قبول ڪئي، ۽ زميندار ھن کي پنھنجي گھر وٺي آيو، جتي ھوءَ انھيءَ زميندار جي سؤٽ چورائي، بدليل ويس ۾ رھڻ لڳي.
+نيٺ ڏينھن پئي، ھن کي پٽ ڄائو، جنھن جي سونھن ساري گھر کي روشن ڪري ڇڏيو، ۽ چوڌاري اِھي افواھھ اٿيا تھ زميندار جي سؤٽ کي ھڪڙو ملائڪ جھڙو سھڻو ٻار ڄائو آھي. راڻيءَ انھيءَ جو نالو محبوب عالم رکيو.
+جڏھن شھزادو محبوب وڏو ٿيو، تڏھن ھن کي انھيءَ ڳوٺ جي مڪتب ۾ پڙھڻ لاءِ موڪليائون جتي ھو ٻين ڪڙمين جي ٻارن سان گڏ پڙھندو ھو. جھڙو ھو پڙھڻ ۾، تھڙو راند ڪرڻ ۾ ھوشيار ھو، ڳوٺ جي ٻين ڇوڪرن کان گوءِ کڻي ويندو ھو. جڏھن ٻيا ڇوڪرا کينھوءَ ۽ اِٽي ڏڪر سان راند ڪندا ھئا، تڏھن ھي تير ڪمان سان استعمالي ڪندو ھو. ھن پنھنجي ھڪڙي ڄٽڪي ڪمان ۽ گز کڻي جوڙيا، ۽ چوڌاري اھي ھڻندو وتندو ھو. جيتوڻيڪ ھن کي اھو ھنر سيکارڻ وارو بھ ڪو ڪونھ ھو، تھ بھ ھو سگھو ئي ڏاڍو ھوشيار تير انداز ٿي پيو، ۽ تمام پري ھنڌ کان چڱا نشان چِٽيندو ھو.
+ھڪڙي ڀيري شھزادي محبوب جو ڀاءُ، جنھن زبردستيءَ بادشاھي پنھنجي ھٿ ۾ ڪئي ھئي، تنھن ھڪڙو وڏو جنگي تماشو برپا ڪيو، جنھن ۾ ملڪ جا سڀ تير انداز گھرايا ويا ھئا. تمام ھوشيار نشان چِٽڻ وارن کي چار انعام ملڻا ھئا: پھريون پنجن سون مھرن جي ٿيلھي، ٻيو شاھي وڳو، جو شرط کٽڻ تي توشاخاني مان چونڊي ڪڍندو، ٽيون ھڪڙو گھوڙو شاھي ڪڙھھ مان، ۽ چوٿون زرھھ ۽ ھٿيار شاھي ھٿيارخاني مان. انھيءَ تماشي جي خبر پرانھن پرانھن شھرن ۽ ڳوٺن تائين وڃي نڪتي، جا ٻڌي شھزادو محبوب، ماءُ کي ٻڌائڻ کان سواءِ سنڀري اٿي ھليو ويچاري راڻي ڀانيو تھ سندس پٽ مڪتب ڏي ويو آھي، پر شھزادو مڪتب بدران شھر ڏي ھليو ويو ھو. رات ٿي تھ شھزادو گھر نھ موٽيو. ھيڏي ھوڏي ماڻھو ڊوڙايا ويا، پر ھن جو ڪوبھ پتو ڪونھ پيو. راڻي ڏاڍي فڪر ۽ ڳڻتي ۾ ويھي روئڻ لڳي، ۽ شھزادي جي اچڻ کان اڳي کائڻ پيئڻ ڇڏي ڏنائين.
+ھوڏي شھزادو ٻين تير اندازن سان گڏجي وڃي شھر ۾ نڪتو، ۽ انھن سان گڏ مھمان سراءِ ۾ وڃي ٽِڪيو. سگھو ئي انھن ٻين ماڻھن سان ٺھي ويو، ۽ انھن کي چيائين تھ ”اوھان تماشي ۾ مون کي بھ نشان چِٽڻ جي اجازت ڏجو.“
+ھن جي شڪل ۽ چڱي طبيعت ڏسي، انھن سڀني ھن کي پسند ڪيو، ۽ خوشيءَ سان پنھنجي جماعت ۾ ھن کي داخل ڪيائون. ٻئي ڏينھن اھو تماشو ٿيڻو ھو، اھي سڀ تيرانداز، شھزادي محبوب سميت صبح جو سوير انھيءَ مقرر ٿيل ھنڌ ويا. بيشمار تماشبين اچي گڏ ٿيا ھئا، ۽ ھڪڙي وڏي شاھي شامياني ۾ سڀ ماڻھو اچي سوڙھا ٿيا. ھڪڙي وڏي شاھي تخت تي اھو غاصبي بادشاھھ بھ اچي تماشو ڏسڻ لاءِ ويھي رھيو. حڪم ملڻ تي سڀ تير ڪماندار تيار ٿي بيٺا، ۽ ھڪٻئي پٺيان نشان چِٽيندا ويا. ڪن جو ڌڪ نشان کي تمام ويجھو آيو، ڪن جو انھيءَ کان بھ ويجھو، پر پورو نشان ڪنھن ڪين چٽيو. شھزادو محبوب، جو سڀني ۾ ننڍو ھو، تنھن پڇاڙيءَ ۾ پنھنجو تير ھنيو ۽ اھو نشان جي وچ ۾ وڃي لڳو. ھڪدم تاڙين جو ڦھڪو ٿي ويو. واه! واه جو ھل مچي ويو، ساري خلق انھيءَ ننڍي ڇوڪر جي تعريف ڪرڻ لڳي.
+بادشاھھ، ھن کي پنجن سون مھرن جي ٿيلھي ڏني، ۽ پنھنجي وزير کي حڪم ڏنائين تھ ”ھن کي سندس توشا خاني ۾ وٺي وڃي تھ شاھي وڳو چونڊي کڻي، ۽ ھٿيار خاني مان ھٿيار کڻي، ۽ ڪڙھھ مان گھوڙو چونڊي ڪڍي.“ وزير ھن کي توشاخاني ۾ وٺي ويو. شھزادي ھڪدم اھا پوشاڪ چونڊي ڪڍي، جا سندس پيءُ يعني اڳوڻو بادشاھھ ڍڪيندو ھو. پاڻھي ھن جي دل ۾ ائين اچي پيو تھ اھا کڻي. اھا پيءُ واري پوشاڪ ڍڪي، ھو ھٿيارخاني ۾ ويو، ۽ اتي بھ اھي ھٿيار چونڊي ڪڍيائين، جي سندس پيءُ ان وقت پھريندو ھو، جڏھن شڪار يا جنگ تي ويندو ھو، پوءِ وري ڪڙھھ ۾ ويو، ۽ انھيءَ گھوڙي تي وڃي چڙھيو، جو پڻس کي گھڻو پسند ھوندو ھو. انھيءَ صورت ۾، ھو گڏ ٿيلن ماڻھن جي وچ ۾ اچي بيٺو، ۽ سڀني ماڻھن يڪ زبان ٿي چيو تھ ”ڏسو ڏسو، اسان جو پيارو ۽ عادل بادشاھھ وري جيئرو ٿيو آھي!“ ھن شھزادي ۽ سندس پيءُ جا مھانڊا ھڪجھڙا ھئا، جو ماڻھو ڀلجي ويا، ۽ ڄاتائون تھ اھوئي بادشاھھ آھي. ماڻھن جي اھڙي ڳالھھ ڪرڻ ڪري، غاصبي بادشاھھ ڏاڍو بي آرام ٿيڻ لڳو، ۽ ڪاوڙجي حڪم ڏنائين تھ ”ھن بيوقوف ڇوڪر کي پڪڙي وڃي ڦاسيءَ تي چاڙھيو.“ نوڪر ھيڏي ھوڏي ڊوڙڻ لڳا. ڇا لاءِ جو ھنن جي دل نٿي چيو تھ انھيءَ حڪم جي تعميل ڪن، ۽ شھزادي محبوب کي چڱو وجھھ ڏنائون تھ ڀلي ڀڄي نڪري وڃي.
+جڏھن شھزادو شھر مان نڪري ويو، تڏھن سڀ تيرانداز گڏ ڪري، مھرن جي ٿيلھي انھن کي اڇلائي ڏني تھ ورھائي کڻن. پاڻ تڪڙو گھوڙو ڊوڙائي، پنھنجي ڳوٺ ھليو ويو. پورن اٺيتاليھن ڪلاڪن کان پوءِ ھو موٽي گھر آيو، ۽ ڏسي تھ ماڻس در وٽ ويٺي روئي، ۽ ”محبوب محبوب“، جون دانھون پيئي ڪري. ھن کي ڏسي، ھوءَ ڏاڍو خوش ٿي، ۽ کلڻ لڳي، پر پوءِ وري بھ زار زار روئڻ لڳي. تڏھن شھزادو ٽپ ڏئي، گھوڙي تان لھي پيو، ۽ چوڻ لڳو تھ ”اما، انھيءَ جو مطلب ڇا آھي؟ تون ساڳئي وقت کلين بھ ٿي ۽ روئين بھ ٿي؟“ راڻيءَ ڏک مان ورندي ڏني تھ ”ابا، آئون انھيءَ ڪري کليس، جو توکي پنھنجي پيءُ جي پوشاڪ ۾ ڏٺم ۽ انھيءَ ڪري رنيس جو اسان جي ڪم نصيبيءَ اسان کي ھھڙي حال ۾ آندو آھي! ھاڻي توکي پنھنجي اصل نسل جي خبر پئي، ۽ منھنجي کلڻ ۽ روئڻ جو بھ اھو سبب آھي.“
+شھزادي ھيءُ ٻڌي چيو تھ ”امان، تماشي مان نڪرڻ مھل مون کي اھڙو گمان اڳيئي گذريو ٿي، ڇالاءِ جو ماڻھن رڙيون ڪري، منھنجي نالي پئي چيو تھ ھيءُ بلڪل اڳوڻي بادشاھھ جھڙو آھي، اسان کي ھڪڙو لحظو بھ وڌيڪ ھن ملڪ ۾ رھڻ نھ گھرجي. نھ انھيءَ ڪري تھ آئون پنھنجي پيءُ جي خونيءَ جي ظلم ۽ غاصب کان ڊڄان ٿو، پر آئون قسم ٿو کڻان تھ جيسين انھيءَ ظالم ۽ غاصب کان وير نھ وٺندس، تيسين ھن ملڪ جو کاڌو پيتو مون کي حرام آھي. رڳو ھن ملڪ جي ھوا بھ منھنجي لاءِ زھرناڪ آھي. جڏھن آئون پنھنجي پيءُ جي دشمن کان وير وٺندس، تڏھن ھن ھوا ۾ ساھھ کڻندس نھ اڳي، تنھن ڪري اما، سنڀر ۽ اٿ تھ ھلون.“
+جڏھن انھيءَ زميندار کي شھزادي جي ارادي جي خبر پيئي تڏھن ھن کي ڏاڍو ڏک ٿيو. ۽ روئي ھن کي انھيءَ خيال جي ڦيرائڻ لاءِ منٿون ڪيائين، پر محبوبن ڦرڻ جو نھ ھو، جيتوڻيڪ اھڙي ايماندار زميندار ۽ ان جي گھر جي ڀاتين کان ڌار ٿيڻ ڪري، ارمان گھڻو ٿئي ٿيس. آخر ھنن کان موڪلائي، شھزادو ۽ راڻي ٻيئي خدا تي ڀروسو رکي اٿي ھليا.
+ڪيترا ڏينھن کاڌي پيتي کان سواءِ، ھو پئي ويا، آخر ان غاصب بادشاھھ جي ملڪ مان نڪري ويا. پوءِ گھڻي بُک، اڃ ۽ ٿڪ ڪري، ساھي کڻڻ ۽ پناھھ وٺڻ جي جاءِ ڳولڻ لڳا. پر جتي ھو ھاڻ آيا ھئا، اھو جابلو ملڪ ھو، ۽ ڪابھ وسنءَ ويجھي يا پري ڏسڻ ۾ نٿي آئي. انھيءَ ھوندي بھ ھڪ ٽڪريءَ جي پاڙ ۾، ھنن ھڪڙي ننڍي مسجد ڏٺي، مري جھري اوستائين پھتا، ۽ اتي ھڪڙي پراڻيءَ ڦاٽل رليءَ تي ھڪڙو ڪراڙو فقير ستل ڏٺائون. انھيءَ فقير کي شھزادي چيو تھ ”اسين بک ۽ اڃ ٿا مرون، اسان کي ٿورو کاڌو ۽ پاڻي ڏي.“ فقير چيو تھ ”ابا، ھن ڪنڊ ۾ ٽڪر ڀورو رکيو اٿو، اھو ڪڍي ٻيئي ڄڻا کائو.“ شھزادو اٿي اتي ويو، ۽ انھيءَ ڪنڊ مان مانيءَ جو ھڪڙو ٽڪر کنيائين، جو ھڪڙو گرھھ جيترو مس ھو، سو کڻي آڻي ماءُ کي ڏنائين، ۽ چيائين تھ ”امان، ھي مانيءَ ٽڪر تون کائي ساھھ پٽ، اھو اسان ٻنھي لاءِ پورو ڪين آھي، تون وڏي آھين، آئون وري بھ ننڍو ۽ ھمٿ ڀريو آھيان، تنھنجي گھرج مون کان زياده آھي، اما، اھو تون کاءُ“ پر راڻيءَ اھو ٽڪر نھ ورتو ۽ پٽ کي چيائين تھ ”پٽ، آئون وڏي عمر جي آھيان، مون ھن بي بقا دنيا ۾ گھڻائي سک ۽ ڏک ڏٺا آھن، آئون مرڻ جي لاءِ تيار آھيان، منھنجو مرڻ جيئڻ ھڪجھڙو آھي. پر ابا، تون شل جيئرو رھين ۽ پنھنجو وڏو سٽيل ڪم پورو ڪرين!“ شھزادي اھا ڳالھھ نھ مڃي، ماءُ کي انھيءَ ٽڪر کائڻ لاءِ پئي زور ڪيائين. ڳچ تائين ھنن جو اھو تڪرار ھليو. اھو حال ڏسي فقير چيو تھ مسافرؤ، ڇو ٿا اجايو تڪرار ڪريو؟ اوھين ٻيئي ٽڪر کائو، اھو اوھين کائي کٽائي نھ سگھندؤ. تڏھن ماءُ ۽ پٽ اھو ٽڪر کاڌو تھ بھ ٽڪر نھ کٽو، نھ ذ��و گھٽ ٿيو! ٻنھي ڍؤ ڪيو تھ بھ اوتري جو اوترو ھو. اھو مانيءَ جو ٽڪر ھنن کي اھڙو لذيذ لڳو، جو اڳي ڪڏھن بھ اھڙي ماني نھ کاڌي ھئائون. تنھن کان پوءِ فقير ٻي ڪنڊ ڏيکارين ۽ چيائين تھ ”ھتي پاڻي اٿو.“ شھزادي اتي وڃي ڏٺو تھ ھڪڙو ننڍو پاڻيءَ جو دلو پيو آھي، پر انھيءَ ۾ پاڻي ھڪڙي ماڻھوءَ جي پيئڻ جيترو مس آھي. انھيءَ تي وري بھ ماءُ ۽ پٽ جي وچ ۾ ريڙھھ پيڙھھ ھلي، ۽ وري بھ فقير چين تھ ”مسافرؤ، بسم الله ڪري اھو پاڻي پيئو، اوھان ٻنھي جي پيئڻ کان گھڻو ٿيندو.“ تڏھن ھنن ٻنھي اھو پاڻي پيتو ۽ پِي ڍؤ ڪيو، پوءِ بھ پاڻي ٿانو ۾ اوتري جو اوترو پيو ھو، ذرو بھ نھ گھٽيو ھو! تنھن کان پوءِ فقير پڇين تھ ”ابا، اوھين ڪٿان ٿا اچو ۽ ڪاڏي ٿا وڃو؟ اوھين ھن جبل کان ٻاھر وڃي ڪين سگھندؤ. ڇا لاءِ جو جبل جي ھن پاسي، ھڪڙو وڏو خوفناڪ اونھو سمنڊ آھي. انھيءَ سمنڊ ۾ اھڙو شور آھي، جو ڪو بھ جھاز اتي اچي نٿو سگھي. بھتر آھي، تھ موٽي گھر وڃو.“ شھزادي چيو تھ .فقير صاحب، اسان قسم کنيو آھي تھ پنھنجي وطن ۾ موٽي نھ وينداسين. پڪ آھي تھ اوھان جي آرسيءَ جھڙي صاف دل ۾، اسان جي ڏک ڀرئي احوال جو عڪس اڳي ئي پيو ھجي. اوھان کي اڳي ئي خبر آھي تھ اسين ڪير آھيون. اسان کي پنھنجي دعا جي مدد ڪريو، جو انھيءَ کان سواءِ ٻيو چارو ڪونھي!“ فقير ورندي ڏيئي چيو تھ ”ابا مسافرؤ، اوھان جي دعا خدا وٽ قبول پيئي آھي، جو سچيءَ دل جي دعا ھميشه قبول پوندي آھي. گنھگار انسان ڀلا ٻيو ڇا ڪري ٿو سگھي؟ انھيءَ ھوندي بھ سفر ڪندي، مون جھاز جي شين جون ڪي ذاتي خاصيتون معلوم ڪيون آھن. آئون ڏسندس تھ ڪيتري قدر اوھان جي مدد ڪري ٿو سگھان.“
+ھنن کي مسجد ۾ ترسي ويھڻ لاءِ سمجھائي، فقير نڪري پاسي واري ٻيلي ڏي ھليو ويو. ٿوري وقت کان پوءِ ھو ڪن خاص وڻن جون تازيون وڍيل ٽاريون پاڻ سان کڻي آيو. ھڪڙي ٽاريءَ مان ھڪ ھٿ جيڏو ڊگھو لڪڻ ٺاھيائين ۽ ٻيءَ مان مشعل بنايائين، اھي ھنن کي ڏيئي چيائين تھ ”ھي شيون اوھان کي خوفناڪ ٻيلن مان ۽ جبل مان سمنڊ تائين لنگھائي پار ڪنديون. جڏھن مشعل ٻاريندؤ، تڏھن جھنگ جا توڙي سمنڊ جا سڀ ھيبتناڪ جانور پري ڀڄي ويندا، ۽ ھي ھڪ ھٿ جيڏو لڪڻ، اوھان جو جھاز آھي. جي ڪٿي اوھين انھيءَ سمنڊ ۾ وجھندؤ تھ اتي پاڻي ڪيترو بھ اونھو ھوندو، تھ بھ اتان اوھين صحيح سلامت لنگھي پار ويندؤ ۽ پاڻي انھيءَ جي مٿان ڪڏھن ڪين اٿلندو. اوھان جي اڳيان يا پٺيان يا آسپاس ھزار ٻرھھ پاڻي اونھو ھوندو. پر جتي ھيءُ لڪڻ ھوندو اتان چوڏھن وال چوڌاري، پاڻي ھڪ ھٿ کان مٿي نھ چڙھندو.“ پوءِ مشعل ٻاري، فقير ھنن کي جبل جي مٿان رستو ڏيکاريو، ۽ انھيءَ تان نيئي ھنن کي سمنڊ تائين پھچايائين. اتي ھنن کان موڪلائي، موٽي پنھنجي ڀنگيءَ ڏي ايو.
+
+
+شھزادو اھو لڪڻ ھٿ ۾ ڪري، ٽپي پاڻيءَ ۾ پيو، ۽ لڪڻ کڻي سنئون ڪري پاڻيءَ تي رکيائين. ھڪدم چوڏھن والن تائين چوڌاري سمنڊ ماٺو ٿي پيو، ۽ ھڪ ھٿ جيڏو ٿي بيٺو. انھيءَ جادوءَ واري دائري کان پرتي، سمنڊ تمام اونھو ۽ شور وارو ھو. راڻي وري مشعل کڻي، پٽ جي پٺيان ھلي. پاڻي ھنن کي گوڏي جيڏو مس ٿي بيٺو. سمنڊ جي تري ۾ جيڪي عجيب غريب شيون موجود ھيون، جيئن تھ مرجان، موتي، سامونڊي اوڀڙ، جانور وغيره، سي سڀ چٽا پئي ڏٺائون. اھي ڏسي شھزادو ڏاڍو خوش ۽ حيران ٿي ٿيو! جڏھن ڪو نئون حيوان يا ڪا ٻي شئي نظر ٿي آيس، تڏھن خوشيءَ مان ماءُ کي سڏي، اھا ٿي ڏيکاريائين. انھيءَ طرح ھي ٻيئي ڄڻا عجيب غريب تماشا ۽ رنگ ڏسندا، ۽ خدا جي قدرت جي تعريف ڪندا ھليا ويا. جڏھن وچ سمنڊ کي ويجھا آيا، تڏھن شھزادي، ھڪڙي طرف کان نئن وانگي پاڻيءَ جو وھڪرو ايندو ڏٺو، جنھن ۾ ڪيتريون ئي عمديون چمڪندڙ لعلون کڄيو پئي وييون. شھزادي محبوب، لعلون اڳي ڪڏھن نھ ڏٺيون ھيون، تنھن ٻاراڻي خوشيءَ ۾ ماءُ کي سڏي چيو تھ ”اما اما، ھي پھڻون تھ ڏس، ڪھڙيون نھ سھڻيون آھن! رنگ ڪھڙو نھ مزي جھڙو ڳاڙھو اٿن! آئون چونڊي ٿو کڻان، پوءِ ھلي انھن سان راند ڪندس.“ ماڻس اھي سڃاتيون تھ لعلون آھن. انھن مان جيڪا ننڍي ۽ ھلڪي ھئي، سا ئي لک رپين جو لھندي ھئي. ماڻس ھنن جي ھٿ لائڻ کان پئي ڊني، ڊپ اھو ھوس تھ ھھڙي پرديس ۾ اھڙيون قيمتي ۽ عجيب شين مان خير ڪونھ پھچندو، شايد شيطان اسان کي لالچ ڏيئي ڀلائي ٿو! تنھنڪري ھن پٽ کي منع ڪري چيو تھ ”ابا، تون پاڻ ھڪڙو شھزادو ۽ منھنجو قيمتي پھڻ آھين. تنھنجي محبت تھ مون کي ھھڙن حالن ۾ آندو آھي. انھن تي ڪوبھ خيال نھ رک، متان اھي پھڻيون ڪا وڌيڪ مصيبت آڻين!“ شھزادو ٿورو ترسيو، پر وري بھ انھن تي اھڙو ھرکيو جو ماءُ جي نافرماني ڪرڻ تي ھو، جا اڳي ڪڏھن نھ ڪئي ھئائين. ڇا لاءِ جو انھن جو رنگ ۽ چمڪاٽ عجب جھڙو ھو. نيٺ پاڻ کي روڪي نھ سگھيو، ۽ ھڪڙي تمام وڏي لعل لڪائي کڻي کيسي ۾ وجھي ڇڏيائين. ڪڏھن ڪڏھن بُرائي مان ڀلائي بھ پيدا ٿيندي آھي. شھزادي جي ھن نافرمانيءَ جر ڪم مان جيتوڻيڪ پھرين مٿس گھڻيون مشڪلاتون آيون تھ بھ نيٺ ان جو نتيجو چڱو نڪتو.
+فقير جي لڪڻ ۽ مشعل جي مدد سان شھزادو ۽ راڻي، ڪنھن بھ مشڪلات کان سواءِ سمنڊ لنگھي ويا ۽ ھندستان جي ڪناري تي اچي پھتا. ٿوري وقت تائين آرام وٺي، ھو گاديءَ جي ھنڌ واري شھر ڏي ھليا، جو ڪناري کان گھڻو پري نھ ھو. شھر جي ٻاھران ھڪڙي مھمان سراءِ ۾ وڃي لٿا. راڻيءَ پنھنجي پٽ کي ڪي ٽامي جا پئسا ڏنا تھ بازار مان ڪي کاڌي جون شيون وٺي اچ. شھزادو اھي پئسا کڻي ھڪڙي حلوائيءَ جي دڪان تي ويو. دل ۾ آيس متان ماڻس کي لڪل لعل جي خبر پوي، تنھن ڪري بھتر ائين آھي تھ انھيءَ جو پاڻ وٽان نيڪال ڪري ڇڏيان. سا کيسي مان ڪڍي، حلوائيءَ کي ڏيئي، چيائين تھ ڀائي، ھن جي تھ مون کي مٺائي ڏي.“ حلوائي ھن کان اھو قيمتي پھڻ وٺي چتائي نھارڻ لڳو. جڏھن پڪ ٿيس تھ تمام عمدي لعل آھي تڏھن انھيءَ جي دل ۾ تعريف ڪرڻ لڳو. پنج سير مٺائيءَ جا توري، شھزادي جي ڏنل ڪپڙي جي ھڪڙي ڪنڊ ۾ ٻڌائين، ۽ ڪپڙي جي ٻيءَ ڪنڊ ۾ پنج سؤ سونين مھرن جا ٻڌي. ڪپڙو شھزادي کي ڏنائين. محبوب موٽي سراءِ ۾ آيو، مٺائي ۽ مھرون آڻي راڻيءَ جي اڳيان رکيائين. ھيترو سارو سون ڏسي، ھوءَ ڏاڍي حيران ٿي، ۽ ڊپ ٿيس تھ متان ھو ڪنھن بيواجبي رستي، اھو کڻي آيو ھجي! تنھن ڪري اٻھرائي سان چوڻ لڳي تھ ”پٽ، ھيترو سارو سون ۽ ھيتري مٺائي ڪٿان آندي اٿئي؟ مون توکي فقط ٽامي جا پئسا ڏنا ھئا؟ جي سچ پچ ڪو قصور ڪيو اٿئي تھ ھيءُ مھرون کڻي وڃي، جنھن جون ھجن، انھيءَ کي پھچاءِ. ڇالاءِ جو خراب ڪم جو نتيجو چڱو نھ ٿيندو آھي.“ شھزادي محبوب، گوڏا کوڙي ماءُ کان معافي گھري، ۽ چيائين تھ ”ھائو، امان مون قصور ڪيو آھي، پر نھ اھو جنھن جو توکي ڊپ آھي. اھو ھن ملڪ جي ڪنھن ماڻھوءَ جي نسبت ۾ ناھي، پر تنھنجي نسبت ۾ آھي. تنھنجي حڪم جي برخلاف مون سمنڊ جي تري مان ھڪڙو ڳاڙھو پھڻ کنيو ھو. ھيءُ سڀ مال انھيءَ جي عيوض مليو آھي!“ ھي ٻڌي، راڻي پھرين پٽ تي ڪاوڙي، پر پوءِ ڏٺائين تھ حلوائيءَ ھن کي ٺڳيو آھي، تنھنڪري ھوءَ پٽ کي ساڻ ڪري، انھيءَ جي دڪان تي ويئي. ھن کي چيائين تھ ”ادا حلوائي، ھي منھنجو پٽ نادان ھو، پر تون تھ نادان ڪين ھئين؟ جو ھن کي، ھن جواھر جي قيمت جي خبر نھ ھئي ��ھ توکي تھ خبر ھئي، تھ اھو ھڪڙو املھھ ماڻڪ ۽ نو لکو جواھر آھي، انھيءَ جو ملھھ نو لک رپيا آھي. تو ڪيئن ھن کي ٻار ڄاڻي ٺڳيو آھي؟“
+حلوائي ڏٺو تھ برابر مون ھن ڇوڪر سان ٺڳي ڪئي آھي، سو ڏاڍو شرمندو ٿيو. ھو ايماندار ماڻھو ھو، سو راڻيءَ کان معافي گھرڻ لڳو، ۽ چيائين تھ ”امان، منھنجي چڪ معاف ڪر. ھيءُ جيڪي لوھھ جون صندوقڙيون رکيون آھن، سي سڀ سون جي مھرن سان ڀريل آھن، اھي سڀ اوھين کڻي وڃو. مڙئي ست – اٺ لک رپيا ٿيندا. ھي لعل مون وٽ رھڻ ڏيو.“ راڻيءَ ڏٺو تھ اھا ڪا گھٽ آڇ ناھي، تنھن اھو سودو قبول ڪيو ۽ ناڻو کڻائي سراءِ ۾ آئي.
+پوءِ حلوائيءَ اھا لعل وڃي تمام گھڻي فائدي تي وزير وٽ وڪي، ۽ وزير وري اھا ساڳي لعل زياده فائدي تي بادشاھھ وٽ وڪي. بادشاھھ اھا لعل کڻي زنانخاني ۾ وڃي، پنھنجي ڌيءَ گلرخ کي ڏني، انھيءَ اھا پنھنجي ڳچيءَ ۾ کڻي ٻڌي، ۽ لعل جي خوشيءَ ۾ گاڏي تيار ڪرڻ جو حڪم ڏنائين تھ وڃي باغ گھمي اچي. نيٺ گاڏيءَ تي چڙھي، باغ ۾ آئي. پوءِ اتي ڳچ وقت گھمي ڦري، ھڪ انب جي وڻ جي ڇانو ۾ اچي ويھي رھي. اتي ھڪڙي وڻ جي چوٽيءَ تي ٻھ پکي ويٺا ھئا، ھڪڙو ھو چتون ٻي ھئي مينا. مينا، چتونءَ کي چيو تھ ”ادا چتون، ڪا ڳالھھ تھ ٻڌاءِ. ھتي ويٺا دل وندرايون.“ چتونءَ ورندي ڏني تھ ”ادي، متان منھنجي ڳالھھ ٻڌي، تون چڙي پوين! ڇا لاءِ جو مون کي سچي ڳالھھ ايندي آھي.“ ھن چيو تھ ”نھ، آئون ڪڏھن ڪين چڙنديس ٻڌاءِ پنھنجي ڳالھھ.“ چتونءَ چيو تھ ”ادي، زال ذات بھ ڏاڍي پورن واري ٿيندي آھي. ڪا شھزادي، خوبصورت ۽ خوش خلق ھوندي ھئي. تنھن جي پيءُ کيس ھڪري ڏينھن ڪا تمام قيمتي لعل آڻي ڏني. شھزاديءَ اھڙي لعل ڪڏھن ڪانھ ڏٺي ھئي، سا لعل وٺي ھٺ وڏائيءَ ۾ ڀرجي ويئي، ۽ اھا ڳچيءَ ۾ پائي، ھيڏي ھوڏي گھمڻ ۽ ماڻھن کي ڏيکارڻ لڳي. پر انھيءَ مغرور شھزاديءَ کي ايتري بھ خبر نھ پئي ٿي تھ اھا کيس ٺھي ئي نٿي. ڇو تھ ھڪڙي يڪي لعل، گھڻين لعلن جھڙي چڱي نٿي لڳي. انھيءَ جي پائڻ لاءِ پوشاڪ بھ اھڙي مناسب گھرجي. انھيءَ مان ائين پئي معلوم ٿيو تھ اھا شھزادي اھڙي جواھر جي سچي مالڪياڻي ناھي. انھيءَ ھوندي بھ اھا نادان شھزادي، اھا لعل پايو سڀني کي ڏيکاريندي وتي، ۽ پنھنجي چڪ جي خبر نھ پئي پويس!“
+پکين جي اھا گفتگو شھزاديءَ جي ڪن تي پيئي ۽ شھزاديءَ اھا سمجھي تھ سندس لاءِ ڪئي ويئي آھي، سو ھڪدم موٽي محلات ۾ آئي، ۽ جاءِ ۾ وڃي ڪاوڙجي لعل اڇلائي ڇڏيائين، ۽ در پوري ويھي رھي، ۽ کائڻ پيئڻ بھ ڇڏي ڏنائين، رڳو ويٺي رنائين. جڏھن بادشاھھ کي پنھنجي ڌيءُ جي اوچتي غمگينيءَ جي خبر پئي، تڏھن وٽس ويو، ۽ پڇيائينس تھ ”بابا، ٻڌاءِ تھ ڪھڙو اھنج اٿئي، جنھنڪري اھڙي ڏک ۾ پئي آھين؟ ڪيئن، تون ڪنھن تي ڪاوڙي آھين يا ڪنھن توکي چيڙايو آھي ڇا، مون کي ٻڌاءِ تھ تنھنجي غمگينيءَ جو ڪھڙو سبب آھي؟“ گھڻين منٿن کان پوءِ شھزاديءَ سڏڪا ڀري چيو تھ ”بابا، نھ مون کي ڪنھن چيو آھي، ۽ نھ ڪنھن مون تي بدنظر ڪئي آھي. مون سان ڏاڍي جٺ ٿي آھي. اوھان مون کي اھا لعل ڇو ڏني، جنھن مون تي ھوا جي پکين جي بھ کل ٺٺولي آندي آھي! اھا مون کي ٺھي ئي نٿي، انھيءَ جي ٺھي اچڻ لاءِ مون کي انھيءَ لائق پوشاڪ گھرجي، اھڙائي ٻيا جواھر پائڻ گھرجن. مون کي ٻڌايو تھ جن وٽ اھڙا پھڻ آھن، اھي ڪھڙي پوشاڪ ٿا ڍڪين. اھڙا پھڻ ۽ اھڙي پوشاڪ مون کي آڻي ڏيو تھ پوءِ مون کي آرام اچي.“
+بادشاھھ ھڪدم وزير کي گھرايو، ۽ پڇيائينس تھ ”اھا لعل ڪنھن کان ورتي؟“ وزير اعليٰ، حلوائيءَ جو دڪان ٻڌايو، ۽ انھيءَ کي حڪم مليو تھ ”جن مسافرن ک��ن تو لعل ورتي آھي، سي ڏيکار. جي چوويھن ڪلاڪن اندر اھي نھ ڏيکاريئھ تھ تنھنجي لاءِ چڱائي نھ ٿيندي.“ ويچارو حلوائي، گھوڙا گھوڙا ڪري مھمان سراءِ ڏي ڀڳو. پر اتي انھيءَ ماءُ ۽ پٽ کي نھ لڌائين. ساري شھر ۾ ڳوليائين تھ بھ نھ لڌائين. تڏھن وري ٻھراڙيءَ ۾ ڳولڻ لڳن. نيٺ نا اميد ٿي گھر موٽي آيو تھ ياد پيس تھ اڃا ھڪڙو ھنڌ آھي جتي مون پڇا ڪانھ ڪئي آھي. اھا ھڪڙي نئين محلات ھئي ڪنھن ٻاھرئين سوداگر، شھر جي ٻاھران، سمنڊ جي ڪناري تي ھڪڙي ڏاڍي مزي جھڙي ھنڌ تي ٺھرائي ھئي ھڪدم اوڏي ڀڳو. دربانن کان پڇيائين تھ ھيءَ محلات ڪنھن جي آھي؟“ اوچتو شھزادو محبوب، ھڪڙي شاندار گھوڙي تي چڙھيل، ڪي سوارن سان محلات مان نڪري، شڪار تي ويندو ڏٺائين. حلوائيءَ ھن کي اڳي سادن ڪپڙن ۾ ڏٺو ھو، سو ھاڻي ھن ھھڙي تجمل ۾ ڏسي، حيران ٿي ويو! ادب سان ڪنڌ جھڪائي سلام ڪري، ھن کي عرض ڪرڻ لڳو تھ ”سائين، حضور بادشاھھ سلامت توھان جي طلب ڪئي آھي.“ شھزادي ٿورو ترسي، بي خياليءَ سان جواب ڏنو تھ ”وڃي پنھنجي بادشاھھ کي چؤ تھ ”نھ آئون تنھنجو نوڪر آھيان، نھ اوھان جي رعيت آھيان. جو اوھان جي سڏ تي حاضر ٿيان. جيڪڏھن اوھان کي ڪو مون ۾ ڪم ھجي تھ مون کي ھتي اچي ڏسو، آئون ھميشه پنھنجي محلات ۾ حاضر ٿو رھان.“
+حلوائيءَ موٽي اچي بادشاھھ کي خبر ڏني تھ ”لعل وڪڻڻ وارو نٿو اچي، ۽ چوي ٿو: ”جي بادشاھھ جو ڪم آھي تھ مون وٽ اچي.“ انھيءَ پيغام تي بادشاھھ ڏاڍو ڪاوڙيو، پر لاچار پنھنجي ڌيءُ خاطر، ھن شھزادي وٽ وڃڻ ضروري ڄاتو. ڇا لاءِ جو شھزادي گلرخ وڌيڪ لعلن ۽مناسب پوشاڪ جي لاءِ حيران ۽ پريشان ھئي، اھا ڪاوڙ جي مھل نھ ھئي، تنھنڪري بادشاھھ پاڻ انھيءَ شھزادي وٽ ويو، جنھن سندس خاطر خواھ مرحبا ڪئي، ۽ پوءِ ھڪ ٻئي جي حال پرسي ڪري، واقفيت پيدا ڪيائون. ھندستان جي بادشاھھ کي معلوم ٿيو تھ ھيءُ بھ ڪنھن شاھي خاندان مان آھي. پوءِ ھو ڳالھين ڪندي چوڻ لڳو تھ ”شھزادا، اوھان اڳي ھڪڙي لعل ڪنھن دڪاندار وٽ وڪي ھئي، اھڙين ٻين لعلن جي لاءِ، آءٌ اوھان کي تڪليف ڏيڻ آيو آھيان. ڪي ٻيون بھ اٿو يا نھ؟“ شھزادي ترت ورندي ڏني تھ ”ھزارين. حضور جن کي ڪيترا سو گھرجن؟“ بادشاھھ انھيءَ جواب تي حيران ٿي ويو! ھن جي بادشاھت گھڻي دولت واري ھئي، تھ بھ اھا اھڙين ڏھن لعلن جي خريد ڪرڻ جيتري مس ھئي. ھيڏي ھڪڙو جوان ماڻھوءَ جو پنھنجي ملڪ مان نڪتل ۽ پرديس ۾ ھو، تنھن وٽ اھڙيون ھزارين لعلون ھيون! بادشاھھ سمجھيو تھ ھن وٽ ڪو قارون جو خزانو لڪل ھوندو، ڇا لاءِ جو ٻئي ڪنھن بادشاھھ وٽ ايتري دولت ڪانھ ھوندي! پوءِ خيال ڪري، بادشاھھ ھن کي ورندي ڏني تھ ”شھزادا، ايترن گھڻن جواھرن جي خريد ڪرڻ جي نھ مون کي مرضي آھي ۽ نھ وسعت آھي. مون کي فقط اھڙا – ڇھھ داڻا گھرجن ۽ اھڙي پوشاڪ گھرجي، جا انھن جواھرن پائڻ وارا پھريندا آھن!“
+شھزادي چيو تھ ”حضور، اڄ کان وٺي چوٿين ڏينھن اھي لعلون بھ ۽ اھا پوشاڪ بھ پھچائي ڏيندس. آئون پنھنجي خزاني ڏي ويندس، ۽ اتان انھيءَ ڏينھن ضرور اھي کڻي ايندس.“ بادشاھھ انھيءَ ملاقات ڪري، حيرت ۾ پئي موٽي آيو، ۽ انھيءَ فڪر ۾ پيو تھ ھن جو لڪل خزانوڪٿي آھي!
+ھوڏي شھزادو محبوب، راڻيءَ کان موڪلائي روانو ٿيو، پنھنجن سڀني ماڻھن کي چيائين تھ ”آئون ڪنھن خانگي ڪم تي ٿو وڃان، ۽ چئن ڏينھن کان پوءِ موٽي ايندس.“ پوءِ پنھنجي جادوءَ جو لڪڻ ۽ مشعل کڻي اڪيلو اٿي نڪتو. سمنڊ ڪي ڪناري تي ھڪڙي خلاصي جاءِ ڏسي، مشعل ٻاريائين، مشعل ھڪ ھٿ ۾، ۽ لڪڻ ٻئي ھٿ ۾ ڪري، سمنڊ ۾ گھڙيو، ۽ تڪڙو تڪڙو پنڌ ڪندو ويو، ڄڻ تھ ڪو سمنڊ جو رھندڙ جانور آھي. آسپاس جيڪي عجيب غريب شيون پئي مليس، تن کي چتائي ڏسڻ لاءِ بھ ڪٿي نٿي ترسيو، ۽ نھ ڪٿي ساھي ٿي پٽيائين، جيسين ڪر سمنڊ جي وچ تائين پھتو، جتان وھڪري ۾ لعلون لڙھيون کڄيو پئي آيون. اتي بيھي لعلون چونڊڻ لڳو تھ اوچتو خيال دل ۾ آيس تھ ”ھي لعلون اچن ڪٿان ٿيون؟“ انھيءَ ڳجھھ معلوم ڪرڻ جي شوق ۾ شھزادو وھڪرو ڏيئي، مٿي ھلڻ لڳو. جيئن اڳتي پئي ويو. تيئن اھو وھڪرو سوڙھو ٿيندو ويو، پر انھيءَ جي اونھائيءَ جي ماپ جي خبر پئجي نٿي سگھيس ڇا لاءِ جو انھيءَ جادوءَ جي لڪڙيءَ جي ڪري، جتي ڪٿي ھڪ جيترو اونھو سمنڊ ھو. اڳتي پئي ويو تان جو وھڪرو جو ھيٺ ميل کن ويڪرو ھو، سو اچي اچي ٿورن ھٿن جيترو ڪشادو رھيو، پر انھيءَ جي بدران وري اتي پاڻيءَ مان ھڪڙي قسم جي نھايت وڻڻ جھڙي خوشبوءِ ٿي نڪتي. اھڙي سرھاڻ، شھزادي عمر ۾ ڪٿي نھ سنگھي ھئي، ڄڻ تھ عطر جا ھزارين مڻ پاڻيءَ تي پئي تريا، جن اھا سرھاڻ اٿاري ھئي. انھيءَ سرھاڻ تي مست ٿي، محبوب وھڪري واري نھر مان لنگھيو اوڀارو پئي ويو. نيٺ وڃي ھڪڙي ڪن تي بيٺو، ۽ سھي ڪيائين تھ اھا نھر، انھيءَ ڪن مان ٿي نڪري. ڪن ۾ پاڻي پئي ڦريو، اڦڪيو، ٽھڪيو ۽ منجھس ڏاڍو زور ٿي ڏٺو. انھيءَ مان اھڙو گوڙ جھڙو آواز پئي آيو، جو ڄڻ ھزارين راڪاس ھيٺ پاڻيءَ منجھھ پاڻ ۾ پيا وڙھن. انھيءَ ڪن مان ھڪڙو ڦوھارو نڪتل ھو، جو ڪيترائي وال مٿي ٿي ويو، ۽ انھيءَ جو پاڻي بلڪل اڇو ۽ سرد ھو، ۽ جنھن وڏي پاڻيءَ مان اھو ڦوھارو نڪتو ٿي، تنھن جو پاڻي ڪارو ۽ ٽھڪندڙ ھو. اھو لعلن سان ڀريل ھو، ۽ منجھانئس تمام گھڻي خوشبوءِ پئي نڪتي، ۽ ائين پئي معلوم ٿيو، جيئن ڪو وڏو راڪاس ھيٺان ڏاڍي زور سان اھو ڦوھارو ٿو ڪڍي! ھر دفعي ڦوھاري سان ھيرا لعلون پئي نڪتا، ۽ وھڪري ۾ وھي اٿي ٿي ھليا. اھو سارو رنگ ڏسي، شھزادي جو عقل چرخ ٿي ويو! ھن جي ھمٿ البت لڏڻ لڳي، مگر جادوءَ جي لڪڙيءَ تي پورو ڀروسو ۽ ويساھھ ھئس. سڀ ڊپ ۽ گمان ڦٽا ڪري، انھيءَ قھري ڪن ۾ ٽپي پيو.
+پاڻيءَ مان لنگھندو ھيٺ پئي ويو، ۽ سندس ھيٺان مٿان پاڻي مڙندو ماٺو ٿيندو پئي ويو. ڪيترن منٽن تائين، انھيءَ ڪن واري چڪر ۾ پئي ويو، تان جو نيٺ پير وڃي زمين تي لڳس. ڏسي تھ ھڪڙو وڏو ڳرو لوھھ جو در اڳيان غار جي اتر پاسي ڏي بيٺو آھي، ۽ انھيءَ جي ھڪڙي موريءَ مان پاڻيءَ جي نھر ٿي اچي. محبوب ڏٺو تھ در بند پيو آھي، تنھنڪري موريءَ مان لنگھي اندر ويو، جو اھا ماڻھوءَ جي اندر لنگھڻ جيڏي ھئي.
+اندر لنگھڻ سان ھو ڏسي تھ ھڪڙي عجيب غريب جاءِ ۾ وڃي پيو آھيان. پٺ تي نھاري ڏسي تھ پاڻي ٺھي ئي ڪونھ، ھڪڙو باغ آھي، جنھن ۾ عجب جھڙا گل ۽ پکي آھن، جن جھڙا ھن اڳي ڪٿي بھ ڪين ڏٺا ھئا! پوءِ دل جھلي اندر ويو، ۽ سھڻيون سينگاريل جايون ڏسڻ ۾ آيس، پر اھي سڃيون پيون ھيون، ڪو بھ ماڻھو اتي ڪونھ ھو. ماٺ لڳي پيئي ھئي! ھڪڙي جاءِ مان ٻي جاءِ ۾ پئي گھڙيو، سينگار ۽ تجمل جون نشانيون ڏسي، ھو حيران ٿي ويو، ۽ انھيءَ جي تعريف ڪرڻ لڳو! نيٺ ھو ھڪڙيءَ جاءِ ۾ آيو، جتي ٻارھن سرھيون موم بتيون پئي ٻريون، ۽ مٿان ڇت مان رڪ جي زنجير ۾ ھڪڙي تازي وڍيل ماڻھو جي سسي پئي لڙڪي. انھيءَ جي ھيٺان پاڻيءَ جو ھڪڙو حوض ھو، جنھن جي چوڌاري اھي شمعون رکيل ھيون. سسيءَ مان وڏا رت جا ڦڙا ھڪٻئي پٺيان حوض ۾ پئي ڪريا، ۽ انھن جا ڇنڊا تمام مٿي چڙھي، وري ھيٺ ھڪڙي گول ڪسيءَ ۾ ٿي ڪريا. جيئن جيئن اھي ڦڙا ڪريا، تيئن تيئن ھر ھڪ ڦڙو ڦري ھڪڙي لعل ٿي ٿيو، ۽ انھيءَ ڪسيءَ مان وھي، موريءَ مان نڪري ھليو ٿي ويو. ��ھزادي ڳچ وقت تائين رنگ بيٺي ڏٺو. اھڙو محو ٿي ويو جو خبر نھ پيس تھ ڪيترو وقت اتي بيٺو ھو. نيٺ ڏھن – ٻارھن ماڻھن اچڻ جو دٻڪو ٻڌائين، تڏھن سجاڳ ٿيو. شھزادو اھو دٻڪو ٻڌي وڃي ھڪڙيءَ ڪنڊ ۾ لڪي بيھي رھيو، جيئن جيڪو اسرار ھجي اھو چتائي ڏسي!
+شھزادي محبوب انھيءَ ھنڌ ويٺي ڏٺو تھ ٻارنھن تمام خوبصورت پريون انھيءَ جاءِ ۾ گھڙي آيون. انھن پرين مان ھڪڙيءَ اھا سسي لاٿي، ۽ ٻي ھڪڙيءَ ڪنڊ مان ڌڙ کڻي آئي. ھڪڙي سوني بستري تي ھنن اھو ڌڙ ۽ سر ملائي رکيو. پوءِ ٻارنھن ئي پرين اھي ٻارنھن شمعون کنيون، ۽ انھيءَ بستري جي چوڌاري ڦرڻ ۽ گھمريون ڏيڻ لڳيون. جيئن پوءِ تيئن ويون زياده تکيون ڦرنديون. نيٺ اھي اھڙو تڪڙو ڦرڻ لڳيون، جو شھزادي کي ھنن جي ڪابھ صورت نظر نھ آئي، رڳو ھنڌ جي چوڌاري ھڪڙو روشنائي جو گھيرو پئي ڏٺائين. ھاڻي شھزادي ڏٺو تھ جنھن چڪر ۾ اھي پئي ڦريون، انھيءَ ۾ ھڪڙي گول پاڻيءَ جي ڪسي پئي وھي، جنھن جي خوشبوءِ اھڙي زور واري ھئي، جو شھزادو ذري گھٽ بيھوش ٿيو ٿي ويو. جيڪا خوشبوءِ سمنڊ ۾ سنگھي ھئائين، اھا ھن جي اڳيان ڪجھھ بھ ڪين ھئي. نيٺ ناچ بس ٿيو. ۽ شھزادي ڏٺو تھ پرين کي گھڻي ھلاڪي ڪرڻ ڪري پگھر اچي ويو آھي، ۽ اھو جيڪو پگھر ٽميو ٿئي، سو انھيءَ گول ڪسيءَ ۾ ٿي گڏ ٿيو، ۽ اھو نھايت خوشبودار ھو، اھا ڪسي وھي وڃي، ھن ٻي موريءَ واري ڪسيءَ ۾ ٿي پيئي، جنھن ۾ حوض جو پاڻي ٿي پيو. اھڙيءَ طرح انھيءَ محلات مان لعلون بھ ۽ خوشبوءِ بھ نڪريو ٻاھر ٿي ويئي، لعلون ماڻھوءَ جي رت جي ڦڙن مان ٿي ٺھيون، ۽ خوشبوءِ پرين جي پگھر مان ٿي نڪتي!
+پوءِ پريون اچي ھنڌ وٽ بيٺيون، ۽ ھر ڪنھن پريءَ مئل ماڻھوءَ جي منھن کي چمي ڏيئي، روئي ھيئن ٿي چيو تھ ”ڪسيتائين او سائين، ڪيستائين؟ اسين ھنن گذريل چوڏھن ورھيھ کان برابر، رات ڏينھن، انتظار ۾ پئي رھيون آھيون. ڪڏھن اسان جي نااميدي پوري ٿيندي، ۽ اميد حاصل ٿيندي! اٿ، اي بادشاھھ اٿ! ڪيستائين تون ھن موت جھڙي بيھوشيءَ ۾ رھندين؟“ پوءِ ويھي روئڻ رڙڻ ۽ ماتم ڪرڻ لڳيون، پر حاصل ڪجھھ نھ ٿين.
+اوچتو مٺي راڳ جو آواز ٻڌڻ ۾ آيو، جنھن تي شھزادي توڙي پرين ڇِرڪ ڀري اوڏي نھاريو. آواز ويو وڌندو، وي وڌندو. پريون تمام خوش سرھيون ٿيون، جو ھنن سڃاتو تھ اھو آسماني ملائڪن جي گڏجي ڳائڻ جو آواز آھي، ۽ انھيءَ ڪري انھن کي تسلي آئي، ۽ اميد تازي ٿين. شھزادو بھ اھو مٺو راڳ ٻڌي، حيران ۽ وائڙو ٿي ويو! اتي انھيءَ جاءِ جي زمين ڦاٽي پيئي، ۽ ھيٺان اھو فقير نڪري ظاھر ٿيو، جنھن کي شھزادي، ايران جي ملڪ ۾ جبل واري مسجد ۾ ڏٺو ھو. انھيءَ کي ھينئر نوراني پوشاڪ ھئي. سڀني پرين ھن جي اڳيان تعظيم لاءِ ڪنڌ جھڪايو، ۽ چوڻ لڳيون ”خواجھ خضر خواجھ خضر! اھا گھڙي آئي آھي ڪيئن؟“
+اھو فقير، جو حقيقت ڪري خواجھ خضر ھو، تنھن پرين کي چيو تھ ”ھائو، اھا گھڙي آئي آھي، اڳتي لاءِ اوھان جو ڇوٽڪارو ٿيندو.“ پوءِ جنھن ڪنڊ ۾ محبوب لڪو بيٺو ھو. تنھن ڏي منھن ڦيري چوڻ لڳو تھ ”شھزادا، نڪري آءُ.“ شھزادو ھڪدم نڪري ظاھر ٿيو، ۽ حضرت خواجھ خضر جي پيرن تي وڃي ڪريو. تڏھن خواجھ خضر چيس تھ ”شھزادا، ھيءُ تنھنجي پيءُ جو لاش آھي، جنھن وقت ھن کي قصاب ڪٺو. انھيءَ وقت پرين، انھيءَ جو لاش، ھن زير زمين واري محلات ۾ کڻي آندو، ۽ ھيءُ ايران جي بادشاھھ جو قبرستان آھي. توکي خبر ھجي تھ تنھنجا وڏا مجوسي ۽ دانا حڪيم ھئا، جِن ۽ پريون، انھن جي تابع ھوندا ھئا. انھن جي اولاد مان جيڪو پئي مئو آھي، تنھن جي لاش ايماندار جنن ۽ پرين، ھتي آڻي پئي دفن ڪيو آھي. پر تنھنجي پيءُ جو لاش دفن نھ ڪيو ويو آھي. ڇالاءِ جو ڪنھن بھ ھن جي ماتمداريءَ جي رسم ادا نھ ڪئي آھي. ھاڻي قسمت توکي ھتي آندو آھي. اھا رسم تون ادا ڪر تھ ان جي روح کي آرام اچي.“
+ھيءُ درد ڀريو احوال ٻڌي شھزادو روئڻ لڳو، ۽ پيءُ جي لاش کي ويجھو وڃي، ان جي روح جي آرام ۽ ڇوٽڪاري لاءِ خدا کان سچيءَ دل سان دعا گھرڻ لڳو. جڏھن دعا گھري بس ڪيائين، ۽ ھٿ پيءُ جي لاش تي رکيائين، تڏھن اوچتو وري اڳئين وانگي آسماني راڳ اچڻ لڳو، ۽ سسي ڌڙ سان ملي ويئي. ايران جو بادشاھھ پٽ جي ھٿ لڳڻ سان ھڪدم جيئرو ٿي، ھنڌ تي اٿي ويھي رھيو، تڏھن پريون نھايت خوش ٿيون. پوءِ خواجھ خضر، ھنن پيءُ ۽ پٽ جي پاڻ ۾ سڃاڻپ ڪرائي، ۽ پرستان ۾ ڏاڍيون خوشيون ٿي ويون. پوءِ خواجھ خضر بھ جنھن رستي آيو ھو، تنھن رستي وري گم ٿي ويو. جنن ۽ پرين، بادشاھھ ۽ شھزادي کي ھندستان واري محلات ۾ آڻي ڪڍيو، جتي شھزادو رھندو ھو. بادشاھھ پنھنجي راڻي کي گڏيو، ۽ ٻنھي ڏاڍو رنو ۽ ڏک ظاھر ڪيو.
+ھوڏي جڏھن ٺھرايل چار ڏينھن پورا ٿيا، تڏھن ھندستان جو بادشاھھ، شھزادي محبوب عالم جي محلات تي وڌيڪ لعلن وٺڻ لاءِ آيو، ڏسي تھ محلات جي ٻاھرين در تي وڏن سڱن وارا راڪاس دربان ٿيو بيٺا آھن! حيران ٿي ڊڄي ويو. ڏاڍي مشڪلات سان موڪل وٺي اندر گھڙيو. ھن کي دربان واري صفي ۾ وٺي ويا، جتي بادشاھھ منصور عالم ۽ شھزادو محبوب عالم ٻيئي ھئا. شھزادي ھن کي ڏسي، سندس چڱي مرحبا ڪئي، ۽ چوڻ لڳس تھ ”سائين، مون پنھنجو انجام نھ وساريو آھي. آئون اوھان جو شڪر گذار آھيان، جو اوھان جي حڪم جي بجا آوريءَ مون لاءِ خوشيءَ جو سبب ٿي آھي. ھاڻي باقي لعلون جيتريون اوھان کي گھرجن اوتريون حاضر آھن.“ پوءِ ھن ھڪڙي نوڪر کي حڪم ڏنو تھ ھڪڙو پيالو پاڻيءَ سان ڀري اچي. جڏھن اھو آيو، تڏھن ھڪڙي سئي، ھن پنھنجي چيچ ۾ ھنئي، ۽ انھيءَ مان ڏھھ – ٻارنھن ڦڙا رت جا وھي وڃي پاڻيءَ ۾ پيا تھ اھي ھڪدم بدلجي چمڪندڙ لعلون ٿي پيا! ھندستان جو بادشاھھ عجب ۾ پئجي ويو. پوءِ شھزادي چيس تھ ”حضور کي خبر ھجي تھ ايران جي بادشاھن ۽ شھزادن جي نبضن ۾ جيڪو رت پيو ڊوڙي، تنھن جو ھر ھڪ ڦڙو سوين لعلن کان زياه قيمتي آھي، جيڪو اکين جو ڳوڙھو، ھو ڳاڙين ٿا، سو ھزارين موتين کان وڌيڪ ملھھ جو آھي. اِھو ڳجھھ مون کي پنھنجي پيءُ کان معلوم ٿيو آھي.“
+جنھن وقت ھندستان جي بادشاھھ کي خبر پئي تھ پاڻ ايران جي وڏي بادشاھھ اڳيان بيٺو آھي، تڏھن ھڪدم گوڏن ڀر جھڪي، سلام ڪيو، ۽ پاڻ کي سندس زيردست ٿي رھڻ ھميشه لاءِ قبول ڪيائين.
+باقي ڳالھھ تمام ٿوري آھي: ھندستان جي شھزاديءَ کي اھي لعلون ۽ اھا پرياڻي پوشاڪ ملي، ۽ جڏھن ھوءَ وري باغ ۾ ويئي، تڏھن چتون ۽ مينا، سندس ڏاڍي تعريف ڪئي، ۽ صلاح ڏنائونس تھ جنھن شھزادي تڪليف وٺي، سندس خواھش پوري ڪئي آھي، تنھن سان شادي ڪري. اھا صلاح ھن کي وڻي، ۽ بادشاھھ جي مصلحت سان بھ موافق ھئي، تنھن ڪري انھيءَ جي پوري ٿيڻ ۾ ڪابھ اٽڪ يا دير نھ ٿي. ھندستان جي بادشاھھ ھڪڙو وڏو لشڪر ڪٺو ڪيو، ۽ ٻيو جنن پرين جو لشڪر گڏ ٿيو، ٻيئي لشڪر ايران ڏي روانا ٿيا. جڏھن ظالم زبردست قصاب بادشاھھ کي خبر پئي تھ وڏا ڪٽڪ ملڪ تي ڪاھي ٿا اچن، تڏھن پئسا ڏيئي، ڪي ماڻھو جنگ لاءِ گڏ ڪيائين، پر سگھو ئي شڪست کاڌائين ۽ مارجي ويو. ھن جي سسي ۽ ھن جو ڌڙ، جن ۽ پريون ھيٺ زير زمين واري صفي ۾ کڻي ويون، جتي ايران جي بادشاھن جو قبرستان ھو. اتي جنھن ھنڌ اڳوڻي سسي لٽڪيل ھئي، انھيءَ ھنڌ ان کي بھ لٽڪائي ڇڏيائون. جيڪو رت ڦڙو انھيءَ غاصب ۽ ظالم بادشاھھ جي سس��ءَ مان ٿي ڪريو، سو ھڪدم بدلجي بدشڪل ڏيڏر ٿِي ٿي پيو، ۽ تريو سمنڊ ۾ ٿي آيو ۽ انھيءَ مان ڪيترن ميلن تائين بدبوء ٿي آئي، ۽ زھر پکڙجندو ٿي رھيو.
+
+
+باب پھريون
+ڏکن مان سک
+جليل خان قديم آبرو واري خاندان جو ماڻھو ھو. اڳوڻي ھڪ – ٻھ صاحبي ڏٺي ھئائين. ڪڏھن تھ اھو زمانو ھو، جو ھنن جي در تي سوين نوڪر رھندا ھئا. مگر صاحبي بدلجڻ کان پوءِ زماني جي گردش ڪري اھا سڀ عزت ۽ دولت گم ٿي ويئي. جاگيرون گروي ٿي وييون، ھيرا ۽ جواھر سڀ ٿورا ٿورا ٿي خرچجي ويا، ڳھھ ڳٺا سڀ اڏامي ويا. ھينئر ھي ويچارا ماني لاءِ محتاج ھئا. ليڪن جليل خان ڏاڍو سمجھھ وارو ۽ دور انديش ھو. لاچار پندرھن رپين جي نوڪري ڪري، گذران ڪرڻ پسند ڪيائين، مگر ٻئي ڪنھن عزت يا خويش يا دوست جو ٿورو کڻڻ يا ڪنھن ٻئي کان سوال ڪرڻ يا پنڻ پسند نھ ڪيائين. انھي پيريءَ ۽ مفلسيءَ جي حالت ۾ ھن کي ھڪڙو پٽ ڄائو. جنھن جو نالو خليل رکيو. اھڙي غريبيءَ جي حالت ۾ بھ پيءُ، پٽ جي تربيت ۽ تعليم کان غافل نھ رھيو. دستوري عربي ۽ فارسي تعليم آخوندن وٽ ڏياري، پٽ کي انگريزي مدرسي ۾ ڇڏيائين، خليل ذھين ۽ محنتي ڇوڪر ھو. پيءُ جو بھ سعيو ھئس، سو ڏاڍو ھوشيار، مؤدب ۽ مھذب جوان ٿيو. سورھن ورھين جي عمر ۾ مئٽرڪيوليشن پاس ڪيائين. پٽ کي ايتري تعليم وٺائڻ جي لاءِ جليل خان وٽ پئسو بھ موجود ڪونھ ھو، ۽ نڪي پندرھن رپين مان اھو ڪم ڪرائي ٿي سگھيو. ھن پٽ جي صلاح سان پنھنجي گھر جي جاءِ ڪنھن وڻئي وٽ گروي ۾ رکي. وقت بوقت جيئن گھرج ٿيندي ويئي، تيئن انھيءَ کان پئسا وٺي، پٽ جي ڪتابن فين وغيره تي ڏيندو رھيو. خدا جي قدرت! ھيڏي ۽ ھيترين تڪليفن ھوندي، خليل پھرئين بي. اي جو امتحان پاس ڪيو. ھوڏي سندس غريب پيءُ، ٻھ ڏينھن بيمار رھي، ھن فاني دنيا مان لاڏاڻو ڪيو. اھڙيءَ حالت ۾ خليل جي بيوسائيءَ ۽ لاچاري، رحم ۽ افسوس جي لائق ھئي! ھن جو اصل ارادو ھو تھ سواءِ، پوئين سال بي . اي پاس ڪرڻ جي ڪاليج نھ ڇڏي، مگر پيءُ جي اتفاق ڪري، ھن جون سڀ سڌون دل جو دل ۾ رھجي ويون. لاچار ٿي ڪاليج ڇڏي، نوڪريءَ جي تلاش ڪرڻ لڳو. ڪن ڏينھن کان پوءِ، ھن کي ھڪڙي وڏي سوداگر نالي محمد حليم وٽ چاليھن رپين پگھار سان جاءِ ملي. انھيءَ سوداگر جو وڏو ڪارخانو ھو، ۽ خليل انھيءَ جي نظرداري ڪندو ھو. ھن اھو ڪم اھڙيءَ چالاڪيءَ، ھوشياريءَ ۽ ايمانداريءَ سان ڪيو، جو ڇھن مھينن اندر، ھن سوداگر ڏھھ رپيا وڌائي، پنجاھھ رپيا مھينو ڪري ڏنا، ۽ زياده عزت ۽ آبرو ڏيڻ لڳس. محمد حليم پاڻ نيڪ ۽ انصاف پسند ماڻھو ھو. تنھنڪري ھن خليل جي خاندان تي نظر ڪري، ۽ سندس قابليت ۽ ايمانداري ڏسي، سندس اھڙي قدرداني ڪئي.
+خليل کي سڀ کان اڳي، پنھنجي پيءُ جي وقت جي قرض لاھڻ جي ڳڻتي ٿي، ڪوشش اھا ھيس تھ پنھنجو موروثي گھر جو واڻئي وٽ گروي رکيل ھو، سو ڪنھن طرح سان ڇڏائي. ھن پنھنجي پگھار مان ٽيھھ رپيا درماھھ قرض ٿي ڏنا، ۽ ويھن رپين مان پاڻ ڪفايت ۽ قناعت سان گذران ڪرڻ لڳو. ان جو نتيجو اھو ٿيو، جو ٿوري ئي عرصي ۾ سڀ قرض ادا ٿي ويو، ۽ سندس گھر وري سندس قبضي ۾ آيو، جو ھن ڏھين رپئين، درماھي مسواڙ تي ڏيئي ڇڏيو.
+باب ٻيو
+غريبي ۽ مفلسي بھ ڪھڙي نھ خراب شئي آھي! اھا انسان جون سڀ خوبيون گم ڪريو ڇڏي. ھڪڙي پاسي شرافت، نجابت، علميت ۽ فضيلت، ٻئي پاسي دولت، خوشحالي ۽ ظاھري ڏيک. نڪي دولتمند ماڻھو پنھنجي دولت ڪنھن ٻئي کي ورھائي ڏيندو وتي ۽ نڪي غريب ماڻھو ٻين کان پئسا ڇڏائيندو وتي. مگر حيرت جي ڳالھھ اھا آھي تھ سکي کي سڀڪو مان ٿو ڏئي، ۽ بُکئي کي حقير ٿو سمجھي! خليل جي پيءُ کان جيئن دولت منھن موڙيو، تيئن سڀ عزيز ۽ خويش بھ پاسو ڪرڻ لڳا. مدد ڏيڻ تھ خير، اٽلندو ھن کي طعنا تنڪا ھڻڻ ۽ ٺٺوليون ڪرڻ لڳا، جنھنڪري ھن کي گھڻو ڏک ٿيندو ھو. ھاڻ جڏھن خليل پنھنجي مڇيءَ مانيءَ وارو ڏسڻ ۾ آيو، تڏھن سڀڪو چوڻ ۽ چاھڻ لڳو تھ ”ڇوڪر ھن طرح لائق ۽ صالح آھي، پنجاھھ رپيا مھيني ۾ ڪمائي ٿو، گھر بھ ڇڏايو اٿس، قرض بھ لاٿو اٿس، پر ٻي زمين وٺڻ وارو آھي.“ تنھن ڪري سڀ مٽ مائٽ ڏانھس رخ ڪرڻ لڳا. بلڪ جيڪي اڳي ھن کي مائٽ ڪري نھ سمجھندا ھئا، سي بھ ھاڻ ھن کي ويجھو عزيز سڏڻ لڳا. ائين پئي معلوم ٿيو تھ اميرآباد جو سارو ڳوٺ، خليل جي مائٽن سان ڀريو پيو آھي، انھن مان ھڪڙو ميان جميل خان بھ ھو، جو اڳي منصف ھو، ۽ ھاڻ پينشن بردار ھو. ھن نوڪريءَ جي ڏينھن ۾ گھڻو ئي ڪمايو مگر جيڪي ٿي آيو، سو خرچ ٿيو ٿي ويو. ھاڻي سڀني ٻارن ٻچن جو گذر رڳو پينشن تي ھئس. جميل خان کي ھڪڙي ڌيءَ ھئي جنھن جو نالو جميلان ھو. انھيءَ جي پرورش ۽ تعليم ۾ پڻس ڪا گھڻي ڪوشش نھ ڪئي ھئي مگر جميلان جي ذھانت ۽ شوق ھن کي قابل ڪري ڇڏيو ھو. لکڻ پڙھڻ ۾ ڏاڍي ھوشيار ھئي عربي ۽ فارسي پھرين پنھنجي پيءُ کان پڙھي، پوءِ ڀر واري زناني اسڪول ۾ وڃي پڙھڻ لڳي، جتي حساب تاريخ، جاگرافي ۽ ٻيا ڪم تھ سکي، پر انگريزي بھ سکي اتي سئيءَ جو ڪم سکي اھڙو جو سندس ھٿ جون سبيل يا ڀريل يا اڻيل شيون گھڻي صاحبن کي پسند اينديون ھيون. ريشم ۽ پشم جون شيون تھ اھڙيون تيار ڪندي ھئي، جو ھڪڙي ڀيري نمائش ۾ ھن کي سونو ٻلو انعام ۾ مليو.
+جڏھن جميلان وڏي ٿي، تڏھن جميل خان کي سندس شادي جي ڳڻتي ٿي. سو ڀانيائين تھ اھو بار، پنھنجي مٿان ھلڪو ڪريان، مگر سجھيس نٿي تھ ڪٿي بندوبست ڪري! پنھنجي ھمسر خاندان ڇڏي، ڌارين ۾ سڱ ڪرڻ بھ ھن کي پسند نٿي آيو. مگر اھا بھ ھن جي دل جي خواھش ھئي تھ جميلان کڻي ڪنھن غريب جي گھر ۾ وڃي تھ ڪا حرڪت ڪانھي، مگر ڪنھن جاھل، بدچال ۽ بداخلاق مڙس جي زال نھ ٿئي. انھي بار لاھڻ لاءِ ھن پنھنجن ويجھن يا پرانھن عزيزن ۾ ڳولا پئي ڪئي، پر ڪنھن کي بھ ڌيءَ جي لائق نٿي سمجھيائين. نيٺ ھن جو خيال وڃي خليل تائين پھتو. گھڻي سوچ ويچار کان پوءِ ھن دل ۾ اھو ٺھراءُ ڪيوتھ اسانجن خانداني عزيزن ۾ انھيءَ کان وڌيڪ لائق ٻيو ڪو ماڻھو ڪونھي. ھن جي محمد حليم سوداگر سان گھڻي واقفيت ھئي، جنھن ڪارخاني ۾ خليل نوڪر ھو. انھيءَ سان بھ صلاح ڪري ڏٺائين. انھيءَ بھ ڄاتو تھ اھو جوڙو تمام چڱو ٿيندو، ۽ پنھنجيءَ پر ۾ خليل سان بھ اٽڪل سان ڳالھھ چوريائين. ھن انھيءَ سڱ – بند جو ڏاڍو شوق ڏيکاريو. جميلان سندس خاندان جي ھئي، سندس طبيعت ۽ تعليم جي بھ خبر ھيس ۽ تعريف بھ ٻڌي ھئائين. مگر ھن سوداگر محمد حليم کي صاف ٻڌايو تھ ”آئون غريب، ساده لباس ۽ سفيد پوش آھيان، مون وٽ گھڻو پئسو ڪونھي. آئون شريعت موجب شادي ڪري سگھندس، اجايو پئسو ڪين خرچيندس. نڪي قديم خانداني رواج موجب قرض کڻي شادي ڪندس، جيڪي اٿم، تنھن موجب غريباڻي شادي ڪندس.“ اھا حقيقت انھيءَ سوداگر جميل خان کي ٻڌائي، جنھن اھا مناسب سمجھي وري ھن پنھنجي ڌيءَ جميلان جي ڪن تي اھا ڳالھھ وڌي. خليل جي ننڍي ھوندي کان واقف ھئي، انھيءَ جي تعليم جي خبر ھيس. پيءُ کي جڏھن معلوم ٿيو تھ سندس ڌيءَ انھيءَ شاديءَ ۾ راضي آھي، تڏھن تاريخ مقرر ڪري، خليل ۽ جميلان جو نڪاح ڪيائين. اھا شادي خليل جي مرضيءَ سان شرعي دستور موجب ڪئي ويئي. جنھن ۾ اجايون سجايون بي معنيٰ رسمون ڪم نھ آنديون ويون، ۽ نڪي اجايو پئسو خرچ ڪيو ويو. جيتوڻيڪ جميل خان گھڻو ئي ٿي گھريو تھ پنھنجي وسعت آھر ڌيءَ کي گھڻو ڏاج ڏئي، پر خليل انھيءَ ڳالھھ تي راضي نھ ٿيو. ھن ٿورا وڳا ڪپڙن جا، ھڪ – ٻھ زيور، ڪتاب ۽ سبڻ جي مشين قبول ڪئي، وڌيڪ ٻيو ڪجھھ بھ نھ ورتائين. سھري کي چيائين تھ ”ھينئر سڌريل رسمن موجب ڏاج جي نالي ۾ مون کي ڪي بھ وٺڻو ڪونھي، پر پوءِ جڏھن جيڪي اوھان کي وڻي، سو پنھنجي ڌيءَ کي ڏيئي سگھو ٿا. مطلب تھ جميلان خليل جي شادي ٿي گذري. انھيءَ کان پوءِ جنھن محلي ۾ سندن گھر ھو، اتي وڃي رھڻ لڳا.
+باب ٽيون
+پيءُ ۽ ماءُ جي گھر ۾ ڌيءَ کي ڪھڙي بھ تعليم ڏجي، ڪھڙو بھ ادب سيکارجي، ڪھڙي بھ ھنر ۽ سليقي جي تعليم ڏجي، تھ بھ جيسين ساھرين گھر اچي پنھنجو ذاتي جوھر نھ ڏيکاري، ۽ پنھنجي علميت، خوش خلقي ۽ سگھڙپائي ظاھر نھ ڪري، تيسين انھيءَ جي چڱي ۽ بڇڙي ھئڻ جي ڪابھ خبر نھ پوندي. جميلان ۾ اھي سڀ وصفون ھيون، جي ڪنھن لائق ڌيءَ ۽ لائق ڀيڻ ۾ ھئڻ گھرجن، ليڪن ھن ۾ ھڪڙي عادت ھئي، جا حد جي درجي کان وڌيل ھئي، جنھن کي عيب سڏي سگھجي ٿو. اھا ھئي: ڏيک ڏيکاءُ جو شوق، عمدا ڪپڙا، ٻيون سونھن سينگار جون شيون خريد ڪرڻ ۽ پاڻ وٽ رکڻ ۽ بنا صرفي خرچ ڪرڻ. مگر سندس مڙس خليل انھيءَ جي برعڪس ڪفايتي، دور انديش ۽ ساده مزاج ماڻھو ھو، تنھن ڪري انھيءَ ھڪڙي ڳالھھ ۾ ھنن جون جا رايا مختلف ھئا. جميلا جي مرضي ھئي تھ ”سندس گھر صاف ۽ سھڻو رھي، منجھس عمدو سامان پيل ھجي. ٻين ماڻھن سان آمدرفت ۽ ملاقات جو رستو جاري ھجي.“ خليل جو چوڻ ھو تھ اسان کي پگھار پنجاھھ رپيا ٿو ملي، تنھن مان ٽيھھ رپيا خرچ ڪريون ۽ ويھھ رپيا رکون تھ آئي ويل ڪم اچن. ڪا مھل نھ ڪنھن جھڙي. ماڻھو ھميشه ھڪڙي حالت ۾ نٿو رھي. نھ حياتي تي ڀروسو آھي، نھ تندرستيءَ تي، نھ زماني تي ۽ نھ نوڪريءَ تي، پاڻ وٽ پئسو بچيل ھوندو تھ اھڙن وقتن تي ڪم ايندو ۽ ڪنھن جي محتاجي ڪڍڻي نھ پوندي.“ انھيءَ ڳالھھ تي اڪثر زال ۽ مڙس جي وچ ۾ بحث پيو ھلندو ھو. جميلان چوندي ھئي تھ حياتيءَ جا ٻھ ڏينھن آھن، سي اسان کي خوشيءَ ۾ گذارڻ گھرجن. جنھن اڄ ڏنو آھي، سو سڀاڻي بھ ڏيندو. اڄ عزت آبرو، سان گذاريون، ۽ مزي سان موجون ماڻيون، سڀاڻي جھڙو حال ھوندو تھڙي ۾ خوش راضي رھبو! اڄ ڇو سڀاڻي جي ڳڻتي ڪري پنھنجو سک ڦٽايون ۽ پنھنجو عيش کٽو ڪريون! ھن دنيا ۾ ”خرچ کاءُ، ڏيئي شاھھ“ جي اصول تي ھلڻ گھرجي.“ خليل چوندو ھو تھ ”ائين ڪرڻ حياتيءَ ۾ صرفي، قناعت ۽ دور انديشيءَ جي اصولن جي خلاف آھي. جيڪي ڪمائجي، سو کائي ڇڏڻ، گھرج ۽ مصيبت جي آئيندي ڏينھن جو خيال نھ رکڻ انسانيت نھ آھي. انسان تھ ڇڏ پر حيوانن کي بھ آئيندي جو فڪر رھي ٿو. ڏس ڪيوليون کين نھ مينھن وسندي جي لاءِ ان جو انبار گڏ ڪري رکن ٿيون. ڪتو بھ جڏھن ماني کائي ڍؤ ڪري ٿو، تڏھن باقي بچيل ماني، زمين ۾ پوري لڪايو ڇڏي، انھيءَ لاءِ تھ وري بک لڳيس، تڏھن ڪم ۾ آڻي!“
+زال مڙس جي مختلف راين ۽ انھن جي بحث مباحثي جو آخر نتيجو اھو ٿيو تھ جميلان جي عادت، خليل جي طبيعت تي غالب پيئي، ۽ خليل بھ جميلا جي مرضيءَ تي ھلڻ لڳو. ھن جي مرضي نھ ھئي تھ زال رنج رھي، ۽ رات ڏينھن تڪرار پيو ھلي. خبر ھيس تھ ھو خانداني گھر جي آھي. سکي پلي آھي، پڙھيل ۽ سڌريل آھي، عزت آبروءَ، صفائي، وندر، خوشدليءَ ۽ صحبت جي شائق آھي ۽ انھيءَ تي ھريل آھي، تنھن کان سواءِ گھر ھلائڻ زالن جو ڪم آھي. ڪنجوسيءَ جي شڪايت ڪرڻ ۽ تڪرار ڪرڻ سان گھر کي دوزخ بڻائڻ جي بدران بھتر آھي تھ ڀلي گھر جو انتظام پنھنجي مرضيءَ موجب ڪري. انھيءَ رٿ تي ھلڻ ڪري سگھوئي معلوم ٿيو تھ خليل جو پگھار ويھن – پنجويھن ��ينھن جي اندر پورو ٿيو ٿي ويو، باقي ھفتي يا ڏھن ڏينھن لاءِ، رڌڻ پچائڻ لاءِ بھ گھر ۾ ڪي ڪين ٿي بچيو، ۽ اڌارو سڌارو وٺڻ جو بندوبست ڪرڻو ٿي پين. انھيءَ ڪري خليل ڏاڍو خفي ٿيندو ھو، ۽ افسوس ڪندو ھو تھ ”انھيءَ کان تھ ڪنھن غريب ماڻھوءَ جي ڌيءٌ يا اڻپڙھيل زال گھر ۾ ھجي ھا تھ شايد قرض جي بار کان ڇٽي پئجي ھا!“ وري جڏھن زال جي قابليت، ھوشياري، صفائي ۽ ھنرمندي ڏسندو ھو، تڏھن ڏاڍو خوش ٿيندو ھو، ۽ خدا جو شڪرانو ڪندو ھو، ۽ وقت جي تنگي ۽ مشڪلات وسري ويندي ھيس. رڳو خدا کي اھو سوال ڪندو ھو تھ ”اي مولا سائين! منھنجي زال مان اھا فضول خرچيءَ جي عادت ڪڍي ڇڏ، صرفي، دورانديشيءَ ۽ ڪفايت شعاريءَ جي عادت ڏينس.“ پوءِ ھھڙي چڱي چال واري زال ھئڻ ڪري مون جھڙو خوش نصيب دنيا ۾ ڪو ورلي ھوندو.“
+باب چوٿون
+ڪجھھ عرصي تائين ھنن جي گھر جو ڪارخانو انھيءَ طرح ھلندو رھيو. ھڪڙي ڏينھن خليل، جميلان کي چيو تھ ”تون اڪثر چوندي آھين تھ مون کي آڻي بند ڪيو اٿئي، نھ ڪنھن وٽ اچون وڃون، نڪو ڪو ٻيو اسان وٽ اچي وڃي. ھاڻ خوش ٿيءُ، ميان محمد حليم سوداگر، جنھن وٽ آءٌ نوڪر آھيان، انھيءَ جي ڌيءُ جي شادي آھي. پرھينءَ جي دعوت ڏيئي ويا آھن. ڪٿان ٻاھران گھوٽيتن جي ڄڃ وڏي ڌام ڌوم سان اچڻي آھي. مون کي ھن پاڻ زباني بھ چيو آھي، ۽ تاڪيد ڪيو اٿس، تھ تنھنجي گھرواري، اسان جي گھر سڀاڻي ئي اچي ۽ اسان جي گھر وارين کي مدد ڏي.“
+جميلان – ھائو، آءٌ ٿي وڃان پراين شادين تي! خليل – ڇو ڪين ويندينءَ، ڪھڙي حرڪت آھي؟ جي نھ ويندينءَ تھ ھو سڀ دل ۾ ڪندا.
+جميلان – دل ۾ ڪن يا نھ ڪن، اوھين انھن وٽ نوڪري ڪندا ھجو يا نھ ھجو، انھيءَ سان منھنجو ڪھڙو ڪم.
+خليل – نوڪر يا نوڪريءَ جي ڳالھھ ئي ناھي، انسانيت ۽ مروت جي ڳالھھ آھي. ھو خاطرداري، منٿ ۽ تاڪيد سان سڏين ٿا، تڏھن نھ وڃڻ بي مروتي ۽ بداخلاقي آھي. ھو الائجي ڇا سمجھندا.
+جميلان – جيڪي وڻين سو سمجھن. آءٌ شاديءَ تي ڪانھ وينديس.
+خليل – پر نيٺ خبر تھ پوي تھ ڪھڙي سبب ڪري، نٿي وڃڻ گھرين؟
+جميلان – ڇو، انھيءَ سبب جي توھان کي خبر ڪانھي، جو مون کان ٿا پڇو؟
+خليل - مون کي تھ ڪا بھ ڳالھھ سمجھھ ۾ نٿي اچي!
+جميلان – ڪيئن شاديءَ تي وڃان! نانگي ٻٽي ٿي وڃان تھ پاڻ کي ۽ پنھنجي وڏن کي وڃي لڄايان!
+خليل – ڇو نانگي ٻٽي ويندينءَ؟ ڪپڙن سان صندوق ڀري پيئي آھي، ضروري زيور موجود آھن، ٻي ڪھڙي شئي جي گھرج آھي؟
+جميلان – اھي ڪپڙا ۽ ڳھھ اھڙا آھن ڇا جو ڍڪي، سوداگر صاحب جي ڌيءُ جي شاديءَ تي وڃان؟ جتي، ڪٿي ڪٿي جون زالون اچي گڏ ٿينديون ۽ سڀ ڳھن سان ٽِنڊريل ھونديون انھيءَ خواريءَ ۽ مرجات کان مرڻ چڱو آھي!
+خليل – پياري جميلان، مون سمجھيو ٿي تھ تون ھيتري پڙھيل آھين، تنھنڪري ضرور خبر ھونديئھ تھ سچي شرم ۽ عزت جي معنيٰ ڇا آھي، ۽ زال جي لاءِ سچا زيور ۽ سينگار ڪھڙو آھي؟ ٻين سان اسان جي ڪا ريس نھ آھي. دنيا ۾ ڪي دولتمند ھوندا تھ ڪي غريب. جي اھڙيون ڳالھيون ڳڻيون ھا تھ آءٌ ڇو وڃي ميان محمد حليم سوداگر وٽ نوڪر بيھان ھا! جڏھن ھن وٽ دولت گھڻي ھئي، تڏھن تھ آءٌ سندس نوڪر ٿيس ۽ ھو منھنجو رئيس ٿيو. انھيءَ ۾ خواريءَ ۽ مرجات جي ڪھڙي ڳالھھ آھي؟
+جميلان – زالن جي معاملن جي اوھان مڙسن کي ڪھڙي خبر!
+خليل – الاجي ڪھڙين زالن جي نالي ٿي چوين؟رذيل ۽ نادان زالن ڏي تھ اسان کي خيال ڪرڻو ئي ڪونھي، باقي شريف، سڌريل ۽ پڙھيل زالن وٽ تھ گھڻن زيورن پائڻ جي رسم بند ٿيندي وڃي. زنانين اخبارن ۽ رسالن ۾ ڪيترائي مضمون انھيءَ بابت ڇپيا آھن، اھي ڪين پڙھند�� آھين ڇا؟ انھيءَ ھوندي بھ زيورن ۽ زريءَ جو شوق ٿي رکين، اھا وڏي افسوس جي ڳالھھ آھي!
+جميلان – مون اھي مضمون پڙھيا آھن. جيڪي اھي مضمون لکن ٿا، انھن جي گھرن ۾ وڃي ڪو ڏسي، تھ انھن جي زالن کي زيور آھن يا نھ؟ رڳو ٻين کي نصيحتون ڪندا وتن، ۽ پاڻ انھن جي تعميل نٿا ڪن. ”وات جي پلاءُ کي گيھھ جو صرفو ڪونھي.“ جيڪي وڻين سو ڀل پيا چون ۽ لکن. ڏيھي ماڻھو تھ ائين ئي ويچارا بدنام آھن. پر يوروپي ماڻھن جي مڊمن کي ڪو زيورن جو شوق ٿورو آھي؟ مون کي انھن جي خبر ناھي ڇا، اھي بھ تھ سڌريل ۽ پڙھيل آھن؟
+خليل – خير، ھينئر انھيءَ بحث جو وقت ناھي، شادي ۾ وڃڻ ضروري آھي، ڪنھن بھ طرح توکي اتي وڃڻو ضرور ٿيندو، نھ تھ مون کي شرمندو ٿيڻو پوندو!
+جميلان – تھ آءٌ بھ چوان ٿي تھ جي اوھان کي منھنجو شاديءَ ۾ وڃڻ ضروري ٿو سمجھھ ۾ اچي تھ ھڪڙي ريشمي ساڙھي ۽ ھڪ- ٻھ زيور، ٻانھن ۽ ڳچيءَ جا ڪٿان پيدا ڪري ڏيو.
+خليل – ڪيئن پيدا ڪري ڏيان؟ ڪنھن کان اڌارا وٺي اچان، يا مسواڙ تي وٺي اچان يا چورائي اچان؟ اھڙن زيورن پائڻ کان تھ نھ پائڻ بھتر آھي! اھڙو ٻئي کان سوال ڪرڻ منھنجي طبيعت ۽ عادت جي برخلاف آھي!
+جميلان – انھيءَ ۾ ڪھڙو عيب آھي، ھڪٻئي کان ماڻھو ڪا شئي اڌاري نٿو وٺي ڇا، مسواڙ تي سامان يا ٻي ڪا شئي ڪانھ ٿي وٺجي؟ گھڻي ضرورت مھل پئسو اڌارو يا وياج تي ڪونھ ٿو وٺجي؟ دنيا ۾ اھي ڪم پيا ٿين، ڪھڙو عيب آھي!
+خليل – چڱو پياري، جي تنھنجي اھڙي مرضي آھي تھ لاچار تنھنجي خاطر آءٌ ھي پھريون ڀيرو وڃي اھڙي شئي مسواڙ تي ٿو آڻيان. ٻيو تھ ڪونھ سمجھيم، موھن جواھري گھڻن ڏينھن جو واقف آھي، ۽ ٻڌو اٿم تھ ھو آبروءَ وارن ماڻھن کي زيور ڏيندو آھي، ۽ سندن دستخط ڪاغذ يا انجام نامي تي لکائي وٺندو آھي، وڃيو ٿو انھيءَ کان گھران، من مون تي پتِ ڪري ۽ ڏيئي وجھي.
+جميلان – چڱو وڃو، پر ٻيو نھ، تھ سونيون چوڙيون ۽ سونو ھار ضرور آڻجو.
+
+
+باب پنجون
+خليل ڏاڍي لاچاريءَ سان اٿيو، ۽ سڌو موھن جواھريءَ جي دڪان تي ويو. انھيءَ جو واقف ھو. محمد حليم سوداگر وٽ گھڻو ايندو ڏٺو ھئائينس، ۽ ھو بھ سندس واقف ھو. موھن ھن سان خوش خير عافيت ڪئي، پوءِ سندن وچ ۾ ھيءَ گفتگو ھلي.
+موھن – ا چو ميان خليل خان، اڄ ڪيئن ھن پاسي اچي نڪتا آھيو؟
+خليل – ھڪڙو ڪم ھو. مون ٻڌو آھي تھ تون پنھنجا زيور يا جواھر مسواڙ تي ڏيندو آھين؟ مون کي بھ اڄ ھڪڙي – ٻن زيورن جي ضرورت پيئي آھي.
+موھن – (کلي) تڏھن شوق اوھان کي بھ آھي؟ مون سمجھيو ٿي تھ اوھان جي گھر جو ڪارخانو انگريزي ڊول جو آھي. تنھنڪري اھي ڏيھي ماڻھن جا رستا اوھان کي پسند نھ آھن، پر اوھان کي درماھو پگھار تھ پنجاھھ رپيا ملندو آھي. ڇو نھ ڪي زيور خريد ڪري رکو؟
+خليل – يار ڪھڙيون ڳالھيون ٿو پڇين. توکان ڪو اسان جو حال ڳجھو آھي، زيور ڪٿان خريد ڪريان؟
+موھن – اوھين فضول خرچ ٿا ڏسجو. جي اوھان جو پگھار گھٽجي ويھھ – ٽيھھ رپيا ٿي پوي تھ پوءِ جيڪر ڪيئن گذر ڪريو؟
+خليل - خدا ائين نھ ڪندو! نھ تھ پوءِ لاچار سان گذر پيو ٿيندو. پر ھاڻ اڪلاءُ ڪر مون کي دير ٿي ٿئي.
+موھن – زيور حاضر آھن، اوھان کان انڪار ڪونھي، اتي جواھريءَ صندوقڙي پٽي، زيور ڏيکاريا ۽ خليل انھن مان زيور چونڊي، ھڪڙي جوڙي جڙائو چوڙين جي ۽ ھڪڙو ھار ڪڍيو ۽ چوڻ لڳو تھ بس، ھي ٻھ زيور ڪافي آھن.
+موھن – زيور ٻيئي عمدا چونڊي ڪڍيا اٿو! ھي ھار ڏيڍ ھزار رپين جو آھي ۽ ڪنگڻ ھڪ ھزار رپين جا، مڙئي اڍائي ھزار رپين جو مال اوھان جي ھٿ ۾ آھي. سنڀالي پاڻ وٽ رکجو.
+خليل – سيٺ، تون دلجاءِ ڪر، ڏاڍي سنڀال سان رکنداسون. پرھينءَ شام جو توکي صحيح سلامت موٽائي آڻي ڏيندس.
+موھن – چڱو، (بندي اڳيان رکي) ھاڻي انھن ٻنھي زيورن جي رسيد پنھنجي ھٿ – اکرين ھن ۾ لکو مسواڙ ٻن ڏينھن جي پنج رپيا ٿيندي. جي شيون خراب ٿيون تھ نقصان ڀرڻو پوندو.
+خليل – (بنديءَ ۾ داخل ڪري) آءٌ توھان جو گھڻو شڪر گذار آھيان. خدا نقصان کان بچائيندو.
+پوءِ خليل زيور رومال ۾ ويڙھي، جواھريءَ کان کڻي گھر آيو. زيور آڻي زال جي اڳيان رکيائين، جا اھي ڏسي ڏاڍي خوش ٿي، اھڙو ريشمي پوتيءَ جو سوال بھ وسري ويس! ستت ئي شاديءَ تي وڃڻ جي تياري ڪرڻ لڳي. وھنجي سھنجي ڪپڙا بدلايائين، زيور پاتائين، ۽ گاڏيءَ جو رستو ڏسڻ لڳي. شام ڌاري سوداگر جو ماڻھو پردي واري گاڏي وٺي آيو، جنھن ۾ چڙھي جميلان رواني ٿي. ھڪڙي نوڪرياڻي ۽ ھڪڙو ڇوڪر بھ پاڻ سان کنيائين.
+باب ڇھون
+جميلان سوداگر محمد حليم جي گھر پھتي. اتي ڏاڍو آڌرڀاءُ ۽ خاطري ڪيائونس. اڳيئي گھڻا مھمان اچي گڏ ٿيا ھئا. سوداگر جي زال ٻين شريف زالن سان، جميلان جي واقفيت ڪرائي. سڀني جي نظر جميلان جي چوڙين ۽ ھار تي ٿي پئي، جو انھيءَ جا جواھر تارن وانگي پئي چمڪيا. گھڻن پڇا بھ ڪيس تھ ڪٿان گھرايا اٿو ۽ ڪيتري خريد ڪيا اٿو؟ جميلان کي ڪوڙ ڳالھائڻو پيو، چيائين تھ ”ڪنھن ولائتي سامان واري جواھريءَ کان اڍائي ھزار رپين ۾ ورتا اٿئون. اھو ملھھ انھن زيورن جو جميلان پنھنجي مڙس کان ٻڌو ھو. ايترين زالن انھن زيورن جي پڇا ڪئي، جو جميلان جواب ڏيندي ڏيندي ٿڪجي پئي، ۽ ذري ذري ڪوڙ ڳالھائيندي ڳالھائيندي اندر جا چڪ پوڻ لڳس. دل ۾ پئي چيائين تھ ”وڃي کڏ ۾ اھڙا زيور پون، جن لاءِ ھيترو ڪوڙ ٿو ڳالھائڻو پوي! شل ڪو بھ اڌارو ڳھھ پائي ڪنھن جي گھر ۾ نھ وڃي!“ اھا رات ۽ ٻيو ڏينھن خير سان گذريو، جميلان کان جيڪي ٿي سگھيو، تنھن ۾ سوداگر جي زال ۽ ٻين مائٽياڻين کي شاديءَ جي ڪم ۾ مدد ڏنائين ۽ ورندي رات گھوٽيتن جي ڄڃ آئي. ڏاڍي ڌام ڌوم ۽ گوڙ بگوڙ ٿيڻ لڳو، جھڙو ھتي جي شادين جودستور آھي. اڌ رات تائين جاڳي جاڳي سڀ ٿڪجي ٽٽجي وڃي ڪريا، ڪابھ دنيا جي خبر نھ پين. صبح جو سج اڀرئي کان پوءِ، خليل گاڏي وٺي اچي بيٺو. محمد حليم سوداگر بھ گڏيس. انھيءَ ساڻ موھن جواھري بھ ڏٺائين. انھيءَ سان خوش خير آفيت ڪيائين. ھنن پاڻ ۾ سس ڦس پئي ڪئي، ۽ خليل ڏي نھاري پئي مرڪيا. سوداگر خليل کي چيو تھ ”تڪڙا آيا آھيو؟ ڀلي اندر وارا ڪم ڪار لاھين ھا تھ چڱو.“ خليل چيو تھ ”مون کي ٻاھر وڃڻو ھو، تنھنڪري گاڏي وٺي آيس. جي اوھان جي مرضي ھوندي تھ وري ٻي وقت گھر جا ماڻھو ڇڏي ويندس.“ سگھوئي سندس زال اندران موڪلائي، ٻاھر ڏيڍيءَ وٽ آئي، خليل کيس گاڏيءَ تي چاڙھي گھر وٺي آيو. ڏھن منٽن کان پوءِ نوڪرياڻي جي نظر جميلان جي ٻانھن تي پيئي. پڇڻ لڳي تھ ”مائي چوڙيون ڪين ٿيون ڏسجن.“ جميلان جي ھانءُ ۾ ڌڪاءُ پيو، ۽ بُت ڏڪڻ لڳس. ياد پيس تھ ھلڻ کان اڳ صابڻ سان ٻانھون ڌوئڻ مھل، سوداگر جي گھر، وھنجڻ جي جاءِ ۾ لاھي رکيون ھئائين، سي اتي وسري ويون. ماڻھن جو گوڙ لڳو پيو ھو، ڪنھن کڻي ورتيون ھونديون تھ شڪ ڪونھي! ھيڏي ھوڏي ڊوڙي منھن مٿو پٽيائين، مڙس کي ٻڌايائين، جنھن جو ھوش ئي اڏامي ويو. سوداگر جي گھر ڏي ڊوڙيو. اندر ڳولا ڪرڻ لاءِ چيائين. اندر ڳولا ٿي. آخر سوداگر محمد حليم اھو جواب آندو تھ ”اندر چڱي طرح ڳولا ڪئي اٿن، پر چوڙيون ھٿ نھ آيون آھن، امڪان آھي تھ گوڙ ۾ ڪنھن کنيون ھجن، پر جي ڪن معزز مھمانن کان کڻي پڇا ڪجي تھ چوندا تھ اسان کي گھرائي چور بنايو اٿن ۽ اھي چڙندا. تنھنڪري لاچ��ر آھي. توھان کي صبر ڪرڻو پوندو ۽ غفلت جي سزا ڀوڳڻي پوندي. اسان جو ڪو وس ڪونھي.“
+خليل نااميد ٿي موٽيو. دل ۾ سو ايترو ڄاتائين تھ سوداگر ساڻس گھڻي ھمدردي نھ ڪئي آھي، نھ ايتري نقصان جو کيس ڪو ڏک ئي ٿيو ھو، بلڪ مٿانئس ٺٺولي ٿي ڪيائين. زال تي بھ چِڙ آيس، جنھن ايتري غفلت ڪئي، ھيترو سارو نقصان کيس وڌو ۽ مٿانئس ٺٺوليون ڪرايون. گھر اچي زال کي ٻڌايائين تھ ”چوڙيون نھ لڌيون، ڪو کڻي ويو!“ خليل جي بھ رھي کھي اميد چوڙين لڀڻ جي گم ٿي ويئي. زال مڙس ڏاڍي غم ۾ مٿي کي ھٿ ڏيئي ويھي رھيا. دل ۾ اھو خيال ھو، تھ پگھار مھيني جي خرچ لاءِ پورو ناھي، ھي ھزار رپين جو ڪٿان ايندو جو ڀري ڏينداسين! ٿوري ماٺ کان پوءِ ھنن جي پاڻ ۾ گفتگو شروع ٿي.
+جميلان – ڏاڍو غضب ٿيو. الائجي ڪيئن مون تي اھا مصيبت پئي. سڀني زالن جون اکيون انھن منھنجين چوڙين ۾ ھيون! اڳئي انھن کي تڪيو ويٺيون ھيون! جاڳي جاڳي قھر جي ننڊ کڻي ويئي! اڃا اک پٽي تھ توھين گاڏي وٺي آيا، وٺ – پڄ، تڪڙ – پڪڙ ۾ ڪو سماءُ ڪونھ پيو!
+خليل – ھاڻي پياري اھي اجايون ڳالھيون نھ ڪر، ھينئر ٻيو ڪي بھ ڪين ٿيو آھي. ھينئر خيال ڪرڻ گھرجي تھ ڇا ڪريون؟
+جميلان - آءٌ ڇا چوان! وڃي جواھريءَ کي ھيءُ ھار موٽائي ڏيئي اچو، ۽ چوڙين جي اصلي قيمت پڇي اچو من ڪي گھٽ بھ ڪري.
+خليل – قيمت ھن اڳيئي ٻڌائي ھئي تھ ھزار رپيا آھي. لکي بھ ڏيئي آيو آھيان. گھٽائيندو وري ڇا! پر ھيءُ ھار تھ وڃي پھچايان، متان وري اھو بھ ڪا تازي مصيبت مٿان آڻي وجھي!
+باب ستون
+خليل، ھار کڻي موھن جواھريءَ وٽ آيو. انھيءَ اڳئي چيس تھ ”مون کي معلوم ٿيو آھي تھ چوڙيون چورائجي ويون آھن، اھا ڳالھھ سچي آھي ڪي نھ؟“ خليل ورندي ڏني تھ ”سچ آھي. اسان جي تقدير اھڙي ھئي.“ جواھريءَ چيس تھ ”مون اوھان کي اڳيئي ٿي چيو تھ اھڙي شئي جي چڱي طرح سنڀال ڪجو. ھاڻ تقدير کي ڇو ٿا ناحق ڏوھھ ڏيو! پھرين تھ اڌارا زيور ڪم آڻڻ بي عقلي جي ڳالھھ آھي، پر جي وٺجن تھ غفلت نھ ڪجي، پوري خبرداري ڪجي. ميان خليل خان، اوھين منھنجا دوست آھيو، تڏھن خيرخواھھ ٿي اوھان کي ائين ٿو چوان. اوھين عقل وارا آھيو. اوھان جي گھرواريءَ ڪيئن ٿي اھڙي قسم جو شوق رکي، ۽ ايترو اجايو خرچ ڪري، جو پگھار ئي پورو نھ ٿئي! محمد حليم خان مون کي سڀ احوال اوھان ڏنو آھي. اوھان جي گھرواريءَ جو ڏوھھ آھي. انھيءَ تي اوھان جو حڪم ھلڻ گھرجي، نھ اوھين انھيءَ جي حڪم تي ھلو. ھاڻي مون کي ٻڌايو تھ مون کي اھو ھزار رپين جو ڪيئن ملندو؟ آءٌ اوھان سان ڪري ڪري ايتري مروت ڪندس، جو دعوا ڪرڻ يا ڊگري ڪڍائڻ يا ملڪيت ضبط يا نيلام ڪرائڻ جي بدران اوھان تي قسطون ٿو ٻڌان. اوھان کي جيڪو پگھار ميان محمد حليم وٽان ملندو آھي، سو پرٻاھر آءٌ ھن کان وٺندس. اوھان کي جيڪو موروثي گھر جو ڏھھ رپيا ڪرايو ٿو ملي، تنھن تي ڏکيو گذر ڪريو. ھيتري رقم لاھڻ لاءِ انھيءَ کان گھٽ آءٌ وٺي نھ سگھندس. جي اوھان کي اھو قبول ھجي تھ واه، نھ تھ لاچار آءٌ دعوا داخل ڪريان ۽ ھاڻي وڃو، وڃي گھران پڇي اچي مون کي ورندي ڏيو.“
+خليل ٻيو ڪي بھ ڪين چئي سگھيو. موھن جواھريءَ اھڙي تھ بيمروتي ۽ شوخي ڏيکاريس، ۽ اھڙا مھڻا ڏنائينس، جو ھو بي ھمت ۽ شرمندو ٿي پيو. ڳڻتيون کائيندو اچي گھران نڪتو. زال کي سارو حال ڏنائين. جميلان کي بھ ڏاڍو افسوس ٿيو، ڳچ تائين خيال ۾ غرق ھئي! دل ۾ نھايت پشيمان ٿي، ۽ ڏاڍو پڇتايائين. اڳيون پويون ڳالھيون سڀ ياد آيس. مڙس جي محبت، خير خواھي، سياڻپ ۽ اڳ – ڳڻتي ظاھر ٿيڻ لڳس. ھوءَ عقل ۽ علم واري ھئي. شريف ۽ خاندان زال ھئي. مڙس سان سچي محبت ۽ ھمدردي ھيس. ٻيو منجھس ڪو بھ عيب ڪونھ ھو، سواءِ انھيءَ جي تھ وڏ خرچائو ھئي، پيڪن جي گھر جو اثر اڃا مٿس ھلندو ٿي آيو. انھيءَ عادت ڪري، ھن ڪن ڳالھين ۾ مڙس کي رنج ٿي ڪيو. ننڍي ھوندي جي عادت جلد ڦرڻ جي ناھي. پيڪين جي گھر جي ھلت چلت ساھرين گھر ۾ بدلجڻ جي ناھي. انھيءَ ھوندي بھ جي ڪا سياڻي زال پاڻ ڪوشش ڪندي يا ٻين جي خير خواھيءَ جي صلاح تي ھلندي تھ اھي عادتون سڌاري سگھندي. جيڪو ھيءُ واقعو ٿي گذريو آھي، ۽ انھيءَ جي ڪري جيڪو ڏک کيس ٿيو، ۽ جنھن ڏک ۽ انتظار ۾ مڙس کي ڏٺائين، تنھن جميلان جي دل تي بجليءَ جھڙو اثر ڪيو، ھن ھڪدم پنھجا پراڻا خيال دماغ مان ڪڍي ڇڏيا، ۽ دل ۾ پڪو ارادو ڪيائين تھ آئينده مڙس جي مرضيءَ پٺيان ڪفايت، دورانديشي ۽ محنت سان ھلنديس. پوءِ ويچار ڪري، ھن مڙس ڏي نھاري چيو تھ ”سائين، آءٌ ڏسان ٿي تھ اوھين مون تي ڪاوڙيا آھيو؟ ۽ ڏاڍي فڪر ۽ انتظار ۾ آھيو!“
+خليل – بيشڪ ڪاوڙيو آھيان. پڇڻ جو ڪھڙو ضرور آھي، انھيءَ ۾ ڪھڙو عجب آھي؟
+جميلان – اوھين فڪرمند ۽ پريشان نھ ٿيو. دلجاءِ ڪريو. انسانن تي دنيا ۾ گرميون ۽ سرديون پيون اچن. دل لوڙھڻ نھ گھرجي. اوھين مرد ماڻھو آھيو، ۽ عقل وارا آھيو. انھيءَ بابت اوھان کي ڪي چوڻ زال ماڻھوءَ کي مناسب نھ آھي. مگر آءٌ ڄاڻان ٿي تھ ھيءَ مصيبت منھنجي آندل آھي. خير جيڪي ٿيو سو ٿيو. گذريءَ لاءِ آءٌ اوھان کان پنھنجن قصورن جي معافي ٿي گھران، ۽ آئيندي لاءِ انجام ٿي ڪريان تھ اوھان جي مرضي ۽ حڪم کان سواءِ ڪوبھ ڪم نھ ڪنديس. خدا کان پنھنجي ھدايت جي لاءِ مدد ۽ دعا ٿي گھران. باقي جيڪا مصيبت منھنجي غفلت ۽ ڪم عقليءَ کان اچي، اسان جي مٿان ڪڙڪي آھي، تنھن جي لاءِ توھين ڪا بھ ڳڻتي نھ ڪريو. انھيءَ جو سمورو بار آءٌ پنھنجي ذمي ٿي ڪريان. اوھان کي ڪابھ تڪليف نھ ڏينديس. اوھين ڀلي جواھريءَ سان انجام ڪريو تھ جيسين ھن جو قرض لھي، تيسين سوداگر صاحب کان اوھان جو پگھار پرٻاھرو وصول ڪندو رھي. باقي رھي اھا ڳالھھ تھ اسان جو گذر ڪيئن ٿيندو؟ انھيءَ جي رٿ ھيءَ آھي تھ پنھنجو خرچ گھٽائينداسون ۽ گھڻي ڪفايت ۽ قناعت ڪنداسون، محنت ۽ پورھيو ڪري، ٿوري گھڻي ٻي آمدني پيدا ڪنداسين. سو ھن طرح تھ نوڪر ۽ نوڪرياڻين کي جواب ڏيئي ڇڏينداسين. رڌڻ، پچائڻ، ٻھاري سوھاري ۽ ٻيو ڪم ڪار آءٌ پنھنجن ھٿن سان ڪنديس. ٻاھر جو ڪم اوھان پاڻ ڪجو. آءٌ ٻين وٽ اچڻ وڃڻ ۽ ملاقاتون ڪرڻ بند ڪنديس. گھر جي مسواڙ جا ڏھھ رپيا درماھو ملندا، ٻيو سئيءَ جو پورھيو آءٌ ھر روز اٺ ڪلاڪ ڪنديس، بلڪ رات جو بھ ڪنديس. انھيءَ طرح تمام ٿورو تھ بھ ھڪ رپيو روز پيدا ڪري سگھنديس. اوھين پاڙيواري درزي يا ڪنھن ڪپڙي يا پوشاڪن واري شاپ سان بندوبست ڪري ڇڏجو تھ مون کي ڪي وڳا سبڻ لاءِ ڏيندو رھي. آءٌ ھر روز مشين تي ڪم سبي پھچائي ڏينديس، جي ھنن اھڙو ڪم نھ ڏنو تھ بھ حرڪت ڪانھي. رڳو ٽوپي ڀري مٿانس زري ھڻي ڏنم تھ بھ رپيو – ٻھ، کڙو ڪري سگھنديس. ايترو پئسو اسان جي گذر لاءِ پورو ٿي ايندو. اميد آھي ۽ حياتي آھي تھ اھو قرض ٻن – اڍائن ورھين ۾ لھي ويندو. بلڪ انھيءَ وچ ۾ ڪفايت ۽ ڪنجوسيءَ ڪري ٿورو گھڻو ٻيو بھ ڪي بچائي سگھنداسين. بس انھيءَ ۾ اوھين راضي ٿيندؤ يا نھ؟ اوھان جي دل کي تسلي اچي ٿي يا نھ؟ ڇو ٿا ھاڻ پاڻ کي انھن ڳڻتين ۾ ڳاريو، خدا تي رکو، سڀ سولي ٿي پوندي ۽ خير جو وقت پيو گذرندو.
+ھي ٻڌي، خليل نھايت خوش ٿيو. زال کي پيار ڪيائين ۽ دلاسا ڏنائين ۽ آفرين ڪيائين! چوڻ لڳس تھ ”پياري جميلان، تون اھڙي سچائي ڏيکار ۽ مدد ۽ ھم��ردي ڪر، تھ پوءِ ڪھڙيون بھ مصيبتون اينديون تھ انھن جي مون کي پرواھھ ناھي.“ جميلان ورندي ڏني تھ ”سائين، انھيءَ جي اوھين خاطري ڪريو. خدا تعاليٰ پنھنجي قدرت ۽ حڪمت سان منھنجي طبيعت، منھنجون عادتون ۽ منھنجا خيال بدلائي ٻيا ڪيا آھن. آءٌ ھاڻي اڳوڻي جميلان نھ آھيان. آءٌ اوھان کي خوش رکڻ، اوھان جي بي فڪر رھڻ لاءِ جنڊ پيھڻ ۽ جبل ٽاڪڻ لاءِ بھ تيار آھيان. رڳو وات سان نٿي چوان، پر اميد تھ ڪري ڏيکارينديس. ھاڻي اوھين وڃو، وڃي جواھريءَ کي پڪ ڏيئي اچو.“
+باب اٺون
+خليل ساري حقيقت وڃي پنھنجي دوست موھن جواھريءَ کي ٻڌائي. انھيءَ کي ڏاڍو عجب لڳو ۽ خوش بھ ٿيو. ميان محمد حليم سوداگر بھ قبول ڪيو تھ آئيندي خليل جو پگھار موھن جواھري کي ڏيندو رھندو. جميلان بھ جيڪا رٿ ڪئي ھئي، تنھن جي تعميل ڪرڻ شروع ڪيائين. نوڪرن کي موڪل ڏيئي ڇڏيائون. اھا ساڳي جميلان، جيڪا اڳي گھر جي ڪم ڪار تي نظر ڪندي ھئي، سا ھاڻ رڌڻ پچائڻ، ٻھاري ڏيڻ، جاءِ صفا ڪرڻ، ٿانءُ ٿپو ڌوئڻ سڀ پنھنجن ھٿن سان ڪرڻ لڳي. صبح کان وٺي ڏھين بجي تائين اھي سڀ ڪم لاھيندي ھئي. پوءِ مڙس کي ماني کارائي آفيس ڏي موڪليندي ھئي. تنھن کان پوءِ مشين کڻي ويھندي ھئي، ۽ چئين بجي تائين پنھنجي جاءِ تان نھ چرندي ھئي. ڏينھن جو جيڪو ڪم وٺندي ھئي، سو لاھي ڇڏيندي ھئي، پوءِ وري بورچيخاني جي ڪم کي لڳندي ھئي، ۽ جيسين مڙس ايندو ھو، تيسين ماني ٽِڪيءَ جو ڪم لاھي ڇڏيندي ھئي. سڄو ڏينھن ايترو جو پورھيو ڪندي ھئي، سو ٿڪجي پوندي ھئي ۽ سوير سمھي رھندي ھئي. انھيءَ ھوندي بھ عبادت جا وقت نھ گسائيندي ھئي. اڪثر سادن ڪپڙن ۾ رھندي ھئي. ڪنھن جي ملاقات تي نھ ويندي ھئي. جي ڪٿان ڪو سڏ ايندو ھوس تھ ٽاري گسائي ڇڏيندي ھئي. انھيءَ طرح خليل ۽ جميلان اٽڪل ٽي ورھيھ گذاريا. جنھن عرصي ۾ ھنن پنھنجو سارو قرض لاھي ڇڏيو. انھيءَ ڪري وڏو فائدو اھو ٿيو، جو ڪفايت، قناعت ۽ محنت تي ھري ويا.
+ھڪڙي ڏينھن مھيني جي شروعات ۾ ميان محمد حليم سوداگر خليل کي سڏي چيو تھ ”ھاڻ اوھان جو قرض سڀ لھي ويو آھي، انھيءَ جي اوھان کي مبارڪ ھجي. اڳتي پنھنجو پگھار گھر نيندا وڃو.“ موھن جواھريءَ بھ حاضر ھو، تنھن کلي چيو تھ ”ميان خليل خان ھاڻي انھيءَ خوشيءَ ۾ اوھين اسان جي ۽ ميان محمد حليم جي مھماني ڪريو.“ خليل چيو تھ ”وڏي خوشيءَ سان. سوداگر چيو تھ ”چڱو، ڪنھن ڏينھن اوھان وٽ اچي اوھان جي دعوت کائينداسون.“ خليل اھا ڳالھھ وڃي پنھنجي زال سان ڪئي، جا رٿ تي ڏاڍو خوش ٿي، ۽ مڙس کي صلاح ڏنائين تھ ”سڀاڻي شام جو چئي، انھن کي سڏي اچجو.“ پوءِ ھنن ائين ئي ڪيو. دعوت جو جھڙو بندوبست ميان محمد حليم سوداگر لاءِ ڪيائون، تھڙو موھن جواھريءَ لاءِ پڻ. جڏھن اھو وقت آيو تھ ٻيئي صاحب آيا. جڏھن کائي پي خوش ٿي ويٺا، ويھي ڳالھيون ٻوليون ڪرڻ لڳا.
+موھن – خليل خان، خوشيءَ جي ڳالھھ آھي جو اڄ اوھين قرض کان آزاد ٿيا آھيو.
+خليل – بيشڪ خدا جا لک شڪرانا آھن، ۽ اوھان صاحبن جو بھ احسان آھين.
+موھن – اسان جو ڪھڙو احسان آھي، اسان تھ پاڻ بي مروت ٿي پنھنجو حق توھان کان ڇڪي ورتو آھي.
+خليل – نھ سائين، اھو ڪم توھان ڏاڍي مروت ۽ سھوليت سان ڪيو آھي.
+موھن – ھاڻ ٻڌايو تھ توھان کي ٻيو زيور وٺڻو آھي؟ ڀلي گھران پڇي اچو.
+خليل – نھ، اوھان جي مھرباني، اسين زيورن کان سواءِ ئي چڱا آھيون.
+موھن – اوھين منھنجا ۽ محمد حليم صاحب جا دوست ۽ ڀاءُ وانگي آھيو. اڄوڪي خوشيءَ ۾ اسين توھان کي پندرھن سؤ رپيا روڪ، تحفو ڪري ڏيون ٿا، اميد تھ قبول ڪندؤ. ائين چئي کيسي مان سو – سو جا پندرنھن نوٽ ڪڍي ڏنائينس.
+خليل – (حيرت ۾) سائين اھو ڇا جو تحفو آھي؟ اسين غريب ماڻھو اھڙي ڳري تحفي وٺڻ جا لائق نھ آھيون. نڪي ڪي حقدار ئي آھيون.
+موھن يار خليل، حيرت ۾ نھ پئو. اھو ھڪڙو ڳجھھ آھي، جو ٽن ورھين کان پوءِ آءٌ کوليان ٿو، اميد آھي، تھ منھنجي گستاخي معاف ڪندؤ، ڇا لاءِ جو انھيءَ ۾ منھنجي بدنيتي نھ ھئي. ٻڌو ھي سڀ رپيا اصل ۾ اوھان جا آھن. اوھان جو چوڙيون گم ٿي ڪونھ ويون ھيون، پاڻھي اسان وٽ موٽي آيون. ڪيئن؟ اسان پاڻ چورايون ھيون. انھيءَ جو سبب ھيءُ ھو تھ اسين توھان جا خير خواھھ دوست ھئاسين، اسان کي خبر ھئي تھ توھان جي گھرواري تمام فضول خرچ آھي، تنھنڪري توھان جي آمدني توھان کي پوري نٿي پوي ۽ اوھان کي قرض ٿي کڻڻو پيو. اھا ڳالھھ اسان کي ڏاڍي ڏکي پئي لڳي. انھيءَ ڪري اسان صلاح ڪئي تھ اھڙي ڪا تجويز ڪجي، جو اوھين صرفي جو سبق بھ سکو ۽ بچت بھ ڪريو. ميان محمد حليم صاحب جي مدد سان اھو ڪم آسان ٿي پيو. ھاڻي منھنجي صلاح آھي تھ اھو ڏيڍ ھزار رپين جو سوداگر صاحب اوھان جي طرفان پنھنجي ڪارخاني ۾ وجھي ڇڏي، ۽ پوءِ انھيءَ موڙيءَ تي حساب روءِ نفعو اوھان کي ڏئي، ڀل تھ اوھين بھ سوداگريءَ ۾ شامل ٿيو، ۽ خبر پويو تھ واپار مان ڪيترو فائدو ٿو ٿئي.
+خليل – (خوشيءَ ۾) موھن صاحب، آءٌ توھان ٻنھي صاحبن جو دل سان شڪريو ادا ٿو ڪريان. اھو توھان جو احسان اسين ڪڏھن ڪين لاھي سگھنداسون. توھان اھو ڪم ڪري ڄڻ تھ انڌن يا ڀليلن کي رستو ڏيکاريو آھي. ھن لاءِ آءٌ توھان کي خاطري ٿو ڏيان تھ اسان پنھنجون فضول خرچيءَ جون سڀ عادتون ڇڏي ڏنيون آھن، ۽ اڳتي لاءِ ڪوبھ اڍنگن خرچن ڪرڻ جو رستو اختيار نھ ڪنداسين. پوءِ سوداگر ۽ جواھري کي عزت سان ملي موڪلائي چوڪلائي روانو ڪيو. جڏھن خليل جميلان کي اھا حقيقت ٻڌائي تھ ھوءَ ڏاڍي خوش ٿي. جواھري موھن ۽ محمد حليم سوداگر جي خيرخواھيءَ جي شڪر گذار ٿي. اھي پئسا جيڪي ڪارخاني ۾ شامل ڪيل ھئا، تن مان گھڻي بچت ٿي، ۽ پوءِ محمد حليم جي صلاح سان خليل پنھنجي لاءِ ھڪڙو ننڍڙو دڪان ورتو، جنھن ۾ ھر قسم جو سامان خريد ڪري رکيائين. ٿوري عرصي ۾ ھن کي واپار مان وڏو فائدو ٿيڻ لڳو. ڇو تھ ھو گراھڪن سان مروت ساڻ پيش ايندو ھو ۽ ھوشياريءَ سان ڌنڌو ڪندو ھو، تنھنڪري چوڌاري مشھور ٿي ويو. پڇاڙيءَ جا ڏينھن عزت، شان ۽ سک سان گذارڻ لڳو اڳوڻا تڪليفن جا ڏينھن، جيڪي ڏٺا ھئائين، تن جو چڱو بدلو مليو ھوس! ڌڻي شل سڀني کي خليل جھڙو سکيو سھنجو ڪري.
+***
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا د��من لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردست�� ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ ��ھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيو��، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي ��ار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. ��ھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏک��ن جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ��ھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ ط��ح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي ��ک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان ا��ي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائ��ن پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ ��ھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ تارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+
+
+عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو
+باب ٽيون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب چوٿون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب پنجون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب ڇهون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدون عرب ۾ عورت جو درجو
+اسلام جو ظاهر ٿيڻ
+عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب چوٿون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب پنجون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب ڇهون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدون عرب ۾ عورت جو درجو
+باب چوٿون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب پنجون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب ڇهون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدون عرب ۾ عورت جو درجو
+اسلام جو ظاهر ٿيڻ
+عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب پنجون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب ڇهون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدون عرب ۾ عورت جو درجو
+باب پنجون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب ڇهون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدون عرب ۾ عورت جو درجو
+اسلام جو ظاهر ٿيڻ
+عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدونعرب ۾ عورت جو درجو باب ڇهون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدون عرب ۾ عورت جو درجو
+باب ڇهون اسلام جو ظاهر ٿيڻ عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدون عرب ۾ عورت جو درجو
+اسلام جو ظاهر ٿيڻ
+عرب جا حالاتعربستان جاگرافيائي حدون عرب ۾ عورت جو درجو
+سنڌي ادبي بورڊ بابت
+بورڊ جي تاريخ بورڊ جو آئين خبرنامو بورڊ جا چيئرمين بورڊ جا سيڪريٽري بورڊ جا ميمبر بورڊ بابت ڪجهه وڌيڪ
+بورڊ جي تاريخ بورڊ جو آئين خبرنامو بورڊ جا چيئرمين بورڊ جا سيڪريٽري بورڊ جا ميمبر بورڊ بابت ڪجهه وڌيڪ
+بورڊ جو آئين خبرنامو بورڊ جا چيئرمين بورڊ جا سيڪريٽري بورڊ جا ميمبر بورڊ بابت ڪجهه وڌيڪ
+خبرنامو
+بورڊ جا چيئرمين
+بورڊ جا سيڪريٽري
+بورڊ جا ميمبر
+بورڊ بابت ڪجهه وڌيڪ
+ادبي بورڊ لائبراري/ٻاراڻو ادب/عجيب طلسم/صفحو نمبر1
+عجيب طلسم
+شمس العلماءُ ميرزا قليچ بيگ
+گھڻين صدين جي ڳالھھ آھي، تھ ھڪڙو عرب بادشاھھ ”غرناطھ“ ۾ بادشاھي ڪندو ھو. ھو ڏاڍو بھادر ۽ حشمت وارو ھو. پنھنجي ساري جواني ھن جنگين ۾ گذاري. جڏھن منجھس پيريءَ جا اثر ظاھر ٿيڻ لڳا، تڏھن ارادو ڪيائين تھ ھاڻي آرام ۽ آسائش ۾ گذاريان ۽ آسپاس وارن بادشاھن سان صلح ڪري، پنھنجين فتحن جو فائدو وٺان ۽ باقي حياتيءَ جا ڏينھن لذت ۽ فرحت سان گذاريان، پر پاسي وارن بادشاھن مان ڪي جوان، بھادر ۽ جنگجو بھ ھئا، انھن جي مرضي نھ ھئي تھ ھن ٻڍي ۽ زبردست بادشاھھ کي سک ٿي سمھڻ ڏين، پنھنجن پِين – ڏاڏن جا وير وساري ڇڏين. تنھن کان سواءِ خود انھيءَ بادشاھھ جي ملڪ ۾، جن ماڻھن سان ھن زبردستي ۽ ڏاڍائي ڪئي ھئي، سي ھينئر ھن کي سک آرام جو خواھشمند ڏسي، فساد ۽ شورش ڪرڻ جو وجھھ ڳولڻ لڳا، ۽ سندس گاديءَ جي ھنڌ تي ڪاھي اچڻ جي تياري ڪرڻ لڳا. انھيءَ طرح جوانيءَ جي زبردستيءَ جي ڪري پِيريءَ ۾ ھن کي چؤطرف دشمن ڦري آيا.
+”غرناطھ“ جي آسپاس جبل ۽ ٻيلا گھڻا آھن، انھن ۾ گھڻا دشمن لڪي ويھندا ھئا، انھيءَ لاءِ تھ وجھھ وٺي اوچتو شھر تي ڪاھي پون. انھن جو سماءُ بادشاھھ کي پوريءَ طرح پئجي نٿي سگھيو، تنھنڪري جبل جي چوٽين تي ھن ٺلھھ ٺھرايا ۽ انھن تي پھري وارا مقرر ڪيا ۽ جبلن جي وچ وارن درن ۾ فوجون بيھاري ڇڏيون تھ جڏھن ڪنھن دشمن جي اچڻ جي خبر پوين، تڏھن رات جو باھھ جي مچن ٻارڻ سان ۽ ڏينھن جو دنھن دکائڻ سان، کيس توڙي شھر جي ماڻھن کي خبر ڏين. انھيءَ ھوندي بھ ڪي دشمن اھڙا چالاڪ ۽ خبردار ھوندا ھئا، جو ڪن ڏکين جبلن جي لڪن کان لنگھي ايندا ھئا ۽ ملڪ کي ڦري لٽي ھليا ويندا ھئا ۽ ماڻھن کي بھ قيد ڪري ويندا ھئا. انھيءَ ڪري بادشاھھ ڏاڍي پريشاني ۽ انتظار، فڪر ۽ ڳڻتيءَ ۾ رھندو ھو.
+اھڙيءَ سخت پريشانيءَ جي حالت ۾ ھڪڙو ٻڍو عرب حڪيم ۽ نجومي بادشاھھ جي دربار ۾ اچي وارد ٿيو. ھن جي اڇي ڏاڙھي ايڏي وڏي ھئي جو دن تي پئي پيئي. ھو اصل ”مصر“ جو رھاڪو ھو اگرچھ اھڙو ڪراڙو ھو تھ بھ ھمت ڀريو ۽ چست چالاڪ ھو، جو ”مصر“ کان وٺي پنڌ ئي پنڌ ”غرناطھ“ تائين آيو ھو ۽ سواءِ لٺ جي ٻيو ڪو بھ ھٿيار يا وسيلو ڪونھ ھئس. اھا ھڪڙي عجيب لٺ ھئي. مٿس عجيب قسم جا چِٽ، نقش ۽ شڪليون نڪتل ھيون. اھو حڪيم ۽ نجومي اگرچ اڳي اتي نھ آيو ھو، تڏھن بھ ملڪن ۾ اھڙو مشھور ھو، جو سندس ناموس اڳي ئي اتي ٻڌڻ ۾ آئي ھئي. ھن جو نالو ”ابراھيم ابن ايوب“ ھو. مشھور ھو تھ ھن نبيءَ سڳوري جو زمانو ڏٺو ھو ۽ ھن جو پيءُ ”ابو ايوب“ حضرت جن جي پوين اصحابن مان ھو. اھو حڪيم ننڍپڻ ۾ ”عمرو عاص“ جي فوج سان گڏ ”مصر“ ۾ آيو ھو، جنھن فوج ”مصر“ جي فتح ڪئي ھئي. انھيءَ وقت کان وٺي ھو اتي جو رھاڪو ٿيو ۽ ”مصر“ جي ”قسيسن“ يا پادرين ۽ راھبن سان گڏ رھي، انھن جي صحبت ۾ ڪيترائي قديم علم حاصل ڪيا ھئائين. انھن مان نجوم، ڪيميا، جادو ۽ طلسم جا علم خاص ڌيان سان پڙھيا ھئائين. اھا ڳالھھ مشھور ٿي ويئي ھئي تھ عمر وڏي ڪرڻ جي ڳجھھ بھ ھن معلوم ڪيو ھو، جنھنڪري ھن جي ڄمار انھيءَ ٻن سون ورھين کان بھ زياده ھئي.
+انھيءَ پوڙھي حڪيم جو بادشاھھ گھڻو آڌرڀاءُ ڪيو ۽ ھن کي پنھنجي خاص محلات ۾ جاءِ ڏنائين، پر ھن نجومي حڪيم عذر ڏيئي معافي گھري ۽ شھر جي ويجھو ھڪڙي جبل جي غار ۾ رھڻ جي اجازت گھريائين. ھن انھيءَ غار کي ڪشادو ڪرايو ۽ انھيءَ ۾ وڏو ايوان ٺھرايائين ۽ غار جي ڇِت مان ھڪڙو سوراخ کوھھ وانگي مٿي ٻاھرين کليل ھوا تائين پھچارايائين، جنھن مان غار ۾ ويٺي، ھو آسمان جي تارن کي ڏينھن جو بھ پيو ڏسندو ھو. غار جي ڀتين تي ھن ”مصر“ جون ڪي نشانيون، نقش ۽ صورتون بھ اڪرايون ۽ ��ارن جون شڪليون ۽ بُرجن جون علامتون بھ کوٽايون. ايوان ۾ وري عجيب قسم جا ھٿيار رکايائين. اھو سڀ ڪم ھن بادشاھھ جي حڪم پٺيان اتي جي ھوشيار ڪاريگرن کان ڪرايو، جن کي انھيءَ ڳجھي راز ۽ عجيب اسرار جو ڪو بھ سماءُ پئجي نٿي سگھيو.
+سگھوئي اھو نجومي حڪيم، بادشاھھ جو رازدان ٿي ويو ۽ سڀڪنھن ڳالھھ ۾ بادشاھھ ھن سان صلاح مصلحت ڪندو ھو. ھڪڙي ڀيري بادشاھھ پنھنجن پاڙيسري بادشاھن ۽ دشمنن جي شڪايت حڪيم سان ويٺي ڪئي ۽ انھن جي دفع ڪرڻ لاءِ ھن جيڪي ڪوششون ڪيون ھيون، تن جي ڪارگر نھ ٿيڻ تي افسوس ۽ ارمان پئي ڪيائين تھ حڪيم، بادشاھھ کي ٻڌايو تھ جڏھن آئون ”مصر“ ۾ ھوس، تڏھن ”برسا“ شھر جي ويجھو مون ھڪڙو عجيب طلسم ڏٺو ھو، جو قديم وقت جي ڪنھن بُت پرست ”قسيس“ بنايو ھو، اھو شھر جي نزديڪيءَ ۾ ھڪڙي جبل جي چوٽيءَ تي بيھاريل ھو. اتان ”نيل نديءَ“ جي ساري وادي نظر پئي آئي. اھو طلسم ھڪڙي گھيٽي يا رڍ جي صورت ۾ ھو ۽ انھيءَ جي مٿان وري ھڪڙو ڪڪڙ ٺاھيل ھو. اھي ٻيئي پتل جا ھئا ۽ ھڪڙي محور تي پيا ڦرندا ھئا. جڏھن ڪو غنيم انھيءَ ملڪ تي چڙھي ڪري ايندو ھو، تڏھن گھيٽي جو منھن انھيءَ پاسي ٿيندو ھو ۽ ساڳئي وقت ۾ اھو ڪڪڙ بھ ٻانگ ڏيندو ھو. انھيءَ ٻانگ تي ماڻھو خبردار ٿيندا ھئا ۽ دشمن کي روڪڻ جي تياري ڪندا ھئا. معلوم ٿيندو ھون تھ دشمن ڪھڙي طرح کان ڪاھيو ٿو اچي. پوءِ اڳيئي لشڪر وٺي وڃي انھيءَ کي روڪڻ جي ڪوشش ڪندا ھئا. ھيءَ ڳالھھ ٻڌي بادشاھھ ڏاڍو خوش ٿيو ۽ حيرت بھ لڳيس. چوڻ لڳو تھ ”جي ڪو اھڙو گھيٽو ۽ اھڙو ڪڪڙ مون وٽ بھ ھجي تھ آئون جيڪر ڪھڙي نھ آرام ۾ ھجان ۽ فرحت سان ڊپ ڊاءُ کان سواءِ سمھي ننڊون ڪريان!“
+جڏھن بادشاھھ جي خوشي ۽ حيرت جو جوش ڍرو ٿيو، تڏھن نجومي وري چوڻ لڳس تھ ”جڏھن عربن ”مصر“ جو ملڪ فتح ڪيو ھو، تڏھن اتي آئون قسيسن سان گڏ رھڻ لڳس ۽ ھنن جون رسمون ۽ راھون معلوم ڪرڻ لڳس ۽ ھنن جا ڳجھا علم ۽ ھنر سکڻ لڳس. ھڪڙي ڏينھن آئون ”نيل نديءَ“ جي ڪناري تي ويٺو ھوس تھ ھڪڙي ٻڍي قسيس ”مصر“ جي انھن مشھور منارن ڏي اشارو ڪيو، جي صحرا ۾ جبلن جي پاسي ۾ بيٺل آھن ۽ جن کي ”پرئمڊ“ يا ”اھرام“ سڏيندا آھن. چوڻ لڳو تھ ”جيڪو ڳجھو علم انھن اھرامن ۾ لڪو پيو آھي، تنھن جي مقابلي ۾ اسان جو علم ڪي بھ ڪين آھي. انھيءَ وچئين ھرم ۾ ھڪڙو زير زميني قبرستان آھي، جنھن ۾ انھيءَ وڏي قسيس جو ”ممي يا موميائي“ ڪيل لاش پوريل آھي، جنھن انھن اھرامن يا منارن جي ٺاھڻ ۾ مدد ڏني ھئي. انھيءَ لاش سان گڏ ھڪڙو عجيب ڪتاب پوريل آھي، جنھن ۾ مادو، طلسم ۽ ٻين مخفي علمن جو ڳجھھ لکيل آھي. جڏھن حضرت ”آدم“ بھشت مان نڪتو ۽ زمين تي آيو تڏھن اھو ڪتاب انھيءَ کي ڏنو ويو. پوءِ نسل بنسل اھو حضرت .سليمان“ کي مليو، جنھن انھيءَ جي مدد سان ”بيت المقدس“ جي عمارت بنائي، اھو ساڳيو ڪتاب انھي ٻڍي قسيس کي ڪيئن ھٿ لڳو، تنھن جي خدا کي خبر آھي!“
+”جڏھن مون ھن کان اھا ڳالھھ ٻڌي، تڏھن منھنجي دل ۾ اھو شوق پيدا ٿيو تھ ڪنھن بھ طرح اھو ڪتاب ھٿ ڪريان.“ ”عرب“ توڙي ”مصر“ جي مدد سان مون اھو ڪم شروع ڪيو. انھيءَ وڏي اھرم يا مناري ۾ مون کوٽي کوٽي ھڪڙو سوراخ ڪيو، ۽ ڏاڍي محنت ۽ تڪليف سان ھڪڙي ڳجھي سرنگھھ تائين پھتس. انھيءَ سرنگھھ جي وسيلي ھيٺ وڃي، آئون انھيءَ ھرم جي وچ واري ڪوٺيءَ ۾ آيس، جتي انھيءَ وڏي قسيس جو لاش رکيل ھو. مون انھيءَ لاش جو ٻاھريون موميائي غلاف يا پوش ڀڃي ڦاڙي، ۽ ڪفن جا پٽا کولي، اھو ناياب ۽ قيمتي ڪتاب لڌو، جو ھن جي سيني تي رکيل ھو. اھو ڪتاب کڻي، آئون پويان پير ڏيئي، ساڳيءَ سرنگھھ جي رستي ڏڪندو ڏڪندو ٻاھر نڪري آيس.“
+بادشاھھ حيرت ۾ پئجي چيو تھ ”اي ابن ابو ايوب، تون ڪو وڏو سياح آھين! تو دنيا جا ڪي وڏا عجائب غرائب ڏٺا آھن،. پر توکي انھيءَ ”اھرام جي ڳجھھ مان ڪھڙو فائدو“ ۽ ”حضرت سليمان“ جي انھيءَ عجيب ڪتاب مان ڪھڙو نفعو پھچي سگھندؤ.“
+نجوميءَ چيو تھ ”نفعو اھو آھي تھ انھيءَ ڪتاب جي پڙھڻ مان مون کي سڀ قسم جي جادوءَ جي خبر پئجي ويئي آھي، ۽ آئون جنن ۽ ديون کان مدد وٺي ڪو بھ ڪم ڪري ٿو سگھان.“ ”برسا“ جي طلسم جو ڳجھھ بھ مون کي معلوم ٿي ويو، ۽ آئون اھڙو ساڳيو طلسم پاڻ تيار ڪري ٿو سگھان، بلڪ انھيءَ کان بھ ٻيو بھتر طلسم جوڙي ٿو سگھان
\ No newline at end of file