diff --git "a/11/12129.json" "b/11/12129.json" new file mode 100644--- /dev/null +++ "b/11/12129.json" @@ -0,0 +1,4690 @@ +{ + "letter_id": "12129", + "bd_url": "https://www.bullinger-digital.ch/letter/12129", + "dominant_topic": 1, + "topic_dist": [ + 0.053219, + 0.064726, + 0.047719, + 0.057224, + 0.048078, + 0.044998, + 0.047571, + 0.052658, + 0.047052, + 0.046187, + 0.045223, + 0.048337, + 0.044624, + 0.04723, + 0.049445, + 0.053248, + 0.048996, + 0.048731, + 0.059707, + 0.045025 + ], + "citations": [ + { + "rank": 1, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Sanctis", + "max_score": 0.711336, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Sanctis_window_75", + "psc_text": "XVI. Teneamus istam indeclinabilem confessionem. Non est simile offendere in creaturam, et offendere in Creatorem. Certe qualitates creaturarum disserendo quaeramus, et si in aliquo fallimur, in quod pervenimus in eo ambulemus. Tunc enim si quid aliter sapimus, et hoc nobis Deus revelabit (Philipp. III, 15 16,). Unde hesterno die diutius disputavimus. Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8) . Nos mundandis cordibus modis omnibus instemus, omni conatu invigilemus; omni prece, quantum possumus, impetremus, ut cor mundemus. Et si de his quae forinsecus sunt cogitamus: Mundate, ait, quae intus sunt, et quae foris sunt mundata erunt (Id. XXIII, 26) . 16. Visio Dei an carni promissa. Salutare Dei, Christus per carnem videbitur. Christus in judicio videbitur ab omni carne. Fortassis alicui videatur tam clarum esse testimonium de carne, quam de corde: quia scriptum est, Videbit omnis caro salutare Dei (Luc. III, 6) . Habemus de corde evidentissimum testimonium. Beati", + "candidate_score": 0.711336, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Sanctis_window_77", + "psc_text": "videretur, nemo dubitaret carnem visuram esse substantiam Dei; quia, Videbit omnis caro salutare Dei. Quia vero Dominus noster Jesus Christus, et oculis cordis mundis, perfectis, Deo plenis videri potest quantum attinet ad ejus divinitatem; visus est autem et in corpore, secundum quod scriptum est, Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est (Baruch III, 38) : unde scio quomodo dictum sit, Videbit omnis caro salutare Dei? Quia videbit Christum, dictum est, nemo dubitet. CAPUT XVII. Sed utrum in corpore Dominum Christum, an sicut erat in principio Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hinc ambigitur, hoc quaeritur. Noli me urgere uno testimonio; cito confiteor: Videbit omnis caro salutare Dei. Dicunt hoc esse, Videbit omnis caro Christum Dei. Sed visus est Christus et in carne, non quidem carne mortali, si adhuc illa spiritualis mutatio caro dicenda est; quia et ipse post resurrectionem sic dixit videntibus", + "candidate_score": 0.697456, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_59_61", + "bdc_text": "1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Sanctis_window_628", + "psc_text": "mensam potentis prudenter accesserat. Ad illam mensam, de qua nobis modo Salomonis proverbia loquebantur, ubi scriptum est: Si sederis coenare ad mensam potentis, cognoscens intellige quae apponuntur tibi; et sic extende manum tuam, sciens quoniam similia te oportet praeparare (Prov. XXIII, 1, 2) . Hujus coenae mysterium beatus apostolus Joannes evidenter exposuit, dicens: Sicut Christus pro nobis animam suam posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere (I Joan. III, 16) . Intellexit hoc, fratres, sanctus Laurentius; intellexit, ac fecit: et prorsus qualia sumpsit in illa mensa, talia praeparavit. Amavit Christum in vita sua, imitatus est eum in morte sua. CAPUT II. 2. Christum sequi omnes debemus. Et nos ergo, fratres, si veraciter amamus, imitemur. Non enim meliorem reddere poterimus dilectionis fructum, quam imitationis exemplum; Christus enim pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus (I Petr. II, 21) . In hac sententia vidisse videtur apostolus", + "candidate_score": 0.682485, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73_75", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat . Res enim dilata est in 20 .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Sanctis_window_615", + "psc_text": "temere judicatis. Tamen, fratres mei, obsecro vos, de potestatibus potest mihi dici: Moneret illum, et bona faceret. Et respondeo ego: Monui, sed non me audivit. Et ibi monui, ubi tu non audisti. Populum quis monet in parte? Vel potuimus unum hominem in parte admonere, et dicere: Sic age, vel sic age, ubi alius nullus esset. Quis ducat populum in partem, et nullo sciente moneat populum? 18. Malus mortuus, bis dolendus. Ista necessitas nos coegit talia vobis loqui, ne malam rationem reddamus Deo de vobis; ne dicatur nobis, Tu moneres, tu dares, ego exigerem (Luc. XIX, 23). CAPUT XX. Avertite ergo vos, ergo omnino avertite vos ab istis cruentis factis. Non ad vos pertineat, cum talia videtis et auditis, nisi misereri. Sed malus mortuus est. Bis dolendus est; quia et mortuus, et malus. Bis dolendus; quia bis mortuus, et temporaliter, et in aeternum. Nam si bonus mortuus esset, affectu humano doleremus;", + "candidate_score": 0.6782, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_57_59", + "bdc_text": "in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht :", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Sanctis_window_77", + "psc_text": "videretur, nemo dubitaret carnem visuram esse substantiam Dei; quia, Videbit omnis caro salutare Dei. Quia vero Dominus noster Jesus Christus, et oculis cordis mundis, perfectis, Deo plenis videri potest quantum attinet ad ejus divinitatem; visus est autem et in corpore, secundum quod scriptum est, Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est (Baruch III, 38) : unde scio quomodo dictum sit, Videbit omnis caro salutare Dei? Quia videbit Christum, dictum est, nemo dubitet. CAPUT XVII. Sed utrum in corpore Dominum Christum, an sicut erat in principio Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hinc ambigitur, hoc quaeritur. Noli me urgere uno testimonio; cito confiteor: Videbit omnis caro salutare Dei. Dicunt hoc esse, Videbit omnis caro Christum Dei. Sed visus est Christus et in carne, non quidem carne mortali, si adhuc illa spiritualis mutatio caro dicenda est; quia et ipse post resurrectionem sic dixit videntibus", + "candidate_score": 0.669036, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42_44", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Sanctis_window_345", + "psc_text": "verbum quod jam est in corde meo, assumo vocem, et assumpta voce loquor tibi: sonus vocis ducit ad te intellectum verbi: et cum ad te duxit sonus vocis intellectum verbi, sonus quidem ipse pertransit; verbum autem quod ad te sonus perduxit, jam est in corde tuo, nec recessit a meo. Sonus ergo, transacto verbo ad te, nonne tibi videtur dicere sonus ipse, Illum oportet crescere, me autem minui? Sonus vocis strepuit in ministerium, et abiit, quasi dicens, Hoc gaudium meum completum est (Joan. III, 30, 29) . Verbum teneamus, verbum medullitus conceptum non amittamus. Vis videre vocem transeuntem, et Verbi divinitatem manentem? Baptismus Joannis modo ubi est? Ministravit, et abiit. Christi nunc Baptismus frequentatur. Omnes in Christum credimus, salutem in Christo speramus: hoc sonuit vox. Nam quia discernere difficile est a voce verbum, et ipse Joannes putatus est Christus. Vox verbum putata est: sed agnovit se vox, ne offenderet verbum.", + "candidate_score": 0.656411, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_74", + "bdc_text": "si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Sanctis_window_772", + "psc_text": "audire? Vestimenta lapidantium servabat, ut omnium manibus lapidaret. Ergo posteaquam Stephanus sanctus stans exigeret debitum dicens, Domine Jesu, accipe spiritum meum; attendens inimicos suos, qui sibi lapidando malum debitum faciebant, et addebant ad thesaurum illum, de quo dicit apostolus Paulus, Tu autem secundum duritiam tuam et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei (Rom. II, 5) : attendit eos, et misertus est eis, et fixit pro eis genu. Pro se stabat, pro eis genua figebat. Discrevit justum a peccatoribus: pro justo stans petebat, quia mercedem exigebat; pro peccatoribus genua fixit, quia sciebat quam difficile pro tam sceleratis posset exaudiri. Quamvis justus, quamvis sub ipsa corona constitutus, non praesumpsit, sed genu fixit: non attendens quid ipse dignus esset petendo accipere, sed quid ipsi digni essent, a quibus volebat horrenda supplicia removere. Domine, inquit, ne statuas illis hoc peccatum. 8. Christus in crucis cathedra docens regulam", + "candidate_score": 0.647153, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 2, + "cf_id": "cf025", + "work_id": "078_Gregorius-I_Benedictionale", + "max_score": 0.705623, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "078_Gregorius-I_Benedictionale_window_14", + "psc_text": "Concedat vobis, ut sicut ei cum ramis Palmarum caeterarumve frondium praesentare studuistis, ita cum palma victoriae et fructu bonorum operum ei post obitum apparere valeatis. Amen. Quique Unigeniti Filii ejus passionem puro corde creditis, mente devota venerari studetis, ad Resurrectionis ejus festa et vestrae remunerationis praemia, ipsius fulti munimine, veniatis. Amen. Quod ipse praestare, dignetur, etc. Item alia Benedictio de Passione. Omnipotens Deus, qui Unigeniti sui passione tribuit vobis humilitatis exemplum, concedat vobis per eamdem humilitatem percipere suae Benedictionis ineffabile donum. Amen. Quatenus ipsius resurrectionis percipiatis consortia, cujus patientiae veneramini documenta. Amen. Quo ab eo sempiternae vitae munus percipiatis, per cujus temporalem mortem aeternam vos evadere creditis. Amen. Benedictio in Coena Domini. Benedicat vos Deus, qui per unigeniti Filii sui passionem vetus Pascha in novum voluit converti, concedatque vobis ut, expurgato veteris fermenti contagio, nova in vobis perseveret conspersio. Amen. Et qui ad celebrandam Redemptoris nostri coenam mente devota convenistis,", + "candidate_score": 0.705623, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 3, + "cf_id": "cf020", + "work_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam", + "max_score": 0.703046, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2362", + "psc_text": "ejus, de quo Dominus in passione dicebat: Amen amen dico vobis, non bibam de genimine vitis hujus, donec illud bibam novum in regno Patris mei (Marc. XIV, 25) . Quae ex parte complentur in Ecclesia, quando dicit Dominus discipulis suis: Bibite, amici mei, et inebriamini, fratres, quod vinum laetificat cor hominis (Ps. CIII). Et in plena luce atque meridie bibitur a Joseph cum fratribus suis (Gen. IV). Et complebitur plenius, quando inebriabitur terra benedictionibus Domini. Triticum quoque de quo panis coelestis efficitur, illud est, de quo loquitur Dominus: Caro mea vere est cibus. Rursumque de vino: Et sanguis meus vere est potus (Joan. VI) . (Vers. 10-12.) Transite, transite per portas, praeparate viam populo, planum facite iter, et eligite lapides, elevate signum ad populos. Ecce Dominus auditum fecit in extremis terrae: dicite filiae Sion, Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt", + "candidate_score": 0.703046, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_60_62", + "bdc_text": "\"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" :", + "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2362", + "psc_text": "ejus, de quo Dominus in passione dicebat: Amen amen dico vobis, non bibam de genimine vitis hujus, donec illud bibam novum in regno Patris mei (Marc. XIV, 25) . Quae ex parte complentur in Ecclesia, quando dicit Dominus discipulis suis: Bibite, amici mei, et inebriamini, fratres, quod vinum laetificat cor hominis (Ps. CIII). Et in plena luce atque meridie bibitur a Joseph cum fratribus suis (Gen. IV). Et complebitur plenius, quando inebriabitur terra benedictionibus Domini. Triticum quoque de quo panis coelestis efficitur, illud est, de quo loquitur Dominus: Caro mea vere est cibus. Rursumque de vino: Et sanguis meus vere est potus (Joan. VI) . (Vers. 10-12.) Transite, transite per portas, praeparate viam populo, planum facite iter, et eligite lapides, elevate signum ad populos. Ecce Dominus auditum fecit in extremis terrae: dicite filiae Sion, Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt", + "candidate_score": 0.683735, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_59_61", + "bdc_text": "1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2362", + "psc_text": "ejus, de quo Dominus in passione dicebat: Amen amen dico vobis, non bibam de genimine vitis hujus, donec illud bibam novum in regno Patris mei (Marc. XIV, 25) . Quae ex parte complentur in Ecclesia, quando dicit Dominus discipulis suis: Bibite, amici mei, et inebriamini, fratres, quod vinum laetificat cor hominis (Ps. CIII). Et in plena luce atque meridie bibitur a Joseph cum fratribus suis (Gen. IV). Et complebitur plenius, quando inebriabitur terra benedictionibus Domini. Triticum quoque de quo panis coelestis efficitur, illud est, de quo loquitur Dominus: Caro mea vere est cibus. Rursumque de vino: Et sanguis meus vere est potus (Joan. VI) . (Vers. 10-12.) Transite, transite per portas, praeparate viam populo, planum facite iter, et eligite lapides, elevate signum ad populos. Ecce Dominus auditum fecit in extremis terrae: dicite filiae Sion, Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt", + "candidate_score": 0.682527, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61_63", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" : \"Inn disen wesenlichen geystlichen dingen stat [ steht ] die gantze krafft , würkung und frucht der Sacramenten\" ( BSRK V/I 106 , 351) . .", + "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2362", + "psc_text": "ejus, de quo Dominus in passione dicebat: Amen amen dico vobis, non bibam de genimine vitis hujus, donec illud bibam novum in regno Patris mei (Marc. XIV, 25) . Quae ex parte complentur in Ecclesia, quando dicit Dominus discipulis suis: Bibite, amici mei, et inebriamini, fratres, quod vinum laetificat cor hominis (Ps. CIII). Et in plena luce atque meridie bibitur a Joseph cum fratribus suis (Gen. IV). Et complebitur plenius, quando inebriabitur terra benedictionibus Domini. Triticum quoque de quo panis coelestis efficitur, illud est, de quo loquitur Dominus: Caro mea vere est cibus. Rursumque de vino: Et sanguis meus vere est potus (Joan. VI) . (Vers. 10-12.) Transite, transite per portas, praeparate viam populo, planum facite iter, et eligite lapides, elevate signum ad populos. Ecce Dominus auditum fecit in extremis terrae: dicite filiae Sion, Ecce Salvator tuus venit: ecce merces ejus cum eo, et opus ejus coram illo. Et vocabunt", + "candidate_score": 0.671386, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_69_71", + "bdc_text": "Haec omnia constanter negat Ioannes . Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere . Quid hoc apud nostros parere possit , ipsi iudicate! Etsi ego tantum concedere vellem Ioanni , timeo periculum totius ecclesiae ;", + "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_362", + "psc_text": "est enim arrogantiae, ut ausus sit ostendere Salvatori universa regna terrae, et dicere: Haec omnia mihi tradita sunt (Matth. et Luc. IV) . Conabitur quoque Judam, id est, domum confessionis intrare, et crebro per eos qui in Ecclesia negligentes sunt, usque ad collum veniet, credentes in Christo cupiens suffocare, et extendet alas suas, implens universam regionem Emmanuelis; sed non poterit obtinere, quia habet Judas praesentem Deum. Legimus in Evangelio secundum Joannem (Joan. IX), quod caecum a nativitate, cujus oculos, luto ex saliva sua facto Dominus linierat, miserit ad aquas Siloe, quibus cum caecus lavisset lutum, caecitate detersa, clarum oculorum lumen accepit: quod post signi magnitudinem, indicat, non aliter caecitatem Judaeorum et omnis increduli posse sanari, nisi doctrina aquarum Christi, quae absque strepitu et clamore verborum leniter fluit, tenebrae prioris fugentur erroris. Hoc quod in Septuaginta legitur: Et ambulabit super omnem murum vestrum, et auferet de Judaea hominem, qui possit caput", + "candidate_score": 0.662202, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_79_81", + "bdc_text": "s. oben Anm. 1 . Optarem quoque a CaspereKaspar Megander. moneri GyronumPeter Cyro .", + "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_515", + "psc_text": "annotabo quae didici, fundamenta jaciens Scripturarum. Caeterum si aut tu volueris, aut spatium fuerit, et voluntati nostrae Christus annuerit, spiritale supra struendum est aedificium, ut imposito culmine, perfecta Ecclesiae ornamenta monstremus. Proposuisti de Isaia Visionem Babylonis, et Philisthiim, Moab, et Damasci, Aegyptique, et deserti maris, et Idumaeae, et Arabiae, et Vallis visionis, et Tyri: quas si latius nitar exponere, multis libris opus erit, et exactoris mei navigatio in annum alterum differetur. Itaque ut vis, singulis testimoniis breves sententiolas coaptabo, ut non tam exponam quid sentiam, quam paucis verbis tibi sentienda dimittam. Dictamus haec, non scribimus: currente notariorum manu currit oratio. Nolumus enim nostra laudari, sed Prophetae dicta intelligi, nec jactamus eloquentiam, sed scientiam quaerimus Scripturarum. Incipiamus ergo a Babylone. » Cap. XIII (Cap. XIII.--Vers. 1.) Onus Babylonis, quod vidit Isaias, filius Amos. Verbum Hebraicum MESSA ( ), vel onus, vel pondus, intelligi potest. Et ubicumque praepositum fuerit, minarum plena sunt", + "candidate_score": 0.628566, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_31", + "bdc_text": "HBBW XIV [Nr. 2051 ] 590f , 15-19 und Anm. 8 ] nach innhallt des Canntzelbüechlins unnd der Disputation zu verbeßeren unnd dennselbigenn glichförmig zue machen .", + "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2445", + "psc_text": "occulte detrahit (Eccles. X, 11) ; et hujus pater David: Sedens adversus fratrem tuum loquebaris, et adversus filium matris tuae ponebas scandalum. Haec fecisti, et tacui: existimasti, inique, quod ero tui similis. Arguam te, et ponam contra faciem tuam (Ps. XLIX, 20, 21) ; ut quae in aliis criminaris, ipse habere docearis. Si cui autem explanationum in Prophetas displicet longitudo: audiat libere, multo me pauciora dixisse, quam rei [ Al. rerum] obscuritas flagitat, et posse unumquemque de nostra latitudine breves sibi Commentariolos facere, qui tamen pleno intellectui non sufficient. Neque enim simplex a Prophetis historia, et gestorum ordo narratur: sed aenigmatum plena sunt omnia; aliudque in verbis sonant, aliud tenetur in sensibus: ut quae aestimaveris plana, et inoffensa currere lectione; sequentium rursum obscuritatibus involvantur. Verum tempus est, ut finem imponam volumini prophetali, in cujus expositione si prolixior solito fuero, extremis partibus concedendum est, quas dividere nolui, ne librorum numerus augeretur.", + "candidate_score": 0.6258, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber .", + "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_267", + "psc_text": "dic: Aure audietis, et non intelligetis, et videntes videbitis, et non perspicietis; incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt, et oculos suos compresserunt, ne forte videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertant se, et sanem eos (Act. XXVIII, 26, 27) . Visus est autem Filius in regnantis habitu, et locutus est Spiritus sanctus propter consortium majestatis, unitatemque substantiae. Quaerat aliquis, quomodo nunc Propheta Dominum vidisse se dicat, et non absolute Dominum, sed Dominum sabaoth, ut in consequentibus ipse testatur; cum evangelista Joannes dixerit: Deum nemo vidit unquam (Joan. I, 20) . Et ad Mosen loquatur Deus: Non poteris faciem meam videre: neque enim videbit homo faciem meam, et vivet (Exod. XXXIII, 20). Ad quod respondebimus, non solum Patris divinitatem, sed ne Filii quidem et Spiritus sancti, quia una in Trinitate natura est, posse oculos carnis aspicere; sed oculos mentis, de quibus ipse Salvator ait:", + "candidate_score": 0.622827, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber .", + "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1509", + "psc_text": "timere: dic civitatibus Juda, Synagogis videlicet et populis Judaeorum, de quibus Dominus loquebatur: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel (Matth. XV, 24) . Et Paulus apostolus: Vobis, inquit, oportebat annuntiari primum verbum Dei (Act. XIII, 46). Quid est autem illud quod jubentur dicere? Ecce Deus vester, quem semper exspectabatis: Ecce Dominus Deus in fortitudine veniet, quem contempsistis in humilitate venientem. Et fortitudo ejus dominabitur, qui prius formam servi acceperat, factus Patri obediens usque ad mortem (Philipp. III). Ecce merces ejus cum eo, et opus illius coram eo (Isa. XL, et LXII) . Juxta quod ipse dicit in Evangelio: Venturus est enim Filius hominis in gloria Patris sui et reddet unicuique secundum opus suum (Matth. XVI, 17) . Sicut pastor gregem suum pascet. Iste qui postea in majestate venturus est, prius formam pastoris accipit, et dicit ipse de se: Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, et cognoscunt", + "candidate_score": 0.620336, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 4, + "cf_id": "cf016", + "work_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-incarnationis-Dominicae-sacramento", + "max_score": 0.702007, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-incarnationis-Dominicae-sacramento_window_17", + "psc_text": "credamus in Christo veram carnem, nisi a divinitate omnem cum ea confusionem, aliamve infirmitatem secludamus: neque si eumdem utriusque foederis Deum dicamus, nisi coaeternum ipsimet Verbum profiteamur: nec demum, si ante Virginem agnoscamus illum coepisse, nisi omni principio antiquiorem praedicemus. Commendatur Petri confessio; et cur ille, loquentibus aliis, tacuerit, quamve pulchre idem postea responderit, exponitur. 23. Noli igitur et tu secundum naturam interpretari, quod praeter divinitatis naturam est. Nam etsi credas a Christo veram 709 carnem esse susceptam, et offeras transfigurandum corpus altaribus; non distinguas tamen naturam divinitatis et corporis, et tibi dicitur: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti (Gen. IV, 7) . Divide quod meum, divide quod suum Verbi est. Ego quod erat illius, non habebam: et ille quod meum est, non habebat. Suscepit quod meum est, ut impertiret quod suum est: suscepit non ut confunderet, sed ut repleret. Si credas susceptionem, affingas confusionem; Manichaeus esse desisti,", + "candidate_score": 0.702007, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_64", + "bdc_text": "Igitur confessi sumus Christi corpus nobis adesse in coena , sed per fructum et efficatiam partam salutem per traditum corpus fidei nostrae offerriVor offerri gestrichenes frustra .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-incarnationis-Dominicae-sacramento_window_17", + "psc_text": "credamus in Christo veram carnem, nisi a divinitate omnem cum ea confusionem, aliamve infirmitatem secludamus: neque si eumdem utriusque foederis Deum dicamus, nisi coaeternum ipsimet Verbum profiteamur: nec demum, si ante Virginem agnoscamus illum coepisse, nisi omni principio antiquiorem praedicemus. Commendatur Petri confessio; et cur ille, loquentibus aliis, tacuerit, quamve pulchre idem postea responderit, exponitur. 23. Noli igitur et tu secundum naturam interpretari, quod praeter divinitatis naturam est. Nam etsi credas a Christo veram 709 carnem esse susceptam, et offeras transfigurandum corpus altaribus; non distinguas tamen naturam divinitatis et corporis, et tibi dicitur: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti (Gen. IV, 7) . Divide quod meum, divide quod suum Verbi est. Ego quod erat illius, non habebam: et ille quod meum est, non habebat. Suscepit quod meum est, ut impertiret quod suum est: suscepit non ut confunderet, sed ut repleret. Si credas susceptionem, affingas confusionem; Manichaeus esse desisti,", + "candidate_score": 0.670455, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-incarnationis-Dominicae-sacramento_window_8", + "psc_text": "potest fieri ut per quem sunt omnia, sit unus ex omnibus. CAPUT III. Iis qui Joannis testimonium de Verbi aeternitate non reciperent, increpitis: nec non laudato eodem evangelista, locum expendit: quo non solum Verbi aeternitatem divinitatemque signari tradit; sed etiam ex his eadem in Patre attributa demonstrari. Corporeum in Verbo nihil cogitandum; et quamvis ejus naturam minime capiamus, sufficere nobis debere Joannis auctoritatem, qui quomodo Verbum viderit, explicatur. 14. Nolo nobis credatur, Scriptura recitetur. Non ego dico a me quia in principio erat Verbum (Joan. I, 1) , sed audio: non ego affingo, sed lego; quod omnes legimus, sed non omnes intelligimus. Et cum legitur, audimus omnes, et non audiunt omnes: Incrassatum est enim cor quorumdam, et aures eorum graviter audierunt (Act. XXVIII, 27) ; aures scilicet interioris affectus. Non enim caro peccat, quae suum servat officium, et recipit auditum, sed animus puri auditus pravus interpres, qui recusat audire quae", + "candidate_score": 0.61536, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 5, + "cf_id": "cf026", + "work_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis", + "max_score": 0.701828, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_59_61", + "bdc_text": "1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_34", + "psc_text": "3. Hoc enim in mysterio tunc factum est quod primum discipuli corpus et sanguinem Domini non acceperunt jejuni. Ab universa autem Ecclesia nunc a jejunis semper accipitur. Sic enim placuit Spiritui sancto per apostolos, ut in honorem tanti sacramenti in os Christiani prius dominicum corpus intraret, quam caeteri cibi, et ideo per universum orbem mos iste servatur. Panis enim quem frangimus corpus Christi est (I Cor. X), qui dixit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI) . Vinum autem sanguis ejus est, et hoc est, quod scriptum est: Ego sum vitis vera (Joan. VI) ; sed panis, quia corpus confirmat, ideo corpus Christi nuncupatur, vinum autem, quia sanguinem operatur in carne, ideo ad sanguinem Christi refertur. 4. Haec autem dum sunt visibilia, sanctificata tamen per Spiritum sanctum 384 in sacramentum divini corporis transeunt. Proinde autem, ut sanctissimus Cyprianus ait: « Calix dominicus vino et aqua mistus offertur,", + "candidate_score": 0.701828, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61_63", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" : \"Inn disen wesenlichen geystlichen dingen stat [ steht ] die gantze krafft , würkung und frucht der Sacramenten\" ( BSRK V/I 106 , 351) . .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_34", + "psc_text": "3. Hoc enim in mysterio tunc factum est quod primum discipuli corpus et sanguinem Domini non acceperunt jejuni. Ab universa autem Ecclesia nunc a jejunis semper accipitur. Sic enim placuit Spiritui sancto per apostolos, ut in honorem tanti sacramenti in os Christiani prius dominicum corpus intraret, quam caeteri cibi, et ideo per universum orbem mos iste servatur. Panis enim quem frangimus corpus Christi est (I Cor. X), qui dixit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI) . Vinum autem sanguis ejus est, et hoc est, quod scriptum est: Ego sum vitis vera (Joan. VI) ; sed panis, quia corpus confirmat, ideo corpus Christi nuncupatur, vinum autem, quia sanguinem operatur in carne, ideo ad sanguinem Christi refertur. 4. Haec autem dum sunt visibilia, sanctificata tamen per Spiritum sanctum 384 in sacramentum divini corporis transeunt. Proinde autem, ut sanctissimus Cyprianus ait: « Calix dominicus vino et aqua mistus offertur,", + "candidate_score": 0.695475, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_60_62", + "bdc_text": "\"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" :", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_34", + "psc_text": "3. Hoc enim in mysterio tunc factum est quod primum discipuli corpus et sanguinem Domini non acceperunt jejuni. Ab universa autem Ecclesia nunc a jejunis semper accipitur. Sic enim placuit Spiritui sancto per apostolos, ut in honorem tanti sacramenti in os Christiani prius dominicum corpus intraret, quam caeteri cibi, et ideo per universum orbem mos iste servatur. Panis enim quem frangimus corpus Christi est (I Cor. X), qui dixit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI) . Vinum autem sanguis ejus est, et hoc est, quod scriptum est: Ego sum vitis vera (Joan. VI) ; sed panis, quia corpus confirmat, ideo corpus Christi nuncupatur, vinum autem, quia sanguinem operatur in carne, ideo ad sanguinem Christi refertur. 4. Haec autem dum sunt visibilia, sanctificata tamen per Spiritum sanctum 384 in sacramentum divini corporis transeunt. Proinde autem, ut sanctissimus Cyprianus ait: « Calix dominicus vino et aqua mistus offertur,", + "candidate_score": 0.693719, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_34", + "psc_text": "3. Hoc enim in mysterio tunc factum est quod primum discipuli corpus et sanguinem Domini non acceperunt jejuni. Ab universa autem Ecclesia nunc a jejunis semper accipitur. Sic enim placuit Spiritui sancto per apostolos, ut in honorem tanti sacramenti in os Christiani prius dominicum corpus intraret, quam caeteri cibi, et ideo per universum orbem mos iste servatur. Panis enim quem frangimus corpus Christi est (I Cor. X), qui dixit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI) . Vinum autem sanguis ejus est, et hoc est, quod scriptum est: Ego sum vitis vera (Joan. VI) ; sed panis, quia corpus confirmat, ideo corpus Christi nuncupatur, vinum autem, quia sanguinem operatur in carne, ideo ad sanguinem Christi refertur. 4. Haec autem dum sunt visibilia, sanctificata tamen per Spiritum sanctum 384 in sacramentum divini corporis transeunt. Proinde autem, ut sanctissimus Cyprianus ait: « Calix dominicus vino et aqua mistus offertur,", + "candidate_score": 0.684461, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_97", + "psc_text": "multa sunt quae in Ecclesiis Christi geruntur, ex quibus tamen quaedam sunt quae in Scripturis canonicis commendantur; quaedam vero non sunt quidem scripta, sed tamen tradita custodiuntur (PP. ap. I, 44, al. 27). Sed illa quidem, quae toto orbe terrarum servantur, vel ab ipsis apostolis, vel ab auctoritate principalium conciliorum statuta intelliguntur, sicut Domini passio et resurrectio, et ascensio in coelum, et adventus Spiritus sancti, quae, resoluto die anni, ob memoriam celebrantur, sed et si quid aliud, quod servatur ab universis, quacunque se diffudit Ecclesia. 2. Alia vero, quae varie per diversa loca observantur, sicuti est 412 quod alii jejunant Sabbato, alii non, alii quotidie communicant, alii certis diebus, ab aliis nullus dies praetermittitur quo non offeratur sacrificium, alibi Sabbato tantum et Dominico, alibi tantum Dominico, et si quid aliud hujusmodi animadverti potest, totum hoc genus rerum, ut quibuscunque placuit sacerdotibus Ecclesiae, vel religionis, cui praeerant, instituerunt, nec disciplina in", + "candidate_score": 0.683146, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_33", + "psc_text": "et Salvatoris nostri Jesu Christi, sacerdotis aeterni, ad quem dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Ps. CIX) . 2. Hoc ergo sacrificium Christianis celebrare praeceptum est, relictis ac finitis Judaicis victimis, quae in servitute veteris populi celebrari imperata sunt. Hoc itaque fit a nobis, quod pro nobis Dominus ipse fecit, quod non mane, sed post coenam in vesperum obtulit. Sic enim Christum oportebat adimplere circa vesperam diei, ut hora ipsa sacrificii ostenderet vesperam mundi. Proinde autem non communicaverunt jejuni apostoli, quia necesse erat ut pascha illud typicum antea impleretur, et sic denuo ad verum paschae sacramentum transirent. 3. Hoc enim in mysterio tunc factum est quod primum discipuli corpus et sanguinem Domini non acceperunt jejuni. Ab universa autem Ecclesia nunc a jejunis semper accipitur. Sic enim placuit Spiritui sancto per apostolos, ut in honorem tanti sacramenti in os Christiani prius dominicum corpus intraret, quam caeteri cibi, et", + "candidate_score": 0.682907, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_97", + "psc_text": "multa sunt quae in Ecclesiis Christi geruntur, ex quibus tamen quaedam sunt quae in Scripturis canonicis commendantur; quaedam vero non sunt quidem scripta, sed tamen tradita custodiuntur (PP. ap. I, 44, al. 27). Sed illa quidem, quae toto orbe terrarum servantur, vel ab ipsis apostolis, vel ab auctoritate principalium conciliorum statuta intelliguntur, sicut Domini passio et resurrectio, et ascensio in coelum, et adventus Spiritus sancti, quae, resoluto die anni, ob memoriam celebrantur, sed et si quid aliud, quod servatur ab universis, quacunque se diffudit Ecclesia. 2. Alia vero, quae varie per diversa loca observantur, sicuti est 412 quod alii jejunant Sabbato, alii non, alii quotidie communicant, alii certis diebus, ab aliis nullus dies praetermittitur quo non offeratur sacrificium, alibi Sabbato tantum et Dominico, alibi tantum Dominico, et si quid aliud hujusmodi animadverti potest, totum hoc genus rerum, ut quibuscunque placuit sacerdotibus Ecclesiae, vel religionis, cui praeerant, instituerunt, nec disciplina in", + "candidate_score": 0.680304, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_95", + "psc_text": "de exemplo sumptum est Ninivitarum, qui, damnatis pristinis vitiis, totos se tribus diebus jejunio ac poenitentiae contulerunt, et operti saccis Deum ad misericordiam provocaverunt. CAPUT XLIII. De diversorum dierum ac temporum jejuniis. 1. Praeter haec autem legitima tempora jejuniorum omnis sexta feria propter passionem Domini a quibusdam jejunatur, sed et Sabbati dies a plerisque, propter quod in eo Christus jacuit in sepulcro, 411 jejunio consecratus habetur, scilicet ne Judaeis exsultando praestetur quod Christus sustulit moriendo. Dominico autem die reficiendum semper esse, ut resurrectionem Christi et gaudium nostrum gentibus praedicemus, praesertim cum apostolica sedes hanc regulam servet. 2. Post Pascha autem usque ad Pentecosten licet traditio Ecclesiarum abstinentiae rigorem prandiis relaxaverit, tamen si quis monachorum, vel clericorum, sive etiam devotarum, vel viduarum religiosarum, jejunare cupiunt, non sunt prohibendi, quia et Antonius et Paulus, et caeteri Patres antiqui etiam his diebus in eremo leguntur abstinuisse, neque solvisse jejunium, nisi tantum die Dominico.", + "candidate_score": 0.673794, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_64", + "bdc_text": "Igitur confessi sumus Christi corpus nobis adesse in coena , sed per fructum et efficatiam partam salutem per traditum corpus fidei nostrae offerriVor offerri gestrichenes frustra .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_34", + "psc_text": "3. Hoc enim in mysterio tunc factum est quod primum discipuli corpus et sanguinem Domini non acceperunt jejuni. Ab universa autem Ecclesia nunc a jejunis semper accipitur. Sic enim placuit Spiritui sancto per apostolos, ut in honorem tanti sacramenti in os Christiani prius dominicum corpus intraret, quam caeteri cibi, et ideo per universum orbem mos iste servatur. Panis enim quem frangimus corpus Christi est (I Cor. X), qui dixit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI) . Vinum autem sanguis ejus est, et hoc est, quod scriptum est: Ego sum vitis vera (Joan. VI) ; sed panis, quia corpus confirmat, ideo corpus Christi nuncupatur, vinum autem, quia sanguinem operatur in carne, ideo ad sanguinem Christi refertur. 4. Haec autem dum sunt visibilia, sanctificata tamen per Spiritum sanctum 384 in sacramentum divini corporis transeunt. Proinde autem, ut sanctissimus Cyprianus ait: « Calix dominicus vino et aqua mistus offertur,", + "candidate_score": 0.673182, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_60", + "psc_text": "ungendi sunt, ne forte observatione Quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. CAPUT XXIX. De Coena Domini. 1. Coena Domini, hoc est, quinta feria ultimae Quadragesimae, quando Dominus et Salvator noster, post typicum illud pascha completum, ad verum pascha transiens, mysterium corporis et sanguinis sui primum apostolis tradidit (Matth. XXVI), quando post sacramenta coelestia discipulus fallax et proditor pretium a Judaeis accepit, et Christi sanguinem vendidit (Joan. XIII). Eo etiam die Salvator surgens a coena, pedes discipulorum lavit propter humilitatis formam commendandam, ad quam docendam venerat, sicut et ipse consequenter exposuit. Quod etiam decebat potissimum, ut facto doceret quod observare discipulos praemoneret. 2. Hinc est quod eodem die altaria templique parietes et pavimenta lavantur, vasaque purificantur, quae sunt Domino consecrata. Quo die proinde etiam sanctum chrisma conficitur, quia ante biduum paschae Maria caput ac pedes Domini unguente perfudisse perhibetur. Unde et Dominus discipulis suis dixit: Scitis, quia post biduum pascha fiet, et", + "candidate_score": 0.669638, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_95", + "psc_text": "de exemplo sumptum est Ninivitarum, qui, damnatis pristinis vitiis, totos se tribus diebus jejunio ac poenitentiae contulerunt, et operti saccis Deum ad misericordiam provocaverunt. CAPUT XLIII. De diversorum dierum ac temporum jejuniis. 1. Praeter haec autem legitima tempora jejuniorum omnis sexta feria propter passionem Domini a quibusdam jejunatur, sed et Sabbati dies a plerisque, propter quod in eo Christus jacuit in sepulcro, 411 jejunio consecratus habetur, scilicet ne Judaeis exsultando praestetur quod Christus sustulit moriendo. Dominico autem die reficiendum semper esse, ut resurrectionem Christi et gaudium nostrum gentibus praedicemus, praesertim cum apostolica sedes hanc regulam servet. 2. Post Pascha autem usque ad Pentecosten licet traditio Ecclesiarum abstinentiae rigorem prandiis relaxaverit, tamen si quis monachorum, vel clericorum, sive etiam devotarum, vel viduarum religiosarum, jejunare cupiunt, non sunt prohibendi, quia et Antonius et Paulus, et caeteri Patres antiqui etiam his diebus in eremo leguntur abstinuisse, neque solvisse jejunium, nisi tantum die Dominico.", + "candidate_score": 0.667072, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_52", + "bdc_text": "oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_32", + "psc_text": "te Dominus, et custodiat te, illuminet Dominus faciem suam super te, et misereatur tui, attollat Dominus faciem suam super te, et det tibi pacem » (Num. VI, 24). CAPUT XVIII. De sacrificio. 1. Sacrificium autem, quod a Christianis Deo offertur, primum 383 Christus Dominus noster, et magister instituit, quando commendavit apostolis corpus et sanguinem suum, priusquam traderetur; sicut legitur in Evangelio: Accepit, inquit, Jesus panem, et calicem, et benedicens dedit eis (Matth. XXVI, 26) . Quod quidem sacramentum Melchisedech rex Salem figuraliter in typum corporis et sanguinis Christi primus obtulit, primusque mysterium tanti sacrificii imaginarie idem expressit, praeferens similitudinem Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi, sacerdotis aeterni, ad quem dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Ps. CIX) . 2. Hoc ergo sacrificium Christianis celebrare praeceptum est, relictis ac finitis Judaicis victimis, quae in servitute veteris populi celebrari imperata sunt. Hoc itaque fit a nobis, quod pro nobis", + "candidate_score": 0.657507, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_50_52", + "bdc_text": "-Die \"Confessio Helvetica prior\" ( 1536 ) und der \"Kunzechismus \" von 1541 ( s . oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_32", + "psc_text": "te Dominus, et custodiat te, illuminet Dominus faciem suam super te, et misereatur tui, attollat Dominus faciem suam super te, et det tibi pacem » (Num. VI, 24). CAPUT XVIII. De sacrificio. 1. Sacrificium autem, quod a Christianis Deo offertur, primum 383 Christus Dominus noster, et magister instituit, quando commendavit apostolis corpus et sanguinem suum, priusquam traderetur; sicut legitur in Evangelio: Accepit, inquit, Jesus panem, et calicem, et benedicens dedit eis (Matth. XXVI, 26) . Quod quidem sacramentum Melchisedech rex Salem figuraliter in typum corporis et sanguinis Christi primus obtulit, primusque mysterium tanti sacrificii imaginarie idem expressit, praeferens similitudinem Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi, sacerdotis aeterni, ad quem dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Ps. CIX) . 2. Hoc ergo sacrificium Christianis celebrare praeceptum est, relictis ac finitis Judaicis victimis, quae in servitute veteris populi celebrari imperata sunt. Hoc itaque fit a nobis, quod pro nobis", + "candidate_score": 0.654339, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_102", + "bdc_text": "] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-ecclesiasticis-officiis_window_47", + "psc_text": "te, Deus, quia lux praecepta tua sunt super terram (Isai. XXVI, 9) . Item David, et regio, et prophetico sanctificatus unguento, ita canit: Media nocte surgebam ad confitendum tibi super judicia justitiae tuae (Psal. CXVIII, 62) . Hoc namque tempore vastator angelus transiens, primogenita Aegyptiorum percussit (Exod. XII). 2. Unde et nos vigilare oportet, ne periculo Aegyptiorum admisceamur. 389 lisdem etiam horis venturum sese in Evangelio Salvator astruxit. Unde et ad vigilandum auditores suos exsuscitat, dicens: Beati servi illi quos cum venerit Dominus, invenerit vigilantes (Matth. XXIV) . Etsi vespertina, inquit, hora venerit, etsi media nocte, etsi galli cantu, et ita invenerit eos vigilantes, beati sunt servi illi. Itaque et vos estote parati, quia nescitis, qua hora Filius hominis venturus est (Luc. XII) . 3. Siquidem nec verbis solum docuit vigilias, sed etiam confirmavit exemplo; sic namque testatur in Evangelio: Quia erat Jesus pernoctans in oratione Dei (Act. XVI, 25)", + "candidate_score": 0.650038, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 6, + "cf_id": "cf009", + "work_id": "025_Origenes_-Hieronymus-Stridonensis_Translatio-Homiliarum-in-Jeremiam-et-Ezechielem", + "max_score": 0.701465, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "025_Origenes_-Hieronymus-Stridonensis_Translatio-Homiliarum-in-Jeremiam-et-Ezechielem_window_440", + "psc_text": "loquens de corde proprio in Evangelio. Et de haereticis quidem nihil absurdum est haec dicta intelligere. Disserunt quippe quasi in Evangeliis, et quasi de Apostolis, αἰώνων suorum fabulas proprio corde exponentes, non in corde Spiritus sancti. Neque enim possunt dicere: Nos autem sensum Christi habeamus, ut videamus ea, quae a Deo donata sunt nobis (I Cor. XII) . Cum autem et super me venerit, qui dicor ecclesiasticus, qui accipio librum sanctum, et nitor eum interpretari, hoc quod de haereticis intelligi potest, quaeso audientes, ut diligenter attendant, et accipiant gratiam spiritus de qua dictum est: Discretio spirituum, ut probati trapezitae facti, diligenter 899 observent quando falsus sim magister, quando vero praedicem quae sunt pietatis ac veritatis. Si itaque invenio in Moyse, et in Prophetis sensum Christi, non de corde proprio, sed de spiritu sancto loquor. Si autem nihil congruum inveniens, mihimetipsi confingor quae loquar, fluctuans in sermonibus, qui sunt alieni a", + "candidate_score": 0.701465, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42_44", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "025_Origenes_-Hieronymus-Stridonensis_Translatio-Homiliarum-in-Jeremiam-et-Ezechielem_window_274", + "psc_text": "fructum sui laboris in aegrotante conspiciat, et per laetitiam mentis etiam ipse consequitur utilitatem, secundum illud, quod alibi dicitur: Beatus qui loquitur in aures audientium. Hanc igitur utilitatem quam consequitur magister ab auditoribus suis si proficiant audiendo, dum fructus ex salute eorum consequitur, quodammodo 842 Jeremias videns de Judaeis non habere se, dicit: Non profuit mihi quisquam. Si enim debet auditoribus prodesse, quod loquor: auditores vero quae dicuntur, abjiciunt: et ego dico: Non profui, neque profuit mihi quisquam; quia hanc utilitatem non sum consecutus, quam consequitur is qui beatus efficitur, dum in aures loquitur audientium. Potest autem et aliter intelligi. Quicumque discipulis praecipit, iste, si ingeniosos, et audientis naturae habeat auditores, quanto plus praecipit, tanto plus proficit, illis interrogantibus, et de eo quod dicit saepe quaerentibus, qui sit sensus in dicto, qui ordo, quae scripti voluntas. Unde econtrario ait: Non profui, neque profuit mihi quisquam. Quia autem et alia nobis", + "candidate_score": 0.654494, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "025_Origenes_-Hieronymus-Stridonensis_Translatio-Homiliarum-in-Jeremiam-et-Ezechielem_window_274", + "psc_text": "fructum sui laboris in aegrotante conspiciat, et per laetitiam mentis etiam ipse consequitur utilitatem, secundum illud, quod alibi dicitur: Beatus qui loquitur in aures audientium. Hanc igitur utilitatem quam consequitur magister ab auditoribus suis si proficiant audiendo, dum fructus ex salute eorum consequitur, quodammodo 842 Jeremias videns de Judaeis non habere se, dicit: Non profuit mihi quisquam. Si enim debet auditoribus prodesse, quod loquor: auditores vero quae dicuntur, abjiciunt: et ego dico: Non profui, neque profuit mihi quisquam; quia hanc utilitatem non sum consecutus, quam consequitur is qui beatus efficitur, dum in aures loquitur audientium. Potest autem et aliter intelligi. Quicumque discipulis praecipit, iste, si ingeniosos, et audientis naturae habeat auditores, quanto plus praecipit, tanto plus proficit, illis interrogantibus, et de eo quod dicit saepe quaerentibus, qui sit sensus in dicto, qui ordo, quae scripti voluntas. Unde econtrario ait: Non profui, neque profuit mihi quisquam. Quia autem et alia nobis", + "candidate_score": 0.636962, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_21_23", + "bdc_text": "Februar] an m[einen ] h[erren ] die burger [ an den Großen Rat ]bringen [ vorzubringen ] - diewyl h. Bau [ Gering und] Sultzer nit den kinderbericht geendert lut des abscheids [ vom 5 . Dezember 1544 ] und Disputatz [ von 1528 ] - , das man den alten , so h. Berchtold [ Haller ] und Frantz [ Kolb] gemacht , bruche ;", + "psc_chunk_id": "025_Origenes_-Hieronymus-Stridonensis_Translatio-Homiliarum-in-Jeremiam-et-Ezechielem_window_361", + "psc_text": "Illorum peccato salus gentibus facta est ad zelandum eos (Rom. XI, 11) . Igitur multa peccata illius populi fecerunt eum a Domino derelinqui, et nos ad spem salutis venire, qui alieni eramus testamentorum, et repromissionis. Unde etenim mihi nescio ubi extra sanctam terram nato, nunc de repromissionibus disputare, et credere in Deum patriarcharum Abraham, Isaac, et Jacob, et in Jesum Christum qui omnium prophetarum vocibus praedicatus est? Si intellexisti duos populos, Israel et Gentium, intellige transmigrationem Israel de [ Al. in] populo Judaeorum, et de eo scriptum esse: Dimisi eam, et dedi ei libellum repudii. Dimisit enim vere Deus populum Israel, et dedit ei libellum repudii, ut sequens firmat exemplum. Jubet lex Moysi mulieri displicenti viro suo dari libellum repudii, et dimitti eam, et tunc viro licere, ut alteram ducat. Juxta hunc sensum intellige accipientes Judaeos libellum repudii, et omnino derelictos a Domino. Ubi enim jam apud eos prophetae? ubi", + "candidate_score": 0.615906, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_8", + "bdc_text": "Rainer Henrich , Ein Berner 'Kunzechismus ' von 1541 .", + "psc_chunk_id": "025_Origenes_-Hieronymus-Stridonensis_Translatio-Homiliarum-in-Jeremiam-et-Ezechielem_window_388", + "psc_text": "videt quatuor animalia, de quibus multus sermo, et difficilis interpretatio est. Cernit aurigam quatuor animalium. Cernit rotas se invicem continentes. Auriga quatuor animalia non totus est igneus, sed pubetenus a pedibus, et exinde usque ad summum electri fulgore rutilat. Non enim solum tormenta habet Deus; sunt in eo etiam refrigeria. Punit peccatores; sed per ea mysteria, quae deorsum sunt. Neque enim Propheta ignem vidit in capite, aut in his membris, quae a lumborum confinio ad summa consurgunt. Igneus est Dominus; sed a renibus usque ad pedes, ut demonstret eos, qui in generatione versantur, igne indigere. Renis quippe coitus significatio est. Adhuc in lumbis Abraham patris erat Levi, quando ei occurrit Melchisedec (Hebr. VII.) Et in psalmo dicitur: De fructu lumbi tui ponam super sedem meam (Ps. CXXXII) . Igneus est a renibus usque ad deorsum Dominus. Generationis enim et libidinis opera gehennae suppliciis corripiuntur. Igneus est Deus; sed non totus", + "candidate_score": 0.594943, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 7, + "cf_id": "cf025", + "work_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II", + "max_score": 0.700346, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61_63", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" : \"Inn disen wesenlichen geystlichen dingen stat [ steht ] die gantze krafft , würkung und frucht der Sacramenten\" ( BSRK V/I 106 , 351) . .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1007", + "psc_text": "Per panem in Scriptura sacra multa significantur: 1 o Christus; 2 o gratia; 3 o sacra doctrina; 4 o haereticorum praedicatio; 5 o subsidium vitae praesentis; 6 o jucunditas humanae delectationis.---Ac si aperte dicat: Afflicta mens sibi in amaritudinem verti considerat quidquid se antea blande libenterque satiabat. [Vet. XXV.] In Scriptura enim sacra panis aliquando ipse Dominus, aliquando spiritualis gratia, aliquando divinae doctrinae eruditio, aliquando haereticorum praedicatio, aliquando subsidium vitae praesentis, aliquando jucunditas humanae delectationis accipitur. In pane Dominus signatur, sicut ipse in Evangelio dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI, 51) . Rursum per panem gratia doni spiritalis accipitur, sicut per prophetam dicitur: Qui obturat aures suas, ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos, ne videat malum, iste in excelsis habitabit: munimenta saxorum sublimitas ejus, panis ei datus est (Isai. XXXIII, 15) . Quid est enim obturare aures suas, ne audiat sanguinem, nisi peccatis suadentibus,", + "candidate_score": 0.700346, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_52_54", + "bdc_text": "oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk . für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) . -Wir verdanken Rainer Henrich die Benutzung einer Kopie des revidierten Berner Katechismus von 1541. .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1007", + "psc_text": "Per panem in Scriptura sacra multa significantur: 1 o Christus; 2 o gratia; 3 o sacra doctrina; 4 o haereticorum praedicatio; 5 o subsidium vitae praesentis; 6 o jucunditas humanae delectationis.---Ac si aperte dicat: Afflicta mens sibi in amaritudinem verti considerat quidquid se antea blande libenterque satiabat. [Vet. XXV.] In Scriptura enim sacra panis aliquando ipse Dominus, aliquando spiritualis gratia, aliquando divinae doctrinae eruditio, aliquando haereticorum praedicatio, aliquando subsidium vitae praesentis, aliquando jucunditas humanae delectationis accipitur. In pane Dominus signatur, sicut ipse in Evangelio dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI, 51) . Rursum per panem gratia doni spiritalis accipitur, sicut per prophetam dicitur: Qui obturat aures suas, ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos, ne videat malum, iste in excelsis habitabit: munimenta saxorum sublimitas ejus, panis ei datus est (Isai. XXXIII, 15) . Quid est enim obturare aures suas, ne audiat sanguinem, nisi peccatis suadentibus,", + "candidate_score": 0.693152, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_60_62", + "bdc_text": "\"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" :", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1007", + "psc_text": "Per panem in Scriptura sacra multa significantur: 1 o Christus; 2 o gratia; 3 o sacra doctrina; 4 o haereticorum praedicatio; 5 o subsidium vitae praesentis; 6 o jucunditas humanae delectationis.---Ac si aperte dicat: Afflicta mens sibi in amaritudinem verti considerat quidquid se antea blande libenterque satiabat. [Vet. XXV.] In Scriptura enim sacra panis aliquando ipse Dominus, aliquando spiritualis gratia, aliquando divinae doctrinae eruditio, aliquando haereticorum praedicatio, aliquando subsidium vitae praesentis, aliquando jucunditas humanae delectationis accipitur. In pane Dominus signatur, sicut ipse in Evangelio dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI, 51) . Rursum per panem gratia doni spiritalis accipitur, sicut per prophetam dicitur: Qui obturat aures suas, ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos, ne videat malum, iste in excelsis habitabit: munimenta saxorum sublimitas ejus, panis ei datus est (Isai. XXXIII, 15) . Quid est enim obturare aures suas, ne audiat sanguinem, nisi peccatis suadentibus,", + "candidate_score": 0.682184, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_59_61", + "bdc_text": "1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1007", + "psc_text": "Per panem in Scriptura sacra multa significantur: 1 o Christus; 2 o gratia; 3 o sacra doctrina; 4 o haereticorum praedicatio; 5 o subsidium vitae praesentis; 6 o jucunditas humanae delectationis.---Ac si aperte dicat: Afflicta mens sibi in amaritudinem verti considerat quidquid se antea blande libenterque satiabat. [Vet. XXV.] In Scriptura enim sacra panis aliquando ipse Dominus, aliquando spiritualis gratia, aliquando divinae doctrinae eruditio, aliquando haereticorum praedicatio, aliquando subsidium vitae praesentis, aliquando jucunditas humanae delectationis accipitur. In pane Dominus signatur, sicut ipse in Evangelio dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI, 51) . Rursum per panem gratia doni spiritalis accipitur, sicut per prophetam dicitur: Qui obturat aures suas, ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos, ne videat malum, iste in excelsis habitabit: munimenta saxorum sublimitas ejus, panis ei datus est (Isai. XXXIII, 15) . Quid est enim obturare aures suas, ne audiat sanguinem, nisi peccatis suadentibus,", + "candidate_score": 0.675151, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42_44", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2090", + "psc_text": "Linguam tuam adhaerere faciam palato tuo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exasperans est (Ezech. III, 26) . 83. Aliquando pro doctoris et auditorum merito vel culpa, datur aut negatur. De accepto nemo extollatur. Spem comitetur timor.---Aliquando autem sermo praedicationis propter utrosque datur, aliquando propter utrosque subtrahitur. Propter utrosque enim datur, sicut divina voce Paulo apud Corinthios dicitur: Noli timere, sed loquere (Act. XVIII, 9) . Et paulo post: Quia populus multus est mihi in hac civitate (Ibid. 10) . Propter utrosque vero subtrahitur, sicut Heli sacerdos et pravam filiorum cognovit actionem, et dignam increpationis non exercuit vocem; cum profecto futurum esset ut in mortis supplicio et istos reatus flagitii, et illum silentii poena multaret (I Reg. III, 12, seq.) . Inter haec igitur cum vel pro quo sermo detur, vel propter quem subtrahatur, ignoramus, unum est salubre remedium, nec de his quae aliis magis accepimus, nosmetipsos", + "candidate_score": 0.66384, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42_44", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_381", + "psc_text": "conferuntur, et quos fatigat injunctus praedicationis labor exhibita a discipulis pinguedo boni operis fovet, non quod ideo praedicent ut alantur, sed ideo alantur ut praedicent; id est, ut praedicare subsistant, non ut in intentionem sumendi victus transeat actio praedicatoris, sed ad utilitatem praedicationis deserviant ministeria sustentationis. Unde a bonis praedicatoribus non causa victus praedicatio impenditur, sed causa praedicationis accipitur victus. Et quoties praedicantibus necessaria ab audientibus conferuntur, non solent de rerum munere, sed de conferentium gaudere mercede. Unde per Paulum dicitur: Non quaero datum, sed requiro fructum (Phil. IV, 17) . Datum quippe est res ipsa quae impenditur; fructus vero dati est, si benigna mente futurae mercedis studio aliquid impendatur. Ergo datum in re accipimus, fructum in corde. Et quia discipulorum suorum Apostolus mercede potius quam munere pascebatur, nequaquam datum, sed fructum se quaerere fatetur. Unde et subdidit protinus, dicens: Habeo autem omnia, et abundo (Ibid., 18) . Butyro ergo", + "candidate_score": 0.656393, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42_44", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2089", + "psc_text": "doctori. In his ergo quae ubertim praedicat doctor, nulla elatione se efferat, ne fortasse 994 non pro sua, sed pro auditoris gratia ejus repleatur lingua; et in his quae doctor steriliter dicit, auditor non succenseat, ne fortasse doctoris lingua non pro sua, sed pro auditoris reprobatione torpescat. Pro auditoris namque gratia boni, datur etiam malis sermo doctoribus, sicut potuerunt Pharisaeis suppetere verba praedicationis, de quibus scriptum est: Omnia ergo quaecunque dixerint vobis, servate et facite; secundum vero opera eorum nolite facere (Matth. XXIII, 3) . Propter auditorum vero reprobationem bonis etiam doctoribus sermo subtrahitur, sicut ad Ezechielem contra Israel dicitur: Linguam tuam adhaerere faciam palato tuo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exasperans est (Ezech. III, 26) . 83. Aliquando pro doctoris et auditorum merito vel culpa, datur aut negatur. De accepto nemo extollatur. Spem comitetur timor.---Aliquando autem sermo praedicationis propter utrosque datur, aliquando propter utrosque subtrahitur.", + "candidate_score": 0.652267, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_74_76", + "bdc_text": "si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat . Res enim dilata est in 20 . huius mensis diemIn der Vorlage die. .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_729", + "psc_text": "(Eccli. XVIII, 16) . Et rursum: Ecce verbum super datum bonum, et utraque cum homine justificato (Ibid., 17) , videlicet, ut datum exhiberi debeat per pietatem, et bonum verbum tribui per humilitatem. At contra, alii egenos fratres non student rebus fulcire cum possint, sed blandis tantum sermonibus fovere. Quos vehementer Jacobi praedicatio sancta reprehendit, dicens: Si autem frater aut soror nudi sunt, et indigent victu quotidiano, dicat autem aliquis ex vobis illis: Ite in pace, calefacimini et saturamini; non dederitis autem eis quae necessaria sunt corpori, quid vobis proderit? Quos Joannes quoque Apostolus admonet, dicens: Filioli mei, non diligamus verbo, nec lingua, sed opere et veritate (I Joan. III, 13) . Dilectio namque nostra semper exhibenda est et veneratione sermonis, et ministerio largitatis. [Vet. XIV.] Pauperibus eleemosynam dantes, patronis munera offerimus. Seminamus quae postea cum magno fenore metamus.---Multum vero ad edomandam dantis superbiam valet, si cum terrena tribuit verba sollicite", + "candidate_score": 0.650445, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_65", + "bdc_text": "In der \"Confessio Helvetica prior\" werden auch die Verben \"anbütet\" ( offerre ) , \"fürgetragen und dargebotten\" ( exhibere ) gebraucht ( BSRK V/I 106 , 40. 107 , 13f. 107 , 21 ) ;", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2807", + "psc_text": "suscepit Dominus faciem Job. 20. Ordo veniae.---Horum interpretationem nominum idcirco reticemus, quia in hujus operis exordio de ea nos latius disseruisse meminimus. Intuendum vero est quia ita caute, sicut praedictum fuerat, ordo acceptae veniae custoditur, ut in sacrificiis Dominus non illorum, sed beati Job faciem suscepisse referatur. Sed quia quisquis pro aliis intercedere nititur, sibi potius ex ipsa charitate suffragatur, recte subjungitur: CAPUT XI. VERS. 10.---Dominus quoque conversus est ad poenitentiam Job, cum oraret pro amicis suis. 21. Citius pro nobis orantes exaudimur, si oratio nostra proximi et maxime adversarii dilectione condiatur.---Jam enim superius pro amicis suis exauditus ostenditur, cum factum quod praediximus memoratur: Fecerunt sicut locutus fuerat ad eos Dominus, et suscepit Dominus faciem Job. Sed cum protinus subinfertur: Dominus quoque conversus est ad poenitentiam Job, cum oraret pro amicis suis, aperte ostenditur quia etiam pro semetipso poenitens tanto citius exaudiri meruit, quanto devote pro aliis intercessit. Plus enim", + "candidate_score": 0.649146, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_381", + "psc_text": "conferuntur, et quos fatigat injunctus praedicationis labor exhibita a discipulis pinguedo boni operis fovet, non quod ideo praedicent ut alantur, sed ideo alantur ut praedicent; id est, ut praedicare subsistant, non ut in intentionem sumendi victus transeat actio praedicatoris, sed ad utilitatem praedicationis deserviant ministeria sustentationis. Unde a bonis praedicatoribus non causa victus praedicatio impenditur, sed causa praedicationis accipitur victus. Et quoties praedicantibus necessaria ab audientibus conferuntur, non solent de rerum munere, sed de conferentium gaudere mercede. Unde per Paulum dicitur: Non quaero datum, sed requiro fructum (Phil. IV, 17) . Datum quippe est res ipsa quae impenditur; fructus vero dati est, si benigna mente futurae mercedis studio aliquid impendatur. Ergo datum in re accipimus, fructum in corde. Et quia discipulorum suorum Apostolus mercede potius quam munere pascebatur, nequaquam datum, sed fructum se quaerere fatetur. Unde et subdidit protinus, dicens: Habeo autem omnia, et abundo (Ibid., 18) . Butyro ergo", + "candidate_score": 0.647422, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_58_60", + "bdc_text": "- In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1007", + "psc_text": "Per panem in Scriptura sacra multa significantur: 1 o Christus; 2 o gratia; 3 o sacra doctrina; 4 o haereticorum praedicatio; 5 o subsidium vitae praesentis; 6 o jucunditas humanae delectationis.---Ac si aperte dicat: Afflicta mens sibi in amaritudinem verti considerat quidquid se antea blande libenterque satiabat. [Vet. XXV.] In Scriptura enim sacra panis aliquando ipse Dominus, aliquando spiritualis gratia, aliquando divinae doctrinae eruditio, aliquando haereticorum praedicatio, aliquando subsidium vitae praesentis, aliquando jucunditas humanae delectationis accipitur. In pane Dominus signatur, sicut ipse in Evangelio dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi (Joan. VI, 51) . Rursum per panem gratia doni spiritalis accipitur, sicut per prophetam dicitur: Qui obturat aures suas, ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos, ne videat malum, iste in excelsis habitabit: munimenta saxorum sublimitas ejus, panis ei datus est (Isai. XXXIII, 15) . Quid est enim obturare aures suas, ne audiat sanguinem, nisi peccatis suadentibus,", + "candidate_score": 0.645444, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ;", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_702", + "psc_text": "ut ejus filius saltem apud extraneam sit et vivat, quia concedunt veraces magistri ut ex eorum discipulis alii quidem magisterii laudem habeant, si tamen integritatem vitae iidem discipuli non amittant. Per quae pietatis viscera haec eadem vera mater agnoscitur, quia omne magisterium in examine charitatis approbatur; et sola recipere totum meruit, quae quasi totum concessit, quia fideles praepositi, pro eo quod ex bonis discipulis suis non solum aliis laudem non invident, sed utilitatem eis etiam profectus exorant, ipsi et integros et viventes filios recipiunt, quando in supremo examine ex eorum vita perfectae retributionis gaudia consequuntur. Haec paucis per excessum diximus, ut auditorum progenies per doctorum negligentiam qualiter exstinguitur monstraremus, quia quisquis juxta hoc quod loquitur non vivit, quos verbo genuit a stabilitate rectitudinis opere evellit. Sed beatus 687 Job, quos praedicatione vigilans edidit, nequaquam actione dormiens exstinxit, atque ideo fidenter dicit: Si quominus praedicta complevi, Seram, et alius comedat, et", + "candidate_score": 0.641155, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_74", + "bdc_text": "si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1581", + "psc_text": "sit Dei miracula stando, quid jacendo considerare.---Quasi in comparatione sui jacentem vidit, quem ad verba tantae praedicationis ut staret admonuit. Quamvis et per hoc quod dicit Ausculta, gravem beato Job contumeliam irrogat, quia, sicut jam de illo et superius diximus (Lib. XII, n. 38, et saepe deinceps) , arrogantia minoris est auditum sibi velle extorquere majoris. Sed licet Eliu bona quae dicit nesciat pensare cui dicat, nos qui erudiri ab omnibus quaerimus, indagare verba doctrinae illius subtiliter debemus. Nam magna fortassis virtutis arte dicitur: Sta, et considera miracula Dei. Sunt nonnulli quippe qui Dei miracula jacentes considerant, quia operationis ejus potentiam non sequentes admirantur. Stare quippe est recte agere. Unde et per Paulum dicitur: Qui se existimat stare, videat ne cadat (I Cor. X, 12) . Et saepe quidem superna judicia mirantur, praedicamenta coelestis patriae cum audiunt diligunt, mira opera internae dispositionis obstupescunt, sed tamen amando et vivendo ad haec", + "candidate_score": 0.64045, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_65_67", + "bdc_text": "In der \"Confessio Helvetica prior\" werden auch die Verben \"anbütet\" ( offerre ) , \"fürgetragen und dargebotten\" ( exhibere ) gebraucht ( BSRK V/I 106 , 40. 107 , 13f. 107 , 21 ) ; und doch kritisierte Bullinger den Gebrauch der Wörter \"exhibere \" und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1", + "psc_text": "et passione sua signavit et nomine. Job quippe in interpretatur dolens. Et quis alius in hoc dolente figuratur, nisi is de quo scriptum est: Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit (Isai. LIII, 4) ? De quo rursum dicitur: Livore ejus sanati sumus (Ibid., 5) . Amici vero ejus haereticorum speciem tenent, qui, ut saepe jam diximus, Deum dum defendere nituntur, offendunt. Sanctus ergo vir per vulnera et verba sic loquatur sua, ut etiam nostra significet, et plerumque per prophetiae spiritum ventura narret, praesentia transcendat; nonnunquam vero sic de praesentibus disserat, ut de futuris 534 reticescat. Cognita itaque discretionis hujus custodia, cum immutatione vocis illius nostra quoque intelligentia alternet, ut tanto verius ejus sensibus congruat, quanto se et cum ejus vocibus immutat. Verbis itaque praecedentibus sanctus vir per disertas prudentiae arte sententias iniqui cujuslibet culpas protulit, et quam sit damnanda ejus actio expressit. De cujus poena mox", + "candidate_score": 0.637096, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_65_67", + "bdc_text": "In der \"Confessio Helvetica prior\" werden auch die Verben \"anbütet\" ( offerre ) , \"fürgetragen und dargebotten\" ( exhibere ) gebraucht ( BSRK V/I 106 , 40. 107 , 13f. 107 , 21 ) ; und doch kritisierte Bullinger den Gebrauch der Wörter \"exhibere \" und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2331", + "psc_text": "se peccasse confitetur.---Si transacta beati Job verba discutimus, nihil eum nequiter dixisse reperimus. Si vero dicta ejus, quae cum veritate ac libertate prolata sunt, in aliquod superbiae vitium flectimus, duo jam solummodo non erunt, quia multa erunt. Sed quia loqui nostrum est hominibus occultum sensum verbis aperire, loqui vero nostrum ad divinas aures est motum mentis etiam expressione actionis ostendere, beatus Job ad libram se subtilissimi examinis pensans, locutione sua secundo se deliquisse confitetur. Unum enim loqui illicite est res flagello dignas agere, aliud loqui est etiam de flagello murmurare. Qui ergo ante increpationem dominicam in omni opere hominibus praelatus fuit ipsa in altum increpatione proficiens, et minus se rectum prius in opere, et minus se patientem post in verbere agnovit. Unde semetipsum redarguit, dicens: Unum locutus sum, quod utinam non dixissem; et alterum, quibus ultra non addam. Ac si dicat: Rectum me quidem inter homines credidi: sed, te loquente,", + "candidate_score": 0.636528, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_74", + "bdc_text": "si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1113", + "psc_text": "atque eruditi audite quod dico, qui potestis ea quae fuerint dicta cognoscere. Videamus igitur quantum tumeat, qui verba sua non nisi a sapientibus audiri decenter existimat. Verus autem sapientiae praedicator dicit: Sapientibus et insipientibus debitor sum (Rom. I, 14) . At contra arrogans in praedicatione sua aures tantummodo sapientium exspectat, quia non ideo praedicat ut possit quoslibet sapientes efficere, sed ideo sapientes quaerit, ut possit quod senserit superbiendo monstrare. Sicut enim superius dictum est, non illos appetit erudire, sed se ostendere; nec intuetur quam justi qui audiunt fiant, sed ipse quam doctus , cum a doctis auditur 779 appareat. [Vet. XXII.] Quia vero praedicationem arrogantium nullus admitteret, si non et aliquid de humilitatis imagine permiscerent, bene Eliu postquam per tumida verba se extulit, rursum quasi ad aequalitatis concordiam condescendit, dicens: CAPUT XVI VERS. 4.---Judicium eligamus nobis, et inter nos videamus quid sit melius. 40. Humilitatem quandoque prae se ferunt, sed", + "candidate_score": 0.635937, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_74", + "bdc_text": "si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_797", + "psc_text": "Si enim se auditis suis laudibus extollit, quid iste aliud quam aurum vel argentum reprobum fuit, quem videlicet fornax linguae consumpsit? Si autem favores suos audiens, ad superni judicii considerationem redit, ac ne de his apud occultum arbitrum gravetur metuit, quasi expurgationis igne ad magnitudinem claritatis excrescit, et unde incendium trepidationis sustinet, inde clarius fulget. Beatus igitur Job, quia nequaquam de operatione se praetulit, fidenter dicit: Si vidi solem cum fulgeret. Quia vero hunc a judicii interioris intuitu fama laudabilis non divertit, adjungit: Et lunam incedentem clare. Quia autem opinionis suae gratia animum devinci, nec tacita cogitatione permisit, protinus subdidit: Et si laetatum est in abscondito cor meum. [Vet. X.] Et quia plerumque inconsiderata mens, dum transitorio favori non renititur, ad hoc usque pertrahitur, ut laudet ipsa quod facit, conditioni quae praemissa est quasi congrue subinfertur: CAPUT IX. IBID.---Et osculatus sum manum meam ore meo. 20. Deo, non sibi, sua", + "candidate_score": 0.635746, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_74", + "bdc_text": "si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1271", + "psc_text": "non posset. Et quia non solum ad loquendum, sed etiam ad audiendum, beatum Job indignum fuisse judicavit, illico adjunxit: Vir sapiens audiat me. Ac si diceret: Huic loqui injuste conceditur, qui etiam audire verba sapientium non meretur. Atque mox aperte, quam despecta de illo sentiat, manifestat, dicens: Job autem stulte locutus est, et verba illius non sonant disciplinam. Sine disciplina locutum beatum Job credidit, quia justum se in suis operibus fuisse memoravit. Verum fortasse Eliu diceret, si ea quae beatus Job de seipso narraverat, non de illo haec eadem ipse disciplinae auctor existimasset. Innocenter enim Job se asseruit flagellatum, quem Deus etiam perhibuit frustra percussum (Job. II, 3) . Quid ergo vox percussi superbum sonuit, quae a sententia ferientis nullatenus discrepavit? Incaute sunt humiles (22, q. 2, c. Incaute) , qui se mendacio illaqueant, dum arrogantiam vitant; imo mentiendo superbiunt, quia contra veritatem se erigunt quam relinquunt. Qui enim, necessitate", + "candidate_score": 0.635279, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_74", + "bdc_text": "si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1138", + "psc_text": "habes ergo intellectum, audi quod dicitur, et ausculta vocem eloquii mei. 50. Superbi plus videndo caligant et caecutiunt. Quo magis superbiae vitium patimur, minus videmus.---Habent hoc proprium omnes arrogantes, ut cum fortasse acutum aliquid sentiunt, inde mox ad vitium elationis erumpant, sensusque omnium in sui comparatione despiciant, seque in suo judicio aliorum meritis anteponant. Quibus contingit miseris ut plus videndo tenebrescant, quia dum subtilia attendunt, semetipsos intueri nesciunt; et quo intelligentiam acutius percipiunt, eo per superbiam deterius cadunt. Qui bene quidem subtilia conspicerent, si in eo quod proferunt se viderent. Superius namque Eliu dixerat: Si habes quod loquaris, responde mihi: loquere, volo enim te apparere justum (Job XXXIII, 32) . Nunc autem ait: Si habes intellectum, audi quod dicitur. Ecce quomodo paulisper elatio per verborum incrementa proficit. Superius dubitavit si posset beatus Job proferre quod justum est; nunc vero discutit si hoc quod dicitur saltem possit audire. Ibi dixit: Si", + "candidate_score": 0.635119, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1804", + "psc_text": "Quas etiam non confessas intuetur, sed confessas ingreditur. Tunc quippe viam sibi in portis mortis aperit, quando, solutis pravis cogitationibus, ad nos post confessionem venit. Quae portae mortis idcirco vocatae sunt, quia profecto via ad interitum per iniquas semper cogitationes aperitur. Quod adhuc replicatur, cum subditur: IBID.---Et ostia tenebrosa vidisti? 30. Tenebrosa namque ostia sunt latentia mentis mala.---Tenebrosa namque ostia sunt latentia mentis mala, quae et haberi intrinsecus possunt, et tamen ab altero videri non possunt. Quae tamen Dominus cernit, quando ea occulto respectu gratiae destruit. Scriptum quippe est: Rex qui sedet in solio judicii, dissipat omne malum intuitu suo (Prov. XX, 8) . Et quia omne vitium angustat, omnis vero virtus animum dilatat, post destructa vitia recte subjungitur: Nunquid considerasti latitudinem terrae? Nisi enim virtus animum dilataret, nequaquam Paulus Corinthiis diceret: Dilatamini et vos, et nolite jugum ducere cum infidelibus (II Cor. VI, 13) . Solerter vero intuendum est", + "candidate_score": 0.627957, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1667", + "psc_text": "meritum suum perditis, jam nunc Asia intra mensuras Ecclesiae Deo largiente suscepta est. 16. Intra mensuras a Christo positas electi, extra reprobi. In Dei non in hominis manu ejus dispositio.---Intra has ergo mensuras sunt omnes electi, extra has omnes reprobi, etiam si intra fidei limitem esse videantur. Unde et in Apocalypsi scriptum est: Atrium quod foris templum est ejice foras, et ne metiaris illud (Apoc. XI, 2) . Quid enim aliud atrium quam latitudinem significat vitae praesentis? Et recte foris templum sunt qui per atrium designantur, atque ideo metiendi non sunt, quia angusta est porta quae ducit ad vitam (Matth. VII, 14) , et latitudo vitae pravorum non admittitur ad mensuras et regulas electorum. Istae spiritales lineae occulto judicio tendebantur quando cuidam dicenti: Magister, sequar te quocunque ieris (Matth. VIII, 19) , ejusdem magistri voce responsum est: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos, Filius autem hominis non habet ubi", + "candidate_score": 0.618383, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_72", + "bdc_text": "nam inde occasionem arripere possint adversarii vocandi Butzerum vel alium quendam Lutheranum , ut simul in periculum veniret tota religio .", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_183", + "psc_text": "Sola Ecclesia catholica martyres habet.---Bene autem subditur: Et auro locus est in quo conflatur. Ac si aperte dicat: Vera fidelium sapientia, cui universalis Ecclesia locus est, tribulationem vobis persequentibus patitur, sed a cunctis peccatorum sordibus persecutionis vestrae igne purgatur. Unde scriptum est: In igne probatur aurum et argentum, homines vero receptibiles in camino humiliationis (Eccli. II, 5) . Quo in loco potest hoc quoque convenienter intelligi, ut de sua haeretici increpari stulta passione videantur. Nam saepe pro Jesu Christi Domini ac redemptoris nostri nomine multa patiuntur, seseque eisdem passionibus ejus fieri martyres sperant. Quibus sancti viri voce nunc dicitur: Auro locus est in quo conflatur. Nam juxta hoc quod jam et ante nos dictum est (A Cypr., de unitate Eccl., et alibi), quisquis extra unitatem Ecclesiae patitur, poenas pati potest, martyr fieri non potest, quia auro locus est in quo conflatur. Quid itaque ad haec, haeretici, dicitis? Conflari per afflictionem", + "candidate_score": 0.615278, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_24", + "bdc_text": "so sye er schon verbessert\" ( Fluri , aao , S. 599 ;", + "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1930", + "psc_text": "revertentes dicunt Deo, adsumus, quia post opera exteriora quae peragunt semper ad sinum contemplationis recurrunt, ut illic ardoris sui flammam reficiant, et quasi ex tactu supernae claritatis ignescant. Citius enim inter ipsa licet bona exteriora opera frigescerent, nisi intentione sollicita ad contemplationis ignem incessanter redirent. Unde bene per Salomonem dicitur: Ad locum, de quo exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluant (Eccle. I, 7) . Ipsi quippe illic flumina qui hic fulgura sunt vocati. Quia enim corda audientium rigant, flumina; quia vero accendunt, fulgura memorantur. De quibus 959 alias scriptum est: Elevaverunt flumina, Domine; elevaverunt flumina voces suas (Psal. XCII, 3) . Et rursum: Illuxerunt fulgura ejus orbi terrae (Psal. XCVI, 4) . Ad locum ergo de quo exeunt flumina revertuntur, quia sancti viri etsi a conspectu creatoris sui, cujus claritatem mente conspicere conantur, foras propter nos ad activae vitae ministerium veniunt, incessanter tamen ad sanctum contemplationis studium recurrunt, et si", + "candidate_score": 0.595077, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 8, + "cf_id": "cf036", + "work_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_De-Trinitate", + "max_score": 0.700268, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_56_58", + "bdc_text": "nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_De-Trinitate_window_3", + "psc_text": "Apostolus subnectens adjungit: Non in seminibus quasi in multis, sed in semine tuo, quod est Christus (Galat. III, 16) . Cum omnes gentes in Christo et per Christum in unitatem fidei benedici mereantur, haeretici non sunt benedicti, quia non habent unitatem fidei, sed erroris pastu saginati, per superbiam facti sunt, non filii Dei, sed filii diaboli. Unde et obscuratos habentes cordis oculos, nequeunt cernere totum mundum sanguine Christi redemptum, et in fidei unitate concordem, secundum quod de primativa Ecclesia designatur: Erat illis, inquit, cor unum et anima una in Deum (Act. IV, 32) . Sic totus mundus redemptus, sic totus mundus in cunctis gentibus nuncupatur redemptus. Et timebunt gentes, inquit, nomen tuum, Domine, et omnes reges terrae gloriam tuam (Psal. CI, 16) . Et iterum: Omnes gentes quascunque fecisti venient, et adorabunt coram te, Domine (Psal. LXXXV, 9), et rursum: Commemorabuntur, inquit, et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et", + "candidate_score": 0.700268, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_56_58", + "bdc_text": "nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_De-Trinitate_window_5", + "psc_text": "Ille dicit sanguine Christi se esse redemptum. Ergo solum pro Arianis, aut tantum pro Donatistis effusus est sanguis Christi? Absit. Non sic dicit Veritas. Non sic dicit Deus ad Abraham: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes (Genes. XXVI, 4) . Non una gens, sed omnis. Non illa et illa, sed cunctae. Sed neque in diversa fide, sed in una: dicente Apostolo, Una fides (Ephes. IV, 5) . In una scilicet fide salvantur credentes: per unitatem fidei Ecclesia catholica habet cor et animam unam in Deum. Haec fides recta, quae facit diversa corda credentium unum esse, Pauli apostoli ore laudatur. Gratias, inquit, ago Deo, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo (Rom. I, 8) . Fides una, quae in totum mundum an nuntiatur, ipsa laudanda ac praedicanda est. CAPUT II. Accipe fidem, in qua jam olim renatus es credens in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Pater Filius non", + "candidate_score": 0.668054, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_88", + "bdc_text": "Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 .", + "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_De-Trinitate_window_3", + "psc_text": "Apostolus subnectens adjungit: Non in seminibus quasi in multis, sed in semine tuo, quod est Christus (Galat. III, 16) . Cum omnes gentes in Christo et per Christum in unitatem fidei benedici mereantur, haeretici non sunt benedicti, quia non habent unitatem fidei, sed erroris pastu saginati, per superbiam facti sunt, non filii Dei, sed filii diaboli. Unde et obscuratos habentes cordis oculos, nequeunt cernere totum mundum sanguine Christi redemptum, et in fidei unitate concordem, secundum quod de primativa Ecclesia designatur: Erat illis, inquit, cor unum et anima una in Deum (Act. IV, 32) . Sic totus mundus redemptus, sic totus mundus in cunctis gentibus nuncupatur redemptus. Et timebunt gentes, inquit, nomen tuum, Domine, et omnes reges terrae gloriam tuam (Psal. CI, 16) . Et iterum: Omnes gentes quascunque fecisti venient, et adorabunt coram te, Domine (Psal. LXXXV, 9), et rursum: Commemorabuntur, inquit, et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et", + "candidate_score": 0.626715, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 9, + "cf_id": "cf016", + "work_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam", + "max_score": 0.699973, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_594", + "psc_text": ". 101. Sed videamus cur secundum Matthaeum reperiamus admonitos discipulos, ne cui dicerent quod ipse sit Christus: hic autem scriptum sit increpatos esse, ne cui dicerent quod esset multa passurus et resurrecturus (Matth. XVI, 20). Videtis quod in uno Christi nomine omnia sint. Ipse est enim Christus qui natus est ex Virgine, ipse est qui mirabilia fecit in populo, ipse qui mortuus est pro peccatis nostris, et resurrexit a mortuis. Unum horum si retraxeris, retraxisti salutem tuam. Nam etiam haeretici habere sibi Christum videntur; nemo enim Christi nomen negat: sed negat Christum, qui non omnia quae Christi sunt, confitetur. Multis igitur ex causis jubet tacere discipulos; ut fallat principem mundi, ut declinet jactantiam, doceat humilitatem; simul ne rudes et imperfecti adhuc discipuli maximae praedicationis molibus opprimantur. . 102. Nunc qua causa etiam immundos spiritus jubeat tacere, consideremus. Sed et hoc nobis Scriptura aperuit, quia Peccatori dixit Deus: Quare tu enarras", + "candidate_score": 0.699973, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_60_62", + "bdc_text": "\"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" :", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_801", + "psc_text": "interior homo cordis absconditus, et in gratiam panis coelestis assurgat. Bene enim fermentum doctrina dicitur Christi, quia panis est Christus, et Apostolus ait: Quia unus panis unum corpus multi sumus (I Cor. X, 17) . 192. Fit ergo unum fermentum, quando caro non concupiscit adversus spiritum, nec spiritus adversus carnem: sed facta carnis mortificamus, et anima ex flatu Dei flatum vitae sumpsisse se conscia, saecularis necessitudinis contagia terrena declinat. Unde et Apostolus non in carne, sed in spiritu ambulare nos praecipit: ut sanctificati per lavacrum regenerationis, veterem hominem cum suis desideriis exuentes, induti novum, qui secundum Christum creatur, non in vetustate litterae, sed in novitate spiritus gradiamur (Coloss. III, 9 et 10); quo possit nobis etiam resurrectionis tempore incorrupta corporis et animae et spiritus manere communio: et tunc omnia quae petimus, impetremus (Rom. VI, 4). Quod plerisque videtur etiam Dominus significasse, dum dicit: Si duobus ex vobis convenerit, super terram,", + "candidate_score": 0.693181, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_59_61", + "bdc_text": "1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_801", + "psc_text": "interior homo cordis absconditus, et in gratiam panis coelestis assurgat. Bene enim fermentum doctrina dicitur Christi, quia panis est Christus, et Apostolus ait: Quia unus panis unum corpus multi sumus (I Cor. X, 17) . 192. Fit ergo unum fermentum, quando caro non concupiscit adversus spiritum, nec spiritus adversus carnem: sed facta carnis mortificamus, et anima ex flatu Dei flatum vitae sumpsisse se conscia, saecularis necessitudinis contagia terrena declinat. Unde et Apostolus non in carne, sed in spiritu ambulare nos praecipit: ut sanctificati per lavacrum regenerationis, veterem hominem cum suis desideriis exuentes, induti novum, qui secundum Christum creatur, non in vetustate litterae, sed in novitate spiritus gradiamur (Coloss. III, 9 et 10); quo possit nobis etiam resurrectionis tempore incorrupta corporis et animae et spiritus manere communio: et tunc omnia quae petimus, impetremus (Rom. VI, 4). Quod plerisque videtur etiam Dominus significasse, dum dicit: Si duobus ex vobis convenerit, super terram,", + "candidate_score": 0.683375, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_57", + "bdc_text": "in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_586", + "psc_text": "sanguis tibi revelavit, sed Pater meus qui in coelis est (Matth. XVI, 17) . Caro enim et sanguis non queunt nisi quae terrena sunt revelare: at vero qui spiritu loquitur mysteria, non carnis et sanguinis magisterio, sed divina inspiratione fundatur. Noli ergo acquiescere carni et sanguini; ne carnis et sanguinis haurias praecepta, atque ipse sanguis et caro fias. Qui enim carni adhaeret, caro est: Et qui adhaeret Deo, unus spiritus est (I Cor. VI, 17) . Non permanebit, inquit, spiritus meus in hominibus istis in aeternum, propter quod caro sunt (Gen. VI, 3). 95. Sed utinam caro et sanguis non sint qui audiunt, sed a carnis et sanguinis remoti cupiditatibus possint dicere singuli: Non timebo quid faciat mihi caro (Psal. LV, 5) ! Qui enim carnem vicerit, Ecclesiae fundamentum est: si aequare Petrum non potest, imitari potest; magna sunt enim Dei munera, qui non solum nobis quae nostra fuerant reparavit,", + "candidate_score": 0.68244, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_57", + "bdc_text": "in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_801", + "psc_text": "interior homo cordis absconditus, et in gratiam panis coelestis assurgat. Bene enim fermentum doctrina dicitur Christi, quia panis est Christus, et Apostolus ait: Quia unus panis unum corpus multi sumus (I Cor. X, 17) . 192. Fit ergo unum fermentum, quando caro non concupiscit adversus spiritum, nec spiritus adversus carnem: sed facta carnis mortificamus, et anima ex flatu Dei flatum vitae sumpsisse se conscia, saecularis necessitudinis contagia terrena declinat. Unde et Apostolus non in carne, sed in spiritu ambulare nos praecipit: ut sanctificati per lavacrum regenerationis, veterem hominem cum suis desideriis exuentes, induti novum, qui secundum Christum creatur, non in vetustate litterae, sed in novitate spiritus gradiamur (Coloss. III, 9 et 10); quo possit nobis etiam resurrectionis tempore incorrupta corporis et animae et spiritus manere communio: et tunc omnia quae petimus, impetremus (Rom. VI, 4). Quod plerisque videtur etiam Dominus significasse, dum dicit: Si duobus ex vobis convenerit, super terram,", + "candidate_score": 0.674875, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_51_53", + "bdc_text": "und der \"Kunzechismus \" von 1541 ( s . oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk . für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_801", + "psc_text": "interior homo cordis absconditus, et in gratiam panis coelestis assurgat. Bene enim fermentum doctrina dicitur Christi, quia panis est Christus, et Apostolus ait: Quia unus panis unum corpus multi sumus (I Cor. X, 17) . 192. Fit ergo unum fermentum, quando caro non concupiscit adversus spiritum, nec spiritus adversus carnem: sed facta carnis mortificamus, et anima ex flatu Dei flatum vitae sumpsisse se conscia, saecularis necessitudinis contagia terrena declinat. Unde et Apostolus non in carne, sed in spiritu ambulare nos praecipit: ut sanctificati per lavacrum regenerationis, veterem hominem cum suis desideriis exuentes, induti novum, qui secundum Christum creatur, non in vetustate litterae, sed in novitate spiritus gradiamur (Coloss. III, 9 et 10); quo possit nobis etiam resurrectionis tempore incorrupta corporis et animae et spiritus manere communio: et tunc omnia quae petimus, impetremus (Rom. VI, 4). Quod plerisque videtur etiam Dominus significasse, dum dicit: Si duobus ex vobis convenerit, super terram,", + "candidate_score": 0.667978, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73_75", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat . Res enim dilata est in 20 .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_873", + "psc_text": "misericordiae sit: et ibi fortasse sanctis quos amicos dicit, et quibus tabernacula tribuit; hic vero docet pauperibus conferendum. Cap. XVII (CAP. XVII. -- Vers. 3.) Si peccaverit in te frater tuus, increpa illum. . 21. Quam bene post divitem qui cruciatur in poenis, subjecit praeceptum veniae largiendae, his utique qui se ab errore convertunt, ne quem desperatio non revocet a culpa! Quam vero moderatus est, ut neque difficilis venia, nec remissa sit indulgentia; ne quem vel austera percellat invectio, vel conniventia invitet ad culpam! Sic et alibi: Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum (Matth. XVIII, 15) . Plus enim proficiat amica correptio, quam accusatio turbulenta: illa pudorem incutit, haec indignationem movet. Servetur potius quod prodi metuat, qui monetur. Bonum quippe est ut amicum magis te qui corripitur credat, quam inimicum: facilius enim consiliis acquiescitur, quam injuriae succumbitur. Unde et Apostolus: Corripite, inquit,", + "candidate_score": 0.658758, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_558", + "psc_text": "regnum Dei sunt destinati, gratiae coelestis impartitur alimentum. Sed quibus impartiatur, adverte. Non otiosis, non in 1400 civitate quasi in Synagoga, vel saeculari dignitate residentibus, sed inter deserta quaerentibus Christum; qui enim non fastidiunt, ipsi excipiuntur a Christo, et cum ipsis loquitur Dei Verbum non de saecularibus, sed de regno Dei. Et si qui corporalis gerunt ulcera passionis, his medicinam suam libenter indulget. 70. Consequens igitur erat, ut quos a vulnerum dolore sanaverat, eos alimoniis spiritalibus a jejunio liberaret. Itaque nemo cibum accipit Christi, nisi fuerit ante sanatus. Et illi qui vocantur ad coenam, prius vocando sanantur. Si claudus fuit, gradiendi facultatem ut veniret, accepit. Si lumine oculorum privatus erat, domum utique Domini, nisi refusa luce, intrare non potuit. 71. Ubique igitur mysterii ordo servatur; ut prius per remissionem peccatorum vulneribus medicina tribuatur, postea alimonia mensae coelestis exuberet: quamquam nondum validioribus haec turba reficiatur alimentis, neque Christi corpore et sanguine", + "candidate_score": 0.65093, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_1124", + "psc_text": "utique resurrexit. Denique quae mane venerunt, licet valde tempore, tamen jam Dominum resurrexisse cognoverunt. 151. Sic igitur temperandum est, ut neque mane Dominica, quae est prima post sabbatum, neque sabbato resurrectio facta credatur. Nam quomodo triduum compleretur? non ergo vesperascente die, sed noctis vespere resurrexit. 1537 Denique Graecus sero dixit, hoc est, ὀψέ. Sero autem et horam signat in occasu dici, et cujusque rei significat tarditatem; quomodo si dicas: Sero mihi suggestum est, id est, tarde. Sero venit, id est, post praestitutum tempus advenit: et licet mane sequenti die venerit, sero est tamen, ubi agendi tempus emensum est. Est et sero tempus noctis profundum, ut si dicas: Sero ad lucubrandum surrexit, id est, non vespertino tempore, sed profunda nocte surrexit. 152. Unde et mulieres ad monumentum accedendi habent facultatem, jam utique custodibus quiescentibus: et ipsi custodes terrentur amplius, quod usu venit somno excitis. Postremo etiam principes sacerdotum congregati cum senioribus", + "candidate_score": 0.647416, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_58_60", + "bdc_text": "- In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_801", + "psc_text": "interior homo cordis absconditus, et in gratiam panis coelestis assurgat. Bene enim fermentum doctrina dicitur Christi, quia panis est Christus, et Apostolus ait: Quia unus panis unum corpus multi sumus (I Cor. X, 17) . 192. Fit ergo unum fermentum, quando caro non concupiscit adversus spiritum, nec spiritus adversus carnem: sed facta carnis mortificamus, et anima ex flatu Dei flatum vitae sumpsisse se conscia, saecularis necessitudinis contagia terrena declinat. Unde et Apostolus non in carne, sed in spiritu ambulare nos praecipit: ut sanctificati per lavacrum regenerationis, veterem hominem cum suis desideriis exuentes, induti novum, qui secundum Christum creatur, non in vetustate litterae, sed in novitate spiritus gradiamur (Coloss. III, 9 et 10); quo possit nobis etiam resurrectionis tempore incorrupta corporis et animae et spiritus manere communio: et tunc omnia quae petimus, impetremus (Rom. VI, 4). Quod plerisque videtur etiam Dominus significasse, dum dicit: Si duobus ex vobis convenerit, super terram,", + "candidate_score": 0.644816, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ;", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_31", + "psc_text": "mundum arbitror (Joan. XXI, 25). Advertis enim quod consulto etiam ea quae ab aliis sunt scripta praeteriit, ut diversa in Evangelio gratia refulgeret, et propriis quibusdam singuli 1270 libri mysteriorum gestorumque miraculis eminerent. Diviserunt enim sibi vestimenta Domini milites Christi, quod suo loco plenius explanabitur (Infra lib. X, in cap. XXIII, XXXIV). 12. Scriptum est autem Evangelium ad Theophilum, hoc est, ad eum, quem Deus diligit. Si Deum diligis, ad te scriptum est: si ad te scriptum est, suscipe munus Evangelistae: pignus amici in penetralibus animi diligenter adserva. Bonum depositum custodi per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (II Tim. I, 14) : frequenter inspice, saepius discute. Fides pignori prima debetur: fidem sequitur diligentia; ne commissa tibi pignora aut tinea, aut aerugo consumat. Quod enim tibi commissum est, consumi potest: Evangelium consumi non potest. Evangelium bonum pignus est: sed vide ne vel in animo tuo illud aut tinea aut aerugo", + "candidate_score": 0.644193, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_102", + "bdc_text": "] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_144", + "psc_text": "carnis ignava operis fuit, profecto Deus erat, qui divinitatis operibus exercebat carnis aetatem: qui etiam pastores faciebat in illa regione vigilare, custodientes vigilias noctis supra gregem suum. 50. Videte Ecclesiae surgentis exordium: Christus nascitur, et pastores vigilare coeperunt, qui gentium greges, pecudum modo ante viventes in aulam Domini congregarent; ne quos spiritalium bestiarum per offusas noctium tenebras paterentur incursus. Et bene pastores vigilant, quos bonus pastor informat. Grex igitur populus, nox saeculum, pastores sunt sacerdotes. Aut fortasse etiam: ille sit pastor, cui dicitur: Esto vigilans, et confirma (Apoc. III, 2) ; quia non solum episcopos ad tuendum gregem Dominus ordinavit, sed etiam angelos destinavit. (Vers. 9.) Ecce angelus Domini stetit ante illos. . 51. Videte quemadmodum cura divina fidem astruat: angelus Mariam, angelus Joseph, angelus pastores edocet. Non satis est semel missum; duobus enim vel tribus testibus stat omne verbum. (Vers. 13, 14.) Et facta est cum angelo multitudo exercitus", + "candidate_score": 0.642844, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_96_98", + "bdc_text": "februarii die anno 1545 . Erasmus Ritter . Meam valetudinem facile iudicare poteritis , quum iam tercia manus adhibenda esset , quatinus heę litere pararentur Dass Ritter damals kränkelnd war , geht auch aus Stettler , aao , f. 115v. , und aus oben Nr. 2063 , 53 .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_1074", + "psc_text": "Etenim quia tertio negaverat, tertio confitetur: sed negavit in nocte, confitetur in die (Cf. Aug. lib. I de Gratia Christi, cap. 45). 91. Haec autem ideo scripta sunt, ut sciamus neminem jactare se debere; nam si Petrus lapsus est, quia dixit: Etsi alii scandalizati fuerint in te, ego non scandalizabor (Marc. XIV, 29) , quis alius jure de se praesumat? Denique et David quia dixerat: Ego dixi in mea abundantia, non movebor in aeternum, eam sibi jactantiam obfuisse profitetur, dicens: Avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus (Psal. XXIX, 7 et 8) . 92. Unde te evocem, Petre; ut doceas me quid flens cogitaveris? Unde, inquam, te evocem? De coelo, ubi jam choro insertus es angelorum: an etiam de tumulo; quia non putas injuriam et ibi esse, unde Dominus resurrexit? Doce nos quid tibi profuerint lacrymae tuae. Sed docuisti illico: nam qui lapsus es, antequam fleres, postquam 1524", + "candidate_score": 0.624551, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_79_81", + "bdc_text": "s. oben Anm. 1 . Optarem quoque a CaspereKaspar Megander. moneri GyronumPeter Cyro .", + "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-Evangelii-secundum-Lucam_window_236", + "psc_text": "enim mulier Phares et Zaram filios, generavit geminos. Unde non otiose Matthaeus utrumque signavit, cum Phares tantummodo commemorationem causa deposceret: 1321 Phares enim genuit Esron, Esron genuit Aram (Matth. I, 3) : deinde per ordinem singuli. Cur autem, cum Isaac duos generaverit, Jacob plures, singulorum tantummodo quos successionis Dominicae causa poscebat, fecit Scripturae series mentionem, horum autem utrumque memoravit, nisi quia hic in utroque mysterium est?. 20. Tractavimus moralem locum, quia non opera meretricis exercuit, sed munera fecunditatis elegit: tractemus historicum, et mysticum ventilemus. Neque enim sine mysterio potest esse quod annulum, et monile accepit, et virgam. Non vilis persona quae meretur accipere ornamentum, signaculum, potestatem: factorum signaculum, pectoris ornamentum, regiae libertatis insigne. Ergo ut ordiamur historiam, cum generaret Thamar, legisti quia unus de utero ejus praemisit manum, quam corripiens obstetrix, coccum ligavit dicens: Hic exiet prior (Gen. XXXVIII, 28) . Ut autem manum revocavit puer in matris uterum, statim", + "candidate_score": 0.62078, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 10, + "cf_id": "cf016", + "work_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis", + "max_score": 0.699456, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_69", + "psc_text": "omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, apostolis suis et discipulis suis tradidit, dicens: Accipite, et bibite ex hoc omnes; hic est enim sanguis meus (Matth. XXVI, 27, 28) . Vide illa omnia. Illa verba evangelistae sunt usque ad Accipite, sive corpus, sive sanguinem. Inde verba sunt Christi: Accipite, et bibite ex hoc omnes; hic est enim sanguis meus. Et vide singula. 23. Qui pridie, inquit, quam pateretur, in sanctis manibus suis accepit panem. Antequam consecretur, panis est; ubi autem verba Christi accesserint, corpus est Christi. Denique audi dicentem: Accipite, et edite ex eo omnes; hoc est enim corpus meum. Et ante verba Christi, calix est vini, et aquae plenus: ubi verba Christi operata fuerint, ibi sanguis Christi efficitur, qui plebem redemit. Ergo videte quantis generibus potens est sermo Christi universa convertere. Deinde ipse Dominus Jesus testificatur nobis quod corpus suum accipiamus et sanguinem. Numquid debemus de ejus fide et testificatione", + "candidate_score": 0.699456, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_68", + "psc_text": "2, c. Panis, § Vis scire)? Accipe quae sunt verba. Dicit sacerdos: Fac nobis, inquit, hanc oblationem ascriptam, ratam, rationabilem, acceptabilem: quod figura est corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi. Qui pridie quam pateretur, in sanctis manibus suis accepit panem, respexit in coelum ad te, sancte Pater omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, fregit, fractumque apostolis suis et discipulis suis tradidit dicens: Accipite, et edite ex hoc omnes; hoc est enim corpus meum, quod pro multis confringetur (Luc. XXII, 19) . 22. Similiter etiam calicem postquam coenatum est, pridie quam pateretur, accepit, respexit in coelum ad te, sancte Pater omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, apostolis suis et discipulis suis tradidit, dicens: Accipite, et bibite ex hoc omnes; hic est enim sanguis meus (Matth. XXVI, 27, 28) . Vide illa omnia. Illa verba evangelistae sunt usque ad Accipite, sive corpus, sive sanguinem. Inde verba sunt Christi: Accipite, et bibite", + "candidate_score": 0.695612, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61_63", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" : \"Inn disen wesenlichen geystlichen dingen stat [ steht ] die gantze krafft , würkung und frucht der Sacramenten\" ( BSRK V/I 106 , 351) . .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_62", + "psc_text": "panis est usitatus. Sed panis iste panis est ante verba sacramentorum (De Consec., dist. 2, c. Panis est): ubi accesserit consecratio, de pane fit caro Christi. Hoc igitur astruamus. Quomodo potest qui panis est, corpus esse Christi? Consecratione. Consecratio autem quibus verbis est, cujus sermonibus? Domini Jesu. Nam et reliqua omnia quae dicuntur in superioribus, a sacerdote dicuntur, laudes Deo deferuntur, oratio petitur pro populo, pro regibus, pro caeteris: ubi venitur ut conficiatur venerabile sacramentum, jam non suis sermonibus utitur sacerdos, sed utitur sermonibus Christi. Ergo sermo Christi hoc conficit sacramentum. 15. Quis est sermo Christi: Nempe is quo facta sunt omnia. Jussit Dominus, et factum est coelum: jussit Dominus, et facta est terra: jussit Dominus, et facta sunt maria. Jussit Dominus, et omnis creatura generata est (Gen. I, 1 et seq.). Vides ergo 369 quam operatorius sit sermo Christi. Si ergo tanta vis est in sermone Domini Jesu, ut", + "candidate_score": 0.678703, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61_63", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" : \"Inn disen wesenlichen geystlichen dingen stat [ steht ] die gantze krafft , würkung und frucht der Sacramenten\" ( BSRK V/I 106 , 351) . .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_99", + "psc_text": "381 4. Ego sum, inquit, panis vivus qui de coelo descendi (Ibid., 41) . Sed caro non descendit e coelo, hoc est, carnem in terris assumpsit ex Virgine. Quomodo ergo descendit panis e coelo, et panis vivus? Quia idem Dominus noster Jesus Christus consors est et divinitatis et corporis: et tu qui accipis carnem, divinae ejus substantiae in illo participaris alimento (De Cons. dist. 2, c. Sicut est verus, § Ego sum). CAPUT II. In sacramentis omnibus Trinitatis operationem, divinarumque personarum aequalitatem adverti posse, ubi obiter perstringitur error Arianorum. 5. Ergo accepisti de sacramentis, plenissime cognovisti omnia, quod baptizatus es in nomine Trinitatis. In omnibus quae egimus, servatum est mysterium Trinitatis. Ubique Pater et Filius et Spiritus sanctus, una operatio, una sanctificatio; etsi quaedam veluti specialia esse videantur. 6. Quomodo? Deus qui te unxit, et signavit te Dominus, et posuit Spiritum sanctum in corde tuo (II Cor. I, 21, 22).", + "candidate_score": 0.674525, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_56_58", + "bdc_text": "nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_69", + "psc_text": "omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, apostolis suis et discipulis suis tradidit, dicens: Accipite, et bibite ex hoc omnes; hic est enim sanguis meus (Matth. XXVI, 27, 28) . Vide illa omnia. Illa verba evangelistae sunt usque ad Accipite, sive corpus, sive sanguinem. Inde verba sunt Christi: Accipite, et bibite ex hoc omnes; hic est enim sanguis meus. Et vide singula. 23. Qui pridie, inquit, quam pateretur, in sanctis manibus suis accepit panem. Antequam consecretur, panis est; ubi autem verba Christi accesserint, corpus est Christi. Denique audi dicentem: Accipite, et edite ex eo omnes; hoc est enim corpus meum. Et ante verba Christi, calix est vini, et aquae plenus: ubi verba Christi operata fuerint, ibi sanguis Christi efficitur, qui plebem redemit. Ergo videte quantis generibus potens est sermo Christi universa convertere. Deinde ipse Dominus Jesus testificatur nobis quod corpus suum accipiamus et sanguinem. Numquid debemus de ejus fide et testificatione", + "candidate_score": 0.67138, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_64_66", + "bdc_text": "Igitur confessi sumus Christi corpus nobis adesse in coena , sed per fructum et efficatiam partam salutem per traditum corpus fidei nostrae offerriVor offerri gestrichenes frustra . In der \"Confessio Helvetica prior\" werden auch die Verben \"anbütet\" ( offerre ) , \"fürgetragen und dargebotten\" ( exhibere ) gebraucht ( BSRK V/I 106 , 40. 107 , 13f. 107 , 21 ) ; und doch kritisierte Bullinger den Gebrauch der Wörter \"exhibere \"", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_68", + "psc_text": "2, c. Panis, § Vis scire)? Accipe quae sunt verba. Dicit sacerdos: Fac nobis, inquit, hanc oblationem ascriptam, ratam, rationabilem, acceptabilem: quod figura est corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi. Qui pridie quam pateretur, in sanctis manibus suis accepit panem, respexit in coelum ad te, sancte Pater omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, fregit, fractumque apostolis suis et discipulis suis tradidit dicens: Accipite, et edite ex hoc omnes; hoc est enim corpus meum, quod pro multis confringetur (Luc. XXII, 19) . 22. Similiter etiam calicem postquam coenatum est, pridie quam pateretur, accepit, respexit in coelum ad te, sancte Pater omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, apostolis suis et discipulis suis tradidit, dicens: Accipite, et bibite ex hoc omnes; hic est enim sanguis meus (Matth. XXVI, 27, 28) . Vide illa omnia. Illa verba evangelistae sunt usque ad Accipite, sive corpus, sive sanguinem. Inde verba sunt Christi: Accipite, et bibite", + "candidate_score": 0.671203, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_57_59", + "bdc_text": "in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht :", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_68", + "psc_text": "2, c. Panis, § Vis scire)? Accipe quae sunt verba. Dicit sacerdos: Fac nobis, inquit, hanc oblationem ascriptam, ratam, rationabilem, acceptabilem: quod figura est corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi. Qui pridie quam pateretur, in sanctis manibus suis accepit panem, respexit in coelum ad te, sancte Pater omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, fregit, fractumque apostolis suis et discipulis suis tradidit dicens: Accipite, et edite ex hoc omnes; hoc est enim corpus meum, quod pro multis confringetur (Luc. XXII, 19) . 22. Similiter etiam calicem postquam coenatum est, pridie quam pateretur, accepit, respexit in coelum ad te, sancte Pater omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, apostolis suis et discipulis suis tradidit, dicens: Accipite, et bibite ex hoc omnes; hic est enim sanguis meus (Matth. XXVI, 27, 28) . Vide illa omnia. Illa verba evangelistae sunt usque ad Accipite, sive corpus, sive sanguinem. Inde verba sunt Christi: Accipite, et bibite", + "candidate_score": 0.670512, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_57_59", + "bdc_text": "in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht :", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_70", + "psc_text": "ante verba Christi, calix est vini, et aquae plenus: ubi verba Christi operata fuerint, ibi sanguis Christi efficitur, qui plebem redemit. Ergo videte quantis generibus potens est sermo Christi universa convertere. Deinde ipse Dominus Jesus testificatur nobis quod corpus suum accipiamus et sanguinem. Numquid debemus de ejus fide et testificatione dubitare? 372 24. Jam redi mecum ad propositionem meam. Magnum quidem et venerabile, quod manna Judaeis pluit e coelo (Exod. XVI, 13): sed intellige. Quid est amplius, manna de coelo, an corpus Christi? Corpus utique Christi, qui auctor est coeli. Deinde manna qui manducavit, mortuus est: qui manducaverit hoc corpus, fiet ei remissio peccatorum, et non morietur in aeternum (De Consec., dist. 2, c. Ante, § Qui manduc.) 25. Ergo non otiose dicis tu: Amen, jam in spiritu confitens quod accipias corpus Christi. Dicit tibi sacerdos: Corpus Christi; et tu dicis: Amen, hoc est, verum. Quod confitetur lingua, teneat affectus.", + "candidate_score": 0.669842, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_56_58", + "bdc_text": "nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_70", + "psc_text": "ante verba Christi, calix est vini, et aquae plenus: ubi verba Christi operata fuerint, ibi sanguis Christi efficitur, qui plebem redemit. Ergo videte quantis generibus potens est sermo Christi universa convertere. Deinde ipse Dominus Jesus testificatur nobis quod corpus suum accipiamus et sanguinem. Numquid debemus de ejus fide et testificatione dubitare? 372 24. Jam redi mecum ad propositionem meam. Magnum quidem et venerabile, quod manna Judaeis pluit e coelo (Exod. XVI, 13): sed intellige. Quid est amplius, manna de coelo, an corpus Christi? Corpus utique Christi, qui auctor est coeli. Deinde manna qui manducavit, mortuus est: qui manducaverit hoc corpus, fiet ei remissio peccatorum, et non morietur in aeternum (De Consec., dist. 2, c. Ante, § Qui manduc.) 25. Ergo non otiose dicis tu: Amen, jam in spiritu confitens quod accipias corpus Christi. Dicit tibi sacerdos: Corpus Christi; et tu dicis: Amen, hoc est, verum. Quod confitetur lingua, teneat affectus.", + "candidate_score": 0.668182, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_46", + "bdc_text": "Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_74", + "psc_text": "LIBER QUINTUS. 373 CAPUT PRIMUM. Primum repetit quod jam ante dictum est sacramenti, atque adeo ipsius Christi figuram in Melchisedech ejusque sacrificio praecessisse: tum duplicem causam cur aqua in calice admisceatur, in medium profert. 1. Hesterno sermo noster ac tractatus usque ad sancti altaris sacramenta deductus est. Et cognovimus sacramentorum istorum figuram Abrahae temporibus praecessisse, quando obtulit sacrificium sanctus Melchisedech (Gen. XIV, 18), neque initium, neque finem habens dierum. Audi, homo, quid dicat Paulus apostolus ad Hebraeos. Ubi sunt qui Filium Dei dicunt esse de tempore Melchisedech? Dictum est, quia neque initium, neque finem dierum habet: si Melchisedech non habet initium dierum, num Christus habere potuit (Hebr. VII, 1 et seq.)? Sed non est plus figura quam veritas. Vides ergo quia ipse primus et novissimus (Apoc. I, 8). Primus, quia auctor est omnium: novissimus, non quod finem inveniat, sed quod universa concludat. 2. Diximus ergo quod in altari constituatur calix", + "candidate_score": 0.660107, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_58_60", + "bdc_text": "- In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_68", + "psc_text": "2, c. Panis, § Vis scire)? Accipe quae sunt verba. Dicit sacerdos: Fac nobis, inquit, hanc oblationem ascriptam, ratam, rationabilem, acceptabilem: quod figura est corporis et sanguinis Domini nostri Jesu Christi. Qui pridie quam pateretur, in sanctis manibus suis accepit panem, respexit in coelum ad te, sancte Pater omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, fregit, fractumque apostolis suis et discipulis suis tradidit dicens: Accipite, et edite ex hoc omnes; hoc est enim corpus meum, quod pro multis confringetur (Luc. XXII, 19) . 22. Similiter etiam calicem postquam coenatum est, pridie quam pateretur, accepit, respexit in coelum ad te, sancte Pater omnipotens, aeterne Deus, gratias agens, benedixit, apostolis suis et discipulis suis tradidit, dicens: Accipite, et bibite ex hoc omnes; hic est enim sanguis meus (Matth. XXVI, 27, 28) . Vide illa omnia. Illa verba evangelistae sunt usque ad Accipite, sive corpus, sive sanguinem. Inde verba sunt Christi: Accipite, et bibite", + "candidate_score": 0.646144, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_94_96", + "bdc_text": "nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem . Valete. Datum 14 . februarii die anno 1545 .", + "psc_chunk_id": "016_Ambrosius-Mediolanensis_De-sacramentis_window_90", + "psc_text": "XVII, 21) ; quasi non venerit. Sed tunc venit regnum Dei, quando ejus estis gratiam consecuti (De Consec., dist. 2, c. In calicem, § Fiat voluntas). Ipse enim ait: Regnum Dei intra vos est. 23. Veniat regnum tuum: fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra: panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Sanguine Christi pacificata sunt omnia, vel in coelo, vel in terra: sanctificatum est coelum, dejectus est diabolus. Ubi versatur? Ubi et homo, quem ille decepit. Fiat voluntas tua, hoc est, sit pax in terra, quemadmodum in coelo. 24. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Memini sermonis mei cum de sacramentis tractarem (Sup. lib. IV, cap. 4). Dixi vobis quod ante verba Christi quod offertur, panis dicatur: ubi Christi verba deprompta fuerint, jam non panis dicitur, sed corpus appellatur (De Consec., dist. 2, c. In calicem, § Dixi vobis). Quare ergo in oratione Dominica quae postea sequitur, ait:", + "candidate_score": 0.625404, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 11, + "cf_id": "cf026", + "work_id": "Isidorus-Hispalensis_Etymologiae", + "max_score": 0.698846, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "Isidorus-Hispalensis_Etymologiae_window_488", + "psc_text": "die symbolum conpetentibus traditur propter confinem Dominicae paschae sollemnitatem; ut qui iam ad Dei gratiam percipiendam festinant, fidem, quam confiteantur, agnoscant. Coena Dominica dicta est, eo quod in eo die Salvator pascha cum suis discipulis fecerit; quod et hodieque, sicut est traditum, celebratur, sanctumque in eo chrisma conficitur, atque initium novi et veteris testamenti cessatio declaratur. Sabbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem et eo die requievit Dominus in sepulchro, ut quietis illius mysterium confirmaret; quod Iudaeis observandum in umbra futuri praeceptum est. Sed postquam Christus in sepultura sua eius figuram adinplevit, observatio eius quievit. Dominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectionis Domini nostri gaudium celebratur. Qui dies non Iudaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius", + "candidate_score": 0.698846, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61_63", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" : \"Inn disen wesenlichen geystlichen dingen stat [ steht ] die gantze krafft , würkung und frucht der Sacramenten\" ( BSRK V/I 106 , 351) . .", + "psc_chunk_id": "Isidorus-Hispalensis_Etymologiae_window_500", + "psc_text": "quia prece mystica consecratur in memoriam pro nobis Dominicae passionis; unde hoc eo iubente corpus Christi et sanguinem dicimus. Quod dum sit ex fructibus terrae, sanctificatur et fit sacramentum, operante invisibiliter Spiritu Dei; cuius panis et calicis sacramentum Graeci Eucharistian dicunt, quod Latine bona gratia interpretatur. Et quid melius sanguine et corpore Christi? Sacramentum est in aliqua celebratione, cum res gesta ita fit ut aliquid significare intellegatur, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacramenta baptismum et chrisma, corpus et sanguis [Domini]. Quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorundem sacramentorum operatur; unde et a secretis virtutibus vel a sacris sacramenta dicuntur. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eundem sacramentorum latenter operatur effectum. Unde, seu per bonos seu per malos ministros intra Dei ecclesiam dispensentur, tamen quia sanctus Spiritus mystice illa vivificat, qui quondam Apostolico in tempore visibilibus", + "candidate_score": 0.695888, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "Isidorus-Hispalensis_Etymologiae_window_488", + "psc_text": "die symbolum conpetentibus traditur propter confinem Dominicae paschae sollemnitatem; ut qui iam ad Dei gratiam percipiendam festinant, fidem, quam confiteantur, agnoscant. Coena Dominica dicta est, eo quod in eo die Salvator pascha cum suis discipulis fecerit; quod et hodieque, sicut est traditum, celebratur, sanctumque in eo chrisma conficitur, atque initium novi et veteris testamenti cessatio declaratur. Sabbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem et eo die requievit Dominus in sepulchro, ut quietis illius mysterium confirmaret; quod Iudaeis observandum in umbra futuri praeceptum est. Sed postquam Christus in sepultura sua eius figuram adinplevit, observatio eius quievit. Dominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectionis Domini nostri gaudium celebratur. Qui dies non Iudaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius", + "candidate_score": 0.691472, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "Isidorus-Hispalensis_Etymologiae_window_488", + "psc_text": "die symbolum conpetentibus traditur propter confinem Dominicae paschae sollemnitatem; ut qui iam ad Dei gratiam percipiendam festinant, fidem, quam confiteantur, agnoscant. Coena Dominica dicta est, eo quod in eo die Salvator pascha cum suis discipulis fecerit; quod et hodieque, sicut est traditum, celebratur, sanctumque in eo chrisma conficitur, atque initium novi et veteris testamenti cessatio declaratur. Sabbatum ab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur, quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem et eo die requievit Dominus in sepulchro, ut quietis illius mysterium confirmaret; quod Iudaeis observandum in umbra futuri praeceptum est. Sed postquam Christus in sepultura sua eius figuram adinplevit, observatio eius quievit. Dominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectionis Domini nostri gaudium celebratur. Qui dies non Iudaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est, quia erat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius", + "candidate_score": 0.67207, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "Isidorus-Hispalensis_Etymologiae_window_1669", + "psc_text": "gravatur cor et stomachus indigestus efficitur. Inmoderata enim voracitas vitium est, sed tantum id [est] salutis quantum sustentationi naturaeque sufficiat. Iantaculum est primum cibum quo ieiunium solvitur; unde et nuncupatum. Nigidius109: 'Nos ipsi ieiunia iantaculis levibus polluimus.' Prandium ab apparatu edendi dictum. Proprie autem veteres prandium vocabant omnium militum cibum ante pugnam; unde est illud ducis adloquium: 'Prandeamus tamquam ad inferos cenaturi.' Merenda est cibus qui declinante die sumitur, quasi postmeridie edenda et proximo cenae: unde et antecenia a quibusdam vocantur. Item merendare quasi meridie edere. Annona tractum est a tempore quo Romani veteres ad cibos advocabantur. Sic Martialis4, 8, 6: Imperat excelsos frangere nona toros. Quod et usque hodie Persae faciunt. Coenam vocari a communione vescentium: κοινὸν quippe Graeci commune dicunt: unde et communicantes quod communiter, id est pariter, conveniant. Apud veteres enim solitum erat in propatulo vescere et communiter epulari, ne singularitas luxuriam gigneret. Est autem cena vespertinum", + "candidate_score": 0.645259, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_0_2", + "bdc_text": "Gratia et pax a deo . Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander .", + "psc_chunk_id": "Isidorus-Hispalensis_Etymologiae_window_466", + "psc_text": "Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia [episcopis] in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, iuxta fidem evangelicam et apostolicam, secundum post Apostolos symbolum tradiderunt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem conplectunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paradisi flumina. Harum prior Nicaena synodus trecentorum decem et octo episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est. In qua Arianae perfidiae blasphemia condemnata, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis idem Arius adserebat; consubstantialem Deo", + "candidate_score": 0.645191, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "Isidorus-Hispalensis_Etymologiae_window_1670", + "psc_text": "6: Imperat excelsos frangere nona toros. Quod et usque hodie Persae faciunt. Coenam vocari a communione vescentium: κοινὸν quippe Graeci commune dicunt: unde et communicantes quod communiter, id est pariter, conveniant. Apud veteres enim solitum erat in propatulo vescere et communiter epulari, ne singularitas luxuriam gigneret. Est autem cena vespertinum cibum, quam vespernam antiqui dicebant; in usu enim non erant prandia. Panis dictus quod cum omni cibo adponatur, vel quod omne animal eum adpetat; πᾶν enim Graece omne dicitur. Cibarius est qui ad cibum servis datur, nec delicatus. Fermentacius fermentis confectus. Azymus non fermentatus; nam ἄζυμος est sine fermento, sincerus. Acrozymus leviter fermentatus, quasi acroazymus. Siligineus panis a frumenti genere nuncupatur; siligo enim genus est tritici. Rubidus, recoctus et rubefactus. Subcinericius, cinere coctus et reversatus: ipse est et focacius. Clibanicius, in testo coctus. Spungia panis aqua diutius malaxatus similam modicam accipit et fermentum modicum, et habet humectationis plus quam omnis", + "candidate_score": 0.642963, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "Isidorus-Hispalensis_Etymologiae_window_391", + "psc_text": "Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturnum; et est dies quidem horarum viginti quattuor, spatium autem horarum duodecim. Vocatus autem dies a parte meliore. Unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum estGenes. 1, 5: 'Factum est vespere et mane dies unus.' Dies secundum Aegyptios inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum", + "candidate_score": 0.63927, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1_3", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander . Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "Isidorus-Hispalensis_Etymologiae_window_466", + "psc_text": "Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia [episcopis] in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, iuxta fidem evangelicam et apostolicam, secundum post Apostolos symbolum tradiderunt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem conplectunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paradisi flumina. Harum prior Nicaena synodus trecentorum decem et octo episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est. In qua Arianae perfidiae blasphemia condemnata, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis idem Arius adserebat; consubstantialem Deo", + "candidate_score": 0.639215, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 12, + "cf_id": "cf033", + "work_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis", + "max_score": 0.698808, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2372", + "psc_text": "c. 2) annonae vocabulum tractum esse a tempore quo Romani veteres ad cibos vocabantur. Nullum ab idibus Septembris ad Pascha diem a jejunio eximit S. P. Benedictus. Ex communi tamen Ecclesiae consuetudine ac lege, cui, repugnantibus licet summis abstinentiae votis, ultro parebant etiam monachi, dominica propter reverentiam Resurrectionis Domini solvendum est jejunium. Quod sanctus Pater Benedictus tanquam omnibus notum et ubique receptum subticuit; neque enim eum latere poterat quod ait concilium Carthagin. IV (Can. 64): « Qui dominico die studiose jejunat, non credatur catholicus. » Et concilium Gangrense (Can. 18): « Si quis propter eam quae existimatur exercitationem (hoc est vitam monasticam) die dominico jejunaverit, anathema sit. » Et Tertullianus (Lib. de Corona milit., cap. 3): « Diebus dominicis jejunare nefas ducimus; » sanctus Ambrosius (Epist. 83): Dominica jejunare non possumus; quia monachos etiam ob istius diei jejunia jure damnamus. » Et sanctus Athanasius (Syntag. doctr. ad mon.): « Sabbato", + "candidate_score": 0.698808, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2386", + "psc_text": "ut videre est apud Gratianum, de Consec. dist. 1, cap. Solent. Atque postremo hoc modo veteres monachi jejunium solvere solebant, ut patet ex dictis, maxime ex sancti Hieronymi testimonio ad Eustochium scribentis, quod apud eos « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat, et ventrem cibo non onerent duplicato. » Vide Regulam Magistri, cap. 53. His praenotatis explicatu non est difficile quomodo luce adhuc diei omnia consummarent, etiam hieme, cum non jejunarent. Nam, 1º cum 569 sanctus Pater ad coenam non indulgere videatur nisi tertiam librae panis partem cum aliquibus ad summum fructibus, hanc absque ullo corporis incommodo et sanitatis periculo consummare poterant ante horam decimam, id est ante nostram horam post meridiem quartam, etiam ad sextam prandentes. 2º Jejunium hora solita reficientes solvere poterant, aliquid solito lautius edendo, verbi gratia, pisces cum aliis diebus in solis leguminibus coenam acciperent. 3º Ad sextam", + "candidate_score": 0.694933, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2357", + "psc_text": "Regulam advertere licet in Regula sancti Fructuosi, in qua haec lego: « A Pascha usque ad Pentecosten reficiendum est ad sextam, et monophagia, id est unica refectio conservanda est. » Idem et de nostris Fuldensibus refert Mabillonius (Praefat. ad saec. III, part. I, num. 25), quod scilicet « abstinuere a coena per totum annum iidem ad aetatem Marcwardi abbatis, id est ad medium saeculum duodecimum, nec ante decimum quartum feminas in ecclesiam suam admiserunt. » Idemque asserendum esse de iis monasteriis quae ad Fuldensium normam vivebant, in quibus instituta est disciplina purior. Neque tamen defuerunt ex priscis monachis qui prandium ad sextam, et sero coenam aestate sibi pararent, quod de Tabennensibus imprimis refert sanctus Hieronymus (Praefat. ad Regulam S. Pachomii): « Bis, inquit, in hebdomada die quarta et sexta sabbati ab omnibus jejunatur, excepta Pentecoste: aliis diebus comedunt, qui volunt post meridiem, et in coena similiter mensa ponitur propter laborantes,", + "candidate_score": 0.694882, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1898", + "psc_text": "Omni die dominico, vel sabbato angelum Domini paratum invenio sacrosanctum corpus et sanguinem Domini nostri Jesu Christi secum deferentem; » et quod de S. Severo abbate Agathensi scribunt: « Tantum diebus dominicis post perceptam eucharistiam sumebat escam. » Nimirum cum S. abbate Theona sibi persuasum habebant justius esse, « ut cum hac cordis humilitate qua credimus et fatemur illa sacrosancta mysteria nunquam pro merito nos posse contingere, singulis ea dominicis diebus ob remedium nostrarum aegritudinum praesumamus, quam ut vana persuasione cordis elati, vel post annum dignos eorum participio nos esse credamus. » Ubi quosdam redarguit, qui in monasteriis consistentes, dignius ac devotius se communicaturos existimabant, si different in annum: quibus cum Ambrosio, seu quovis alio dicere potuisset ( De Sacrament. ): « Si quotidianus panis est, cur post annum illum sumis, quemadmodum Graeci in Oriente facere consueverunt? Accipe quotidie quod quotidie tibi prosit; sic vive ut quotidie merearis accipere. »", + "candidate_score": 0.692054, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_60_62", + "bdc_text": "\"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2065", + "psc_text": "est sumere singulos biberes et panem. » Richardus de Sancto Angelo: « Mixtum, id est, modicum cibi; panis enim cor hominis confirmat, et vinum laetificat cor hominis. » Petrus Boherius: « Vulgare est Italicorum dicere mixtum illam levem comestionem quae prandium antecedit. » Joannes de Turrecremata: « Accipiat mixtum, id est panem cum potu, sicut supra dictum est de servitoribus in capitulo 35 Regulae, quod sumant singulos biberes et panem. » Theobaldus Artaldus Coelestinus in Gallica expositione: « Le frère hebdomadaire liseur peut prendre mixte, c' est-à-dire, boire une bonne fois, et manger du pain à l' avenant. » Matthias Lambertus in Gallica item expositione: « Que le frère hebdomadaire prenne de la mistion, c' est-à-dire du pain et un trait à boire. » Antiqua versio ms. ex codice Conchensis monasterii: « Prenge mixte, c' est une souppe en vin, ou en autre chose. » Joannes Craesbeeck ad haec verba", + "candidate_score": 0.690681, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2081", + "psc_text": "quis communicat hora tertia, non statim indifferenter terrenum praesumat cibum ob reverentiam mensae coelestis, sed exspectare debeat horam sextam; qui circa vero sextam, sustinere curet nonam, ne gustus coelestis ob terrenum vilescat. Sanctus vero Benedictus lectorem jubet cibari ante moram lectionis recitandae, propter, inquit, communionem sanctam; quod apostolicis decretis contrarium non est, etc. » Supervacaneum est iterum referre Joannis Belethi doctoris Parisiensis, qui annis abhinc circiter quingentis scribebat, testimonium; quod superius relatum lector videre potest. Denique his omnibus superaddi queunt vetustissimae Versiones Gallicae. Antiqua ex ms. Conchensi propter communionem ita reddit: Pour la sainte communion, c' est-à dire pour le corps de nostre Seigneur, que l' en seult recevoir à la messe. Expositio Theobaldi Artaldi Coelestini: Pour la sainte communion, que le liseur a reçuê nagueres en la messe, etc. Versio Guidonis Juvenalis: Pour la sainte communion, qu' il a reçû, afin qu' il ne demeure rien entre les dents", + "candidate_score": 0.68855, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2373", + "psc_text": "vitam monasticam) die dominico jejunaverit, anathema sit. » Et Tertullianus (Lib. de Corona milit., cap. 3): « Diebus dominicis jejunare nefas ducimus; » sanctus Ambrosius (Epist. 83): Dominica jejunare non possumus; quia monachos etiam ob istius diei jejunia jure damnamus. » Et sanctus Athanasius (Syntag. doctr. ad mon.): « Sabbato et dominica ne jejunes, praeterquam magno Sabbato S. Paschatis . . . Provide ne quisquam te inducat ad jejunandum omnino Dominica die 566 vel genuflectendum, neque in Pentecoste; nam Ecclesiae mandatum non est. Praecaveto ne Marcionistae te decipiant, vel haeresis alia, sabbato aeque ac dominica ut jejunes. » Vide Cassian. lib. III, cap. 11, et collat. 21, cap. 20. Eamdem ob rationem in praecipuis etiam sanctorum festis a jejunio abstinendum esse censuerunt nonnulli vitae monasticae Patres. Exstat integrum hac de re capitulum (Cap. II) in Regula sancti Isidori his verbis expressum: « Hae sunt feriae monachorum, in quibus jejunia conquiescunt.", + "candidate_score": 0.686213, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2371", + "psc_text": "ut Quadragesima hoc loco sumatur pro jejunio quadragesimali. » Ad nonam semper reficiant fratres. ] Hac nimirum hora qua veteres Romani ad cibum capiendum vocabantur, uti discimus ex Regula Magistri, quae propterea ait (Cap. 28): « Erubescamus nos, qui sumus spiritales, fugere hora nona jejunium, cum vetusta consuetudo antiquitus cognoscitur prandia ignorasse, sed semper vesperam, hoc est coenam suis refectionibus ordinavit. In tantum et annona quae erogabatur aut laborantibus, aut militibus, ideo annona usque hodie dicitur, quia ad horam nonam diei erogabatur, quando et sumebatur, et ideo usque hodie annona nomen remansit. » Consentit sanctus Isidorus docens (Lib. XX Orig., c. 2) annonae vocabulum tractum esse a tempore quo Romani veteres ad cibos vocabantur. Nullum ab idibus Septembris ad Pascha diem a jejunio eximit S. P. Benedictus. Ex communi tamen Ecclesiae consuetudine ac lege, cui, repugnantibus licet summis abstinentiae votis, ultro parebant etiam monachi, dominica propter reverentiam Resurrectionis Domini solvendum", + "candidate_score": 0.685519, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2357", + "psc_text": "Regulam advertere licet in Regula sancti Fructuosi, in qua haec lego: « A Pascha usque ad Pentecosten reficiendum est ad sextam, et monophagia, id est unica refectio conservanda est. » Idem et de nostris Fuldensibus refert Mabillonius (Praefat. ad saec. III, part. I, num. 25), quod scilicet « abstinuere a coena per totum annum iidem ad aetatem Marcwardi abbatis, id est ad medium saeculum duodecimum, nec ante decimum quartum feminas in ecclesiam suam admiserunt. » Idemque asserendum esse de iis monasteriis quae ad Fuldensium normam vivebant, in quibus instituta est disciplina purior. Neque tamen defuerunt ex priscis monachis qui prandium ad sextam, et sero coenam aestate sibi pararent, quod de Tabennensibus imprimis refert sanctus Hieronymus (Praefat. ad Regulam S. Pachomii): « Bis, inquit, in hebdomada die quarta et sexta sabbati ab omnibus jejunatur, excepta Pentecoste: aliis diebus comedunt, qui volunt post meridiem, et in coena similiter mensa ponitur propter laborantes,", + "candidate_score": 0.68546, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2110", + "psc_text": "semper meminisse debemus quod ait Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 11), ferias monacho non esse super terram; et Regula ms. incerti alterius auctoris (Cap. 7): Ne dicas hodie festivitas est, et bibam vinum; et cras Pentecostes, et manducabo carnes; quia non est festivitas apud monachos super terram. Quae verba desumpta sunt ex Evagrii monachi sententiis ad eos qui in coenobiis et xenodochiis habitant fratres. Tam sextae, quam nonae. ] De vespertina autem quae fit tempore Quadragesimae quid? De ea forte hic tacuit, quia postea dicturus est, hoc potissimum tempore aliquid de cibo et potu subtrahendum esse, ut notat Boherius: mensuramque ciborum istis temporibus aut in abbatis providentia reliquit, aut suos sola panis libra quam in die concedit, contentos esse voluit; nam et S. Richmiro abbati (In ejus Vit. n. 15, saec. III Benedict.) 505 cum sanctae Quadragesimae dies advenirent, erat ei aridus cibus panis tantum hordeaceus, quem etiam manu molebat.", + "candidate_score": 0.685119, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2386", + "psc_text": "ut videre est apud Gratianum, de Consec. dist. 1, cap. Solent. Atque postremo hoc modo veteres monachi jejunium solvere solebant, ut patet ex dictis, maxime ex sancti Hieronymi testimonio ad Eustochium scribentis, quod apud eos « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat, et ventrem cibo non onerent duplicato. » Vide Regulam Magistri, cap. 53. His praenotatis explicatu non est difficile quomodo luce adhuc diei omnia consummarent, etiam hieme, cum non jejunarent. Nam, 1º cum 569 sanctus Pater ad coenam non indulgere videatur nisi tertiam librae panis partem cum aliquibus ad summum fructibus, hanc absque ullo corporis incommodo et sanitatis periculo consummare poterant ante horam decimam, id est ante nostram horam post meridiem quartam, etiam ad sextam prandentes. 2º Jejunium hora solita reficientes solvere poterant, aliquid solito lautius edendo, verbi gratia, pisces cum aliis diebus in solis leguminibus coenam acciperent. 3º Ad sextam", + "candidate_score": 0.685058, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2358", + "psc_text": "ad sextam, et sero coenam aestate sibi pararent, quod de Tabennensibus imprimis refert sanctus Hieronymus (Praefat. ad Regulam S. Pachomii): « Bis, inquit, in hebdomada die quarta et sexta sabbati ab omnibus jejunatur, excepta Pentecoste: aliis diebus comedunt, qui volunt post meridiem, et in coena similiter mensa ponitur propter laborantes, senes, pueros, et aestus gravissimos. Sunt qui secundo parum comedunt, alii qui prandii sive coenae uno tantum cibo contenti sunt, nonnulli gustato paululum pane egrediuntur. » Nec desunt etiam qui ita sancti Benedicti textum intelligant de prandio simul et de coena. Sed ad sui temporis usum respexisse credendi sunt, praesertim cum nulla possit afferri ratio cur supra a Pascha ad Pentecosten ob reverentiam sacrae Resurrectionis et adventus Spiritus sancti dixerit, ad sextam reficiant, et ad seram coenent, hic vero postremum istud taceat. Nolim tamen id certo definire, cum supra ex sancto Hieronymo aliquos viderimus ex antiquis monachis prandium coenamque permittentes;", + "candidate_score": 0.684988, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2343", + "psc_text": "celebranda veniebant, paratum jam poculum hortinis mixtum herbis reperirent. » Ante hanc autem tertiam horam, ut id etiam obiter observem, quidquam cibi praegustare religio Britannis erat, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, et ex Vita sancti Guthlaci anachoretae, num. 29, saec. III Bened. Et ad seram coenent. ] Scilicet vespere. Nullum ergo S. P. Benedictus toto tempore Paschali praescribit jejunium, idque juxta antiquum Ecclesiae morem, quo a Pascha ad Pentecosten, ob reverentiam dominicae Resurrectionis, jejunium solvebatur, ut videre est apud Tertullianum, lib. de Corona militis; sanctum Epiphanium, in Compend. doct. Eccles.; S. Augustinum epist. 55; Regulam Magistri, c. 28; Haymonem Halberstatensem, lib. I de Variet., cap. 14. Quae consuetudo pariter apud monachos communiter viguit, ut patet ex Cassiano, lib. II de Noct. orat., cap. 18, et coll. 21, cap. 20; sancto, Hieronymo, praefat. ad Regulam sancti Pachomii, et sancto Joanne Climaco, grad. 14: quamvis non defuerint qui hanc", + "candidate_score": 0.684095, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2110", + "psc_text": "semper meminisse debemus quod ait Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 11), ferias monacho non esse super terram; et Regula ms. incerti alterius auctoris (Cap. 7): Ne dicas hodie festivitas est, et bibam vinum; et cras Pentecostes, et manducabo carnes; quia non est festivitas apud monachos super terram. Quae verba desumpta sunt ex Evagrii monachi sententiis ad eos qui in coenobiis et xenodochiis habitant fratres. Tam sextae, quam nonae. ] De vespertina autem quae fit tempore Quadragesimae quid? De ea forte hic tacuit, quia postea dicturus est, hoc potissimum tempore aliquid de cibo et potu subtrahendum esse, ut notat Boherius: mensuramque ciborum istis temporibus aut in abbatis providentia reliquit, aut suos sola panis libra quam in die concedit, contentos esse voluit; nam et S. Richmiro abbati (In ejus Vit. n. 15, saec. III Benedict.) 505 cum sanctae Quadragesimae dies advenirent, erat ei aridus cibus panis tantum hordeaceus, quem etiam manu molebat.", + "candidate_score": 0.683697, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2357", + "psc_text": "Regulam advertere licet in Regula sancti Fructuosi, in qua haec lego: « A Pascha usque ad Pentecosten reficiendum est ad sextam, et monophagia, id est unica refectio conservanda est. » Idem et de nostris Fuldensibus refert Mabillonius (Praefat. ad saec. III, part. I, num. 25), quod scilicet « abstinuere a coena per totum annum iidem ad aetatem Marcwardi abbatis, id est ad medium saeculum duodecimum, nec ante decimum quartum feminas in ecclesiam suam admiserunt. » Idemque asserendum esse de iis monasteriis quae ad Fuldensium normam vivebant, in quibus instituta est disciplina purior. Neque tamen defuerunt ex priscis monachis qui prandium ad sextam, et sero coenam aestate sibi pararent, quod de Tabennensibus imprimis refert sanctus Hieronymus (Praefat. ad Regulam S. Pachomii): « Bis, inquit, in hebdomada die quarta et sexta sabbati ab omnibus jejunatur, excepta Pentecoste: aliis diebus comedunt, qui volunt post meridiem, et in coena similiter mensa ponitur propter laborantes,", + "candidate_score": 0.683254, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2359", + "psc_text": "cum nulla possit afferri ratio cur supra a Pascha ad Pentecosten ob reverentiam sacrae Resurrectionis et adventus Spiritus sancti dixerit, ad sextam reficiant, et ad seram coenent, hic vero postremum istud taceat. Nolim tamen id certo definire, cum supra ex sancto Hieronymo aliquos viderimus ex antiquis monachis prandium coenamque permittentes; quod etiam patet ex Cassiano, lib. III, cap. 12, quanquam haec coena levissima esset, nec nisi propter laborantes, senes, pueros, et aestus gravissimos concessa, essetque extraordinaria inter monachos ista refectio, nec omnes ad eam convenire cogerentur, ut docet Cassianus. Et certe plures ex antiquis monachis omnino non coenasse praeter ea quae diximus, probat Regula ms. incerti auctoris, cap. 2. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint 563 aut aestatis fervor nimius fuerit, continuanda erit. ] Quarta et sexta feria perinde ac aliis diebus. In Regula Tarnatensi haec habentur (Cap. 9): « Quando messes et vindemiae colliguntur, bis in die,", + "candidate_score": 0.68296, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2020", + "psc_text": "Salomon abbas tribus in anno diebus in scholarum aedibus carnibus vesci pueris concessit saeculo X, teste Ekkehardo juniore lib. VI de Casibus S. Galli, cap. 1, quod signo est antea abstinuisse omnino. Praeterea Udalricus docet (Lib. III, c. 8) pueros in eodem refectorio cum aliis manducare; id quod habent etiam Benignianae Consuetudines mss. His accedit Boherius in secundo commentario, ubi quod in primo dixerat retractans, sic loquitur: « Percontari libet quaenam sit ista districtio Regulae, quae istis relaxari jubetur? Nunquid vescentur carnibus 483 contra regularem vigorem? Non puto quidem, quia de eis nihil Magister in ipsis sicut de infirmis excipit, debilibus, et aegrotis: et quanquam hae quidem aetates possint dici debiles, tamen ratio hujus textus cessat in eis; quia carnes utique comeduntur pro reparatione et melioramento naturae; quoniam infantia semper melioratur et senectus diminuitur. Relaxabuntur ergo eis jejunia, ministrabuntur frequentius piscium, et aliarum rerum liquamina, et horas edendi praevenient etiam", + "candidate_score": 0.682321, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2386", + "psc_text": "ut videre est apud Gratianum, de Consec. dist. 1, cap. Solent. Atque postremo hoc modo veteres monachi jejunium solvere solebant, ut patet ex dictis, maxime ex sancti Hieronymi testimonio ad Eustochium scribentis, quod apud eos « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat, et ventrem cibo non onerent duplicato. » Vide Regulam Magistri, cap. 53. His praenotatis explicatu non est difficile quomodo luce adhuc diei omnia consummarent, etiam hieme, cum non jejunarent. Nam, 1º cum 569 sanctus Pater ad coenam non indulgere videatur nisi tertiam librae panis partem cum aliquibus ad summum fructibus, hanc absque ullo corporis incommodo et sanitatis periculo consummare poterant ante horam decimam, id est ante nostram horam post meridiem quartam, etiam ad sextam prandentes. 2º Jejunium hora solita reficientes solvere poterant, aliquid solito lautius edendo, verbi gratia, pisces cum aliis diebus in solis leguminibus coenam acciperent. 3º Ad sextam", + "candidate_score": 0.681911, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1535", + "psc_text": "Cluniacensis monasterii apud Udalricum l. II, c. 18, et ms. S. Benigni Divionensis c. 32, solum habent: « Non offert, non osculatur textum evangelii, non accedit ad pacem. » Sed ab hac poenitentia abstinebant in festis duodecim lectionum, ex praedictis Lanfranci statutis, Cons. Cluniac. et S. Benigni, donec privati dies redirent; in quibus privatis diebus etiam privatim missas celebrare poterant, ut habet Caerem. Bursfeldensium, et docet Petrus Boherius in primo commentario. Usque ad satisfactionem. ] Id est donec ab excommunicatione solvatur; quomodo autem solveretur dicemus postea ad cap. 44. Refectionem autem cibi post fratrum refectionem solus accipiat. ] Id est, sine servitore sibi ministrante, sine consortio fratris secum comedentis, in aliquo diversorio a communi fratrum refectorio separato, vel in communi refectorio post fratrum refectionem, uti exponit Bernardus Cassinensis. Ex antiquis etiam definitionibus Cisterc. (Dist. 7, c. 5): « Extra refectorium ubi abbati visum fuerit secundum regulam comedant. Nec post refectionem", + "candidate_score": 0.681708, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2356", + "psc_text": "loquitur (Collat. 21, cap. 23): « Ut ergo et diebus festivis statutae consuetudo solemnitatis conservetur, et saluberrimus parcimoniae modus minime transcendatur, sufficit ut indulgentiam remissionis eousque progredi patiamur, ut cibus qui hora diei nona fuerat capiendus, paulo citius, id est sexta hora pro festivitatis tempore capiatur, ea ratione duntaxat, ut escarum solitus modus vel qualitas non mutetur, etc. » Et ex sancto Hieronymo ad Eustochium de monachis scribente (Epist. 22), quod « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat, et ventrem cibo non onerent duplicato. » Idem etiam post scriptam S. P. Benedicti Regulam advertere licet in Regula sancti Fructuosi, in qua haec lego: « A Pascha usque ad Pentecosten reficiendum est ad sextam, et monophagia, id est unica refectio conservanda est. » Idem et de nostris Fuldensibus refert Mabillonius (Praefat. ad saec. III, part. I, num. 25), quod scilicet « abstinuere a", + "candidate_score": 0.68127, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2024", + "psc_text": "cum aliis licet in minori ciborum quantitate reficiebantur. De hac refectiuncula ita Udalricus (Lib. III, c. 8): Pueri « post majorem missam accipiunt mixtum; aut si est dies jejunii, vel in hieme, talisque dies, in quo nonnisi semel comedatur, tunc post tertiam. A calendis Octobris usque ad Quadragesimam, si, ut dixi, semel comeditur, non est illorum prandium de solo pane, sed etiam qualecunque sit apponitur eis. » Additque: « Per totam aestatem in diebus dominicis ad coenam impenditur illis misericordia de lacte. Si quis eorum adeo est parvus, ut opus habeat, in ipso claustro, ubi sedet, summo diluculo apportatur ei panis et vinum. » CAPUT XXXVIII. De hebdomadario lectore. 484 Mensis fratrum edentium lectio deesse non debet; nec fortuito casu qui arripuerit codicem legere audeat ibi, sed lecturus tota hebdomada, dominica ingrediatur. Qui ingrediens post missas et communionem, petat ab omnibus pro se orari, ut avertat ab ipso Deus spiritum", + "candidate_score": 0.68121, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2319", + "psc_text": "privatas in calendis Januarii fieri litanias, ut in ecclesiis psallatur, et hora octava in calendis ipsius Circumcisionis missa Deo propitio celebretur. Post Epiphaniam vero usque ad Quadragesimam ter in septimana jejunent. » Aliquibus ante praedictum concilium annis, sanctus Caesarius in Regula ad monachos (Cap. 22), hanc jejunii legem tulerat: « A sancto Pascha usque ad mensem Septembrem, quarta et sexta tantum jejunandum. A mense Septembri usque ad Domini Natale, quotidie jejunandum. Iterum ante duas hebdomadas ante Quadragesimam, quotidie jejunandum, excepta dominica, in qua non licet penitus jejunare propter Resurrectionem Domini: Si quis jejunaverit die dominico peccat. A Domini Natale usque ante duas hebdomadas de Quadragesima, secunda, quarta, et sexta; inde postea usque ad Pascha, omni die jejunandum, absque die dominica: qui die dominica jejunat peccat. Missus vero in jejunio tres; in prandio vero et in coena duo tantum praeparentur. In prandio binas biberes et in coena accipiant; et in jejunio", + "candidate_score": 0.681176, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2385", + "psc_text": "fuisse exempta . . . . Sin autem, quod dominicis prohibitum esset jejunare, velimus coenasse, dicendum tam modicam fuisse hanc coenam, ut grave inde non formidarent incommodum. » Ita ille, nihil definiens. Difficultatem vero facile solvet qui observaverit jejunium relaxari posse tribus modis: 1º bis in die reficiendo; 2º Lautius aliquid solito comedendo; nam et sanctus Petrus Damiani illos jejunare dicebat « qui panem cum sale et aqua percipiunt; ubi praeter haec aliud quid additur, inquit, in eremo jejunium non vocatur. » 3º Solitam refectionis horam praeveniendo. Sic Cabilonense concilium eos in Quadragesima non jejunare asserit, qui ad nonam ederent, ut videre est apud Gratianum, de Consec. dist. 1, cap. Solent. Atque postremo hoc modo veteres monachi jejunium solvere solebant, ut patet ex dictis, maxime ex sancti Hieronymi testimonio ad Eustochium scribentis, quod apud eos « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat,", + "candidate_score": 0.681006, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2082", + "psc_text": "corps de nostre Seigneur, que l' en seult recevoir à la messe. Expositio Theobaldi Artaldi Coelestini: Pour la sainte communion, que le liseur a reçuê nagueres en la messe, etc. Versio Guidonis Juvenalis: Pour la sainte communion, qu' il a reçû, afin qu' il ne demeure rien entre les dents ou ailleurs, qu' on peut gecter en lisant pour les fleumes qui viennent. Expositio Matthiae Lamberti: A cause de la sainte communion, de peur qu' en crachant il advienne quelque irreverance à icelle pour les flegmes qu' il pourroit jetter en lisant. His accedit antiquissima omnium versio Alemannica ante annos nongentos a Kerone sancti Othmari discipulo facta, quae communionis vocabulum ita vertit Kemeinsamii, tum majoris explicationis gratia addit scilicet corporis et sanguinis Christi. Praetereo recentiores commentatores Antonium Perez et Joannem Craesbeeck, qui etiam ex hoc loco inferunt quotidianam apud veteres monachos eucharistiae perceptionem; et Nicolaum Bravum, Hugonem Menardum, Carolum Cointium,", + "candidate_score": 0.680769, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2110", + "psc_text": "semper meminisse debemus quod ait Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 11), ferias monacho non esse super terram; et Regula ms. incerti alterius auctoris (Cap. 7): Ne dicas hodie festivitas est, et bibam vinum; et cras Pentecostes, et manducabo carnes; quia non est festivitas apud monachos super terram. Quae verba desumpta sunt ex Evagrii monachi sententiis ad eos qui in coenobiis et xenodochiis habitant fratres. Tam sextae, quam nonae. ] De vespertina autem quae fit tempore Quadragesimae quid? De ea forte hic tacuit, quia postea dicturus est, hoc potissimum tempore aliquid de cibo et potu subtrahendum esse, ut notat Boherius: mensuramque ciborum istis temporibus aut in abbatis providentia reliquit, aut suos sola panis libra quam in die concedit, contentos esse voluit; nam et S. Richmiro abbati (In ejus Vit. n. 15, saec. III Benedict.) 505 cum sanctae Quadragesimae dies advenirent, erat ei aridus cibus panis tantum hordeaceus, quem etiam manu molebat.", + "candidate_score": 0.680701, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2358", + "psc_text": "ad sextam, et sero coenam aestate sibi pararent, quod de Tabennensibus imprimis refert sanctus Hieronymus (Praefat. ad Regulam S. Pachomii): « Bis, inquit, in hebdomada die quarta et sexta sabbati ab omnibus jejunatur, excepta Pentecoste: aliis diebus comedunt, qui volunt post meridiem, et in coena similiter mensa ponitur propter laborantes, senes, pueros, et aestus gravissimos. Sunt qui secundo parum comedunt, alii qui prandii sive coenae uno tantum cibo contenti sunt, nonnulli gustato paululum pane egrediuntur. » Nec desunt etiam qui ita sancti Benedicti textum intelligant de prandio simul et de coena. Sed ad sui temporis usum respexisse credendi sunt, praesertim cum nulla possit afferri ratio cur supra a Pascha ad Pentecosten ob reverentiam sacrae Resurrectionis et adventus Spiritus sancti dixerit, ad sextam reficiant, et ad seram coenent, hic vero postremum istud taceat. Nolim tamen id certo definire, cum supra ex sancto Hieronymo aliquos viderimus ex antiquis monachis prandium coenamque permittentes;", + "candidate_score": 0.680419, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2020", + "psc_text": "Salomon abbas tribus in anno diebus in scholarum aedibus carnibus vesci pueris concessit saeculo X, teste Ekkehardo juniore lib. VI de Casibus S. Galli, cap. 1, quod signo est antea abstinuisse omnino. Praeterea Udalricus docet (Lib. III, c. 8) pueros in eodem refectorio cum aliis manducare; id quod habent etiam Benignianae Consuetudines mss. His accedit Boherius in secundo commentario, ubi quod in primo dixerat retractans, sic loquitur: « Percontari libet quaenam sit ista districtio Regulae, quae istis relaxari jubetur? Nunquid vescentur carnibus 483 contra regularem vigorem? Non puto quidem, quia de eis nihil Magister in ipsis sicut de infirmis excipit, debilibus, et aegrotis: et quanquam hae quidem aetates possint dici debiles, tamen ratio hujus textus cessat in eis; quia carnes utique comeduntur pro reparatione et melioramento naturae; quoniam infantia semper melioratur et senectus diminuitur. Relaxabuntur ergo eis jejunia, ministrabuntur frequentius piscium, et aliarum rerum liquamina, et horas edendi praevenient etiam", + "candidate_score": 0.679793, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2342", + "psc_text": "I, cap. 18. Dunstanus vero praescribit ut mediante hora quinta cantetur sexta, dehinc manibus lotis adeant mensam. 559 Ante praedictam vero sextam horam non videmus sanctum Benedictum, aut quemquam alium monachorum magistrum aliquid cibi fratribus suis, saltem omnibus, praegustandum concessisse; nonnulli quidem ad nonam aut vesperam refectionem distulerunt; at qui sextam praeveniret invenimus neminem: una est Vita S. Samsonis (Saec. I Bened.), in cujus num. 16 haec lego: « Consuetudo erat in hujus monasterii lege, herbas hortinas per poculum ad sanitatem convenientes fricare, ac singulis fratribus in suis vasculis scyphunculo non grandi ad sanitatem particulatim dividere, ut quando de tertia celebranda veniebant, paratum jam poculum hortinis mixtum herbis reperirent. » Ante hanc autem tertiam horam, ut id etiam obiter observem, quidquam cibi praegustare religio Britannis erat, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, et ex Vita sancti Guthlaci anachoretae, num. 29, saec. III Bened. Et ad seram coenent. ]", + "candidate_score": 0.679764, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2081", + "psc_text": "quis communicat hora tertia, non statim indifferenter terrenum praesumat cibum ob reverentiam mensae coelestis, sed exspectare debeat horam sextam; qui circa vero sextam, sustinere curet nonam, ne gustus coelestis ob terrenum vilescat. Sanctus vero Benedictus lectorem jubet cibari ante moram lectionis recitandae, propter, inquit, communionem sanctam; quod apostolicis decretis contrarium non est, etc. » Supervacaneum est iterum referre Joannis Belethi doctoris Parisiensis, qui annis abhinc circiter quingentis scribebat, testimonium; quod superius relatum lector videre potest. Denique his omnibus superaddi queunt vetustissimae Versiones Gallicae. Antiqua ex ms. Conchensi propter communionem ita reddit: Pour la sainte communion, c' est-à dire pour le corps de nostre Seigneur, que l' en seult recevoir à la messe. Expositio Theobaldi Artaldi Coelestini: Pour la sainte communion, que le liseur a reçuê nagueres en la messe, etc. Versio Guidonis Juvenalis: Pour la sainte communion, qu' il a reçû, afin qu' il ne demeure rien entre les dents", + "candidate_score": 0.677525, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2319", + "psc_text": "privatas in calendis Januarii fieri litanias, ut in ecclesiis psallatur, et hora octava in calendis ipsius Circumcisionis missa Deo propitio celebretur. Post Epiphaniam vero usque ad Quadragesimam ter in septimana jejunent. » Aliquibus ante praedictum concilium annis, sanctus Caesarius in Regula ad monachos (Cap. 22), hanc jejunii legem tulerat: « A sancto Pascha usque ad mensem Septembrem, quarta et sexta tantum jejunandum. A mense Septembri usque ad Domini Natale, quotidie jejunandum. Iterum ante duas hebdomadas ante Quadragesimam, quotidie jejunandum, excepta dominica, in qua non licet penitus jejunare propter Resurrectionem Domini: Si quis jejunaverit die dominico peccat. A Domini Natale usque ante duas hebdomadas de Quadragesima, secunda, quarta, et sexta; inde postea usque ad Pascha, omni die jejunandum, absque die dominica: qui die dominica jejunat peccat. Missus vero in jejunio tres; in prandio vero et in coena duo tantum praeparentur. In prandio binas biberes et in coena accipiant; et in jejunio", + "candidate_score": 0.677423, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_52_54", + "bdc_text": "oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk . für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) . -Wir verdanken Rainer Henrich die Benutzung einer Kopie des revidierten Berner Katechismus von 1541. .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2902", + "psc_text": "nostros dictae sunt hostiae benedictae, quae singulis diebus ante communes cibos monachis non communicatis in refectorio praebebantur, de quibus vide lib. I de Antiquis monach. Ritibus, cap. 9. Eulogias etiam vocabant panes qui in ecclesia benedicuntur, olimque distribuebantur iis qui ob quoddam impedimentum diebus festis et dominicis non sumebant eucharistiam; idque, ut nonnulli arbitrati sunt, ex decreto Pii papae, quamvis epistola illa unde id deducunt sit supposititia; de quibus in concilio Nannetensi, can. 9, et in capitulis Hincmari Rhemensis episcopi, cap. 7, qui panes etiam fidelibus in signum communicationis in eadem fide mittebantur, unde in Laodiceno concilio, can. 32, statuitur « quod non oportet haereticorum eulogias accipere. » Sexto, eulogiae dictae sunt quaecunque res benedictae, quo sensu Fortunatus in Vita S. Germani Parisiensis episcopi, num. 11, liquorem benedictum eulogiam vocat, et in Vita S. Mederici panis benedictus eulogia appellatur. Septimo, eulogias etiam vocabant communem panem, quem in amoris et benevolentiae", + "candidate_score": 0.676155, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2386", + "psc_text": "ut videre est apud Gratianum, de Consec. dist. 1, cap. Solent. Atque postremo hoc modo veteres monachi jejunium solvere solebant, ut patet ex dictis, maxime ex sancti Hieronymi testimonio ad Eustochium scribentis, quod apud eos « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat, et ventrem cibo non onerent duplicato. » Vide Regulam Magistri, cap. 53. His praenotatis explicatu non est difficile quomodo luce adhuc diei omnia consummarent, etiam hieme, cum non jejunarent. Nam, 1º cum 569 sanctus Pater ad coenam non indulgere videatur nisi tertiam librae panis partem cum aliquibus ad summum fructibus, hanc absque ullo corporis incommodo et sanitatis periculo consummare poterant ante horam decimam, id est ante nostram horam post meridiem quartam, etiam ad sextam prandentes. 2º Jejunium hora solita reficientes solvere poterant, aliquid solito lautius edendo, verbi gratia, pisces cum aliis diebus in solis leguminibus coenam acciperent. 3º Ad sextam", + "candidate_score": 0.675273, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_56_58", + "bdc_text": "nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2082", + "psc_text": "corps de nostre Seigneur, que l' en seult recevoir à la messe. Expositio Theobaldi Artaldi Coelestini: Pour la sainte communion, que le liseur a reçuê nagueres en la messe, etc. Versio Guidonis Juvenalis: Pour la sainte communion, qu' il a reçû, afin qu' il ne demeure rien entre les dents ou ailleurs, qu' on peut gecter en lisant pour les fleumes qui viennent. Expositio Matthiae Lamberti: A cause de la sainte communion, de peur qu' en crachant il advienne quelque irreverance à icelle pour les flegmes qu' il pourroit jetter en lisant. His accedit antiquissima omnium versio Alemannica ante annos nongentos a Kerone sancti Othmari discipulo facta, quae communionis vocabulum ita vertit Kemeinsamii, tum majoris explicationis gratia addit scilicet corporis et sanguinis Christi. Praetereo recentiores commentatores Antonium Perez et Joannem Craesbeeck, qui etiam ex hoc loco inferunt quotidianam apud veteres monachos eucharistiae perceptionem; et Nicolaum Bravum, Hugonem Menardum, Carolum Cointium,", + "candidate_score": 0.67516, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2357", + "psc_text": "Regulam advertere licet in Regula sancti Fructuosi, in qua haec lego: « A Pascha usque ad Pentecosten reficiendum est ad sextam, et monophagia, id est unica refectio conservanda est. » Idem et de nostris Fuldensibus refert Mabillonius (Praefat. ad saec. III, part. I, num. 25), quod scilicet « abstinuere a coena per totum annum iidem ad aetatem Marcwardi abbatis, id est ad medium saeculum duodecimum, nec ante decimum quartum feminas in ecclesiam suam admiserunt. » Idemque asserendum esse de iis monasteriis quae ad Fuldensium normam vivebant, in quibus instituta est disciplina purior. Neque tamen defuerunt ex priscis monachis qui prandium ad sextam, et sero coenam aestate sibi pararent, quod de Tabennensibus imprimis refert sanctus Hieronymus (Praefat. ad Regulam S. Pachomii): « Bis, inquit, in hebdomada die quarta et sexta sabbati ab omnibus jejunatur, excepta Pentecoste: aliis diebus comedunt, qui volunt post meridiem, et in coena similiter mensa ponitur propter laborantes,", + "candidate_score": 0.674678, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2350", + "psc_text": "Bened.) « in quarta feria et sexta ab omnium ciborum pabulo exstitit alienus, quam observationem jejunii in quarta feria explevit, eo quod in ea sacrilegi et rei facti Judaei sanguineum, ut auctorem suum Dominum morti traderent, pactum statuerunt: sexta autem feria, quia id quod de corde conceperant, ipsum cruci affigentes, in hac opere compleverunt. » Eamdem etiam rationem profert sanctus Augustinus ad Casulanum scribens, et Richardus de S. Angelo in hunc locum. Verumtamen Hildemarus adhuc altius hujus consuetudinis originem repetens: « Haec, inquit, consuetudo jejunandi quarta feria et sexta feria, orta est a sanctis Patribus, nec non et Judaica consuetudo fuit, sicut Pharisaeus dicit: Jejuno bis in sabbato. » 561 Istud jejunium sub finem saeculi septimi, saltem a nonnullis, adhuc observabatur, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, cap. 5 (Saec. II Ben.): « Erat namque sexta sabbati, inquit, qua plerique fidelium ob reverentiam dominicae passionis usque ad horam", + "candidate_score": 0.674548, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1535", + "psc_text": "Cluniacensis monasterii apud Udalricum l. II, c. 18, et ms. S. Benigni Divionensis c. 32, solum habent: « Non offert, non osculatur textum evangelii, non accedit ad pacem. » Sed ab hac poenitentia abstinebant in festis duodecim lectionum, ex praedictis Lanfranci statutis, Cons. Cluniac. et S. Benigni, donec privati dies redirent; in quibus privatis diebus etiam privatim missas celebrare poterant, ut habet Caerem. Bursfeldensium, et docet Petrus Boherius in primo commentario. Usque ad satisfactionem. ] Id est donec ab excommunicatione solvatur; quomodo autem solveretur dicemus postea ad cap. 44. Refectionem autem cibi post fratrum refectionem solus accipiat. ] Id est, sine servitore sibi ministrante, sine consortio fratris secum comedentis, in aliquo diversorio a communi fratrum refectorio separato, vel in communi refectorio post fratrum refectionem, uti exponit Bernardus Cassinensis. Ex antiquis etiam definitionibus Cisterc. (Dist. 7, c. 5): « Extra refectorium ubi abbati visum fuerit secundum regulam comedant. Nec post refectionem", + "candidate_score": 0.674463, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_56_58", + "bdc_text": "nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2083", + "psc_text": "nongentos a Kerone sancti Othmari discipulo facta, quae communionis vocabulum ita vertit Kemeinsamii, tum majoris explicationis gratia addit scilicet corporis et sanguinis Christi. Praetereo recentiores commentatores Antonium Perez et Joannem Craesbeeck, qui etiam ex hoc loco inferunt quotidianam apud veteres monachos eucharistiae perceptionem; et Nicolaum Bravum, Hugonem Menardum, Carolum Cointium, aliosque non paucos. Hisce omnibus auctoritatibus praeponderare non debet sententia Richardi de Sancto Angelo minus germana et nimis, ut ita loquar, contorta; qui et nostram absolute non negat, multo minus cardinalis 498 de Turrecremata auctoris recentioris; uti et dissertatoris quae nulla veterum auctoritate fulcitur. Sane communionis sanctae vocabulum apud aliquos auctores alium in sensum usurpari non credimus quam ad significandam communionem eucharisticam. Quod si alicubi in alio sensu communio reperitur, semper cum aliquo addito ponitur, verbi gratia, charitatis aut precum. Caeterum hanc nostram expositionem confirmat veterum monachorum praxis ante S. P. Benedictum, qui post communionem minimum panem cum vino percipere", + "candidate_score": 0.673823, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2385", + "psc_text": "fuisse exempta . . . . Sin autem, quod dominicis prohibitum esset jejunare, velimus coenasse, dicendum tam modicam fuisse hanc coenam, ut grave inde non formidarent incommodum. » Ita ille, nihil definiens. Difficultatem vero facile solvet qui observaverit jejunium relaxari posse tribus modis: 1º bis in die reficiendo; 2º Lautius aliquid solito comedendo; nam et sanctus Petrus Damiani illos jejunare dicebat « qui panem cum sale et aqua percipiunt; ubi praeter haec aliud quid additur, inquit, in eremo jejunium non vocatur. » 3º Solitam refectionis horam praeveniendo. Sic Cabilonense concilium eos in Quadragesima non jejunare asserit, qui ad nonam ederent, ut videre est apud Gratianum, de Consec. dist. 1, cap. Solent. Atque postremo hoc modo veteres monachi jejunium solvere solebant, ut patet ex dictis, maxime ex sancti Hieronymi testimonio ad Eustochium scribentis, quod apud eos « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat,", + "candidate_score": 0.673501, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2373", + "psc_text": "vitam monasticam) die dominico jejunaverit, anathema sit. » Et Tertullianus (Lib. de Corona milit., cap. 3): « Diebus dominicis jejunare nefas ducimus; » sanctus Ambrosius (Epist. 83): Dominica jejunare non possumus; quia monachos etiam ob istius diei jejunia jure damnamus. » Et sanctus Athanasius (Syntag. doctr. ad mon.): « Sabbato et dominica ne jejunes, praeterquam magno Sabbato S. Paschatis . . . Provide ne quisquam te inducat ad jejunandum omnino Dominica die 566 vel genuflectendum, neque in Pentecoste; nam Ecclesiae mandatum non est. Praecaveto ne Marcionistae te decipiant, vel haeresis alia, sabbato aeque ac dominica ut jejunes. » Vide Cassian. lib. III, cap. 11, et collat. 21, cap. 20. Eamdem ob rationem in praecipuis etiam sanctorum festis a jejunio abstinendum esse censuerunt nonnulli vitae monasticae Patres. Exstat integrum hac de re capitulum (Cap. II) in Regula sancti Isidori his verbis expressum: « Hae sunt feriae monachorum, in quibus jejunia conquiescunt.", + "candidate_score": 0.673199, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1898", + "psc_text": "Omni die dominico, vel sabbato angelum Domini paratum invenio sacrosanctum corpus et sanguinem Domini nostri Jesu Christi secum deferentem; » et quod de S. Severo abbate Agathensi scribunt: « Tantum diebus dominicis post perceptam eucharistiam sumebat escam. » Nimirum cum S. abbate Theona sibi persuasum habebant justius esse, « ut cum hac cordis humilitate qua credimus et fatemur illa sacrosancta mysteria nunquam pro merito nos posse contingere, singulis ea dominicis diebus ob remedium nostrarum aegritudinum praesumamus, quam ut vana persuasione cordis elati, vel post annum dignos eorum participio nos esse credamus. » Ubi quosdam redarguit, qui in monasteriis consistentes, dignius ac devotius se communicaturos existimabant, si different in annum: quibus cum Ambrosio, seu quovis alio dicere potuisset ( De Sacrament. ): « Si quotidianus panis est, cur post annum illum sumis, quemadmodum Graeci in Oriente facere consueverunt? Accipe quotidie quod quotidie tibi prosit; sic vive ut quotidie merearis accipere. »", + "candidate_score": 0.672408, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2077", + "psc_text": "in secunda libri sui editione, non de communione eucharistica S. Benedictum intelligit, sed de communione precum et charitatis; cujus a lectore signum aliquod S. Pater omnibus dari voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium sane charitatis indicium frustulum panis privatim edere ante lectionem! Et hanc interpretationem ab eruditissimo et in traditione versatissimo viro accepisse se fatetur dissertator; cui non deferre haudquaquam potuerit. Ita praevaluerunt in gratiam viri doctissimi, doctioris fortasse semel praeconcepta praejudicia. Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sensum opinionem singulari tractatu refutavit noster Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua dissertator gloriatur, licet nullum inde protulerit argumentum aliqua auctoritate firmatum, contenti erimus. Itaque sancti Benedicti textum de communione eucharistica intelligendum esse constans est omnium qui a tempore sancti Benedicti scripserunt hanc in rem, auctorum sententia. In primis Magister, qui ante mille annos suam scripsit Regulam, ex Benedictina magna ex parte desumptam, sancti", + "candidate_score": 0.672378, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2358", + "psc_text": "ad sextam, et sero coenam aestate sibi pararent, quod de Tabennensibus imprimis refert sanctus Hieronymus (Praefat. ad Regulam S. Pachomii): « Bis, inquit, in hebdomada die quarta et sexta sabbati ab omnibus jejunatur, excepta Pentecoste: aliis diebus comedunt, qui volunt post meridiem, et in coena similiter mensa ponitur propter laborantes, senes, pueros, et aestus gravissimos. Sunt qui secundo parum comedunt, alii qui prandii sive coenae uno tantum cibo contenti sunt, nonnulli gustato paululum pane egrediuntur. » Nec desunt etiam qui ita sancti Benedicti textum intelligant de prandio simul et de coena. Sed ad sui temporis usum respexisse credendi sunt, praesertim cum nulla possit afferri ratio cur supra a Pascha ad Pentecosten ob reverentiam sacrae Resurrectionis et adventus Spiritus sancti dixerit, ad sextam reficiant, et ad seram coenent, hic vero postremum istud taceat. Nolim tamen id certo definire, cum supra ex sancto Hieronymo aliquos viderimus ex antiquis monachis prandium coenamque permittentes;", + "candidate_score": 0.667592, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2110", + "psc_text": "semper meminisse debemus quod ait Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 11), ferias monacho non esse super terram; et Regula ms. incerti alterius auctoris (Cap. 7): Ne dicas hodie festivitas est, et bibam vinum; et cras Pentecostes, et manducabo carnes; quia non est festivitas apud monachos super terram. Quae verba desumpta sunt ex Evagrii monachi sententiis ad eos qui in coenobiis et xenodochiis habitant fratres. Tam sextae, quam nonae. ] De vespertina autem quae fit tempore Quadragesimae quid? De ea forte hic tacuit, quia postea dicturus est, hoc potissimum tempore aliquid de cibo et potu subtrahendum esse, ut notat Boherius: mensuramque ciborum istis temporibus aut in abbatis providentia reliquit, aut suos sola panis libra quam in die concedit, contentos esse voluit; nam et S. Richmiro abbati (In ejus Vit. n. 15, saec. III Benedict.) 505 cum sanctae Quadragesimae dies advenirent, erat ei aridus cibus panis tantum hordeaceus, quem etiam manu molebat.", + "candidate_score": 0.667037, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_46_48", + "bdc_text": "Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 . Jh. , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2020", + "psc_text": "Salomon abbas tribus in anno diebus in scholarum aedibus carnibus vesci pueris concessit saeculo X, teste Ekkehardo juniore lib. VI de Casibus S. Galli, cap. 1, quod signo est antea abstinuisse omnino. Praeterea Udalricus docet (Lib. III, c. 8) pueros in eodem refectorio cum aliis manducare; id quod habent etiam Benignianae Consuetudines mss. His accedit Boherius in secundo commentario, ubi quod in primo dixerat retractans, sic loquitur: « Percontari libet quaenam sit ista districtio Regulae, quae istis relaxari jubetur? Nunquid vescentur carnibus 483 contra regularem vigorem? Non puto quidem, quia de eis nihil Magister in ipsis sicut de infirmis excipit, debilibus, et aegrotis: et quanquam hae quidem aetates possint dici debiles, tamen ratio hujus textus cessat in eis; quia carnes utique comeduntur pro reparatione et melioramento naturae; quoniam infantia semper melioratur et senectus diminuitur. Relaxabuntur ergo eis jejunia, ministrabuntur frequentius piscium, et aliarum rerum liquamina, et horas edendi praevenient etiam", + "candidate_score": 0.666775, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_54_56", + "bdc_text": "-Wir verdanken Rainer Henrich die Benutzung einer Kopie des revidierten Berner Katechismus von 1541. . Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2533", + "psc_text": "confiteri, ut colligitur ex dictis tum ex Petri abbatis Silvae Majoris Statutis anno 1198 editis, tum ex aliis mss. Statutis capituli generalis monachorum provinciae Rhemensis in archimonasterio S. Remigii anno 1348 celebrati: quamvis abbati quaedam peccata reservata fuisse constet ex praedictis Statutis Petri Silvae Majoris abbatis. Apud Carthusienses etiam (Antiq. Stat. part. II, cap. 11), « qui ex praecepto prioris confessiones audiunt, nulli pro criminali satisfactionem injungunt, sed mittunt eum ad priorem; quia hujusmodi ejus judicio reservantur. In periculo tamen etiam tales possunt absolvere, tali conditione, quod si vixerint, et potuerint, priori confiteantur (Part. II, cap. 4). » Criminale autem peccatum in novis Statutis intelligere videntur de mortali certo. Sed in tertia Statutorum compilatione inter criminale et mortale peccatum hoc afferunt discriminis (Cap. 6), quod licet omne criminale sit mortale, non tamen omne mortale est criminale. Criminalium autem peccatorum ingentem texunt catalogum, de quibus, ut diximus, nullus nisi a priore,", + "candidate_score": 0.666707, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2385", + "psc_text": "fuisse exempta . . . . Sin autem, quod dominicis prohibitum esset jejunare, velimus coenasse, dicendum tam modicam fuisse hanc coenam, ut grave inde non formidarent incommodum. » Ita ille, nihil definiens. Difficultatem vero facile solvet qui observaverit jejunium relaxari posse tribus modis: 1º bis in die reficiendo; 2º Lautius aliquid solito comedendo; nam et sanctus Petrus Damiani illos jejunare dicebat « qui panem cum sale et aqua percipiunt; ubi praeter haec aliud quid additur, inquit, in eremo jejunium non vocatur. » 3º Solitam refectionis horam praeveniendo. Sic Cabilonense concilium eos in Quadragesima non jejunare asserit, qui ad nonam ederent, ut videre est apud Gratianum, de Consec. dist. 1, cap. Solent. Atque postremo hoc modo veteres monachi jejunium solvere solebant, ut patet ex dictis, maxime ex sancti Hieronymi testimonio ad Eustochium scribentis, quod apud eos « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat,", + "candidate_score": 0.665451, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2356", + "psc_text": "loquitur (Collat. 21, cap. 23): « Ut ergo et diebus festivis statutae consuetudo solemnitatis conservetur, et saluberrimus parcimoniae modus minime transcendatur, sufficit ut indulgentiam remissionis eousque progredi patiamur, ut cibus qui hora diei nona fuerat capiendus, paulo citius, id est sexta hora pro festivitatis tempore capiatur, ea ratione duntaxat, ut escarum solitus modus vel qualitas non mutetur, etc. » Et ex sancto Hieronymo ad Eustochium de monachis scribente (Epist. 22), quod « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat, et ventrem cibo non onerent duplicato. » Idem etiam post scriptam S. P. Benedicti Regulam advertere licet in Regula sancti Fructuosi, in qua haec lego: « A Pascha usque ad Pentecosten reficiendum est ad sextam, et monophagia, id est unica refectio conservanda est. » Idem et de nostris Fuldensibus refert Mabillonius (Praefat. ad saec. III, part. I, num. 25), quod scilicet « abstinuere a", + "candidate_score": 0.664832, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_18_20", + "bdc_text": "Als der Berner Rat am 5 . Dezember 1544 beschloss , man solle sich künftig an die Berner Disputation von 1528 und an das \"Agend Büchly\" halten ( s. unten Anm. 13 ) , versuchte die zwinglische Partei erneut , einige der Änderungen Bucers wieder zu entfernen ( HBBW XIV 604 , 27-39 ) . Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1255", + "psc_text": "diurnas psalmos quidem feriales retinuerunt, sed ad nocturnos auctoritate hujus capitis convicti mutaverint; unde cardinalis Bona: « In vesperis, inquit, 297 nunquam psalmos feriales mutamus ad mentem Regulae, quae in festivitatibus psalmorum mutationem pro nocturnis tantum vigiliis permittit. » 3º Quod cum Aquisgranense concilium, nimis facilem quorumdam abbatum ordinem a S. Benedicto in officio institutum mutandi libertatem cohibere desiderans, statuerit (Can. 3), ut officium quod in Regula S. Benedicti continetur, celebrent monachi, feriales tamen psalmos haud retinuerit, ut facili negotio potest colligi ex Amalarii Supplemento paulo post praedictum concilium scripto. 4º Quod cum pontifices dispositum a S. P. Benedicto ordinem psalmodiae haud mutare voluerint, ut docet Walfridus Strabo lib. de Reb. eccl. c. 23, nullo tamen probari potest exemplo aut facto psalmos feriales in aliquo ordinis Benedictini monasterio ad vigilias nocturnas sanctorum aliquando fuisse decantatos. Ad vigilias dico, nam de solis vigiliis agitur hoc capite, non de horis diurnis, in", + "candidate_score": 0.664394, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2359", + "psc_text": "cum nulla possit afferri ratio cur supra a Pascha ad Pentecosten ob reverentiam sacrae Resurrectionis et adventus Spiritus sancti dixerit, ad sextam reficiant, et ad seram coenent, hic vero postremum istud taceat. Nolim tamen id certo definire, cum supra ex sancto Hieronymo aliquos viderimus ex antiquis monachis prandium coenamque permittentes; quod etiam patet ex Cassiano, lib. III, cap. 12, quanquam haec coena levissima esset, nec nisi propter laborantes, senes, pueros, et aestus gravissimos concessa, essetque extraordinaria inter monachos ista refectio, nec omnes ad eam convenire cogerentur, ut docet Cassianus. Et certe plures ex antiquis monachis omnino non coenasse praeter ea quae diximus, probat Regula ms. incerti auctoris, cap. 2. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint 563 aut aestatis fervor nimius fuerit, continuanda erit. ] Quarta et sexta feria perinde ac aliis diebus. In Regula Tarnatensi haec habentur (Cap. 9): « Quando messes et vindemiae colliguntur, bis in die,", + "candidate_score": 0.663347, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_46", + "bdc_text": "Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2020", + "psc_text": "Salomon abbas tribus in anno diebus in scholarum aedibus carnibus vesci pueris concessit saeculo X, teste Ekkehardo juniore lib. VI de Casibus S. Galli, cap. 1, quod signo est antea abstinuisse omnino. Praeterea Udalricus docet (Lib. III, c. 8) pueros in eodem refectorio cum aliis manducare; id quod habent etiam Benignianae Consuetudines mss. His accedit Boherius in secundo commentario, ubi quod in primo dixerat retractans, sic loquitur: « Percontari libet quaenam sit ista districtio Regulae, quae istis relaxari jubetur? Nunquid vescentur carnibus 483 contra regularem vigorem? Non puto quidem, quia de eis nihil Magister in ipsis sicut de infirmis excipit, debilibus, et aegrotis: et quanquam hae quidem aetates possint dici debiles, tamen ratio hujus textus cessat in eis; quia carnes utique comeduntur pro reparatione et melioramento naturae; quoniam infantia semper melioratur et senectus diminuitur. Relaxabuntur ergo eis jejunia, ministrabuntur frequentius piscium, et aliarum rerum liquamina, et horas edendi praevenient etiam", + "candidate_score": 0.663167, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_31_33", + "bdc_text": "HBBW XIV [Nr. 2051 ] 590f , 15-19 und Anm. 8 ] nach innhallt des Canntzelbüechlins unnd der Disputation zu verbeßeren unnd dennselbigenn glichförmig zue machen . Wo sy aber nit eines [ einig ] werden möchten , dasselbige an einn Oberkeit zue bringen. \" Offensichtlich kam es zu einem Revisions vorschlag ( vonseiten der Zwinglianer? ) , doch nicht zu einer Einigung unter den Pfarrern , da am 23 . Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3483", + "psc_text": "Hoc notandum est, quia in hoc loco, hoc quod dicit, quamvis parva, subintelligitur si media pars congregationis saniore consilio, sive etiam pars major congregationis saniore consilio elegerit, illis consentiendum est qui saniore, id est meliore consilio eligunt. Quid est parva congregatio? Verbi gratia, si quinquaginta monachi sunt qui malum abbatem eligunt, et sunt duo boni fratres qui meliorem abbatem eligunt, istis duobus consentiendum est, et non illis quinquaginta, etc. » Nam, si nihil desit in textu ejus, primo minorem congregationis partem intelligere videtur mediam fratrum partem; deinde contrarium docere, asserens duorum melius consilium quinquaginta malis esse praeferendum, id quod aliis hujusmodi exemplis confirmat. Huic sententiae omnino opponitur Joannis Caramuelis opinio, qui in suo super Regulam S. Benedicti commentario, n. 1479, ad hunc locum sic scribit: « Verba sunt difficilia, et ni bene examinentur, vere schismatica apparent. Si pauci saniori consilio quempiam eligant, ille sit abbas. Sed quis resolvat utra pars", + "candidate_score": 0.662637, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2319", + "psc_text": "privatas in calendis Januarii fieri litanias, ut in ecclesiis psallatur, et hora octava in calendis ipsius Circumcisionis missa Deo propitio celebretur. Post Epiphaniam vero usque ad Quadragesimam ter in septimana jejunent. » Aliquibus ante praedictum concilium annis, sanctus Caesarius in Regula ad monachos (Cap. 22), hanc jejunii legem tulerat: « A sancto Pascha usque ad mensem Septembrem, quarta et sexta tantum jejunandum. A mense Septembri usque ad Domini Natale, quotidie jejunandum. Iterum ante duas hebdomadas ante Quadragesimam, quotidie jejunandum, excepta dominica, in qua non licet penitus jejunare propter Resurrectionem Domini: Si quis jejunaverit die dominico peccat. A Domini Natale usque ante duas hebdomadas de Quadragesima, secunda, quarta, et sexta; inde postea usque ad Pascha, omni die jejunandum, absque die dominica: qui die dominica jejunat peccat. Missus vero in jejunio tres; in prandio vero et in coena duo tantum praeparentur. In prandio binas biberes et in coena accipiant; et in jejunio", + "candidate_score": 0.661895, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2372", + "psc_text": "c. 2) annonae vocabulum tractum esse a tempore quo Romani veteres ad cibos vocabantur. Nullum ab idibus Septembris ad Pascha diem a jejunio eximit S. P. Benedictus. Ex communi tamen Ecclesiae consuetudine ac lege, cui, repugnantibus licet summis abstinentiae votis, ultro parebant etiam monachi, dominica propter reverentiam Resurrectionis Domini solvendum est jejunium. Quod sanctus Pater Benedictus tanquam omnibus notum et ubique receptum subticuit; neque enim eum latere poterat quod ait concilium Carthagin. IV (Can. 64): « Qui dominico die studiose jejunat, non credatur catholicus. » Et concilium Gangrense (Can. 18): « Si quis propter eam quae existimatur exercitationem (hoc est vitam monasticam) die dominico jejunaverit, anathema sit. » Et Tertullianus (Lib. de Corona milit., cap. 3): « Diebus dominicis jejunare nefas ducimus; » sanctus Ambrosius (Epist. 83): Dominica jejunare non possumus; quia monachos etiam ob istius diei jejunia jure damnamus. » Et sanctus Athanasius (Syntag. doctr. ad mon.): « Sabbato", + "candidate_score": 0.66097, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_102", + "bdc_text": "] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1366", + "psc_text": "» Antequam caput istud absolvam, observabo cum Boherio in secundo comm., hujus capitis initio, quosdam olim existimasse S. Patrem Benedictum Gallicano usum esse Psalterio; quod ex iis locis colligebant, quae S. Pater citat ex Psalterio in Regula, in quibus variae reperiuntur lectiones quae non exstant in Romano, bene autem in Gallicano. CAPUT XIX. De disciplina psallendi. Ubique credimus divinam esse praesentiam, et oculos Domini in omni loco speculari bonos et malos: maxime tamen hoc sine aliqua dubitatione credamus, cum ad opus divinum assistimus. Ideo semper memores simus quod ait propheta: Servite Domino in timore; et iterum, Psallite sapienter; et, In conspectu angelorum psallam tibi. Ergo consideremus qualiter oporteat nos in conspectu divinitatis et angelorum ejus esse: et sic stemus ad psallendum, ut mens nostra concordet voci nostrae. COMMENTARIUS Hactenus de divinis officiis satis fuse S. Benedictus, singulas illius horas assignando, singulas horarum partes distribuendo, psalmorum ordinem disponendo: unum restare videbatur,", + "candidate_score": 0.66055, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.660385, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1328", + "psc_text": "et cantu exemerit, nempe ne nimio labore pauci opprimantur; quod enim fit a multis, facilius adimpletur. Et certe in minori congregatione, ubi minor solet esse substantia, necesse est quosdam frugibus colligendis foras exire, aliisque monasterii utilitatibus vacare, paucis in choro remanentibus, quibus grave esset has horas cantu solemni persolvere. Possunt tamen, si hanc eis Deus dederit voluntatem. Neque enim hoc sancti Benedicti de minoribus horis in directum dicendis decretum praeceptivum est, ut cum Hildemaro annotarunt Bernardus Cass., Boherius, et Turrecremata; sed tantum permissivum: quod etiam solas diei minores horas respicit; unde nocturnas vigilias, matutinum, et vesperas minor congregatio perinde ac major cum cantu persolvere debet; quia tunc omnes congregati ab externis officiis liberi haec facile possunt implere. Vespertina autem synaxis. ] Id est vespertinum officium, quod synaxis nomine ab antiquis monachis nuncupatum fuisse constat ex Cassiano l. II, c. 11. Quatuor psalmis cum antiphonis terminetur. ] Quinque ut ad matutinos,", + "candidate_score": 0.659816, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1794", + "psc_text": "Regula Cujusdam (Cap. 17): « Qui autem dixerit, 430 meum est hoc, aut illud, peccavit coram Deo, nisi tantum per obreptionem sermonis; sed pro hoc ipso tamen veniam petat a Deo, et caveat de reliquo, et ne iterare audeat. » In Ordine Conversationis monasticae (Cap. 10): « Nullus ex fratribus suum aliquid dicat, aut rem aliquam, aut membrum corporis, sed semper nostrum: hoc solum oportet dicere proprium, mea culpa. » Apud Udalricum (Lib. II, c. 20): « Nihil appellat singulariter suum, sed omnia dicit nostrum, nisi de patre et matre; de his solis solet licenter dici meus et mea. » Consuetudines S. Benigni Divion. c. 31 habent: « Omnia dicit nostrum, nisi de patre, vel matre, vel de peccato. » Quod si quisquam hoc nequissimo vitio deprehensus fuerit delectari, admoneatur semel et iterum; si non emendaverit, correptioni subjaceat. ] Quod S. Pater alibi exprimit his verbis (Cap. 55): « Et", + "candidate_score": 0.659757, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_783", + "psc_text": "pendere arbitrio assignare dies, horas, tempus seu spatium, locum, modumque colloquii. Communis tamen ordinis usus obtinuit, ut non nisi privatis diebus abbas colloquium permitteret, dominicis festisque diebus duodecim lectionum continuo silentio consecratis. Et certe inter quinque capitula quae receptis concilii Aquisgran. capitulis addiderunt Centuriatores Tom. II Capitul. Baluz., p. 1092 , quartum ita habetur: « Ut in hebdomada Paschae in claustro non loquantur, sed lectio divina ab omnibus teneatur, similiter in hebdomada Pentecostes, et in omnibus diebus dominicis, seu in Natali Domini, et in omnibus SS. festis praecipuis. » Similiter antiquae Consuetudines SS. Benigni Divionensis Cap. 64: « Per octo dies Paschae, et Pentecostes, et Natalis Domini, et in Rogationibus, et in omni secunda, quarta, et sexta feria Quadragesimae, et in omnibus 12 lectionibus, nulla fit locutio in claustro. » Quae totidem verbis exstant in veteri Corbeiensi Ordinario ms., quibus concinit liber Usuum Beccensium, loquelam in claustro privatis duntaxat diebus", + "candidate_score": 0.659506, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_50_52", + "bdc_text": "-Die \"Confessio Helvetica prior\" ( 1536 ) und der \"Kunzechismus \" von 1541 ( s . oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_622", + "psc_text": "Et item Num. 44: « Coge teipsum ut ores perpetuo cum lacrymis, ut forte misereatur tui Deus, et exuat te veteri homine. » Sed S. Benedicti textum expendamus. Quinque potissimum hic praecipit S. Pater. Primo peccatorum confessionem, quae, ut dicit S. Bernardus Epist. 113, « peccatoris est vita, justi gloria, et peccatori necessaria, et justum nihilominus decet. » Secundo vult confessionem illam peccatorum esse praeteritorum, cupit enim non esse praesentia: praeterita autem vocat ea quae in saeculo ante conversionem commissa sunt: qua semel facta, nullum ab eo committi voluit, cujus angelica prorsus esse vita debuisset, ut observat Hildemarus. Vel etiam quia, ut loquitur Bernardus Cassinensis, « utilis est memoria praeteritorum peccatorum, quia ex illa tollitur praesumptio, et humilitas conservatur, et virtus bonae operationis acquiritur, sicut ex appositione fimi terra magis fecundatur et fructificat. » Eadem similitudine utitur Candidus in Vita Eigilis abbatis Fuldensis n. 26. Tertio, idque cum lacrymis vel", + "candidate_score": 0.658854, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1424", + "psc_text": "non excedant, sicuti praescribitur in brevi Pauli V dato die 21 Martii anno 1608. Notat insuper Haeftenus (Lib. III, tract. 6, disq. 4) pro decanorum nomine alia subintroducta vocabula; nam « apud alios usus obtinuit ut decani dicantur priores ordinis. Primus dicitur absolute prior, secundus subprior, alii deinceps priores, prior tertius, prior quartus. » Et certe in antiqua versione Gallica Regulae S. Benedicti, quae est monasterii S. Petri de Conchis, principium hujus capitis ita vertitur: Se il est en monstier grant congregation de moignes, soient esleux aucun d' eulx, qui soient de bonne conscience et de sainte conversation, et soient establis doyens, c' est à dire prieurs. Hos Regula Magistri, cap. 11, vocat praepositos; S. Benedictus, sequenti cap. 22, se iores. Si major congregatio fuerit. ] Quid sit major congregatio diximus cap. 17. Eligantur. ] Ab abbate simul et conventu, inquit Boherius; quia cum per decanos ordinetur omnis utilitas monasterii,", + "candidate_score": 0.658793, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2350", + "psc_text": "Bened.) « in quarta feria et sexta ab omnium ciborum pabulo exstitit alienus, quam observationem jejunii in quarta feria explevit, eo quod in ea sacrilegi et rei facti Judaei sanguineum, ut auctorem suum Dominum morti traderent, pactum statuerunt: sexta autem feria, quia id quod de corde conceperant, ipsum cruci affigentes, in hac opere compleverunt. » Eamdem etiam rationem profert sanctus Augustinus ad Casulanum scribens, et Richardus de S. Angelo in hunc locum. Verumtamen Hildemarus adhuc altius hujus consuetudinis originem repetens: « Haec, inquit, consuetudo jejunandi quarta feria et sexta feria, orta est a sanctis Patribus, nec non et Judaica consuetudo fuit, sicut Pharisaeus dicit: Jejuno bis in sabbato. » 561 Istud jejunium sub finem saeculi septimi, saltem a nonnullis, adhuc observabatur, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, cap. 5 (Saec. II Ben.): « Erat namque sexta sabbati, inquit, qua plerique fidelium ob reverentiam dominicae passionis usque ad horam", + "candidate_score": 0.657627, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_31_33", + "bdc_text": "HBBW XIV [Nr. 2051 ] 590f , 15-19 und Anm. 8 ] nach innhallt des Canntzelbüechlins unnd der Disputation zu verbeßeren unnd dennselbigenn glichförmig zue machen . Wo sy aber nit eines [ einig ] werden möchten , dasselbige an einn Oberkeit zue bringen. \" Offensichtlich kam es zu einem Revisions vorschlag ( vonseiten der Zwinglianer? ) , doch nicht zu einer Einigung unter den Pfarrern , da am 23 . Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3486", + "psc_text": "ait, intelligentia, et ex praxi: quod probat ex codice abbatis Joannis, is est Hildemari commentarius, qui, ut vidimus, ad haec verba sic habet: « Si quinquaginta 836 monachi sunt qui malum abbatem eligunt, et sunt duo boni fratres qui meliorem eligunt abbatem, istis duobus consentiendum est, et non illis quinquaginta. Similiter si centum, similiter si ducenti, quinginti, etc.; alii vero tres, vel quatuor, vel quinque, etc. » Et ex Richardo: « Pars parva numero praefertur majori consilio. Et scias quod tunc praefertur majori parti, quando major pars eligit scienter indignum, secundum quosdam: secus, si ignoranter; tunc enim utraque cassaretur. » Paulo aliter tamen legit, qui penes nos est codex ms. Richardi de S. Angelo: nam ad verbum parva, « Supple, inquit, numero tamen majori, et saniori consilio, ut infra sequitur: » quae est ipsissima Caramuelis sententia. Addit tamen: « Et scias quia tunc praefertur minor majori, quando major pars eligit", + "candidate_score": 0.657303, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.657126, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_65_67", + "bdc_text": "In der \"Confessio Helvetica prior\" werden auch die Verben \"anbütet\" ( offerre ) , \"fürgetragen und dargebotten\" ( exhibere ) gebraucht ( BSRK V/I 106 , 40. 107 , 13f. 107 , 21 ) ; und doch kritisierte Bullinger den Gebrauch der Wörter \"exhibere \" und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_417", + "psc_text": "Boll. 4 Mart.: « Ante altare eum ducens, regulari disciplinae subdidit, atque tam acriter verberare coepit, ut inter dolores exclamaret. » Certe disciplinam in Regula S. Benedicti pro corporali aliqua vindicta sumi patet ex ejusdem Regulae cap. 65, ubi vitiosum praepositum verbis admoneri praecipit usque quater, et si non emendaverit, addit, adhibeatur ei correptio disciplinae regularis. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat. ] Primo cum timore Dei, quia, ut dicit citatus a Boherio Cassiodorus, « semper bene geritur, si coelestis metus humanis moribus apponatur. » Deinde cum observatione regulae, ut ostenderet non minus abbatem quam monachos regulae subdi. Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. ] Quod frequenter abbati S. Pater ingerit, praesertim cum aliquid ei potestatis concedit, ut de accepto et concesso honore haud extollatur, ac semper cogitans quale suscepit onus, in Dei timore permaneat. Si qua vero", + "candidate_score": 0.656934, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_31_33", + "bdc_text": "HBBW XIV [Nr. 2051 ] 590f , 15-19 und Anm. 8 ] nach innhallt des Canntzelbüechlins unnd der Disputation zu verbeßeren unnd dennselbigenn glichförmig zue machen . Wo sy aber nit eines [ einig ] werden möchten , dasselbige an einn Oberkeit zue bringen. \" Offensichtlich kam es zu einem Revisions vorschlag ( vonseiten der Zwinglianer? ) , doch nicht zu einer Einigung unter den Pfarrern , da am 23 . Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1555", + "psc_text": "nisi forte talis esset ejus culpa, quae redderet inhabilem ad sacrum ordinem, abstinere deberet ab excommunicatione, « quia, inquit, si in majori culpa excommunicatus fuerit, si presbyter est, non debet missam cantare; si autem non est presbyter, nec debet esse. » Idem docet in cap. 23. Quarto. S. Benedictus tam sanctimonialibus quam monachis Regulam scripsit, quarum tamen abbatissae non possunt excommunicare. Sed non omnia quae Regula sancta praescribit sanctimonialibus conveniunt, ut sunt ea quae de sacerdotibus et de excommunicatione leguntur, quod tamen non impedit quominus ea quae suo statui conveniunt, in delinquentes decernere queant earum abbatissae, ut sunt privare a mensa, a sororum consortio excludere, et caetera hujusmodi, quae in Bethleemitico monasterio Paulam egisse memorat S. Hieronymus his verbis ( Epitaph. Paulae ): « Quam linguosam, garrulam, procacem, rixisque perspexerat delectari, et saepius commonitam nolle converti, inter ultimas, et extra conventum sororum ad fores triclinii orare faciebat, et separatim cibum", + "candidate_score": 0.65631, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_783", + "psc_text": "pendere arbitrio assignare dies, horas, tempus seu spatium, locum, modumque colloquii. Communis tamen ordinis usus obtinuit, ut non nisi privatis diebus abbas colloquium permitteret, dominicis festisque diebus duodecim lectionum continuo silentio consecratis. Et certe inter quinque capitula quae receptis concilii Aquisgran. capitulis addiderunt Centuriatores Tom. II Capitul. Baluz., p. 1092 , quartum ita habetur: « Ut in hebdomada Paschae in claustro non loquantur, sed lectio divina ab omnibus teneatur, similiter in hebdomada Pentecostes, et in omnibus diebus dominicis, seu in Natali Domini, et in omnibus SS. festis praecipuis. » Similiter antiquae Consuetudines SS. Benigni Divionensis Cap. 64: « Per octo dies Paschae, et Pentecostes, et Natalis Domini, et in Rogationibus, et in omni secunda, quarta, et sexta feria Quadragesimae, et in omnibus 12 lectionibus, nulla fit locutio in claustro. » Quae totidem verbis exstant in veteri Corbeiensi Ordinario ms., quibus concinit liber Usuum Beccensium, loquelam in claustro privatis duntaxat diebus", + "candidate_score": 0.656009, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_31_33", + "bdc_text": "HBBW XIV [Nr. 2051 ] 590f , 15-19 und Anm. 8 ] nach innhallt des Canntzelbüechlins unnd der Disputation zu verbeßeren unnd dennselbigenn glichförmig zue machen . Wo sy aber nit eines [ einig ] werden möchten , dasselbige an einn Oberkeit zue bringen. \" Offensichtlich kam es zu einem Revisions vorschlag ( vonseiten der Zwinglianer? ) , doch nicht zu einer Einigung unter den Pfarrern , da am 23 . Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3313", + "psc_text": "presbyteris textum hunc intelligendum esse docet ac probat antiqua monasteriorum nostrorum praxis; nam, ut scribit Petrus Venerabilis (Lib. II, epist. 11), « solebant clerici diversorum ordinum, canonici diversarum professionum, et ipsa Ecclesiae cacumina, episcopi dico, pontificalem dignitatem pro abjecta monachorum vilitate commutare, et de summis ecclesiasticorum honorum gradibus, ad humilem se hujus propositi ordinem inclinare. » Cui exemplo esse possunt S. Arnulfus Metensis, S. Claudius Bisuntinus, SS. Wulframnus et Amatus Senonenses, S. Hidulfus Trevirensis, Leydradus Lugdunensis, Adalbertus Bohemorum apostolus, Leo Ravennensis, Petrus Damiani Ostiensis, Brunus Signiensis, et alii quamplurimi, qui dimissis pontificalibus insignibus, humilem in claustro monachorum habitum gestare non dubitarunt. In monasterio se suscipi rogaverit. ] Acute observat Haeftenus S. P. Benedictum non, ut superius, dixisse converti voluerit, sed se suspici rogaverit; quia censentur clerici jam a saeculo conversi, cum clericalem statum arripiunt: quod probat ex concilio Cabillonensi, c. 5, quo prohibetur, « ne saeculares, qui nondum sunt ad", + "candidate_score": 0.655533, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_31_33", + "bdc_text": "HBBW XIV [Nr. 2051 ] 590f , 15-19 und Anm. 8 ] nach innhallt des Canntzelbüechlins unnd der Disputation zu verbeßeren unnd dennselbigenn glichförmig zue machen . Wo sy aber nit eines [ einig ] werden möchten , dasselbige an einn Oberkeit zue bringen. \" Offensichtlich kam es zu einem Revisions vorschlag ( vonseiten der Zwinglianer? ) , doch nicht zu einer Einigung unter den Pfarrern , da am 23 . Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1354", + "psc_text": "hebdomadam decantari non possunt, licet a numero psalmorum nunquam recedendum sit. Ita illi ad suum propositum. Sed brevius et facilius dixisse potuissent, istud S. Benedicti decretum de Psalterio hebdomadatim recitando hypothetice esse intelligendum, posito scilicet quod festa, quae ejus tempore non ita frequenter occurrebant, non eveniant: quod autem adjecit, ex integro numero centum quinquaginta psalmorum, alio respicere videtur, psalmorumque numerum dedita opera designasse, ne quis supposititios, peregrinos, et apocryphos psalmos interjiceret, juxta concilii Laodiceni can. 59, Non oportet psalmos privatos in ecclesia dici; nam fuerunt olim psalmi sub titulo Salomonis, et quorumdam aliorum, inquit Theodorus Balsamon, quos quidem privatos concilium appellat, quod non essent auctoritate Ecclesiae recepti. Psalmos et odas Salomonis inter apocryphas scripturas recenset S. Athanasius in Synopsi sacrae Scripturae: de quibus etiam agit Nicephorus patriarcha Constantinopolitanus in canone, et collocat inter Scripturas quibus contradicitur. Sed et ipse Athanasius in Synopsi inter Davidicos psalmos mentionem facit centesimi quinquagesimi primi,", + "candidate_score": 0.655494, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.65482, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_31_33", + "bdc_text": "HBBW XIV [Nr. 2051 ] 590f , 15-19 und Anm. 8 ] nach innhallt des Canntzelbüechlins unnd der Disputation zu verbeßeren unnd dennselbigenn glichförmig zue machen . Wo sy aber nit eines [ einig ] werden möchten , dasselbige an einn Oberkeit zue bringen. \" Offensichtlich kam es zu einem Revisions vorschlag ( vonseiten der Zwinglianer? ) , doch nicht zu einer Einigung unter den Pfarrern , da am 23 . Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3356", + "psc_text": "epist. 40): « Neque monacho ulterius de monasterio in monasterium liceat migrare, neque eorum aliquando peculiare quidquam habere permittas. Sed si quilibet hoc praesumpserit, in monasterio in quo ab initio conversatus est, et sub abbatis sui regula de qua fugerat, cum competenti coercitione reddatur. » Capitula selecta ex antiqua canonum collectione saeculo circiter VIII in Hibernia facta (Spicil. tom. II, pag. 28): Illos vero monachos quorum abbatem de mensa sanctorum propter infamiam non arcemus, non debemus illo nolente suscipere; quanto magis venientes de sanctis abbatibus et nullo alio modo suspectis! » S. Basilius (Constit. monast., c. 31): « Oportet autem spiritualium congregationum praeceptores, mutuam inter se benevolentiam colentes, et curam sui vicissim gerentes, non alios aliorum conatus ac studia demoliri, neque temere et sine judicio deficientes alterius congregationis fratres suscipere; hoc enim ad omnimodam spiritalis aedificii confusionem, dissolutionem, imo et destructionem vergit. » Neque vero hoc sine causa a SS.", + "candidate_score": 0.653614, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2081", + "psc_text": "quis communicat hora tertia, non statim indifferenter terrenum praesumat cibum ob reverentiam mensae coelestis, sed exspectare debeat horam sextam; qui circa vero sextam, sustinere curet nonam, ne gustus coelestis ob terrenum vilescat. Sanctus vero Benedictus lectorem jubet cibari ante moram lectionis recitandae, propter, inquit, communionem sanctam; quod apostolicis decretis contrarium non est, etc. » Supervacaneum est iterum referre Joannis Belethi doctoris Parisiensis, qui annis abhinc circiter quingentis scribebat, testimonium; quod superius relatum lector videre potest. Denique his omnibus superaddi queunt vetustissimae Versiones Gallicae. Antiqua ex ms. Conchensi propter communionem ita reddit: Pour la sainte communion, c' est-à dire pour le corps de nostre Seigneur, que l' en seult recevoir à la messe. Expositio Theobaldi Artaldi Coelestini: Pour la sainte communion, que le liseur a reçuê nagueres en la messe, etc. Versio Guidonis Juvenalis: Pour la sainte communion, qu' il a reçû, afin qu' il ne demeure rien entre les dents", + "candidate_score": 0.653351, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2097", + "psc_text": "ad coenam coctum habuisse patet ex cap. 84; « ac consequenter, ait Julianus Parisius abbas Fulcardi Montis (In not. ad cap. 76 lib. Us. Cist.), aliis diebus, si quando coenarent, nonnisi fructus, olera, aut nascentia leguminum, eaque cruda accepisse. » Idem pariter colligitur ex lib. Institutorum cap. general. Ord. Cisterc. cap. 79, quo decernitur, ut « loquentes ad mensam priventur vino, aut si non habuerint vinum, uno pulmento, si duo habuerint. » Non ergo duo semper pulmenta ad refectionem habebant. Adversus hanc quam proposuimus hactenus opinionem posset opponi. 1º quod S Benedictus duo pulmentaria cocta et tertium ex pomis 502 et leguminibus, si fuerit unde, propter diversorum infirmitates concedit, ut qui ex uno comedere non potuerit ex alio reficiatur. Porro male consultum esset diversorum infirmitati, si duobus ad prandium pulmentis indultis, tertium duntaxat ad coenam crudum concessisset. Fieri enim posset ut quis ex illo tertio gustare non posset, ac proinde", + "candidate_score": 0.653332, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1094", + "psc_text": "quam in dominicis et festis diebus matutini incipiente luce agendi sunt. » Idem docet ad cap. 11 idem cum eo etiam Bernardus Cassinensis, et Nicolaus de Fractura ad cap. item 11; quorum sententiam confirmat praxis, quam videre est apud anonymum Sangermanensem qui, principatu Caroli Magni translationem S. Germani Parisiensis episcopi describebat, in qua, n. 7, refert (Saec. III Bened., part. II) contractum quemdam « mane facto . . . . clericis (id est monachis), juxta morem diei dominici matutinorum officia consummantibus » curatum fuisse; apud Aimonium in lib. II Mirac. S. Germani, cap. 10, ubi fratribus « matutinale, orto jam crepusculo, Paschalis sacrosanctae festivitatis officium celebrantibus. » Normanni adesse dicuntur; apud Hildegarium in Vita S. Faronis, cap. 113 (Saec. II): « Nocte quadam cum jam nova aurora claro suo crepusculo dilucidaret, ac concinentes monachi resonarent ecclesiam quodam versu, Deus misereatur nostri et benedicat nobis, » etc., qui versus dicitur ad", + "candidate_score": 0.652657, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_0_2", + "bdc_text": "Gratia et pax a deo . Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1548", + "psc_text": "capite vidimus ex Hildemaro, Statutis Lanfranci, Bernardo Cassin. etc., a fortiori majori perculsus excommunicatione 369, nec publice, nec privatim, celebrare aut communicare poterit. Tertio, de excommunicatione tanquam de maxima omnium poena loqui videtur S. Benedictus cum ait (Cap. 23): Si intelligit quanta sit poena, excommunicationi subjaceat. Quarto, hujusmodi traditum Satanae in interitum carnis asserit. Quid vero sit tradi Satanae explicat S. Augustinus his verbis: « Omnis Christianus qui a sacerdotibus excommunicatur, Satanae traditur. Quomodo? Quia extra Ecclesiam diabolus est, sicut in Ecclesia Christus; ac per hoc quasi Satanae traditur qui ab ecclesiastica communione removetur; unde illos quos tunc Apostolus Satanae traditos praedicat, excommunicatos a se esse demonstrat. » Quinto, cum excommunicato communicantem similem cum eo excommunicationis vindictam sortiri voluit, quod tantum cavendum constat cum majori excommunicatione devincto. Sexto, accedit communis commentatorum aliorumque sententia, qui S. Benedictum hoc praesertim capite de ecclesiastica excommunicatione locutum censent. Ita Hildemarus, Bernardus Cassin., Boherius in", + "candidate_score": 0.651934, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3043", + "psc_text": "abbatem cum hospitibus in communi fratrum conventu refici debere probat antiqua et recepta monachorum veterum praxis, a quibus S. P. Benedictum recessisse in re tanti momenti facile non est credendum. Hanc vero praxim passim videre est in eorum regulis et actis. Regula tertia SS. Patrum ita habet: « Illud quoque statuimus, ut abbates omni tempore cum fratribus reficiant; quia eo tempore quo fratres, aut pro negligentia arguere, aut spiritali debent sermone imbuere, absque certa necessitate se removere non debent. » S. Caesarius in epistola ad Oratoriam abbatissam (Cap. 11): « In quotidiano corporis alimento, atque communi cibo par sis his cum quibus pari in mensa uteris consessu, iisdem denique quibus sorores, ferculorum saporibus delectare, et aequalia vobis cibaria potionesque communes exhibeant discoferae et pincernae, etc. » S. Aurelianus in Regula ad monachos (Cap. 50): « Sanctus abbas, nisi inaequalitate faciente, extra congregationem non reficiet. » Regula S. Isidori (Cap. 10):", + "candidate_score": 0.651382, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1886", + "psc_text": "At sententiam in altera dissertationis editione retractavit dissertator, num. 32, ubi contendit super a Graeco ὑπὲρ formatum, unde etiam insuper proprie significare id quod superabundat. Idem sentit Matthias Lambert, et monachus Cisterciensis in Gallica expositione Regulae S. Benedicti, quorum primus Regulae textum ita Gallice reddidit, outre la portion ordonnée, alter vero, pardessus la portion qui leur est dessignée. Eodem modo etiam S. Benedictum explicat Theobaldus Artaldus Coelestinus; confirmaturque ex praxi, quam videre est 452 apud Hildemarum, et maxime apud Udalricum: « Ad mixtum, inquit, non accipiunt nisi quod S. Benedictus praecipit, quartam partem panis absque libra sua; et devino similiter: » et ex Regula S. Caesarii ad virgines, quae jubet ut « quae coquunt, singulis illis meri pro labore addantur; » et certe S. Benedictus biberes et panem non indulget nisi propter graviorem laborem; cum vero propter laborem aliquid concedit, illud solet consuetae annonae superadditum esse, ut cap. 39, 40", + "candidate_score": 0.65131, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_390", + "psc_text": "] Juxta illud Scripturae: Qui sapiens est audit consilia Prov. XII . Non patiens ab aliis eorum interrumpi sermones, qui coeperint loqui, donec ex integro consilium expresserint: nec ipse indigne ferens aliquos suae contrariam promere sententiam. Tractet apud se. ] Licet aliud nihil ab abbate videatur desiderare S. Benedictus quam ut fratrum exquirat audiatque consilia, liberam ei postea quidquid libuerit exsequendi potestatem tribuens, idque ipsum exigere videatur natura consilii, antiquus tamen in ordine 94 Benedictino mos invaluit, ut auditis abbas fratrum sententiis, eas non ipse solus, sed cum senioribus sive prudentibus quibusdam fratribus expendat, quaeve sit sanior discernat, ac tandem quid sit faciendum dijudicet, ut patet ex antiquis Regulae commentatoribus Smaragdo et Hildemaro. « Quod consilium unusquisque dederit libenter audiat, et postea in secreto cum senioribus tantum fratribus qui utilius quive inutilius consilium dedit, subtiliter et acute discernat, » inquit Smaragdus. Rem paulo fusius exponit Hildemarus. Hic tradit in primis", + "candidate_score": 0.650789, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2073", + "psc_text": "» Simile aliquid habent Bursfeldenses in Caerem. dist. 3, c. 17. Nec praetereundum quod subjicit praefatus liber Usuum Cisterciensium: « Sciendum quod a capite jejunii usque ad Pascha (exceptis dominicis diebus) et tribus diebus Rogationum, et Quatuor Temporum, et vigiliis Domini et Sanctorum, mixtum non sumitur. » Simile aliquid habent Bursfeldenses loco citato. Et Camaldulenses, qui permittunt (Ad c. 35) « buccellam panis ac vini cyathum, nec quidquam aliud; » addunt expresse, « exceptis tamen diebus jejuniorum Ecclesiae; tum nihil sumant. » Communis nihilominus opinio est non solvi jejunium per hujusmodi praegustationem, dummodo refectionem non multum antecedat, et in nimia quantitate non sumatur. Priusquam incipiat legere. ] Id est paulo antequam legat, non vero cum servitoribus, qui una hora ante refectionem fratrum mixtum debent accipere. Propter communionem sanctam, et ne forte grave sit ei jejunium sustinere. ] Reddit rationem quare mixtum sumere lectori permittat, scilicet: 1º propter communionem sanctam, 2º", + "candidate_score": 0.65072, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2702", + "psc_text": "propter frequentes et perpetes in regno principum discordias, omnis antiquorum Patrum deperit instituta traditio (Cap. 1 saec. IV Bened.). » Additque: « Tunc etiam et alia monasteria sunt suo honore privata, nudatae rebus ecclesiae, et plurimae subversae. » Nec magis eis favet quem citant truncatus concilii Vernensis canon; quem, ut plene intelligatur, plenum et integrum hic referre opus est: « In locis sanctis, hoc est monasteriis, alios studio, nonnullos desidia, multos necessitate victus et vestimenti a sua professione deviare comperimus (Cap. 12). » Hoc in canone studium opponitur necessitati; necessitas vero non opponitur nisi spontaneae voluntati; studium igitur hic loci non pro litterario exercitio sumitur, sed pro corrupta animi propensione in malum. Atque eo sensu Vernensis concilii canonem Gallice reddidit qui nuper dissertationem de hemina vini Benedictina vulgavit, vir doctissimus, ubi sic loquitur (In resp. ad object., n. 6): Le concile de Vernon tenu sous Charles le Chauve témoigne qu'", + "candidate_score": 0.65027, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1_3", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander . Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1548", + "psc_text": "capite vidimus ex Hildemaro, Statutis Lanfranci, Bernardo Cassin. etc., a fortiori majori perculsus excommunicatione 369, nec publice, nec privatim, celebrare aut communicare poterit. Tertio, de excommunicatione tanquam de maxima omnium poena loqui videtur S. Benedictus cum ait (Cap. 23): Si intelligit quanta sit poena, excommunicationi subjaceat. Quarto, hujusmodi traditum Satanae in interitum carnis asserit. Quid vero sit tradi Satanae explicat S. Augustinus his verbis: « Omnis Christianus qui a sacerdotibus excommunicatur, Satanae traditur. Quomodo? Quia extra Ecclesiam diabolus est, sicut in Ecclesia Christus; ac per hoc quasi Satanae traditur qui ab ecclesiastica communione removetur; unde illos quos tunc Apostolus Satanae traditos praedicat, excommunicatos a se esse demonstrat. » Quinto, cum excommunicato communicantem similem cum eo excommunicationis vindictam sortiri voluit, quod tantum cavendum constat cum majori excommunicatione devincto. Sexto, accedit communis commentatorum aliorumque sententia, qui S. Benedictum hoc praesertim capite de ecclesiastica excommunicatione locutum censent. Ita Hildemarus, Bernardus Cassin., Boherius in", + "candidate_score": 0.64994, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_783", + "psc_text": "pendere arbitrio assignare dies, horas, tempus seu spatium, locum, modumque colloquii. Communis tamen ordinis usus obtinuit, ut non nisi privatis diebus abbas colloquium permitteret, dominicis festisque diebus duodecim lectionum continuo silentio consecratis. Et certe inter quinque capitula quae receptis concilii Aquisgran. capitulis addiderunt Centuriatores Tom. II Capitul. Baluz., p. 1092 , quartum ita habetur: « Ut in hebdomada Paschae in claustro non loquantur, sed lectio divina ab omnibus teneatur, similiter in hebdomada Pentecostes, et in omnibus diebus dominicis, seu in Natali Domini, et in omnibus SS. festis praecipuis. » Similiter antiquae Consuetudines SS. Benigni Divionensis Cap. 64: « Per octo dies Paschae, et Pentecostes, et Natalis Domini, et in Rogationibus, et in omni secunda, quarta, et sexta feria Quadragesimae, et in omnibus 12 lectionibus, nulla fit locutio in claustro. » Quae totidem verbis exstant in veteri Corbeiensi Ordinario ms., quibus concinit liber Usuum Beccensium, loquelam in claustro privatis duntaxat diebus", + "candidate_score": 0.649581, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_18_20", + "bdc_text": "Als der Berner Rat am 5 . Dezember 1544 beschloss , man solle sich künftig an die Berner Disputation von 1528 und an das \"Agend Büchly\" halten ( s. unten Anm. 13 ) , versuchte die zwinglische Partei erneut , einige der Änderungen Bucers wieder zu entfernen ( HBBW XIV 604 , 27-39 ) . Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1328", + "psc_text": "et cantu exemerit, nempe ne nimio labore pauci opprimantur; quod enim fit a multis, facilius adimpletur. Et certe in minori congregatione, ubi minor solet esse substantia, necesse est quosdam frugibus colligendis foras exire, aliisque monasterii utilitatibus vacare, paucis in choro remanentibus, quibus grave esset has horas cantu solemni persolvere. Possunt tamen, si hanc eis Deus dederit voluntatem. Neque enim hoc sancti Benedicti de minoribus horis in directum dicendis decretum praeceptivum est, ut cum Hildemaro annotarunt Bernardus Cass., Boherius, et Turrecremata; sed tantum permissivum: quod etiam solas diei minores horas respicit; unde nocturnas vigilias, matutinum, et vesperas minor congregatio perinde ac major cum cantu persolvere debet; quia tunc omnes congregati ab externis officiis liberi haec facile possunt implere. Vespertina autem synaxis. ] Id est vespertinum officium, quod synaxis nomine ab antiquis monachis nuncupatum fuisse constat ex Cassiano l. II, c. 11. Quatuor psalmis cum antiphonis terminetur. ] Quinque ut ad matutinos,", + "candidate_score": 0.64958, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_35_37", + "bdc_text": "\". . . den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1070", + "psc_text": "252 quoad salutem animarum ipsorum; et propterea dicit Hieronymus ad Rusticum monachum: Nunquam de manu tua cadat psalterium. » Caeterum hic praeterire non possum quod de piis Sanctigallensis monasterii Notkero, Ratperto et Tutilone monachis scribit Ekkehardus junior (In Vita Notkeri, n. 4, saec. V Bened.): « Erat tribus illis inseparabilibus consuetudo, permisso quidem prioris, in intervallo laudum nocturno, convenire in scriptorio, collationesque tali horae aptissimas de Scripturis facere. » Ex dictis hactenus constat perfectum S. Benedicti discipulum post nocturnas vigilias lectum non posse repetere; id quod tum antiquis tum recentioribus monachis sub magna districtione cautum videmus: nam S. Chrysostomus monachorum sui temporis vitam describens (Homil. 59, ad popul. Antioch.), « cum matutinas orationes et hymnos celebraverint, inquit, ad Scripturarum lectionem convertuntur. » Idem de Aegyptiis monachis asserit Cassianus in lib. II, cap. 12. Refert etiam Ruffinus (Lib. III de Vit. Pat., n. 199) nonnullos fratres, quatuor nocte horis somno, quatuor", + "candidate_score": 0.64952, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_40_42", + "bdc_text": "Februar ) . Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.64941, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3649", + "psc_text": "Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus. » Similiter S. Dunstanus (In Concord. cap. 1): « Residentibus legatur Regula, vel si dies festus fuerit, evangelium ipsius diei, de qua lectione a priore, prout Dominus dederit, dicatur. » Et Udalricus de capitulo feriae 5 in Coena Domini (Lib. I, c. 12): « Exposita Regulae sententia, jubente domno abbate, consurgit camerarius, etc. » Denique Joannes Trithemius (Praefat. ad lib. Region. claustr.): « Sicut moris est observationibus Bursfeldensibus, cujus unionis et observantiae secundum regulam S. Benedicti sumus, paragraphum unum de eadem Regula, quae nobis capitulariter ter in anno legi consuevit, fratribus meis 875 singulis diebus compellor declarare: super qua subit", + "candidate_score": 0.64837, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_88_90", + "bdc_text": "Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http: //www . Liturgiekomission . ch/Orientierung/II I F 03 Bern 16-17 -Jh. pdf , S. 63-65 ) , dessen Drucklegung als Gegenstück zu der von Peter Kunz veranlassten Neuausgabe des von Bucer revidierten Katechismus angeordnet wurde ( Henrich , aao , S. 81. 93 ) ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3646", + "psc_text": "in capitulo 874 pronuntietur, ut videre est in concilio Aquisgranensi, canone 69, in libello Supplici monachorum Fuldensium, num. 1, in Vita S. Benedicti Animensis, in Vita S. Odonis, in mss. Germaniae Consuetudinibus, in Historia Relationis S. Walarici, et apud Bernardum Cassinensem, in hunc locum sic scribentem: « Hoc in consuetudinem est conversum apud nos, quod quolibet die unum Regulae capitulum legatur. Imo debet diligenter exponi ad ignorantiam crassam tollendam omnino. Novitii vero totiens debent ruminare legendo, ut totam ex integro sicut psalterium mente perfecte sciant. » Sed et Boherius: « Apud nos, inquit, in capitulo consuevit legi quotidie, et qualibet die infra capitulum istius Regulae, exceptis diebus XII lectionum, et vigiliis festivitatum, quibus pronuntiatur evangelium homiliae, ut in vigilia Paschae, Pentecostes, et similibus. Dividuntur tamen ad instar psalmorum prolixiorum, prooemium hujus Regulae, cap. 2, 43, 48, 63, 64, 65. Constitutiones vero papales bis in anno legi debent, et semel in", + "candidate_score": 0.648355, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_65_67", + "bdc_text": "In der \"Confessio Helvetica prior\" werden auch die Verben \"anbütet\" ( offerre ) , \"fürgetragen und dargebotten\" ( exhibere ) gebraucht ( BSRK V/I 106 , 40. 107 , 13f. 107 , 21 ) ; und doch kritisierte Bullinger den Gebrauch der Wörter \"exhibere \" und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3575", + "psc_text": "praxis ad supremum perfectionis fastigium perducit. Comprobatus. ] Neque enim simplex suspicio hic sufficere debet. Admoneatur verbis usque quater. ] Idque secreto, secundum Bernardum Cassinensem, et quidem ab abbate, juxta Boherium. Nam simplex monachus bis, decanus ter, praepositus quater admoneri debet. Si non emendaverit, adhibeatur ei correctio disciplinae regularis. ] Quasi diceret, inquit Hildemarus, « Si per quatuor vices fuerit admonitus, et se non emendaverit, ducatur per gradus, hoc est publica correptio, excommunicatio, nimiis jejuniis, si dignus est, flagello, deinde oratio, postea ejiciatur de ordine praepositurae, postea expellatur. » Idem habent Bernardus Cassinensis, Boherius et Turrecremata. Quod si neque sic correxerit, tunc dejiciatur de ordine praepositurae. ] Ita praepositum quemdam superbia elatum aliquando deposuisse dicitur Benedictus abbas Anianensis in ejus Vita, auctore Ardone, n. 24 (Saec. IV Ben., part. I). Causas vero seu rationes hujusmodi depositionis praepositi declarat Gregorius papa IX in bulla ad Cluniacenses his verbis: « Conventuales quoque", + "candidate_score": 0.647954, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1424", + "psc_text": "non excedant, sicuti praescribitur in brevi Pauli V dato die 21 Martii anno 1608. Notat insuper Haeftenus (Lib. III, tract. 6, disq. 4) pro decanorum nomine alia subintroducta vocabula; nam « apud alios usus obtinuit ut decani dicantur priores ordinis. Primus dicitur absolute prior, secundus subprior, alii deinceps priores, prior tertius, prior quartus. » Et certe in antiqua versione Gallica Regulae S. Benedicti, quae est monasterii S. Petri de Conchis, principium hujus capitis ita vertitur: Se il est en monstier grant congregation de moignes, soient esleux aucun d' eulx, qui soient de bonne conscience et de sainte conversation, et soient establis doyens, c' est à dire prieurs. Hos Regula Magistri, cap. 11, vocat praepositos; S. Benedictus, sequenti cap. 22, se iores. Si major congregatio fuerit. ] Quid sit major congregatio diximus cap. 17. Eligantur. ] Ab abbate simul et conventu, inquit Boherius; quia cum per decanos ordinetur omnis utilitas monasterii,", + "candidate_score": 0.647161, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2449", + "psc_text": "Fructuosi cap. 5, ex Regula ms. incerti auctoris, cap. 3; ex Ordine conversationis monasticae, cap. 11; ex capitulo 22 Monachorum Sangallensium; ex Ekkehardo in lib. I de Casibus S. Galli, cap. 11; ex Tortario in lib. Mir. S. Benedicti, cap. 44; ex Theodorico in lib. Mir. S. Celsi, num. 5, apud Bolland. 23 Febr.; in lib. Mir. S. Trudperti, num. 3, ex Vita S. Hugonis Aeduensis monachi num. 25, ex Mir. S. Dunstani num. 12, et ex lib. Usuum Cisterc. cap. 76. Nec quisquam praesumat ante statutam horam vel postea quidquam civi vel potus percipere. ] Haec fuit generalis omnium veterum monachorum praxis, quam videre est, tum apud Cassianum, tum in omnibus eorum Regulis: « Antequam vel postquam legitimam communemque refectionem percipiant, inquit Cassianus (Lib. IV, cap. 18), summa cautione servatur ne extra mensam quidquam cibi potusve ori suo quidquam indulgere praesumat; ut incedentibus per hortos et pomaria, cum passim", + "candidate_score": 0.64705, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_566", + "psc_text": "sed in ipsa quantitate sumendi mensuram moderatae refectionis excedit; aliquando in ipso aestu immensi desiderii deterius peccat. » Quibus omnibus occurrit S. Benedictus in Regula. Primo enim ne quis canonicam horam edendi praeveniat cap. 43 vetat. 2º Lautioribus cibis interdicit, dum abstineri a carnibus voluit ab omnibus, cap. 36 et 39. 3º Accurate praeparatos cibos cavet, cum ab omnibus, etiam coquorum subtilitates ignorantibus hebdomadatim exerceri coquinae officium sancivit cap. 35. 4º Excessum in quantitate damnat capite 39 et 40. 5º Denique nimium abscindit desiderium, cum rebus necessariis deficientibus, Deum benedicendum esse asserit, non murmurandum, cap. 40. Vide Guillelmi abbatis S. Theoderici librum de Vita Solit. ad fratres de Monte Dei, cap. 11, n. 32; Cassianum toto libro V Institutionum, et Joannem Climacum grad. 14. Non somnolentum. ] Somnolentos vocat plus aequo somno indulgentes; quae res non modo in monachis damnanda, sed in omni penitus homine reprobanda: quia, ut dicit S.", + "candidate_score": 0.646743, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3559", + "psc_text": "praevidemus expedire, propter pacis charitatisque custodiam, in abbatis pendere arbitrio ordinationem sui monasterii. ] Quod de ordinatione locorum, negotiorum et officialium interpretatur Boherius, de sola officialium ordinatione Bernardus Cassinensis, et rectius; nam S. Pater agit de praepositi ordinatione. Et si potest fieri, per decanos ordinetur, ut antea disposuimus, omnis utilitas monasterii, prout abbas disposuerit. ] Quod ita intelligit Carolus Cointius, ut nullo praeposito constituto, soli instituantur ordinenturque decani, qui monasterium sub abbate regant. Consentit Hildemarus S. Benedictum ita explicans, « ac si diceret: Quidquid ordinandum est in monasterio, decani debent ordinare; et decani debent disponere, sicut abbas disposuerit. » Per decanos autem hic Bernardus Cassinensis et Boherius in utroque commentario officiales intelligunt. Ego vero decem monachis praefectos, inter quos et ipsi officiales reperiri poterant: unde et Hildemarus: « Prout intelligo, antiqua consuetudo fuit ut in omni officio et obedientia monasterii semper esset unus decanus super illos decem monachos, verbi gratia:", + "candidate_score": 0.64666, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_88_90", + "bdc_text": "Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http: //www . Liturgiekomission . ch/Orientierung/II I F 03 Bern 16-17 -Jh. pdf , S. 63-65 ) , dessen Drucklegung als Gegenstück zu der von Peter Kunz veranlassten Neuausgabe des von Bucer revidierten Katechismus angeordnet wurde ( Henrich , aao , S. 81. 93 ) ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1211", + "psc_text": "» inquiunt mss. Consuet. Germaniae. Et lib. Usuum Cisterc. (Cap. 11): « Prima dominica Septuagesimae . . . incipiatur lectio Genesis, vel aliorum librorum, ut diximus, ibi ubi cantor lectiones vigiliarum usque ad quadragesimam debere finire praeviderit. » Et infra (Cap. 16): « Librum Jeremiae prophetae his diebus tam in ecclesia quam in refectorio dividat cantor. » Vide Udal. l. I, c. 1. Finem vero lectionum aut cera apposita, aut ungue codici impresso notabant: « Nullus ad terminum vel ceram apposuit, vel saltem unguibus quantulumcunque signum impressit; sed cuncti omnia quae legenda erant ita sibi nota facere curaverunt, ut quando inopinato legere juberentur, irreprehensibiles apud eum invenirentur, » inquit praefatus lib. de Cura eccles. Caroli Magni: quae verba indicant contrariam apud alios consuetudinem. Redeo ad S. Benedicti textum, qui non modo lectiones, sed etiam responsoria breviari imperata: quod qui fieri possit, non facile est disserere. Existimat Bernardus Cassinensis breviari posse", + "candidate_score": 0.6465, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_88_90", + "bdc_text": "Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http: //www . Liturgiekomission . ch/Orientierung/II I F 03 Bern 16-17 -Jh. pdf , S. 63-65 ) , dessen Drucklegung als Gegenstück zu der von Peter Kunz veranlassten Neuausgabe des von Bucer revidierten Katechismus angeordnet wurde ( Henrich , aao , S. 81. 93 ) ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3143", + "psc_text": "Regula per ordinem. ] Juxta priscorum monachorum instituta, quae venientibus ad conversionem, ut sciant ad quid ingrediuntur, legi Regulam mandant, ut videre est in Regula tertia SS. Patrum, cap. 1; in Regula S. Caesarii ad virgines in recapitulatione, cap. 8; in Regula S. Aureliani, cap. 1; S. Ferreoli, cap. 5; Tarnatensis monasterii, cap. 1, et Magistri. A quibus, si S. Caesarium excipias, in hoc rantum differt S. Benedictus, quod illi semel tantum introeunti sive admisso legendam decernunt Regulam; S. Benedictus vero ter in ipso probationis anno; cujus statutum renovavit Gregorius papa IX in Constitutione pro monachis Benedictinis, decernens, ut admittendis « novitiis dura praedicentur et aspera; et eisdem admissis legatur, et exponatur regula ter in anno, probationis terminis a B. Benedicto constitutis. » Hanc lectionem fieri per ordinem S. Pater instituit, quod Bernardus Cassinensis exponit, ut non sit « superficialis, sed diligens, et expositiva, et intelligibilis. Et hoc est, inquit,", + "candidate_score": 0.646438, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2096", + "psc_text": "colligi potest ex libro Usuum Cisterc., in cujus cap. 76, De prandio, ita habetur: « Porro cellerarius et coci provideant ut ambo pulmentaria priusquam campana pulsetur, si sic tamen abbas viderit expedire, per mensas disponant. » De tertio autem pulmentario nihil. Capite vero 83, De caena: « Post vesperas expleto officio defunctorum, et pulsato signo, sicut superius diximus, accedant ad coenam. Quod si poma, vel herbae crudae, vel aliud tale quid fratribus generaliter distribuendum est, potest cellerarius deferre per mensas ante versum, quando ei vacuum fuerit. » Equidem aestate, messis tempore, cum laborabant, unum ad prandium pulmentum coctum, alterum etiam ad coenam coctum habuisse patet ex cap. 84; « ac consequenter, ait Julianus Parisius abbas Fulcardi Montis (In not. ad cap. 76 lib. Us. Cist.), aliis diebus, si quando coenarent, nonnisi fructus, olera, aut nascentia leguminum, eaque cruda accepisse. » Idem pariter colligitur ex lib. Institutorum cap. general. Ord. Cisterc.", + "candidate_score": 0.646405, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1068", + "psc_text": "matutinalis synaxis, ut B. permittit Benedictus in oratorio peculiaris orationis gratia remorari. » Quod vero S. Pater ait a fratribus qui Psalterii vel lectionum aliquid indigent, sic intelligit Menardus, ut fratres qui Psalterio aut lectione non indigent, liberas hoc per intervallum horas habeant, quia non omnia dici momenta S. Pater minutatim prosecutus est, neque ordinavit quid inter laudes et primam fieri deberet, neque tempore jejunii quid a vesperis ad collationis lectionem. Sed Hildemarus, ut modo dicebamus, censet ei qui nihil se indigere credit talem ab abbate Scripturae quaestionem esse proponendam, quam ille difficile solvat. Verum cum Regulae textum non solum de praevidendis lectionibus et Psalterio memoriter addiscendo, sed etiam de studio scrutandisque Scripturae locis difficilioribus explicuerimus; nullusque sit qui his non indigeat, omnes aequaliter hic Regulae locus tangere dicendus est; possetque ita intelligi: A fratribus qui omnes indigent Psalterio et lectione, meditationi inserviatur: nam verba illa qui indigent notant causam", + "candidate_score": 0.646364, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2414", + "psc_text": "si denuo non emendaverit, non permittatur ad mensae communis participationem, sed sequestratus a consortio omnium, reficiat solus, sublata ei portione sua vini, usque ad satisfactionem et emendationem. Similiter autem patiatur, qui ad illum versum non fuerit praesens, qui post cibum dicitur. Nec quisquam praesumat ante statutam horam, vel postea, quidquam cibi vel potus praesumere. Sed et si cui offertur aliquid a priore, et accipere renuerit, hora qua desideraverit hoc quod prius recusavit, aut aliud omnino nihil percipiat, usque ad emendationem congruam. COMMENTARIUS Ad horam divini officii mox ut auditum fuerit signum, relictis omnibus quaelibet fuerint in manibus, summa cum festinatione curratur. ] Hunc S. Benedicti locum eleganter explicat Regula Magistri his verbis (Cap. 54): « Cum advenisse divinam horam percussus in oratorio index monstraverit, mox laborantes opus projiciant, artifices ferramenta dimittant, scriptores litteram non integrent, omnis fratrum manus deserat quod agebat; festinet statim mox cum gravitate pes ad oratorium, sensus", + "candidate_score": 0.646294, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_35_37", + "bdc_text": "\". . . den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1877", + "psc_text": "Benedictus hunc canonem in suam Regulam invexit, feria secunda, qua suam incipiebant hebdomadam, post matutinos hymnos hujusmodi utensilia sibi succedentibus consignabant (Cassian. lib. IV, cap. 19). Ex libro autem Usuum Cisterc. « statim post vesperas, si dies jejunii fuerit (Cap. 108); aut post 450 refectionem servitorum, si Quadragesima; vel post coenam eorumdem, si dies fuerit prandii, vasa, et caetera quae in coquina receperunt, cellerario reddant, et cellerarius intranti. Quod si aliqua de his quae reddenda sunt, desunt, in capitulo satisfaciant; et quae defuerint notificent. » Horum vasorum seu utensilium numerum et nomina offendes apud Udalricum, lib. II, cap. 36, et in mss. Cons. S. Benigni cap. 35. Obiter hic notandum ad eos, qui ex coquinae exercitio exibant, pertinuisse sequenti hebdomada communem focum hiemis tempore praeparare, ut discimus ex his Hildemari verbis (Comm. in cap. 6): « Abbas debet locum deputatum habere, ubi se calefaciant, et illi debent facere focum, qui", + "candidate_score": 0.646152, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_595", + "psc_text": "cessat, omnes non solum actus, sed etiam ipsos subtilissimos animae motus perscrutetur atque dijudicet? » inquit S. Bernardus Serm. 2 in psalm. XC. Hinc et S. Basilius Reg. brev., interr. 21: « Qui hoc facit (hoc est a Deo se respici cogitat), vel horum similia, neque vagabitur unquam, neque habebit otium vanis cogitationibus indulgere, vel aliquid cogitare quod non ad aedificationem fidei pertinet, et ad aliquam animae utilitatem spectet: quanto magis nihil audebit, quod adversum sit Deo, et non ei placeat cogitare! » Potest tamen aliter hic Regulae locus intelligi, ut Deum nos respicere idem sit, ac nostra curare, nostrae saluti intendere, ut illi soli intendamus, qui nobis tam amanter intendit, juxta illud apostoli Petri: Omnem sollicitudinem vestram projicientes in eum, quoniam ipsi est cura de vobis I Petr. V . Quanta vero sit illa ejus cura optime explicat auctor tractatus de Charitate, c. 23, apud S. Bern. tom. V.", + "candidate_score": 0.646121, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_88_90", + "bdc_text": "Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http: //www . Liturgiekomission . ch/Orientierung/II I F 03 Bern 16-17 -Jh. pdf , S. 63-65 ) , dessen Drucklegung als Gegenstück zu der von Peter Kunz veranlassten Neuausgabe des von Bucer revidierten Katechismus angeordnet wurde ( Henrich , aao , S. 81. 93 ) ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3648", + "psc_text": "Instit., dist. 6, cap. 1. Ne quis fratrum de ignorantia se excuset. ] Ex his postremis hujus capituli verbis recte omnino Bernardus Cassinensis infert, non modo legendam, sed insuper exponendam esse Regulam; alioquin de ejus ignorantia posset se aliquis excusare. Et certe nonnulla occurrunt in textu Regulae loca quae varios possunt sortiri sensus, nec facile, ni exponantur, intelligi queunt. Bernardo lucem praetulerat Hildemarus, « quia, inquit, nihil valet illa lectio, nisi fuerit ejus traditio adhibita. » Hinc congregata Aquisgrani synodus decernit (Can. 70). « ut ad capitulum lectio tradatur (id est exponatur). Similiter ad collationem, si tempus fuerit opportunum. » Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus.", + "candidate_score": 0.645857, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3559", + "psc_text": "praevidemus expedire, propter pacis charitatisque custodiam, in abbatis pendere arbitrio ordinationem sui monasterii. ] Quod de ordinatione locorum, negotiorum et officialium interpretatur Boherius, de sola officialium ordinatione Bernardus Cassinensis, et rectius; nam S. Pater agit de praepositi ordinatione. Et si potest fieri, per decanos ordinetur, ut antea disposuimus, omnis utilitas monasterii, prout abbas disposuerit. ] Quod ita intelligit Carolus Cointius, ut nullo praeposito constituto, soli instituantur ordinenturque decani, qui monasterium sub abbate regant. Consentit Hildemarus S. Benedictum ita explicans, « ac si diceret: Quidquid ordinandum est in monasterio, decani debent ordinare; et decani debent disponere, sicut abbas disposuerit. » Per decanos autem hic Bernardus Cassinensis et Boherius in utroque commentario officiales intelligunt. Ego vero decem monachis praefectos, inter quos et ipsi officiales reperiri poterant: unde et Hildemarus: « Prout intelligo, antiqua consuetudo fuit ut in omni officio et obedientia monasterii semper esset unus decanus super illos decem monachos, verbi gratia:", + "candidate_score": 0.645715, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_18_20", + "bdc_text": "Als der Berner Rat am 5 . Dezember 1544 beschloss , man solle sich künftig an die Berner Disputation von 1528 und an das \"Agend Büchly\" halten ( s. unten Anm. 13 ) , versuchte die zwinglische Partei erneut , einige der Änderungen Bucers wieder zu entfernen ( HBBW XIV 604 , 27-39 ) . Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_783", + "psc_text": "pendere arbitrio assignare dies, horas, tempus seu spatium, locum, modumque colloquii. Communis tamen ordinis usus obtinuit, ut non nisi privatis diebus abbas colloquium permitteret, dominicis festisque diebus duodecim lectionum continuo silentio consecratis. Et certe inter quinque capitula quae receptis concilii Aquisgran. capitulis addiderunt Centuriatores Tom. II Capitul. Baluz., p. 1092 , quartum ita habetur: « Ut in hebdomada Paschae in claustro non loquantur, sed lectio divina ab omnibus teneatur, similiter in hebdomada Pentecostes, et in omnibus diebus dominicis, seu in Natali Domini, et in omnibus SS. festis praecipuis. » Similiter antiquae Consuetudines SS. Benigni Divionensis Cap. 64: « Per octo dies Paschae, et Pentecostes, et Natalis Domini, et in Rogationibus, et in omni secunda, quarta, et sexta feria Quadragesimae, et in omnibus 12 lectionibus, nulla fit locutio in claustro. » Quae totidem verbis exstant in veteri Corbeiensi Ordinario ms., quibus concinit liber Usuum Beccensium, loquelam in claustro privatis duntaxat diebus", + "candidate_score": 0.645676, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1368", + "psc_text": "praesertim agitur hoc capitulo, de primo plurima jam tetigimus tum in ante dictis hactenus, tum in libro I de Antiq. mon. Rit., cap. 2. Unum hic solum addo Benedicti papae XII decretum, ut in monachorum 326 « ecclesiis, monasteriis, sive locis cum gravitate, et modestia, humiliter, et devote, horis debitis ad divina officia universi et singuli monachi debeant convenire; ipsaque cum devotione sincera, tractim, distincte, convenienter, et debite celebrent; non transcurrendo, aut syncopando, et quoad alia quae his impedimentum afferrent, servando silentium; quinimo ad divina intentis praecordiis attendendo: transgressores vero praemissorum debitae subjaceant disciplinae (In Const. pro Bened. cap. 27). » Huc referri potest praeclarum S. Bernardi monitum (Serm. 47, in Cant.): « Vos moneo, dilectissimi, pure semper et strenue divinis interesse laudibus. Strenue quidem, ut sicut reverenter, ita et alacriter Domino assistatis, non pigri, non somnolenti, non oscitantes, non parcentes vocibus, non praecidentes verba dimidia, non integra transilientes, non", + "candidate_score": 0.645516, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_36_38", + "bdc_text": "den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 : \"Hoc senatus consulto :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1070", + "psc_text": "252 quoad salutem animarum ipsorum; et propterea dicit Hieronymus ad Rusticum monachum: Nunquam de manu tua cadat psalterium. » Caeterum hic praeterire non possum quod de piis Sanctigallensis monasterii Notkero, Ratperto et Tutilone monachis scribit Ekkehardus junior (In Vita Notkeri, n. 4, saec. V Bened.): « Erat tribus illis inseparabilibus consuetudo, permisso quidem prioris, in intervallo laudum nocturno, convenire in scriptorio, collationesque tali horae aptissimas de Scripturis facere. » Ex dictis hactenus constat perfectum S. Benedicti discipulum post nocturnas vigilias lectum non posse repetere; id quod tum antiquis tum recentioribus monachis sub magna districtione cautum videmus: nam S. Chrysostomus monachorum sui temporis vitam describens (Homil. 59, ad popul. Antioch.), « cum matutinas orationes et hymnos celebraverint, inquit, ad Scripturarum lectionem convertuntur. » Idem de Aegyptiis monachis asserit Cassianus in lib. II, cap. 12. Refert etiam Ruffinus (Lib. III de Vit. Pat., n. 199) nonnullos fratres, quatuor nocte horis somno, quatuor", + "candidate_score": 0.645437, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_40_42", + "bdc_text": "Februar ) . Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2077", + "psc_text": "in secunda libri sui editione, non de communione eucharistica S. Benedictum intelligit, sed de communione precum et charitatis; cujus a lectore signum aliquod S. Pater omnibus dari voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium sane charitatis indicium frustulum panis privatim edere ante lectionem! Et hanc interpretationem ab eruditissimo et in traditione versatissimo viro accepisse se fatetur dissertator; cui non deferre haudquaquam potuerit. Ita praevaluerunt in gratiam viri doctissimi, doctioris fortasse semel praeconcepta praejudicia. Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sensum opinionem singulari tractatu refutavit noster Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua dissertator gloriatur, licet nullum inde protulerit argumentum aliqua auctoritate firmatum, contenti erimus. Itaque sancti Benedicti textum de communione eucharistica intelligendum esse constans est omnium qui a tempore sancti Benedicti scripserunt hanc in rem, auctorum sententia. In primis Magister, qui ante mille annos suam scripsit Regulam, ex Benedictina magna ex parte desumptam, sancti", + "candidate_score": 0.64541, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1424", + "psc_text": "non excedant, sicuti praescribitur in brevi Pauli V dato die 21 Martii anno 1608. Notat insuper Haeftenus (Lib. III, tract. 6, disq. 4) pro decanorum nomine alia subintroducta vocabula; nam « apud alios usus obtinuit ut decani dicantur priores ordinis. Primus dicitur absolute prior, secundus subprior, alii deinceps priores, prior tertius, prior quartus. » Et certe in antiqua versione Gallica Regulae S. Benedicti, quae est monasterii S. Petri de Conchis, principium hujus capitis ita vertitur: Se il est en monstier grant congregation de moignes, soient esleux aucun d' eulx, qui soient de bonne conscience et de sainte conversation, et soient establis doyens, c' est à dire prieurs. Hos Regula Magistri, cap. 11, vocat praepositos; S. Benedictus, sequenti cap. 22, se iores. Si major congregatio fuerit. ] Quid sit major congregatio diximus cap. 17. Eligantur. ] Ab abbate simul et conventu, inquit Boherius; quia cum per decanos ordinetur omnis utilitas monasterii,", + "candidate_score": 0.64534, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1877", + "psc_text": "Benedictus hunc canonem in suam Regulam invexit, feria secunda, qua suam incipiebant hebdomadam, post matutinos hymnos hujusmodi utensilia sibi succedentibus consignabant (Cassian. lib. IV, cap. 19). Ex libro autem Usuum Cisterc. « statim post vesperas, si dies jejunii fuerit (Cap. 108); aut post 450 refectionem servitorum, si Quadragesima; vel post coenam eorumdem, si dies fuerit prandii, vasa, et caetera quae in coquina receperunt, cellerario reddant, et cellerarius intranti. Quod si aliqua de his quae reddenda sunt, desunt, in capitulo satisfaciant; et quae defuerint notificent. » Horum vasorum seu utensilium numerum et nomina offendes apud Udalricum, lib. II, cap. 36, et in mss. Cons. S. Benigni cap. 35. Obiter hic notandum ad eos, qui ex coquinae exercitio exibant, pertinuisse sequenti hebdomada communem focum hiemis tempore praeparare, ut discimus ex his Hildemari verbis (Comm. in cap. 6): « Abbas debet locum deputatum habere, ubi se calefaciant, et illi debent facere focum, qui", + "candidate_score": 0.645328, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_405", + "psc_text": "Neque vero hic solum desidiosos deliciososque abbates, qui, spreta communi fratrum vita, sibi ipsis in cameris indulgent, S. P. Benedictus arguit; sed illos insuper qui jure antiquitatis, aut alicujus quod exercent officii sese a regulis exemptos existimant: quasi vero aetas aut dignitatis gradus absolveret, et non potius monachos stringeret. Si juniores ea jubentur agere quae majorum cohortantur exempla, eos prorsus hac vivendi ratione majores absolvunt a regulae observatione, eruntque inutiles omnes quaecunque regulae, quas nec seniores, nec ipsi juniores observare tenebuntur. Quod vero S. legislator ait in omnibus, intelligi debet non solum in magnis, sed etiam in parvis; qui enim dicit in omnibus nihil omnino excipit: ubi tacite redarguit eos qui nonnullas observantias tanquam minimas despiciunt: quasi vero parvum aliquid foret apud Deum; parvum quo Deus honoratur, parvum quo aeternum gloriae pondus acquiri potest. Praeclare S. Augustinus Lib. IV de Doctr. Christ., cap. 18 , « Quod minimum est, inquit,", + "candidate_score": 0.645195, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_36_38", + "bdc_text": "den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 : \"Hoc senatus consulto :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1877", + "psc_text": "Benedictus hunc canonem in suam Regulam invexit, feria secunda, qua suam incipiebant hebdomadam, post matutinos hymnos hujusmodi utensilia sibi succedentibus consignabant (Cassian. lib. IV, cap. 19). Ex libro autem Usuum Cisterc. « statim post vesperas, si dies jejunii fuerit (Cap. 108); aut post 450 refectionem servitorum, si Quadragesima; vel post coenam eorumdem, si dies fuerit prandii, vasa, et caetera quae in coquina receperunt, cellerario reddant, et cellerarius intranti. Quod si aliqua de his quae reddenda sunt, desunt, in capitulo satisfaciant; et quae defuerint notificent. » Horum vasorum seu utensilium numerum et nomina offendes apud Udalricum, lib. II, cap. 36, et in mss. Cons. S. Benigni cap. 35. Obiter hic notandum ad eos, qui ex coquinae exercitio exibant, pertinuisse sequenti hebdomada communem focum hiemis tempore praeparare, ut discimus ex his Hildemari verbis (Comm. in cap. 6): « Abbas debet locum deputatum habere, ubi se calefaciant, et illi debent facere focum, qui", + "candidate_score": 0.645101, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_102", + "bdc_text": "] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_94", + "psc_text": "1º de bona observantia elationem fugere; 2º Deum, non se boni operis auctorem agnoscere; 3º consequenter Deum in se operantem magnificare. Qui timentes Dominum de bona observantia sua non se reddunt elatos ], seipsos magni aliquid esse existimantes, cum tamen nihil sunt; sed potius infra omnes sese deprimentes, ut 24 faciebat S. Bernardus, cujus cum tanta esset vitae sanctimonia, quantam in eo etiam nunc catholicus orbis miratur, ita nihilominus de se scribebat Epist. 250 ad alterum Bernardum priorem Portarum: « Clamat ad vos monstruosa vita mea, mea aerumnosa conscientia; ego enim quaedam chimaera mei saeculi, nec clericum gero nec laicum; nam monachi jamdudum exui conversationem, non habitum. » Et S. Gregorius papa de se item ad Anastasium episcopum Antiochenum sic scribens Lib. I, epist. 7: « Quod vero me os Domini, quod lucernam dicitis, quod multis prodesse perhibetis, hoc quoque mihi ad iniquitatum mearum cumulum accedit, ut cum vindicari in", + "candidate_score": 0.644841, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3562", + "psc_text": "12): « Deinde decre imus, sicut sancta Regula dicit, ut monasterium, ubi fieri potest, per decanos ordinetur, quia illi praepositi saepe in elationem incidunt. » Ut dum pluribus committitur, unus non superbiat. ] Huc forte respexerat Albricus episcopus et abbas, Trajectensis monasterii, de quo Alfricus in Vita S. Liudgeri episcopi, lib. I, n. 15 (Saec. IV, Ben, part. I): « Divisit idem Albricus annum in distributiones quatuor, ita ut in Trajecto monasterio prae caeteris praepositis ipse in tempore vernali, in doctrinae studio et sanctae conversationis praeesset fratribus menses tres. Deinde post eum in aestate Adalger presbyter in vice sua menses tres. Post hunc Liudgerus presbyter menses tres. Deinde in hieme Thiadbraht presbyter menses tres. » Quod si aut locus expetit, etc.] Ubi Bernardus Cassinensis, et post eum Boherius: « In ordinatione, inquiunt, praepositi quatuor concurrere debent: utilitas monasterii, congregationis petitio humilis, causa rationalis, et judicium seu voluntas abbatis. » Simili", + "candidate_score": 0.644814, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_35_37", + "bdc_text": "\". . . den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2361", + "psc_text": "sit prandendum, an ad nonam reficiendum. Et sic omnia temperet atque disponat, qualiter et animae salventur. ] Summam hic sanctus Pater abbati tribuit potestatem; qui enim dicit omnia, nihil omnino reservat: et ex hac forte potestate orta est apud nostros consuetudo bibendi aestate post nonam, maxime si semel tantum in die reficerent ad sextam. Quae quidem consuetudo antiquissima, per multa nostris in monasteriis etiam recte ordinatis saecula viguit. Primam ejus mentionem reperi in Regula Magistri, in qua haec scribuntur (Cap. 27): « In his aestatis diebus cum ad sextam reficitur, post dictam nonam quotidie abbas exiens de oratorio in sua sedeat cathedra; et circumstantibus ante eum in ordine omnibus, ejecto a cellerario vino, misceantur ab hebdomadariis in consueto vase per singulas mensarum decadas omnium singulae potiones secundum numerum congregationis et suum. Statim surgens abbas oret cum omnibus; et post orationem, antequam sedeat, oblatum sibi vas cum mixto signet eum. Mox", + "candidate_score": 0.644754, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3053", + "psc_text": "quot inter fratres in abbatem murmurationes, quot detractiones, quot maledicta, ne quid pejus dicam! O singularis charitas! Praeclarum sane est quod aiunt nonnulli (Apud Haeft., lib. XI, tract. 3, disq. 4), S. Benedictum praevidentem quod futurum erat, scilicet divisionem mensae abbatis a mensa monachorum, hoc caput edidisse, non quidem per modum praecipientis, sed per modum praenuntiantis quod futurum videbat. Quasi vero S. Pater praevidens quod futurum erat, tanto morbo non occurrisset, et adversus illud suos non praemunisset. Nec majoris sunt momenti quae dicit Haeftenus (Ibid., disq. 1), « non defuisse illi justas rationes separatae mensae: 1º ne fratres turbarentur; 2º ut prae illis liberalius exciperentur (hospites); 3º ne moribus imperfectiorum fratrum forte offenderentur; 4º ne daretur occasio hospites sine venia alloquendi. » Nam easdem rationes ipse refellit postea. Et certe non moverunt rationes istae Patres Aquisgranenses, quominus statuerent (Can. 27), « ut abbas vel quispiam fratrum ad portam monasterii cum", + "candidate_score": 0.644733, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1_3", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander . Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1553", + "psc_text": "l. X, c. 27)? cujus excommunicationem certe non contempsit imperator, licet omnino eam improbet S. Odo abbas Cluniacensis lib. I Collat. Secundo. Regula S. Benedicti non fuit ab initio approbata ab Ecclesia, cujus est hujusmodi excommunicandi potentiam dare. Huic argumento respondet Haeftenus tacite approbatam fuisse ab Ecclesia Regulam S. Benedicti, nec opus fuisse tunc expresso apostolicae sedis diplomate, quod necdum hoc sibi reservasset Ecclesia, sed satis fuisse episcopi in cujus dioecesi monasteria aedificabantur approbationem. Certe longe alia est hodierna Ecclesiae disciplina a disciplina illorum temporum. Tertio. Gravior esset monachorum conditio, si pro quavis graviori culpa, hoc est pro quovis mortali peccato excommunicentur. Sed non eo ipso quo quis in graviorem culpam incidisset, nisi forte ob materiae gravitatem, excommunicatione feriebatur; nam triplex ex parte excommunicantis praecedere debet monitio; et ex parte excommunicandi contumacia et contemptus. Deinde hoc statuto non praeceptum abbati dedit S. Pater, sed potestatem, qua ille cum summa discretione", + "candidate_score": 0.644674, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2112", + "psc_text": "qui panem cum sale et aqua percipiunt, ubi autem praeter haec aliud aliquid additur, perfectum jejunium non vocatur. » Omnibus mensis. ] Hanc lectionem, quam vulgatae retinent editiones, et in quibusdam codicibus reperiri docent Hildemarus, Bernardus Cassinensis et Boherius, reprobat idem Hildemarus, et cum eo praefati commentatores, cujus loco substituunt omnibus mensibus, sicuti exstat in Regula Magistri cap. 26. Quam lectionem sequuntur antiquae versiones Gallicae, inter alias vetus ex ms. Conch., quae hunc locum ita reddit: en tous les moys de l' an; versio Joannis de Précis cum alia antiqua monasterii S. Remigii Rhemensis: en tout temps; Guidonis Juvenalis: en tout le temps de l' an; Matthiae Lamberti: tous les mois de l' an; altera recentioris auctoris: en tous les mois de l' année. Quam lectionem praefert Menardus, aitque S. Benedictum hic occurrere pravae quorumdam consuetudini, qui ob calores plura fercula in aestate quam in hieme quotidie apponi volebant; quod", + "candidate_score": 0.644566, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_383", + "psc_text": "neque praesumat quisquam cum abbate suo proterve vel foris monasterium contendere. Quod si praesumpserit, regulari disciplinae subjaceat. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat, sciens se procul dubio de omnibus 92 judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. Si qua vero minora agenda sunt in monasterii utilitatibus, seniorum tantum utatur consilio, sicut scriptum est: Omnia fac cum consilio, et post factum non poenitebis Eccli. XXXII . COMMENTARIUS. Quotiens aliqua praecipua agenda sunt in monasterio, convocet abbas omnem congregationem, et dicat ipse unde agitur; et audiens consilium fratrum, tractet apud se, et quod utilius judicaverit esse, ei cuncti obediant. ] His in verbis, ut notat Boherius, quinque praesertim complectitur S. legislator: 1. Ut in rebus dubiis majorisque momenti congreget abbas omnes monachos, convocet abbas omnem congregationem. 2. Ut tractandas res ipse exponat, et dicat ipse unde agitur. 3. Ut fratrum de re proposita sententiam deposcat, et audiens", + "candidate_score": 0.644472, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_390", + "psc_text": "] Juxta illud Scripturae: Qui sapiens est audit consilia Prov. XII . Non patiens ab aliis eorum interrumpi sermones, qui coeperint loqui, donec ex integro consilium expresserint: nec ipse indigne ferens aliquos suae contrariam promere sententiam. Tractet apud se. ] Licet aliud nihil ab abbate videatur desiderare S. Benedictus quam ut fratrum exquirat audiatque consilia, liberam ei postea quidquid libuerit exsequendi potestatem tribuens, idque ipsum exigere videatur natura consilii, antiquus tamen in ordine 94 Benedictino mos invaluit, ut auditis abbas fratrum sententiis, eas non ipse solus, sed cum senioribus sive prudentibus quibusdam fratribus expendat, quaeve sit sanior discernat, ac tandem quid sit faciendum dijudicet, ut patet ex antiquis Regulae commentatoribus Smaragdo et Hildemaro. « Quod consilium unusquisque dederit libenter audiat, et postea in secreto cum senioribus tantum fratribus qui utilius quive inutilius consilium dedit, subtiliter et acute discernat, » inquit Smaragdus. Rem paulo fusius exponit Hildemarus. Hic tradit in primis", + "candidate_score": 0.644341, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_35_37", + "bdc_text": "\". . . den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3337", + "psc_text": "Si quis monachus peregrinus de longinquis provinciis supervenerit, si pro hospite voluerit in monasterio habitare, et contentus fuerit consuetudine loci quam invenerit. ] Solebant enim veteres monachi hospitem monachum post duos tresve dies ad communem congregationis vivendi rationem redigere. Nitrienses permittebant (Pall., Laus. cap. 7), « una hebdomada manere in otio; aliis autem diebus deinceps occupabant eum in operibus, aut in pistrino, aut in coquina. Quod si quispiam fuisset cujus habenda esset ratio, dabant ei librum legendum, non permittentes ei ut cum ullo colloqueretur usque ad horam sextam. » In Regula tamen S. Pachomio ab angelo tradita praescriptum lego (In ejus Vita, apud Boll., 14 Maii), ut « peregrinus alterius monasterii, si veniret habens habitum diversum, nullus cum eo comederet, excepto eo qui iter agens id observare non posset. » Et non forte superfluitate sua perturbat monasterium. ] Hildemarus superfluitatem intelligit in cibo, aut potu, vel in aliquo opere; Bernardus", + "candidate_score": 0.643747, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_91_93", + "bdc_text": "vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3574", + "psc_text": "explicare; » et Regulae Tarnatensis: « Ad praepositum praecipue pertinebit ut ad abbatem, cujus est apud nos major auctoritas, referat quod modum et vires ejus excedit. » Qui praepositus, si repertus fuerit vitiosus aut contemptor sanctae regulae. ] Hic observat Boherius in suo secundo commentario quosdam hujus occasione textus negare eam quam habemus Regulam a S. Benedicto scriptam fuisse, eo quod sanctam illam appellet, ac proinde abnuendam esse fidem his quae a Gregorio Magno lib. II Dialogorum scribuntur. Verum non ideo S. Pater Regulam suam appellavit sanctam, quod a se scripta sit, sed quia sancta et salutaria continet praecepta, quorum praxis ad supremum perfectionis fastigium perducit. Comprobatus. ] Neque enim simplex suspicio hic sufficere debet. Admoneatur verbis usque quater. ] Idque secreto, secundum Bernardum Cassinensem, et quidem ab abbate, juxta Boherium. Nam simplex monachus bis, decanus ter, praepositus quater admoneri debet. Si non emendaverit, adhibeatur ei correctio disciplinae regularis. ]", + "candidate_score": 0.643681, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1093", + "psc_text": "nocturnis vigiliis sine ullo intervallo jungit matutinos, non sic capiendum est, quasi laudes accelerare voluisset, et consuetam illarum horam mutare: sed potius nocturnos ad auroram usque produxisse dicendus: nam matutini, quos laudes appellamus, semper ad auroram, sive ut loquitur S. P. Benedictus incipiente luce dicendi sunt: unde et matutini dicti sunt a voce matuta, id est aurora, eo quod ad auroram celebrari debeant: quare Hildemarus illum S. Regulae textum, qui incipiente luce agendi sunt, commentans, haec scribit: « In hoc loco manifestat B. Benedictus cum dicit, matutini qui incipiente luce agendi sunt, quia omni tempore, id est tam quotidianis diebus quam in dominicis et festis diebus matutini incipiente luce agendi sunt. » Idem docet ad cap. 11 idem cum eo etiam Bernardus Cassinensis, et Nicolaus de Fractura ad cap. item 11; quorum sententiam confirmat praxis, quam videre est apud anonymum Sangermanensem qui, principatu Caroli Magni translationem S. Germani Parisiensis episcopi", + "candidate_score": 0.643488, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2685", + "psc_text": "Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo XII ineunte antiquum priscorum monachorum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis ordinis sui cunabulis studiis litterarum operam dare coeperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet ex libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui liber complectitur varias definitiones ab initio ordinis in capitulis generalibus editas usque ad annum 1134, quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere", + "candidate_score": 0.643366, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_418", + "psc_text": "monachos regulae subdi. Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. ] Quod frequenter abbati S. Pater ingerit, praesertim cum aliquid ei potestatis concedit, ut de accepto et concesso honore haud extollatur, ac semper cogitans quale suscepit onus, in Dei timore permaneat. Si qua vero minora agenda sunt in monasterii utilitatibus. ] Vel etiam detrimento. Minora vocat ea quae fere usu quotidiano eveniunt, et ad omnem congregationem non pertinent, sed ad speciales tantummodo personas, eorumque officia, sive, ut vocabant, obedientias; ut sunt eligere praepositum, sicut habetur Regulae cap. 65, cum consilio fratrum ipse ordinet sibi praepositum, decanum, cellerarium, etc., emere hoc aut illud ad ornandam ecclesiam, et alia hujusmodi. Vel etiam minora possunt dici ea quae nunc ex jure absque ullo fratrum consensu abbas potest exsequi. Seniorum tantum utatur consilio. ] Seniores hic vocat non omnino decrepitos, aut ordine monasterii primos, sed prudentes, discretos, expertosque", + "candidate_score": 0.643098, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1781", + "psc_text": "aestimet abbas quod super habenda aliqua proprietate possit cum aliquo monacho dispensare, quia abdicatio proprietatis, sicut et custodia castitatis, adeo est annexa regulae monachali, ut contra eam nec summus pontifex possit licentiam indulgere. » Idem videre est in Conciliis passim, praesertim in Aurelianensi I, can. 21; Autissiodorensi can. 23, Lateranensi sub Alexandro III, et aliis plurimis. Sed de his satis. Ad textum revertor. Nullam omnino rem, neque codicem, neque tabulas, neque graphium, sed nihil omnino. ] Nullam omnino rem, « quasi diceret: dummodo sit res, istam tibi excludo; et omnino, id est omnibus modis, hoc est per nullum modum habeas: » inquit Bernardus Cassinensis. Quippe quibus nec corpora sua, nec voluntates licet habere in propria potestate. ] Reddit his verbis rationem cur monachus possidere proprium haud debeat: nam si nec voluntatis propriae, nec sui corporis potestatem habere liceat, multo minus rerum temporalium: Quod vero nec voluntas, nec corpora, nostra sint", + "candidate_score": 0.643062, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1784", + "psc_text": "ultimam abdicationem a suis fratribus ante omnia exigebat V. Wala Corbeiensis abbas, qui, ut scribit Paschasius in ejus Vita, l. I, c. 21 (Saec. 4 Bened., part. I), « quam saepe cunctos generaliter, non minus quam plurimos specialiter de voluntate liberi arbitrii, et potestate proprii corporis, juxta professionem monasticae disciplinae satis argumentose monebat; ne nostrum aliquis voluntatem propriam sequeretur; alioquin, aiebat, quomodo rationem pro aliquo redditurus ero, nisi et potestatem sui corporis, et voluntatem liberi arbitrii mihi relinquat. Quod si ipse sibi in sua se retinuerit potestate vel voluntate, noverit rationem se redditurum, non solum pro suis, verborum, aut cogitationum, vel gestorum factis; verum etiam quia contra professionem monasticae legis, in sua se retinuit potestate vel voluntate cordis. Tanto profecto, inquiens, liber ero, quanto 428 non mihi debita potestas concessa manet, neque voluntas sui relaxatur arbitrii. » Omnia vero necessaria a Patre monasterii sperare. ] Plurima hunc in locum observanda", + "candidate_score": 0.642963, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_998", + "psc_text": "probatissimos habitum aliquando conspeximus; sed ne discretionis quidem aut scientiae gratiam consecutum. » Eamdem rationem adducit lib. I, cap. 3, et lib. II, cap. 18; et S. Basilius Regul. brev., interrog. 138; et S. Bern. de Grad. humil. cap. 14. Quarta ratio secundum Boherium est, quod singularis monachus abnegatam in professione propriam voluntatem iterum sibi vindicat, contra id quod promisit; quo nomine apud suos conqueritur S. Bernardus (Serm. 19, in Cant.): « Non vultis esse communi contenti vita, non sufficit vobis regulare jejunium, non solemnes vigiliae, non imposita disciplina, non mensura quam partimur vobis in vestimentis et alimentis: privata praefertis communibus; qui vestri curam nobis credidistis, quid rursus de vobis vos intromittitis? Nam illam, qua toties Deum conscientiis vestris testibus offendistis, propriam scilicet voluntatem ecce nunc iterum magistram habetis, non me; illa vos naturae docet non parcere, rationi non acquiescere, non obtemperare seniorum consilio vel exemplo, non obedire nobis. »", + "candidate_score": 0.642817, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2717", + "psc_text": "15. In hoc pene solo differunt, quod Lanfrancus, Udalricus, et Consuetudines Floriacenses libros distribuant feria secunda post dominicam primam Quadragesimae, quae consuetudo obtinebat apud Cassinenses tempore Bernardi abbatis; Usus Cistercienses dominica ipsa. Sed Boherius feria quarta Cinerum dandos esse asserit, quod nec improbat Bernardus Cassinensis: aitque nonnullis in monasteriis ita suo tempore observatum fuisse. Porro acceptos libros cum aliis mutare nemini licitum erat, statuente concilio Aquisgranensi (Can. 19), « ut in Quadragesima libris de bibliotheca secundum prioris dispositionem acceptis, alios, nisi prior decreverit expedire, non accipiant. » Ante omnia sane. ] Quod Richardus de S. Angelo explicat antequam 649 libri assignentur. Et tamen Cistercienses (Lib. Usuum Cisterc., cap. 15) statim post praedictorum librorum distributionem fratres in capitulo designant, qui juxta Regulam circumeant monasterium. Deputentur unus aut duo seniores. ] Non tam aetate quam virtute et sapientia. Qui circumeant. ] Unde et in Concordia Dunstani, c. 7, circae dicuntur; in Statutis", + "candidate_score": 0.642773, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1_3", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander . Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3712", + "psc_text": "S. Benedictum conciliant Hildemarus, Bernardus Cassinensis et Boherius. « Attamen in ista expulsione, addit Hildemarus, debet attendi persona, sicut saepe jam dictum est, id est si jam grandis venerit de saeculo, tunc debet expelli; si vero parvus fuerit nutritus in monasterio, non debet expelli, sed mitti in carcerem, quia melius est ut in carcere sit, quam ad saeculum, id est ad pejorem conversationem vadat. » Ita Hugonem olim in Dervensi monasterio oblatum, et fuga elapsum abbas et monachi « in remoto diversorio cum sibi necessariis manere constituunt, » ut habetur in lib. Mirac. S. Bercharii, n. 22 (Saec. II Ben.). His aliqua ex parte conformis est Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 7): « Si quis tardior ad veniam inventus fuerit, sive aliqua verba religioni contraria, sive pro excusatione delicti sui protulerit; mittendus est in carcerem, et poeniteat secundum quod judicaverit senior, usquequo corrigatur. Si autem obstinatus invenitur, separandus est a", + "candidate_score": 0.642711, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_0_2", + "bdc_text": "Gratia et pax a deo . Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3052", + "psc_text": "a fratribus; nam quod ait Bernardus Cassinensis: « Gratia charitatis mensam abbatis separatam esse voluit beatissimus Benedictus: qui vero contrarium ediderunt statutum, aut avaritiae studuerunt, aut incogniti qualiter viverent esse voluerunt; » tolerari non potest. Magna sane charitas, quae omnem destruit charitatem, pastorem segregat a grege, viam lupo pandit liberam, omnemque vitiis omnibus aditum ministrat. Quis enim exprimere valeat quanta inde tum in spiritualibus, tum in temporalibus oriuntur mala, dum fervet olla abbatis, et alget congregationis cacabus? Quanta abbati permittitur licentia, cum ei datur occasio quotidie comessandi cum saecularibus, decoquendi, abliguriendi, dilapidandi bona monasterii! quanta inde in vita monastica corruptela, quot inter fratres in abbatem murmurationes, quot detractiones, quot maledicta, ne quid pejus dicam! O singularis charitas! Praeclarum sane est quod aiunt nonnulli (Apud Haeft., lib. XI, tract. 3, disq. 4), S. Benedictum praevidentem quod futurum erat, scilicet divisionem mensae abbatis a mensa monachorum, hoc caput edidisse, non quidem per", + "candidate_score": 0.642293, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_899", + "psc_text": "ut ait S. Bernardus (Epist. 11), « Hoc ad aeternam justamque Dei legem pertinuit, ut qui a Deo noluit suaviter regi, poenaliter a seipso regeretur; quique sponte jugum suave et onus leve charitatis abjecit, propriae voluntatis onus importabile pateretur invitus. » Secundo a praelato, qui propriam in subdito plectit voluntatem: quo sensu locum istum Regulae videtur intellexisse Richardus de S. Angelo, in eum ita scribens: « In hoc habet poenam, quia nos renuntiamus propriae voluntati in ipsa susceptione ordinis; postmodum promittimus obedientiam, et renuntiationem sive promissionem nostram servare debemus; si vero contrarium facimus, poenam habet, et erit arbitraria, cum hic non statuatur. » Et necessitas parit coronam. ] Necessitas scilicet propriae voluntatis amputandae tam in rebus malis, ut non peccemus, quam in bonis, quas sine benedictione Patris spiritalis facere prohibemur, parit coronam, quam reddet nobis aliquando justus judex. 212 Porro hunc gradum humilitatis non scandunt, qui aut importunitate, aut pusillanimitate", + "candidate_score": 0.642126, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_35_37", + "bdc_text": "\". . . den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1065", + "psc_text": "propter silentii nocturni religionem, quam ea ratione non violare impossibile fuisset, nisi cum Bernardo Cassinensi intelligamus de psalmorum silenti sibimet decantatione: licet eam fuisse communem et pene generalem ordinis nostri per X, XI et XII saeculum consuetudinem pro comperto habeatur. Quarto, dico S. Benedictum hoc loco duo attigisse, lectiones et psalmos: multum autem in eam propendeo sententiam, quae tenet S. Patrem praescripsisse ut rudiores cantandas sive recitandas publice lectiones privatim praeviderent, et Psalterium ipsum memoriter discerent 251, maxime cum nondum inventa arte typographica, mss. codices multis referti mendis in infinitos errores inter legendum juniores et imperitos inducerent, morisque fuerit apud veteres monachos Psalterium memoriter discere: nam meditari apud antiquos saepe sumitur pro simplici lectione, ut in secunda Regula SS. Patrum cap. 5, sive pro studio; unde antiqua versio Gallica ms. Conchensis monasterii hunc Regulae textum ita vertit: Le temps qui reste après vigile soit occupé à dire Psautier ou à", + "candidate_score": 0.642122, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_0_2", + "bdc_text": "Gratia et pax a deo . Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1546", + "psc_text": "dicendum foret S. P. Benedictum non regulari simpliciter et monastica, sed vere ecclesiastica excommunicatione percutere voluisse gravioribus culpis obnoxios: quam quidem opinionem sequentibus argumentis quis confirmare posset. Primo, S. Benedictus eodem prorsus modo quo Ecclesia adversus excommunicandos procedit; nam ex parte excommunicandi requirit contumaciam, contemptum, et gravitatem culpae; ex parte excommunicaturi trinam monitionem praeviam, ut patet ex Regulae c. 23; quamvis, ut notant aliqui commentatores, non semper praecedere debeat trina monitio; nonnulla enim sunt crimina in quibus lapsus ipso facto est excommunicatus. Secundo, S. Benedictus excommunicatum hoc praesertim capite iisdem omnino privat, quibus ecclesiastica ligati excommunicatione privantur; qua forte ratione asseruit Hildemarus sacros canones, qui hominem ab Ecclesia separant, ex hoc capite tractos fuisse. Et certe excommunicato negat communem mensam, oratorii ingressum, fratrum colloquium, benedictionem transeuntium, alicujus consortium, sive cohabitationem; a quibus excommunicatione nodatos prohibet Ecclesia; ut patet ex duobus hisce versibus, quos refert S. Thomas. Si pro delictis anathema", + "candidate_score": 0.641921, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1106", + "psc_text": "(Tom. I Monum. Eccles. Graecae), dicens ei sufficere unam horam dormire, modo is pugilis nomen mereatur. Cujus rei vestigium aliquod in Cluniacensi monasterio 260 olim advertimus, ubi in die natali SS. Petri et Pauli vigiliae nocturnae pridie clara adhuc die incipiebantur, nec nisi postridie orto jam sole absolvebantur (Udalr. l. I, c. 41). A Pascha autem usque ad supradictas calendas Novembris sic temperetur hora vigiliarum agenda: parvissimo intervallo, quo fratres ad necessaria naturae exeant custodito, mox matutini, qui incipiente luce agendi sunt, subsequantur. Hiemis tempore octavam noctis horam ad surgendum S. Benedictus assignat; quod vero aestatem spectat nullum tempus fixum determinat; sed sic horam temperari imperat, ut parvissimo custodito intervallo, mox incipiantur matutini. Verum cum breviores sint aestatis vigiliae, nec nisi breve praescribat intervallum, in eamdem circiter horam omni tempore incidebant. Quantum vero esse debeat illud intervallum, S. Pater non dicit, brevissimum tantum requirens. Porro in cap. 6 monachorum Sangallensium", + "candidate_score": 0.641831, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1_3", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander . Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3653", + "psc_text": "abbatis jussione facere COMMENTARIUS. 876 Dirigendi fratres in via. ] Acute Petrus Boherius in utroque commentario hunc locum exponens, et post eum Haeftenus observant, non sine causa pluralem hic a S. Benedicto usurpatum esse numerum, quo tacite saltem innueret solos extra coenobium monachos sine socio fratre progredi non debere. Et certe eam fuisse veterum monachorum disciplinam, patet ex Regula S. Antonii, n. 12; ex Regula tertia SS. Patrum, cap. 8; S. Macarii, c. 22; S. Pachomii, art. 34; Orientali, c. 22; S. Basilii fus., c. 39; incerti auctoris, c. 3; S. Augustini, c. 12; Tarnatensi, c. 2; S. Isidori, c. 22; ex Vita S. Benedicti, passim; ex Vita S. Samsonis, S. Eparchii, S. Gregorii papae, auctore Joanne Diacono, l. I, c. 1l, et ex Vita S. Cuthberti, c. 11. Hic tamen aliquando cum uno comite puero egressus fuisse dicitur in ejusdem Vitae c. 12. Hanc disciplinam singulari canone renovavit concilium", + "candidate_score": 0.641624, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_14_16", + "bdc_text": "HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2685", + "psc_text": "Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo XII ineunte antiquum priscorum monachorum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis ordinis sui cunabulis studiis litterarum operam dare coeperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet ex libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui liber complectitur varias definitiones ab initio ordinis in capitulis generalibus editas usque ad annum 1134, quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere", + "candidate_score": 0.641575, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_390", + "psc_text": "] Juxta illud Scripturae: Qui sapiens est audit consilia Prov. XII . Non patiens ab aliis eorum interrumpi sermones, qui coeperint loqui, donec ex integro consilium expresserint: nec ipse indigne ferens aliquos suae contrariam promere sententiam. Tractet apud se. ] Licet aliud nihil ab abbate videatur desiderare S. Benedictus quam ut fratrum exquirat audiatque consilia, liberam ei postea quidquid libuerit exsequendi potestatem tribuens, idque ipsum exigere videatur natura consilii, antiquus tamen in ordine 94 Benedictino mos invaluit, ut auditis abbas fratrum sententiis, eas non ipse solus, sed cum senioribus sive prudentibus quibusdam fratribus expendat, quaeve sit sanior discernat, ac tandem quid sit faciendum dijudicet, ut patet ex antiquis Regulae commentatoribus Smaragdo et Hildemaro. « Quod consilium unusquisque dederit libenter audiat, et postea in secreto cum senioribus tantum fratribus qui utilius quive inutilius consilium dedit, subtiliter et acute discernat, » inquit Smaragdus. Rem paulo fusius exponit Hildemarus. Hic tradit in primis", + "candidate_score": 0.641322, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_18_20", + "bdc_text": "Als der Berner Rat am 5 . Dezember 1544 beschloss , man solle sich künftig an die Berner Disputation von 1528 und an das \"Agend Büchly\" halten ( s. unten Anm. 13 ) , versuchte die zwinglische Partei erneut , einige der Änderungen Bucers wieder zu entfernen ( HBBW XIV 604 , 27-39 ) . Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_784", + "psc_text": "dies Paschae, et Pentecostes, et Natalis Domini, et in Rogationibus, et in omni secunda, quarta, et sexta feria Quadragesimae, et in omnibus 12 lectionibus, nulla fit locutio in claustro. » Quae totidem verbis exstant in veteri Corbeiensi Ordinario ms., quibus concinit liber Usuum Beccensium, loquelam in claustro privatis duntaxat diebus indulgens. Econtra Statuta Guigonis C. 7, n. 9 dominicis colloquium post nonam permittunt; quibus antiqua Carthusiensium statuta adjiciunt festa capituli; sed in Nova Statutorum Collectione excipiuntur Nativitas, Coena Domini, Pascha, et Pentecostes cum festis infra hebdomadam in Quadragesima contingentibus: praeterea singulis septimanis spatiamentum concedunt. Horam duplicem in die ad colloquium designatam esse apud Cluniacenses discimus ex Uldarico, scilicet aestate post capitulum et nonam; hieme post capitulum et sextam. Idem videre est in antiquis S. Benigni Divionensis Consuetudinibus, et Ordinario Corbeiensi passim. 184 At secundam postea subtraxit Petrus Venerabilis, edito statuto, « ut de usitatis in claustro binis locutionibus secunda omni", + "candidate_score": 0.641291, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1178", + "psc_text": "P. Benedictus, maxime propter brevitatem noctium aestivalium, in quibus, si consueta vigilias hora celebrarent, matutinas non incipiente luce, uti praescribit Regula, sed clara jam die decantarent. Neque enim omne tempus istud S. Benedicti de maturius surgendo statutum respicit; sed, si credimus Hildemaro, Bernardo Cassinensi, et Joanni de Turrecremata, solam aestatem. Unde etiam S. Pater postquam praecedenti capite de vigiliis aestatis 278 egit, hoc decretum consequenter edidit, in quo vigiliis eodem tenore subjungit matutinos incipiente luce dicendos, ad quod sufficit hieme octava noctis hora surgere. Quantum vero solito temporius fratres surgere debeant S. Pater non aperit; at si mens ejus et intentio attendantur, habita ratione brevitatis aut prolixitatis noctium, ita temperanda accelerandaque est hora surgendi, ut matutini nocturnis vigiliis absque ullo medio intervallo conjungendi, incipiente luce, agantur. In Parisiensi autem S. Germani monasterio ante mediam noctem fratres olim surrexisse colligimus ex Aimonio ejusdem loci monacho in lib. II Mir. S. Germani,", + "candidate_score": 0.641099, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_635", + "psc_text": "c. 4 : « Non parum praelati praescribitur voluntati, quod is qui profitetur, spondet quidem obedientiam, non tamen omnimodam, sed determinate secundum Regulam, nec aliam quam S. Benedicti, ut oporteat eum qui praeest non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram, et sic sua demum imperia moderari circa id solum quod rectum esse constiterit, neque quodlibet rectum, sed hoc tantum quod praedictus Pater instituit, aut certe quod sit secundum quod instituit; sic se quippe habet professio: Promitto, non quidem Regulam, sed obedientiam secundum Regulam S. Benedicti, non secundum voluntatem praepositi, » etc. Tertio, sicut nihil ultra, ita nihil contra aut citra Regulam abbas jubere potest, v. g., sano manducare carnes, a nocturnis abesse vigiliis, aut aliquid hujusmodi, nec tali fratres tenentur obtemperare mandato: « Ergo nec praelati jussio, inquit interum S. Bernardus De Praec. et disp., c. 5, vel prohibitio non praetereat terminos professionis;", + "candidate_score": 0.640768, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_102", + "bdc_text": "] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_256", + "psc_text": "IV) , id est, miscens temporibus tempora, terroribus blandimenta: dirum magistri, pium patris ostendat affectum: id est indisciplinatos et inquietos debet durius arguere; obedientes autem, et mites, et patientes, ut in melius proficiant, obsecrare; negligentes autem et contemnentes, ut increpet et corripiat, admonemus. Neque dissimulet peccata delinquentium: sed mox ut coeperint oriri, radicitus ea, ut praevalet, amputet, memor periculi Heli sacerdotis de Silo I Reg. II. Et honestiores quidem atque intelligibiles animos, prima vel secunda admonitione verbis corripiat; improbos autem et duros corde, ac superbos, vel in obedientes, verberum vel corporis castigatione in ipso initio peccati coerceat, sciens scriptum: Stultus verbis non corrigitur. Et iterum: Percute filium tuum virga, et liberabis animam ejus a morte Prov. XXIII . Meminere debet semper abbas quod est, meminere quod dicitur, et scire quia cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Sciatque quam difficilem et arduam rem suscepit regere animas et multorum servire moribus.", + "candidate_score": 0.640652, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_36_38", + "bdc_text": "den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 : \"Hoc senatus consulto :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1065", + "psc_text": "propter silentii nocturni religionem, quam ea ratione non violare impossibile fuisset, nisi cum Bernardo Cassinensi intelligamus de psalmorum silenti sibimet decantatione: licet eam fuisse communem et pene generalem ordinis nostri per X, XI et XII saeculum consuetudinem pro comperto habeatur. Quarto, dico S. Benedictum hoc loco duo attigisse, lectiones et psalmos: multum autem in eam propendeo sententiam, quae tenet S. Patrem praescripsisse ut rudiores cantandas sive recitandas publice lectiones privatim praeviderent, et Psalterium ipsum memoriter discerent 251, maxime cum nondum inventa arte typographica, mss. codices multis referti mendis in infinitos errores inter legendum juniores et imperitos inducerent, morisque fuerit apud veteres monachos Psalterium memoriter discere: nam meditari apud antiquos saepe sumitur pro simplici lectione, ut in secunda Regula SS. Patrum cap. 5, sive pro studio; unde antiqua versio Gallica ms. Conchensis monasterii hunc Regulae textum ita vertit: Le temps qui reste après vigile soit occupé à dire Psautier ou à", + "candidate_score": 0.640638, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_18_20", + "bdc_text": "Als der Berner Rat am 5 . Dezember 1544 beschloss , man solle sich künftig an die Berner Disputation von 1528 und an das \"Agend Büchly\" halten ( s. unten Anm. 13 ) , versuchte die zwinglische Partei erneut , einige der Änderungen Bucers wieder zu entfernen ( HBBW XIV 604 , 27-39 ) . Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_785", + "psc_text": "designatam esse apud Cluniacenses discimus ex Uldarico, scilicet aestate post capitulum et nonam; hieme post capitulum et sextam. Idem videre est in antiquis S. Benigni Divionensis Consuetudinibus, et Ordinario Corbeiensi passim. 184 At secundam postea subtraxit Petrus Venerabilis, edito statuto, « ut de usitatis in claustro binis locutionibus secunda omni totius anni tempore subtrahatur. » Usus Beccenses, habita temporum ratione, volunt ut « Omnibus privatis diebus, quibus post capitulum tertia dicitur, semel tantum, id est post capitulum loquantur in claustro, nisi ab octavis Paschae usque ad idus Septembris, quo tempore privatis diebus post nonam loquuntur in claustro. Quando vero tertia ante capitulum dicitur, bis in claustro loquuntur, post capitulum et post sextam. » In quibusdam vero Angliae monasteriis hora ad colloquium stata erat post prandium; sed « cum quidam post prandium proniores sunt ad loquendum quod non prodest, quam quod aedificat audientes, ad ampliandum cultum justitiae, qui in silentio reperitur,", + "candidate_score": 0.640544, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92_94", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). . Legite et ipsi ordinate ; nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2237", + "psc_text": "carnibus causa rationabilis afferri nulla queat, manifestum est nec abbatem cum monachis circa esum carnium dispensare posse, nisi forte in certis quibusdam casibus extraordinariis, qui vix intra mille annos semel evenient. Caeterum necdum nobis reperire licuit summorum pontificum bullas monachis Benedictinis ter in hebdomada carnes edendi licentiam facientes; aut si quae sunt, certis quibusdam monasteriis pro causa rationabili, et hoc forte ad tempus, non vero omnibus et pro semper datae fuerunt. Imo non pauca occurrunt conciliorum decreta quibus intermissa in coenobiis a carnibus abstinentia restituatur. CAPUT XL. De mensura potus. Unusquisque proprium habet donum ex Deo: alius sic, alius vero sic. Et ideo cum aliqua scrupulositate a nobis mensura victus aliorum constituitur. Tamen infirmorum contuentes imbecillitatem, credimus heminam 534 vim per singulos sufficere per diem. Quibus autem donat Deus tolerantiam abstinentiae, propriam se habituros mercedem sciant. Quod si, aut loci necessitas, vel labor, aut ardor aestatis amplius poposcerit, in arbitrio", + "candidate_score": 0.640414, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_102", + "bdc_text": "] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_433", + "psc_text": "Magister 105 Regulae etiam capite 3, sub hoc titulo: Quae est ars sancta quam docere debet abbas discipulos in monasterio, verbis tamen subinde mutatis et instrumentis nonnullis omissis. Similiter et Grimlaicus in Solitariorum Regula capite 25 cum hac praefatione: « Cum ergo omnium sanctarum Scripturarum paginae instrumentis bonorum operum sint refertae, et per earumdem sanctarum Scripturarum campos inveniri possint arma quibus vitia comprimantur et virtutes nutriantur; necesse tamen est huic Regulae sententiam cujusdam Patris inserere de instrumentis bonorum operum; in qua sub magna brevitate quid solitariis agendum, quidve vitandum sit continetur. Oportet enim eos imprimis Deum diligere, etc. » Haec eadem instrumenta a S. P. Benedicto emendicata, ejus tamen nomine suppresso, et cum praefatione praedicta verbo tenus refert Theodulfus Aurelianensis episcopus in suo Capitulari cap. 21. Referuntur etiam in antiquo ordine Romano ex canone Theodori Anglorum episcopi in ordinatione abbatissae, uti observat Menardus noster. Tertio. Petrus Boherius, Menardus, et post", + "candidate_score": 0.640353, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_102", + "bdc_text": "] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1581", + "psc_text": "gregem. COMMENTARIUS. Omni sollicitudine curam gerat abbas circa delinquentes fratres. ] Propter delictum excommunicatos, ut apposite supplet Richardus de S. Angelo. Attendant hic abbates quanta sollicitudine S. P. Benedictus velit eos fratris excommunicati salutem curare, circa quam non simpliciter curam aut sollicitudinem habere praecipit, sed, uti post Hildemarum et Bernardum Cassinensem observat Boherius, omnem omnino sollicitudinem exhibere, idque « per se, per alios, verbis, exemplis, monitionibus, terroribus, blandimentis, afflictionibus, consolationibus, remissionibus spiritualibus et temporalibus, ne nimis remisse tractatus similia vel pejora iterum committendi materiam habeat, aut nimis crudeliter afflictus de misericordia desperare contingat, » inquit Bernardus Cassinensis. Quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. ] Hic ostendit S. P. Benedictus abbates aliosque praelatos non tam propter bonos quam propter perversos imperfectosque monachos, imo fere unice propter tales esse superiores; et in hoc praecipuum eorum onus esse, quod talibus praefecti sint, uti egregie docet S. Bernardus ad Rainaldum abbatem", + "candidate_score": 0.640303, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1_3", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander . Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3303", + "psc_text": "velut exhaeredatos. » De qua re, addit paulo post, sentiat quisque quod voluerit; ego certus sum illam te radicem funditus exstirpasse, ex qua sola praecipue omnia sunt monasteria destructa, quae destructa sunt vel in Teutonica, vel in Romana lingua. » Idem quoque animadverterat Guigo Carthusiae Majoris prior quintus, uti ipse testatur in Statutis (Cap. 27): « Pueros sive adolescentulos non recipimus, quia per eos monasteriis multa contigisse dolemus, et magna spiritualia simul et corporalia pericula formidantes. » Unde etiam Petrus Damiani ad Cassinenses scribens (Opusc. 36, cap. 16): « Inter caeteros, inquit, virtutum flores quos in illo agro pleno, cui benedixit Dominus, reperi, fateor, hoc mihi non mediocriter placuit, quod ibi scholas puerorum, qui saepe rigorem sanctitatis enervant, non inveni; sed omnes aut senes, cum quibus utique nobilis vir sedebat in portis ecclesiae, aut juvenili vivendi decore laetantes. » Verum longe benignius in pueros affectus fuit S. Anselmus, qui conquerenti", + "candidate_score": 0.640296, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_18_20", + "bdc_text": "Als der Berner Rat am 5 . Dezember 1544 beschloss , man solle sich künftig an die Berner Disputation von 1528 und an das \"Agend Büchly\" halten ( s. unten Anm. 13 ) , versuchte die zwinglische Partei erneut , einige der Änderungen Bucers wieder zu entfernen ( HBBW XIV 604 , 27-39 ) . Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1062", + "psc_text": "vero restat post vigilias a fratribus, qui Psalterii et lectionum, seu cantus aliquid indigent, meditationi inserviatur, sicut praecipit Regula, usquequo aliquod indicium lucis appareat; » ex Statutis Lanfranci, quae decernunt (Cap. 1), ut post nocturnos « infantes cum luminaribus in capitulo diligenter a magistris custodiantur, canentes quod necessarium erit; » ex Consuetudinibus Cluniacensis monasterii, in quibus Udalricus exprimens quid per intervallum ageretur, « pueri, inquit, sedent in capitulo, et per aliquem praecinentem cantum addiscunt; » denique ex Vita S. Gildasii abbatis Ruyensis n. 42 (Saec. I Bened., pag. 150): « Nocte quadam dum pueriles monachi ad mensam sederent, et psalmos firmarent, adversarius adfuit. » Tandem Guido Juvenalis in Gallica versione sanctum Benedictum ita intelligit, ut qui legere, praevidere et quaerere aliquid opus habent id exsequantur: alii vero contemplationi seu rerum divinarum meditationi vacent, Regulae textum contra fidem omnium mss. ita corrumpens: Quod vero restat post vigilias, a fratribus (nisi qui", + "candidate_score": 0.640219, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_102", + "bdc_text": "] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1594", + "psc_text": "Bernardus Cass. quosdam codices non curare, sed currere scribere; et revera ita legunt codex Anglicanus, Smaragdus Floriacensis, Hildemarus et Boherius, et quidem recte: nam proprium pastoris est post ovem errantem currere; debet autem « non corpore, sed mentis et intelligentiae gressibus currere, ne aliquam de ovibus suis perdat per suam negligentiam, tarditatem, vel segnitiem, » ut loquitur Smaragdus. Noverit enim se infirmarum curam suscepisse anirum, non super sanas tyrannidem. ] Ita etiam de praelatis Ecclesiae S. Augustinus (De Mor. Eccl. cathol., c. 32): « Non enim sanatis magis quam sanandis hominibus praesunt. » Additque: « Perpetienda sunt vitia multitudinis ut curentur, et prius toleranda quam sedanda pestilentia. » Et S. Bernardus bonos describens praelatos (Serm. 25 in Cant): « Medicos se, non dominos agnoscentes, parant confestim adversus phrenesim animae non vindictam, sed medelam. » Et metuat prophetae comminationem, etc.] Haec non indigent expositione. CAPUT XXVIII. De vis qui saepius correpti", + "candidate_score": 0.640095, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_18_20", + "bdc_text": "Als der Berner Rat am 5 . Dezember 1544 beschloss , man solle sich künftig an die Berner Disputation von 1528 und an das \"Agend Büchly\" halten ( s. unten Anm. 13 ) , versuchte die zwinglische Partei erneut , einige der Änderungen Bucers wieder zu entfernen ( HBBW XIV 604 , 27-39 ) . Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2578", + "psc_text": "est ad necessarias. » Et tamen Cluniacenses in claustro cantare aut legere poterant, ut docet Udalricus lib. II, cap. 24. Sed et sanctus Anselmus prior Beccensis meridiano tempore emendandis libris in claustro intendisse legitur (In ejus Vita num. 21, Bolland. 21 April.). Id quod non permittunt antiqua Carthusiensium Statuta, in quibus legitur (Part. II, c. 18): « In aestate cum aliqui operantur, vel emendant libros, non debent sine speciali licentia tempore dormitionis operari. » Et agatur nona temperius mediante octava hora. ] Id est media post elapsam septimam, et ante incoeptam nonam, uti exponunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Petrus Boherius, et Joannes de Turrecremata. Et sic horam integram cum dimidia, hoc est septimam totam et mediam octavam somno impendebant. Regulae Tarnatensis, S. Isidori et S. Fructuosi tres quieti meridianae horas concedunt. Cassinenses a Pascha (Declarat. Cassin., cap. 48), sive a festo S. Benedicti ad medium Aprilem una hora,", + "candidate_score": 0.640053, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_88_90", + "bdc_text": "Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http: //www . Liturgiekomission . ch/Orientierung/II I F 03 Bern 16-17 -Jh. pdf , S. 63-65 ) , dessen Drucklegung als Gegenstück zu der von Peter Kunz veranlassten Neuausgabe des von Bucer revidierten Katechismus angeordnet wurde ( Henrich , aao , S. 81. 93 ) ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2313", + "psc_text": "ejus paupertas, ut commode emi non possit. Ita fere Boherius. Aut multo minus, aut ex toto nihil. ] Si tantilla erat hemina vini, ut vult dissertator, quomodo multo minus reperiri posset? Benedicant Deum qui ibi habitant, et non murmurent. ] « Si quis enim murmuraverit ob cibum, inquit S. Basilius, obnoxius est judicio eorum, qui murmuraverunt in deserto. » Ex hoc porro loco non male infertur S. P. Benedictum non uni Cassinensi coenobio Regulam scripsisse, sed toti mundo promulgandam spiritu prophetico praeviderat. Vide Haeften., lib. II, tract. 6, disq. 3. CAPUT XLI. Quibus horis oporteat reficere fratres. 552 A sancto Pascha usque ad Pentecosten, ad sextam reficiant fratres, et ad seram coenent. A Pentecoste autem tota aestate (si labores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat) quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam: reliquis vero diebus ad sextam praudeant. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint,", + "candidate_score": 0.63993, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_18_20", + "bdc_text": "Als der Berner Rat am 5 . Dezember 1544 beschloss , man solle sich künftig an die Berner Disputation von 1528 und an das \"Agend Büchly\" halten ( s. unten Anm. 13 ) , versuchte die zwinglische Partei erneut , einige der Änderungen Bucers wieder zu entfernen ( HBBW XIV 604 , 27-39 ) . Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.639627, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_102", + "bdc_text": "] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3738", + "psc_text": "tunc demum ad majora quae supra commemoravimus doctrinae virtutumque culmina, Deo protegente, pervenies. ] Ad majora quae supra commemoravimus, nimirum initio hujus capitis, doctrinas scilicet Patrum, Collationes, Instituta, Vitasque eorum, ac Regulam S. Basilii; quae, ut observat Bernardus Cassinensis, S. Benedictus majora appellat, « quia in se continent doctrinae sanctitatem, virtutum acquisitionem, et coelestis patriae culmen. » Richardus de S. Angelo illud supra commemoravimus refert, vel ad praecedens caput de zelo bono quem debent habere monachi, vel ad praesens capitulum ultimum; Boherius ad plura alia Regulae loca; sed prior nostra sententia, quae est Hildemari, magis arridet.", + "candidate_score": 0.639521, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_168", + "psc_text": "communione consortii coenobitae, cellaeque ac diversoria eorum coenobia vocarentur. Istud ergo fuit antiquissimum monachorum genus, quod non modo tempore, sed etiam gratia primum est, quodque per annos plurimos solum inviolabile usque ad abbatis Pauli vel Antonii duravit aetatem. » Quanquam huic Cassiani sententiae non subscribent, qui S. Pachomium primum coenobitarum patrem faciunt. Sed Turrecremata Tract. 8 in Reg. S. Bened. altius repetens coenobitarum cunas, a cuneis prophetarum exordium sumpsisse asserit, probatque hac S. Hieronymi auctoritate: Filii prophetarum quos monachos legimus, etc. Secundo coenobitae primi sunt utilitate, nam vita communis, ut postea demonstrabimus, praestat anachoresi, quae quo sublimior, eo periculosior. Tertio naturali etiam rerum ordine primum est genus coenobitarum, quia non nisi prius in coenobio probatos recipit eremus. Hoc est monasteriale. ] Videtur hic S. P. Benedictus cum coenobiis monasteria confundere: nonnihil tamen inter utrumque discriminis affert apud Cassianum abbas Piamon Collat. 18, c. 10: « Licet, inquit, a nonnullis soleant", + "candidate_score": 0.639449, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_88_90", + "bdc_text": "Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http: //www . Liturgiekomission . ch/Orientierung/II I F 03 Bern 16-17 -Jh. pdf , S. 63-65 ) , dessen Drucklegung als Gegenstück zu der von Peter Kunz veranlassten Neuausgabe des von Bucer revidierten Katechismus angeordnet wurde ( Henrich , aao , S. 81. 93 ) ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1886", + "psc_text": "At sententiam in altera dissertationis editione retractavit dissertator, num. 32, ubi contendit super a Graeco ὑπὲρ formatum, unde etiam insuper proprie significare id quod superabundat. Idem sentit Matthias Lambert, et monachus Cisterciensis in Gallica expositione Regulae S. Benedicti, quorum primus Regulae textum ita Gallice reddidit, outre la portion ordonnée, alter vero, pardessus la portion qui leur est dessignée. Eodem modo etiam S. Benedictum explicat Theobaldus Artaldus Coelestinus; confirmaturque ex praxi, quam videre est 452 apud Hildemarum, et maxime apud Udalricum: « Ad mixtum, inquit, non accipiunt nisi quod S. Benedictus praecipit, quartam partem panis absque libra sua; et devino similiter: » et ex Regula S. Caesarii ad virgines, quae jubet ut « quae coquunt, singulis illis meri pro labore addantur; » et certe S. Benedictus biberes et panem non indulget nisi propter graviorem laborem; cum vero propter laborem aliquid concedit, illud solet consuetae annonae superadditum esse, ut cap. 39, 40", + "candidate_score": 0.639425, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1_3", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander . Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3687", + "psc_text": "Vetetur in monasterio omnis praesumptionis occasio. ] Hoc membrum, ut scribit Menardus, est quoddam generale edictum ad sequentia stabilienda. Constituimus, ut nulli liceat quemquam fratrum suorum excommunicare. ] Sive propter majores, sive propter minores culpas. Aut caedere. ] Sive per se, sive per alium; aut percutiendo, aut poenitentiam injungendo. Nisi cui potestas ab abbate data fuerit. ] Sive data sit in commissione alicujus officii, cui annectatur correctio fratrum; sive per specialem delegationem ad aliquem particularem hujusmodi actum, ut post Bernardum Cassinensem et Boherium loquitur Turrecremata. Haec potestas vulgo tribuitur priori majori et subpriori, sive, ut majores nostri vocabunt, priori claustrali; « hi enim apud nos exercent hoc officium absente abbate potissime, inquit Boherius. » Praeterea decanis et senioribus. Idem cum S. Benedicto decernit S. Ferreolus cap. 21, et merito quidem; nam optime arguit S. Basilius (Regul. fus., cap. 53): « Si increpatio medicina est, non est cujusvis increpare delinquentem, quemadmodum", + "candidate_score": 0.639145, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1368", + "psc_text": "praesertim agitur hoc capitulo, de primo plurima jam tetigimus tum in ante dictis hactenus, tum in libro I de Antiq. mon. Rit., cap. 2. Unum hic solum addo Benedicti papae XII decretum, ut in monachorum 326 « ecclesiis, monasteriis, sive locis cum gravitate, et modestia, humiliter, et devote, horis debitis ad divina officia universi et singuli monachi debeant convenire; ipsaque cum devotione sincera, tractim, distincte, convenienter, et debite celebrent; non transcurrendo, aut syncopando, et quoad alia quae his impedimentum afferrent, servando silentium; quinimo ad divina intentis praecordiis attendendo: transgressores vero praemissorum debitae subjaceant disciplinae (In Const. pro Bened. cap. 27). » Huc referri potest praeclarum S. Bernardi monitum (Serm. 47, in Cant.): « Vos moneo, dilectissimi, pure semper et strenue divinis interesse laudibus. Strenue quidem, ut sicut reverenter, ita et alacriter Domino assistatis, non pigri, non somnolenti, non oscitantes, non parcentes vocibus, non praecidentes verba dimidia, non integra transilientes, non", + "candidate_score": 0.639089, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1_3", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander . Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1598", + "psc_text": "1º Dicendo verberum vindictam una cum excommunicatione acriorem esse poenam, quam solam excommunicationem: et hoc voluerit Bernardus Cassinensis, cum ait: « Quidquid additur acrius, judicatur; non quod sic periculosius, vel majus, sed quia magis timentur diversae poenae quam una. » 2º Quia « verberum vindicta est acrior, et sensibilior corpori, » inquit Boherius; sive, ut ait Richardus de S. Angelo, « dicas quod S. Benedictus vertit se ad conditiones delinquentium, qui magis dolent si percutiuntur externis, id est in corpore, quam si percussi sunt internis, id est anima per excommunicationem. » Id est ut verborum vindicta in eum procedat. ] De verberibus, sive, ut nunc loquuntur, de disciplina diximus in lib. II de Antiq. monach. Ritib., c. 11. Quod si nec ita se correxerit, etc., tunc abbas faciat quod sapiens medicus. ] Hic observat Hildemarus sapientis prudentisque esse medici non statim mutare aut multiplicare temere remedia; sed iisdem semper uti", + "candidate_score": 0.638841, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2360", + "psc_text": "quae diximus, probat Regula ms. incerti auctoris, cap. 2. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint 563 aut aestatis fervor nimius fuerit, continuanda erit. ] Quarta et sexta feria perinde ac aliis diebus. In Regula Tarnatensi haec habentur (Cap. 9): « Quando messes et vindemiae colliguntur, bis in die, id est hora sexta et duodecima refectionem accipiant: quarta vero et sexta feria ita moderari opera debet, ut, si fieri potest, statuta jejunia non omittant; sed universa, prout utilitas aut labor exegerit, ita senioris judicio disponantur. » Et in abbatis sit providentia. ] An feria quarta et sexta ad sextam sit prandendum, an ad nonam reficiendum. Et sic omnia temperet atque disponat, qualiter et animae salventur. ] Summam hic sanctus Pater abbati tribuit potestatem; qui enim dicit omnia, nihil omnino reservat: et ex hac forte potestate orta est apud nostros consuetudo bibendi aestate post nonam, maxime si semel tantum in", + "candidate_score": 0.638652, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_595", + "psc_text": "cessat, omnes non solum actus, sed etiam ipsos subtilissimos animae motus perscrutetur atque dijudicet? » inquit S. Bernardus Serm. 2 in psalm. XC. Hinc et S. Basilius Reg. brev., interr. 21: « Qui hoc facit (hoc est a Deo se respici cogitat), vel horum similia, neque vagabitur unquam, neque habebit otium vanis cogitationibus indulgere, vel aliquid cogitare quod non ad aedificationem fidei pertinet, et ad aliquam animae utilitatem spectet: quanto magis nihil audebit, quod adversum sit Deo, et non ei placeat cogitare! » Potest tamen aliter hic Regulae locus intelligi, ut Deum nos respicere idem sit, ac nostra curare, nostrae saluti intendere, ut illi soli intendamus, qui nobis tam amanter intendit, juxta illud apostoli Petri: Omnem sollicitudinem vestram projicientes in eum, quoniam ipsi est cura de vobis I Petr. V . Quanta vero sit illa ejus cura optime explicat auctor tractatus de Charitate, c. 23, apud S. Bern. tom. V.", + "candidate_score": 0.638345, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3648", + "psc_text": "Instit., dist. 6, cap. 1. Ne quis fratrum de ignorantia se excuset. ] Ex his postremis hujus capituli verbis recte omnino Bernardus Cassinensis infert, non modo legendam, sed insuper exponendam esse Regulam; alioquin de ejus ignorantia posset se aliquis excusare. Et certe nonnulla occurrunt in textu Regulae loca quae varios possunt sortiri sensus, nec facile, ni exponantur, intelligi queunt. Bernardo lucem praetulerat Hildemarus, « quia, inquit, nihil valet illa lectio, nisi fuerit ejus traditio adhibita. » Hinc congregata Aquisgrani synodus decernit (Can. 70). « ut ad capitulum lectio tradatur (id est exponatur). Similiter ad collationem, si tempus fuerit opportunum. » Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus.", + "candidate_score": 0.638275, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_0_2", + "bdc_text": "Gratia et pax a deo . Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1547", + "psc_text": "asseruit Hildemarus sacros canones, qui hominem ab Ecclesia separant, ex hoc capite tractos fuisse. Et certe excommunicato negat communem mensam, oratorii ingressum, fratrum colloquium, benedictionem transeuntium, alicujus consortium, sive cohabitationem; a quibus excommunicatione nodatos prohibet Ecclesia; ut patet ex duobus hisce versibus, quos refert S. Thomas. Si pro delictis anathema quis efficiatur, Os, orare, vale, communio, mensa negetur. Et licet communio, quatenus sacramentorum participationem involvit, minus expresse hoc nominetur in capitulo, ab ea tamen satis privari intelligitur, cum ab oratorio in quo solet suscipi suspenditur. Et plane si pro levioribus culpis excommunicati nec celebrare nec communicare publice poterant, ut superiori capite vidimus ex Hildemaro, Statutis Lanfranci, Bernardo Cassin. etc., a fortiori majori perculsus excommunicatione 369, nec publice, nec privatim, celebrare aut communicare poterit. Tertio, de excommunicatione tanquam de maxima omnium poena loqui videtur S. Benedictus cum ait (Cap. 23): Si intelligit quanta sit poena, excommunicationi subjaceat. Quarto, hujusmodi traditum Satanae", + "candidate_score": 0.638222, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2386", + "psc_text": "ut videre est apud Gratianum, de Consec. dist. 1, cap. Solent. Atque postremo hoc modo veteres monachi jejunium solvere solebant, ut patet ex dictis, maxime ex sancti Hieronymi testimonio ad Eustochium scribentis, quod apud eos « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat, et ventrem cibo non onerent duplicato. » Vide Regulam Magistri, cap. 53. His praenotatis explicatu non est difficile quomodo luce adhuc diei omnia consummarent, etiam hieme, cum non jejunarent. Nam, 1º cum 569 sanctus Pater ad coenam non indulgere videatur nisi tertiam librae panis partem cum aliquibus ad summum fructibus, hanc absque ullo corporis incommodo et sanitatis periculo consummare poterant ante horam decimam, id est ante nostram horam post meridiem quartam, etiam ad sextam prandentes. 2º Jejunium hora solita reficientes solvere poterant, aliquid solito lautius edendo, verbi gratia, pisces cum aliis diebus in solis leguminibus coenam acciperent. 3º Ad sextam", + "candidate_score": 0.638206, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_36_38", + "bdc_text": "den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 : \"Hoc senatus consulto :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3337", + "psc_text": "Si quis monachus peregrinus de longinquis provinciis supervenerit, si pro hospite voluerit in monasterio habitare, et contentus fuerit consuetudine loci quam invenerit. ] Solebant enim veteres monachi hospitem monachum post duos tresve dies ad communem congregationis vivendi rationem redigere. Nitrienses permittebant (Pall., Laus. cap. 7), « una hebdomada manere in otio; aliis autem diebus deinceps occupabant eum in operibus, aut in pistrino, aut in coquina. Quod si quispiam fuisset cujus habenda esset ratio, dabant ei librum legendum, non permittentes ei ut cum ullo colloqueretur usque ad horam sextam. » In Regula tamen S. Pachomio ab angelo tradita praescriptum lego (In ejus Vita, apud Boll., 14 Maii), ut « peregrinus alterius monasterii, si veniret habens habitum diversum, nullus cum eo comederet, excepto eo qui iter agens id observare non posset. » Et non forte superfluitate sua perturbat monasterium. ] Hildemarus superfluitatem intelligit in cibo, aut potu, vel in aliquo opere; Bernardus", + "candidate_score": 0.638081, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_65_67", + "bdc_text": "In der \"Confessio Helvetica prior\" werden auch die Verben \"anbütet\" ( offerre ) , \"fürgetragen und dargebotten\" ( exhibere ) gebraucht ( BSRK V/I 106 , 40. 107 , 13f. 107 , 21 ) ; und doch kritisierte Bullinger den Gebrauch der Wörter \"exhibere \" und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3663", + "psc_text": "monasterii manducare. » Ab omnibus petant orationem. ] Haec oratio fiebat ante commemorationes ex libro Usuum Cisterciensium, cap. 78. Boherius tamen in secundo commentario existimat solam abbatis benedictionem sufficere egressis et eodem die reversis. Qualis autem esset illa oratio, habes apud Menardum et Haeftenum, lib. II, tract. 4, disq. 3. Propter excessus. ] Excessum hic transgressionis lapsum interpretantur Smaragdus et Bernardus Cassinensis. Sed Hildemaro excessus est maxime, ubi non sponte peccatur, sed cum improvisu, ad quem sensum inclinat Boherius, ita ut excessus non a verbo excedo, sed ab excido derivetur. Et hunc esse genuinum S. Patris sensum verba sequentia demonstrant, ne quid forte subripuerit, non dicit commiserit, sed subripuerit, id est, non satis advertenti exciderit. Nec praesumat quisquam aliis referre quaecunque foris monasterium viderit, etc.] Idem praescribunt Regula S. Pachomii, art. 34, 48 et 49; Orientalis, cap. 23; et Tarnatensis, cap. 2. Quia plurima destructio est. ] Ita fere abbas", + "candidate_score": 0.638059, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_36_38", + "bdc_text": "den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 : \"Hoc senatus consulto :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2780", + "psc_text": "« pro suo more, postquam acquievisset aliquantum, intempesta hora consurgens, 664 psalmodia nocturna perfunctus est, » uti legimus in Vita S. Eudociae, n. 3. Sed ut possunt agant sibi. ] Quod ait ut possunt, Bernardus Cassinensis intelligit « quod hoc in loco non possunt facere aeque prolixas orationes, nec officium tractim, et morose; sed ut possunt, supple ad minus verba integra, numerum psalmorum, numerum lectionum. » Quod vero agant sibi, « id est apud se, secreto, sine cantu; sibi solum, si sint soli: sibi vicissim dicendo versus psalmorum et horarum, si sint duo vel plures. » Nonnulli codices legunt agant ibi, hoc est in itinere, quam lectionem probat Menardus. Et servitu is pensum non negligant reddere. ] Ideoque « debent a bibliotheca habere librum in quo sit officium ordinatum, » inquit Bernardus Cassinensis; idque juxta Gregorii papae IX constitutionem pro Benedictinis, praescribentem ut « ipsi dicant horas in via, et", + "candidate_score": 0.638014, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_18_20", + "bdc_text": "Als der Berner Rat am 5 . Dezember 1544 beschloss , man solle sich künftig an die Berner Disputation von 1528 und an das \"Agend Büchly\" halten ( s. unten Anm. 13 ) , versuchte die zwinglische Partei erneut , einige der Änderungen Bucers wieder zu entfernen ( HBBW XIV 604 , 27-39 ) . Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2568", + "psc_text": "hinc Statuta Lanfranci (Cap. 1, § 1): « Calendis Octobris remaneat meridiana, quam facere solent monachi in aestate. » Et Udalricus: « A calendis Octobris . . . . . ex toto dimittitur pausatio meridiana. » Id quod ab aliis etiam usu receptum fuisse, constat ex Regula SS. Pauli et Stephani cap. 11, et ex antiquis Carthusiensium statutis. Exstatque peculiaris ratio cur aestate potius quam temporibus aliis concedatur haec meridiana pausatio. Scilicet propter nimios aestatis calores, et propter noctium brevitatem, quam rationem 615 innuunt Magister in Regula cap. 50, et Petrus Damiani Opusc. 15, c. 17. Secundo, nonnullos hanc S. Benedicti indulgentiam ad alia etiam tempora extendisse; in quorum numero reponi possent monachi Romani S. Andreae monasterii, de quibus S. Gregorius scribit (Lib. IX, epist. 38), quod « in die natalitio ejusdem apostoli jam meridianis horis fratres quiescerent; » ac proinde in mense Novembri: nisi forte quis dicat id peculiare", + "candidate_score": 0.637961, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2518", + "psc_text": "in Meldensi S. Faronis monasterio monachus (Saec. II Ben.), « quotidie 692 intentus in renovandis confessionum poenitentiis » dicitur in Vita sancti Faronis cap. 119; verum Crodegangus in Regula canonicorum cap. 32, solum praescribit, ut « Monachi in unoquoque sabbato confessionem faciant cum bona voluntate, episcopo aut priori suo. » Crodegango concinit sanctus Dunstanus decernens, ut « Dominicis diebus fratrum unusquisque suae conscientiae reatum Patri spirituali, vel ejus, si absens fuerit, vicario per humilem revelet confessionem. Si autem tanta fuerit multitudo, ut ea die omnes ad confessionem venire nequeant, sequenti die, secunda videlicet feria, hoc idem impleant. Schola vero nullo modo hoc, quanquam puerilis, intermittat, sed ut senes, licet nondum tentationibus impugnata, consuete peragat. Qui autem aliis indiguerit diebus, tentatione aliqua animi vel corporis stimulatus, ad confessionis salubre remedium devotus non eo minus venire differat. » Idem ab ipso ordinis sui exordio a Carthusianis observatum fuit, testante Guigone (Stat. c.", + "candidate_score": 0.637955, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_92", + "bdc_text": "Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_405", + "psc_text": "Neque vero hic solum desidiosos deliciososque abbates, qui, spreta communi fratrum vita, sibi ipsis in cameris indulgent, S. P. Benedictus arguit; sed illos insuper qui jure antiquitatis, aut alicujus quod exercent officii sese a regulis exemptos existimant: quasi vero aetas aut dignitatis gradus absolveret, et non potius monachos stringeret. Si juniores ea jubentur agere quae majorum cohortantur exempla, eos prorsus hac vivendi ratione majores absolvunt a regulae observatione, eruntque inutiles omnes quaecunque regulae, quas nec seniores, nec ipsi juniores observare tenebuntur. Quod vero S. legislator ait in omnibus, intelligi debet non solum in magnis, sed etiam in parvis; qui enim dicit in omnibus nihil omnino excipit: ubi tacite redarguit eos qui nonnullas observantias tanquam minimas despiciunt: quasi vero parvum aliquid foret apud Deum; parvum quo Deus honoratur, parvum quo aeternum gloriae pondus acquiri potest. Praeclare S. Augustinus Lib. IV de Doctr. Christ., cap. 18 , « Quod minimum est, inquit,", + "candidate_score": 0.637913, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_36_38", + "bdc_text": "den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) . Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 : \"Hoc senatus consulto :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1171", + "psc_text": "toto aestatis tempore nullum omnino trium lectionum festum habeant, ut scribit cardinalis Bona (De Divina Psalm. cap. 18, § 4). Haec lectio, quam pueri apud Cluniacenses legebant ex Udalrico l. III, c. 8, apud Carthusienses cantor hebdomadarius ex Nova Collect. Statut., part. I, c. 16, ex Regulae praescripto memoriter, hoc est ex corde, sine libro recitanda est; adeoque brevis esse debet, brevior tamen aut prolixior pro brevitate aut prolixitate noctium. « Si quem autem movet, inquit Theodemarus (Epist. ad Carolum Magn.), quare B. Benedictus in aestatis tempore quotidianis diebus ad nocturnale officium unam tantum de Veteri Testamento lectionem legi praeceperit, cognoscat necdum eo tempore in Romana Ecclesia, sicut nunc leguntur, sacras Scripturas legi morem fuisse; sed post aliquod tempus hoc institutum esse sive a papa Gregorio, sive, ut ab aliis affirmatur, ab Honorio. » Unicam hic quaestionem movet Hildemarus, et post eum Bernardus Cass., Boherius, et Turrecremata, cur nimirum S.", + "candidate_score": 0.637658, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_18_20", + "bdc_text": "Als der Berner Rat am 5 . Dezember 1544 beschloss , man solle sich künftig an die Berner Disputation von 1528 und an das \"Agend Büchly\" halten ( s. unten Anm. 13 ) , versuchte die zwinglische Partei erneut , einige der Änderungen Bucers wieder zu entfernen ( HBBW XIV 604 , 27-39 ) . Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1043", + "psc_text": "feria 5, 6 aut sabbato, a dominica sequente Optima sane explicatio, dummodo tempore S. P. Benedicti is fuerit in Ecclesia officii divini recitandi usus, qui ab aevo Hildemari ad nostrum usque perseverat. At cum nobis id non constet, nec aliunde appareat S. Benedictum diem Octobris 16 hic intellexisse; calendas Novembris in naturali et genuino sensu accipientes, primum hujus mensis diem intelligendum censemus. Usque ad Pascha. ] « Pascha, inquit Hildemarus, antiquitus Ecclesia quarta decima luna celebrabat, quocunque die occurreret; quem ritum SS. Patres in Nicaena synodo prohibuerunt, constituentes non solum lunam paschalem et mensem inquirere, sed etiam et diem Resurrectionis dominicae observare, etc. » Hic locus si in rigore sumatur, foede allucinatur Hildemarus in eo quod ait, quarta decima luna, quacunque accidisset die, antiquam Ecclesiam celebrasse Pascha. Et quidem in ipsis Ecclesiae nascentis primordiis, Judaeis ad fidem conversis priscum quarta decima luna Martii Pascha celebrandi morem sequi permissum est; at", + "candidate_score": 0.637383, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1647", + "psc_text": "at Pater monasterii, videns ejus humilitatem, a Domino cor ejus intellexit visitatum, et ad portam eum collocavit, praebendo victum quotidianum. » Postea vero, probata ejus poenitentia sinceraque virtute ex miraculo sancti Bertini, fratres « statim sine mora eum in priorem revocavere locum. Porro licet habitu monastico statim ut redierant revestitos fuisse appareat, aliquibus tamen saltem in locis eis denegabatur, ut patet ex praefato lib. Mir. S. Bercharii, ubi praedictus Hugo, Dervensis monachus, tandem morbo correptus, « auxilium fratrum statim revocare coepit, ut eum quam citissime habitu monastico renovarent. » Antiqua etiam Cartusiensium statuta decernunt (Part. II, cap. 31, n. 41), ut « omnibus expulsis et fugitivis, si fieri potest commode, habitus auferatur, vel ad minus detruncetur, exceptis fugitivis, qui ad alium ordinem litteras accipiunt de non repetendo: clericus ergo cucullam, laicus caputium deponat et barbam. » Sed ex tertia statutorum compilatione (Cap. 10, n. 6) « apostatae ante omnia ad", + "candidate_score": 0.636575, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1647", + "psc_text": "at Pater monasterii, videns ejus humilitatem, a Domino cor ejus intellexit visitatum, et ad portam eum collocavit, praebendo victum quotidianum. » Postea vero, probata ejus poenitentia sinceraque virtute ex miraculo sancti Bertini, fratres « statim sine mora eum in priorem revocavere locum. Porro licet habitu monastico statim ut redierant revestitos fuisse appareat, aliquibus tamen saltem in locis eis denegabatur, ut patet ex praefato lib. Mir. S. Bercharii, ubi praedictus Hugo, Dervensis monachus, tandem morbo correptus, « auxilium fratrum statim revocare coepit, ut eum quam citissime habitu monastico renovarent. » Antiqua etiam Cartusiensium statuta decernunt (Part. II, cap. 31, n. 41), ut « omnibus expulsis et fugitivis, si fieri potest commode, habitus auferatur, vel ad minus detruncetur, exceptis fugitivis, qui ad alium ordinem litteras accipiunt de non repetendo: clericus ergo cucullam, laicus caputium deponat et barbam. » Sed ex tertia statutorum compilatione (Cap. 10, n. 6) « apostatae ante omnia ad", + "candidate_score": 0.636481, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_0_2", + "bdc_text": "Gratia et pax a deo . Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius . Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1598", + "psc_text": "1º Dicendo verberum vindictam una cum excommunicatione acriorem esse poenam, quam solam excommunicationem: et hoc voluerit Bernardus Cassinensis, cum ait: « Quidquid additur acrius, judicatur; non quod sic periculosius, vel majus, sed quia magis timentur diversae poenae quam una. » 2º Quia « verberum vindicta est acrior, et sensibilior corpori, » inquit Boherius; sive, ut ait Richardus de S. Angelo, « dicas quod S. Benedictus vertit se ad conditiones delinquentium, qui magis dolent si percutiuntur externis, id est in corpore, quam si percussi sunt internis, id est anima per excommunicationem. » Id est ut verborum vindicta in eum procedat. ] De verberibus, sive, ut nunc loquuntur, de disciplina diximus in lib. II de Antiq. monach. Ritib., c. 11. Quod si nec ita se correxerit, etc., tunc abbas faciat quod sapiens medicus. ] Hic observat Hildemarus sapientis prudentisque esse medici non statim mutare aut multiplicare temere remedia; sed iisdem semper uti", + "candidate_score": 0.63582, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2077", + "psc_text": "in secunda libri sui editione, non de communione eucharistica S. Benedictum intelligit, sed de communione precum et charitatis; cujus a lectore signum aliquod S. Pater omnibus dari voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium sane charitatis indicium frustulum panis privatim edere ante lectionem! Et hanc interpretationem ab eruditissimo et in traditione versatissimo viro accepisse se fatetur dissertator; cui non deferre haudquaquam potuerit. Ita praevaluerunt in gratiam viri doctissimi, doctioris fortasse semel praeconcepta praejudicia. Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sensum opinionem singulari tractatu refutavit noster Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua dissertator gloriatur, licet nullum inde protulerit argumentum aliqua auctoritate firmatum, contenti erimus. Itaque sancti Benedicti textum de communione eucharistica intelligendum esse constans est omnium qui a tempore sancti Benedicti scripserunt hanc in rem, auctorum sententia. In primis Magister, qui ante mille annos suam scripsit Regulam, ex Benedictina magna ex parte desumptam, sancti", + "candidate_score": 0.635518, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1104", + "psc_text": "vidimus in ecclesia Turonensi, non sine fundamento interpretari posset aliquis. Quae cum ita se habeant, nemo jam non videt qua ratione etiam in nocte prolixiori vigilias ad auroram usque producere possent; alioquin si matutinas laudes una cum nocturnis mediis adhuc in tenebris persolvissent, non septies exemplo prophetae, sed sexies laudem Deo dixissent, ut notat iterum Hildemarus ad cap. 11. Unde nec S. Hildegardis absolute dicit diebus dominicis indultum fuisse a S. P. Benedictino post matutinas somnum; sed tantum si tempus permiserit, ita ut maturius surrexerint; quo casu, ut dicit Hildemarus, « tunc si dies non fuerit, debet prior signum tangere, ut dormiant; » tuncque, ut existimo, laudes a nocturnis separabant: quia non nisi incipiente luce ex Regula dicendae sunt. Atque ex dictis hactenus patet quod diebus dominicis vigiliae prolixiores, et nocturna synaxis in lucem usque producta matutinum soporem non admittunt, ut scribebat Stephanus Tornacensis ad novitium Pontiniacensem, qui Cisterciense institutum", + "candidate_score": 0.635517, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1647", + "psc_text": "at Pater monasterii, videns ejus humilitatem, a Domino cor ejus intellexit visitatum, et ad portam eum collocavit, praebendo victum quotidianum. » Postea vero, probata ejus poenitentia sinceraque virtute ex miraculo sancti Bertini, fratres « statim sine mora eum in priorem revocavere locum. Porro licet habitu monastico statim ut redierant revestitos fuisse appareat, aliquibus tamen saltem in locis eis denegabatur, ut patet ex praefato lib. Mir. S. Bercharii, ubi praedictus Hugo, Dervensis monachus, tandem morbo correptus, « auxilium fratrum statim revocare coepit, ut eum quam citissime habitu monastico renovarent. » Antiqua etiam Cartusiensium statuta decernunt (Part. II, cap. 31, n. 41), ut « omnibus expulsis et fugitivis, si fieri potest commode, habitus auferatur, vel ad minus detruncetur, exceptis fugitivis, qui ad alium ordinem litteras accipiunt de non repetendo: clericus ergo cucullam, laicus caputium deponat et barbam. » Sed ex tertia statutorum compilatione (Cap. 10, n. 6) « apostatae ante omnia ad", + "candidate_score": 0.635415, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1690", + "psc_text": "Fratres non contristet. ] Quod ita exponit Hildemarus: « Nulli debet acrius responsum dare, sed eis bonum sermonem in omnibus tribuere; » sive, ut ait Bernardus, « Nihil faciat vel dicat per quod possint rationabiliter contristari: » verbi gratia, « In denegando quae debet dare, vel in dando tardius quam debeat, » ut loquitur Boherius. Si quis autem frater ab eo forte aliquid irrationabiliter postulet, non spernendo eum contristet, etc.] Ita S. Benedictus, in monasterio S. Sequani cellerarius, et postea abba Anianensis (In ejus Vita, n. 9, saec. IV), « juxta praeceptum Regulae totis viribus sese componere, ac licita petentibus sine mora studebat largiri; male petentibus denegare, impossibilia exquirentibus blande excusare. » Et ante eum sanctus Leobinus factus cellerarius (Saec. I Bened.), « ita se reddidit providum, ut nec superpetenti daret aliquid superfluum, nec indigenti congruum subtraheret alimentum. » Quid autem sive petendo, sive distribuendo observari deceat, docent sequentes versiculi", + "candidate_score": 0.634828, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1083", + "psc_text": "laudes et primam, ac diebus dominicis post nocturnum officium ex mente S. Benedicti lectum revisere possimus. Sed cum eae rationes et causae, propter quas somno post vigilias interdixere Patres nostri, adversus eum qui post laudes capi posset, militare constet; aequaliter utroque tempore prohibitum esse asserendum est. Et sane cum matutinae laudes ad solam auroram celebrari debeant, 255 nec minus hora dimidiata absolvi queant, tam breve a finitis laudibus ad primam (quae orto iam sole incipitur) spatium intercedit, ut vix dormiendi locum reperias. Quapropter S. Benedictus abbas Anianensis (In ejus Vita, n. 52) « tempore siquidem aestatis post expletum matutinorum officium, mox egredi ab ecclesia propter somnolentiam jussit, seseque calceantes lotis faciebus ad ecclesiam concite redeant, et juxta praefatum ordinem (Quem scilicet ante vigilias instituerat, cap. 31) altaria cum reverentia circumeant, sanctisque se aquis perfundant, et sic deinceps ad loca constituta accedant, diurnum expleturi honeste officium. » In capitulis etiam monachorum", + "candidate_score": 0.634793, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3574", + "psc_text": "explicare; » et Regulae Tarnatensis: « Ad praepositum praecipue pertinebit ut ad abbatem, cujus est apud nos major auctoritas, referat quod modum et vires ejus excedit. » Qui praepositus, si repertus fuerit vitiosus aut contemptor sanctae regulae. ] Hic observat Boherius in suo secundo commentario quosdam hujus occasione textus negare eam quam habemus Regulam a S. Benedicto scriptam fuisse, eo quod sanctam illam appellet, ac proinde abnuendam esse fidem his quae a Gregorio Magno lib. II Dialogorum scribuntur. Verum non ideo S. Pater Regulam suam appellavit sanctam, quod a se scripta sit, sed quia sancta et salutaria continet praecepta, quorum praxis ad supremum perfectionis fastigium perducit. Comprobatus. ] Neque enim simplex suspicio hic sufficere debet. Admoneatur verbis usque quater. ] Idque secreto, secundum Bernardum Cassinensem, et quidem ab abbate, juxta Boherium. Nam simplex monachus bis, decanus ter, praepositus quater admoneri debet. Si non emendaverit, adhibeatur ei correctio disciplinae regularis. ]", + "candidate_score": 0.634776, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3646", + "psc_text": "in capitulo 874 pronuntietur, ut videre est in concilio Aquisgranensi, canone 69, in libello Supplici monachorum Fuldensium, num. 1, in Vita S. Benedicti Animensis, in Vita S. Odonis, in mss. Germaniae Consuetudinibus, in Historia Relationis S. Walarici, et apud Bernardum Cassinensem, in hunc locum sic scribentem: « Hoc in consuetudinem est conversum apud nos, quod quolibet die unum Regulae capitulum legatur. Imo debet diligenter exponi ad ignorantiam crassam tollendam omnino. Novitii vero totiens debent ruminare legendo, ut totam ex integro sicut psalterium mente perfecte sciant. » Sed et Boherius: « Apud nos, inquit, in capitulo consuevit legi quotidie, et qualibet die infra capitulum istius Regulae, exceptis diebus XII lectionum, et vigiliis festivitatum, quibus pronuntiatur evangelium homiliae, ut in vigilia Paschae, Pentecostes, et similibus. Dividuntur tamen ad instar psalmorum prolixiorum, prooemium hujus Regulae, cap. 2, 43, 48, 63, 64, 65. Constitutiones vero papales bis in anno legi debent, et semel in", + "candidate_score": 0.634347, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_86_88", + "bdc_text": "HBBW IX [Nr. 1331 ] 252 , Anm. 6 ) in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3649", + "psc_text": "Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus. » Similiter S. Dunstanus (In Concord. cap. 1): « Residentibus legatur Regula, vel si dies festus fuerit, evangelium ipsius diei, de qua lectione a priore, prout Dominus dederit, dicatur. » Et Udalricus de capitulo feriae 5 in Coena Domini (Lib. I, c. 12): « Exposita Regulae sententia, jubente domno abbate, consurgit camerarius, etc. » Denique Joannes Trithemius (Praefat. ad lib. Region. claustr.): « Sicut moris est observationibus Bursfeldensibus, cujus unionis et observantiae secundum regulam S. Benedicti sumus, paragraphum unum de eadem Regula, quae nobis capitulariter ter in anno legi consuevit, fratribus meis 875 singulis diebus compellor declarare: super qua subit", + "candidate_score": 0.634116, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1212", + "psc_text": "inopinato legere juberentur, irreprehensibiles apud eum invenirentur, » inquit praefatus lib. de Cura eccles. Caroli Magni: quae verba indicant contrariam apud alios consuetudinem. Redeo ad S. Benedicti textum, qui non modo lectiones, sed etiam responsoria breviari imperata: quod qui fieri possit, non facile est disserere. Existimat Bernardus Cassinensis breviari posse minus protrahendo, et cum minori nota, aut etiam in directum sine cantu recitando, addens tamen: Qui melius videt, melius dicat. Eadem est sententia Nicolai de Fractura. Censet nihilominus Boherius futurum nihil incommodi, si his in casibus lectionum aut responsoriorum minuatur numerus. Sed refragatur Hildemarus his verbis: « Non attinet ad numerum lectionum brevietur, sed ad quantitatem lectionum, ut quamvis duodecim sint, tamen breviores sint quam debet. » Duodecimum ergo sacrarum numerum lectionum retinere voluit S. P. Benedictus, quem etiam olim observabant Ecclesiae Gallicanae ut patet ex liturgia Gallic., l. II, p. 106. Quod si contigerit, digne inde satisfaciat Deo in", + "candidate_score": 0.634058, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3425", + "psc_text": "in secundo comm. electio est « votum, vel postulatio, aut approbatio. » At ex Bernardo Cassinensi electio hic pro sola approbatione sumitur. Et voluntas abbatis. ] Voluntatem Bernardus Cassinensis mandatum interpretatur; Boherius mandatum, vel licentiam. Promovere voluerit. ] Altiori gradu, aut officio donando. Qui tamen regulam a decanis vel praepositis constitutam sibi servandam sciat. ] Id est « quod a decanis et praepositis sibi imperatum fuerit custodiat, » inquit Hildemarus. Regula enim pro praecepto hoc loco sumitur, quemadmodum docet Bernardus Cassinensis: nam nec decani, nec praepositi regulam edere possunt, ut scribit Boherius: quamvis Richardus de S. Angelo ex hoc textu inferat, « quod decani, sive praepositi possunt aliquid ordinare, sive statuere in monasterio, » citatque argum. extra de constitut. Cum accessissent. Quod si aliter praesumpserit, non sacerdos, sed rebellio judicetur. ] Quod duobus modis intelligi potest: vel ut aestimetur rebellis, vel ut puniatur tanquam rebellis. Duplicem hunc sensum aperit Hildemarus", + "candidate_score": 0.633738, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_80_82", + "bdc_text": "Optarem quoque a CaspereKaspar Megander. moneri GyronumPeter Cyro . et SepinumPeter Im Haag. , qui ferme eadem sententia laborant , maxime Gyronus , alias fidelis et constans frater .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2763", + "psc_text": "penitus voluntas vivat in nobis, » ut loquitur Cassianus (Lib. XII, c. 32). Haec est enim secura et unica monachis ad perfectionem tendentibus via; quam secuti sunt quotquot aliquando 660 in coenobiis enituerunt: unde etiam Regula S. Posthumio ab angelo tradita: « Si in via, inquit, calcaveris spinam, non est educenda donec abbas praeceperit. » Vide S. Basilii Regulas breviores, interrog. 137, et S. Dorothei Doctrin. 7. CAPUT L. De fratribus qui longe ab oratorio laborant, aut in via sunt. Fratres qui omnino longe sunt in labore, et non possunt occurrere hora competenti ad oratorium, et abbas hoc perpendit, quia ita est, agant ibidem opus Dei, ubi operantur, cum tremore divino, flectentes genua. Similiter qui in itinere directi sunt, non eos praetereant horae constitutae: sed ut possunt, agant sibi, et servitutis pensum non negligant reddere. COMMENTARIUS. Fratres qui omnino longe sunt in labore. ] Id est, qui valde distantes ab", + "candidate_score": 0.633583, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1555", + "psc_text": "nisi forte talis esset ejus culpa, quae redderet inhabilem ad sacrum ordinem, abstinere deberet ab excommunicatione, « quia, inquit, si in majori culpa excommunicatus fuerit, si presbyter est, non debet missam cantare; si autem non est presbyter, nec debet esse. » Idem docet in cap. 23. Quarto. S. Benedictus tam sanctimonialibus quam monachis Regulam scripsit, quarum tamen abbatissae non possunt excommunicare. Sed non omnia quae Regula sancta praescribit sanctimonialibus conveniunt, ut sunt ea quae de sacerdotibus et de excommunicatione leguntur, quod tamen non impedit quominus ea quae suo statui conveniunt, in delinquentes decernere queant earum abbatissae, ut sunt privare a mensa, a sororum consortio excludere, et caetera hujusmodi, quae in Bethleemitico monasterio Paulam egisse memorat S. Hieronymus his verbis ( Epitaph. Paulae ): « Quam linguosam, garrulam, procacem, rixisque perspexerat delectari, et saepius commonitam nolle converti, inter ultimas, et extra conventum sororum ad fores triclinii orare faciebat, et separatim cibum", + "candidate_score": 0.632776, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1553", + "psc_text": "l. X, c. 27)? cujus excommunicationem certe non contempsit imperator, licet omnino eam improbet S. Odo abbas Cluniacensis lib. I Collat. Secundo. Regula S. Benedicti non fuit ab initio approbata ab Ecclesia, cujus est hujusmodi excommunicandi potentiam dare. Huic argumento respondet Haeftenus tacite approbatam fuisse ab Ecclesia Regulam S. Benedicti, nec opus fuisse tunc expresso apostolicae sedis diplomate, quod necdum hoc sibi reservasset Ecclesia, sed satis fuisse episcopi in cujus dioecesi monasteria aedificabantur approbationem. Certe longe alia est hodierna Ecclesiae disciplina a disciplina illorum temporum. Tertio. Gravior esset monachorum conditio, si pro quavis graviori culpa, hoc est pro quovis mortali peccato excommunicentur. Sed non eo ipso quo quis in graviorem culpam incidisset, nisi forte ob materiae gravitatem, excommunicatione feriebatur; nam triplex ex parte excommunicantis praecedere debet monitio; et ex parte excommunicandi contumacia et contemptus. Deinde hoc statuto non praeceptum abbati dedit S. Pater, sed potestatem, qua ille cum summa discretione", + "candidate_score": 0.632326, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_58", + "bdc_text": "- In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3574", + "psc_text": "explicare; » et Regulae Tarnatensis: « Ad praepositum praecipue pertinebit ut ad abbatem, cujus est apud nos major auctoritas, referat quod modum et vires ejus excedit. » Qui praepositus, si repertus fuerit vitiosus aut contemptor sanctae regulae. ] Hic observat Boherius in suo secundo commentario quosdam hujus occasione textus negare eam quam habemus Regulam a S. Benedicto scriptam fuisse, eo quod sanctam illam appellet, ac proinde abnuendam esse fidem his quae a Gregorio Magno lib. II Dialogorum scribuntur. Verum non ideo S. Pater Regulam suam appellavit sanctam, quod a se scripta sit, sed quia sancta et salutaria continet praecepta, quorum praxis ad supremum perfectionis fastigium perducit. Comprobatus. ] Neque enim simplex suspicio hic sufficere debet. Admoneatur verbis usque quater. ] Idque secreto, secundum Bernardum Cassinensem, et quidem ab abbate, juxta Boherium. Nam simplex monachus bis, decanus ter, praepositus quater admoneri debet. Si non emendaverit, adhibeatur ei correctio disciplinae regularis. ]", + "candidate_score": 0.632275, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_390", + "psc_text": "] Juxta illud Scripturae: Qui sapiens est audit consilia Prov. XII . Non patiens ab aliis eorum interrumpi sermones, qui coeperint loqui, donec ex integro consilium expresserint: nec ipse indigne ferens aliquos suae contrariam promere sententiam. Tractet apud se. ] Licet aliud nihil ab abbate videatur desiderare S. Benedictus quam ut fratrum exquirat audiatque consilia, liberam ei postea quidquid libuerit exsequendi potestatem tribuens, idque ipsum exigere videatur natura consilii, antiquus tamen in ordine 94 Benedictino mos invaluit, ut auditis abbas fratrum sententiis, eas non ipse solus, sed cum senioribus sive prudentibus quibusdam fratribus expendat, quaeve sit sanior discernat, ac tandem quid sit faciendum dijudicet, ut patet ex antiquis Regulae commentatoribus Smaragdo et Hildemaro. « Quod consilium unusquisque dederit libenter audiat, et postea in secreto cum senioribus tantum fratribus qui utilius quive inutilius consilium dedit, subtiliter et acute discernat, » inquit Smaragdus. Rem paulo fusius exponit Hildemarus. Hic tradit in primis", + "candidate_score": 0.632086, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_86_88", + "bdc_text": "HBBW IX [Nr. 1331 ] 252 , Anm. 6 ) in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3646", + "psc_text": "in capitulo 874 pronuntietur, ut videre est in concilio Aquisgranensi, canone 69, in libello Supplici monachorum Fuldensium, num. 1, in Vita S. Benedicti Animensis, in Vita S. Odonis, in mss. Germaniae Consuetudinibus, in Historia Relationis S. Walarici, et apud Bernardum Cassinensem, in hunc locum sic scribentem: « Hoc in consuetudinem est conversum apud nos, quod quolibet die unum Regulae capitulum legatur. Imo debet diligenter exponi ad ignorantiam crassam tollendam omnino. Novitii vero totiens debent ruminare legendo, ut totam ex integro sicut psalterium mente perfecte sciant. » Sed et Boherius: « Apud nos, inquit, in capitulo consuevit legi quotidie, et qualibet die infra capitulum istius Regulae, exceptis diebus XII lectionum, et vigiliis festivitatum, quibus pronuntiatur evangelium homiliae, ut in vigilia Paschae, Pentecostes, et similibus. Dividuntur tamen ad instar psalmorum prolixiorum, prooemium hujus Regulae, cap. 2, 43, 48, 63, 64, 65. Constitutiones vero papales bis in anno legi debent, et semel in", + "candidate_score": 0.632081, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_417", + "psc_text": "Boll. 4 Mart.: « Ante altare eum ducens, regulari disciplinae subdidit, atque tam acriter verberare coepit, ut inter dolores exclamaret. » Certe disciplinam in Regula S. Benedicti pro corporali aliqua vindicta sumi patet ex ejusdem Regulae cap. 65, ubi vitiosum praepositum verbis admoneri praecipit usque quater, et si non emendaverit, addit, adhibeatur ei correptio disciplinae regularis. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat. ] Primo cum timore Dei, quia, ut dicit citatus a Boherio Cassiodorus, « semper bene geritur, si coelestis metus humanis moribus apponatur. » Deinde cum observatione regulae, ut ostenderet non minus abbatem quam monachos regulae subdi. Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. ] Quod frequenter abbati S. Pater ingerit, praesertim cum aliquid ei potestatis concedit, ut de accepto et concesso honore haud extollatur, ac semper cogitans quale suscepit onus, in Dei timore permaneat. Si qua vero", + "candidate_score": 0.63196, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1599", + "psc_text": "De verberibus, sive, ut nunc loquuntur, de disciplina diximus in lib. II de Antiq. monach. Ritib., c. 11. Quod si nec ita se correxerit, etc., tunc abbas faciat quod sapiens medicus. ] Hic observat Hildemarus sapientis prudentisque esse medici non statim mutare aut multiplicare temere remedia; sed iisdem semper uti donec inutilia reddantur, atque ad alia transeundi cogat necessitas. Ex quo infert abbati tanquam sapienti animarum medico non ita propere transeundum ab uno gradu ad alium, nec verbi gratia statim ut aliquem privatim monuit, hunc publice objurgare debere; aut ut publice objurgavit, statim excommunicare; sed aliquandiu exspectare, si forte sua patientia delinquentem ad poenitentiam adducat. Si exhibuit fomenta, si unguenta exhortationum, etc.] Quosdam hic veluti gradus describit per quos ad ferri praecisionem, hoc est ad ejectionem e monasterio medicus spiritalis tandem ascendere debeat. Sex praecipue numerant Hildemarus, Bern. Cass. et Boherius (Vide Cons. Bened. tom. IV Anal.), scilicet 1º binam", + "candidate_score": 0.631877, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_98", + "bdc_text": "Meam valetudinem facile iudicare poteritis , quum iam tercia manus adhibenda esset , quatinus heę litere pararentur Dass Ritter damals kränkelnd war , geht auch aus Stettler , aao , f. 115v. , und aus oben Nr. 2063 , 53 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1207", + "psc_text": "vero evenerit ut tardius ad vigilias consurgant, singulas paginas, aut quantum visum fuerit abbatissae legant, in cujus potestate erit ut, quando signum fecerit, quae legit sine mora consurgat, ut canonicus missarum numerus possit impleri. » Quae totidem pene verbis etiam exstant in Regula S. Aureliani in ordine psallendi. Sed sicut lectiones breviabant, si quando tardius surrexissent, ita e converso, cum citius, prolongabant; unde liber Usuum Cisterciensium: « Solet sacrista, cum se viderit temporius quam debuerant surrexisse, cantorem signo praemonere, ut duodecimam lectionem faciat prolongare. » Atque inde facile colligas, lectiones olim sicuti nunc exstant in nostris breviariis distinctas non fuisse; sed neque earum prolixitatem aut brevitatem definitam; verum proferebatur sacrae Scripturae, aut alicujus S. Patris codex, in quo continuatim ita legebant, ut ubi unus desivisset, alter legere inciperet. Ita antiquae Germaniae Consuetudines mss.: « A calendis Novembris, inquiunt, privatis diebus, ad nocturnos, tres lectiones continuatim agant ex prophetis et caeteris", + "candidate_score": 0.631726, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3573", + "psc_text": "praepositi gerebat officium sinebat aliquid agere, » ut scribit auctor Vitae illius. Porro circa S. Benedicti textum duo notant Regulae commentatores, Bernardus Cassinensis, Boherius et Turrecremata. Primum est ut nihil praesumat praepositus contra abbatis ordinationem verbo vel scripto significatam. Secundum quia omnia verbo aut scripto definiri, et ad certam regulam deduci nequeunt; quam novit, aut credit in ejusmodi esse abbatis voluntatem, hanc impigre exsequatur: unde si nec ipsa satis innotescat, abbatem consulat, juxta illud Regulae Orientalis (Cap. 3): « Haec observabit senior monasterii qui fratribus praepositus est, referens ad abbatem omnia, vel praecipue illa quae per se non valuerit 857 explicare; » et Regulae Tarnatensis: « Ad praepositum praecipue pertinebit ut ad abbatem, cujus est apud nos major auctoritas, referat quod modum et vires ejus excedit. » Qui praepositus, si repertus fuerit vitiosus aut contemptor sanctae regulae. ] Hic observat Boherius in suo secundo commentario quosdam hujus occasione textus negare", + "candidate_score": 0.63144, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2744", + "psc_text": "est, ad praescriptam etiam in Quadragesima a regula mensuram; qui sensus connaturalior videtur: nam quae quadragesimali tempore facienda regula praescribit, omnes aequaliter servare tenentur: quae autem hic addenda suadet, non ita, sed pro cujusque voluntate, et abbatis benedictione: quae vero illa sint docent subsequentia. Orationes peculiares. ] Orationes peculiares Hildemaro et Bernardo Cassinensi sunt orationes privatae, « ad differentiam communium et regularium, quae in conventu se habent ab omnibus statutis temporibus, » inquit Bernardus Cassinensis. Additque: « Et possunt etiam dici peculiares quae adduntur et fiunt ultra illas quae praeter Quadragesimam fecit vel facere neglexit. » Istud porro sanctae Regulae statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus;", + "candidate_score": 0.631183, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_39_41", + "bdc_text": "Buceri catechismus exautoratus so nun zum andern mal geblätzet [ gebessert ] worden\" ( auch in Fluri , ebd. , mit falschem Datum vom 25 . Februar ) . Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2717", + "psc_text": "15. In hoc pene solo differunt, quod Lanfrancus, Udalricus, et Consuetudines Floriacenses libros distribuant feria secunda post dominicam primam Quadragesimae, quae consuetudo obtinebat apud Cassinenses tempore Bernardi abbatis; Usus Cistercienses dominica ipsa. Sed Boherius feria quarta Cinerum dandos esse asserit, quod nec improbat Bernardus Cassinensis: aitque nonnullis in monasteriis ita suo tempore observatum fuisse. Porro acceptos libros cum aliis mutare nemini licitum erat, statuente concilio Aquisgranensi (Can. 19), « ut in Quadragesima libris de bibliotheca secundum prioris dispositionem acceptis, alios, nisi prior decreverit expedire, non accipiant. » Ante omnia sane. ] Quod Richardus de S. Angelo explicat antequam 649 libri assignentur. Et tamen Cistercienses (Lib. Usuum Cisterc., cap. 15) statim post praedictorum librorum distributionem fratres in capitulo designant, qui juxta Regulam circumeant monasterium. Deputentur unus aut duo seniores. ] Non tam aetate quam virtute et sapientia. Qui circumeant. ] Unde et in Concordia Dunstani, c. 7, circae dicuntur; in Statutis", + "candidate_score": 0.631097, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3674", + "psc_text": "excedere, etc.] Recte omnino Bernardus Cassinensis ad hunc locum: « Nota, inquit, sensum litterae; non enim in gravibus seu difficilibus dicit excusationem aliquam suggerendam, sed impossibilibus tantum. Et nota quod illud debet esse ita impossibile, quod et viribus pensatis et pondere oneris, impossibile sibi vere debeat judicari: onus autem et vires ex parte negotii injuncti, et ex imbecillitate obedientiam suscipientis sollicita consideratione pensetur. » Idem habet Boherius in utroque commentario. Quinque etiam in hujusmodi excusatione S. Benedictus attendi voluit: 1º ut fiat patienter, hoc est cum humilitate, ut loquitur Hildemarus; 2º opportune, id est suo loco, secreto, non palam; 3º non superbiendo, quasi respuendo quod fuit a majore imperatum; 4º non resistendo, id est renuendo in facie ea implere quae fuerunt jussa; 5º non contradicendo, alta et aperta voce clamando ea non esse facienda. Prioris imperium perduraverit. ] Per priorem hoc loco Menardus intelligit seniorem, quem juniori opponit dicens: Sciat", + "candidate_score": 0.631074, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3561", + "psc_text": "quomodo illi decani faciebant signum, si qua necessitas quaerenda erat fratribus. Deinde forte quando quaerebant ( forte coquebant) panes, ibant quatuor aut tres decant, prout necesse erat, cum fratribus. Quando vero in horto ibant, quatuor decani cum decania sua ibant. Deinde non audebat ire de istius decania quis, et ire ad illius decaniam, et loqui nisi jussus. Similiter et in capitulo semper decanus erat super decaniam suam; et in omni loco quo ibat decanus, cum decania sua ibat, et erat magna sollicitudo; sed modo non fit. » Denique istud Regulae decretum renovavit sub Carolo Magno concilium Moguntinum his verbis (Can. 12): « Deinde decre imus, sicut sancta Regula dicit, ut monasterium, ubi fieri potest, per decanos ordinetur, quia illi praepositi saepe in elationem incidunt. » Ut dum pluribus committitur, unus non superbiat. ] Huc forte respexerat Albricus episcopus et abbas, Trajectensis monasterii, de quo Alfricus in Vita S. Liudgeri episcopi,", + "candidate_score": 0.630462, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_39_41", + "bdc_text": "Buceri catechismus exautoratus so nun zum andern mal geblätzet [ gebessert ] worden\" ( auch in Fluri , ebd. , mit falschem Datum vom 25 . Februar ) . Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_417", + "psc_text": "Boll. 4 Mart.: « Ante altare eum ducens, regulari disciplinae subdidit, atque tam acriter verberare coepit, ut inter dolores exclamaret. » Certe disciplinam in Regula S. Benedicti pro corporali aliqua vindicta sumi patet ex ejusdem Regulae cap. 65, ubi vitiosum praepositum verbis admoneri praecipit usque quater, et si non emendaverit, addit, adhibeatur ei correptio disciplinae regularis. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat. ] Primo cum timore Dei, quia, ut dicit citatus a Boherio Cassiodorus, « semper bene geritur, si coelestis metus humanis moribus apponatur. » Deinde cum observatione regulae, ut ostenderet non minus abbatem quam monachos regulae subdi. Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. ] Quod frequenter abbati S. Pater ingerit, praesertim cum aliquid ei potestatis concedit, ut de accepto et concesso honore haud extollatur, ac semper cogitans quale suscepit onus, in Dei timore permaneat. Si qua vero", + "candidate_score": 0.630261, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.629846, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3445", + "psc_text": "discrepans, nulla conversionis habita ratione, ordines ab abbate vult quotidie confundi, ut nullus inter fratres videatur primus, nullus appareat novissimus: Abbas, inquit (Cap. 92), « semper eorum confundat gradus, vicibusque ad mensam secus se sedere faciat, vicibusque in oratorio jubeat secus se universos stare, universos vicibus post se psalmos imponere, ut nullus de secundo honore jam reddatur elatus, sive de ultimo gradu aliquis se faciat desperatum. » Sed ad S. Benedicti textum revertor. 826 Cum omnes, ut convertuntur, ita esse S. Pater instituerit, quaerunt an ab ingressu in monasterium, an vero ab emissa professione conversionis tempus intelligendum sit. Posterius asserit Boherius, prius Haeftenus. Fundamentum Boherii est maxime, quia fratres perfecte non convertuntur, nisi per professionem monasticam, per quam tunc primum duntaxat in congregatione suscipi et reputari incipiunt. Contrarium elicit Haeftenus (Lib. III, tract. 3, disq. 6) ex ipso S. Regulae textu, quem ipse S. Benedictus quasi exponens, dicit, ut qui", + "candidate_score": 0.629514, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3647", + "psc_text": "die infra capitulum istius Regulae, exceptis diebus XII lectionum, et vigiliis festivitatum, quibus pronuntiatur evangelium homiliae, ut in vigilia Paschae, Pentecostes, et similibus. Dividuntur tamen ad instar psalmorum prolixiorum, prooemium hujus Regulae, cap. 2, 43, 48, 63, 64, 65. Constitutiones vero papales bis in anno legi debent, et semel in capitulo provinciali. » Cistercienses in legenda Regula ita singula distribuebant capita, ut eam quater in anno percurrerent. Dies autem in quibus inchoari deberet explicantur his versibus: Tu Benedicte caput, sequitur vigilia Baptist. Crastinus Andochii, tandem festum puerorum. Cum vero festum B. Benedicti transferretur, transferebatur etiam ipsa Regulae inchoatio ex libro Instit., dist. 6, cap. 1. Ne quis fratrum de ignorantia se excuset. ] Ex his postremis hujus capituli verbis recte omnino Bernardus Cassinensis infert, non modo legendam, sed insuper exponendam esse Regulam; alioquin de ejus ignorantia posset se aliquis excusare. Et certe nonnulla occurrunt in textu Regulae loca quae varios", + "candidate_score": 0.629343, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_25", + "bdc_text": "geht vielleicht Meganders Katechismus - dessen Titelseite die Angabe \"Durch Caspar Großmann in fraagswyß gestellt\" trägt - auf eine Vorlage von Haller und Kolb zurück , oder handelt es sich dabei um einen Lapsus ?", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2843", + "psc_text": "Cassin., cap. 53): « Maxime laudamus hoc fieri si commode possit, et tempus hoc permiserit, ut dum refectio paratur, aliquid hospiti legatur, vel spiritualia dicantur, unde aedificetur, habito respectu ad personae qualitatem, et necessitatem. Saltem non omittatur quin ad mensam hospiti aliquid legatur juxta conditionem personae, ut aedificetur. » Similiter in mss. Casalinorum Constitutionibus haec lego (Cap. 32): Post pacis osculum « ducatur ad hospitium, et legatur coram eo lex divina exspectando refectionem, si tempus cesserit, vel dicantur spiritualia ad aedificationem. Saltem non omittatur quin ad mensam aliquid hospiti legatur in principio et in fine refectionis, juxta conditionem personae. » Tertio, haec olim lectio fiebat in auditorio, ut patet ex Vita sancti Guillelmi ducis et monachi Gellonensis (Saec. IV Ben.), ubi narratur quomodo suo susceptus fuerit in monasterio. Ac primo quidem num. 21, longe occurritur ei a fratribus, ducitur ad orationem, ecclesiaeque dona confert. Et postea, num. 22: « Completa", + "candidate_score": 0.628872, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3649", + "psc_text": "Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus. » Similiter S. Dunstanus (In Concord. cap. 1): « Residentibus legatur Regula, vel si dies festus fuerit, evangelium ipsius diei, de qua lectione a priore, prout Dominus dederit, dicatur. » Et Udalricus de capitulo feriae 5 in Coena Domini (Lib. I, c. 12): « Exposita Regulae sententia, jubente domno abbate, consurgit camerarius, etc. » Denique Joannes Trithemius (Praefat. ad lib. Region. claustr.): « Sicut moris est observationibus Bursfeldensibus, cujus unionis et observantiae secundum regulam S. Benedicti sumus, paragraphum unum de eadem Regula, quae nobis capitulariter ter in anno legi consuevit, fratribus meis 875 singulis diebus compellor declarare: super qua subit", + "candidate_score": 0.628835, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1651", + "psc_text": "converti veraciter cupientes absque ulla retractatione etiam millies suscipite, alioquin Deo contrarii, et Regulae adversarii inveniemini. » Sed haec subtiliora existimat Menardus, simpliciorem que S. Benedicti sensum esse, ut ei qui tertio de monasterio exiverit, revertenti omnino negetur ingressus; id quod confirmat ex Regula Magistri, qui S. Benedicti mentem explicans ait: « Frater, si exierit frequenter de monasterio, usque ad tertium reversus resuscipiatur: amplius non jam, quia talis apud Dominum ejus agnoscitur divini servitii fides, qualis apud homines pedum instabilitas constitit: et utquid in monasterio jam opus sit, quem Deus non possidet? Ideoque post tertiam correptionem juste monasterio sit ut ethnicus et publicanus. » Et ex Petro Blesensi, qui epist. 88 asserit S. Benedictum misericordiam ad ternarium numerum coarctasse. Eamdem sententiam sequitur Benedictus Haeftenus l. VIII, tract. 4, disq. 8. Id quod observant etiam nunc Carthusienses, quorum in Statutis ita legitur (Nova Collect. Stat., part. II, cap. 25, n. 28):", + "candidate_score": 0.628687, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_86_88", + "bdc_text": "HBBW IX [Nr. 1331 ] 252 , Anm. 6 ) in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_804", + "psc_text": "Dist. 7, c. 5: « Qui scienter de silentio infra abbatiam intus vel foris rupto se recognoverit, et culpabilis inventus fuerit, uno die sit in pane et aqua, et in capitulo verberetur; qui vero passim et ex consuetudine illud fregerint, si saepius correpti non emendaverint, omni sexta feria sint in pane et aqua usque ad congruam emendationem, et ad nutum proprii abbatis ultimi omnium habeantur. » Similiter Constitutiones sanctimonialium Strictioris Observantiae ejusdem ordinis in Hispania Cap. 12: « Poenitentia injungenda illi quae silentium solverit, est disciplina, et aqua et panis humi, in quo abbatissa raro dispenset. » Statuta vetustissima Gallica pro monialibus B. Mariae Sopwell in Anglia, a Michaele S. Albani abbate ante annos trecentos renovata: Pur ceo que vous estes tenus par la reule de Seint Beneyt à la silence tenir en l' Eglise, en l' encloistre, en le refeytour, et en le dortour: vous commendoms que la silence", + "candidate_score": 0.628329, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2360", + "psc_text": "quae diximus, probat Regula ms. incerti auctoris, cap. 2. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint 563 aut aestatis fervor nimius fuerit, continuanda erit. ] Quarta et sexta feria perinde ac aliis diebus. In Regula Tarnatensi haec habentur (Cap. 9): « Quando messes et vindemiae colliguntur, bis in die, id est hora sexta et duodecima refectionem accipiant: quarta vero et sexta feria ita moderari opera debet, ut, si fieri potest, statuta jejunia non omittant; sed universa, prout utilitas aut labor exegerit, ita senioris judicio disponantur. » Et in abbatis sit providentia. ] An feria quarta et sexta ad sextam sit prandendum, an ad nonam reficiendum. Et sic omnia temperet atque disponat, qualiter et animae salventur. ] Summam hic sanctus Pater abbati tribuit potestatem; qui enim dicit omnia, nihil omnino reservat: et ex hac forte potestate orta est apud nostros consuetudo bibendi aestate post nonam, maxime si semel tantum in", + "candidate_score": 0.627721, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_6_8", + "bdc_text": "Februar 1544 ) Betreiben ein Neudruck von dieser Revision in Bern besorgt ( s . Rainer Henrich , Ein Berner 'Kunzechismus ' von 1541 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2685", + "psc_text": "Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo XII ineunte antiquum priscorum monachorum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis ordinis sui cunabulis studiis litterarum operam dare coeperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet ex libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui liber complectitur varias definitiones ab initio ordinis in capitulis generalibus editas usque ad annum 1134, quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere", + "candidate_score": 0.627668, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_58", + "bdc_text": "- In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3732", + "psc_text": "Vit. Pat. cap. ult.) Vitas Patrum, et Institutiones monachorum Leobardo monacho, ad Majus monasterium recluso direxit, ut eum adversus tentationes praemuniret. Sed et Regula S. Patris nostri Basilii. ] Caesariensis nimirum in Cappadocia episcopi, cujus habemus regulas breviores, et fusius disputatas, et alteram ex utrisque conflatam, quam ex Graeco in Latinum Rufinus Aquileiensis presbyter convertit, cum monasticis Constitutionibus, quas omnes hoc in commentario non semel citavimus: unde miramur Boherium Basilii Regulam, de qua hic S. P. Benedictus, Basilio cuidam monacho a Caesariensi episcopo distincto ascripsisse: nam Regula illa Basilii monachi, quam observant, ut ait, Orientales coenobitae, quamque ipse multoties citat, haudquaquam est alia ab illis quas scripsit Caesariensis episcopus. Quod vero S. Benedictus eum vocat Patrem et suum, non inde sequitur eum militasse sub S. Basilii institutis; sed eum Patrem appellat, vel honoris gratia tanquam antiquiorem, juxta illud S. Augustini: « Honorificentiae causa Patres appellamus eos qui nos vel tempore", + "candidate_score": 0.626583, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13_15", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s. HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3653", + "psc_text": "abbatis jussione facere COMMENTARIUS. 876 Dirigendi fratres in via. ] Acute Petrus Boherius in utroque commentario hunc locum exponens, et post eum Haeftenus observant, non sine causa pluralem hic a S. Benedicto usurpatum esse numerum, quo tacite saltem innueret solos extra coenobium monachos sine socio fratre progredi non debere. Et certe eam fuisse veterum monachorum disciplinam, patet ex Regula S. Antonii, n. 12; ex Regula tertia SS. Patrum, cap. 8; S. Macarii, c. 22; S. Pachomii, art. 34; Orientali, c. 22; S. Basilii fus., c. 39; incerti auctoris, c. 3; S. Augustini, c. 12; Tarnatensi, c. 2; S. Isidori, c. 22; ex Vita S. Benedicti, passim; ex Vita S. Samsonis, S. Eparchii, S. Gregorii papae, auctore Joanne Diacono, l. I, c. 1l, et ex Vita S. Cuthberti, c. 11. Hic tamen aliquando cum uno comite puero egressus fuisse dicitur in ejusdem Vitae c. 12. Hanc disciplinam singulari canone renovavit concilium", + "candidate_score": 0.626431, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1906", + "psc_text": "mandamus quod tam sanctum et antiquum religionis institutum servetur in singulis nostrae congregationis monasteriis; nisi forte ob reverentiam alicujus festi solemnis differatur, aut praeveniatur hujusmodi communio. » In antiquis vero declarationibus ita legebatur: « Ostenditur quod quolibet dominico die fratres communicabant, quod ut fiat hortamur, praesertim tempore quadragesimali et Adventus Domini, et in festis praecipuis; non tamen astringimus praeterquam in prima dominica mensis cujuslibet juxta Clementinam Ne in agro, nisi forte ob reverentiam alicujus festi solemnis differatur, aut praeveniatur hujusmodi communio juxta concessionem domini Eugenii papae IV. » De ritu et modo accedendi ad sacram communionem diximus in lib. II de Antiq. monach. Ritib. Obiter hic observabo veteres monachos non genuflexos, sed propter reverentiam diei dominicae, quae genuflexiones haut permittebat, erectos communicasse, ut patet ex Regula Magistri (Cap. 21), quae de modo disserens, quo debent hebdomadarii coquinae et cellerarius communicare, « post modicam, inquit, orationem erecti communicent, et confirment. »", + "candidate_score": 0.626305, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_804", + "psc_text": "Dist. 7, c. 5: « Qui scienter de silentio infra abbatiam intus vel foris rupto se recognoverit, et culpabilis inventus fuerit, uno die sit in pane et aqua, et in capitulo verberetur; qui vero passim et ex consuetudine illud fregerint, si saepius correpti non emendaverint, omni sexta feria sint in pane et aqua usque ad congruam emendationem, et ad nutum proprii abbatis ultimi omnium habeantur. » Similiter Constitutiones sanctimonialium Strictioris Observantiae ejusdem ordinis in Hispania Cap. 12: « Poenitentia injungenda illi quae silentium solverit, est disciplina, et aqua et panis humi, in quo abbatissa raro dispenset. » Statuta vetustissima Gallica pro monialibus B. Mariae Sopwell in Anglia, a Michaele S. Albani abbate ante annos trecentos renovata: Pur ceo que vous estes tenus par la reule de Seint Beneyt à la silence tenir en l' Eglise, en l' encloistre, en le refeytour, et en le dortour: vous commendoms que la silence", + "candidate_score": 0.625981, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_25", + "bdc_text": "geht vielleicht Meganders Katechismus - dessen Titelseite die Angabe \"Durch Caspar Großmann in fraagswyß gestellt\" trägt - auf eine Vorlage von Haller und Kolb zurück , oder handelt es sich dabei um einen Lapsus ?", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2840", + "psc_text": "doctus et litteratus, ex concilio Aquisgranensi, decernente (Can. 63) « ut docti 679 fratres eligantur, qui cum supervenientibus loquantur. Legatur coram hospite lex divina ut aedificetur. ] Circa hanc lectionem plurima hic occurrunt observanda. Primo, nomine legis divinae non solum Decalogus, aut quinque Moysis libri intelliguntur, sed utrumque Vetus et Novum Testamentum, imo « omne verbum ex lege divina sumptum quod aedificat, » inquit Bernardus Cassinensis. Quid vero absolute legendum sit, vix aliqui definiunt. Olim in Cassinensi asceterio « coram hospitibus legebantur exhortationes quaedam excerptae ex libris divi Gregorii papae, » ut testatur Paulus Augustinus a Janua. Has exhortationes sive sermones in Cassinensi bibliotheca vidit noster Mabillonius. Rodulfus abbas monasterii S. Theodorici prope Rhemos, coram Roberto Flandrensium comite, et Danorum regina Vitam S. Theoderici (Saec. I Ben) jussit legi, ut scribit Adalgisus in lib. Mirac. ejus, cap. 15. Denique Patres congregationis Anglicanae statuunt (In cap. 53), ut « ducatur ad", + "candidate_score": 0.625734, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1852", + "psc_text": "2, 4, 6, illud quod duobus in una scutella ministrabatur ex eodem Udalrico. De Cisterciensibus ita liber Usuum, cap. 108: « Ubi quatuor hebdomadarii coquinae fuerint, duo una die, et duo alia vicissim serviant. » His tamen adjungebatur cellerarius ex cap. 76, in quo sic legitur: « Cellerarius, et coci praevideant, ut ambo pulmentaria priusquam campana pulsetur (si sic tamen viderit expedire) per mensas disponant. » Quem morem forte respicit locus ex Vita S. Stephani, abbatis Obazinensis, lib. II, num. 19, quo cellerarius ex ejus praecepto refectorium praeparasse, et mensas mantilibus ornasse dicitur (Miscell. Baluz., tom. IV). Praeterea tam apud Cluniacenses quam apud Cistercienses a coquinae hebdomadariis distinctus erat refectorarius, qui, adjutus ab aliis fratribus, si necesse esset, quotidie refectorium parabat, mantilibus, cochlearibus, cultellis, pane et vino mensas sternebat, cujus officium fusius descriptum habes apud Udalricum, lib. III, cap. 21, in Consuetud. S. Benigni, cap. 42, et in lib. Usuum", + "candidate_score": 0.625668, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1352", + "psc_text": "facit Chronicon Moisacense his verbis: « Anno tertio Ludovici factum est concilium magnum Aquisgrani in mense Augusto; et praeceptum est, ut monachi omnes cursum S. Benedicti cantarent ordine regulari. » Sed et Paulus V, pontifex maximus, qui nostra aetate breviarium pro omnibus sub Regula S. P. Benedicti militantibus instituit, eamdem Psalterii dispositionem illibatam servari voluit; ut merito eos increpet Hildemarus, qui ordinatam 322 a S. Patre psalmorum dispositionem mutare praesumpserant; qua de re etiam queritur Walfridus in lib. de Eccles. Reb., c. 25, quamvis pauci tantum monachi, et non omnes Romanum suscepissent officium, ut constat ex Supplemento Amalarii, ejusdem aetatis scriptoris, qui monachorum officia a clericalibus diversa tum fuisse testatur. Vid. Bened. Haefteni l. VII, tract. 5, disq. 4 et 5. Caeterum observo hic cum Hildemaro et quibusdam aliis verba S. Benedicti solam psalmorum dispositionem tangere, non autem hymnorum, versuum, lectionum, etc. Dum omnimodis id attendatur, ut omni hebdomada Psalterium", + "candidate_score": 0.625643, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_15_17", + "bdc_text": "Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ; Henrich , aao , S. 81 und Anm. 1 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2702", + "psc_text": "propter frequentes et perpetes in regno principum discordias, omnis antiquorum Patrum deperit instituta traditio (Cap. 1 saec. IV Bened.). » Additque: « Tunc etiam et alia monasteria sunt suo honore privata, nudatae rebus ecclesiae, et plurimae subversae. » Nec magis eis favet quem citant truncatus concilii Vernensis canon; quem, ut plene intelligatur, plenum et integrum hic referre opus est: « In locis sanctis, hoc est monasteriis, alios studio, nonnullos desidia, multos necessitate victus et vestimenti a sua professione deviare comperimus (Cap. 12). » Hoc in canone studium opponitur necessitati; necessitas vero non opponitur nisi spontaneae voluntati; studium igitur hic loci non pro litterario exercitio sumitur, sed pro corrupta animi propensione in malum. Atque eo sensu Vernensis concilii canonem Gallice reddidit qui nuper dissertationem de hemina vini Benedictina vulgavit, vir doctissimus, ubi sic loquitur (In resp. ad object., n. 6): Le concile de Vernon tenu sous Charles le Chauve témoigne qu'", + "candidate_score": 0.625136, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_998", + "psc_text": "probatissimos habitum aliquando conspeximus; sed ne discretionis quidem aut scientiae gratiam consecutum. » Eamdem rationem adducit lib. I, cap. 3, et lib. II, cap. 18; et S. Basilius Regul. brev., interrog. 138; et S. Bern. de Grad. humil. cap. 14. Quarta ratio secundum Boherium est, quod singularis monachus abnegatam in professione propriam voluntatem iterum sibi vindicat, contra id quod promisit; quo nomine apud suos conqueritur S. Bernardus (Serm. 19, in Cant.): « Non vultis esse communi contenti vita, non sufficit vobis regulare jejunium, non solemnes vigiliae, non imposita disciplina, non mensura quam partimur vobis in vestimentis et alimentis: privata praefertis communibus; qui vestri curam nobis credidistis, quid rursus de vobis vos intromittitis? Nam illam, qua toties Deum conscientiis vestris testibus offendistis, propriam scilicet voluntatem ecce nunc iterum magistram habetis, non me; illa vos naturae docet non parcere, rationi non acquiescere, non obtemperare seniorum consilio vel exemplo, non obedire nobis. »", + "candidate_score": 0.625046, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2702", + "psc_text": "propter frequentes et perpetes in regno principum discordias, omnis antiquorum Patrum deperit instituta traditio (Cap. 1 saec. IV Bened.). » Additque: « Tunc etiam et alia monasteria sunt suo honore privata, nudatae rebus ecclesiae, et plurimae subversae. » Nec magis eis favet quem citant truncatus concilii Vernensis canon; quem, ut plene intelligatur, plenum et integrum hic referre opus est: « In locis sanctis, hoc est monasteriis, alios studio, nonnullos desidia, multos necessitate victus et vestimenti a sua professione deviare comperimus (Cap. 12). » Hoc in canone studium opponitur necessitati; necessitas vero non opponitur nisi spontaneae voluntati; studium igitur hic loci non pro litterario exercitio sumitur, sed pro corrupta animi propensione in malum. Atque eo sensu Vernensis concilii canonem Gallice reddidit qui nuper dissertationem de hemina vini Benedictina vulgavit, vir doctissimus, ubi sic loquitur (In resp. ad object., n. 6): Le concile de Vernon tenu sous Charles le Chauve témoigne qu'", + "candidate_score": 0.624696, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_37", + "bdc_text": "Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3447", + "psc_text": "hora, non diversis, vota pronuntiare experientia docuerit: quod confirmat auctoritate Petri Walnen, et Walloncapellii, qui idem sentiunt. Et certe ita observatum fuisse olim apud nostros Dionysianos a majoribus accepi. In Institutionibus etiam ordinis Cisterciensis haec lego (Dist. 10, cap. 2, et Antiq. Definit. dist. 11, c. 2): « Novitiorum autem qui primus ingreditur capitulum, si perseveraverit, prior habeatur, etiamsi benedicatur posterior ante ipsum. » Et in Statutis Guigonis (Cap. 26): « Ordinem autem sive in refectorio, sive ubicunque, eum cuncti tenemus, quem singulis suus dedit adventus: » a quo derogant antiqua Statuta Carthusiensium dum scribunt (Part. II, cap. 24), ut « quando novitii duo ad aliquam domum veniunt, qui posterior venit, si prius professionem lecerit, primus deinceps remaneat. » Sed in his omnibus laudabili cujusque congregationis consuetudini insistendum existimo: neque vero ita ad litteram accipiendum esse exemplum a S. Benedicto propositum, quod forte duntaxat proposuit, ut clarius doceret eum qui", + "candidate_score": 0.624464, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3574", + "psc_text": "explicare; » et Regulae Tarnatensis: « Ad praepositum praecipue pertinebit ut ad abbatem, cujus est apud nos major auctoritas, referat quod modum et vires ejus excedit. » Qui praepositus, si repertus fuerit vitiosus aut contemptor sanctae regulae. ] Hic observat Boherius in suo secundo commentario quosdam hujus occasione textus negare eam quam habemus Regulam a S. Benedicto scriptam fuisse, eo quod sanctam illam appellet, ac proinde abnuendam esse fidem his quae a Gregorio Magno lib. II Dialogorum scribuntur. Verum non ideo S. Pater Regulam suam appellavit sanctam, quod a se scripta sit, sed quia sancta et salutaria continet praecepta, quorum praxis ad supremum perfectionis fastigium perducit. Comprobatus. ] Neque enim simplex suspicio hic sufficere debet. Admoneatur verbis usque quater. ] Idque secreto, secundum Bernardum Cassinensem, et quidem ab abbate, juxta Boherium. Nam simplex monachus bis, decanus ter, praepositus quater admoneri debet. Si non emendaverit, adhibeatur ei correctio disciplinae regularis. ]", + "candidate_score": 0.623938, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1414", + "psc_text": "recedant. » Idem habet Regula S. Macarii c. 15, et Regula S. Pachomii (Art. 11 in cod. Regul.): « Quando in collecta orant fratres, nemo egredietur absque jussione majorum. » Sed hujusmodi leges non magni pendebat negligens ille monachus, S. Mederici abbatis discipulus (In ejus Vita, n. 7, saec. III Bened., part. I), qui « statim ut synaxeos oratio consueta finienda esset, et antequam genua flecteret, ab ecclesia exiret; » cujus ille morbum pane benedicto sanavit. Denique Benedictus Haeftenus (Catechism. monast., part. I, disq. 6, § 2) hunc locum intelligit de oratione mentali et secreta, quae expleto opere Dei fieret in conventu, nixus maxime S. Gregorii testimonio, quod modo retulimus, et explicuimus; eamque una hora integra perdurasse existimat in suo ad Vitam S. Benedicti commentario, c. 4, quod an sit orationem breviare, judicare quilibet potest. Ejus sententia hoc argumento stabiliri potest, quod S. Benedictus superiori capite egisse videatur de toto", + "candidate_score": 0.623104, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2082", + "psc_text": "corps de nostre Seigneur, que l' en seult recevoir à la messe. Expositio Theobaldi Artaldi Coelestini: Pour la sainte communion, que le liseur a reçuê nagueres en la messe, etc. Versio Guidonis Juvenalis: Pour la sainte communion, qu' il a reçû, afin qu' il ne demeure rien entre les dents ou ailleurs, qu' on peut gecter en lisant pour les fleumes qui viennent. Expositio Matthiae Lamberti: A cause de la sainte communion, de peur qu' en crachant il advienne quelque irreverance à icelle pour les flegmes qu' il pourroit jetter en lisant. His accedit antiquissima omnium versio Alemannica ante annos nongentos a Kerone sancti Othmari discipulo facta, quae communionis vocabulum ita vertit Kemeinsamii, tum majoris explicationis gratia addit scilicet corporis et sanguinis Christi. Praetereo recentiores commentatores Antonium Perez et Joannem Craesbeeck, qui etiam ex hoc loco inferunt quotidianam apud veteres monachos eucharistiae perceptionem; et Nicolaum Bravum, Hugonem Menardum, Carolum Cointium,", + "candidate_score": 0.622957, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2350", + "psc_text": "Bened.) « in quarta feria et sexta ab omnium ciborum pabulo exstitit alienus, quam observationem jejunii in quarta feria explevit, eo quod in ea sacrilegi et rei facti Judaei sanguineum, ut auctorem suum Dominum morti traderent, pactum statuerunt: sexta autem feria, quia id quod de corde conceperant, ipsum cruci affigentes, in hac opere compleverunt. » Eamdem etiam rationem profert sanctus Augustinus ad Casulanum scribens, et Richardus de S. Angelo in hunc locum. Verumtamen Hildemarus adhuc altius hujus consuetudinis originem repetens: « Haec, inquit, consuetudo jejunandi quarta feria et sexta feria, orta est a sanctis Patribus, nec non et Judaica consuetudo fuit, sicut Pharisaeus dicit: Jejuno bis in sabbato. » 561 Istud jejunium sub finem saeculi septimi, saltem a nonnullis, adhuc observabatur, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, cap. 5 (Saec. II Ben.): « Erat namque sexta sabbati, inquit, qua plerique fidelium ob reverentiam dominicae passionis usque ad horam", + "candidate_score": 0.622618, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.622177, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_390", + "psc_text": "] Juxta illud Scripturae: Qui sapiens est audit consilia Prov. XII . Non patiens ab aliis eorum interrumpi sermones, qui coeperint loqui, donec ex integro consilium expresserint: nec ipse indigne ferens aliquos suae contrariam promere sententiam. Tractet apud se. ] Licet aliud nihil ab abbate videatur desiderare S. Benedictus quam ut fratrum exquirat audiatque consilia, liberam ei postea quidquid libuerit exsequendi potestatem tribuens, idque ipsum exigere videatur natura consilii, antiquus tamen in ordine 94 Benedictino mos invaluit, ut auditis abbas fratrum sententiis, eas non ipse solus, sed cum senioribus sive prudentibus quibusdam fratribus expendat, quaeve sit sanior discernat, ac tandem quid sit faciendum dijudicet, ut patet ex antiquis Regulae commentatoribus Smaragdo et Hildemaro. « Quod consilium unusquisque dederit libenter audiat, et postea in secreto cum senioribus tantum fratribus qui utilius quive inutilius consilium dedit, subtiliter et acute discernat, » inquit Smaragdus. Rem paulo fusius exponit Hildemarus. Hic tradit in primis", + "candidate_score": 0.622106, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3732", + "psc_text": "Vit. Pat. cap. ult.) Vitas Patrum, et Institutiones monachorum Leobardo monacho, ad Majus monasterium recluso direxit, ut eum adversus tentationes praemuniret. Sed et Regula S. Patris nostri Basilii. ] Caesariensis nimirum in Cappadocia episcopi, cujus habemus regulas breviores, et fusius disputatas, et alteram ex utrisque conflatam, quam ex Graeco in Latinum Rufinus Aquileiensis presbyter convertit, cum monasticis Constitutionibus, quas omnes hoc in commentario non semel citavimus: unde miramur Boherium Basilii Regulam, de qua hic S. P. Benedictus, Basilio cuidam monacho a Caesariensi episcopo distincto ascripsisse: nam Regula illa Basilii monachi, quam observant, ut ait, Orientales coenobitae, quamque ipse multoties citat, haudquaquam est alia ab illis quas scripsit Caesariensis episcopus. Quod vero S. Benedictus eum vocat Patrem et suum, non inde sequitur eum militasse sub S. Basilii institutis; sed eum Patrem appellat, vel honoris gratia tanquam antiquiorem, juxta illud S. Augustini: « Honorificentiae causa Patres appellamus eos qui nos vel tempore", + "candidate_score": 0.621901, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3445", + "psc_text": "discrepans, nulla conversionis habita ratione, ordines ab abbate vult quotidie confundi, ut nullus inter fratres videatur primus, nullus appareat novissimus: Abbas, inquit (Cap. 92), « semper eorum confundat gradus, vicibusque ad mensam secus se sedere faciat, vicibusque in oratorio jubeat secus se universos stare, universos vicibus post se psalmos imponere, ut nullus de secundo honore jam reddatur elatus, sive de ultimo gradu aliquis se faciat desperatum. » Sed ad S. Benedicti textum revertor. 826 Cum omnes, ut convertuntur, ita esse S. Pater instituerit, quaerunt an ab ingressu in monasterium, an vero ab emissa professione conversionis tempus intelligendum sit. Posterius asserit Boherius, prius Haeftenus. Fundamentum Boherii est maxime, quia fratres perfecte non convertuntur, nisi per professionem monasticam, per quam tunc primum duntaxat in congregatione suscipi et reputari incipiunt. Contrarium elicit Haeftenus (Lib. III, tract. 3, disq. 6) ex ipso S. Regulae textu, quem ipse S. Benedictus quasi exponens, dicit, ut qui", + "candidate_score": 0.621858, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3597", + "psc_text": "de foris benedictionem petere dicentes benedic, vel aliquid hujusmodi, ut patet ex citata Vita S. Eudociae, et ex Regula Magistri, cap. 1. Cui expositiodi favet antiqua versio Gallica Joannis de Précis, ita reddens, ou dogne beneisson; et alia recentior, ou qu' il donne quelque parole de bénédiction. At prior expositio, quae omnium fere est commentatorum, praestat, monasticae humilitati magis consentanea, et ad S. Benedicti mentem magis accedens. Nam cap. 53 ab obvio hospite vult peti benedictionem: unde etiam S. Benedictus Anianensis in sua Regularum Concordia pro benedicat legit benedic. Antiqua alia versio Gallica alium sensum hujus vocis reddit, quasi 863 janitor aliquam ad Deum precem funderet, ita nimirum vertit, ou benere Dieu. Similiter Guido Juvenalis, ou bénisse comme disant: Benedicamus Domino. Idem habet alia recentior Gallica versio. Aliter etiam Boherius: « Hic benedicere ponitur pro bona verba dicere, ut dicat pulsanti: Bene veneritis; vel: Benedictus Deus qui vos huc misit.", + "candidate_score": 0.621809, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_14_16", + "bdc_text": "HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2077", + "psc_text": "in secunda libri sui editione, non de communione eucharistica S. Benedictum intelligit, sed de communione precum et charitatis; cujus a lectore signum aliquod S. Pater omnibus dari voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium sane charitatis indicium frustulum panis privatim edere ante lectionem! Et hanc interpretationem ab eruditissimo et in traditione versatissimo viro accepisse se fatetur dissertator; cui non deferre haudquaquam potuerit. Ita praevaluerunt in gratiam viri doctissimi, doctioris fortasse semel praeconcepta praejudicia. Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sensum opinionem singulari tractatu refutavit noster Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua dissertator gloriatur, licet nullum inde protulerit argumentum aliqua auctoritate firmatum, contenti erimus. Itaque sancti Benedicti textum de communione eucharistica intelligendum esse constans est omnium qui a tempore sancti Benedicti scripserunt hanc in rem, auctorum sententia. In primis Magister, qui ante mille annos suam scripsit Regulam, ex Benedictina magna ex parte desumptam, sancti", + "candidate_score": 0.621604, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_14_16", + "bdc_text": "HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3648", + "psc_text": "Instit., dist. 6, cap. 1. Ne quis fratrum de ignorantia se excuset. ] Ex his postremis hujus capituli verbis recte omnino Bernardus Cassinensis infert, non modo legendam, sed insuper exponendam esse Regulam; alioquin de ejus ignorantia posset se aliquis excusare. Et certe nonnulla occurrunt in textu Regulae loca quae varios possunt sortiri sensus, nec facile, ni exponantur, intelligi queunt. Bernardo lucem praetulerat Hildemarus, « quia, inquit, nihil valet illa lectio, nisi fuerit ejus traditio adhibita. » Hinc congregata Aquisgrani synodus decernit (Can. 70). « ut ad capitulum lectio tradatur (id est exponatur). Similiter ad collationem, si tempus fuerit opportunum. » Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus.", + "candidate_score": 0.621324, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1016", + "psc_text": "S. Bernardi auctoritas (Serm. 64, in Cant.): « Publice praedicare nec monacho convenit, nec novitio expedit, nec non misso licet. » Gilberti de Hoillandia (Serm. 18 in Cant.): « Nemo praedicationis officium assumat, nemo sibi sumat honorem nisi vocatus a Deo. » Et certe recte argumentatur auctor Sermonum ad Fratres in eremo, cum dicit (Serm. 23): « Officium vestrum est non solum carnem jejuniis, abstinentia escae et potus affligere, quantum valetudo naturae permittit; sed etiam mundum contemnere, et non doctoris 239 appetere cathedram, sed in cilicio et cinere perseverare in eremo debemus. » Vide Petri Blesensis epist. 13. Caeterum quam hic tradit hujus loci Regulae explanationem Petrus Boherius, eamdem sequitur Julianus Warnier in eo quem conscripsit libro de Antiqua et vera Regulae S. Benedicti praxi, cap. 35. Monstrante Scriptura quia in multiloquio non effugitur peccatum. ] Hanc sententiam supra exposuimus. Et quia vir linguosus. ] Vir linguosus ex S. Augustino", + "candidate_score": 0.621221, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_14_16", + "bdc_text": "HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1553", + "psc_text": "l. X, c. 27)? cujus excommunicationem certe non contempsit imperator, licet omnino eam improbet S. Odo abbas Cluniacensis lib. I Collat. Secundo. Regula S. Benedicti non fuit ab initio approbata ab Ecclesia, cujus est hujusmodi excommunicandi potentiam dare. Huic argumento respondet Haeftenus tacite approbatam fuisse ab Ecclesia Regulam S. Benedicti, nec opus fuisse tunc expresso apostolicae sedis diplomate, quod necdum hoc sibi reservasset Ecclesia, sed satis fuisse episcopi in cujus dioecesi monasteria aedificabantur approbationem. Certe longe alia est hodierna Ecclesiae disciplina a disciplina illorum temporum. Tertio. Gravior esset monachorum conditio, si pro quavis graviori culpa, hoc est pro quovis mortali peccato excommunicentur. Sed non eo ipso quo quis in graviorem culpam incidisset, nisi forte ob materiae gravitatem, excommunicatione feriebatur; nam triplex ex parte excommunicantis praecedere debet monitio; et ex parte excommunicandi contumacia et contemptus. Deinde hoc statuto non praeceptum abbati dedit S. Pater, sed potestatem, qua ille cum summa discretione", + "candidate_score": 0.620921, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_87_89", + "bdc_text": "in seiner 1541 revidierten und neugedruckten Form ( HBBW XI [Nr. 1478 ] 104 , Anm. 4 ; Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 . und 17. Jh. , http:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2844", + "psc_text": "Tertio, haec olim lectio fiebat in auditorio, ut patet ex Vita sancti Guillelmi ducis et monachi Gellonensis (Saec. IV Ben.), ubi narratur quomodo suo susceptus fuerit in monasterio. Ac primo quidem num. 21, longe occurritur ei a fratribus, ducitur ad orationem, ecclesiaeque dona confert. Et postea, num. 22: « Completa oratione, factaque cunctis altaribus 680 sua cuique digna veneratione . . . . itur in auditorium, et osculatis fratribus, lectaque ex more lectione, factoque pro tempore brevi sermone de animae aedificatione, mox vir Dei subinfert, et indicat manifeste cur ipse venerit. » Idem videre est apud Ekkehardum in lib. de Casibus S. Galli cap. 11, ubi referens qua ratione episcopi et abbates ad visitandum S. Galli asceterium missi ab Ottone imperatore recepti fuerint: « Adveniunt omnes, inquit, festive receptis Cives apostolorum responsorium canitur. Abbas in auditorio debilis residens, introductis quidem eis assurgit. Legitur considentibus lectio de charitate et de pedisequa", + "candidate_score": 0.62067, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_14_16", + "bdc_text": "HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3608", + "psc_text": "artes diversae intra monasterium exerceantur. ] Tale erat Fuldense coenobium sub Sturmio abbate, teste Eigile abbate in ejus Vita, num. 20; tale Flaviacense sub S. Geremaro, ex ejus Vita, num. 25; tale Solemniacense ex Vita S. Audoeno in Vita sancti Eligii; tale Lesciense ex Vita S. Hiltrudis, num. 3; tale Centulense ex Hariulfi Chronico, lib. II, cap. 7; tale Talipiacum ex gestis S. Aldrici, num. 28; tale Sanctigallense ex antiqua ejus delineatione; tale denique Divionense S. Benigni ex ejusdem Chronico. Talia etiam construi volebat monasteria Moguntinum sub Carolo Magno concilium, S. Benedicti praeceptum renovans his verbis (Can. 20): « Dignum et necessarium est, ut missi per quaeque loca directi simul cum episcopo uniuscujusque dioecesis perspiciant loca monasteriorum canonicorum pariter et monachorum, similiterque puellarum, si in apto et congruo loco sint posita, ubi necessarium commodum possit acquiri, quod ad utilitatem pertinet monasterii, sicut in S. Regula dicitur: Monasterium autem ita debet", + "candidate_score": 0.620454, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_514", + "psc_text": "1222, apud Spelmannum Tom. II Conc. Angl. p. 189 his verbis: « Omnia victualia religiosis apponenda sine subtractione aliqua eis apponantur, tam in conventu quam alibi, ubi reficiuntur; et de omnibus appositis totum residuum sine diminutione ita cedat in eleemosynam, per eleemosynarium egentibus fideliter erogandum; ita quod nec abbas, nec prior, nec eleemosynarius possit contra hoc dispensare: et quicunque statutum istud, vel illud de indumentis admittere vel observare noluerit, si sacerdos fuerit, a celebratione divinorum; si minoris ordinis vel monialis, a communione Dominici corporis usque ad plenam satisfactionem suspendatur. » Et Benedictus papa XII in sua Constitutione, cap. 18: « Quidquid de administratis (cibis) supererit, eleemosynae applicetur per illum qui ad hoc fuerit deputatus; nec aliquis alius per se, vel per alium de refectorio seu infirmitorio, vel alio loco in quo monachi comedent, aliquid extrahere, vel alibi deferre, seu alteri usui applicare praesumat: quod si fecerit, pro qualibet vice per", + "candidate_score": 0.620428, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_15_17", + "bdc_text": "Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ; Henrich , aao , S. 81 und Anm. 1 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2685", + "psc_text": "Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo XII ineunte antiquum priscorum monachorum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis ordinis sui cunabulis studiis litterarum operam dare coeperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet ex libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui liber complectitur varias definitiones ab initio ordinis in capitulis generalibus editas usque ad annum 1134, quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere", + "candidate_score": 0.620297, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1065", + "psc_text": "propter silentii nocturni religionem, quam ea ratione non violare impossibile fuisset, nisi cum Bernardo Cassinensi intelligamus de psalmorum silenti sibimet decantatione: licet eam fuisse communem et pene generalem ordinis nostri per X, XI et XII saeculum consuetudinem pro comperto habeatur. Quarto, dico S. Benedictum hoc loco duo attigisse, lectiones et psalmos: multum autem in eam propendeo sententiam, quae tenet S. Patrem praescripsisse ut rudiores cantandas sive recitandas publice lectiones privatim praeviderent, et Psalterium ipsum memoriter discerent 251, maxime cum nondum inventa arte typographica, mss. codices multis referti mendis in infinitos errores inter legendum juniores et imperitos inducerent, morisque fuerit apud veteres monachos Psalterium memoriter discere: nam meditari apud antiquos saepe sumitur pro simplici lectione, ut in secunda Regula SS. Patrum cap. 5, sive pro studio; unde antiqua versio Gallica ms. Conchensis monasterii hunc Regulae textum ita vertit: Le temps qui reste après vigile soit occupé à dire Psautier ou à", + "candidate_score": 0.620191, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1599", + "psc_text": "De verberibus, sive, ut nunc loquuntur, de disciplina diximus in lib. II de Antiq. monach. Ritib., c. 11. Quod si nec ita se correxerit, etc., tunc abbas faciat quod sapiens medicus. ] Hic observat Hildemarus sapientis prudentisque esse medici non statim mutare aut multiplicare temere remedia; sed iisdem semper uti donec inutilia reddantur, atque ad alia transeundi cogat necessitas. Ex quo infert abbati tanquam sapienti animarum medico non ita propere transeundum ab uno gradu ad alium, nec verbi gratia statim ut aliquem privatim monuit, hunc publice objurgare debere; aut ut publice objurgavit, statim excommunicare; sed aliquandiu exspectare, si forte sua patientia delinquentem ad poenitentiam adducat. Si exhibuit fomenta, si unguenta exhortationum, etc.] Quosdam hic veluti gradus describit per quos ad ferri praecisionem, hoc est ad ejectionem e monasterio medicus spiritalis tandem ascendere debeat. Sex praecipue numerant Hildemarus, Bern. Cass. et Boherius (Vide Cons. Bened. tom. IV Anal.), scilicet 1º binam", + "candidate_score": 0.620068, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_417", + "psc_text": "Boll. 4 Mart.: « Ante altare eum ducens, regulari disciplinae subdidit, atque tam acriter verberare coepit, ut inter dolores exclamaret. » Certe disciplinam in Regula S. Benedicti pro corporali aliqua vindicta sumi patet ex ejusdem Regulae cap. 65, ubi vitiosum praepositum verbis admoneri praecipit usque quater, et si non emendaverit, addit, adhibeatur ei correptio disciplinae regularis. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat. ] Primo cum timore Dei, quia, ut dicit citatus a Boherio Cassiodorus, « semper bene geritur, si coelestis metus humanis moribus apponatur. » Deinde cum observatione regulae, ut ostenderet non minus abbatem quam monachos regulae subdi. Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. ] Quod frequenter abbati S. Pater ingerit, praesertim cum aliquid ei potestatis concedit, ut de accepto et concesso honore haud extollatur, ac semper cogitans quale suscepit onus, in Dei timore permaneat. Si qua vero", + "candidate_score": 0.619621, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_834", + "psc_text": "aqua, et in capitulo verberetur, nisi prius completa parte poenitentiae potus aquae, et aliorum cibariorum abstinentiae de vera humilitate poenitentis, et de ipsius firmo proposito emendandi priori vel ejus locum tenenti fore cum eo super residuo poenitentiae videbitur dispensandum; et si saepius sic correctus non emendaverit, ex tunc pro qualibet transgressione per duos dies in solo refectorii, aliis comedentibus, ser dens pane grosso familiae et aqua contentus existatac illis duobus diebus in capitulo vapulet; nec supe; iis a priore vel alio praesidente valeat dispensari, majori poena per priorem ulterius puniendus, si hoc meruit protervitas contumacis. » Praedictis quatuor locis silentio destinatis Cistercienses addunt scriptoria (Lib. antiq. Definit., dist. 7, cap. 5), ubicunque ex consuetudine scribunt monachi. Addendus insuper focus communis, in quo, ex antiquo ordinis nostri more, inviolabile silentium servabatur, ut patet ex Hildemaro, antiquissimo Regulae commentatore in 195 hoc caput ita scribente: « Si hiemis tempus fuerit, et propter", + "candidate_score": 0.619114, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_14_16", + "bdc_text": "HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.618935, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3483", + "psc_text": "Hoc notandum est, quia in hoc loco, hoc quod dicit, quamvis parva, subintelligitur si media pars congregationis saniore consilio, sive etiam pars major congregationis saniore consilio elegerit, illis consentiendum est qui saniore, id est meliore consilio eligunt. Quid est parva congregatio? Verbi gratia, si quinquaginta monachi sunt qui malum abbatem eligunt, et sunt duo boni fratres qui meliorem abbatem eligunt, istis duobus consentiendum est, et non illis quinquaginta, etc. » Nam, si nihil desit in textu ejus, primo minorem congregationis partem intelligere videtur mediam fratrum partem; deinde contrarium docere, asserens duorum melius consilium quinquaginta malis esse praeferendum, id quod aliis hujusmodi exemplis confirmat. Huic sententiae omnino opponitur Joannis Caramuelis opinio, qui in suo super Regulam S. Benedicti commentario, n. 1479, ad hunc locum sic scribit: « Verba sunt difficilia, et ni bene examinentur, vere schismatica apparent. Si pauci saniori consilio quempiam eligant, ille sit abbas. Sed quis resolvat utra pars", + "candidate_score": 0.618692, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_14_16", + "bdc_text": "HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_692", + "psc_text": "tempus est ut in Belgium pertranseamus. Ibi insign ora haud dubium monasteria censeri debent Elnonense S. Amandi, Sithivense S. Bertini, et Laubiense, in quibus omnibus olim ecclesiae feminis haudquaquam patebant Spicil. tom. IV. De Elnonensi luculentum habemus testimonium in Supplemento Milonis de vita S. Amandi cap. 6, ubi S. praesulis corpus translatum dicitur ex S. Petri basilica Saec. II Bened., p. 726 ; « quae quoniam pro sui parvitate tanti praesulis tumulo visa fuit incongrua, atque etiam secundo sexui propter monachorum habitacula inaccessa, frequenti religiosorum virorum conventu visum est aliam magnitudine praestantem debere aedificari, quae ex utroque sexu a confluenti illo sufficeret multitudini populari, nimirum extra monasterii ambitum. » De Sithivensi nihilominus constat ex lib. II Miracul. S. Bertini, cap. 12, a tempore 162 S. Abbatis usque ad annum 938 Saec. III Bened., part. I, quo Adala, Flandriae comitissa, « cum saepissime magnis infirmitatibus esset aggravata, desiderare coepit ut in", + "candidate_score": 0.618511, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2356", + "psc_text": "loquitur (Collat. 21, cap. 23): « Ut ergo et diebus festivis statutae consuetudo solemnitatis conservetur, et saluberrimus parcimoniae modus minime transcendatur, sufficit ut indulgentiam remissionis eousque progredi patiamur, ut cibus qui hora diei nona fuerat capiendus, paulo citius, id est sexta hora pro festivitatis tempore capiatur, ea ratione duntaxat, ut escarum solitus modus vel qualitas non mutetur, etc. » Et ex sancto Hieronymo ad Eustochium de monachis scribente (Epist. 22), quod « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat, et ventrem cibo non onerent duplicato. » Idem etiam post scriptam S. P. Benedicti Regulam advertere licet in Regula sancti Fructuosi, in qua haec lego: « A Pascha usque ad Pentecosten reficiendum est ad sextam, et monophagia, id est unica refectio conservanda est. » Idem et de nostris Fuldensibus refert Mabillonius (Praefat. ad saec. III, part. I, num. 25), quod scilicet « abstinuere a", + "candidate_score": 0.618317, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1690", + "psc_text": "Fratres non contristet. ] Quod ita exponit Hildemarus: « Nulli debet acrius responsum dare, sed eis bonum sermonem in omnibus tribuere; » sive, ut ait Bernardus, « Nihil faciat vel dicat per quod possint rationabiliter contristari: » verbi gratia, « In denegando quae debet dare, vel in dando tardius quam debeat, » ut loquitur Boherius. Si quis autem frater ab eo forte aliquid irrationabiliter postulet, non spernendo eum contristet, etc.] Ita S. Benedictus, in monasterio S. Sequani cellerarius, et postea abba Anianensis (In ejus Vita, n. 9, saec. IV), « juxta praeceptum Regulae totis viribus sese componere, ac licita petentibus sine mora studebat largiri; male petentibus denegare, impossibilia exquirentibus blande excusare. » Et ante eum sanctus Leobinus factus cellerarius (Saec. I Bened.), « ita se reddidit providum, ut nec superpetenti daret aliquid superfluum, nec indigenti congruum subtraheret alimentum. » Quid autem sive petendo, sive distribuendo observari deceat, docent sequentes versiculi", + "candidate_score": 0.618272, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1212", + "psc_text": "inopinato legere juberentur, irreprehensibiles apud eum invenirentur, » inquit praefatus lib. de Cura eccles. Caroli Magni: quae verba indicant contrariam apud alios consuetudinem. Redeo ad S. Benedicti textum, qui non modo lectiones, sed etiam responsoria breviari imperata: quod qui fieri possit, non facile est disserere. Existimat Bernardus Cassinensis breviari posse minus protrahendo, et cum minori nota, aut etiam in directum sine cantu recitando, addens tamen: Qui melius videt, melius dicat. Eadem est sententia Nicolai de Fractura. Censet nihilominus Boherius futurum nihil incommodi, si his in casibus lectionum aut responsoriorum minuatur numerus. Sed refragatur Hildemarus his verbis: « Non attinet ad numerum lectionum brevietur, sed ad quantitatem lectionum, ut quamvis duodecim sint, tamen breviores sint quam debet. » Duodecimum ergo sacrarum numerum lectionum retinere voluit S. P. Benedictus, quem etiam olim observabant Ecclesiae Gallicanae ut patet ex liturgia Gallic., l. II, p. 106. Quod si contigerit, digne inde satisfaciat Deo in", + "candidate_score": 0.617843, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3648", + "psc_text": "Instit., dist. 6, cap. 1. Ne quis fratrum de ignorantia se excuset. ] Ex his postremis hujus capituli verbis recte omnino Bernardus Cassinensis infert, non modo legendam, sed insuper exponendam esse Regulam; alioquin de ejus ignorantia posset se aliquis excusare. Et certe nonnulla occurrunt in textu Regulae loca quae varios possunt sortiri sensus, nec facile, ni exponantur, intelligi queunt. Bernardo lucem praetulerat Hildemarus, « quia, inquit, nihil valet illa lectio, nisi fuerit ejus traditio adhibita. » Hinc congregata Aquisgrani synodus decernit (Can. 70). « ut ad capitulum lectio tradatur (id est exponatur). Similiter ad collationem, si tempus fuerit opportunum. » Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus.", + "candidate_score": 0.61764, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_13", + "bdc_text": "Ritter , den Druck vergebens zu stoppen und eine Neubearbeitung der von Bucer revidierten Fassung des Berner Katechismus zu bewirken versuchte ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.617549, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_15_17", + "bdc_text": "Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ; Henrich , aao , S. 81 und Anm. 1 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3608", + "psc_text": "artes diversae intra monasterium exerceantur. ] Tale erat Fuldense coenobium sub Sturmio abbate, teste Eigile abbate in ejus Vita, num. 20; tale Flaviacense sub S. Geremaro, ex ejus Vita, num. 25; tale Solemniacense ex Vita S. Audoeno in Vita sancti Eligii; tale Lesciense ex Vita S. Hiltrudis, num. 3; tale Centulense ex Hariulfi Chronico, lib. II, cap. 7; tale Talipiacum ex gestis S. Aldrici, num. 28; tale Sanctigallense ex antiqua ejus delineatione; tale denique Divionense S. Benigni ex ejusdem Chronico. Talia etiam construi volebat monasteria Moguntinum sub Carolo Magno concilium, S. Benedicti praeceptum renovans his verbis (Can. 20): « Dignum et necessarium est, ut missi per quaeque loca directi simul cum episcopo uniuscujusque dioecesis perspiciant loca monasteriorum canonicorum pariter et monachorum, similiterque puellarum, si in apto et congruo loco sint posita, ubi necessarium commodum possit acquiri, quod ad utilitatem pertinet monasterii, sicut in S. Regula dicitur: Monasterium autem ita debet", + "candidate_score": 0.617455, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3661", + "psc_text": "Haeftenum, in lib. II, tract. 4, disq. 3, et Menardum hic. Revertentes autem de via fratres, ipso die quo redeunt, etc.] Ex hoc loco recte inferunt commentatores, sic omnia a viatoribus peragenda esse negotia, ut multa adhuc hora revertentes, monasterium ingrediantur saltem ante completorium. Ita 878 Hildemarus, Bernardus Cassinensis et Boherius in 1 commentario. Hildemari verba haec sunt: « Non dixit S. Benedictus, ipsa nocte qua redeunt, sed ipsa die, eo quod intentio S. Benedicti fuit ut in die veniat monachus, quatenus per omnes canonicas horas ante quas venerit, valeat negligentias suas abstergere: unde pro hac causa in terra nostra consuetudo est, et debet etiam fieri, ut tali hora debeat venire, ut etiam ad completorium paratus esse possit, si aliis horis non potest, ut hoc capitulum valeat implere, ne praevaricator suae professionis existat. Aut certe si non potest tali hora venire, aut vadit ad mansionem in alterum locum nostrum, si", + "candidate_score": 0.617429, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_14_16", + "bdc_text": "HBBW XI 75f. 104 ) . Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3425", + "psc_text": "in secundo comm. electio est « votum, vel postulatio, aut approbatio. » At ex Bernardo Cassinensi electio hic pro sola approbatione sumitur. Et voluntas abbatis. ] Voluntatem Bernardus Cassinensis mandatum interpretatur; Boherius mandatum, vel licentiam. Promovere voluerit. ] Altiori gradu, aut officio donando. Qui tamen regulam a decanis vel praepositis constitutam sibi servandam sciat. ] Id est « quod a decanis et praepositis sibi imperatum fuerit custodiat, » inquit Hildemarus. Regula enim pro praecepto hoc loco sumitur, quemadmodum docet Bernardus Cassinensis: nam nec decani, nec praepositi regulam edere possunt, ut scribit Boherius: quamvis Richardus de S. Angelo ex hoc textu inferat, « quod decani, sive praepositi possunt aliquid ordinare, sive statuere in monasterio, » citatque argum. extra de constitut. Cum accessissent. Quod si aliter praesumpserit, non sacerdos, sed rebellio judicetur. ] Quod duobus modis intelligi potest: vel ut aestimetur rebellis, vel ut puniatur tanquam rebellis. Duplicem hunc sensum aperit Hildemarus", + "candidate_score": 0.617279, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_803", + "psc_text": "49, cap. 10. Caeterum extra hujusmodi colloquia, de quibus hactenus fuse disseruimus, quaeque erant rara, perpetuum monachi silentium servabant, 188 gravissimis etiam subjicientes poenis illud temere violantes. De his poenis adversus silentii infractores Regula Cujusdam ad Monachos ita decernit Cap. 16: « In omnibus nihil loquendum, nisi quod necessitas poposcerit. Si quis praeter hanc disciplinam, cum clamore et acerbiore sermone responderit, notetur usquequo corrigatur. Si autem hoc vitio curari non poterit, ejiciatur ab unitate fratrum. » Poenae incerti auctoris apud S. Basilium, n. 15: « Si quis vesper post Pater noster inveniatur colloquens, excommunicetur. » Liber Antiquarum Definitionum ordin. Cisterciensis Dist. 7, c. 5: « Qui scienter de silentio infra abbatiam intus vel foris rupto se recognoverit, et culpabilis inventus fuerit, uno die sit in pane et aqua, et in capitulo verberetur; qui vero passim et ex consuetudine illud fregerint, si saepius correpti non emendaverint, omni sexta feria sint in", + "candidate_score": 0.616569, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1325", + "psc_text": "arridet. Nam S. Benedictus in Regulae c. 21 decanos in sola majori congregatione instituit, verum supra duodecim aut quindecim monachos, vel circiter, sufficiunt abbas et praepositus. Major ergo congregatio haud potest esse, nisi ubi duo minimum existunt decani, singuli supra denos monachos constituti, et super utrosque abbas et praepositus, hoc est viginti quatuor. Atque ita sentit Hildemarus in cap. 21 scribens; additque secundum usum eam esse majorem congregationem in qua sunt quadraginta et triginta monachi. Cum antiphonis; si vero minor in arrectum psallantur. ] Quid sit cum antiphona psallere, quid in directum, explicat Haeftenus his verbis (Lib. VII, tract. 4, disq. 3): « Voluit S. Benedictus per psalmodiam cum antiphona designare eam divini officii partem quae fit cum nota et melodico concentu; quod ipse satis indicat: cum enim dixisset modulatis, ut supra diximus, sex psalmis, idipsum paulo post exprimens ait: Post quas lectiones sequantur ex ordine alii sex psalmi cum", + "candidate_score": 0.616362, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.616188, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3143", + "psc_text": "Regula per ordinem. ] Juxta priscorum monachorum instituta, quae venientibus ad conversionem, ut sciant ad quid ingrediuntur, legi Regulam mandant, ut videre est in Regula tertia SS. Patrum, cap. 1; in Regula S. Caesarii ad virgines in recapitulatione, cap. 8; in Regula S. Aureliani, cap. 1; S. Ferreoli, cap. 5; Tarnatensis monasterii, cap. 1, et Magistri. A quibus, si S. Caesarium excipias, in hoc rantum differt S. Benedictus, quod illi semel tantum introeunti sive admisso legendam decernunt Regulam; S. Benedictus vero ter in ipso probationis anno; cujus statutum renovavit Gregorius papa IX in Constitutione pro monachis Benedictinis, decernens, ut admittendis « novitiis dura praedicentur et aspera; et eisdem admissis legatur, et exponatur regula ter in anno, probationis terminis a B. Benedicto constitutis. » Hanc lectionem fieri per ordinem S. Pater instituit, quod Bernardus Cassinensis exponit, ut non sit « superficialis, sed diligens, et expositiva, et intelligibilis. Et hoc est, inquit,", + "candidate_score": 0.614984, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_417", + "psc_text": "Boll. 4 Mart.: « Ante altare eum ducens, regulari disciplinae subdidit, atque tam acriter verberare coepit, ut inter dolores exclamaret. » Certe disciplinam in Regula S. Benedicti pro corporali aliqua vindicta sumi patet ex ejusdem Regulae cap. 65, ubi vitiosum praepositum verbis admoneri praecipit usque quater, et si non emendaverit, addit, adhibeatur ei correptio disciplinae regularis. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat. ] Primo cum timore Dei, quia, ut dicit citatus a Boherio Cassiodorus, « semper bene geritur, si coelestis metus humanis moribus apponatur. » Deinde cum observatione regulae, ut ostenderet non minus abbatem quam monachos regulae subdi. Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. ] Quod frequenter abbati S. Pater ingerit, praesertim cum aliquid ei potestatis concedit, ut de accepto et concesso honore haud extollatur, ac semper cogitans quale suscepit onus, in Dei timore permaneat. Si qua vero", + "candidate_score": 0.614048, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2271", + "psc_text": "tanto temporis intermedio populorum illorum leges non semel mutari. O si quis adeo dissitum testem dissertatori produceret, Deus bone, quam longe valere juberet! Sed videamus num id revera docuerit Nicolaus, quod cum asseruisse dicit dissertator: « Hemina, inquit, est mensura competens ad bibendum in uno prandio; quae usque hodie in Cassinensi monasterio conservatur. Et facta consideratione, sicut de facto sum expertus, parum plus aut minus potest recipere quam petitum, quod est mensura quaedam apud Romanos. Et quod de tali mensura Magister intellexerit, est valde verisimile, ex eo quod in Nursia provincia, unde idem ortus fuit, talis mensura habetur in usu; et homines illius provinciae in emendo vendendoque, communiter circa mensuram hujusmodi usum sequuntur Romanum. » Ex hoc loco optime infertur Romanas mensuras Nicolai tempore Nursiae fuisse in usu. At quando Nursia, Sublacum et Cassinum, totamque Italiam inferiorem complectetur, tunc Nicolaum in testem veritatis. quam probare intendebat, remotissimum adducere poterit; interim", + "candidate_score": 0.613967, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2241", + "psc_text": "Sane 535 cum sanctus Pater tarde venientem ad mensam solum reficere jubet, sublata ei portione sua vini, non de infirmis debilibusque loquitur, sed de sanis maxime. At de his videsis Haeftenum lib. X, tract. 4, disq. 3. Credimus heminam vini per singulos sufficere per diem. ] De nomine heminae consentiunt inter se viri eruditi; at de mensura ipsa non parum litigant. Jacobus Brolius Parisiensis Sancti Germani monasterii monachus, vir doctus et religiosus, varias diversorum sententias refert, nulli tamen certo adhaerens. Prima est Petri Masii abbatis Casalis Benedicti, qui in Constitutionibus suae congregationis (Const. ms. Casalis Ben., cap. 57) heminae mensuram ita definit: « Hemina, sicut a quibusdam expositoribus Regulae accepimus, est mensura continens unam libram cum quarta parte alicujus liquoris; et est quasi tertia pars quartae vini Parisiensis. » Secunda est Smaragdi, qui sanctum Isidorum describens (Isid. l. XVI Orig., c. 25): « Hemina vini, ait, appendit libram unam, quae", + "candidate_score": 0.613938, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1650", + "psc_text": "ei misericorditer concedere iste queat. Atque ita docent explicantque sanctum Benedictum Hildemarus, Bernardus Cass., Boherius in secundo comm., Turrecremata, Theobaldus Artaldus, Matthias Lambertus, Joannes Craesbeeck, Nicolaus Bravus, quibus accensendus est Petrus Venerabilis, qui ad sanctum Bernardum scribens idem argumentum fuse et eleganter prosequitur, ac tandem relato Regulae textu, Sciat sibi omnem reversionis aditum denegari, ita concludit (Lib. I, epist. 28): « Non, inquit, denegatur: sed sciat sibi denegari. In qua sententia cum nihil praecepti inveniatur, non obicem misericordiae posuisse, sed terrorem temerariis in tentasse cognoscitur. Ergo desinite talia loqui, et non Scripturas vestro sensui, sed sensum vestrum Scripturis applicate, et converti veraciter cupientes absque ulla retractatione etiam millies suscipite, alioquin Deo contrarii, et Regulae adversarii inveniemini. » Sed haec subtiliora existimat Menardus, simpliciorem que S. Benedicti sensum esse, ut ei qui tertio de monasterio exiverit, revertenti omnino negetur ingressus; id quod confirmat ex Regula Magistri, qui S. Benedicti mentem explicans", + "candidate_score": 0.613754, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_337", + "psc_text": "Aliquando abbas delinquentium peccata dissimulat, ne forte suis videatur 81 minus mansuetus aut dulcis; at in hoc maxime crudelem se demonstrat. « Crudelis est, inquit S. Basilius Reg. brev. interr. 4, qui tacet, et non arguit, quemadmodum qui venenum sineret in eo qui morsus est a venenata bestia, nec illud auferret; » et Augustinus Serm. 13, de Script.: « Scriptum est: Qui abjicit disciplinam infelix est. Bene potest addi ad istam sententiam: Sicut qui abjicit disciplinam infelix est, sic disciplinam qui negat crudelis est. » Vide S. Basil. Regul. fus. disp., cap. 24 et 25. Sed mox ut coeperint oriri, radicitus ea ut praevalet amputet. ] Apposite S. Joannes Climacus Grad. 5: « Dum vulnus recens est et adhuc calet, facilem habet curationem; ubi vero tempore inveteraverit, et neglectum corruptumque est, difficile curatur, multoque labore, igne, ferro, pharmaco et cauterio indiget. » Idipsum mira arte suos olim discipulos docuit unus", + "candidate_score": 0.613643, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2264", + "psc_text": "quidem locis habemus, Theodoricum justitiae amantem, nulli fraudem inferri voluisse: at exinde nullus concludet Romanas mensuras ab ipso aut ante eum ab alio aliquo mutatas non fuisse. Majorem verisimilitudinem prae se fert locus ex epistola ad Boetium patricium (Lib. I, epist. 10), qua scribit, domesticos protectores equitum et peditum, qui aulae regiae jugiter excubabant, conquestos esse ab arcario praefectorum se pro emolumentis solemnibus integri ponderis solidos non percipere, et in numero gravia dispendia sustinere: quod ille jubet emendari. Tum subjungens nonnulla in laudem arithmeticae, dicit prudenti antiquorum inventione factum esse, quod uncia mystico numero duodecies in libra reperiatur; ac tandem concludit: « Talia igitur secreta violare, sic certissima velle confundere, nonne veritatis ipsius videtur esse crudelis et foeda laceratio? Exerceantur negotiatores in mercibus: emantur late, quae vendantur angustius: constet populis pondus ac mensura probabilis; quia cuncta turbantur, si integritas cum fraudibus misceatur. Mutilari certe non debet, quod laborantibus datur; sed", + "candidate_score": 0.61322, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2289", + "psc_text": "parvissimo etiam vasculo appellatur. Addere potuisset dissertator heminam apud Cluniacenses unico scypho comprehensam fuisse: nam apud Udalricum (Lib. II, c. 4) reperimus signum scyphi, qui capit quotidianam vini mensuram. Verum hisce exemplis aliud opponimus Hildemari longe ad persuadendum efficacius, ut pote qui perspectam omnino habebat genuinam sancti Benedicti heminam. Hic autem, explicans eum Regulae locum qui cavet ne monacho subrepat ebrietas, ait minuendam esse mensuram ei « qui de sola heminae mensura crapulam sentit, id est qui aut in locutione, vel in ingressu vacillat. » Quod plane ei contingere non potest qui tam parvissimo vasculo in diem contentus est. Caeterum haec nostra, quam proponimus, heminae mensura, sobrietatis metas non adeo excedit, ut pro parvissimo vasculo haberi non possit respectu majoris et amplioris vasis, v. g., modii, qui forte necessarius esset ad potandam numerosam congregationem. Locus autem ex Udalrico citatus intelligendus est de singulari aliquo scypho amplissimo, quales reperiuntur aliqui ad", + "candidate_score": 0.612952, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1651", + "psc_text": "converti veraciter cupientes absque ulla retractatione etiam millies suscipite, alioquin Deo contrarii, et Regulae adversarii inveniemini. » Sed haec subtiliora existimat Menardus, simpliciorem que S. Benedicti sensum esse, ut ei qui tertio de monasterio exiverit, revertenti omnino negetur ingressus; id quod confirmat ex Regula Magistri, qui S. Benedicti mentem explicans ait: « Frater, si exierit frequenter de monasterio, usque ad tertium reversus resuscipiatur: amplius non jam, quia talis apud Dominum ejus agnoscitur divini servitii fides, qualis apud homines pedum instabilitas constitit: et utquid in monasterio jam opus sit, quem Deus non possidet? Ideoque post tertiam correptionem juste monasterio sit ut ethnicus et publicanus. » Et ex Petro Blesensi, qui epist. 88 asserit S. Benedictum misericordiam ad ternarium numerum coarctasse. Eamdem sententiam sequitur Benedictus Haeftenus l. VIII, tract. 4, disq. 8. Id quod observant etiam nunc Carthusienses, quorum in Statutis ita legitur (Nova Collect. Stat., part. II, cap. 25, n. 28):", + "candidate_score": 0.612819, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_3", + "bdc_text": "Ende 1537 wurde er von Bucer revidiert und im Januar 1538 in Bern ( mit einigen Abschwächungen , die Ritter noch durchsetzen konnte - s. HBBW VII , Nr. 1081 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2288", + "psc_text": "hoc est octodecim in qualibet. Atque ita concilii Aquisgranensis canonem intellexisse videtur, qui nostris temporibus strictiorem ordinis Cisterciensis observantiam in suo monasterio restituit (Abbas B. M. de Trappa); nam cum vinum ea in regione non crescat, duplicem suis fratribus sicerae heminam ministrari curat, hoc est uncias circiter octodecim vel viginti ad prandium, et tantumdem ad coenam. Cujus exemplum minus apte protulit in medium dissertator, cum ipsi omnino non faveat. At, inquiet (Resp. n. 5), hemina apud omnes monasticae sobrietatis studiosos, pro vasculo et quidem parvissimo reputata est, ut probat locus ex Vita sancti Hermelandi abbatis (Saec. III Ben.), ubi minor parvissimo etiam vasculo appellatur. Addere potuisset dissertator heminam apud Cluniacenses unico scypho comprehensam fuisse: nam apud Udalricum (Lib. II, c. 4) reperimus signum scyphi, qui capit quotidianam vini mensuram. Verum hisce exemplis aliud opponimus Hildemari longe ad persuadendum efficacius, ut pote qui perspectam omnino habebat genuinam sancti Benedicti heminam. Hic", + "candidate_score": 0.612702, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_15_17", + "bdc_text": "Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ; Henrich , aao , S. 81 und Anm. 1 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3648", + "psc_text": "Instit., dist. 6, cap. 1. Ne quis fratrum de ignorantia se excuset. ] Ex his postremis hujus capituli verbis recte omnino Bernardus Cassinensis infert, non modo legendam, sed insuper exponendam esse Regulam; alioquin de ejus ignorantia posset se aliquis excusare. Et certe nonnulla occurrunt in textu Regulae loca quae varios possunt sortiri sensus, nec facile, ni exponantur, intelligi queunt. Bernardo lucem praetulerat Hildemarus, « quia, inquit, nihil valet illa lectio, nisi fuerit ejus traditio adhibita. » Hinc congregata Aquisgrani synodus decernit (Can. 70). « ut ad capitulum lectio tradatur (id est exponatur). Similiter ad collationem, si tempus fuerit opportunum. » Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus.", + "candidate_score": 0.612318, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_336", + "psc_text": "Id est indisciplinatos et inquietos debet durius arguere, etc.] Clara prorsus et perspicua apostolicae sententiae expositio, cui proinde nihil superaddendum videtur: obiter tantum hic notabo Hildemarum, quem sub Petri diaconi Bernardus Cassinensis, sub nomine Pauli diaconi Boherius hunc ad locum citant, observare, indisciplinatos esse tribus modis: 1º Alii nec intelligunt nec verecundantur disciplinam, et in peccatum labuntur; 2º alii intelligunt et verecundantur excommunicationem, sed consuetudine et cupidine peccati illud committunt; 3º alii, qui sive intelligant, sive non, dicunt se nolle disciplinam suscipere: quasi diceret: Alii sunt indisciplinati ex ignorantia, alii ex negligentia, alii ex contemptu. Neque dissimulet peccata delinquentium. ] Aliquando abbas delinquentium peccata dissimulat, ne forte suis videatur 81 minus mansuetus aut dulcis; at in hoc maxime crudelem se demonstrat. « Crudelis est, inquit S. Basilius Reg. brev. interr. 4, qui tacet, et non arguit, quemadmodum qui venenum sineret in eo qui morsus est a venenata bestia, nec illud", + "candidate_score": 0.610962, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_15_17", + "bdc_text": "Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ; Henrich , aao , S. 81 und Anm. 1 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3425", + "psc_text": "in secundo comm. electio est « votum, vel postulatio, aut approbatio. » At ex Bernardo Cassinensi electio hic pro sola approbatione sumitur. Et voluntas abbatis. ] Voluntatem Bernardus Cassinensis mandatum interpretatur; Boherius mandatum, vel licentiam. Promovere voluerit. ] Altiori gradu, aut officio donando. Qui tamen regulam a decanis vel praepositis constitutam sibi servandam sciat. ] Id est « quod a decanis et praepositis sibi imperatum fuerit custodiat, » inquit Hildemarus. Regula enim pro praecepto hoc loco sumitur, quemadmodum docet Bernardus Cassinensis: nam nec decani, nec praepositi regulam edere possunt, ut scribit Boherius: quamvis Richardus de S. Angelo ex hoc textu inferat, « quod decani, sive praepositi possunt aliquid ordinare, sive statuere in monasterio, » citatque argum. extra de constitut. Cum accessissent. Quod si aliter praesumpserit, non sacerdos, sed rebellio judicetur. ] Quod duobus modis intelligi potest: vel ut aestimetur rebellis, vel ut puniatur tanquam rebellis. Duplicem hunc sensum aperit Hildemarus", + "candidate_score": 0.610104, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3523", + "psc_text": "econtra torvo vultu, trementibus labiis, rugata fronte, effrenatis conviciis, facie inter pallorem ruboremque variata, clamore perstrepit, et errantes non tam ad bonum retrahit, quam ad malum saevitia sua praecipitat, » inquit citatus hic a Boherio S. Hieronymus in epistolam ad Titum. Sicut jam diximus. [ Nimirum supra ubi dixit: oderit vitia, diligat fratres: in ipsa autem correptione prudenter agat, ut exponunt Bernardus Cassin. et Boherius in secundo comm., vel capite 2 Regul., ut volunt idem Boherius in primo comm. et Richardus de S. Angelo. Et studeat plus amari quam timeri. ] Praeclare ad hunc locum S. Bernardus (Serm. 23, in Cant.): « Audiant hoc praelati, qui sibi commissis semper volunt esse formidini, utilitati raro. Erudimini qui judicatis terram; discite subditorum matres vos esse debere, non dominos: studere magis amati, quam metui. Et si interdum severitate opus est, paterna sit, non tyrannica. Matres fovendo, patres vos corrigendo exhibeatis: mansuescite, ponite feritatem,", + "candidate_score": 0.609916, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3575", + "psc_text": "praxis ad supremum perfectionis fastigium perducit. Comprobatus. ] Neque enim simplex suspicio hic sufficere debet. Admoneatur verbis usque quater. ] Idque secreto, secundum Bernardum Cassinensem, et quidem ab abbate, juxta Boherium. Nam simplex monachus bis, decanus ter, praepositus quater admoneri debet. Si non emendaverit, adhibeatur ei correctio disciplinae regularis. ] Quasi diceret, inquit Hildemarus, « Si per quatuor vices fuerit admonitus, et se non emendaverit, ducatur per gradus, hoc est publica correptio, excommunicatio, nimiis jejuniis, si dignus est, flagello, deinde oratio, postea ejiciatur de ordine praepositurae, postea expellatur. » Idem habent Bernardus Cassinensis, Boherius et Turrecremata. Quod si neque sic correxerit, tunc dejiciatur de ordine praepositurae. ] Ita praepositum quemdam superbia elatum aliquando deposuisse dicitur Benedictus abbas Anianensis in ejus Vita, auctore Ardone, n. 24 (Saec. IV Ben., part. I). Causas vero seu rationes hujusmodi depositionis praepositi declarat Gregorius papa IX in bulla ad Cluniacenses his verbis: « Conventuales quoque", + "candidate_score": 0.609601, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_417", + "psc_text": "Boll. 4 Mart.: « Ante altare eum ducens, regulari disciplinae subdidit, atque tam acriter verberare coepit, ut inter dolores exclamaret. » Certe disciplinam in Regula S. Benedicti pro corporali aliqua vindicta sumi patet ex ejusdem Regulae cap. 65, ubi vitiosum praepositum verbis admoneri praecipit usque quater, et si non emendaverit, addit, adhibeatur ei correptio disciplinae regularis. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat. ] Primo cum timore Dei, quia, ut dicit citatus a Boherio Cassiodorus, « semper bene geritur, si coelestis metus humanis moribus apponatur. » Deinde cum observatione regulae, ut ostenderet non minus abbatem quam monachos regulae subdi. Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. ] Quod frequenter abbati S. Pater ingerit, praesertim cum aliquid ei potestatis concedit, ut de accepto et concesso honore haud extollatur, ac semper cogitans quale suscepit onus, in Dei timore permaneat. Si qua vero", + "candidate_score": 0.608183, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_15_17", + "bdc_text": "Dieser Neudruck fand auch nicht die Zustimmung des Berner Rats ( Adolf Fluri , Beschreibung der deutschen Schule zu Bern , in : Archiv des historischen Vereins des Kantons Bern 16/3 , 1902 , 604 ; Henrich , aao , S. 81 und Anm. 1 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3126", + "psc_text": "cella novitiorum. ] Haec cella a communi fratrum habitaculo erat separata, velut alterum monasterium, suum habens claustrum, refectorium, coquinam, dormitorium, infirmitorium, lavatorium, ut patet ex antiqua delineatione monasterii S. Galli; idque omnino ad mentem priscorum monachorum, qui novitios corpori congregationis misceri haud patiebantur, ut videre est apud Cassianum, lib. IV, cap. 7, jam citato; in Vita S. Sabae tom. III Monumentorum Ecclesiae Graecae; in Regula S. Ferreoli, cap. 5, S. Fructuosi, c. 22; apud Bedam in lib. IV Historiae Gent. Angl., cap. 23, et in Vita S. Austrudis abbatissae Laudunensis, num. 34. Ejusdem cellae fit mentio in Vita S. Hermelandi, in Vita S. Guillelmi ducis et monachi Gellonensis, in Reginonis Chronico: apud Leonem Ostiensem in Chronico Cassinensi, lib. III, cap. 31; apud Udalricum, lib. II, cap. 2; in Statutis Petri Venerabilis, num. 19, et alibi passim. De ea mss. Farfensis monasterii Consuetudines; « Construatur cella novitiorum, et sit angulata in", + "candidate_score": 0.606998, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3140", + "psc_text": "ad similitudinem Domini nostri Jesu Christi; illi decernenda, et injungenda talia quaedam, quae apud saeculares homines turpia ducuntur; et observandum an cum omni diligentia se non poenitendum Domino operarium exhibeat. » Praedicentur ei omnia dura et aspera. ] Primo quidem ad portam monasterii antequam admittatur, secundo in cella hospitum postquam admissus est, tertio in cella novitiorum ubi probandus est. Quid autem sit praedicare dura et aspera, ita explicat Adam abbas Persenniae in praefata epistola (Tom. I Miscell. Baluz.): « Hoc ei praedicare non est aliud quam ex Scripturis aut ex propriis exemplis ostendere arctam et arduam esse viam quae ducit ad vitam: quam viam procul dubio non incedit, qui intrare per angustam portam juxta praeceptum Domini non contendit. » Porro etsi « dura et aspera quasi idem videntur esse, inquit Bernardus Cassinensis, illa tamen sunt proprie dura, quae sunt per perseverantiam 750 durabilia; nam forte per duos aut tres dies", + "candidate_score": 0.605264, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_907", + "psc_text": "attinent, verbi gratia, sicuti est petram levare, aut aliquid immensae magnitudinis portare vel agere. » Idem docent Bernardus Cassinensis et Boherius. Turrecremata vero dura intelligit res graves et difficiles ad exsequendum: sic nimirum leges et imperia dicuntur dura, in quibus occurrit major difficultas: hinc populus Roboam rogabat ut minueret aliquid de imperio patris sui durissimo. Dura quoque locum habent in imponendis poenitentiis, ut sunt humi cubare, jejuniis corpus atterere, flagris caedere, etc. Contraria ex praefato Hildemaro « sunt quae ad voluntatem attinent, si hoc quod sibi imperatur, non sibi placuerit. » Sive, ut ait Bernardus Cassinensis, et ex eo Boherius (Lib. VI, tract. 5, disq. 7), « contraria sunt quae ab ipsius facientis voluntate discordant. » Paulo fusius Benedictus Haeftenus: « Contraria, inquit, duobus modis intelligo: 1º quae rationi repugnare videntur, ut si jubearis vestem suere et rursum dissuere, plantare herbas, pangere arbores et denuo evellere, ire cubitum et mox", + "candidate_score": 0.604473, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1796", + "psc_text": "autem major est, tunc debet res incendi; et ipse in graviori culpa judicandus est. » Bernardus Cassinensis: « Gradibus non servatis, excommunicationem intelligo gravissimam disciplinam, ut sicut de notorio proprietario dictum est puniatur. » Econtra Boherius in primo comm.: « Dic, inquit, quod prius semel et iterum debet proprietarius admoneri secreto, et inde graviori, id est publicae correctioni subjici, et postea per reliquos gradus deduci. » At non multo post ita habet: « Dic subjaceat gravissimae disciplinae, id est corporali vindictae, quod erit arbitrarium. » In secundo vero commentario ad verba gravissimae disciplinae subjaceat, addit ex Cassiani l. IV, cap. 16, plagarum scilicet, vel expulsionis. Sed Bernardi sententiam sequi videtur Nicolaus de Fractura. Ita nimirum illi S. Benedictum explicant. Pro conclusione autem hujus capitis haud erit abs re de proprietariorum poenis paulo fusius disserere; quod tunc praestitisse nos credimus, postquam antiqua regularum monasticarum statuta, conciliorum, Romanorumque pontificum decreta, ac tandem", + "candidate_score": 0.601807, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3664", + "psc_text": "ne quid forte subripuerit, non dicit commiserit, sed subripuerit, id est, non satis advertenti exciderit. Nec praesumat quisquam aliis referre quaecunque foris monasterium viderit, etc.] Idem praescribunt Regula S. Pachomii, art. 34, 48 et 49; Orientalis, cap. 23; et Tarnatensis, cap. 2. Quia plurima destructio est. ] Ita fere abbas Poemen in Patrum Apophthegmatis, tom. I Mon. Eccles. Graecae: « Si videris spectacula et audieris sermones, noli enarrare proximo tuo: est enim bellica subversio. » Id plane agnoverat S. Hugo episcopus Lincolniensis (Surius in ejus Vita, cap. 22), qui conciliata inter Angliae et Franciae reges pace, et de modo quo inita fuisset interrogatus a suis Carthusianis, respondit contristatus: Rumores audire et referre etsi licet episcopis, sed non licet monachis. Quod si praesumpserit, vindictae regulari subjaceat. ] Ad quem locum ita declarant Cassinenses: « Si quis in hoc notabiliter excesserit, dicat culpam suam in capitulo, et comedat in terra in pane", + "candidate_score": 0.601546, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 13, + "cf_id": "cf016", + "work_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1", + "max_score": 0.697168, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1055", + "psc_text": "corpora nostra sacramento crucis dominicae consecramus et confessione mortis domini nostri Iesu Christi sanctificamus oris adloquia; corde enim creditur ad iustitiam, ore confessio fit ad salutem. § 3 quia prodest, quod Hebraei aurem seruuli pertundunt subula et praeputia sui circumcidunt corporis ? non intellegunt penitus, quid lex diuina discernat. signa sunt ista, non ueritas. sed ille intellegit, qui cor suum spiritali circumcisione castificat, ut conluuiem omnem corporeae labis emundet. ille intellegit, qui subulam et aurem mentis uigore transcendit et illam animam, quam pertransiuit gladius ad reuelanda cordis occulta, perpetuae praemio libertatis attollit uel examinandis sermonibus sollicite seruiens, quoscumque uirtutis suae aure susceperit, mysterio sanctificat spiritali. § 4 azvma sibi ludaeusIudaeus quibusque annis facere consueuit et nescit se niahtiaemalitiae esse fermentum. sed qui intellegit quid sit uetus expurgare fermentum, ne totam massam corrumpat, ueterem hominem cum actibus suis expurgat, ut fiat noua consparsio ueritatis. Iudaeo ista dicta sunt et christianus audiuit,", + "candidate_score": 0.697168, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_64_66", + "bdc_text": "Igitur confessi sumus Christi corpus nobis adesse in coena , sed per fructum et efficatiam partam salutem per traditum corpus fidei nostrae offerriVor offerri gestrichenes frustra . In der \"Confessio Helvetica prior\" werden auch die Verben \"anbütet\" ( offerre ) , \"fürgetragen und dargebotten\" ( exhibere ) gebraucht ( BSRK V/I 106 , 40. 107 , 13f. 107 , 21 ) ; und doch kritisierte Bullinger den Gebrauch der Wörter \"exhibere \"", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1055", + "psc_text": "corpora nostra sacramento crucis dominicae consecramus et confessione mortis domini nostri Iesu Christi sanctificamus oris adloquia; corde enim creditur ad iustitiam, ore confessio fit ad salutem. § 3 quia prodest, quod Hebraei aurem seruuli pertundunt subula et praeputia sui circumcidunt corporis ? non intellegunt penitus, quid lex diuina discernat. signa sunt ista, non ueritas. sed ille intellegit, qui cor suum spiritali circumcisione castificat, ut conluuiem omnem corporeae labis emundet. ille intellegit, qui subulam et aurem mentis uigore transcendit et illam animam, quam pertransiuit gladius ad reuelanda cordis occulta, perpetuae praemio libertatis attollit uel examinandis sermonibus sollicite seruiens, quoscumque uirtutis suae aure susceperit, mysterio sanctificat spiritali. § 4 azvma sibi ludaeusIudaeus quibusque annis facere consueuit et nescit se niahtiaemalitiae esse fermentum. sed qui intellegit quid sit uetus expurgare fermentum, ne totam massam corrumpat, ueterem hominem cum actibus suis expurgat, ut fiat noua consparsio ueritatis. Iudaeo ista dicta sunt et christianus audiuit,", + "candidate_score": 0.673003, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_52", + "bdc_text": "oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_605", + "psc_text": "etiam misericordiae donare peccatum; et misericordia est et iustitia est. denique iustitiae adscribit scriptura diuina ueniam peccatommpeccatorum secundum illud. quod hodie lectum est: benedictum lignum quod fit peper r in st it ia m, maledictum autem lignum quod fit per manum hominum. § 2 superius ad crucem domini retulit, posterius ad errorem gentilium qui ligna uenerantur. iustitia autem quae est crucis, nisi quod ascendens illud patibulum dominus Iesus Christus peccatorum nostrorum chirographum crucifixit et totius orbis peccatum suo craorecruore mundauit? in quo ergo iustus deus nisi in eo, § 3 quia sciuit quod de limo terraehominemfigurauit, quae terra utique corraptelaecorruptelae obnoxia est ac uitio lubricae passionis? propterea ergo dominus, qui secundum animam te ad imaginem et similitudiiiemsimilitudinem sui fecit, hoc est rationabilem iustum pudicum — in eo enim ad imaginem dei es, si sis iustus, ut sis imago iustitiae, si sis eastuscastus, ut inmaculati in te figura praefulgeat —, sciens", + "candidate_score": 0.657925, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_74_76", + "bdc_text": "si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat . Res enim dilata est in 20 . huius mensis diemIn der Vorlage die. .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1823", + "psc_text": "om.N IIGP, om.MN 16 uerbum] add. tuum Mm2Na 18 nos]non GMm1NPm1Rm1,om.a suscepere Rm1 affectus NTa 19 primum MNev 20 informari] pergit A 21 sius om.O 23 rationis NTa 26 denique et om.O 28 in om.Oav meas et] tuas in Oav noli esse incredulus, sed fidelis. pulsa ergo digito. si non potes tota manu. pulsa ianuam; Christus est ianua, qui ait: per me si quis introierit saluabitur. cap. 13 § 1 Cum hanc igitur ianuam pulsaueris, uide quomodo ingrediaris, ne forte iam ingressus extra conspectum regis sis. multi ingrediuntur palatia et non statim regem istum terrae uident, sed frequenter obseruant, ut aliquando uidere mereantur. nec praesumunt uidendi copiam, sed iussi repraesentantur et precem fundunt, ut cum beniuolentia suscipiantur, primus sui sermonis ingressus ne quid titubet, ne quid offendat. quanto magis rogandus est deus, ut ostium misericordiae suae nostra ingrediatur oratio! denique et Paulus rogat, ut aperiatur sibi ostium uerbi ad loquendum", + "candidate_score": 0.652377, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_74", + "bdc_text": "si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_71", + "psc_text": "2 ergo is, si in consilio seniorum sederit, manum adhibebit ori suo, ut audiens sententias colligat, quod sibi ad maturiorem seruet aetatem: quemadmodum Maria, cum uerba Christi audiret, conferebat ea omnia in corde suo; quemadmodum Iohannes, cum caput suum supra pectus Iesu domini reclinaret, hauriebat profunda secreta sapientiae. cap. 7 § 1 En tibi iuuenem, qui uiam suam in iuuentute correxit! piscator erat cum fratre suo; uidit dominum Iesum, cum plicaret retia sua, et audiuit dicentem: uenite, faciam uos piscatores hominum, et relictis retibus suis et patre secutus est eum. uiam saeculi coeperat currere, sed auditis imperiis deseruit uitam mundi, secutus est Christum, probauit, quia in eo corrigit iuuenior uiam suam, si Christi uerba custodiat, dicens ad eum: diligamus ubera tua super uinum, sic tamen bibens, ut non absorberetur uino, sed gratia eius laetitiam cordis hauriret, non corporis ebrietate titubaret. § 2 denique bibens hoc uinum aperuit oculos suos et", + "candidate_score": 0.650523, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_58_60", + "bdc_text": "- In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1278", + "psc_text": "cibum Christi, ad cibum corporis dominici, ad epulas sacramenti, ad illud poculum quo fidelium inebriatur affectus, ut laetitiam induat de remissione peccati, curas huius saeculi, metum mortis sollicitudinesque deponat. hac ergo ebrietate corpus non titubat, sed resurgit, animus non confunditur, sed consecratur. cap. 29 § 1 Adiuu a mte, inquit, et saluus ero et m editab or iustificationes tuas semper. qui sperat, prae- sumit iuuari; ubi autem adiumentum dei, ibi certum salutis auxikumauxilium. supra dixit: adiutor meus et susceptor meus es tu, hic iterum iuuari petit, quasi dicat: 'sine cessatione me adiuua. non mihi satis est quod poposci, iterum peto ut saluus fiam. hic- non magna, non uera est salus. tunc saluus ero, cum fuero in 12 Match. 14, 16. 15, 32 15 cf. Ps. 22, 5 20*Ps. 118, 117 23*Ps. 118, 114 1 sperandi NTa 2 ab expectatione te confundat 0 3 regnum] regnum est M est regnum NTa", + "candidate_score": 0.643527, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_94_96", + "bdc_text": "nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem . Valete. Datum 14 . februarii die anno 1545 .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_691", + "psc_text": "Matth. 5,45 16 ct. Мal. 4, 2 18 cf. loh. 1, 29 24 cf. Мatth. 5,45 25*Ps. 23, 1—2 2 mandatadominiav 3 timet Mm2NT 4 hoc mihi av 5 timent Mm2 dominum N 6 misencordiam Mm1a misericordiae NT sumptu] add. et a autem ont. N 7 ipse] hic 0 consortemJ add. VIII AOPR seq uersus VIII N smisericordia tua GMa 9 misericordiae (-dia a) domini plena est terra av 10 misericordib G passiones a nostri om. 0 11 promissam. GMm1P Rav. praemissum N coneelebratur N 12 enim] autem Na futura 0 14 misericordia GMPRa est data Mav est om. O 16 cottidie NOm1 iusticiae post est tr. a 18 peccata NT 20 ideo] idem A 21 fraudauid Rm1 2a est om. A 24 deputetur A 25 quod] quia P diWnae misencordiae A misericordia dinina GM 26 terra om. O praeparauit illam. etenim per ecclesiam in omnes gentes diffusa est misericordia", + "candidate_score": 0.636029, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1033", + "psc_text": "angusta sit porta, per quam ingrediantur qui aeternae uitae fructum adipiscuntur. rara enim uirtus, difficilis passionum tolerantia, plures qui saeculi huius spatiosa sectentur, qui dicant: angusta et arta nobis est uia quae ad deum ducit; conterimur in illa, relinquamus eam. § 2 quomodo ergo dicit propheta latum mandatum dei et uaJde latum ? ideo, quia angustae uiae latum mandatum necessarium est. denique hic ipse propheta ait: in tribulatione dilatasti mihi, et iterum: in tribulatione inuocaui dominum et exaudiuit me in latitudine. cap. 51 § 1 Haec latitudo mandatorum caelestium cor prophetae dilatat, dilatabat et apostoli. denique ipse dicebat: os nostrum patet ad uos, o Corinthii, cor nostrum dilatatum est. dispensando enim mandata caelestia cor suum 3.11 Ps. 118, 96 10 Rom. 10, 4 14*Ps. 118,96 17 cf. Matth. 7, 14 21 Ps. 4, 2 22*Ps. 117, 5 25 II Cor. 6, 11 1 uidit propheta MNav 3 consummationis—5 uidi om.N", + "candidate_score": 0.620108, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_94", + "bdc_text": "nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1161", + "psc_text": "conproba, domine, et iudicia tua doce me. qui se humiliat, uiuificatur iuxta promissum dei, qui uiuificatur spiritu dei uoluntarius est minister. plurimum enim refert. utrum ex lIOluntateuoluntate quid facias an ex necessitate. quod placeat deo. denique uoluntarius minister habet praemium, coactus dispensat obsequium. sicut apostolo docente cognouimus. § 2 scripsit enim : uae enirn mihi est si non euangelizauero. si enim uolens hoc ago, mercedem habeo: si autem inuitus. dispensatio mihi credita est. uide uoluntarium executorem caelestis arbitrii. liber erat ex omnibus et omnium seruus 4*Ps. 118. 71 7 cf. Ps. 118. 107 9 loh. 1, 1-2 18*Ps. 118,108 20 cf. Ps. HS, 107 24 I Cor. 9, 16-17 28 cf. I Cor. 9, 19 1 alt. in om.O domum GMPm2av. tf. p. 140. 7 2 dominns om.0 domino] ei NTa 11 et deus erat uerbum coł.N 14 potest M ^ 15 ud M facis A, add. et 0 16", + "candidate_score": 0.597941, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 14, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis", + "max_score": 0.697155, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3466", + "psc_text": "carne; nisi, cum de carne praesumeremus, hoc est, de nobis consideremus? Homini enim dictum est, et de hominibus dictum est, Videbit omnis caro salutare Dei (Isai. XL, 5; Luc. III, 6) . Quid est, Videbit omnis caro; nisi, videbit omnis homo? Et quid est, Verbum caro factum est (Joan. I, 14) ; nisi, Verbum homo factum est? Non enim Verbum et caro erat, et anima ibi non erat: sed carnis nomine homo significatus est, in eo quod legitur, Verbum caro factum est. Ergo Cum essemus in carne, id est, in concupiscentiis carnis versaremur, ibique totam spem nostram tanquam in nobis poneremus: passiones peccatorum, quae per legem sunt, auctae sunt per legem. Prohibendo enim fecerunt legis praevaricatorem; quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in membris nostris, ut fructum ferrent, cui, nisi morti? Si damnandus erat peccator quam spem habet praevaricator? CAPUT VII. 9. Confidendum non", + "candidate_score": 0.697155, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3465", + "psc_text": "8. Praesumens de se ipso vincitur. Attende ergo nunc verba superiora, quae videbantur obscura: Cum enim essemus in carne. Verba quae superiora diximus, unde coepit lectio quae obscura videbatur, attendite: Cum enim essemus in carne, passiones peccatorum quae per Legem sunt. Unde per Legem sunt? Quia eramus in carne. Quid est, quia eramus in carne? Praesumebamus de carne. Num enim qui loquebatur Apostolus, jam exierat de ista carne, aut eis loquebatur qui jam exierant morte de ista carne? Non utique; sed secundum hujus vitae modum, et qui loquebatur, et quibus loquebatur, in carne erant. Quid ergo est, Cum essemus in carne; nisi, cum de carne praesumeremus, hoc est, de nobis consideremus? Homini enim dictum est, et de hominibus dictum est, Videbit omnis caro salutare Dei (Isai. XL, 5; Luc. III, 6) . Quid est, Videbit omnis caro; nisi, videbit omnis homo? Et quid est, Verbum caro factum est (Joan. I,", + "candidate_score": 0.6948, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_57", + "bdc_text": "in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3000", + "psc_text": "Sed meministis dictum, Erunt duo in carne una. Sacramentum hoc magnum est, ait Apostolus, ego autem dico in Christo et in Ecclesia (Ephes. V, 23, 31, 32) . Si ergo duo sunt in carne una, duo sunt in voce una. Caput nostrum, Dominus Christus, locutus est ad Judaeos ea quae audivimus, cum Evangelium legeretur, caput ad inimicos suos: loquatur et corpus, id est, Ecclesia, ad inimicos suos. Nostis ad quos loquatur. Quid habet loqui? Non dixi de meo, ut vox una sit: quia caro una, vox una. Hoc ergo illis dicamus: voce Ecclesiae loquor. O fratres, filii dispersi, oves errantes, rami praecisi, quid mihi calumniamini? Quid me non agnoscitis? Scrutamini Scripturas, in quibus putatis vos vitam aeternam habere; ipsae testimonium perhibent de me: Judaeis dicit caput nostrum, quod vobis corpus dicit: Quaeretis me, et non invenietis (Joan. VII, 36) . Quare? Quia non scrutamini Scripturas, quae testimonium perhibent de me.", + "candidate_score": 0.678695, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_57_59", + "bdc_text": "in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht :", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3004", + "psc_text": "6. Novi Testamenti testimonium pro Christo et Ecclesia. Haec Judaeis, et istis nostris. Quare? Quia istas Scripturas Veteris Testamenti et Judaei accipiunt, et nostri isti accipiunt. Sed ipsum Christum, quem illi non accipiunt, videamus si isti accipiunt. Dicat et ipse, dicat et pro se qui caput est, et pro corpore suo quod est Ecclesia, quia et in nobis caput loquitur pro corpore. Audi pro capite: Resurrexit a mortuis, invenit discipulos haesitantes, dubitantes, prae gaudio non credentes; aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit eis, Quia sic scriptum est, et sic oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertio die. Habes pro capite; dicat et pro corpore: Et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem (Luc. XXIV, 45, etc.) . Dicat ergo Ecclesia inimicis suis, dicat. Dicit plane, non tacet: sed illi audiant. Fratres, audistis testimonia, jam noscite me. Scrutamini Scripturas, in quibus", + "candidate_score": 0.670182, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_56_58", + "bdc_text": "nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3004", + "psc_text": "6. Novi Testamenti testimonium pro Christo et Ecclesia. Haec Judaeis, et istis nostris. Quare? Quia istas Scripturas Veteris Testamenti et Judaei accipiunt, et nostri isti accipiunt. Sed ipsum Christum, quem illi non accipiunt, videamus si isti accipiunt. Dicat et ipse, dicat et pro se qui caput est, et pro corpore suo quod est Ecclesia, quia et in nobis caput loquitur pro corpore. Audi pro capite: Resurrexit a mortuis, invenit discipulos haesitantes, dubitantes, prae gaudio non credentes; aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit eis, Quia sic scriptum est, et sic oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertio die. Habes pro capite; dicat et pro corpore: Et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem (Luc. XXIV, 45, etc.) . Dicat ergo Ecclesia inimicis suis, dicat. Dicit plane, non tacet: sed illi audiant. Fratres, audistis testimonia, jam noscite me. Scrutamini Scripturas, in quibus", + "candidate_score": 0.66727, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_69_71", + "bdc_text": "Haec omnia constanter negat Ioannes . Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere . Quid hoc apud nostros parere possit , ipsi iudicate! Etsi ego tantum concedere vellem Ioanni , timeo periculum totius ecclesiae ;", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2084", + "psc_text": "Apostole? Peccantes coram omnibus argue, ut et caeteri timorem habeant. Quid facimus? Controversiam istam velut judices audimus? Absit. Imo sub judice constituti pulsemus, uti nobis aperiri impetremus: fugiamus sub alas Domini Dei nostri. Non enim Apostolo suo contrarium locutus est, quia et in illo ipse locutus est, sicut dicit: An vultis experimentum ejus accipere, qui in me loquitur Christus (II Cor. XIII, 3) ? Christus in Evangelio, Christus in Apostolo: Christus ergo utrumque dixit; unum ore suo, alterum ore praeconis sui. Quia quando praeco de tribunali aliquid dicit, non scribitur in Gestis, Praeco dixit: sed ille dixisse scribitur, qui praeconi quod diceret imperavit. CAPUT VI. 9. Correptio alias secreta, alias publica esse debet. Duo ergo ista praecepta, fratres, sic audiamus, ut intelligamus, et inter utraque praecepta pacati constituamur. Cum corde nostro nos concordemus, et Scriptura sancta in nulla parte discordat. Verum est omnino, utrumque verum est: sed discernere debemus, aliquando", + "candidate_score": 0.666465, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73_75", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat . Res enim dilata est in 20 .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2102", + "psc_text": "expedire, quod non expedit vobis. Simul ergo in Dominico agro, fratres, bonum operemur; ut simul de mercede gaudeamus. SERMO LXXXIII . De verbis Evangelii Matthaei, cap. XVIII, 21, 22, Quoties peccabit in me frater meus, etc. CAPUT PRIMUM. 1. De remittendis injuriis. Hesterna die sanctum Evangelium admonuit nos non negligere peccata fratrum nostrorum: Sed si peccaverit, inquit, in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Si autem contempserit, adhibe tecum duos vel tres: ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum. Si autem et ipsos contempserit, dic Ecclesiae. Quod si Ecclesiam contempserit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Hodierna etiam die ad ipsam rem pertinet capitulum quod sequitur, quod modo cum legeretur audivimus. Cum enim dixisset hoc Dominus Jesus Petro, subjecit et interrogavit Magistrum, quoties ignosceret fratri qui in illum peccasset; et quaesivit utrum sufficeret septies. Respondit illi", + "candidate_score": 0.665924, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_72_74", + "bdc_text": "nam inde occasionem arripere possint adversarii vocandi Butzerum vel alium quendam Lutheranum , ut simul in periculum veniret tota religio . Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2079", + "psc_text": "ergo in nos aliquis peccat, habeamus magnam curam, non pro nobis; nam gloriosum est injurias oblivisci: sed obliviscere injuriam tuam, non vulnus fratris tui. Ergo corripe eum inter te et ipsum solum, intendens correctioni, parcens pudori. Forte enim prae verecundia incipit defendere peccatum suum, et quem vis facere correctiorem, facis pejorem. Corripe ergo eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum: quia perierat, nisi faceres. Si autem non te audierit, id est, peccatum suum quasi justitiam defenderit, adhibe tecum duos vel tres; quia in ore duorum vel trium testium stat omne verbum. Si nec ipsos audierit, refer ad Ecclesiam: si nec Ecclesiam audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Noli illum deputare jam in numero fratrum tuorum. Nec ideo tamen salus ejus negligenda est. Nam et ipsos Ethnicos, id est, Gentiles et Paganos in numero quidem fratrum non deputamus; sed tamen eorum salutem semper inquirimus.", + "candidate_score": 0.663716, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_72_74", + "bdc_text": "nam inde occasionem arripere possint adversarii vocandi Butzerum vel alium quendam Lutheranum , ut simul in periculum veniret tota religio . Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2083", + "psc_text": "ipsum solum; non palam, sed in secreto et occulte. Vis nosse, quisquis talia cogitas, non sibi repugnare duo Testamenta, quia illud in libro Salomonis, hoc in Evangelio reperitur? Apostolum audi. Certe Apostolus minister est Novi Testamenti. Audi ergo apostolum Paulum Timotheo praecipientem et dicentem, Peccantes coram omnibus argue, ut et caeteri timorem habeant (I Tim. V, 20) . Jam non Salomonis liber cum Evangelio, sed Pauli apostoli Epistola videtur confligere. Salomonem paululum sine injuria seponamus: Christum Dominum et Paulum servum ejus audiamus. Quid dicis, Domine? Si peccaverit in te frater tuus, corripe illum inter te et ipsum solum. Quid dicis, Apostole? Peccantes coram omnibus argue, ut et caeteri timorem habeant. Quid facimus? Controversiam istam velut judices audimus? Absit. Imo sub judice constituti pulsemus, uti nobis aperiri impetremus: fugiamus sub alas Domini Dei nostri. Non enim Apostolo suo contrarium locutus est, quia et in illo ipse locutus est, sicut dicit: An", + "candidate_score": 0.663277, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_53_55", + "bdc_text": "für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) . -Wir verdanken Rainer Henrich die Benutzung einer Kopie des revidierten Berner Katechismus von 1541. . Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ;", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_648", + "psc_text": "Lex vivificare. Venit ipse grandis ad parvulum, salvator ad salvandum, vivus ad mortuum: venit ipse. Et quid fecit? Juvenilia membra contraxit, tanquam se ipsum exinaniens, ut formam servi acciperet (Philipp. II, 7). Juvenilia ergo membra contraxit, parvum se parvo coaptavit, ut efficeret corpus humilitatis nostrae conforme corpori gloriae suae (Id. III, 21). Itaque in isto typo Christi prophetice expresso suscitatus est mortuus (IV Reg. IV, 18-37), tanquam justificatus est impius. CAPUT XI. 12. Gratia Christianorum. Ista gratia praedicetur, ista est gratia Christianorum per hominem Mediatorem, per passum et resuscitatum, qui ascendit in coelum, et captivavit captivitatem, et dedit dona hominibus. Ista, inquam, gratia praedicetur, contra istam gratiam ab ingratis non disputetur. Baculus propheticus mortuo non suffecit: ipsa mortua natura sufficeret? Et istam qua conditi sumus, quanquam hoc nomine appellatam minime legerimus, tamen quia gratis data est, gratiam fateamur. Sed ostendamus vobis majorem esse istam, qua christiani sumus: attendite. Antequam conditi", + "candidate_score": 0.661992, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_64", + "bdc_text": "Igitur confessi sumus Christi corpus nobis adesse in coena , sed per fructum et efficatiam partam salutem per traditum corpus fidei nostrae offerriVor offerri gestrichenes frustra .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2526", + "psc_text": "mulier quaedam Martha nomine excepit illum in domum suam. etc. Cap. X, V\\. 38-42. CAPUT PRIMUM. 1. Unitas commendatur. Verba Domini nostri Jesu Christi, quae modo ex Evangelio recitata sunt, admonent nos, esse unum aliquid quo tendamus, quando in hujus saeculi multitudine laboramus. Tendimus autem adhuc peregrinantes, nondum manentes; adhuc in via, nondum in patria; adhuc desiderando, nondum fruendo. Tamen tendamus, et sine pigritia et sine intermissione tendamus, ut aliquando pervenire valeamus. 2. Christus pascendum se praebere dignatur. Martha et Maria duae sorores erant, ambae non solum carne, sed etiam religione germanae; ambae Domino cohaeserunt, ambae Domino in carne praesenti concorditer servierunt. Suscepit eum Martha, sicut solent suscipi peregrini. Sed tamen suscepit famula Dominum, aegra Salvatorem, creatura Creatorem. Suscepit autem Spiritu pascenda, in carne pascendum. Voluit enim Dominus formam servi accipere, et accepta forma servi in illa pasci a servis, dignatione, non conditione. Nam et ista dignatio fuit, se praebere", + "candidate_score": 0.658789, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2101", + "psc_text": "Quando videmus homines proficere in verbis Dei. Quando laborat cum gaudio operarius in agro? Quando attendit arborem, et fructum videt; quando attendit segetem, et frugum in area prospicit ubertatem: non sine causa laboravit, non sine causa dorsum curvavit, non sine causa manus attrivit, non sine causa frigus et aestum toleravit. Hoc est quod ait, Ut cum gaudio hoc faciant, et non cum tristitia; non enim expedit vobis. Numquid dixit, Non illis expedit. Non; sed dixit, Non expedit vobis. Nam illi praepositi quando contristantur de malis vestris, expedit illis; ipsa tristitia prodest illis: sed non expedit vobis. Nihil autem nobis volumus expedire, quod non expedit vobis. Simul ergo in Dominico agro, fratres, bonum operemur; ut simul de mercede gaudeamus. SERMO LXXXIII . De verbis Evangelii Matthaei, cap. XVIII, 21, 22, Quoties peccabit in me frater meus, etc. CAPUT PRIMUM. 1. De remittendis injuriis. Hesterna die sanctum Evangelium admonuit nos non negligere", + "candidate_score": 0.658095, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73_75", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat . Res enim dilata est in 20 .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2079", + "psc_text": "ergo in nos aliquis peccat, habeamus magnam curam, non pro nobis; nam gloriosum est injurias oblivisci: sed obliviscere injuriam tuam, non vulnus fratris tui. Ergo corripe eum inter te et ipsum solum, intendens correctioni, parcens pudori. Forte enim prae verecundia incipit defendere peccatum suum, et quem vis facere correctiorem, facis pejorem. Corripe ergo eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum: quia perierat, nisi faceres. Si autem non te audierit, id est, peccatum suum quasi justitiam defenderit, adhibe tecum duos vel tres; quia in ore duorum vel trium testium stat omne verbum. Si nec ipsos audierit, refer ad Ecclesiam: si nec Ecclesiam audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Noli illum deputare jam in numero fratrum tuorum. Nec ideo tamen salus ejus negligenda est. Nam et ipsos Ethnicos, id est, Gentiles et Paganos in numero quidem fratrum non deputamus; sed tamen eorum salutem semper inquirimus.", + "candidate_score": 0.658051, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42_44", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2271", + "psc_text": "quid nos admoneat. Lectio recentissima sancti Evangelii admonuit, terruit nos, ne folia habeamus et fructum non habeamus. Hoc autem breviter exponitur: ne verba adsint, et facta desint. Magnus terror! Quis non timeat, cum in ipsa lectione oculis cordis aridam arborem videt, et sic ut ei dicatur: Nunquam ex te fructus nascatur in aeternum. Terror corrigat, correctio fructus proferat. Sine dubio enim Dominus Christus praevidebat arborem quamdam merito aridam fieri, quod haberet folia, et fructus non haberet. Ea est Synagoga, non vocata, sed reprobata. Nam et inde vocatus populus Dei, qui veraciter et sinceriter in Prophetis exspectabat salutare Dei Jesum Christum. Et quoniam fideliter exspectabat, meruit cognoscere praesentem. Inde enim Apostoli, inde tota turba praecedentium jumentum Domini et dicentium, Hosanna filio David; benedictus qui venit in nomine Domini (Matth. XXI, 9) . Turba erat magna fidelium Judaeorum, ante fusum pro se sanguinem in Christo credentium magna turba erat. Non enim frustra", + "candidate_score": 0.653723, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42_44", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1853", + "psc_text": "sed, in verbo. Et sanctus Jacobus: Estote, inquit, factores verbi, et non auditores tantum (Jacobi I, 22) . Non ait et ipse, Verborum; sed, verbi: quamvis tam multa verba de Scripturis sanctis in ecclesia celebriter et solemniter legantur, dicantur, audiantur. Sicut ergo quantocumque tempore quisquis nostrum in praedicando Evangelio laboraverit, non verborum, sed verbi dicitur praedicator; et quantocumque tempore quisquis vestrum nostram praedicationem diligenter atque instanter audierit, non verborum, sed verbi audiendi studiosissimus nuncupatur: ita eo more quo Scripturae loquuntur, et quem novit ecclesiastica consuetudo, quisquis universa sua vita, qua istam gerit carnem, quantalibet longitudine protendatur, quaecumque verba vel ore vel sola cogitatione locutus fuerit corde impoenitenti, contra remissionem peccatorum quae fit in Ecclesia, verbum dicit contra Spiritum sanctum. 23. Omnis alia blasphemia, dimisso peccato in Spiritum sanctum, dimittitur, quare. Ideo autem non solum verbum quod dictum fuerit contra Filium hominis, sed omne prorsus peccatum et blasphemia remittetur hominibus; quia", + "candidate_score": 0.651294, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_65", + "bdc_text": "In der \"Confessio Helvetica prior\" werden auch die Verben \"anbütet\" ( offerre ) , \"fürgetragen und dargebotten\" ( exhibere ) gebraucht ( BSRK V/I 106 , 40. 107 , 13f. 107 , 21 ) ;", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3118", + "psc_text": "peccato. Incumbite ergo orationibus, peccatores; confitemini peccata vestra, orate ut deleantur, orate ut minuantur, orate ut vobis proficientibus ipsa deficiant: tamen nolite desperare, et peccatores orate. Quis enim non peccavit? A sacerdotibus incipe. Sacerdotibus dixit, Prius offerte sacrificia pro peccatis vestris, et sic pro populo (Levit. XVI, 6; Hebr. VII, 27) . Sacrificia convincebant sacerdotes: ut si quis se justum et sine peccato diceret, responderetur ei, Non attendo quod loqueris, sed quid offeras; victima tua convincit te. Quare offers pro peccatis tuis, si nulla habes peccata? An in sacrificio mentiris Deo? Sed forte sacerdotes veteris populi peccatores erant, novi populi non sunt peccatores. Certe, fratres, quia Deus voluit, sacerdos ipsius sum, peccator sum, vobiscum pectus tundo, vobiscum veniam rogo, vobiscum Deum propitium spero. Sed forte Apostoli sancti, primi, summi arietes gregis, pastoris membra pastores, forte ipsi non habebant peccatum. Vere habebant et ipsi, habebant: non irascuntur, quia confitentur. Ego non", + "candidate_score": 0.647405, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_41_43", + "bdc_text": "Diese Anfang 1545 erstellte Revision , die nicht die Zustimmung aller Pfarrer erlangte , und nicht wie stets behauptet der von Bucer revidierte Berner Katechismus , wurde Ende Februar 1545 vom Rat zur Seite gelegt. . Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber . abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2694", + "psc_text": "audite eum quem misit nobis: Ego sum, inquit, vitis, vos estis palmites, Pater meus agricola est (Joan. XV, 1, 5) . Ergo colit nos. Sed si fructum reddamus, parat horreum. Si autem sub tanto cultore steriles esse voluerimus, et pro frumento spinas protulerimus: nolo dicere quod sequitur, ad gaudium finiamus. Conversi ad Dominum, etc. SERMO CXIV. De verbis Evangelii Lucae, Si peccaverit in te frater tuus, corripe illum, etc. De remissione peccatorum, cap. XVII, V\\ V\\. 3, 4. Habitus ad Mensam sancti Cypriam, praesente comite Bonifacio. 1. Fratri quoties in nos peccaverit et poenituerit ignoscendum. Sanctum Evangelium, quod modo cum recitaretur audivimus, de remissione nos admonuit peccatorum. Hinc admonendi estis ex sermone nostro. Ministri enim sumus verbi, non nostri, sed utique Dei et Domini nostri, cui nemo sine gloria servit, quem nemo sine poena contemnit. Ipse ergo Dominus Deus noster, qui manens apud Patrem fecit nos, et factus pro nobis", + "candidate_score": 0.647011, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ;", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2085", + "psc_text": "quod diceret imperavit. CAPUT VI. 9. Correptio alias secreta, alias publica esse debet. Duo ergo ista praecepta, fratres, sic audiamus, ut intelligamus, et inter utraque praecepta pacati constituamur. Cum corde nostro nos concordemus, et Scriptura sancta in nulla parte discordat. Verum est omnino, utrumque verum est: sed discernere debemus, aliquando illud, aliquando illud esse faciendum; aliquando corripiendum fratrem inter te et ipsum solum, aliquando corripiendum fratrem coram omnibus, ut et caeteri timorem habeant. Si aliquando illud, aliquando illud fecerimus; concordiam Scripturarum tenebimus, et in faciendo atque obtemperando non errabimus. Sed dicit mihi aliquis: Quando facio illud, quando illud: ne tunc corripiam inter me et ipsum solum, quando debeo coram omnibus corripere; aut tunc corripiam coram omnibus, quando debeo in secreto corripere? CAPUT VII. 10. Quando secreta esse debet, quando publica. Cito videbit Charitas vestra, quid quando facere debeamus: sed utinam facere pigri non simus. Intendite, et videte: Si peccaverit, inquit,", + "candidate_score": 0.642586, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ;", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2073", + "psc_text": "tuum: te saeviente ille nudatus est, tu iniquus es. Multum interest inter nudum et iniquum. Ille perdidit pecuniam, tu innocentiam. Quaere quis gravius damnum perpessus est. Ille perdidit rem perituram, tu factus es periturus. CAPUT III. 4. Quo animo frater corripiendus. Peccatum in hominem non contemnendum. Ideo debemus amando corripere; non nocendi aviditate, sed studio corrigendi. Tales si fuerimus, optime facimus quod hodie admoniti sumus: Si peccaverit in te frater tuus, corripe illum inter te et ipsum solum. Quare illum corripis? Quia te doles, quod peccaverit in te? Absit. Si amore tui id facis, nihil facis. Si amore illius facis, optime facis. Denique in ipsis verbis attende, cujus amore id facere debeas, utrum tui, an illius. Si te audierit, inquit, lucratus es fratrem tuum. Ergo propter illum fac, ut lucreris illum. Si faciendo lucraris, nisi fecisses perierat. Quid est ergo quod plerique homines ista peccata contemnunt, et dicunt, Quid magnum", + "candidate_score": 0.642263, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ;", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1471", + "psc_text": "fiat, quod circa pauperem facit? Beati, inquit, misericordes, quoniam ipsorum miserebitur Deus Quomodo per ipsa singula singulis propria apposita sunt, et nihil adhibitum est in praemio, quod non congrueret praecepto? praeceptum est enim ut sis pauper spiritu: praemium est ut habeas regnum coelorum. Praeceptum est ut sis mitis: praemium est ut possideas terram. Praeceptum est ut sis lugens: praemium, ut consoleris. Praeceptum est ut esurias et sitias justitiam: praemium, ut satureris. Praeceptum est ut sis misericors: praemium, ut misericordiam consequaris. Sic praeceptum est ut mundes cor: praemium, ut videas Deum. CAPUT IX. 9. Visio Dei quomodo mundicordibus speciatim promissa. Non ergo ita sapias in his praeceptis et praemiis, ut cum audis, Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt, putes pauperes spiritu non visuros, aut non visuros mites, non visuros lugentes, non visuros esurientes et sitientes justitiam, non visuros misericordes. Non arbitreris eos tantum quasi visuros qui mundo sunt corde, illis a", + "candidate_score": 0.641775, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2676", + "psc_text": "intrare. Quos inveneris, ut dignentur, noli exspectare; coge intrare. Magnam coenam, magnam domum paravi, non ibi patior locum vacare. Venerunt de plateis et vicis Gentes: veniant de sepibus haeretici, hic inveniunt pacem. Nam qui construunt sepes, divisiones quaerunt. Trahantur a sepibus, evellantur ab spinis. In sepibus haeserunt, cogi nolunt. Voluntate, inquiunt, nostra intremus. Non hoc Dominus imperavit: Coge, inquit, intrare. Foris inveniatur necessitas, nascitur intus voluntas. SERMO CXIII . De verbis Evangelii Lucae, Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, etc., cap. XVI, V\\. 9. CAPUT PRIMUM. 1. Amici beneficos suos recepturi in coelum quinam sint. Minimi Christi quinam. Quod admonemur, admonere debemus. Recens evangelica lectio admonuit facere amicos de mammona iniquitatis, ut eos qui faciunt, recipiant et ipsi in tabernacula aeterna. Qui sunt qui habebunt tabernacula aeterna, nisi sancti Dei? Et qui sunt qui ab ipsis accipiendi sunt in tabernacula aeterna, nisi qui eorum indigentiae serviunt, et quod eis opus", + "candidate_score": 0.640675, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ;", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2271", + "psc_text": "quid nos admoneat. Lectio recentissima sancti Evangelii admonuit, terruit nos, ne folia habeamus et fructum non habeamus. Hoc autem breviter exponitur: ne verba adsint, et facta desint. Magnus terror! Quis non timeat, cum in ipsa lectione oculis cordis aridam arborem videt, et sic ut ei dicatur: Nunquam ex te fructus nascatur in aeternum. Terror corrigat, correctio fructus proferat. Sine dubio enim Dominus Christus praevidebat arborem quamdam merito aridam fieri, quod haberet folia, et fructus non haberet. Ea est Synagoga, non vocata, sed reprobata. Nam et inde vocatus populus Dei, qui veraciter et sinceriter in Prophetis exspectabat salutare Dei Jesum Christum. Et quoniam fideliter exspectabat, meruit cognoscere praesentem. Inde enim Apostoli, inde tota turba praecedentium jumentum Domini et dicentium, Hosanna filio David; benedictus qui venit in nomine Domini (Matth. XXI, 9) . Turba erat magna fidelium Judaeorum, ante fusum pro se sanguinem in Christo credentium magna turba erat. Non enim frustra", + "candidate_score": 0.639821, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_74", + "bdc_text": "si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2514", + "psc_text": "Securum te fecit, qui dixit, Quae dicunt, facite. Mala faciunt: Quae faciunt, facere nolite (Matth. XXIII, 3) . Bona faciunt, non in via salutant, non per occasionem Evangelium annuntiant: imitatores eorum estote, sicut et ipsi Christi (I Cor. IV, 16). Bonus tibi praedicat; carpe uvam de vite. Malus tibi praedicat; carpe uvam pendentem in sepe. Botrus implicite in palmite inter spinas crevit, et de spinis non germinavit. Plane quando tale aliquid vides et esuris, sollicite carpe, ne cum ad uvam manum mittis, lacereris a spinis. Hoc est quod dico: Sic audi quod bonum est, ne malos mores imiteris. Praedicet ex occasione, salutet in via: illi nocebit quod non audivit praeceptum Christi, Neminem in via salutaveritis; tibi non nocebit, qui sive a transeunte, sive a veniente salutem audis, salutem tenes. Apostolum audi, sicut praemiseram, admonentem ista. Quid enim? Dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo,", + "candidate_score": 0.639098, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ;", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2086", + "psc_text": "corripiam inter me et ipsum solum, quando debeo coram omnibus corripere; aut tunc corripiam coram omnibus, quando debeo in secreto corripere? CAPUT VII. 10. Quando secreta esse debet, quando publica. Cito videbit Charitas vestra, quid quando facere debeamus: sed utinam facere pigri non simus. Intendite, et videte: Si peccaverit, inquit, in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum solum. Quare? Quia peccavit in te. Quid est, in te peccavit? Tu scis quia peccavit. Quia enim secretum fuit, quando in te peccavit; secretum quaere, cum corrigis quod peccavit. Nam si solus nosti quia peccavit in te, et eum vis coram omnibus arguere; non es correptor, sed proditor. Attende quemadmodum vir justus, Joseph, tanto flagitio quod de uxore fuerat suspicatus, tanta benignitate pepercit, antequam sciret unde illa conceperat: quia gravidam senserat, et se ad illam non accessisse noverat. Restabat itaque certa adulterii suspicio: et tamen quia ipse solus senserat, ipse", + "candidate_score": 0.637522, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_4061", + "psc_text": "Estote autem factores verbi, et non auditores tantum, etc. Cap. I, V\\ V\\. 19, 22. CAPUT PRIMUM. 1. Dicendum de utrorumque officio, auditorum et praedicatorum verbi Dei. Verbi Dei assiduos auditores, beatus Jacobus apostolus convenit, dicens: Estote autem factores verbi, et non auditores tantum, fallentes vosmetipsos. Neque enim eum cujus verbum est, aut per quem dicitur verbum; sed vosmetipsos fallitis. Ex hac ergo sententia manante de fonte veritatis, per os apostolicum veracissimum, audemus et nos exhortari vos: et cum exhortamur vos, respicere nos. Verbi Dei enim inanis est forinsecus praedicator, qui non est intus auditor. Nec ita aversi ab humanitate et fideli consideratione sumus, ut pericula nostra non intelligamus, qui verbum Dei populis praedicamus. Consolatur autem nos, quia ubi periclitamur in ministeriis nostris, adjuvamur orationibus vestris. Nam ut noveritis, fratres, quam tutiore loco stetis quam nos, ipsius apostoli aliam sententiam profero dicentis, Sit autem unusquisque vestrum velox ad audiendum, tardus", + "candidate_score": 0.634297, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_88", + "bdc_text": "Alfred Ehrensperger , \"Der Gottesdienst in Bern Stadt und Land im 16 .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_31", + "psc_text": "Abraham: Facio semen tuum, sicut stellas coeli et arenam maris; et obtinebit semen tuum civitates adversariorum; et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, eo quod exaudisti vocem meam (Gen. XXII, 17 et 18) . Vide ergo quando factum est, et quando fit commemoratio facti ipsius. Quando dicit ille Aries, Foderunt manus meas et pedes meos, et caetera. Quando peractum est illud in Psalmo sacrificium, tunc in ipso Psalmo dictum est, Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae; et adorabunt in conspectu ejus universae patriae gentium: quoniam ipsius est regnum, et ipse dominabitur gentium (Psal. XXI, 17, 28 et 29) . Si commemorabuntur, dictum est, praesignatum est aliquando, quod fieri jam videmus. CAPUT VIII. 9. Justificatio ex fide sine operibus. Videamus ergo quomodo impletum sit, et unde impletum, quo praecedente sacrificio impletum, quod dictum est Abrahae, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Felices gentes, quae illud non audierunt, et", + "candidate_score": 0.631621, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_70", + "bdc_text": "Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3274", + "psc_text": "in Filium Dei, in quantum adhaeret illi, et fit etiam ipse per adoptionem filius et haeres Dei, cohaeres autem Christi, in tantum non peccat. Unde dicit Joannes: Qui natus est ex Deo, non peccat (I Joan. III, 9) . Et ideo peccatum unde mundus arguitur hoc est, quod non credunt in eum. Hoc est peccatum de quo itidem dicit: Si non venissem, peccatum non haberent (Joan. XV, 22) . Numquid enim alia innumerabilia peccata non habebant? Sed adventu ejus hoc unum peccatum accessit non credentibus, quo caetera tenerentur. In credentibus autem quia hoc unum defuit, factum est ut cuncta dimitterentur credentibus. Nec ob aliud apostolus Paulus, Omnes, inquit, peccaverunt, et egent gloria Dei (Rom. III, 23) ; ut qui crediderit in eum, non confundatur (Id. IX, 33): sicut et Psalmus dicit, Accedite ad eum, et illuminamini, et vultus vestri non confundentur (Psal. XXXIII, 6) . Qui ergo in se gloriatur,", + "candidate_score": 0.618062, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber .", + "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_427", + "psc_text": "non silet. Tractator loquitur, si vera loquitur, Christus loquitur. Si sileret Christus, ego vobis ista non dicerem. Nec per os vestrum siluit: nam quando cantabatis, ipse loquebatur. Non silet, opus est ut nos audiamus, sed aure cordis: nam facile est audire auribus carnis. Illis auribus audire debemus, quas quaerebat magister ipse, cum diceret: Qui habet aures audiendi, audiat (Matth. XIII, 9) . Quis enim ante illum, quando ista dicebat, sine auribus carnis stabat? Omnes aures habebant, et pauci habebant: non omnes habebant aures audiendi, hoc est, obediendi. CAPUT II. 2. Praepositis munus impositum. Votum pii pastoris. Quam terribiliter locutus est per prophetam Ezechielem, credo adhibuistis aurem, credo audistis quemadmodum dixerit, Ad domum Israel mittam te, non ad populum altioris linguae te mittam. Populus autem ille nolent audire te, quia nolunt audire me (Ezech. III, 5-7) . Quid ostendit, nisi quia ipse Deus per Prophetam loquebatur? Quia vero in ipsis verbis", + "candidate_score": 0.615318, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 15, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1", + "max_score": 0.695909, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73_75", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat . Res enim dilata est in 20 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_76", + "psc_text": "A pateat bd 20 ueniendi SMR permittat P 21 idoli SM 22 quidem SMRBINAXZ1^ 23 monentur I putantes se P esse in oto SMRPX esse in tuto BNAbd 24 crediderunt Ri sacramentumque eius acceperint, id est baptizati fuerint, etiamsi morum corrigendorum ita neglegentes sint, ut nequiter uiuant. unde mox uidebo, ai deus iuuerit, quid secundum scripturas sentiendum sit. § 19 Nunc in hac quaestione adhuc uersor, in qua eis uidetur baptizatos admonendos esse de moribus ad christianamChristianam uitam pertinentibus, baptizandis autem solam insinuandam fidem. quod si ita esset, praeter tam multa, quae diximus, non Iohannes Baptista uenientibus ad baptismum suum diceret: generatio uiperarum, quis ostendit uobis fugere ab ira uentura? facite ergo fructum dignum paenitentiae et cetera, quae utique non de fide, sed de bonis operibus admonet. unde et militibus dicentibus: quid faciemus? non dixit: interim credite et baptizamini, post audietis quid facere debeatis, sed ante dixit, ante praemonuit, ut", + "candidate_score": 0.695909, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33_35", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ; s. dazu den Auszug aus dem Ratsmanual bei Fluri , aao , S. 605 : \". . .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_9", + "psc_text": "B 18 praecepit SltfRANPX 19 tradendum (tr m. 2 in ras.) B interita P 20 sit] fiat NA diem CZ domini nostri SMBBNAfi Iesu xpi SMBBNAfi 21 sathanae SRM'β satan.e N blasphemarent MR 22 scribsi (seniper b) C, B epistula C1 23 coymisceri M huius mundi aut auaris aut raptoribus aut idolis seruientibus; alioquin debueratis de hoc mundo exire. nunc autem scripsi uobis non commisceri, si quis frater nominatur aut fornicator aut idolis seruiens aut auarus aut maledicus aut ebriosus aut rapax, cum eius modi ne quidem cibum sumere. quo enim mihi de his qui foris sunt iudicare? nonne de his qui intus sunt uos iudicatis? de his autem qui foris sunt deus iudicabit. auferte malum ex uobis ipsis. ubi quidem aliqui id, quod dictum est (ex uobis ipsis>, ita intellegunt, ut ex se ipso unusquisque auferat malum, hoc est, ut ipse sit bonus. sed utrolibet modo intellegatur, siue ut", + "candidate_score": 0.639512, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_34_36", + "bdc_text": "s. dazu den Auszug aus dem Ratsmanual bei Fluri , aao , S. 605 : \". . . den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_9", + "psc_text": "B 18 praecepit SltfRANPX 19 tradendum (tr m. 2 in ras.) B interita P 20 sit] fiat NA diem CZ domini nostri SMBBNAfi Iesu xpi SMBBNAfi 21 sathanae SRM'β satan.e N blasphemarent MR 22 scribsi (seniper b) C, B epistula C1 23 coymisceri M huius mundi aut auaris aut raptoribus aut idolis seruientibus; alioquin debueratis de hoc mundo exire. nunc autem scripsi uobis non commisceri, si quis frater nominatur aut fornicator aut idolis seruiens aut auarus aut maledicus aut ebriosus aut rapax, cum eius modi ne quidem cibum sumere. quo enim mihi de his qui foris sunt iudicare? nonne de his qui intus sunt uos iudicatis? de his autem qui foris sunt deus iudicabit. auferte malum ex uobis ipsis. ubi quidem aliqui id, quod dictum est (ex uobis ipsis>, ita intellegunt, ut ex se ipso unusquisque auferat malum, hoc est, ut ipse sit bonus. sed utrolibet modo intellegatur, siue ut", + "candidate_score": 0.630234, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_7", + "bdc_text": "Betreiben ein Neudruck von dieser Revision in Bern besorgt ( s .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_89", + "psc_text": "morum SMBZNA sanctitate M ortaretur B 21 nouam et B 22 inabitanda 81 tradetur SMBBNA adtenderent, qualiter eos oporteret uiuere, ut habitatione illa digni fierent, sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuria sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tamquam securi de salute, quae in fide est, bene uiuere non curarent, commemorauit quaedam ad intellegendum difficilia esse in epistulis eius, quae homines peruerterent sicut et alias scripturas ad proprium suum interitum: cum tamen et ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene uiuentibus non daretur, eadem sentiret, quae ceteri apostoli. sic itaque Petrus, his ergo, inquit, omnibus pereuntibus, quales oportet esse uos in sanctis conuersationibus et pietatibus, expectantes et properantes ad praesentiam diei domini, per quam caeli ardentes soluentur et elementa ignis ardore decoquentur. nouos uero caelos et terram nouam secundum promissa ipsius expectamus, in quibus iustitia inhabitat. quapropter, carissimi, haec expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace,", + "candidate_score": 0.625651, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_83", + "bdc_text": "Ego ad vos mitto catechismumDer im Februar und März 1541 entstandene Neudruck des durch Bucer revidierten Katechismus ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_32", + "psc_text": "tunc om. Ch 21 discendi bd 22 anon SMB. homines, sed rei ueteres? ut uidelicet peruersitate mirabili prius eis dicatis: induite hominem nouum, et cum induti fuerint, postea dicatur: exuite ueterem, cum apostolus sanum ordinem tenens dicat: exuite ueterem et induite nouum, et ipse dominus clamet: nemo adsuit pannum nouum uestimento ueteri, et nemo mittit uinum nouum in utres ueteres. quid autem aliud agit totum tempus, quo catechumenorum locum et nomen tenent, nisi ut audiant, quae fides et qualis uita debeat esse christiani, ut, cum se ipsos probauerint, tunc de mensa domini manducent et de calice bibant? quoniam qui manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit. quod autem fit per omne tempus, quo in ecclesia salubriter constitutum est, ut ad nomen Christi accedentes catechumenorum gradus excipiat, hoc fit multo diligentius et instantius his diebus, quibus conpetentes uocantur, cum ad percipiendum baptismum sua nomina iam dederunt. § 10 Quid?", + "candidate_score": 0.624593, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_34_36", + "bdc_text": "s. dazu den Auszug aus dem Ratsmanual bei Fluri , aao , S. 605 : \". . . den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_148", + "psc_text": "nescio utrum hi, qui fecerint, similiter ad baptismum non debere uideantur admitti. § 36 Quantum adtinet igitur ad doctrinam salubrem ueritatis, ne cuiquam mortifero peccato perniciosissima securitas detur uel etiam pestilentiosissima tribuatur auctoritas, iste curationis ordo est, ut baptizandi credant in deum patrem et filium et spiritum sanctum eo ritu. quo symbolum traditur, et a mortuis operibus agant paenitentiam omniumque se 2 Ios. Fl. Antiqu. iud. 18, 7 3 cf. Matth. 14, 3. 4 9 cf. Matth. 5, 32 1 uelut om. SM derelictum est SMRBNA 3 quod SMBP 4 cumcubina SM* . coque S quaeque N 5 cognitura SMRN 6 perciendum S 7 atmitti p ammitti R in om. SMRBN A 9 addncunt P 10 isti SM 11 abeatur SR 13 quae om. SMR inpudicia p inpndicitio R 14 a] ad RN baptisma SMRBNA 17 capud B 18 factae om. CIZ utrum s. 1. m. 2 S hi] ii", + "candidate_score": 0.62139, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_34_36", + "bdc_text": "s. dazu den Auszug aus dem Ratsmanual bei Fluri , aao , S. 605 : \". . . den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_32", + "psc_text": "tunc om. Ch 21 discendi bd 22 anon SMB. homines, sed rei ueteres? ut uidelicet peruersitate mirabili prius eis dicatis: induite hominem nouum, et cum induti fuerint, postea dicatur: exuite ueterem, cum apostolus sanum ordinem tenens dicat: exuite ueterem et induite nouum, et ipse dominus clamet: nemo adsuit pannum nouum uestimento ueteri, et nemo mittit uinum nouum in utres ueteres. quid autem aliud agit totum tempus, quo catechumenorum locum et nomen tenent, nisi ut audiant, quae fides et qualis uita debeat esse christiani, ut, cum se ipsos probauerint, tunc de mensa domini manducent et de calice bibant? quoniam qui manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit. quod autem fit per omne tempus, quo in ecclesia salubriter constitutum est, ut ad nomen Christi accedentes catechumenorum gradus excipiat, hoc fit multo diligentius et instantius his diebus, quibus conpetentes uocantur, cum ad percipiendum baptismum sua nomina iam dederunt. § 10 Quid?", + "candidate_score": 0.620398, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_34_36", + "bdc_text": "s. dazu den Auszug aus dem Ratsmanual bei Fluri , aao , S. 605 : \". . . den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_149", + "psc_text": "6 perciendum S 7 atmitti p ammitti R in om. SMRBN A 9 addncunt P 10 isti SM 11 abeatur SR 13 quae om. SMR inpudicia p inpndicitio R 14 a] ad RN baptisma SMRBNA 17 capud B 18 factae om. CIZ utrum s. 1. m. 2 S hi] ii bd om. SMRBNA 19 ammitti SMRBlNA 21 nec Nt pernitiosissima R saecularibus detur SMRBNA 23 ut] ad SMR credat SMR 24 sinbolam C simbolum SMR 25 agat SM XXXXI Ang. Sect. V pars III. 6 omnino praeteritorum remissionem in baptismo accepturos esse non dubitent: non ut peccare liceat, sed ut peccasse non noceat, ut sit facti remissio, non permissio faciendi. tunc uere dici potest etiam spiritaliter: ecce sanus factus es; iam noli peccare, quod dominus de corporali sanitate ideo dixit, quoniam sciebat ei, quem saluum fecerat, meritis peccatorum illum etiam carnis accidisse languorem. hi autem ei homini, qui et baptizandus", + "candidate_score": 0.619076, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_34_36", + "bdc_text": "s. dazu den Auszug aus dem Ratsmanual bei Fluri , aao , S. 605 : \". . . den catechismum berüwen [ ze ] lassen\" ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_31", + "psc_text": "quando P 5 die Ch urguet SMB B surgit P surget Ch 6 sacramentumquae β 7 migrauerit SMRΒΝΑΡβb praeterito Bl preteritorum R 8 saluus] sanus bd spatiumquae N 9 opportunius CAfibd oportunus Ml repperiri CSMBPIZRNX 10 quo. N quemammodum BN 11 atentiore BNM1 adtentiore S 12 saluberrime NP petit om. B 13 non om. P 14 praeciperent Cl praeceperint IZCpraeceperent Chl 15 cathecizabamur CIZBP catecizabamur SM cathezizabamnr ChA funtis I 16 ob] ad SM 17 intue*mur C intuemur ZIPX 18 sunt Ch cathecizantur CIZP catecizantur SMBB cathezizantur Ch 19 exorcisamur SMl exorcisantur scrutantur om. P 20 si tunc] sicut I tunc om. Ch 21 discendi bd 22 anon SMB. homines, sed rei ueteres? ut uidelicet peruersitate mirabili prius eis dicatis: induite hominem nouum, et cum induti fuerint, postea dicatur: exuite ueterem, cum apostolus sanum ordinem tenens dicat: exuite ueterem et induite nouum, et ipse dominus clamet: nemo adsuit pannum nouum", + "candidate_score": 0.616366, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_7", + "bdc_text": "Betreiben ein Neudruck von dieser Revision in Bern besorgt ( s .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_106", + "psc_text": "his deputanda est, quae Petrus dicit esse in scriptis eius quaedam difficilia intellectu: quam non debent homines peruertere ad proprium suum interitum, ut contra euidentissima testimonia scripturarum securos faciant de percipienda salute nequissimos, nequitiae suae pertinacissime cohaerentes nec emendando aut paenitendo mutatos. 8 Matth. 25, 46 1 dici hic bd hoc P dici om. SMRBNA 2 dicentes Pbd: om. CIZSMRBNA ChX$in ipsam SM 3 qui] quia SM 4 per ignem per B 6 eis P 7 prouidens P 8 suam om. P illi 8. I. M 11 dicit ueritaa A dicit SMRBNA 12 affuisse -P 18 hoc P 14 ambiguitatem R repperiri CIBN 15 ille om. P et om. bd faeno CSMB$foeno R 16 xpo P 17 fidem om. Al necglexerunt B et om. R 20 in scriptis eius esse P scripturis j3 21 quSe (sic) P quae bd suum om. P 23 securas SM 24 suae om. N.AI coherentes", + "candidate_score": 0.610881, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_7", + "bdc_text": "Betreiben ein Neudruck von dieser Revision in Bern besorgt ( s .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa041.opp-lat1_window_46", + "psc_text": "uita mutanda ex uetere in nouam doctrina euangelica traderetur, ubi utique et illud est, quod in ea sententia ponit apostolus: qui furabatur, iam non furetur, et cetera, quibus exsequitur, quid sit deponere ueterem hominem et induere nouum. in his autem ipsis uerbis Petri habent, unde admoneri potuissent, ai diligenter adtendere uoluissent. cum enim dixisset: agite paenitentiam, et baptizetur unusquisque uestrum in nomine domini nostri Iesu Christi in remissionem peccatorum, et accipietis donum spiritus sancti. nobis enim haec est promissio et filiis nostris et omnibus qui suntlonge quoscumque uocauerit dominus 15 Eph. 4, 28 19 Act. 2, 38-41 1 penitentiam C poenitentiam Ρβ baptizaretur P 2 domini nostri SMRBNA remissione B 4 quur JRNA 5 penitentiam C poenitentiam P ezpoliatio SMRBlNPA ezspoliatio Xbd 6 cui] cil SMM 7 mortuis] moris CIZ 8 inuolllitur] in obiectione uoluitur SMR, B (ras. nouem litt.; m. 2 add. in ad uocem uoluitur) 9 obiectio in", + "candidate_score": 0.609853, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 16, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1", + "max_score": 0.695693, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_1077", + "psc_text": "audiat et per oculum uideat? ita loquimur et cum dicimus; manus tua subuenit homini, cum aliquid porrecta manu datur, quo cuiquam subueniatur. quodaiquodsi de ipso etiam fidei oculo, ad quem pertinet credere, quae per camem non uidentur, dictum est: uidebit omniaomnis caro salutare dei, non utique nisi de anima, qua uiuit caro, cum etiam per ipsam carnem nostram Christum pie uidere, id est formam, qua indutus est propter nos, non pertineat ad con-r cupiscentiam, sed ad ministerium carnis, ne forte aliquis ita uelit accipere, quod dictum est: uidebit omniaomnis caro salutare dei: quanto congruentius dicitur caro concupiscere, quando anima non solum carni animalem uitam praebet, uerum etiam secundum ipsam carnem aliquid concupiscit, quod in potestate non est, ne concupiscat, quamdiu inest peccatum in membris, id est uiolenta quaedam carnis inlecebra in corpore mortis huius, ueniens de uindicta illius peccati, unde propaginem ducimus, secundum quam omnes ante gratiam filii sunt irae.", + "candidate_score": 0.695693, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_57_59", + "bdc_text": "in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_2", + "psc_text": "quod semel indicasse sufficiet exceptis iis locis, ubi etiam alii codices eandem orthographiam prae se ferunt; idem cadit in uocem scribtum et scribtor bipertita paene euanuit P bipartita b id quod dominus paene euanuerunt P 5 significauit PzRd 9 pronuntientur E2S 10 admoneantur (d a. I. m. 1) E moneantur PRSCbd Eug 11 figurarum] figuratumbd 12 intellectum El 16 in illis] illis E2Cbd scribtum E; cf. supra 4 1* et erunt duo in carne una, magnum sacramentum commendantem in Christo et in ecclesia. Si ergo utroque modo illa scriptura scrutanda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: in principio fecit deus caelum et terram? utrum in principio temporis, an quia primo omnium, an in principio, quod est uerbum dei unigenitus filius? et quomodo possit ostendi deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine caeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura caeli et terrae uocabulum acceperit,", + "candidate_score": 0.667421, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_46_48", + "bdc_text": "Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 . Jh. , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_2", + "psc_text": "quod semel indicasse sufficiet exceptis iis locis, ubi etiam alii codices eandem orthographiam prae se ferunt; idem cadit in uocem scribtum et scribtor bipertita paene euanuit P bipartita b id quod dominus paene euanuerunt P 5 significauit PzRd 9 pronuntientur E2S 10 admoneantur (d a. I. m. 1) E moneantur PRSCbd Eug 11 figurarum] figuratumbd 12 intellectum El 16 in illis] illis E2Cbd scribtum E; cf. supra 4 1* et erunt duo in carne una, magnum sacramentum commendantem in Christo et in ecclesia. Si ergo utroque modo illa scriptura scrutanda est, quomodo dictum est praeter allegoricam significationem: in principio fecit deus caelum et terram? utrum in principio temporis, an quia primo omnium, an in principio, quod est uerbum dei unigenitus filius? et quomodo possit ostendi deum sine ulla sui commutatione operari mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine caeli et terrae? utrum spiritalis corporalisque creatura caeli et terrae uocabulum acceperit,", + "candidate_score": 0.661038, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_856", + "psc_text": "Ex 23 quippe] quidem .PB'M 24 macheria E magis ui (in mg. at maceria) b conmunire 8 27 quur PR sicut supra disputatum est, per agriculturam non laboriosam, sed deliciosam et mentem prudentis magna atque utilia commonentem, custodiret autem eundem paradisum ipsi sibi, ne aliquid admitteret, quare inde mereretur expelli. denique accepit et praeceptum, ut sit per quod sibi custodiat paradisum, id est quo conseruato non inde proiciatur. recte enim quisque dicitur non custodisse rem suam, qui sic egit, ut amitteret eam, etiamsi alteri salua sit, qui eam uel inuenit uel accipere meruit. Est alius in his uerbis sensus, quem puto non inmerito praeponendum, ut ipsum hominem operaretur deus et custodiret. sicut enim operatur homo terram, non ut eam faciat esse terram, sed ut cultam atque fructuosam, sic deus hominem multo magis, quem ipse creauit, ut homo sit, eum ipse operatur, ut iustus sit, si homo ab illo per superbiam", + "candidate_score": 0.644636, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_77_79", + "bdc_text": "Es kam erst am 23 . Februar dazu; s. oben Anm. 1 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_554", + "psc_text": "8. I.) R 24 quemammodum P conditione E1 mundi a l. m. 1 S 25 consummatum E1 cum omnibus om. E1 26 factum S est om. PRbd cum factus est om. E* cap. 18 Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? et rursus quomodo ea faceret, quae sibi nota non erant? non enim quidquam fecit ignorans. nota ergo fecit, non facta cognouit. proinde, antequam fierent, et erant et non erant: erant in dei scientia, non erant in sua natura. ac per hoc factus est dies ille, cui utroque modo innotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut matutina siue diurna", + "candidate_score": 0.638465, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_34", + "bdc_text": "s. dazu den Auszug aus dem Ratsmanual bei Fluri , aao , S. 605 :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_560", + "psc_text": "manu mediatoris. non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos; de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. 7 Ephes. 3, 8-11 19 cf. Matth. 22, 30 2 opportuno bd reuelatum (re 8. I. m. 1) E quod PRSd 3 cap. XXIII E enim om. b 4 semen (in mg. m. 2 at sacraifita) E opportuno Pbd 5 ipsost P 7 item S1 mihi enim b 8 annuntiare in gentibus Pbd 10 dispositio] dispositio dispensatio PR (sed in JK dispensatio m. 1 del.), dispositio et dispensatio b dispensatio d 12 principatibus b 13 aeclesiam E ecclasiam R multiformis (m fin. ex t m. 1) E sapientiae EPRSb 14 quem El 15 sic (c s. l. m. 1) R absconsum S 16 innotesceret (n init. ex g m. 1) E 17 aeclesiam E sapientiae EPRSb 18 ibi om. b", + "candidate_score": 0.62755, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_77_79", + "bdc_text": "Es kam erst am 23 . Februar dazu; s. oben Anm. 1 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_49", + "psc_text": "aliam partem El 23 exoritura b circflitu b 25 die b sufficerat S1 R dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et facta est lux, postea uero — quod de luminaribus dicitur — quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam", + "candidate_score": 0.626957, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_5_7", + "bdc_text": "Im Februar/ März 1541 wurde auf Peter Kunz' ( gest. 11 . Februar 1544 ) Betreiben ein Neudruck von dieser Revision in Bern besorgt ( s .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_679", + "psc_text": "Ephes. 4, 23 1 paradisum S 3 ut om. E quam] si b oboedienter quae R 5 uita aeterna PRSbd 6 cogi om. S figuratlJ.e E figurate S propriae RS 8 moriretur S in nig. add. aut m. 1 aut coaequalis: Ei libro de correptione et gra . Bina ista quid inter se differant diligent et uigilanter... et posse multo maior non posse mori R 10 est otn. PRSbd tamen posset] pot»**est (in raa.) R 11 fieri om. E 14 non perdidit S 15 cap. XXVIII E 16 post modum repetuntur uerba uers. 15 et non hoc-modum in cod. P itaque] utique S 18 per] in 8 labsus P 19 in mg. additum: Qui letris acute legas et non credas pdidisse sed deteriorasse imaging d! S 28 renouamur PRd renouabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induet incorruptionem, ut sit spiritale corpus, in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam,", + "candidate_score": 0.614698, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_24", + "bdc_text": "so sye er schon verbessert\" ( Fluri , aao , S. 599 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_812", + "psc_text": "ad escam. iam ergo tunc produxerat terra omne lignum et pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, hoc est tertio die; nam sexto die dixerat: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum fructiferum, quod habet in se fructum seminis seminalis, quod erit uobis ad escam. num ergo aliud eis tunc dedit, aliud nunc dare uoluit? non opinor. sed cum ex his generibus sint ista ligna instituta in paradiso, quae iam terra tertio die produxerat, adhuc ea produxit in tempore sao, quia tunc scilicet, quod scriptum est ea produxisse terram, causaliter factum erat in terra; hoc est, quia tunc ea producendi uirtutem latenter acceperat, qua uirtute fit, ut etiam nunc talia terra progignat in manifesto atque in tempore suo. Uerba ergo dei sexto die dicentis: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super 5 Gen. 2, 9 12 Gen.", + "candidate_score": 0.599487, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 17, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV", + "max_score": 0.695221, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_896", + "psc_text": "recipiat unusquisque quae per corpus gessit, sive bonum sive malum (II Cor. V, 10) ? Paulus dicit, Oportet nos exhiberi omnes ante tribunal Christi; et tu tibi audes promittere quia in judicium non venies, Absit, inquis, ut ego mihi hoc promittere audeam: sed credo promittenti. Salvator loquitur, Veritas pollicetur, ipse dixit mihi, Qui audit verba mea, et credit ei qui me misit, habet vitam aeternam, et transitum facit de morte in vitam, et in judicium non veniet. Ego ergo audivi verba Domini mei, credidi; jam infidelis cum essem, factus sum fidelis: sicut me monuit, transii a morte ad vitam, ad judicium non venio; non praesumptione mea, sed ipsius promissione. Paulus autem contra Christum loquitur, servus contra Dominum, discipulus contra magistrum, homo contra Deum, ut cum Dominus dicat quia qui audit et credit, transit a morte ad vitam, et in judicium non veniet, dicat Apostolus, Oportet nos omnes exhiberi ante tribunal", + "candidate_score": 0.695221, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_60_62", + "bdc_text": "\"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" :", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_366", + "psc_text": "de aqua vinum? Cum aperuit eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. Unde jam inebriati dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens in via, cum aperiret nobis Scripturas (Luc. XXIV, 13-47) ? Intellexerunt enim Christum in his Libris in quibus eum non noverant. Mutavit ergo aquam in vinum Dominus noster Jesus Christus, et sapit quod non sapiebat, inebriat quod non inebriabat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde fecit et panem quando saturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim cophinos plenos (Matth. XIV, 17-21), sed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam convertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipsius impletae sunt hydriae. A Domino", + "candidate_score": 0.683626, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_57", + "bdc_text": "in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_225", + "psc_text": "seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semine tuo, quod est Christus (Gen. XXII, 18; Gal. III, 16) . Sicut ergo quia ibi non dicit, in seminibus, docere te voluit Apostolus, quia unus est Christus: sic et hic cum dictum est, in nomine, non, in nominibus; quomodo ibi, in semine, non, in seminibus; probatur unus Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus. 10. Sed, Ecce, inquiunt discipuli ad Dominum, audivimus in quo nomine baptizemus, ministros nos fecisti, et dixisti nobis, Ite, baptizate in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: quo ibimus? Quo? non audistis? Ad haereditatem meam. Interrogatis, Quo ibimus? Ad id quod emi sanguine meo. Quo ergo? Ad gentes, inquit. Putavi quia dixit, Ite, baptizate Afros in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Deo gratias: solvit Dominus quaestionem, docuit columba. Deo gratias: ad gentes Apostoli missi sunt; si ad gentes, ad omnes linguas. Hoc significavit", + "candidate_score": 0.678335, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_46_48", + "bdc_text": "Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 . Jh. , in :", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1079", + "psc_text": "Cap. VI, V\\. 60-72. 1. Verba Domini ex Evangelio, quae sermonem pristinum consequuntur, audivimus. Hinc sermo debetur auribus et mentibus vestris, et hodierno diei non importunus est: est enim de corpore Domini, quod dicebat se dare ad manducandum propter aeternam vitam. Exposuit autem modum attributionis hujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo (Joan. VI, 57) . Signum quia manducavit et bibit hoc est, si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Sed qui aderant plures non intelligendo scandalizati sunt: non enim cogitabant haec audiendo, nisi carnem, quod ipsi erant. Apostolus autem dicit, et verum dicit, Sapere secundum carnem, mors est (Rom.", + "candidate_score": 0.673622, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_68_70", + "bdc_text": "per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes . Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_531", + "psc_text": "Jesus 9. Videamus ergo quid responderit Joannes: Venerunt ad Joannem, et dixerunt ei: Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad illum: hoc est, Quid dicis? non sunt prohibendi, ut ad te potius veniant? Respondit, et dixit: Non potest homo quidquam accipere, nisi ei datum fuerit de coelo. De quo putatis hoc dixisse Joannem? De seipso: Quasi homo accepi, ait, de coelo. Intendat Charitas vestra. Non potest homo quidquam accipere, nisi fuerit ei datum de coelo. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis quod dixerim, Ego non sum Christus. Tanquam dicens, quid vos fallitis? vos ipsi mihi quomodo proposuistis istam quaestionem? Quid mihi dixistis? Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti. Nostis ergo quale testimonium illi perhibui: modo dicturus sum non esse illum quem dixi esse? Ergo quia aliquid accepi de coelo ut aliquid essem, inanem me vultis esse, ut", + "candidate_score": 0.669893, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_366", + "psc_text": "de aqua vinum? Cum aperuit eis sensum, et exposuit eis Scripturas, incipiens a Moyse per omnes Prophetas. Unde jam inebriati dicebant, Nonne cor nostrum erat ardens in via, cum aperiret nobis Scripturas (Luc. XXIV, 13-47) ? Intellexerunt enim Christum in his Libris in quibus eum non noverant. Mutavit ergo aquam in vinum Dominus noster Jesus Christus, et sapit quod non sapiebat, inebriat quod non inebriabat. Si enim jussisset inde aquam effundi, et sic ipse mitteret vinum ex occultis creaturae sinibus, unde fecit et panem quando saturavit tot millia: non enim quinque panes habebant quinque millium hominum saturitatem, aut saltem duodecim cophinos plenos (Matth. XIV, 17-21), sed omnipotentia Domini quasi fons panis erat; sic posset et effusa aqua vinum infundere: quod si fecisset, videretur Scripturas veteres improbasse. Cum autem ipsam aquam convertit in vinum, ostendit nobis quod et Scriptura vetus ab ipso est: nam jussu ipsius impletae sunt hydriae. A Domino", + "candidate_score": 0.666291, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_52", + "bdc_text": "oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1079", + "psc_text": "Cap. VI, V\\. 60-72. 1. Verba Domini ex Evangelio, quae sermonem pristinum consequuntur, audivimus. Hinc sermo debetur auribus et mentibus vestris, et hodierno diei non importunus est: est enim de corpore Domini, quod dicebat se dare ad manducandum propter aeternam vitam. Exposuit autem modum attributionis hujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens, Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo (Joan. VI, 57) . Signum quia manducavit et bibit hoc est, si manet et manetur, si habitat et inhabitatur, si haeret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore sub ipso capite in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus. Sed qui aderant plures non intelligendo scandalizati sunt: non enim cogitabant haec audiendo, nisi carnem, quod ipsi erant. Apostolus autem dicit, et verum dicit, Sapere secundum carnem, mors est (Rom.", + "candidate_score": 0.656928, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_119", + "psc_text": "Deus habet quod exhibeat non invenientibus quomodo dicant, et credentibus quod accipiant. TRACTATUS IV. Ab eo quod scriptum est, Et hoc est testimonium Joannis, quando miserunt Judaei ab Jerosolymis sacerdotes, etc., usque ad id, Ipse est qui baptizat in Spiritu sancto, etc. Cap. I, V\\. 19-33. 1. Saepissime audivit Sanctitas vestra, et optime nostis, quoniam Joannes Baptista quanto praeclarior erat in natis mulierum, et quanto humilior ad cognoscendum Dominum, tanto meruit esse amicus sponsi; sponso zelans, non sibi; non suum honorem quaerens, sed judicis sui, quem tanquam praeco praeibat. Itaque Prophetis praecedentibus praenuntiare de Christo futura concessum est; huic autem digito ostendere. Sicut enim ignorabatur Christus ab his qui Prophetis non crediderunt antequam veniret, sic ab eis ignorabatur et praesens. Venerat enim humiliter primo et occultus; tanto occultior, quanto humilior: populi autem spernentes per superbiam suam humilitatem Dei, crucifixerunt Salvatorem suum, et fecerunt damnatorem suum. 2. Sed qui primo venit", + "candidate_score": 0.646699, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_1", + "bdc_text": "Amplissimum ostium nobis apertum est semel expellendi Lutheranismum , sed quanto amplius , tanto periculosius .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1593", + "psc_text": "aperit pastori? Ostium. Et quis est ipsum ostium? Ipse pastor. Numquid, si Dominus Christus non exposuisset, non ipse dixisset, Ego sum pastor, et, Ego sum ostium (Joan. X, 3, 9) , auderet quisquam nostrum dicere quod ipse Christus sit et pastor et ostium? Si enim diceret, Ego sum pastor, et non diceret, Ego sum ostium; quaesituri eramus quid esset ostium, et forte aliud putantes ante ostium remansuri. Gratia illius et misericordia nobis exposuit pastorem, seipsum dixit; exposuit ostium, seipsum dixit: ostiarium quaerendum nobis reliquit. Quem nos dicturi sumus ostiarium? Quemlibet invenerimus, cavendum est ne major existimetur quam ipsum ostium; quia ostiarius in domibus hominum major est ostio. Ostiarius enim ostio, non ostium praeponitur ostiario; quia ostiarius ostium, non ostium custodit ostiarium. Non audeo dicere aliquem ostio majorem; audivi enim jam quid sit ostium: non me latet, non sum dimissus conjecturae meae, non mihi humana est relaxata suspicio; Deus dixit, veritas", + "candidate_score": 0.641621, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_70", + "bdc_text": "Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_531", + "psc_text": "Jesus 9. Videamus ergo quid responderit Joannes: Venerunt ad Joannem, et dixerunt ei: Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad illum: hoc est, Quid dicis? non sunt prohibendi, ut ad te potius veniant? Respondit, et dixit: Non potest homo quidquam accipere, nisi ei datum fuerit de coelo. De quo putatis hoc dixisse Joannem? De seipso: Quasi homo accepi, ait, de coelo. Intendat Charitas vestra. Non potest homo quidquam accipere, nisi fuerit ei datum de coelo. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis quod dixerim, Ego non sum Christus. Tanquam dicens, quid vos fallitis? vos ipsi mihi quomodo proposuistis istam quaestionem? Quid mihi dixistis? Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti. Nostis ergo quale testimonium illi perhibui: modo dicturus sum non esse illum quem dixi esse? Ergo quia aliquid accepi de coelo ut aliquid essem, inanem me vultis esse, ut", + "candidate_score": 0.628969, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_37", + "bdc_text": "Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 :", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1534", + "psc_text": "Constat, expressum ac definitum est, diem commemorasse Dominum hoc loco seipsum, id est lumen mundi: Quamdiu, inquit, sum in hoc mundo, lux sum mundi. Ergo ipse operatur. Quamdiu est autem in hoc mundo? Putamus eum, fratres, fuisse hic tunc, et modo non hic esse? Si ergo hoc putamus, jam ergo post ascensum Domini facta est nox ista metuenda, ubi nemo possit operari: si post ascensum Domini facta est nox ista, unde Apostoli tanta operati sunt? Numquid ista nox erat, quando Spiritus sanctus veniens, et omnes qui in uno loco erant adimplens, dedit eis loqui omnium gentium linguis (Act. II, 1-6)? Numquid nox erat quando claudus ille ad verbum Petri salvus effectus est, imo ad verbum Domini habitantis in Petro (Id. III, 6-8)? Numquid nox erat quando transeuntibus discipulis aegri cum lectulis ponebantur, ut vel umbra transeuntium tangerentur (Id. V, 15)? Dominus autem cum hic esset, neminem transiens umbra sua salvum", + "candidate_score": 0.627228, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_37", + "bdc_text": "Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 :", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1535", + "psc_text": "Numquid nox erat quando claudus ille ad verbum Petri salvus effectus est, imo ad verbum Domini habitantis in Petro (Id. III, 6-8)? Numquid nox erat quando transeuntibus discipulis aegri cum lectulis ponebantur, ut vel umbra transeuntium tangerentur (Id. V, 15)? Dominus autem cum hic esset, neminem transiens umbra sua salvum fecit: sed ipse discipulis dixerat, Majora horum facietis (Joan. XIV, 12) . Dixerat quidem Dominus, Majora horum facietis: sed non se extollat caro et sanguis; audiat dicentem, Sine me nihil potestis facere (Id. XV, 5) . 6. Quid igitur? quid dicemus de nocte ista? Quando erit, quando nemo poterit operari? Nox ista impiorum erit: nox ista eorum erit quibus in fine dicetur, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Sed nox dicta est, non flamma, non ignis. Audi quia et nox est. De quodam servo dicit, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras", + "candidate_score": 0.624905, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_70", + "bdc_text": "Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1092", + "psc_text": "LXX) . Per fidem copulamur, per intellectum vivificamur. Prius haereamus per fidem, ut sit quod vivificetur per intellectum. Nam qui non haeret, resistit; qui resistit, non credit. Nam qui resistit, quomodo vivificatur? Adversarius est radio lucis, quo penetrandus est: non avertit aciem, sed claudit mentem. Sunt ergo quidam qui non credunt. Credant et aperiant, aperiant et illuminabuntur. Sciebat enim ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum. Ibi enim erat et Judas. Nam quidam scandalizati sunt: ille autem mansit ad insidiandum, non ad intelligendum. Et quia ideo manserat, non de illo tacuit Dominus. Non illum expressit, sed nec siluit; ut omnes timerent, quamvis unus periret. Sed posteaquam dixit et distinxit credentes a non credentibus, expressit causam quare non credant: Propterea dixi vobis, inquit, quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Ergo et credere datur nobis: non enim nihil est credere. Si", + "candidate_score": 0.622941, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_82", + "bdc_text": "et SepinumPeter Im Haag. , qui ferme eadem sententia laborant , maxime Gyronus , alias fidelis et constans frater .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2017", + "psc_text": "Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit (Id. V, 21, 19) ; et intelligatur non bis unus, sed duo unum. Verum quia sic aequalis alter alteri, ut tamen alter ex altero, ideo non loquitur a semetipso, quia non est a seipso: et ideo Pater in illo manens facit opera ipse, quia per quem et cum quo facit, non est nisi ab ipso. Denique adjungit, et dicit: Non creditis quia ego in Patre, et Pater in me est? Alioquin propter opera ipsa credite. Antea solus Philippus arguebatur, nunc autem non ibi eum solum fuisse qui esset arguendus ostenditur. Propter opera, inquit, ipsa credite quia ego in Patre, et Pater in me est: neque enim si separati essemus, inseparabiliter operari ulla ratione possemus. 3. Sed quid est quod sequitur, « Amen, amen dico vobis, qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet; quia ego", + "candidate_score": 0.618245, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_82", + "bdc_text": "et SepinumPeter Im Haag. , qui ferme eadem sententia laborant , maxime Gyronus , alias fidelis et constans frater .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2016", + "psc_text": "et aequalis Patri, ut convincas arianum. Utrisque enim clamat, Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30) . Quod ait, unum, audiant Ariani; quod ait, sumus, audiant Sabelliani: et nec illi aequalem, nec illi alterum negando sint vani. Si ergo quoniam dixit, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor, propterea putatur usque adeo imparis potestatis, ut non quod ipse vult faciat; audiatur quod dixit, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Item si quoniam dixit, Pater in me manens, ipse facit opera, propterea putatur non alius esse Pater, alius ipse; audiatur quod dixit, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit (Id. V, 21, 19) ; et intelligatur non bis unus, sed duo unum. Verum quia sic aequalis alter alteri, ut tamen alter ex altero, ideo non loquitur a semetipso, quia non est a seipso: et ideo Pater in illo manens facit opera", + "candidate_score": 0.617509, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_8", + "bdc_text": "Rainer Henrich , Ein Berner 'Kunzechismus ' von 1541 .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_680", + "psc_text": "voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinentia sine mercede non erit, exspectamus beatam illam spem, et revelationem gloriae magni Dei, et salvatoris nostri Jesu Christi. In illa spe, cum fuerit de spe facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim merces redditur operariis in vinea laborantibus secundum Evangelium (Matth. XX, 9, 10), quod vos credo reminisci: neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede, Quinquagesimam post Pascha. Nam huic tanquam salutari labori boni operis, qui pertinet ad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquagenarius fiat. 5. Significavit hoc et ipse Dominus Jesus multo apertius, quando post resurrectionem quadraginta diebus conversatus est in terra cum discipulis suis (Act. I, 3); quadragesimo autem die cum ascendisset in coelum, peractis decem diebus misit mercedem", + "candidate_score": 0.607367, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_94", + "bdc_text": "nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2582", + "psc_text": "respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, quod et per Apostolum docuit, quia non est potestas nisi a Deo (Rom. XIII, 1) ; et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa si eum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Pilato Deus dederat potestatem, ut etiam esset sub Caesaris potestate. Quapropter non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcumque habes, nisi hoc ipsum quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit; non enim tantum est, ut tibi omni modo liberum sit: propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exserturus es metuendo. Nec timendo quidem, praesertim innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere multo magis malum est, quam timendo. Et ideo non ait verax magister, Qui me tradidit", + "candidate_score": 0.592796, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 18, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti", + "max_score": 0.694303, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_52_54", + "bdc_text": "oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk . für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) . -Wir verdanken Rainer Henrich die Benutzung einer Kopie des revidierten Berner Katechismus von 1541. .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.694303, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_51_53", + "bdc_text": "und der \"Kunzechismus \" von 1541 ( s . oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk . für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.687872, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_60_62", + "bdc_text": "\"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" :", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_69", + "psc_text": "et vos. Non fuistis, et creati estis, ad aream dominicam comportati estis, laboribus boum, id est, annuntiantium Evangelium, triturati estis. Quando Catechumeni differebamini, in horreo servabamini. Nomina vestra dedistis, coepistis moli jejuniis, exorcismis. Postea ad aquam venistis, et conspersi estis, et unum facti estis. Accedente fervore Spiritus sancti cocti estis, et panis dominicus facti estis. II. Ecce, quod accepistis. Quomodo ergo unum videtis esse, quod factum est, sic unum estote et vos, diligendo vos, tenendo unam fidem, unam spem, individuam charitatem. Haeretici quando hoc accipiunt, testimonium contra se accipiunt, quia illi quaerunt divisionem, cum panis iste indicet unitatem. Sic et vinum in multis acinis fuit, et modo in unum est. Unum est in suavitate calicis, sed post pressuram torcularis. Et vos post illa jejunia, post labores, post humilitatem, et contritionem jam in nomine Christi tanquam ad calicem Domini venistis, et ibi vos estis ad mensam, ibi vos estis in calice.", + "candidate_score": 0.684163, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_60_62", + "bdc_text": "\"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" :", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.682995, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_61_63", + "bdc_text": "et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl . die Aussage der \"Confessio Helvetica prior\" : \"Inn disen wesenlichen geystlichen dingen stat [ steht ] die gantze krafft , würkung und frucht der Sacramenten\" ( BSRK V/I 106 , 351) . .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.682386, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_46_48", + "bdc_text": "Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 . Jh. , in :", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.680084, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_52_54", + "bdc_text": "oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk . für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) . -Wir verdanken Rainer Henrich die Benutzung einer Kopie des revidierten Berner Katechismus von 1541. .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_35", + "psc_text": "secundum Novi Testamenti gratiam Deo victima laudis offertur. Non adhuc de gregibus pecorum hostia cruenta conquiritur, non nunc ovis aut hircus divinis altaribus admovetur, sed sacrificium jam nostri temporis Corpus et Sanguis est ipsius Sacerdotis. De illo quippe tanto ante praedictum est in Psalmis: Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. (1 Psal. CIX, 4) . Quod autem panem et vinum Melchisedech sacerdos Dei excelsi protulerit, quando patrem nostrum Abraham benedixit, in libro Genesis legimus et tenemus (Gen. XIV, 18). II. Christus ergo Dominus noster, qui obtulit patiendo pro nobis, quod nascendo accepit ex nobis, princeps Sacerdotum factus in aeternum sacrificandi dedit ordinem, quem videtis, Corporis utique et Sanguinis sui. Nam percussum lancea Corpus ejus aquam et sanguinem emisit, quo peccata nostra dimisit. Hujus gratiae memores, vestram ipsorum salutem operantes, quoniam Deus est, qui operatur in vobis, cum timore et tremore ad participationem hujus altaris accedite. Hoc agnoscite in", + "candidate_score": 0.67971, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_59_61", + "bdc_text": "1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.676111, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_46", + "bdc_text": "Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.675945, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_52", + "bdc_text": "oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.674714, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_59_61", + "bdc_text": "1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) . et coenam non tantum constare pane et vino , sed maxime fructu et virtute passionis domini nostriVgl .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_69", + "psc_text": "et vos. Non fuistis, et creati estis, ad aream dominicam comportati estis, laboribus boum, id est, annuntiantium Evangelium, triturati estis. Quando Catechumeni differebamini, in horreo servabamini. Nomina vestra dedistis, coepistis moli jejuniis, exorcismis. Postea ad aquam venistis, et conspersi estis, et unum facti estis. Accedente fervore Spiritus sancti cocti estis, et panis dominicus facti estis. II. Ecce, quod accepistis. Quomodo ergo unum videtis esse, quod factum est, sic unum estote et vos, diligendo vos, tenendo unam fidem, unam spem, individuam charitatem. Haeretici quando hoc accipiunt, testimonium contra se accipiunt, quia illi quaerunt divisionem, cum panis iste indicet unitatem. Sic et vinum in multis acinis fuit, et modo in unum est. Unum est in suavitate calicis, sed post pressuram torcularis. Et vos post illa jejunia, post labores, post humilitatem, et contritionem jam in nomine Christi tanquam ad calicem Domini venistis, et ibi vos estis ad mensam, ibi vos estis in calice.", + "candidate_score": 0.673547, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_51_53", + "bdc_text": "und der \"Kunzechismus \" von 1541 ( s . oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk . für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_35", + "psc_text": "secundum Novi Testamenti gratiam Deo victima laudis offertur. Non adhuc de gregibus pecorum hostia cruenta conquiritur, non nunc ovis aut hircus divinis altaribus admovetur, sed sacrificium jam nostri temporis Corpus et Sanguis est ipsius Sacerdotis. De illo quippe tanto ante praedictum est in Psalmis: Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. (1 Psal. CIX, 4) . Quod autem panem et vinum Melchisedech sacerdos Dei excelsi protulerit, quando patrem nostrum Abraham benedixit, in libro Genesis legimus et tenemus (Gen. XIV, 18). II. Christus ergo Dominus noster, qui obtulit patiendo pro nobis, quod nascendo accepit ex nobis, princeps Sacerdotum factus in aeternum sacrificandi dedit ordinem, quem videtis, Corporis utique et Sanguinis sui. Nam percussum lancea Corpus ejus aquam et sanguinem emisit, quo peccata nostra dimisit. Hujus gratiae memores, vestram ipsorum salutem operantes, quoniam Deus est, qui operatur in vobis, cum timore et tremore ad participationem hujus altaris accedite. Hoc agnoscite in", + "candidate_score": 0.672399, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_57_59", + "bdc_text": "in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht :", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.672009, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_56_58", + "bdc_text": "nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_38", + "psc_text": "dedit dicens: Hic est Sanguis meus Novi Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum (Matth. XXVI, 28) . Hoc in Evangelio vel legabatis, vel audiebatis, sed hanc Eucharistiam esse Filium nesciebatis. Nunc vero aspersi corde in conscientia pura, et loti corpore aqua munda Accedite ad eum, et illuminamini, et vultus vestri non erubescent (Psal. XXXIII, 6) . Hoc enim si digne accipitis, quod pertinet ad Testamentum Novum, per quod aeternam haereditatem speratis, tenentes mandatum novum, ut vos invicem diligatis, habetis in vobis vitam. Illam enim carnem sumitis, de qua dicit ipsa Vita: Panis, quem ego dedero, caro mea est pro saeculi vita, et: Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam (Joan. VI, 52-54) . IV. Habentes ergo vitam in illo in carne una eritis cum illo. Neque enim hoc Sacramentum Christi corpus ita commendat, ut nos inde sejungat. Hoc namque Apostolus in", + "candidate_score": 0.671349, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_50_52", + "bdc_text": "-Die \"Confessio Helvetica prior\" ( 1536 ) und der \"Kunzechismus \" von 1541 ( s . oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.671295, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_56_58", + "bdc_text": "nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_37", + "psc_text": "Testamenti Veteris praenunciatum est, ad hoc unum pertinet, quod novo Testamento revelatum est. III. Accipite itaque, et edite Corpus Christi, etiam ipsi in Corpore Christi facti jam membra Christi. Accipite, et potate Sanguinem Christi. Ne dissolvamini, manducate vinculum vestrum. Ne vobis viles videamini, bibite pretium vestrum. Sicut hoc in vos convertitur, cum id manducatis et bibitis, sic et vos in Corpus Christi convertimini, cum obedienter et pie vivitis. Ipse namque sua jam propinquante passione, cum Pascha faceret cum Discipulis suis, acceptum panem benedixit, et ait: Hoc est Corpus meum, quod pro vobis tradetur (Luc. XXII, 19) . Similiter benedictum calicem dedit dicens: Hic est Sanguis meus Novi Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum (Matth. XXVI, 28) . Hoc in Evangelio vel legabatis, vel audiebatis, sed hanc Eucharistiam esse Filium nesciebatis. Nunc vero aspersi corde in conscientia pura, et loti corpore aqua munda Accedite ad eum, et illuminamini, et", + "candidate_score": 0.670392, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_52", + "bdc_text": "oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_35", + "psc_text": "secundum Novi Testamenti gratiam Deo victima laudis offertur. Non adhuc de gregibus pecorum hostia cruenta conquiritur, non nunc ovis aut hircus divinis altaribus admovetur, sed sacrificium jam nostri temporis Corpus et Sanguis est ipsius Sacerdotis. De illo quippe tanto ante praedictum est in Psalmis: Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. (1 Psal. CIX, 4) . Quod autem panem et vinum Melchisedech sacerdos Dei excelsi protulerit, quando patrem nostrum Abraham benedixit, in libro Genesis legimus et tenemus (Gen. XIV, 18). II. Christus ergo Dominus noster, qui obtulit patiendo pro nobis, quod nascendo accepit ex nobis, princeps Sacerdotum factus in aeternum sacrificandi dedit ordinem, quem videtis, Corporis utique et Sanguinis sui. Nam percussum lancea Corpus ejus aquam et sanguinem emisit, quo peccata nostra dimisit. Hujus gratiae memores, vestram ipsorum salutem operantes, quoniam Deus est, qui operatur in vobis, cum timore et tremore ad participationem hujus altaris accedite. Hoc agnoscite in", + "candidate_score": 0.665974, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_50_52", + "bdc_text": "-Die \"Confessio Helvetica prior\" ( 1536 ) und der \"Kunzechismus \" von 1541 ( s . oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_35", + "psc_text": "secundum Novi Testamenti gratiam Deo victima laudis offertur. Non adhuc de gregibus pecorum hostia cruenta conquiritur, non nunc ovis aut hircus divinis altaribus admovetur, sed sacrificium jam nostri temporis Corpus et Sanguis est ipsius Sacerdotis. De illo quippe tanto ante praedictum est in Psalmis: Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. (1 Psal. CIX, 4) . Quod autem panem et vinum Melchisedech sacerdos Dei excelsi protulerit, quando patrem nostrum Abraham benedixit, in libro Genesis legimus et tenemus (Gen. XIV, 18). II. Christus ergo Dominus noster, qui obtulit patiendo pro nobis, quod nascendo accepit ex nobis, princeps Sacerdotum factus in aeternum sacrificandi dedit ordinem, quem videtis, Corporis utique et Sanguinis sui. Nam percussum lancea Corpus ejus aquam et sanguinem emisit, quo peccata nostra dimisit. Hujus gratiae memores, vestram ipsorum salutem operantes, quoniam Deus est, qui operatur in vobis, cum timore et tremore ad participationem hujus altaris accedite. Hoc agnoscite in", + "candidate_score": 0.65991, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_64", + "bdc_text": "Igitur confessi sumus Christi corpus nobis adesse in coena , sed per fructum et efficatiam partam salutem per traditum corpus fidei nostrae offerriVor offerri gestrichenes frustra .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_37", + "psc_text": "Testamenti Veteris praenunciatum est, ad hoc unum pertinet, quod novo Testamento revelatum est. III. Accipite itaque, et edite Corpus Christi, etiam ipsi in Corpore Christi facti jam membra Christi. Accipite, et potate Sanguinem Christi. Ne dissolvamini, manducate vinculum vestrum. Ne vobis viles videamini, bibite pretium vestrum. Sicut hoc in vos convertitur, cum id manducatis et bibitis, sic et vos in Corpus Christi convertimini, cum obedienter et pie vivitis. Ipse namque sua jam propinquante passione, cum Pascha faceret cum Discipulis suis, acceptum panem benedixit, et ait: Hoc est Corpus meum, quod pro vobis tradetur (Luc. XXII, 19) . Similiter benedictum calicem dedit dicens: Hic est Sanguis meus Novi Testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum (Matth. XXVI, 28) . Hoc in Evangelio vel legabatis, vel audiebatis, sed hanc Eucharistiam esse Filium nesciebatis. Nunc vero aspersi corde in conscientia pura, et loti corpore aqua munda Accedite ad eum, et illuminamini, et", + "candidate_score": 0.659835, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_58_60", + "bdc_text": "- In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) .", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_67", + "psc_text": "in sepulcro credentem latronem in paradisum introducere potuit. SERMO VI. Item de Sacramento altaris ad infantes . SYNOPSIS. I. Corpus dominicum et in altari est, et nos illud sumus. II. Eucharistia symbolum unitatis III. Liturgiae eucharisticae expositio. I. Hoc, quod videtis, charissimi, in mensa Domini, panis est, et vinum; sed iste panis, et hoc vinum accedente verbo fit corpus, et sanguis Verbi. Ille enim Dominus, qui In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) , propter misericordiam suam, qua non contempsit, quod creavit ad imaginem suam, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid. 14) , sicut scitis, quia et ipsum Verbum assumpsit hominem, id est, animam et carnem hominis, et homo factus est, manens Deus. Propter hoc, quia et passus est pro nobis, commendavit nobis in isto Sacramento corpus, et sanguinem suum, quod etiam fecit et nos ipsos. Nam et", + "candidate_score": 0.654062, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_37", + "bdc_text": "Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 :", + "psc_chunk_id": "046_Augustinus-Hipponensis_Sermones-inediti_window_1", + "psc_text": "solum aure percipere, verum etiam mente possitis. II. Cereus nocturnum lumen est, et homo justus tenebrosi hujus mundi lumen est. Dicit Dominus ad eos, quos ipse justificat: Vos estis lumen mundi (Matth. v. 14) . Tria conspiciuntur in Cereo: Cera, Papyrus et Flamma. Et in homine justo tria sunt: Caro, Anima et Sapientia. Flamma illuminat, papyrus accenditur, cerae tenacitas solvitur. Sapientiae doctrina animum tenet, carnis duritia superatur. Flamma urit, papyrus uritur, guttas cera distillat. Sapientia docet, anima dolet, caro lacrymas fundit. Flamma fulget superius, papyrus commutatur interius, cera currit exterius. Sapientia sublimiter praedicatur, anima latenter convertitur, caro visibiliter cooperatur. Cerei laudatur pulchritudo per diem, honoratur claritudo per noctem. Sic ostendit nobis columnae illius imaginem, qua duce populus Israel ambulans per desertum non permittebatur errare. Apparebat enim eis nubis columna per diem, ignis columna per noctem (Exod. XIII, 21. et Num. XIV, 14). Dies significat securitatem in hoc saeculo, et nox", + "candidate_score": 0.635782, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 19, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1", + "max_score": 0.694291, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_903", + "psc_text": "biduum futurum pascha. recapitulando ergo ad illum diem redeunt in Bethania, qui erat ante sex dies paschae, et narrant quod Iohannes de cena et unguento, unde uenturus erat Hierosolymam et peractis illic quae narrata sunt peruenturus ad diem, qui erat ante biduum paschae. unde isti digressi sunt, ut recapitulando commemorarent quod ante in Bethania de unguento gestum est, cuius rei peracta narratione illuc iterum redeunt, unde digressi fuerant, id est ut iam sermo domini narretur, quem habuit ante biduum paschae. nam si tollamus de medio quod gestum in Bethania digredientes ab ordine recolendo et recapitulando narrarunt et ipsum ordinem contexamus, ita sermo dirigitur secundum Mattheum dicente domino: scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. 2 Luc. 22, 1 5 loh. 11, 55 9 Ioli. 12, 1 et 2 25 *Matth. 26, 2-5 2 ait om. C1PF1 adpropinquabat] add. autem XW edd. 4 accipere] intelligere r", + "candidate_score": 0.694291, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45_47", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s. Karl Schweizer , Die Berner Katechismen im 16 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_903", + "psc_text": "biduum futurum pascha. recapitulando ergo ad illum diem redeunt in Bethania, qui erat ante sex dies paschae, et narrant quod Iohannes de cena et unguento, unde uenturus erat Hierosolymam et peractis illic quae narrata sunt peruenturus ad diem, qui erat ante biduum paschae. unde isti digressi sunt, ut recapitulando commemorarent quod ante in Bethania de unguento gestum est, cuius rei peracta narratione illuc iterum redeunt, unde digressi fuerant, id est ut iam sermo domini narretur, quem habuit ante biduum paschae. nam si tollamus de medio quod gestum in Bethania digredientes ab ordine recolendo et recapitulando narrarunt et ipsum ordinem contexamus, ita sermo dirigitur secundum Mattheum dicente domino: scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. 2 Luc. 22, 1 5 loh. 11, 55 9 Ioli. 12, 1 et 2 25 *Matth. 26, 2-5 2 ait om. C1PF1 adpropinquabat] add. autem XW edd. 4 accipere] intelligere r", + "candidate_score": 0.686944, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73_75", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat . Res enim dilata est in 20 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_777", + "psc_text": "ca. g 20 seruans r quaedaminseruit om. R 21 ipsa B* inaeruit] in sermone CP sermo, quousque eum considerandum suscepimus, a Petro solo interpellatur quaerente, quotiens fratri debeat ignosci. talia enim dominus loquebatur, ut satis eluceat etiam hoc quod Petrus interrogauit eique responsum est ad eundem pertinere sermonem. Lucas autem nisi illud de paruulo, quem constituit ante discipulos imitandum, cum de sua magnitudine cogitarent, nihil hoc ordine seruato commemorat. si qua enim alia similiter dixit quae et in isto sermone sunt posita, alibi et ex aliis occasionibus dicta recoluit, sicut Iohannes de remissione peccatorum, quod tenebuntur, si cui tenuerint, et dimittentur, si cui dimiserint, post resurrectionem a domino dictum commemorat, cum Mattheus in hoc sermone dominum hoc dixisse meminerit quod et Petro antea dictum fuisse idem ipse testatur. eadem itaque saepe ac pluribus locis Iesum dixisse. necubi moueamur, ai ordo dictorum quibusdam repugnare putabitur, sicut iam totiens commendauimus, meminisse debemus,", + "candidate_score": 0.682729, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_69_71", + "bdc_text": "Haec omnia constanter negat Ioannes . Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere . Quid hoc apud nostros parere possit , ipsi iudicate! Etsi ego tantum concedere vellem Ioanni , timeo periculum totius ecclesiae ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_971", + "psc_text": "me es negaturus. ita gestum esse apparebit, cum ad eundem locum narrationis euangelicae uenerimus, ut etiam illic ostendatur euangelistas sibi congruere. § 8 Si autem quaeruntur ipsa omnino uerba, quae Petro dominus dixerit, neque inueniri possunt et superflnosuperfluo quaeruntur, cum sententia eius, propter quam cognoscendam uerba proferuntur, etiam in diuersis euangelistarum uerbis possit esse notissima. siue ergo diuersis sermonum domini locis commotus Petrus singillatim ter enuntiauerit praesumtionem suam et ter ei dominus suam negationem praedixerit, sicut probabilius indagatur, siue aliquo narrandi ordine possint omnium euangelistarum commemorationes in unum redigi, quibus demonstretur semel dominum praedixisse Petro praesumenti, quod eum negaturus esset, nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. § 9 III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur idem Iohannes et conserit 6 Marc. 14, 30. 1 hae noe Bl scriber JB1, scribis Cl PF1 Q g", + "candidate_score": 0.673454, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_69_71", + "bdc_text": "Haec omnia constanter negat Ioannes . Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere . Quid hoc apud nostros parere possit , ipsi iudicate! Etsi ego tantum concedere vellem Ioanni , timeo periculum totius ecclesiae ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_972", + "psc_text": "nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. § 9 III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur idem Iohannes et conserit 6 Marc. 14, 30. 1 hae noe Bl scriber JB1, scribis Cl PF1 Q g 2 conaicianeris B 3 inciperit CXP primum om. CP 6 dicit I bis om. J2 7 negaturus es D re1 ita] add. s. I. enim C2 8 locum om. Bl 9 etiamj iam 01 conuenire p 10 querantur p uerba] narrationis uerba 2 11 inuenire C1P et om. 01 l, ex H 12 agnoscendum g 13 enangelistarum-diuersis om. Bl 14 siue] si uero B2 16 predixit r sicut] si r indigatur (g radendo in c mut.) CP, indicatur D V HAJ&L p l, indicatur r 17 possunt V tu 18 in unum om. B 20 easet] est JB1 21 est]", + "candidate_score": 0.667143, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_46", + "bdc_text": "Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_903", + "psc_text": "biduum futurum pascha. recapitulando ergo ad illum diem redeunt in Bethania, qui erat ante sex dies paschae, et narrant quod Iohannes de cena et unguento, unde uenturus erat Hierosolymam et peractis illic quae narrata sunt peruenturus ad diem, qui erat ante biduum paschae. unde isti digressi sunt, ut recapitulando commemorarent quod ante in Bethania de unguento gestum est, cuius rei peracta narratione illuc iterum redeunt, unde digressi fuerant, id est ut iam sermo domini narretur, quem habuit ante biduum paschae. nam si tollamus de medio quod gestum in Bethania digredientes ab ordine recolendo et recapitulando narrarunt et ipsum ordinem contexamus, ita sermo dirigitur secundum Mattheum dicente domino: scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. 2 Luc. 22, 1 5 loh. 11, 55 9 Ioli. 12, 1 et 2 25 *Matth. 26, 2-5 2 ait om. C1PF1 adpropinquabat] add. autem XW edd. 4 accipere] intelligere r", + "candidate_score": 0.661808, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_69_71", + "bdc_text": "Haec omnia constanter negat Ioannes . Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere . Quid hoc apud nostros parere possit , ipsi iudicate! Etsi ego tantum concedere vellem Ioanni , timeo periculum totius ecclesiae ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1031", + "psc_text": "Iesu dicens: sic respondes pontifici? respondit ei Iesus: si male locutus sum, testimonium perhibe de malo; si autem bene, quid me caedis? et misit eum Annas ligatum ad Caifan pontificem. hic sane ostenditur, quod Annas pontifex erat; nondum enim missus erat ad Caifan, cum iam illi diceretur: sic respondes pontifici? et hos duos, Annam et Caifan pontifices, commemorat etiam Lucas in initio euangelii sui. his dictis Iohannes redit ad quod coeperat de negatione Petri, id est ad eandem domum, ubi gesta sunt quae narrauit et unde ad Caifan missus est Iesus, ad quem ab initio ducebatur, sicut dixit Mattheus. commemorauit autem ista Iohannes quae interposuit recapitulans de Petro et ad eam narrationem rediens ita dicit, ut conpleat trinam negationem: erat autem Simon Petrus stans et calefaciens se. dixerunt ergo ei: numquid et tu ex 3 Ioh. 18, 19-24 19 cf. Luc. 3, 2 (cf. supra 116, 6) 25 Ioh 18,", + "candidate_score": 0.660811, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_68_70", + "bdc_text": "per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes . Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_972", + "psc_text": "nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. § 9 III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur idem Iohannes et conserit 6 Marc. 14, 30. 1 hae noe Bl scriber JB1, scribis Cl PF1 Q g 2 conaicianeris B 3 inciperit CXP primum om. CP 6 dicit I bis om. J2 7 negaturus es D re1 ita] add. s. I. enim C2 8 locum om. Bl 9 etiamj iam 01 conuenire p 10 querantur p uerba] narrationis uerba 2 11 inuenire C1P et om. 01 l, ex H 12 agnoscendum g 13 enangelistarum-diuersis om. Bl 14 siue] si uero B2 16 predixit r sicut] si r indigatur (g radendo in c mut.) CP, indicatur D V HAJ&L p l, indicatur r 17 possunt V tu 18 in unum om. B 20 easet] est JB1 21 est]", + "candidate_score": 0.656593, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_50_52", + "bdc_text": "-Die \"Confessio Helvetica prior\" ( 1536 ) und der \"Kunzechismus \" von 1541 ( s . oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_936", + "psc_text": "commemorantes cum eorum adtestatione euangelistarum, qui ex his omnibus quisque quod potuit aut quod uoluit commemorauit, ut tamen ab omnibus haec omnia dicerentur, quae demonstrandum est in nullo sibi esse contraria. § 2 Hinc igitur incipiamus secundum Mattheum: 2®cenantibus eis accepit Iesus panem et benedixit ac fregit deditque discipulis suis et ait: accipite et comedite, hoc est corpus meum. hoc et Marcus Lucasque commemorant. quod enim Lucas de calice bis commemorauit, prius, antequam panem daret, deinde, posteaquam panem dedit, illud quod superius dixit praeoccupauit, ut solet, illud uero quod 14 Matth. 26, 26 17 cf. Marc. 14, 17—22; cf. Luc. 22, 14-28 2 eo] hoc M2 4 alind] aliquid m 5 expedius Bl 7 contextamus B 8 faciemque] seriemque r a e dirigamus RT 9 suscipimus Q adgrediamus ClP 10 eorum] eorundem w rael adtestatione (att. B) euangelistarum BRTD, euang. adtestatione (att.) eet., edd. 11 qui] quia w r, quid", + "candidate_score": 0.655159, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_68_70", + "bdc_text": "per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes . Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_266", + "psc_text": "Cl 11 III T 12 ueli] uel G non del. B1 sentiant B\\\\ dissentiat H 13 et om. CP 16 et om. T 17 qui P 18 longe] a longe m, (ano om.) μαϰρόϑεν cod. Alex. al. Matth. 27, 65; Lttc. 23, 49 19 repugnat H 20 stetisse iuxta cnicem r 21 petiit m petiuit corp. dom. F p 22 omnes consentiant et quomodo om. p iohannis CPF 23 dissentiant CF 24 a ioh.] iohanni p 26 XlLlllI om. F dfie C 27 non om. B inter se non p XXV. In eo quod se postea discipulis manifestauit, quomodo sibi omnes euangelistae non aduersentur conlatis testimoniis et de apostolo Paulo et de actibus apostolorum. Lib. IIII. In euangelio Marci exceptis his, quae cum Mattheo dixit, quomodo nulla repugnantia demonstretur ab initio usque ad illud, ubi ait: et ingrediuntur Capharo naum et statim sabbatis docebat eos, quod cum Luca dicit. De", + "candidate_score": 0.653838, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_32", + "bdc_text": "Wo sy aber nit eines [ einig ] werden möchten , dasselbige an einn Oberkeit zue bringen. \" Offensichtlich kam es zu einem Revisions vorschlag ( vonseiten der Zwinglianer? ) , doch nicht zu einer Einigung unter den Pfarrern , da am 23 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_13", + "psc_text": "E1 L, unde AeaSU y 23 mystecum CXPX numerum] ordinem RT 24 enim] add. noster p ueras sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad expiandos, has duas personas aput patres singillatim commendatas suam figuram egisse declarauit siue titulo illo, qui cruci eius superfixus erat, rex Iudaeorum, unde arcano instinctu Pilatus respondit: quod scripsi scripsi, praedictum quippe erat in psalmis: ne corrumpas tituli inscriptionem, siue, quod ad personam sacerdotis adtinet, in eo quod nos offerre adque accipere docnit, unde prophetiam de se praemisit dicentem: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. multisque aliis documentis diuinarum scripturarum rex et sacerdos Christus apparet. hinc et ipse Dauid, cuius non frustra crebrius filius dictus est quam filius Abrahae et quem communiter tenuerunt Mattheus et Lucas, ille a quo per Salomonem descenderet, iste ad quem per Nathan ascenderet, quamquam aperte rex fuit, figurauit tamen et sacerdotis personam, quando panes propositionis manducauit, quos non licebat", + "candidate_score": 0.650305, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_692", + "psc_text": "area mundata continuo sit a Iohanne offensus Herodes et eum in carcerem miserit? non autem hoc ordine ista narrata quo gesta sunt et alibi iam probauimus et hoc ipso loco non quilibet alius sed idem Lucas hoc probat. si enim post uerba illa continuo Iohannes in carcerem missus est, quomodo post ipsam commemorationem Iohannis in carcerem missi baptizatus est Iesus secundum ipsius Lucae narrationem? proinde manifestum est ex occasione recordatum praeoccupasse et ante multa, quae, priusquam Iohanni hoc fieret, gesta narraturus erat, hoc praeoccupatum in sua narratione praemisisse. sed nec illi duo Mattheus et Marcus eo rerum ordine de Iohanne in carcerem misso in sua narratione posuerunt, quo factum apparet etiam in eorum scriptis. nam et ipsi dixerunt tradito Iohanne dominum isse in Galilaeam, et post multa quae fecit in Galilaea ueniunt ad Herodis admonitionem uel haesitationem, quod Iohannes, quem decollauit, a mortuis resurrexit, et ex hac occasione narrant omnia", + "candidate_score": 0.648721, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_58_60", + "bdc_text": "- In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_935", + "psc_text": "INCIPIT LIB III- Q, EXPLICIT LIB II* DE CONCOR: DIA EUUANGELISTA- RUM- INCIPIT LIBER TERTIUS H, EXPLICIT LIBER II. DE CON- CORDIA QVATTVOR EVANGELISTARV- INCIPIT LIBER TERTIVS AELS LIBER TERTIUS. § 1 Iam quoniam omnium quattuor narratio in eo uersatur loco, in quo necesse est eos usque in finem pariter ambulare nec multum digredi ab inuicem, sicubi forte alius aliud commemorat quod alius praetermittit, uidetur mihi expeditius nos demonstrare posse omnium euangelistarum conuenientiam, si ab hoc iam loco omnium omnia contexamus et in unam narrationem faciemque digeramus. sic ergo arbitror commodius faciliusque id quod suscepimus explicari, ut adgrediamur narrationem omnia commemorantes cum eorum adtestatione euangelistarum, qui ex his omnibus quisque quod potuit aut quod uoluit commemorauit, ut tamen ab omnibus haec omnia dicerentur, quae demonstrandum est in nullo sibi esse contraria. § 2 Hinc igitur incipiamus secundum Mattheum: 2®cenantibus eis accepit Iesus panem et benedixit ac fregit deditque discipulis suis", + "candidate_score": 0.646557, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_58_60", + "bdc_text": "- In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_936", + "psc_text": "commemorantes cum eorum adtestatione euangelistarum, qui ex his omnibus quisque quod potuit aut quod uoluit commemorauit, ut tamen ab omnibus haec omnia dicerentur, quae demonstrandum est in nullo sibi esse contraria. § 2 Hinc igitur incipiamus secundum Mattheum: 2®cenantibus eis accepit Iesus panem et benedixit ac fregit deditque discipulis suis et ait: accipite et comedite, hoc est corpus meum. hoc et Marcus Lucasque commemorant. quod enim Lucas de calice bis commemorauit, prius, antequam panem daret, deinde, posteaquam panem dedit, illud quod superius dixit praeoccupauit, ut solet, illud uero quod 14 Matth. 26, 26 17 cf. Marc. 14, 17—22; cf. Luc. 22, 14-28 2 eo] hoc M2 4 alind] aliquid m 5 expedius Bl 7 contextamus B 8 faciemque] seriemque r a e dirigamus RT 9 suscipimus Q adgrediamus ClP 10 eorum] eorundem w rael adtestatione (att. B) euangelistarum BRTD, euang. adtestatione (att.) eet., edd. 11 qui] quia w r, quid", + "candidate_score": 0.645759, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_686", + "psc_text": "enim diceret Cnumquidnam hic est?' aut 'numquid forte hic est Iohannes baptista?' non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, qua dubitans adque haesitans intellegatur. nunc quia illa uerba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum eum ex aliorum uerbis. credentem dixisse accipiamus, aut adhuc, sicut Lucas commemorat, haesitantem, praesertim quia et Marcus, qui superius 1 *Luc. 9, 7-9 15 *Matth. 14, 2 2 et haesitabat om.. B dicetur Bl a om. B 3 quia om. R 4 heliufi Bl 5 unus de propheta de B, unua propheta de RT resurrexit P 6 iohanen C1, iohannen Q decoIlaui-audio ego om. B 7 ego audio talia V r aelm, ego t. audio v 9 dixerunt g r iohannen Cl resurreiiase BBTD CP p, surrexisse cet. 10 uerba enim r 11 iohannen ClP 0 quiB] qui B autem est CP ONMQ HAEL g 13 aut] ut Hd.EtL, autem gra, aut eum elm", + "candidate_score": 0.645717, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1312", + "psc_text": "sancti, quam non inuenimus a domino factam nisi in euangelio Iohannis. quod non praetereunter aduertendum est, ut meminerimus, quemadmodum sibi euangelistae inuicem adtestentur de quibusdam etiam quae ipsi non dicunt et tamen dicta nouerunt. post haec Lucas quae gesta sunt omnia praetermittit nec omnino commemorat, nisi quando Iesus. ascendit in caelum, adque id tamen ita coniungit, quasi hoc sequatur haec uerba, quae dixit, cum hoc gestum sit una sabbatorum, quo die dominus resurrexit, illud autem quadragensimo die, sicut idem ipse Lucas in apostolorum actibus narrat. quod autem dicit Iohannes non cum illis fuisse tunc apostolum Thomam, cum seoundumsecundum Lucam duo illi, quorum erat unus Cleopas, regressi Hierusalem inuenerint congregatos undecim et eos qui cum ipsis. erant, procul dubio intellegendum est, quod inde TbomasThomas exierit, antequam eis dominus haec loquentibus appareret. § 75 Hinc iam Iohannes aliam commemorat sui demonstrationem a domino discipulis factam post dies octo, ubi erat et Thomas.", + "candidate_score": 0.645622, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_58_60", + "bdc_text": "- In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm . 1 und 3 ) steht : \"da man [im Abendmahl]die gemeynschafft deß lybs unnd blitz Christi empfacht\" ( f. Eiv , v. ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1298", + "psc_text": "non ueritate fallente, sed ipsis ueritatem percipere non ualentibus et aliud quam res est opinantibus, ne quisquam se Christum agnouisse arbitretur, si eius corporis particeps non est, id est ecclesiae, cuius unitatem in sacramento panis commendat apostolus dicens: unus panis, unamunum corpus multi sumus, ut, cum eis benedictum panem porrigeret, aperirentur oculi eorum et agnoscerent eum, aperirentur utique ad eius cognitionem remoto scilicet inpedimento. quo tenebantur, ne agnoscerent. neque enim clausis oculis ambulabant; sed inerat aliquid quo non sinerentur agnoscere quod uidebant, quod scilicet et caligo et aliquis umor efficere solet. non quia dominus non poterat transformare carnem suam, ut alia re uera esset effigies, non quam solebant illi contueri, quando quidem et ante passionem suam transformatus est in monte, ut facies eius claresceret sicut sol — quale uult enim corpus de qualicumque corpore uerum de uero facit qui de aqua uera uinum uerum fecit —, sed non ita fecerat,", + "candidate_score": 0.645356, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_86", + "bdc_text": "HBBW IX [Nr. 1331 ] 252 , Anm. 6 )", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1365", + "psc_text": "34 et 36 2 cf. Marc. 16, 9; cf. Matth. 28, 9 et 10 6 cf. Ioh. 20, 19-28 8 cf. ib. 26 13 cf. Act. 9, 3-9 18 Matth. 26, 32; Marc. 14, 28' 3 duodecim] XI Q x p (Eug. Ambr.), undecim XOJ l v 5 deinde] inde BIB 'D' MQ 9 aduerso Al, aduerso ElL 10 autem] iam HAE1L (om. Eug. Vere.) primo AEL r p l 12 sed iam-ad diem om. Bl, sed die suppl. B2 familiaribus AelL 13 ascenrioni B snae] eius p ' nouiesime 'ł pgmv (eoxatov), Eug. 14 abortibo Bl apparuit] uisus est Q p 15 non post HAEL r g, post (om. non) p parum Bl 18 et om. B mandauerit (i a. a) B, mandauerit dominus E* Y 19 et om. B sic CP, si ita a 20 tamen p. m. conpletum est om. HAEL sic om. HAE1L 21 sit] sic", + "candidate_score": 0.642192, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_53", + "bdc_text": "für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_315", + "psc_text": "quadraginta una generationes fiunt, si et ipsum Christum adnumeremus, qui huic regendae uitae nostrae temporali adque terrenae tamquam numero quadragenario regaliter praesidet. § 11 Quem ad istam mortalitatem nobiscum participandam quia descendentem uoluit significare Mattheus, ideo et ipsas generationes ab Abraham usque ad Ioseph et usque ad ipsius Christi natiuitatem descendendo commemorauit ab initio euangelii sui. Lucas autem non ab initio, sed a baptismo Christi generationes enarrat, nec descendendo, sed ascendendo. tamquam sacerdotem in expiandis peccatis magis signans, ubi eum uox de caelo declarauit, ubi testimonium Iohannes ipsi perhibuit dicens: ecce qui tollit peccata mundi. ascendendo autem transit et Abraham et peruenit ad deum, cui 2 cf. Eph. 2, 20 12 cf. Matth. 1, 2 13 cf. c. Faust. 3, 4 15 cf. Luc. 3, 23—38 19 *Ioh. 1, 29 1 hierusalem] add. usque g babylloniam CP, babiloniam (-nia El) AEL pg, 2 hiuc alt. om. H 3 hoc p", + "candidate_score": 0.642053, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_943", + "psc_text": "Iohannes quaedam praetermisit quae illi dixerunt. cum ergo post traditum calicem dixisset dominus quod a Luca positum est: uerum tamen ecce manus tradentis me mecum est in mensa, et cetera, coniungitur illud secundum Iohannem: erat ergo recumbens unus ex discipulis eius in sinu Iesu, quem diligebat Iesus: innuit ergo huic Simon Petrus et dicit ei: quis est de quo dicit? itaque cum recubuisset ille supra pectus Iesu, dicit ei: domine, quis est? urespondit Iesus: ille cui ego intinctum panem porrexero. et cum intinxisset panem, dedit Iudae Simonis Scarioth. et post buccellam tunc introiuit in illum satanas. 6 cf. Mattb. 26, 26-28; cf. Marc. 14, 22—24; cf. Luc. 22, 17-20 9 Luc. 22, 21 et 22 18 *Ioh. 13, 23-27 2 hoc Bl 3 potens Bl tamquam] add. dixerit: tu dixisti rael 4 dici sic r ael respondere ClP AXEL 9 prosequitur R2 N* edd. praeter m 10 tradentes C'P me", + "candidate_score": 0.63941, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_2", + "bdc_text": "Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_903", + "psc_text": "biduum futurum pascha. recapitulando ergo ad illum diem redeunt in Bethania, qui erat ante sex dies paschae, et narrant quod Iohannes de cena et unguento, unde uenturus erat Hierosolymam et peractis illic quae narrata sunt peruenturus ad diem, qui erat ante biduum paschae. unde isti digressi sunt, ut recapitulando commemorarent quod ante in Bethania de unguento gestum est, cuius rei peracta narratione illuc iterum redeunt, unde digressi fuerant, id est ut iam sermo domini narretur, quem habuit ante biduum paschae. nam si tollamus de medio quod gestum in Bethania digredientes ab ordine recolendo et recapitulando narrarunt et ipsum ordinem contexamus, ita sermo dirigitur secundum Mattheum dicente domino: scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. 2 Luc. 22, 1 5 loh. 11, 55 9 Ioli. 12, 1 et 2 25 *Matth. 26, 2-5 2 ait om. C1PF1 adpropinquabat] add. autem XW edd. 4 accipere] intelligere r", + "candidate_score": 0.636884, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_810", + "psc_text": "de turbis uendentium eiectis e templo omnes commemorant, sed Iohannes longe diuerso ordine. nam post testimonium baptistae Iohannis de Iesu, cum eum commemorasset isse in Galilaeam, quando aquam conuertit in uinum, inde post commemorationem paucorum in Capharnaum dierum dicit eum ascendisse in Hierosolymam, cum esset pascha ludaeorumIudaeorum, et facto flagello 9 Matth. 21, 10-12 a 14 ib. 13 b 16 cf. Marc. 11, 15-17; cf. Luc. 19, 45 et 46; cf. Ioh. 2, 1-17 1 et pr. om. CP 2 quaraai B consacratis CP 3 muneri B5 C'P 5 res quae discenda est praeferatur B F, res quae dicenda est praef. CP (di. est Eermonibus per quos aut sermonibuB per quos di. est om. B CPF) quae discenda est] quae dicenda est RTD AelLS pglm 6 discenda] dicenda T A2LS pglm, discenda ac dicenda Q proferatur ONM pg 7 his] eius his B possimus T CP 8 etnniuersa om. (sp.", + "candidate_score": 0.63679, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_2", + "bdc_text": "Iussit senatus noster , ut catechismum , quem Bucerus ad turbandam ecclesiam nostram reliquerat nobis , corrigeremus , si esset , quod indigeret correctioneIm [ Juni] 1536 erschien in Zürich und in Basel der für die Berner Kirche bestimmte Kinderkatechismus von Megander .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_810", + "psc_text": "de turbis uendentium eiectis e templo omnes commemorant, sed Iohannes longe diuerso ordine. nam post testimonium baptistae Iohannis de Iesu, cum eum commemorasset isse in Galilaeam, quando aquam conuertit in uinum, inde post commemorationem paucorum in Capharnaum dierum dicit eum ascendisse in Hierosolymam, cum esset pascha ludaeorumIudaeorum, et facto flagello 9 Matth. 21, 10-12 a 14 ib. 13 b 16 cf. Marc. 11, 15-17; cf. Luc. 19, 45 et 46; cf. Ioh. 2, 1-17 1 et pr. om. CP 2 quaraai B consacratis CP 3 muneri B5 C'P 5 res quae discenda est praeferatur B F, res quae dicenda est praef. CP (di. est Eermonibus per quos aut sermonibuB per quos di. est om. B CPF) quae discenda est] quae dicenda est RTD AelLS pglm 6 discenda] dicenda T A2LS pglm, discenda ac dicenda Q proferatur ONM pg 7 his] eius his B possimus T CP 8 etnniuersa om. (sp.", + "candidate_score": 0.636433, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_269", + "psc_text": "_H 5 INCIP IIII- PRAECEDENTIB. -KAP QUES C, INCIPIT LIB Iin- PRAECEDENTIBUS. CAP. QUESTIOK:, P, Incipiunt capii libri quarti V, capitulationem om. F, 6 1] prima B, numeri desunt in B quae] qui CP 7 monstraretur H 8 aitj . dicit V et om. XW capharnau P, cafarnaum RT 9 ietatim B sabbatia] add. ingressus synagogam o decebat B 10 cum lucam CP, cum in luca H 11 conuexans] discerpens uel sicut aliqui codices habent conuexans eum infra 4, 2 commendetur non repugnare Iohanni, qui dixit, quando hoc nomen acceperit. Quod dixit: quanto magis eis praecipiebat ut tacerent, tanto magis plus dicebant, quomodo non repugnet praescientiae ipsius; quae in euangelio commendatur. De quo suggessit Iohannes quod in nomine eius eiceret demonia non sociatus discipulis et dixit: nolite prohibere, qui enim contra uos non est, pro uobis est, quomodo non repugnet illi sententiae, ubi ait: qui non est mecum, aduersus me", + "candidate_score": 0.636207, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_27_29", + "bdc_text": "Aus dem vorliegenden Brief , wie auch aus Michael Stettler , Berner Chronik ( StA Bern , DQ 11 ) , Bd. D: 1541-1550 , f. 117v. -118r. , geht hervor , dass \"denn Kilchenndienneren gemeinlich [ insgesamt ] vor Räthen und Burgeren [ vor dem Großen Rat , wohl am 1 . Februar] ingebunden [ ans Herz gelegt wurde ] , denn Kinnderbericht , vermög deß im 42 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1079", + "psc_text": "propheticis testimoniis in unum redactis et euangelicae narrationi conlatis diligentius adtentiusque requiratur. haec interposuit Mattheus de Iuda traditore. § 32 VIII. Deinde sequitur et dicit: nIesus autem stetit ante praesidem et interrogauit eum praeses dicens: tu es 5 Matth. 27, 9 et 10 15 cf. Col. 2,12 22 *Matth. 27, 11-26 1 XXX CP HAEL agro] de agro r ael 2 nucleare BI, enneliare p. enudare a, enodare e I 3 prophete p pertingat Bl in otn. Bl 5 quem] quod V X filiis N1, a filiis B2 Ns (cr. supra 304, 8) 7 zaccariam B, zacar. 221, zacchar. CP repperitur) inuenitur p 8 illius p 9 quia] add. et (sed t in ras.) A, add. ex L cognouerat r ael 14 promiseionem p quietistis Bl qui] cura RIEISI, qui cum lPS2 hoc om. r peregrinantur HgE'L 15 consepelientur Rl.AEL 16 ait hieremias dicit AEL y dixit pgm dominus] add.", + "candidate_score": 0.635007, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1445", + "psc_text": "quae alii tacuerunt! non solum de commendatione humilitatis, quando pedes discipulorum lauit, sed, cum expressus per buccellam traditor eius exisset, remanentibus cum illo undecim, in sermone ipsius mirabiliter stupendo maximeque diuturno idem Iohannes inmoratus est, ubi dixit: qui uidit me, uidit et patrem. ubi multa locutus est de spiritu sancto paracleto, quem missurus eis erat, et de sua clarificatione, quam habuit aput patrem, priusquam mundus esset, et quod unum nos faceret in se, sicut ipse et pater unum sunt, non ut ipse et pater et nos unum, sed nos unum sicut ipsi unum, multaque alia mireque sublimia, de quibus disserere, sicut dignum est, etiamsi iam essemus idonei, in hoc tamen opere non id nos suscepisse quis non aduertat? quod alibi fortasse reddendum est, hic certe non est expetendum. commendare quippe uoluimus amatoribus uerbi dei et studiosis sanctae ueritatis, quamuis eiusdem Christi, qui uerus et uerax est, adnuntiator adque praedicator Iohannes", + "candidate_score": 0.63469, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_258", + "psc_text": "16 repugnent H 15 bethanea C, baethaniae (et om.) B pascae Bl 19 caena BFK bethanea C, in bethania facta r a unguento RT ON M 20 congruat Q 21 math ct RT (et om.) iohannes H iohannis CP 22 commemorant Q 24 LXXVII CP di ciputos] add. suos RB pascha, quomodo inter se congruant Mattheus, Marcus et Lucas. Lib. III. De cena domini et de expresso traditore eius, quemadmodum inter se quattuor conueniant. De praedicta negatione Petri, quemadmodum ostendantur nihil inter se repugnare. De his quae dicta sunt a domino, donec exiret de domo, ubi cenauerant, quemadmodum nihil discrepare monstrentur. De his quae gesta sunt in illo praedio uel horto, quo ex illa domo post cenam uenerunt, quomodo trium, id est Matthei, Marci et Lucae, consonantia demonstretur, quoniam Iohannes de hoc tacet. De his quae in eius adprehensione facta et dicta 1 matthaeus (matheus r) marcas et lucae congruere", + "candidate_score": 0.634292, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_266", + "psc_text": "Cl 11 III T 12 ueli] uel G non del. B1 sentiant B\\\\ dissentiat H 13 et om. CP 16 et om. T 17 qui P 18 longe] a longe m, (ano om.) μαϰρόϑεν cod. Alex. al. Matth. 27, 65; Lttc. 23, 49 19 repugnat H 20 stetisse iuxta cnicem r 21 petiit m petiuit corp. dom. F p 22 omnes consentiant et quomodo om. p iohannis CPF 23 dissentiant CF 24 a ioh.] iohanni p 26 XlLlllI om. F dfie C 27 non om. B inter se non p XXV. In eo quod se postea discipulis manifestauit, quomodo sibi omnes euangelistae non aduersentur conlatis testimoniis et de apostolo Paulo et de actibus apostolorum. Lib. IIII. In euangelio Marci exceptis his, quae cum Mattheo dixit, quomodo nulla repugnantia demonstretur ab initio usque ad illud, ubi ait: et ingrediuntur Capharo naum et statim sabbatis docebat eos, quod cum Luca dicit. De", + "candidate_score": 0.634153, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_25", + "bdc_text": "geht vielleicht Meganders Katechismus - dessen Titelseite die Angabe \"Durch Caspar Großmann in fraagswyß gestellt\" trägt - auf eine Vorlage von Haller und Kolb zurück , oder handelt es sich dabei um einen Lapsus ?", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1189", + "psc_text": "de solo Esaia tradatur? in psalmo etiam quod dictum est: adstiterunt reges terrae et principes conuenerunt in unum, pluralem numerum pro singulari positum in actibus apostolorum ponitur. nam reges propter Herodem, principes propter Pilatum intellexerunt qui testimonium eiusdem psalmi adhibuerunt. sed quia et pagani solent calumniari euangelio, uideant, quemadmodum locuti sint auctores eorum Faedras, Medeas et Clytemestras, cum singulae fuerint. quid autem usitatius uerbi gratia, quam ut dicat aliquis: (et rustici mihi insultant', etiam si unus insultet? tunc enim esset contrarium quod Lucas de uno manifestauit, si illi dixissent ambos latrones conuiciatos domino; ita enim non posset sub numero plurali unus intellegi. cum uero dictum est latrones uel qui cum 3 *Matth. 27, 44 4 Marc. 15, 32 10 *Hebr. 11. 33 11 ib. 37 13 PB. 2, 2 14 cf. Act. 4. 26 et 27 1 dicit V HAL S flxi] crucifiri V ON IP χψω edd., b 5", + "candidate_score": 0.633274, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_938", + "psc_text": "p his Bl commemorabit BRIT 20 quod om. Bl dixerat RTD ordine suo posuit non commemorauerat superius; utrumque autem coniunctum hanc sententiam facit, quae et illorum est. Iohannes autem de corpore et sanguine domini hoc loco nihil dixit, sed plane alibi multo uberius hinc dominum locutum esse testatur. nunc uero cum dominum a cena surrexisse et pedes discipulorum lauisse commemorasset reddita etiam ratione, cur eis hoc fecerit, in qua dominus adhuc clause significauerat per testimonium scripturae ab eo se tradi qui manducaret eius panem, uenit ad hunc locum, quem tres ceteri pariter insinuant: cum haec dixisset, inquit, Iesus, turbatus est spiritu et protestatus est et dixit: amen, amen dico uobis, quia unus ex uobis tradet me. aspiciebant ergo, sicut idem ipse Iohannes subnectit, ad inuicem discipuli haesitantes, de quo diceret. et contristati, sicut Mattheus et Marcus dicunt. coeperunt ei singillatim dicere: numquid ego? at ipse respondens ait, sicut Mattheus sequitur,", + "candidate_score": 0.633226, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_67_69", + "bdc_text": "und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta . Haec omnia constanter negat Ioannes .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_396", + "psc_text": "fieri posse quod hic factum esse perspexerit. § 19 Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae. Marcus non dixit (in illis diebus'. quia nullam seriem rerum ante praemiserat, in quarum rerum diebus intellegeretur dicere, si diceret (in illis diebus'. Lucas autem per potestates terrenas significantius ipsa tempora expressit 1 cf. Ioh. I, 1-5 4 Ioh. 1, 6 18 Matth. 3, 1 2 secula omnia p creator B1 3 de om. L praedicationem B 5 iohannis Cl uid. est iam g iohanne] add. baptista K r aelm, atlà. quippe tf1 6 quattur B, IIII H non inter se BRT, inter se non cet., edd. 7 discordant H nt] ad B 8 exagatur Ol quo PHAEL r modo] nunc F1 ONMQ p 9 quomodo V consentiant C 10 ut om. L ex utrisque narrationem", + "candidate_score": 0.632977, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_27_29", + "bdc_text": "Aus dem vorliegenden Brief , wie auch aus Michael Stettler , Berner Chronik ( StA Bern , DQ 11 ) , Bd. D: 1541-1550 , f. 117v. -118r. , geht hervor , dass \"denn Kilchenndienneren gemeinlich [ insgesamt ] vor Räthen und Burgeren [ vor dem Großen Rat , wohl am 1 . Februar] ingebunden [ ans Herz gelegt wurde ] , denn Kinnderbericht , vermög deß im 42 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_223", + "psc_text": "ordini congruat ordo Lucae in his quae de conceptu et de infantia uel pueritia Christi alius praetermittit, alius commemorat. Quaestiones sitte capitula libri secundi, tertii, quarti uno contextu scripta exhibent BBT ON H r, ante librum primum H r, ante librum leatndum BBT ON, indiees quaestionum singulorum librorum ante suum quemque librum D CPFV MQ p a, indicem quaestionum om. AELSU r gel, in fine libri quarti add. m, lemmata singula in initiis singulorum capitum ponit m, ibidem integra fere ex indice repetunt r a, decurtata repetit p, breuiter dicta exhibent el 1] numeros add. B2Q2 4 Quarenon sit] fol. 29|| Questiones libri primi de concordia | eaangelistarum qualiter sibi concordent I duas lineas rubro colore pictas errore suppleuit B generatoris CP, generatio V, generationes M χΨω p a commerooratur CPV. commemorentur m 5 christus om. H 6 sed] red Bl 8 fili B1R1T, filio H concubitum H 9 progenitores", + "candidate_score": 0.6328, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_84_86", + "bdc_text": "s. oben Anm. 1 . et pręceptum senatus nostriM öglicher weise das \"Agend-\"oder \"Cancell büchly\" von März 1529 ( BZD C 158 ; HBBW IX [Nr. 1331 ] 252 , Anm. 6 )", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_104", + "psc_text": "d. 4, 9; 10; 7, 9; cf. Ioh. 6, 64; I Cor. 15, 45; n Cor. 3, 6 12 Hierem. 23, 24 14 Verg. Ge. 2, 325 et 326; cf. de cin. d. 4, 10; de Gen. ad. litt. 1. inperf. 4, 14 19 cf. Doxographi Graeci, ed. Diels, p. 608, 19; 304 a 2, b 23; 571, 9; 537, a 7; cf. Cic. de deor. nat. 1, 12, 80 1 sine qai satnrnum om. CP 2 iobem BlBl 3 coli prohibere ansus est BBTD 5 tam B'D 6 isum∗∗ B1 coli iobis B1, iouis (u ex b B) eoli BTD 8 fabule* B interpraetanda Ie B 9 colimus Iouemp iobem BR1, tnfira iobis et iobem Bt 12 quia] qui B 13 implebo e dicit? ethera quomodo cs, dicit, aethera qu. e Z 14 accipiunt] haec accipiunt B 15 tum] cum B PF ON HAELSU 1tW g 16 discendit CPQ,", + "candidate_score": 0.632399, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_96_98", + "bdc_text": "februarii die anno 1545 . Erasmus Ritter . Meam valetudinem facile iudicare poteritis , quum iam tercia manus adhibenda esset , quatinus heę litere pararentur Dass Ritter damals kränkelnd war , geht auch aus Stettler , aao , f. 115v. , und aus oben Nr. 2063 , 53 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1158", + "psc_text": "v (ef. 319, 4; 324, 7) 14 lithostratus (-tos BV) BD CPV e hebraice (-cae L) V NM E2L edd. 15 parascheue B pascha] parascha B, paschae B N2M2 E1 YX edd., r 16 qua] qui Bl primum e l 17 diei tertia BRD. tertia diei ra, tertia cet. quod] quo CPV H p em medias] dias B 18 moras edd. praeter g, om. M, horas Ubri 19 praeterierunt B CP M2, -ierent M*, -ierant cet., edd. 21 clamauerunt BRD (Ue-TOn. colb. Fuld.), clamabant cet., edd, v (ἑϰραγαταν. sed Cant. al. ἑϰραὑγαζον) tolle semel BRD (colb.), bis cet., edd, v iam om. B, tam Q 22 conuictus p uxor eius ad eum miserat sedentem pro tribunali, quod praeoccupauit Mattheus, qui hoc solum commemorauit, antequam ad eum locum narrationis ueniret, ut ibi hoc poneret, ubi oportunum iudicauit. temtans itaque adhuc Pilatus, ne quid proficeret, dixit eis: regem uestrum crucifigam? responderunt pontifices:", + "candidate_score": 0.630694, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_97_99", + "bdc_text": "Erasmus Ritter . Meam valetudinem facile iudicare poteritis , quum iam tercia manus adhibenda esset , quatinus heę litere pararentur Dass Ritter damals kränkelnd war , geht auch aus Stettler , aao , f. 115v. , und aus oben Nr. 2063 , 53 . hervor .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1158", + "psc_text": "v (ef. 319, 4; 324, 7) 14 lithostratus (-tos BV) BD CPV e hebraice (-cae L) V NM E2L edd. 15 parascheue B pascha] parascha B, paschae B N2M2 E1 YX edd., r 16 qua] qui Bl primum e l 17 diei tertia BRD. tertia diei ra, tertia cet. quod] quo CPV H p em medias] dias B 18 moras edd. praeter g, om. M, horas Ubri 19 praeterierunt B CP M2, -ierent M*, -ierant cet., edd. 21 clamauerunt BRD (Ue-TOn. colb. Fuld.), clamabant cet., edd, v (ἑϰραγαταν. sed Cant. al. ἑϰραὑγαζον) tolle semel BRD (colb.), bis cet., edd, v iam om. B, tam Q 22 conuictus p uxor eius ad eum miserat sedentem pro tribunali, quod praeoccupauit Mattheus, qui hoc solum commemorauit, antequam ad eum locum narrationis ueniret, ut ibi hoc poneret, ubi oportunum iudicauit. temtans itaque adhuc Pilatus, ne quid proficeret, dixit eis: regem uestrum crucifigam? responderunt pontifices:", + "candidate_score": 0.628483, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_66_68", + "bdc_text": "und doch kritisierte Bullinger den Gebrauch der Wörter \"exhibere \" und \"exhibitio \" bei Bucer heftig ( s. HBBW XIV 461 , 47-49. 581 , 30-32 und Anm. 10 ) . per sacramenta .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_884", + "psc_text": "in pr. om. B1 22 etiam] et ral 23 commemoret AlLS in] et in E2 y m v (ef. infra 26 et 253,1) 24 praedicare ClPF* Nl euangelium] add. regni HA..EtL g 25 ait] dixit F p 26 et om. ElL ael praedicare C1P1F127 interrogauerunt B HElL g primum in omnes gentes oportet praedicari euangelium, significat utique primum 'antequam ueniat consummatio.' § 149 Item quod Mattheus ait: cum ergo uideritis abominationem desolationis, quae dicta est a Danihele propheta, stantem in loco sancto, qui legit intellegat, hoc Marcus ita dicit: wcumcum autem uideritis abominationem desolationis stantem ubi non debet qui legit intellegat. in qua mutatione uerbi exposuit eandem sententiam; ideo quippe ubi non debet, quia in loco sancto non debet. Lucas autem non ait: cum uideritis abominationem desolationis stantem in loco sancto, aut: ubi non debet, sed ait: cum autem uideritis circumdari ab exercitu Hierusalem, tunc scitote, quia adpropinquauit desolatio eius.", + "candidate_score": 0.626453, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_21_23", + "bdc_text": "Februar] an m[einen ] h[erren ] die burger [ an den Großen Rat ]bringen [ vorzubringen ] - diewyl h. Bau [ Gering und] Sultzer nit den kinderbericht geendert lut des abscheids [ vom 5 . Dezember 1544 ] und Disputatz [ von 1528 ] - , das man den alten , so h. Berchtold [ Haller ] und Frantz [ Kolb] gemacht , bruche ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_824", + "psc_text": "haec facio..hoc totum et alii duo Marcus et Lucas totidem paene uerbis explicauerunt. nec in ordine inter se uidentur aliquid discrepare nisi, unde superius locutus sum, quod praetermissis quibusdam Mattheus ad alterum diem pertinentibus ita contexit narrationem, ut, nisi aduertatur, possit putari ipsum in secundo die adhuc uersari, Marcum autem in tertio. Lucas uero non quasi ex ordine dies persequens hoc subiunxit, sed cum commemorasset eiectos de templo ementes et uendentes, praeter-› 9 *Mattb. 21, 23-25 17 ib. 27 18 cf. Marc. 11, 27—33; cf. Luc. 19, 47 et 48; 20, 1-8 1 nasc. fr. g 3 et] e C1 uidentibus Clp 6 quod] quo. (eras. d) E, quo C5 H2S2ϒae, ex quo N2, quando V pgrl, cum m 8 eum AEL continue B 9 uenissent Q 11 et om. B g potestatehanc om. B 12 dedit tibi ψ r a elm 13 illis om. g, eis v interrogo B", + "candidate_score": 0.626411, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_70", + "bdc_text": "Ego cum negare non possim , dissentire cum Iohanne cogor et parti adversae inin nach gestrichenem ac. tantum accedere .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_520", + "psc_text": "sum dignum arbitratus, ut uenirem ad te; sed dic uerbo et sanabitur puer meus. si enim hoc ita gestum est, quomodo erit uerum quod Mattheus narrat accessit ad eum quidam centurio, cum ipse non accesserit, sed amicos miserit, nisi diligenter aduertentes intellegamus Mattheum non omni modo deseruisse usitatum morem loquendi? non solum enim dicere solemus accessisse aliquid, etiam antequam perueniat illuc quo dicitur accessisse — unde etiam dicimus 'parum accessit' uel 'multum accessit* eo quo appetit peruenire —, uerum etiam ipsam peruentionem, cuius adipiscendi causa acceditur, dicimus plerumque factam, etsi eum ad quem peruenit non uideat ille qui peruenit, cum per amicum peruenit ad aliquem, cuius ei fauor est necessarius. quod ita tenuit consuetudo, ut iam etiam ulilgouulgo peruentores appellentur qui potentium quorumlibet tamquam inaccessibiles animos per conuenientium personarum interpositionem ambitionis 7 cf. c. Faust. 33, 7 1 sinagogam BR (P, sen- Cx ipsi C 2 nobis et iam om.", + "candidate_score": 0.626051, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_38_40", + "bdc_text": "\"Hoc senatus consulto : Buceri catechismus exautoratus so nun zum andern mal geblätzet [ gebessert ] worden\" ( auch in Fluri , ebd. , mit falschem Datum vom 25 . Februar ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1046", + "psc_text": "Petrus uerbi quod dixerat ei Iesus: priusquam gallus cantet bis, ter me negabis. et coepit flere. Lucas autem sic ait: et conuersus dominus respexit Petrum. et recordatus est Petrus uerbi domini, sicut dixit: quia priusquam gallus cantet, ter me negabis. et egressus foras Petrus fleuit amare. Iohannes de recordatione et iletufletu Petri tacet. sane in eo quod ait Lucas, quod conuersus dominus respexerit Petrum, quomodo accipiendum sit, diligentiusdiligendo considerandum est. quamuis enim dicantur etiam interiora atria, tamen in exteriore atrio fuit Petrus inter seruos, qui simul se ad ignem calefaciebant. non est autem credibile, quod ibi audiebatur dominus a Iudaeis, ut corporalis fieret illa respectio. namque cum dixisset Mattheus: tunc 8 *Matth. 26, 75 11 Marc. 14, 72 . 14 *Luc. 22, 61 et 62 18 cf. Ioh. 18, 27 24 Matth. 26, 67-69 a 1 sententiam) hanc sent. p 4 actu CP, actum est Aet L g, dictum p,", + "candidate_score": 0.625979, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_21_23", + "bdc_text": "Februar] an m[einen ] h[erren ] die burger [ an den Großen Rat ]bringen [ vorzubringen ] - diewyl h. Bau [ Gering und] Sultzer nit den kinderbericht geendert lut des abscheids [ vom 5 . Dezember 1544 ] und Disputatz [ von 1528 ] - , das man den alten , so h. Berchtold [ Haller ] und Frantz [ Kolb] gemacht , bruche ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1083", + "psc_text": "HAEL y 4 dicunt adu. te r 5 nullum L, ad ullum v 7 populum B CP uoluisset Rl 8 habebant R HAE1L (uerc. ucron., colb. eant. brix. Eg. Lchf. al.) uictum Bl, unum ninctuin g 9 dicit eis B2 12 tradissent Bl eum BRD v (omnes codd. sacr. script.), illum cet., edd. 14 mult. Bl passum hode Bl 15 princeps B (elar. brix. Am. Fuld. al.) 17 praesis ClP 18 de d. dimitti om. Bl at om. HEXL, ad RlC 19 dixit rael igitnr] ergo grael 21 male B1 CP Al 23 quod ra1 24 manus] add. suas R eoram omni p. g 25 iusti huius] eius B*, huius iusti R, iusti uius B1 (tootoo Yat. Cant., TO5 Stxatou TOOTOO Sin., τούτοου T. 8. Alex.), cf. infra 311, 17 uidebit Bl, uidetis B2 uideritis. et respondens uniuersus populus dixit: sanguis eius super nos et super filios nostros. tunc dimisit", + "candidate_score": 0.625649, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_97_99", + "bdc_text": "Erasmus Ritter . Meam valetudinem facile iudicare poteritis , quum iam tercia manus adhibenda esset , quatinus heę litere pararentur Dass Ritter damals kränkelnd war , geht auch aus Stettler , aao , f. 115v. , und aus oben Nr. 2063 , 53 . hervor .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_236", + "psc_text": "exprobrauerit R, erprobrat H egerent CPF, agerent p a 1:& quo MQ est] et Q 13 quemadmodum] in mg. praefnitt. XXXV B2 et ita numeros sequentes tribus maiores B1 14 uocauit x r a sacrinam B 15 quomodo V ad luca B 16 narrando BN1 ordinem B 17 spicas discipuli F p 19 et om. Y narrando BNl 20 manu arida CP manuum M habiret C et sabbato CPF h* Considerandum utrum ab isto eniuscuius arida manus sanata est. ita digrediantur hi tres eaangelistaeeuangelistae, ut ia nullo sibi adaersentoraduersentur ipso ■arrationis ordine. De muto et eaffl), qui demoniom habebat. quomodo MatthensMattheus Laeasque conseBtiantconsentiant. Ubi ei dictum est quod in Belxebal eicit demonia. quidquid ex ipsa occasione locutus est de blasphemia aduersu3 spiritum sanctum, et de duabus arboribus, utrum in nullo MatthensMattheus a daobusduobus aliis, maxime a Luca, dissentiat. Quod respondit petentibus signum de Iona propheta et de Nineuitis et de", + "candidate_score": 0.625396, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_21_23", + "bdc_text": "Februar] an m[einen ] h[erren ] die burger [ an den Großen Rat ]bringen [ vorzubringen ] - diewyl h. Bau [ Gering und] Sultzer nit den kinderbericht geendert lut des abscheids [ vom 5 . Dezember 1544 ] und Disputatz [ von 1528 ] - , das man den alten , so h. Berchtold [ Haller ] und Frantz [ Kolb] gemacht , bruche ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_876", + "psc_text": "iam peruenisset in Hierusalem adque illa omnia peracta essent quae supra narrata sunt. § 146 LXXVI. Sequitur Mattheus et dicit: et egressus Iesus de templo ibat. et accesserunt discipuli eius, ut ostenderent ei aedificationes templi. ipse autem respondens dixit illis: uidetis haec omnia? amen dico 4 Lnc. 13, 35 24 Matth. 24, 1 et 2 1 ea die g, hodie R ElL 3 quo ait L, quodam B1, quodamodo B1 6 quod B 8 certio B, tertio (-cio) RT r, tertia die M HAELS ϒϰχωP g, tertio die a e l consumor Q 9 expellentur Q reiectis r 10 saperinatitutionibus ClP, super***stitionibus O, supersti«»tionibus X 12 fine B 16 aliquid aliud RTD raelm disgr. p 22 omnia; add. iam HEL 24 et pr. om. Bl 25 access.] add. ad eum g ' discipulis Bl 26 dificationes Bl 27 diiitj ait AEL T amen amen BRT uobis, non relinquetur hic lapis", + "candidate_score": 0.625337, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_94_96", + "bdc_text": "nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem . Valete. Datum 14 . februarii die anno 1545 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_994", + "psc_text": "*Marc. 14, 85 et 36 24 Luc. 22, 42 1 autem BBD, enim cet., edd. 2 ot oratet B 5 transiret OM. B ora B 6 deindein CP 10 sententiam B 12 istam] hunc V eam] enim BlRD minaisset B 13 (si om.) faceres Bl 16 si uis] suis Bl manifeetaret B2, -abit AelL quod B2 intellectum CPl 17 sit] est B1 19 quod tandem B1, quantundem H1A1E1L, tantundem A2E2S rael, quod tantum p uadet Bl 20 et si RD mea] meet B1 uoluntate R 21 possibilitate BIRD V, inpossibilitate (imp.) cet., edd- sed ex uoluntate om. Bt 28 et om. BlB ait] dixit BD 25 si uis o. enim] enim omnia suis B', si enim uis omnia BD 26 a me om. CPV § 14 . Quod autem ipse Marcns non solum pater sed abba pater eum dixisse commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater. et fortasse", + "candidate_score": 0.625236, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_96_98", + "bdc_text": "februarii die anno 1545 . Erasmus Ritter . Meam valetudinem facile iudicare poteritis , quum iam tercia manus adhibenda esset , quatinus heę litere pararentur Dass Ritter damals kränkelnd war , geht auch aus Stettler , aao , f. 115v. , und aus oben Nr. 2063 , 53 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_775", + "psc_text": "aliquanto prolixiore domini sermone non omnia, sed quaedam Marcus eundem sequens ordinem posuit, quaedam etiam ipse quae Mattheus non dicit inseruit. totus autem 3 cf. Marc. 9, 29—31; cf. Luc. 9, 44 et 45 4 Matth. 17, 23 et 24 7 ib. 26 11 Matth. 18, 1-3 17 ib. 35 19 cf. Marc. 9. 33-49 1 manibus BRTD (ueron. sang. corb., cf. Marc. 9, 31; Luc. 9, 44: cf. Locut. in Hept. 2, 24), manus cet., edd., v 2 tertia TD V H2E2 yl edd.praeter r, v et om. Q 3 commemorat BRT 4 mattheus] add. et dicit H, add. dicens m cafarn. CP ON 5 d*id***ma Bl, dragmam RT dydragma (-mam A2) HAlElL, didragmam p, didrachma B2 ael mv 6 uester om. Bt soluet BRTD C1PF1 0 HA lElL, soluit cet., edd., f (nut) dragma (-am R) RT, dydragma HAIEL, didragmamp, didrachma B aelmv 7 illum B inueniens N1", + "candidate_score": 0.62494, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_21_23", + "bdc_text": "Februar] an m[einen ] h[erren ] die burger [ an den Großen Rat ]bringen [ vorzubringen ] - diewyl h. Bau [ Gering und] Sultzer nit den kinderbericht geendert lut des abscheids [ vom 5 . Dezember 1544 ] und Disputatz [ von 1528 ] - , das man den alten , so h. Berchtold [ Haller ] und Frantz [ Kolb] gemacht , bruche ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_828", + "psc_text": "lapidem istum confringetur; super quem uero ceciderit, conteret eum. Marcus et Lucas non commemorant de duobus istis filiis, quibus imperatum est, ut irent adque operarentur hi 4 Luc. 19, 47 et 48; 20, 1 et 2 16 Matth. 21, 28-30 22 ib. 44 24 cf. Marc. 12, 1-11; cf. Luc. 20, 9-18 1 exiebat jB2 C2P N2M egrediebatur Ael 2 de fie. f. e. e. qncui om. B 4 cotidie docens 0 6 beniebant B 9 conneneruntJ add. in hoc p 12 quae-commemorant om. p 13 ei R id] hic AEL I 17 homoJ add. quidam Xl raelv primam Bl 18 illi] ei jj, fili gmv odie B operaeri B, operari V N E1 ϒχψ p r ael in uineam meam T1 F NQ E2 yhxQ eprcuter mille-postea om R 19 nolo-ait om. B 20 iitJ abiit R (colb. cZar. corb.), habiit (i alt. s. I.) T, init V pv,", + "candidate_score": 0.624858, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_37", + "bdc_text": "Dies bezeugt ebenfalls der noc h vom selben Tag stammende Vermerk des Stadtschreibers Peter Cyro im Ratsmanual , Bern StA , A II 161 , 274 :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_983", + "psc_text": "112, 1 11 Ioh. 18, 1 15 *Matth. 26, 36 b-46 17 cf. Marc. 14, 32 1 identidem Q 8 ergo] igitur rael narrationem] add. auam E2 y tunc-uillam sp. uac. L 4 uilla B CP gethsamani CP, gesaamani 22, gethsem. cet. (γεϑσαμαννοι Cant.) 5 et marcus om. A&LS hoc alt. OM. S 6 cum] quam B et om. B 8 illum om. AlElS, eum R E* i 9 eia g 10 cui M gethsamani BR P, getaemani C r. gethaem. cet. 11 et cum hoc p, hoc cum r 12 regressus CP, eegr. F 18 ortus B N 14 introiuit (-bit Q) D MQ edd., c, introit B, introiit cet. discipuli-dixit om. B 15 diecipnlis] eis p, disc. suis elv 19 hic om. B 20 pater mi PV v 22 discipulos] add. suos BD HAEL elv 23 inbenit B1 dixit r petro om. L non potuistis una hora uigilare", + "candidate_score": 0.624842, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_98", + "bdc_text": "Meam valetudinem facile iudicare poteritis , quum iam tercia manus adhibenda esset , quatinus heę litere pararentur Dass Ritter damals kränkelnd war , geht auch aus Stettler , aao , f. 115v. , und aus oben Nr. 2063 , 53 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1138", + "psc_text": "r ael, et secutus cet. adiunxit p r hora autem erat R 20 sic] sicut r a eZ etiam] add. et ral 21 si] add. ergo rael tempus uoluit commemorare Marcus, sufficeret dicere: erat autem hora tertia. ut quid adiunxit: et crucifixerunt eum, nisi quia uoluit aliquid recapitulando significare, quod quaesitum inueniretur, cum scriptura ipsa illis temporibus legeretur, quibus uniuersae ecclesiae notum erat. qua hora dominus ligno suspensus sit, unde posset huius uel error corrigi uel mendacium refutari? sed quia sciebat a militibus suspensum dominum, non a Iudaeis, sicut Iohannes apertissime -dicit, occulte ostendere uoluit eos magis crucifixisse qui clamauerunt, ut crucifigeretur, quam illos qui ministerium principi suo secundum suum officium praebuerunt. intellegitur ergo hora fuisse tertia, cum clamauerunt Iudaei, ut dominus crucifigeretur, et ueracissime demonstratur tunc eos crucifixisse, quando clamauerunt, maxime quia nolebant uideri se hoc fecisse et propterea eum Pilato tradiderant, quod eorum uerba satis indicant secundum Iohannem.", + "candidate_score": 0.623502, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_94_96", + "bdc_text": "nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem . Valete. Datum 14 . februarii die anno 1545 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1155", + "psc_text": "it. ad iesum et dicit HAEL g 20 es tu] ostum Bl 21 ei pr. om. p ergo om. g r 22 crucifigere t. e. p. habeo om. BIRt crucifigi CP, crucifigendi Engelbrecht (ntrc) potestatem habeo dimittendi te? respondit Iesus: non haberes potestatem aduersum me ullam, nisi tibi datum fuisset desuper. propterea qui tradidit me tibi, maius- peccatum habet. lsexindeexinde Pilatus quaerebat dimittere eum. in hoc igitur, quod quaerebat Pilatus dimittere eum, quantum temporis putamus esse consumtum, quanta praetermissa quae uel a Pilato dicebantur uel a Iudaeis contradicebantur, quo usque dicerent Iudaei, unde ille commoueretur et cederet? ita enim sequitur: Iudaei autem clamabant dicentes: si hunc dimittis, non es amicus Caesaris; omnis quiseregem facit contradicit Caesari. Pilatus ergo cum audisset hos sermones, adduxit foras Iesum et sedit pro tribunali in locum, qui dicitur Lithostrotus, Hebraeice autem Gabbatha. erat autem parasceue pascha hora quasi sexta. ab illa ergo uoce Iudaeorum, qua", + "candidate_score": 0.62224, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_94_96", + "bdc_text": "nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem . Valete. Datum 14 . februarii die anno 1545 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_620", + "psc_text": "nos? sed non sumus usi hac potestate. unde apparet haec non ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus adnuntiant euangelium — alicquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam grauis esset —, sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobaudientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo loquens dominus discipulis id agebat, quod ipse apostolus paulo post apertius ita explicat: nescitis, quoniam qui in templo 3 *I Cor. 9, 11 et 12 10 cf. I Thesa. 2, 9 14 cf. de op. mon. c. 6 17 *I Cor. 9, 13-15 1 edet Eug. codd. Vat. Med. qui Hl pascet Q gregis] eius g 2 hinc] tunc E* r, hic r hiia B, iis ES 7", + "candidate_score": 0.621179, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33_35", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ; s. dazu den Auszug aus dem Ratsmanual bei Fluri , aao , S. 605 : \". . .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_626", + "psc_text": "ordinabit RTl iis E*y lm de eaangeliom ClP 4 nullo N* 8 quo g 11 nec alt. om. B 14 est om. B enim est v operarios Al 15 hanc] haec B 16 signauit M 17 posuit Clp brebiter B 18 necessarium (necass. B) BR g 19 intellegeretur Eug. codd. Vat. Med. 20 ne] nec RT CP A ael 21 potestate Bl 24 non ante commemorauit Y l 12* ei qui rursus uirgam aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. § 75 Sic et calciamenta cum dicit Mattheus in uia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soleis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet,", + "candidate_score": 0.619725, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_98", + "bdc_text": "Meam valetudinem facile iudicare poteritis , quum iam tercia manus adhibenda esset , quatinus heę litere pararentur Dass Ritter damals kränkelnd war , geht auch aus Stettler , aao , f. 115v. , und aus oben Nr. 2063 , 53 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1158", + "psc_text": "v (ef. 319, 4; 324, 7) 14 lithostratus (-tos BV) BD CPV e hebraice (-cae L) V NM E2L edd. 15 parascheue B pascha] parascha B, paschae B N2M2 E1 YX edd., r 16 qua] qui Bl primum e l 17 diei tertia BRD. tertia diei ra, tertia cet. quod] quo CPV H p em medias] dias B 18 moras edd. praeter g, om. M, horas Ubri 19 praeterierunt B CP M2, -ierent M*, -ierant cet., edd. 21 clamauerunt BRD (Ue-TOn. colb. Fuld.), clamabant cet., edd, v (ἑϰραγαταν. sed Cant. al. ἑϰραὑγαζον) tolle semel BRD (colb.), bis cet., edd, v iam om. B, tam Q 22 conuictus p uxor eius ad eum miserat sedentem pro tribunali, quod praeoccupauit Mattheus, qui hoc solum commemorauit, antequam ad eum locum narrationis ueniret, ut ibi hoc poneret, ubi oportunum iudicauit. temtans itaque adhuc Pilatus, ne quid proficeret, dixit eis: regem uestrum crucifigam? responderunt pontifices:", + "candidate_score": 0.61905, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_21_23", + "bdc_text": "Februar] an m[einen ] h[erren ] die burger [ an den Großen Rat ]bringen [ vorzubringen ] - diewyl h. Bau [ Gering und] Sultzer nit den kinderbericht geendert lut des abscheids [ vom 5 . Dezember 1544 ] und Disputatz [ von 1528 ] - , das man den alten , so h. Berchtold [ Haller ] und Frantz [ Kolb] gemacht , bruche ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_833", + "psc_text": "25 actribuens B responsionem dicentes: absit. ita enim narrat: quid ergo faciet illis dominus uineae? ueniet et perdet colonos istos et dabit uineam aliis. quo audito dixerunt illi: absit. ille autem aspiciens eos ait: quid est ergo hoc quod scriptum est: lapidem, quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? quomodo ergo secundum Mattheum illi quibus haec loquebatur dixerunt: malos male perdet et uineam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis, cum secundum Lucam talibus uerbis contradixerint dicentes: absit? et reuera quod secutus dominus ait de lapide reprobato ab aedificantibus et facto in capite anguli, ita inlatum est, ut hoc testimonio conuincerentur illi parabolae contradicentes. nam et ipse Mattheus hoc sic commemorat dictum tamquam contradicentibus, cum ait: numquam legistis in scripturis: lapidem. quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? quid est enim numquam legistis, nisi quia hoc responderant quod esset contrarium? hoc et Marcus significat,", + "candidate_score": 0.616314, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_21_23", + "bdc_text": "Februar] an m[einen ] h[erren ] die burger [ an den Großen Rat ]bringen [ vorzubringen ] - diewyl h. Bau [ Gering und] Sultzer nit den kinderbericht geendert lut des abscheids [ vom 5 . Dezember 1544 ] und Disputatz [ von 1528 ] - , das man den alten , so h. Berchtold [ Haller ] und Frantz [ Kolb] gemacht , bruche ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_255", + "psc_text": "Y H 16 LXVIIIII (Ill add.) C, LXX P 17 delectionis C 18 matth.] et praemitt. CP ad luca B uideantur discrepare p 19 qui tale aliquid alibi dicit BRT ONMQ ra, qui t. quiddam a. d. V, qui t. alibi dicit H p, om. cet. 20 LXXI CP eis om. Q p filius eis RT 2*2 dicetur C, dixerunt r a 23 filius est 0 v cui] qui RT V responderunt: Dauid, secundum illos autem: quomodo dicunt scribae Christum filium esse Dauid? De Pharisaeis sedentibus super cathedram Moysi et dicentibus quae non faciunt ceterisque in eosdem Pharisaeos a domino dictis, utrum sermo Matthei congruat aliis duobus et maxime Lucae, qui non hoc ordine, sed alibi similem commemorat. Cum praenuntiauit templi euersionem, quomodo aliis duobus narrandi ordine congruat. De sermone, quem habuit in monte Oliueti, quaerentibus discipulis: quando erit consummatio? quemadmodum tres isti inter se congruant- Quod commemorant Mattheus et", + "candidate_score": 0.615461, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_34", + "bdc_text": "s. dazu den Auszug aus dem Ratsmanual bei Fluri , aao , S. 605 :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1168", + "psc_text": "ex eadem massa aliud uas in honorem, aliud in contumeliam, et dicitur carni etsanguini: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? quis ergo et in hac re cognoscit intellectum domini aut quis consiliarius illius fuit, ubi sic gubernauit corda reminiscentium euangelistarum et in ecclesiae fastigio tanto auctoritatis culmine 1 cf. Ps. 28, 3; 32, 7: 76, 17; cf. Marc. 4. 41; cf. Luc. 8, 25 9 *II Cor. 4, 3 11 *ib. 2. 16 14 *Ioh. 9, 30 15 cf. Rom. 11, 33 et 9, 21 18 Rom. 9, 20 20 cf. Rom. 11, 34; cf. Sap. 9, 13; d. Esai. 40, 13 1 aquam] omnia g fluuitat B, fluita NI, ta. Ll, hesitat p 3 ei om. λω rae in om. ClP 4 forcuita B 5 narrationes ClP 6 humanum CP 7 abiectum a. o. d. e. longe om. JRl 8 poni debuit-loco om. B dominus AEL 7", + "candidate_score": 0.612115, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_21", + "bdc_text": "Februar] an m[einen ] h[erren ] die burger [ an den Großen Rat ]bringen [ vorzubringen ] - diewyl h. Bau [ Gering und] Sultzer nit den kinderbericht geendert lut des abscheids [ vom 5 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1083", + "psc_text": "HAEL y 4 dicunt adu. te r 5 nullum L, ad ullum v 7 populum B CP uoluisset Rl 8 habebant R HAE1L (uerc. ucron., colb. eant. brix. Eg. Lchf. al.) uictum Bl, unum ninctuin g 9 dicit eis B2 12 tradissent Bl eum BRD v (omnes codd. sacr. script.), illum cet., edd. 14 mult. Bl passum hode Bl 15 princeps B (elar. brix. Am. Fuld. al.) 17 praesis ClP 18 de d. dimitti om. Bl at om. HEXL, ad RlC 19 dixit rael igitnr] ergo grael 21 male B1 CP Al 23 quod ra1 24 manus] add. suas R eoram omni p. g 25 iusti huius] eius B*, huius iusti R, iusti uius B1 (tootoo Yat. Cant., TO5 Stxatou TOOTOO Sin., τούτοου T. 8. Alex.), cf. infra 311, 17 uidebit Bl, uidetis B2 uideritis. et respondens uniuersus populus dixit: sanguis eius super nos et super filios nostros. tunc dimisit", + "candidate_score": 0.598758, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_94", + "bdc_text": "nam libenter ego in hoc vobis meam tradam potestatem .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_620", + "psc_text": "nos? sed non sumus usi hac potestate. unde apparet haec non ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus adnuntiant euangelium — alicquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam grauis esset —, sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobaudientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo loquens dominus discipulis id agebat, quod ipse apostolus paulo post apertius ita explicat: nescitis, quoniam qui in templo 3 *I Cor. 9, 11 et 12 10 cf. I Thesa. 2, 9 14 cf. de op. mon. c. 6 17 *I Cor. 9, 13-15 1 edet Eug. codd. Vat. Med. qui Hl pascet Q gregis] eius g 2 hinc] tunc E* r, hic r hiia B, iis ES 7", + "candidate_score": 0.591863, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 20, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae", + "max_score": 0.694283, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_55_57", + "bdc_text": "Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_557", + "psc_text": "Jesus panem et benedixit; cum etiam superius dixisset: Cum sero autem factum esset, recumbebat cum duodecim, et manducantibus eis dixit, Quoniam unus ex vobis tradet me (Matth. XXVI, 26, 20, 21). Postea enim tradidit Sacramentum. Et liquido apparet, quando primum acceperunt discipuli corpus et sanguinem Domini, non eos accepisse jejunos. 8. Numquid tamen propterea calumniandum est universae Ecclesiae quod a jejunis semper accipitur? Ex hoc enim placuit Spiritui sancto, ut in honorem tanti Sacramenti in os Christiani prius Dominicum corpus intraret, quam caeteri cibi: nam ideo per universum orbem mos iste servatur. Neque enim quia post cibos dedit Dominus, propterea pransi aut coenati fratres ad illud Sacramentum accipiendum convenire debent, aut sicut faciebant quos Apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. Namque Salvator quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit altius infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat. Et ideo non praecepit quo", + "candidate_score": 0.694283, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_559", + "psc_text": "domi manducet, ut non ad judicium conveniatis; statim subtexuit: Caetera autem cum venero, ordinabo (I Cor. XI, 20, 34). Unde intelligi datur (quia multum erat, ut in Epistola totum illum agendi ordinem insinuaret, quem universa per orbem servat Ecclesia) ab ipso ordinatum esse quod nulla morum diversitate variatur. CAPUT VII. 9. Sed nonnullos probabilis quaedam ratio delectavit, ut uno certo die per annum, quo ipsam coenam Dominus dedit, tanquam ad insigniorem commemorationem post cibos offerri et accipi liceat corpus et sanguinem Domini. Honestius autem arbitror ea hora fieri, ut qui etiam jejunaverit, post refectionem quae hora nona fit, ad oblationem possit occurrere. Quapropter neminem cogimus ante dominicam illam coenam prandere, sed nulli etiam contradicere audemus. Hoc tamen non arbitror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lavare consueverunt. Et quia nonnulli etiam jejunium custodiunt, mane offertur propter prandentes, quia jejunia simul et lavacra tolerare non", + "candidate_score": 0.691114, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_559", + "psc_text": "domi manducet, ut non ad judicium conveniatis; statim subtexuit: Caetera autem cum venero, ordinabo (I Cor. XI, 20, 34). Unde intelligi datur (quia multum erat, ut in Epistola totum illum agendi ordinem insinuaret, quem universa per orbem servat Ecclesia) ab ipso ordinatum esse quod nulla morum diversitate variatur. CAPUT VII. 9. Sed nonnullos probabilis quaedam ratio delectavit, ut uno certo die per annum, quo ipsam coenam Dominus dedit, tanquam ad insigniorem commemorationem post cibos offerri et accipi liceat corpus et sanguinem Domini. Honestius autem arbitror ea hora fieri, ut qui etiam jejunaverit, post refectionem quae hora nona fit, ad oblationem possit occurrere. Quapropter neminem cogimus ante dominicam illam coenam prandere, sed nulli etiam contradicere audemus. Hoc tamen non arbitror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lavare consueverunt. Et quia nonnulli etiam jejunium custodiunt, mane offertur propter prandentes, quia jejunia simul et lavacra tolerare non", + "candidate_score": 0.684204, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44_46", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s . Kaspar Megander , Eyn kurtze aber Christenliche ußlegung für die jugend der Gebotten Gottes , des waaren Christenlichen Gloubens unnd Vatter unsers , mit eyner kurtzen erlüterung der Sacramenten , wie die zu Bämn in Statt unnd Land gehalten , [ Basel , Lux Schauber 1536 ] , f. Cvij , r. ) , während für Ritter ( s. Z. 9-15 ) , obwohl gleichfalls ein Zwinglianer , das Abendmahl ein Zeichen ist , mit dem - so auch Bucer und Calvin - der Herr seine Gnade mitteilt ( s.", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_557", + "psc_text": "Jesus panem et benedixit; cum etiam superius dixisset: Cum sero autem factum esset, recumbebat cum duodecim, et manducantibus eis dixit, Quoniam unus ex vobis tradet me (Matth. XXVI, 26, 20, 21). Postea enim tradidit Sacramentum. Et liquido apparet, quando primum acceperunt discipuli corpus et sanguinem Domini, non eos accepisse jejunos. 8. Numquid tamen propterea calumniandum est universae Ecclesiae quod a jejunis semper accipitur? Ex hoc enim placuit Spiritui sancto, ut in honorem tanti Sacramenti in os Christiani prius Dominicum corpus intraret, quam caeteri cibi: nam ideo per universum orbem mos iste servatur. Neque enim quia post cibos dedit Dominus, propterea pransi aut coenati fratres ad illud Sacramentum accipiendum convenire debent, aut sicut faciebant quos Apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. Namque Salvator quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit altius infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat. Et ideo non praecepit quo", + "candidate_score": 0.684173, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_43_45", + "bdc_text": "abhorret a verbis , quae significent , ut aliquid ad nos redeat fructus et utilitatis ( putans ante actionem ista omnia recepta esse ; proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus ) ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_314", + "psc_text": "qui nos admonet ne lege ventris legem Domini corrumpamus, ne panem coeli vendamus esca terrena, et adjungit: Quia esca Adam paradiso periit, esca Esau primatum amisit. Ecce qui dicit: Est enim Satanae usitata calumnia, tentatio ventris, qui modicum suadet ut auferat totum. Et horum, inquit, interpretatio praeceptorum ventricolas minus incurvat. 12. Nonne his verbis suis id agere videtur, ut etiam die dominico jejunetur? Alioquin sanctior erit sabbati dies, quo Dominus in monumento requievit, quam dominicus, quo a mortuis resurrexit. Sanctius est enim profecto sabbatum, si secundum verba hujus, in sabbato per jejunium peccatum omne vitatur, et quod diebus aliis contractum est, aboletur: in dominico autem per escam ventris tentatio non cavetur, et diabolicae calumniae locus datur, et paradiso peritur, et primatus amittitur. Quid ergo est, quod rursus sibi ipse contrarius admonet, ut non prandio modesto, sobrio, christiano, reficiamur dominico die, sed in alogia laetantes plaudentesque cantemus: Saturasti, Domine, animam inanem,", + "candidate_score": 0.683186, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73_75", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat . Res enim dilata est in 20 .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3714", + "psc_text": "(Prov. XXVII, 20, sec. LXX). Quando ergo simul estis in ecclesia, et ubicumque ubi et viri sunt, invicem vestram pudicitiam custodite. Deus enim qui habitat in vobis, etiam isto modo custodiet vos ex vobis. 11. Et si hanc de qua loquor, oculi petulantiam in aliqua vestrum adverteritis, statim admonete, ne coepta progrediantur, sed ex proximo corrigantur. Si autem et post admonitionem iterum, vel alio quocumque die idipsum eam facere videritis, jam velut vulneratam sanandam prodat quaecumque invenire potuit hoc, prius tamen et alteri vel tertiae demonstratam, ut duarum vel trium possit ore convinci (Matth. XVIII, 16), et competenti severitate coerceri. Nec vos judicetis esse malevolas, quando hoc indicatis. Magis quippe innocentes non estis, si sorores vestras, quas indicando corrigere potestis, tacendo perire permittitis. Si enim soror tua vulnus haberet in corpore, quod vellet occultari, dum timeret secari, nonne crudeliter abs te sileretur, et misericorditer indicaretur? Quanto ergo potius eam debes", + "candidate_score": 0.67727, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_52_54", + "bdc_text": "oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk . für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) . -Wir verdanken Rainer Henrich die Benutzung einer Kopie des revidierten Berner Katechismus von 1541. .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_873", + "psc_text": "malum dicere non audeo, quod Deum praecepisse ipsa christiana fide negare non possum, qua didici non eo me justificari, sed gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum? 15. Dico ergo circumcisionem praeputii et caetera hujusmodi, priori populo per Testamentum quod Vetus dicitur, divinitus data ad significationem futurorum quae per Christum oportebat impleri: quibus advenientibus, remansisse illa Christianis legenda tantum, ad intelligentiam praemissae prophetiae; non autem necessario facienda, quasi adhuc exspectandum esset, ut veniret fidei revelatio quae his significabatur esse ventura. Sed quamvis Gentibus imponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Judaeorum, tanquam detestanda atque damnanda. Sensim proinde atque paulatim fervente sana praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se justificari, salvosque fieri, non illis umbris rerum antea futurarum, tunc jam venientium atque praesentium, ut in illorum Judaeorum vocatione, quos praesentia carnis Domini, et apostolica tempora sic invenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum: hoc eis suffecisse ad commendationem,", + "candidate_score": 0.676147, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_54_56", + "bdc_text": "-Wir verdanken Rainer Henrich die Benutzung einer Kopie des revidierten Berner Katechismus von 1541. . Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3325", + "psc_text": "si recipere non quaeramus: non autem potest esse verus charitatis impensor, nisi fuerit benignus exactor. Quoniam pecunia cum recipitur, accedit cui datur, sed recedit a quo datur: charitas vero non solum apud eum crescit, qui hanc ab eo quem diligit, exigit, etiamsi non recipit; sed etiam ille a quo eam recipit, tunc incipit habere cum reddit. Proinde, domine frater, mutuam tibi charitatem libens reddo, gaudensque recipio: quam recipio, adhuc repeto: quam reddo, adhuc debeo. Unum enim magistrum, apud quem condiscipuli sumus, per ejus Apostolum dociles audire debemus praecipientem ac dicentem: Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis (Rom. XIII, 8). EPISTOLA CXCIII. Augustinus Mercatori, excusans cur ad ipsius priores litteras nondum responderit, ostendensque Pelagianos in quaestione de baptismo parvulorum hoc ipso esse prope convictos, quod fatentur parvulos quodammodo credere per eos a quibus baptizandi offeruntur: deinde eosdem ex Enochi et Eliae ante obitum translatione, sive ex fidelium vivorum ad Christi", + "candidate_score": 0.675874, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_51_53", + "bdc_text": "und der \"Kunzechismus \" von 1541 ( s . oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk . für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_873", + "psc_text": "malum dicere non audeo, quod Deum praecepisse ipsa christiana fide negare non possum, qua didici non eo me justificari, sed gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum? 15. Dico ergo circumcisionem praeputii et caetera hujusmodi, priori populo per Testamentum quod Vetus dicitur, divinitus data ad significationem futurorum quae per Christum oportebat impleri: quibus advenientibus, remansisse illa Christianis legenda tantum, ad intelligentiam praemissae prophetiae; non autem necessario facienda, quasi adhuc exspectandum esset, ut veniret fidei revelatio quae his significabatur esse ventura. Sed quamvis Gentibus imponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Judaeorum, tanquam detestanda atque damnanda. Sensim proinde atque paulatim fervente sana praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se justificari, salvosque fieri, non illis umbris rerum antea futurarum, tunc jam venientium atque praesentium, ut in illorum Judaeorum vocatione, quos praesentia carnis Domini, et apostolica tempora sic invenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum: hoc eis suffecisse ad commendationem,", + "candidate_score": 0.672213, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_56_58", + "bdc_text": "nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" . in coena Christum dare nobis communicationem sui corporis et sanguinis1Kor 10 , 16 . - In der von Bucer revidierten Fassung des Katechismus ( s. oben Anm .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2136", + "psc_text": "sit etiam ipsa de traduce illius carnis quae in primo homine de terra facta est: ac sic contendat ex hoc quod de carne notissimum est, debere nos credere illud quod de anima occultum est. De traduce quippe carnis non ambigitur, sed de animae ambigitur. Utrumque autem ita positum est in hoc testimonio, velut singula singulis parili ratione reddantur: caro scilicet convertatur in terram, sicut fuit; inde enim sumpta est, quando factus est primus homo: et spiritus revertatur ad Deum, qui dedit eum quando insufflavit in faciem hominis quem finxerat, flatum vitae, et factus est homo in animam vivam (Gen. II, 7), ut deinceps ex utraque re utriusque rei propago decurreret. 9. Verumtamen si illud est verum, quod animas non ex illa una propagatas, sed alibi creatas singulis singulas Deus dat, etiam huic sententiae congruit quod dictum est, Spiritus revertatur ad Deum qui dedit eum. Solae ergo reliquae duae opiniones videntur", + "candidate_score": 0.667895, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_54_56", + "bdc_text": "-Wir verdanken Rainer Henrich die Benutzung einer Kopie des revidierten Berner Katechismus von 1541. . Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ; nam toties hactenus confessi sumusAnspielung auf die \"Confessio Helvetica prior\" .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2756", + "psc_text": "profiteor, eam quae vera est non adversari robustissimae ac fundatissimae fidei, qua Christi Ecclesia nec parvulos homines recentissime natos a damnatione credit, nisi per gratiam nominis Christi, quam in suis Sacramentis commendavit, posse liberari. DE SENTENTIA JACOBI LIBER, SEU EPISTOLA CLXVII . Augustinus Hieronymo, de loco qui est Jacobi II, 10, « Qui offenderit in uno, factus est omnium reus: » multa admiscens de Stoicis, qui docebant omnia peccata esse paria; et quisquis haberet unam virtutem, habere omnes; qui careret una, nullam habere. CAPUT PRIMUM. 1. Quod ad te scripsi, honorande mihi in Christo frater Hieronyme, quaerens de anima humana, si nascentibus singulis novae singulae nunc usque fiunt, ubi peccati vinculum contrabant, quod per Sacramentum gratiae Christi etiam in infantibus recenter natis solvendum esse non dubitamus, cum in non parvum volumen procederet, nolui ulla alia onerare quaestione: sed quod urget acrius, multo minus est negligendum. Proinde quaeso, et per Deum", + "candidate_score": 0.664505, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_64", + "bdc_text": "Igitur confessi sumus Christi corpus nobis adesse in coena , sed per fructum et efficatiam partam salutem per traditum corpus fidei nostrae offerriVor offerri gestrichenes frustra .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3198", + "psc_text": "XII, 4, 11). Dividens ergo, non ipse divisus, quia ipse unus atque idem. Illae vero divisiones dictae sunt, sicut membrorum in corpore; quia non idem valent aures quod oculi, atque ita membra caetera diversis officiis concorditer distributa: quae tamen cum sani sumus, una, neque diversa, nec alibi majore, alibi minore, sed cum sint ipsa disparia, communi et parili salute congaudent. Hujus corporis caput est Christus, hujus corporis unitas nostro sacrificio commendatur: quod breviter significavit Apostolus, dicens, Unus panis, unum corpus multi sumus (I Cor. X, 17). Per caput nostrum reconciliamur Deo, quia in illo est divinitas Unigeniti facta particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes ejus immortalitatis essemus. 21. Hoc sacramentum longe est a cordibus sapientium superborum, et ideo non christianorum, ac per hoc nec vere sapientium. Illorum etiam dico sapientium qui cognoverunt Deum; quia cognoscentes Deum, sicut dicit Apostolus, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt (Rom. I, 21).", + "candidate_score": 0.663434, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73_75", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat . Res enim dilata est in 20 .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3715", + "psc_text": "Nec vos judicetis esse malevolas, quando hoc indicatis. Magis quippe innocentes non estis, si sorores vestras, quas indicando corrigere potestis, tacendo perire permittitis. Si enim soror tua vulnus haberet in corpore, quod vellet occultari, dum timeret secari, nonne crudeliter abs te sileretur, et misericorditer indicaretur? Quanto ergo potius eam debes manifestare, ne perniciosius putrescat in corde? Sed antequam aliis demonstretur, per quas convincenda est si negaverit, praepositae debet ostendi, si admonita neglexerit corrigi, ne forte possit secretius correpta non innotescere caeteris. Si autem negaverit, tunc neganti adhibendae sunt aliae, ut jam coram omnibus possit, non ab una teste argui, sed a duabus tribusve convinci. Convicta vero, secundum praepositae vel presbyteri arbitrium debet emendatoriam sustinere vindictam: quam si ferre recusaverit, et si ipsa non abscesserit, de vestra societate projiciatur. Non enim et hoc fit crudeliter, sed misericorditer, ne contagione pestifera plurimas perdat. Et hoc quod dixi de oculo non figendo, etiam", + "candidate_score": 0.663333, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_90_92", + "bdc_text": "//www . Liturgiekomission . ch/Orientierung/II I F 03 Bern 16-17 -Jh. pdf , S. 63-65 ) , dessen Drucklegung als Gegenstück zu der von Peter Kunz veranlassten Neuausgabe des von Bucer revidierten Katechismus angeordnet wurde ( Henrich , aao , S. 81. 93 ) ; vielleicht aber auch das am 5 . Dezember 1544 erlassene Dekret des Kleinen Berner Rats , das den Pfarrern empfahl , sich an die Disputation von 1528 und an das \"Agend büchly\" zu halten ( s. HBBW XIV 5901 , 15-19 und Anm. 6 ). .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_745", + "psc_text": "modum meum, quem servandum putavi, et motum ejus, quem non frustra timui. Aut si ego quod non debui, vel quomodo non debui, aliquid scripsi; non ad illum de me, sed ad me ipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem, quo correctus petam ut ignoscat, si meam culpam ipse cognovero. EPISTOLA LXXV. Respondet tandem Hieronymus ad Augustini quaestiones propositas in Epist. 28, 40 et 71, scilicet de titulo libri ecclesiasticos scriptores repraesentantis, de Petro reprehenso a Paulo in Epist. ad Galatas, de translatione veteris Testamenti, ac de hederae vocabulo apud Jonam: defendens acriter scriptiones et interpretationes suas adversus Augustinum. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Christo salutem. CAPUT PRIMUM. 1. Tres simul epistolas, imo libellos breves, per diaconum Cyprianum, tuae Dignationis accepi, diversas, ut tu nominas, quaestiones, ut ego sentio, reprehensiones opusculorum meorum continentes: ad quas si respondere voluero, libri magnitudine opus erit. Tamen conabor, quantum facere possum, modum", + "candidate_score": 0.660883, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_72_74", + "bdc_text": "nam inde occasionem arripere possint adversarii vocandi Butzerum vel alium quendam Lutheranum , ut simul in periculum veniret tota religio . Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ; si non , monete Ioannem , ut prudentius agat et vos tantum audiat .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3714", + "psc_text": "(Prov. XXVII, 20, sec. LXX). Quando ergo simul estis in ecclesia, et ubicumque ubi et viri sunt, invicem vestram pudicitiam custodite. Deus enim qui habitat in vobis, etiam isto modo custodiet vos ex vobis. 11. Et si hanc de qua loquor, oculi petulantiam in aliqua vestrum adverteritis, statim admonete, ne coepta progrediantur, sed ex proximo corrigantur. Si autem et post admonitionem iterum, vel alio quocumque die idipsum eam facere videritis, jam velut vulneratam sanandam prodat quaecumque invenire potuit hoc, prius tamen et alteri vel tertiae demonstratam, ut duarum vel trium possit ore convinci (Matth. XVIII, 16), et competenti severitate coerceri. Nec vos judicetis esse malevolas, quando hoc indicatis. Magis quippe innocentes non estis, si sorores vestras, quas indicando corrigere potestis, tacendo perire permittitis. Si enim soror tua vulnus haberet in corpore, quod vellet occultari, dum timeret secari, nonne crudeliter abs te sileretur, et misericorditer indicaretur? Quanto ergo potius eam debes", + "candidate_score": 0.660794, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_50_52", + "bdc_text": "-Die \"Confessio Helvetica prior\" ( 1536 ) und der \"Kunzechismus \" von 1541 ( s . oben Anm. 1 ) bezeichneten ihrerseits das Abendmahl als \"zeichen göttlicher gnaden\" ( BSRK V/I 106 , 38 ) bzw. als \"zeichen der gnaden und güthäten Gottes , mit denen der Herr Christus uns [ in der Vorlage die Abk .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_873", + "psc_text": "malum dicere non audeo, quod Deum praecepisse ipsa christiana fide negare non possum, qua didici non eo me justificari, sed gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum? 15. Dico ergo circumcisionem praeputii et caetera hujusmodi, priori populo per Testamentum quod Vetus dicitur, divinitus data ad significationem futurorum quae per Christum oportebat impleri: quibus advenientibus, remansisse illa Christianis legenda tantum, ad intelligentiam praemissae prophetiae; non autem necessario facienda, quasi adhuc exspectandum esset, ut veniret fidei revelatio quae his significabatur esse ventura. Sed quamvis Gentibus imponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Judaeorum, tanquam detestanda atque damnanda. Sensim proinde atque paulatim fervente sana praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se justificari, salvosque fieri, non illis umbris rerum antea futurarum, tunc jam venientium atque praesentium, ut in illorum Judaeorum vocatione, quos praesentia carnis Domini, et apostolica tempora sic invenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum: hoc eis suffecisse ad commendationem,", + "candidate_score": 0.659895, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_45", + "bdc_text": "ex sumptione coenae dominicaeWäber beschränkt die Abendmahlsfeier auf eine Gedächtnisfeier , genauso wie dies Megander in seinem Kinderkatechismus von [ Juni] 1536 tat , wo er das Sakrament lediglich als \"Zeychen eyns heiligen Dings\" bezeichnete ( s .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_559", + "psc_text": "domi manducet, ut non ad judicium conveniatis; statim subtexuit: Caetera autem cum venero, ordinabo (I Cor. XI, 20, 34). Unde intelligi datur (quia multum erat, ut in Epistola totum illum agendi ordinem insinuaret, quem universa per orbem servat Ecclesia) ab ipso ordinatum esse quod nulla morum diversitate variatur. CAPUT VII. 9. Sed nonnullos probabilis quaedam ratio delectavit, ut uno certo die per annum, quo ipsam coenam Dominus dedit, tanquam ad insigniorem commemorationem post cibos offerri et accipi liceat corpus et sanguinem Domini. Honestius autem arbitror ea hora fieri, ut qui etiam jejunaverit, post refectionem quae hora nona fit, ad oblationem possit occurrere. Quapropter neminem cogimus ante dominicam illam coenam prandere, sed nulli etiam contradicere audemus. Hoc tamen non arbitror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lavare consueverunt. Et quia nonnulli etiam jejunium custodiunt, mane offertur propter prandentes, quia jejunia simul et lavacra tolerare non", + "candidate_score": 0.659238, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_348", + "psc_text": "somno de fenestra ceciderat et mortuus ferebatur, de ipso Apostolo Scriptura sic loquitur: Ascendens autem, inquit, cum fregisset panem atque gustasset, satisque esset allocutus usque ad diluculum, sic profectus est (Ibid., 11). Absit ut hoc sic accipiatur, tanquam solerent Apostoli dominico die solemniter jejunare. Una enim sabbati tunc appellabatur dies, qui nunc dominicus appellatur, quod in Evangeliis apertius invenitur. Nam dies resurrectionis Domini, prima sabbati a Matthaeo, a caeteris autem tribus una sabbati dicitur (Matth. XXVIII, 1; Marc. XVI, 2; Luc. XXIV, 1; et Joan. XX, 1); quem constat eum esse, qui dominicus postea appellatus est. Aut ergo post peractum diem sabbati, noctis initio fuerant congregati, quae utique nox jam ad diem dominicum, hoc est ad unam sabbati pertinebat; et ita eadem nocte fracturus panem, sicut frangitur in sacramento corporis Christi, produxit sermonem usque ad medium noctis, ut post sacramenta celebrata, rursus usque ad diluculum alloquens congregatos, quoniam multum festinabat,", + "candidate_score": 0.651574, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_53_55", + "bdc_text": "für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) . -Wir verdanken Rainer Henrich die Benutzung einer Kopie des revidierten Berner Katechismus von 1541. . Ego vero puto magis nos debere circumspectos esse , quid recipiamus ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2740", + "psc_text": "his qui vel pro Christi nomine ac vera religione tale aliquid etiam nescientes patiuntur, vel Sacramento Christi jam imbuti sunt; quia sine societate unius Mediatoris liberari a damnatione non possunt, ut possit eis, etiam pro illis malis quae hic in diversis afflictionibus pertulerunt, compensatio ista praestari. Nunc autem cum ista quaestio non possit absolvi, nisi etiam de his parvulis respondeatur, qui post gravissimos cruciatus sine Sacramento christianae societatis exspirant; quae circa eos compensatio cogitanda est, quibus insuper et damnatio praeparata est? Nam et de baptismo parvulorum in eodem libro, non quidem sufficienter, sed quantum illi operi satis esse videbatur, utcumque respondi, quod etiam nescientibus, et fidem suam nondum habentibus prodest: non tamen de damnatione eorum parvulorum, qui sine illo ex hac vita emigrant, tunc aliquid dicendum putavi, quia non quod nunc agitur, agebatur. 21. Sed ut omittamus et contemnamus ea quae brevi tempore patiuntur, nec transacta revocantur, numquid similiter contemnere", + "candidate_score": 0.651366, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_76_78", + "bdc_text": "huius mensis diemIn der Vorlage die. . Es kam erst am 23 . Februar dazu;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_623", + "psc_text": "dicentes: Digitus Dei est hic. 30. Exodum lege, et vide ubi Pascha celebraverunt, post quot dies data sit Lex. Loquitur Deus ad Moysen in eremo Sina die primo mensis tertii. Nota ergo unum diem ex ingressu ipsius tertii mensis, et vide quid dicat inter caetera: Descende, inquit, testare populo, et purifica illos hodie et cras, et lavent vestimenta sua, et sint parati in diem tertium. Tertia enim die descendet Dominus in montem Sina coram omni populo (Id. XIX, 10, 11): tunc data est Lex tertio scilicet die tertii mensis. Numera itaque a quartodecimo primi mensis die, quo factum est Pascha, usque ad diem tertium tertii mensis, et invenies decem et septem dies primi mensis, triginta secundi, tres tertii, qui fiunt quinquaginta. Lex in arca est sanctificatio in corpore Domini, per cujus resurrectionem nobis requies futura promittitur, ad quam percipiendam Spiritu sancto charitas inspiratur. Spiritus autem nondum erat datus, quia Jesus", + "candidate_score": 0.650324, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_100_102", + "bdc_text": "Er verstarb am 1 . August 1546 ; s. Z IX 2 , Anm. 1. . [ Adresse auf der Rückseite : ] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2849", + "psc_text": "Firmum, anno praeterito, ob rem earum Ravennam, et inde Africam Siciliamque direximus, quem putamus jam in Africae partibus commorari. Sanctos tuo adhaerentes lateri, ut meo obsequio salutes, precor. Litteras quoque meas ad sanctum presbyterum Firmum direxi; quae si ad te venerint, ei dirigere non graveris. Incolumem te, et mei memorem, Christus Dominus custodiat, domine vere sancte, et beatissime papa. Et subter: Grandem latini sermonis in ista provincia notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque dictincta est: pleraque enim prioris laboris, fraude cujusdam amisimus. EPISTOLA CLXXIII. Augustinus Donato, villae Mutugennae in dioecesi Hipponensi presbytero donatistae, qui jussus comprehendi et adduci ad ecclesiam, conatus est sibi vim inferre, suadet ut re sobrie perpensa resipiscat, docens pravam voluntatem recte cogi ad meliora. Donato presbytero partis Donati, AUGUSTINUS episcopus Ecclesiae catholicae. 1. Si posses videre dolorem cordis mei, et sollicitudinem pro salute tua, fortassis", + "candidate_score": 0.648979, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_90", + "bdc_text": "//www . Liturgiekomission . ch/Orientierung/II I F 03 Bern 16-17 -Jh. pdf , S. 63-65 ) , dessen Drucklegung als Gegenstück zu der von Peter Kunz veranlassten Neuausgabe des von Bucer revidierten Katechismus angeordnet wurde ( Henrich , aao , S. 81. 93 ) ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_745", + "psc_text": "modum meum, quem servandum putavi, et motum ejus, quem non frustra timui. Aut si ego quod non debui, vel quomodo non debui, aliquid scripsi; non ad illum de me, sed ad me ipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem, quo correctus petam ut ignoscat, si meam culpam ipse cognovero. EPISTOLA LXXV. Respondet tandem Hieronymus ad Augustini quaestiones propositas in Epist. 28, 40 et 71, scilicet de titulo libri ecclesiasticos scriptores repraesentantis, de Petro reprehenso a Paulo in Epist. ad Galatas, de translatione veteris Testamenti, ac de hederae vocabulo apud Jonam: defendens acriter scriptiones et interpretationes suas adversus Augustinum. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Christo salutem. CAPUT PRIMUM. 1. Tres simul epistolas, imo libellos breves, per diaconum Cyprianum, tuae Dignationis accepi, diversas, ut tu nominas, quaestiones, ut ego sentio, reprehensiones opusculorum meorum continentes: ad quas si respondere voluero, libri magnitudine opus erit. Tamen conabor, quantum facere possum, modum", + "candidate_score": 0.646157, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_53", + "bdc_text": "für unnd ] sine gemeinschafft mitteilt unnd uns siner erlosung versichert\" ( Ein kurtzer und Christenlicher bericht für die jugend [ Bern , Mathias Apiarius ] , 1541 , f. Dviij , r.-v. ) .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1107", + "psc_text": "Ac per hoc separationem qua existis ab unitate, qua excusatione possitis abluere non habetis, impleturque in vobis sanctae Scripturae illud oraculum: Filius malus ipse se justum dicit, exitum autem suum non abluit. 38. Meritis autem Cypriani sic non aequatur, qui propter paria Sacramenta nec ipsos haereticos audet rebaptizare, sicut non aequatur meritis Petri, quisquis non cogit gentes judaizare. Sed illa Petri non tantum claudicatio, verum etiam correctio Scripturis canonicis continetur: Cyprianus autem sensisse aliter de Baptismo, quam forma et consuetudo habebat Ecclesiae, non in canonicis, sed in suis et in concilii litteris invenitur; correxisse autem istam sententiam non invenitur, non incongruenter tamen de tali viro existimandum est quod correxerit, et fortasse suppressum sit ab eis qui hoc errore nimium delectati sunt, et tanto velut patrocinio carere noluerunt. Quanquam non desint qui hoc Cyprianum prorsus non sensisse contendant, sed sub ejus nomine a praesumptoribus atque mendacibus fuisse confictum. Neque enim sic", + "candidate_score": 0.645937, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_75_77", + "bdc_text": "Res enim dilata est in 20 . huius mensis diemIn der Vorlage die. . Es kam erst am 23 .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3531", + "psc_text": "Hebdomadas prophetae Danielis, vel propter dierum breviationem fuisse turbatas, vel illo jam tempore non fuisse completas, sed in fine saeculi esse complendas. Non enim ante passionem Domini impletae sunt. Quod qui putant, rectissime tua sententia refelluntur, qua dixisti: Haec ergo abominatio si jam completa fuerat, quomodo Dominus monet et dicit, « Cum videritis abominationem desolationis, quod dictum est per Danielem prophetam, stantem in loco sancto, qui legit, intelligat » (Matth. XXIV, 15)? His verbis Beatitudinis tuae illi merito corrigendi sunt, qui dicunt eam, cum haec Dominus loqueretur, vel ante passionem resurrectionemque ejus fuisse completam. Qui autem dicunt, sicut apertissime etiam Lucas evangelista testatur, tunc fuisse factam, quando eversa est Jerusalem, quid eis respondeatur, videre debent qui in fine saeculi vel circa finem existimant haec futura; quanquam ipsa desolationis abominatio propter obscuritatem dicti non uno modo ab omnibus potuerit intelligi. 32. Et quod dictum est, Qui est in tecto, non descendat", + "candidate_score": 0.641454, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_44", + "bdc_text": "proinde non opus esse , ut in coena primum recipiamus )", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_560", + "psc_text": "possit occurrere. Quapropter neminem cogimus ante dominicam illam coenam prandere, sed nulli etiam contradicere audemus. Hoc tamen non arbitror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lavare consueverunt. Et quia nonnulli etiam jejunium custodiunt, mane offertur propter prandentes, quia jejunia simul et lavacra tolerare non possunt; ad vesperam vero propter jejunantes. 10. Si autem quaeris, cur etiam lavandi mos ortus sit: nihil mihi de hac re cogitanti probabilius occurrit, nisi quia baptizandorum corpora per observationem Quadragesimae sordidata, cum offensione sensus ad fontem tractarentur, nisi aliqua die lavarentur. Istum autem diem potius ad hoc electum, quo coena dominica anniversarie celebratur. Et quia concessum est hoc Baptismum accepturis, multi cum his lavare voluerunt, jejuniumque relaxare. His ut potui disputatis, moneo, ut ea quae praelocutus sum serves quantum potes, ut decet Ecclesiae prudentem ac pacificum filium. Alia quae interrogasti, si Dominus voluerit, alio tempore expediam. AD INQUISITIONES JANUARII", + "candidate_score": 0.638768, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_20", + "bdc_text": "Am 31 . Januar 1545 beschloss der Kleine Rat , \"Morn [Sonntag , den 1 .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_347", + "psc_text": "dies. Jejunium tamen etiam continuatum si in hebdomade solvendum est, nullo congruentius quam dominico die solvitur. Si autem post hebdomadem corpus reficitur, non utique ad jejunandum dies dominicus eligitur; sed in numero, quem voveri placuit, invenitur. 28. Nec illud moveat quod Priscillianistae, Manichaeorum simillimi, ad jejunandum die dominico solent testimonium de Apostolorum Actibus adhibere, cum esset apostolus Paulus in Troade. Sic enim scriptum est: In una autem sabbati congregatis nobis frangere panem, Paulus disputabat illis, exiturus alia die, produxitque sermonem usque ad medium noctis (Act. XX, 7). Deinde cum descendisset de coenaculo, ubi congregati erant, ad resuscitandum adolescentem, qui gravatus somno de fenestra ceciderat et mortuus ferebatur, de ipso Apostolo Scriptura sic loquitur: Ascendens autem, inquit, cum fregisset panem atque gustasset, satisque esset allocutus usque ad diluculum, sic profectus est (Ibid., 11). Absit ut hoc sic accipiatur, tanquam solerent Apostoli dominico die solemniter jejunare. Una enim sabbati tunc appellabatur dies,", + "candidate_score": 0.638666, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_75_77", + "bdc_text": "Res enim dilata est in 20 . huius mensis diemIn der Vorlage die. . Es kam erst am 23 .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_623", + "psc_text": "dicentes: Digitus Dei est hic. 30. Exodum lege, et vide ubi Pascha celebraverunt, post quot dies data sit Lex. Loquitur Deus ad Moysen in eremo Sina die primo mensis tertii. Nota ergo unum diem ex ingressu ipsius tertii mensis, et vide quid dicat inter caetera: Descende, inquit, testare populo, et purifica illos hodie et cras, et lavent vestimenta sua, et sint parati in diem tertium. Tertia enim die descendet Dominus in montem Sina coram omni populo (Id. XIX, 10, 11): tunc data est Lex tertio scilicet die tertii mensis. Numera itaque a quartodecimo primi mensis die, quo factum est Pascha, usque ad diem tertium tertii mensis, et invenies decem et septem dies primi mensis, triginta secundi, tres tertii, qui fiunt quinquaginta. Lex in arca est sanctificatio in corpore Domini, per cujus resurrectionem nobis requies futura promittitur, ad quam percipiendam Spiritu sancto charitas inspiratur. Spiritus autem nondum erat datus, quia Jesus", + "candidate_score": 0.637988, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_73", + "bdc_text": "Proinde vos queso , fratres charissimi , si erro , indicate erroremIn der Vorlage erororem . ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3715", + "psc_text": "Nec vos judicetis esse malevolas, quando hoc indicatis. Magis quippe innocentes non estis, si sorores vestras, quas indicando corrigere potestis, tacendo perire permittitis. Si enim soror tua vulnus haberet in corpore, quod vellet occultari, dum timeret secari, nonne crudeliter abs te sileretur, et misericorditer indicaretur? Quanto ergo potius eam debes manifestare, ne perniciosius putrescat in corde? Sed antequam aliis demonstretur, per quas convincenda est si negaverit, praepositae debet ostendi, si admonita neglexerit corrigi, ne forte possit secretius correpta non innotescere caeteris. Si autem negaverit, tunc neganti adhibendae sunt aliae, ut jam coram omnibus possit, non ab una teste argui, sed a duabus tribusve convinci. Convicta vero, secundum praepositae vel presbyteri arbitrium debet emendatoriam sustinere vindictam: quam si ferre recusaverit, et si ipsa non abscesserit, de vestra societate projiciatur. Non enim et hoc fit crudeliter, sed misericorditer, ne contagione pestifera plurimas perdat. Et hoc quod dixi de oculo non figendo, etiam", + "candidate_score": 0.636247, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_100_102", + "bdc_text": "Er verstarb am 1 . August 1546 ; s. Z IX 2 , Anm. 1. . [ Adresse auf der Rückseite : ] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3347", + "psc_text": "Cum itaque si Deus incrementum non daret, nihil essent Apostoli plantatores et rigatores; quanto magis ego vel tu, vel quilibet hujus temporis homines, quando nobis videmus esse doctores! EPISTOLA CXCIV. Augustinus Sixto Romano presbytero (et postea Pontifici), instruens illum adversus Pelagianorum argumenta. Domino in Domino dominorum dilectissimo, sancto fratri et compresbytero SIXTO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. CAPUT PRIMUM. 1. Epistola quam per charissimum fratrem nostrum Albinum acolythum misi, prolixiorem me missurum esse promisi per sanctum fratrem et compresbyterum nostrum Firmum, qui nobis litteras attulit Sinceritatis tuae, plenas sinceritate fidei tuae, quae nobis tantum gaudium contulerunt, quantum magis possumus habere quam dicere. Quod enim fatendum est Charitati tuae, tristes eramus nimis, cum fama jactaret inimicis christianae gratiae te favere. Sed ut haec tristitia de nostris cordibus tergeretur; primo, te priorem anathema eis in populo frequentissimo pronuntiasse eadem fama non tacuit: deinde cum litteris apostolicae Sedis de illorum damnatione ad Africam missis,", + "candidate_score": 0.635246, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_100_102", + "bdc_text": "Er verstarb am 1 . August 1546 ; s. Z IX 2 , Anm. 1. . [ Adresse auf der Rückseite : ] Doctissimis et piissimis fratribus magistro Henricho Bullingero et Gaspero Megandro , ecclesie Tigurine pastoribus vigilantissimis .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_714", + "psc_text": "Italiam sparsa, qua taxabatur locus non recte expositus in Epistola ad Galatas. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Domino salutem. CAP. PRIMUM. 1. Crebras ad me epistolas dirigis, et saepe compellis ut respondeam cuidam epistolae tuae, cujus ad me, ut ante jam scripsi, per fratrem Sysinnium diaconum exemplaria pervenerant, absque subscriptione tua, et quae primum per fratrem Profuturum, secundo per quemdam alium te misisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere, et episcopum constitutum, veloci morte subtractum; illum cujus nomen retices, maris timuisse discrimina, et navigationis mutasse consilium. Quae cum ita sint, satis mirari nequeo quomodo ipsa epistola et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur, et ad me solum non pervenerit, cui soli missa est; praesertim cum idem frater Sysinnius inter caeteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Adriae, ante hoc ferme quinquennium reperisse. 2. De amicitia", + "candidate_score": 0.634268, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_31", + "bdc_text": "HBBW XIV [Nr. 2051 ] 590f , 15-19 und Anm. 8 ] nach innhallt des Canntzelbüechlins unnd der Disputation zu verbeßeren unnd dennselbigenn glichförmig zue machen .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1565", + "psc_text": "libris tuis valde sum tuo delectatus ingenio. Proinde volui ut quaedam nostra opuscula, quae arbitratus sum tibi esse necessaria, non procul a nobis positus, sed potius apud nos legeres, ut ea quae forte minus intellexisses, non difficulter praesens interrogares, atque ex nostra sermocinatione mutuoque colloquio, quantum Dominus et nobis promere, et tibi capere tribuisset, quid in libris tuis emendandum esset, ipse cognosceres, ipse emendares. Ejus quippe es facultatis, ut possis ea quae senseris explicare; ejus porro probitatis et humilitatis, ut merearis vera sentire. Et nunc in eadem sum, quae nec tibi debet displicere, sententia; unde te nuper admonui ut in his quae a nobis elaborata apud te legis, signa facias ad ea loca quae te movent, et cum his ad me venias, et de singulis quaeras. Nondum quae fecisti exhortor ut facias. Recte quippe verecundareris, ac te pigeret id agere, si vel semel voluisses, et me difficilem reperisses. Illud quoque", + "candidate_score": 0.633471, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2107", + "psc_text": "Comitatum directus est, tunc Imperator contra Caecilianum potuerit judicare, et illud judicium suum quod nos recitaveramus, ubi inter partes cognoverat, Caecilianumque purgaverat, sententia posteriore rescindere. Sed dicebatur eis ut hoc potius legerent; et nihil omnino proferebant. Illae autem litterae Imperatoris, quibus ad se mitti jussit Ingentium, quas contra seipsos pro Caeciliano recitaverunt, hoc continent, quod Aelianus proconsul in causa Felicis audientiam praebuerit competentem, eumdemque Felicem a crimine traditionis innocentem fuisse constiterit: sed Ingentium ad Comitatum suum propterea jubere transmitti, ut illis qui ibi erant, et diurnis diebus eum interpellare non desinebant, apparere et intimari posset, et frustra eos Caeciliano invidiam comparare, et adversus eum violenter insurgere voluisse. 11. Quis eos crederet ista contra se recitasse pro nobis, nisi Dei omnipotentis nutu factum esset, ut non solum verba eorum Gestis tenerentur, sed etiam manus subscribentium legerentur? Nam et ordinem consulum et dierum, qui Gestis expressus est, si quis nunc diligenter advertat,", + "candidate_score": 0.624071, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_26", + "bdc_text": "Wenn nicht , wäre Hallers und Kolbs Katechismus nicht nur verschollen , sondern merkwürdiger weise auch nie im regen Briefwechsel zwischen Berchtold Haller und Bullinger erwähnt ) .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_731", + "psc_text": "collatione mutua vel doceremus aliqua, vel disceremus! Ego autem dico: Utinam saltem propinquis terrarum locis habitaremus; ut, si non possent misceri nostra colloquia, litterae possent esse crebriores! Nunc vero tanto locorum intervallo absumus a sensibus nostris, ut de illis verbis Apostoli ad Galatas, juvenem me ad tuam Sanctitatem scripsisse meminerim, et ecce jam senex, necdum rescripta meruerim, faciliusque ad te exemplaria epistolae meae pervenerint, nescio qua occasione praeveniente, quam ipsa epistola me curante. Homo enim qui eam tunc acceperat, nec ad te pertulerit, nec ad me retulerit. Tantae autem mihi in litteris tuis, quae in manus nostras venire potuerunt, apparent res, ut nihil studiorum meorum mallem, si possem, quam inhaerere lateri tuo. Quod ego quia non possum, aliquem nostrorum in Domino filiorum erudiendum nobis ad te mittere cogito, si etiam de hac re tua rescripta meruero. Nam neque in me tantum scientiae Scripturarum divinarum est, aut esse jam poterit, quantum", + "candidate_score": 0.619705, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_42", + "bdc_text": "Hic inter nos timendum , ne dissensio oriatur , nam IoannesJohannes Wäber .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3196", + "psc_text": "res sit ac transitoria, surdus non capit, surdaster non totum capit, atque in his qui audiunt cum pariter ei propinquant, tanto magis alius alio capit, quanto est acutioris, tanto autem minus, quanto est obtusioris auditus, cum ille non varie magis minusve insonet, sed in eo loco in quo sunt, omnibus aequaliter praesto sit; quanto excellentius Deus natura incorporea et immutabiliter viva, qui non sicut sonus per moras temporum tendi et dividi potest, nec spatio aerio tanquam loco suo indiget, ubi praesentibus praesto sit, sed aeterna stabilitate in seipso manens, totus adesse rebus omnibus potest, et singulis totus, quamvis in quibus habitat, habeant eum pro suae capacitatis diversitate, alii amplius, alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedifificat! 20. Et donationum quidem dictae sunt divisiones tanquam per partes et membra unius corporis, ubi et simul omnes unum templum, et singuli singula templa sumus; quia non est Deus in", + "candidate_score": 0.618576, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_72", + "bdc_text": "nam inde occasionem arripere possint adversarii vocandi Butzerum vel alium quendam Lutheranum , ut simul in periculum veniret tota religio .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1731", + "psc_text": "damnatis, vel a sociis eorum, quamvis foris in schismate datum, rescindere atque iterare non ausi sunt; satis utique judicarunt ea quae contra nos dicebant, exemplo suo esse damnata: et credendum est quod jam intelligant quam sit indignum, quam intolerabile, ut cum sedeant in cathedris episcopalibus cum istis, et cum ipso simul Primiano damnatores ejus et damnati in causa ejus, ut sit pax in parte Donati, de Caeciliano infametur orbis christianus, ne in pace vivat unitas Christi. 6. Haec omnia fortasse cogitantes, et Dei timore permoti, omnes collationis loco adesse voluerunt, non tumultus dispositione, sed pacis. Quod enim propterea se universos adesse dixerunt, ut eorum numerus appareat, quoniam eos paucos esse adversarii saepe sui mentiti sunt; hoc si aliquando a nostris dictum est, de his locis dici verissime potuit ubi nostrorum coepiscoporum et clericorum atque laicorum longe major est numerus, et maxime in proconsulari provincia: quanquam, excepta Numidia consulari, etiam in", + "candidate_score": 0.615777, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_33_35", + "bdc_text": "Februar 1545 \"vonn Räthen und Burgeren\" [d. h. vom Großen Rat ]beschlossen wurde , \"denn Catechismum , diewyl die predicanten der verbesserung nit einhällig , hinzestellen\" ( Stettler , aao , f. 1 8r. ; s. dazu den Auszug aus dem Ratsmanual bei Fluri , aao , S. 605 : \". . .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_793", + "psc_text": "corruptos per obelos et asteriscos, et christiani hominis interpretatiunculam non sequaris; praesertim cum ea quae addita sunt, ex hominis Judaei atque blasphemi, post passionem Christi, editione transtulerit. Vis amator esse verus Septuaginta interpretum? Non legas ea quae sub asteriscis sunt: imo rade de voluminibus, ut veterum te fautorem probes. Quod si feceris, omnes Ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. Vix enim unus aut alter invenietur liber, qui ista non habeat. CAPUT VI. 20. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post veteres, et novo uteris syllogismo: « Aut obscura fuerunt quae interpretati sunt Septuaginta, aut manifesta. Si obscura, te quoque in eis falli potuisse credendum est: si manifesta, illos in eis falli non potuisse, perspicuum est: » tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu post eos ausus es disserere, quod illi", + "candidate_score": 0.615282, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "12129_sent_8", + "bdc_text": "Rainer Henrich , Ein Berner 'Kunzechismus ' von 1541 .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_617", + "psc_text": "de illo dicit Apostolus: Testimonium habens a Lege et Prophetis (Rom. III, 21). In qua ergo parte anni congruentius observatio Quadragesimae constitueretur, nisi confini atque contigua dominicae passioni? Quia in ea significatur haec vita laboriosa, cui opus est continentia, ut ab ipsius mundi amicitia jejunetur; quae utique fallaciter blandiri, et illecebrarum fucos circumspargere atque jactare non cessat. Numero autem quadragenario vitam istam propterea figurari arbitror, quia denarius in quo est perfectio beatitudinis nostrae, sicut in octonario, quia redit ad primum, ita in hoc mihi videtur exprimi: quia creatura, quae septenario figuratur, adhaeret Creatori, in quo declaratur unitas Trinitatis per universum mundum temporaliter annuntianda; qui mundus et a quatuor ventis delimatur, et quatuor elementis erigitur, et quatuor anni temporum vicibus variatur. Decem autem quater in quadraginta consummantur, quadragenarius autem partibus suis computatus, addit ipsum denarium et fiunt quinquaginta tanquam merces laboris et continentiae. Neque enim frustra ipse Dominus et quadraginta dies", + "candidate_score": 0.594715, + "ce_score": null + } + ] + } + ], + "biblical_hits": [] +} \ No newline at end of file