diff --git "a/11/11089.json" "b/11/11089.json" new file mode 100644--- /dev/null +++ "b/11/11089.json" @@ -0,0 +1,6786 @@ +{ + "letter_id": "11089", + "bd_url": "https://www.bullinger-digital.ch/letter/11089", + "dominant_topic": 13, + "topic_dist": [ + 0.060239, + 0.058916, + 0.050758, + 0.053413, + 0.046171, + 0.042293, + 0.051017, + 0.054552, + 0.041861, + 0.04548, + 0.046221, + 0.049867, + 0.045878, + 0.060296, + 0.05435, + 0.048288, + 0.041434, + 0.046982, + 0.050983, + 0.051002 + ], + "citations": [ + { + "rank": 1, + "cf_id": "cf033", + "work_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis", + "max_score": 0.695803, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2675", + "psc_text": "in Agaliensi monasterio imbibisse necessum est. Intactum etiam hoc saeculo Orientem relinquere non decet; in quo S. Theodorus Siceota defunctus est anno 613; de quo item Georgius ejus discipulus, vitam illius scribens ita loquitur (Bolland. 22 Aprilis): « Infans ipsi oblatus sum, qui et in ejus sancto monasterio enutritus a religiosissimo praefecto litteras didici. » Circa idem tempus Joannes Moschus presbyter et monachus in monasterio S. Theodosii abbatis et archimandritae, omnium quae Jerosolymis erant coenobiorum, varia peragravit loca, lustravitque monasteria; quo in itinere viros etiam doctissimos et philosophos disciplinae et studiorum gratia visitavit, uti ipse testatur in eo quod adornavit, Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi", + "candidate_score": 0.695803, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48_50", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1159", + "psc_text": "et Gregorius, sive Ambrosius, et caeteri alii Patres catholici. » Nicolao de Fractura doctores nominatissimi sunt Gregorius, Augustinus, Hieronymus, Ambrosius. Addit tamen: « Alii enim doctores, ut est Hilarius, Basilius, Joannes Chrysost., Gregorius Nazianzenus, Beda presbyter, nominatissimi similiter possunt dici, ex eo quod eorum dicta sunt ab Ecclesia approbata, etc. » Hujusmodi expositiones in Ecclesia legi, dummodo sincerus et optimus fiat earum delectus, tanquam pium et utile satis approbat S. Gregorius, Joanni Ravennensis Ecclesiae subdiacono sic scribens (Lib. X, ep. 22): « Illud quod ad me quorumdam relatione perlatum est, quia reverendissimus frater et coepiscopus meus Marianus legi commenta B. Job publice ad vigilias faciat, non grate suscepi; quia non est illud opus populare, et rudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut commenta Psalmorum legi ad vigilias faciat, quae mentes saecularium ad bonos mores praecipue informant. » Ex quibus verbis observare licet nondum in Ecclesia ordinata", + "candidate_score": 0.67309, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.672337, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", + "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", + "candidate_score": 0.671238, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.667813, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_49", + "bdc_text": "Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1158", + "psc_text": "cum septuaginta episcopis, quod probant ex Gratiani decreto dist. 15, cap. Sancta Romana Ecclesia. Ea tamen quae hac de re habentur in dicto Gratiani decreto, in ejus mss. haud reperiuntur; scribitque Theodemarus ante Gregorium papam in Ecclesia Romana Scripturas non esse lectas. Sed et expositiones earum quae a nominatissimis doctoribus orthodoxis et catholicis Patribus factae sunt. ] « Non dixit a nominatis, inquit Hildemarus, sed a nominatissimis; quia fuerunt multi nominati, et tamen in eorum libris inventus est error; et ideo dixit a nominatissimis, ac si diceret, illorum doctorum legant expositiones quorum in libris non invenitur error, sicut est Augustinus, et Gregorius, sive Ambrosius, et caeteri alii Patres catholici. » Nicolao de Fractura doctores nominatissimi sunt Gregorius, Augustinus, Hieronymus, Ambrosius. Addit tamen: « Alii enim doctores, ut est Hilarius, Basilius, Joannes Chrysost., Gregorius Nazianzenus, Beda presbyter, nominatissimi similiter possunt dici, ex eo quod eorum dicta sunt ab Ecclesia approbata, etc.", + "candidate_score": 0.667421, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2621", + "psc_text": "per diversas provincias vadit: in locis sanctis legitur labor ipsius, audiunt populi unde se a prava voluntate convertant, et Domino pura mente deserviant. Operatur absens de corpore suo, etc. » Et Petrus Venerabilis (Lib. I, epist. 20) ad Gislebertum eremitam: « Plantari non possunt arbusculae, rigari nequeunt sata, neque aliquid ruralis operis exerceri, reclusione perpetua prohibente; sed quod est utilius pro aratro convertatur manus ad pennam, pro exarandis agris divinis litteris paginae exarentur. Seratur in chartula verbi Dei seminarium, quod maturatis segetibus, hoc est libris perfectis, multiplicatis frugibus esurientes lectores repleat; et sic panis coelestis lethalem animae famem depellat: sic plane, sic verbi Domini poteris fieri taciturnus praedicator, et lingua silente in multorum populorum auribus manus tua clamosis vocibus personabit. » Eumdem laborem singulari opusculo laudavit Joannes Trithemius, etiam post typographiae inventionem fratres suos ad illum invitans. Vide Benedicti ejusdem lib. I de Viris illustribus ordinis S. cap. 6. Denique,", + "candidate_score": 0.666732, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2667", + "psc_text": "viguisse litterarum studia modo probaverimus ex Vitis SS. Gildae, Samsonis et Maglorii, qui ab Eltuto abbate liberales artes didicerunt; et ex Vita S. Maclovii, qui in Brendani abbatis monasterio iisdem in studiis profecit. Idem demonstrari amplius posset tam ex Vita S. Constantini, num. 1, qui ex rege monachus factus, saeculo VI in claustro litteras edoctus, sacerdos ordinatur (Bolland, 11 Martii); tum ex Vita S. Columbani num. 9, qui Silenis abbatis disciplinae se subjiciens (Saec. II Ben.), « omnium divinarum Scripturarum studiis eum imbuit; » tum ex Vita S. Galli abbatis cap. 1, qui in Bencorensi monasterio (Saec. II Ben.), « superna gratia se praeveniente, tanto studio divinas epotavit Scripturas, ut de thesauro suo nova proferre posset et vetera; grammaticae etiam regulas, metrorumque subtilitates capaci consequeretur ingenio, » ut scribit Walfridus. Quam vero in Hiberniae monasteriis S. Columbanus deprehenderat disciplinam, eamdem secum in Gallias transtulit, maxime autem in Luxoviense coenobium (Saec.", + "candidate_score": 0.663514, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48_50", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1158", + "psc_text": "cum septuaginta episcopis, quod probant ex Gratiani decreto dist. 15, cap. Sancta Romana Ecclesia. Ea tamen quae hac de re habentur in dicto Gratiani decreto, in ejus mss. haud reperiuntur; scribitque Theodemarus ante Gregorium papam in Ecclesia Romana Scripturas non esse lectas. Sed et expositiones earum quae a nominatissimis doctoribus orthodoxis et catholicis Patribus factae sunt. ] « Non dixit a nominatis, inquit Hildemarus, sed a nominatissimis; quia fuerunt multi nominati, et tamen in eorum libris inventus est error; et ideo dixit a nominatissimis, ac si diceret, illorum doctorum legant expositiones quorum in libris non invenitur error, sicut est Augustinus, et Gregorius, sive Ambrosius, et caeteri alii Patres catholici. » Nicolao de Fractura doctores nominatissimi sunt Gregorius, Augustinus, Hieronymus, Ambrosius. Addit tamen: « Alii enim doctores, ut est Hilarius, Basilius, Joannes Chrysost., Gregorius Nazianzenus, Beda presbyter, nominatissimi similiter possunt dici, ex eo quod eorum dicta sunt ab Ecclesia approbata, etc.", + "candidate_score": 0.662478, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2679", + "psc_text": "Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros disciplinis imbuit, verum etiam monachas, quae tantae sapientiae virum, ut scribit Willibaldus, praeceptorem expetierunt. Quo praeceptore paginarum transcurrentes seriem, coelesti instanter scrutinio inhaerebant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita jugiter meditabantur. In Germaniam ipse profectus, religiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex quibus CUNIHILT et filia ejus BERATHGIT valde eruditae in liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset", + "candidate_score": 0.661269, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3312", + "psc_text": "S. Hadriani Gerardi montis, cujus caput praesens inscribitur De episcopis qui in monasterio habitare voluerint. Et certe sacerdos proprie de episcopo dicitur. Econtra vero S. Hildegardis non de episcopis, sed de solis presbyteris S. Benedictum intelligit; sic enim illa: « Sacerdos intelligendus est ille qui aut praepositurae, aut archipresbyteratui, aut parochiae praeerat, qui etiam propter eamdem praelationem animam suam vix ad subjectionem coercere poterit; non autem episcopus, quia indecens 794 esset quod princeps animarum populi, qui et magister abbatis exstitit, abbati subjiceretur; sed hic si converti voluerit, solus sit in poenitentia absque subjectione magisterii. » At tam de episcopis quam presbyteris textum hunc intelligendum esse docet ac probat antiqua monasteriorum nostrorum praxis; nam, ut scribit Petrus Venerabilis (Lib. II, epist. 11), « solebant clerici diversorum ordinum, canonici diversarum professionum, et ipsa Ecclesiae cacumina, episcopi dico, pontificalem dignitatem pro abjecta monachorum vilitate commutare, et de summis ecclesiasticorum honorum gradibus, ad humilem", + "candidate_score": 0.660949, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2674", + "psc_text": "reddidit. Viguisse etiam in coenobiis monachorum Britanniae minoris (Armoricam vocant) litterarum scientias, colligimus ex Vita S. Judoci (Saec. II Ben.) n. 3. 639 Quod si inde gradum faciamus in Hispaniam, idem et ibi reperiemus obtinuisse institutum. Nam cum S. Hildephonsus Toletanus episcopus (In ejus Vita num. 2, ibid.) « sub rudimentis adhuc infantiae degens, divino tactus Spiritu, vita delectatus monachorum, contemptis parentum rerumque affectibus. Agaliense monasterium petierit, monachumque se in eo multis fere annis decenter exhibuerit, » ut loquitur Julianus episcopus; et aliunde ex eodem Juliano scripserit (Num. 3) « quamplurimos libros luculentiore sermone potissimos, « tantam haud dubium doctrinam in Agaliensi monasterio imbibisse necessum est. Intactum etiam hoc saeculo Orientem relinquere non decet; in quo S. Theodorus Siceota defunctus est anno 613; de quo item Georgius ejus discipulus, vitam illius scribens ita loquitur (Bolland. 22 Aprilis): « Infans ipsi oblatus sum, qui et in ejus sancto monasterio enutritus a", + "candidate_score": 0.660901, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_67_69", + "bdc_text": "sed non omnibus hęc spargenda . Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2028", + "psc_text": "Hanc porro lectionem ad mensam adeo necessariam existimavit S. P. Benedictus, ut ad omnes omnino mensas eam frequentari voluerit; ut indicat absoluta et indeterminata ejus locutio mensis edentium fratrum lectio deesse non debet. Hinc synodus Aquisgranensis (Can. 28): « Servitores non ad unam mensam, sed in propriis locis post refectionem fratrum reficiantur, quibus eadem lectio quae fratribus recitata est, recitetur. » Cujus statuti praxim videre est apud Cluniacenses, quibus « tempore refectionis nunquam deerat lectio utrisque mensis, » ut loquitur Joannes Monachus in Vita S. Odonis, lib. I, num. 30: unde et Udalricus agens de lectore hebdomadario (Lib. II, cap. 34), « librum, inquit, in quo legendum est, in refectorium portat et reportat qui legit ad servitores. » Idem habent Divionenses S. Benigni Consuetudines mss., cap. 37. Idem etiam ex recentioribus Congregationibus institutum amplexi sunt Cassinenses, ubi major est congregatio, Coelestini, Olivetani, et Fulienses, ut in eorum Declarationibus sive Constitutionibus", + "candidate_score": 0.660816, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2675", + "psc_text": "in Agaliensi monasterio imbibisse necessum est. Intactum etiam hoc saeculo Orientem relinquere non decet; in quo S. Theodorus Siceota defunctus est anno 613; de quo item Georgius ejus discipulus, vitam illius scribens ita loquitur (Bolland. 22 Aprilis): « Infans ipsi oblatus sum, qui et in ejus sancto monasterio enutritus a religiosissimo praefecto litteras didici. » Circa idem tempus Joannes Moschus presbyter et monachus in monasterio S. Theodosii abbatis et archimandritae, omnium quae Jerosolymis erant coenobiorum, varia peragravit loca, lustravitque monasteria; quo in itinere viros etiam doctissimos et philosophos disciplinae et studiorum gratia visitavit, uti ipse testatur in eo quod adornavit, Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi", + "candidate_score": 0.660454, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_67_69", + "bdc_text": "sed non omnibus hęc spargenda . Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2679", + "psc_text": "Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros disciplinis imbuit, verum etiam monachas, quae tantae sapientiae virum, ut scribit Willibaldus, praeceptorem expetierunt. Quo praeceptore paginarum transcurrentes seriem, coelesti instanter scrutinio inhaerebant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita jugiter meditabantur. In Germaniam ipse profectus, religiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex quibus CUNIHILT et filia ejus BERATHGIT valde eruditae in liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset", + "candidate_score": 0.659795, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1159", + "psc_text": "et Gregorius, sive Ambrosius, et caeteri alii Patres catholici. » Nicolao de Fractura doctores nominatissimi sunt Gregorius, Augustinus, Hieronymus, Ambrosius. Addit tamen: « Alii enim doctores, ut est Hilarius, Basilius, Joannes Chrysost., Gregorius Nazianzenus, Beda presbyter, nominatissimi similiter possunt dici, ex eo quod eorum dicta sunt ab Ecclesia approbata, etc. » Hujusmodi expositiones in Ecclesia legi, dummodo sincerus et optimus fiat earum delectus, tanquam pium et utile satis approbat S. Gregorius, Joanni Ravennensis Ecclesiae subdiacono sic scribens (Lib. X, ep. 22): « Illud quod ad me quorumdam relatione perlatum est, quia reverendissimus frater et coepiscopus meus Marianus legi commenta B. Job publice ad vigilias faciat, non grate suscepi; quia non est illud opus populare, et rudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut commenta Psalmorum legi ad vigilias faciat, quae mentes saecularium ad bonos mores praecipue informant. » Ex quibus verbis observare licet nondum in Ecclesia ordinata", + "candidate_score": 0.658219, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_49", + "bdc_text": "Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1159", + "psc_text": "et Gregorius, sive Ambrosius, et caeteri alii Patres catholici. » Nicolao de Fractura doctores nominatissimi sunt Gregorius, Augustinus, Hieronymus, Ambrosius. Addit tamen: « Alii enim doctores, ut est Hilarius, Basilius, Joannes Chrysost., Gregorius Nazianzenus, Beda presbyter, nominatissimi similiter possunt dici, ex eo quod eorum dicta sunt ab Ecclesia approbata, etc. » Hujusmodi expositiones in Ecclesia legi, dummodo sincerus et optimus fiat earum delectus, tanquam pium et utile satis approbat S. Gregorius, Joanni Ravennensis Ecclesiae subdiacono sic scribens (Lib. X, ep. 22): « Illud quod ad me quorumdam relatione perlatum est, quia reverendissimus frater et coepiscopus meus Marianus legi commenta B. Job publice ad vigilias faciat, non grate suscepi; quia non est illud opus populare, et rudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut commenta Psalmorum legi ad vigilias faciat, quae mentes saecularium ad bonos mores praecipue informant. » Ex quibus verbis observare licet nondum in Ecclesia ordinata", + "candidate_score": 0.656563, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2675", + "psc_text": "in Agaliensi monasterio imbibisse necessum est. Intactum etiam hoc saeculo Orientem relinquere non decet; in quo S. Theodorus Siceota defunctus est anno 613; de quo item Georgius ejus discipulus, vitam illius scribens ita loquitur (Bolland. 22 Aprilis): « Infans ipsi oblatus sum, qui et in ejus sancto monasterio enutritus a religiosissimo praefecto litteras didici. » Circa idem tempus Joannes Moschus presbyter et monachus in monasterio S. Theodosii abbatis et archimandritae, omnium quae Jerosolymis erant coenobiorum, varia peragravit loca, lustravitque monasteria; quo in itinere viros etiam doctissimos et philosophos disciplinae et studiorum gratia visitavit, uti ipse testatur in eo quod adornavit, Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi", + "candidate_score": 0.655575, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2672", + "psc_text": "multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter sacrorum apicum volumina suis auditoribus contraderent, » ex Vita sancti Theodori num. 5. Huetbertus etiam abbas (Ibid.) in Wiremuthensi coenobio « a primis pueritiae temporibus non solum regularis observantia disciplinae institutus; sed et scribendi, cantandi, legendi, ac docendi fuerat non parva exercitatus industria, » ex libro II de Vita S. Benedicti Biscopi n. 18. His adjungendus est Beda Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipulus in ejus Vita n. 2 (Saec. III Ben.), in Girwensi monasterio « infantulus bonae spei et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur . . . . . Et cum in Latina erudiretur lingua, Graecae quoque", + "candidate_score": 0.655491, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", + "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", + "candidate_score": 0.655444, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_773", + "psc_text": "« Dicebant etiam Tom. I Mon. Eccl. Graec, pag. 377 de abbate Agathone per tres annos illum lapidem ore gestasse donec silere didicisset. » Sed hos omnes superavit Joannes cognomento Silentiarius, qui ex episcopo factus monachus, totos quadraginta septem annos in silentio exegit. Quid de Virgine Deipara loquar, quae, ut notat doctor mellifluus ( Serm. in Dominic. infra oct. Assumpt. ), non nisi quater in toto Evangeliorum decursu locuta legitur? Hujusmodi exempla ad imitationem proposita discipulis haud dubium voluit esse sanctus Pater, cum nullum in Regula tempus loquendi proposuit: cujus votis ut obsecundarent dilectissimi filii continuum pene in coenobiis silentium observare studuerunt. Hos inter enituere prae omnibus Cluniacenses monachi, qui sibi quasi in perpetuum ore praecluso, manus in linguas commutasse videbantur, adinventis signis quibus, dum lingua taceret, quae necessario requirenda erant invicem exprimebant. At non sine admiratione legere possumus quod de Cisterciensium silentio scribit Guillelmus abbas S. Theoderici in libro", + "candidate_score": 0.65422, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2675", + "psc_text": "in Agaliensi monasterio imbibisse necessum est. Intactum etiam hoc saeculo Orientem relinquere non decet; in quo S. Theodorus Siceota defunctus est anno 613; de quo item Georgius ejus discipulus, vitam illius scribens ita loquitur (Bolland. 22 Aprilis): « Infans ipsi oblatus sum, qui et in ejus sancto monasterio enutritus a religiosissimo praefecto litteras didici. » Circa idem tempus Joannes Moschus presbyter et monachus in monasterio S. Theodosii abbatis et archimandritae, omnium quae Jerosolymis erant coenobiorum, varia peragravit loca, lustravitque monasteria; quo in itinere viros etiam doctissimos et philosophos disciplinae et studiorum gratia visitavit, uti ipse testatur in eo quod adornavit, Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi", + "candidate_score": 0.653929, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.653694, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2672", + "psc_text": "multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter sacrorum apicum volumina suis auditoribus contraderent, » ex Vita sancti Theodori num. 5. Huetbertus etiam abbas (Ibid.) in Wiremuthensi coenobio « a primis pueritiae temporibus non solum regularis observantia disciplinae institutus; sed et scribendi, cantandi, legendi, ac docendi fuerat non parva exercitatus industria, » ex libro II de Vita S. Benedicti Biscopi n. 18. His adjungendus est Beda Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipulus in ejus Vita n. 2 (Saec. III Ben.), in Girwensi monasterio « infantulus bonae spei et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur . . . . . Et cum in Latina erudiretur lingua, Graecae quoque", + "candidate_score": 0.653565, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_195", + "psc_text": "testimonio infert B. Petrus Damiani S. Benedictum non modo permisisse, sed et suasisse suis anachoresim; nam postquam praedicta S. Regulae verba retulit, ita concludit Lib. VI, ep. 12 : « Ex quibus manifeste colligitur quia doctor almificus de monasterio fratrem quemlibet ad eremum conscendere non modo non prohibuit, verum insuper monuit et docuit, insuper etiam quibusdam persuasionibus incitavit: auctoritatem quippe dat, ut diuturna prius frater probatione discat in monasterio qualiter in eremo contra callidi tentatoris argumenta confligat . . . In illis itaque S. Regulae verbis, quae supra posuimus, perspicue declaratur quia S. Benedictus, dum in monasterio hominem ponit, ad eremum dirigit; hic quidem collocat, sed illuc cohortatus invitat, etc. » Quae fuse prosequitur. Et sane Camaldulensis ordo, et ipse sub Regula S. Benedicti militans, suos habet eremitas, quin etiam hodie in monte Serrato multae visuntur anachoretarum cellulae quae a Benedictinis inhabitantur; sed et multos olim in monte Vosago anachoretas", + "candidate_score": 0.651912, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", + "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", + "candidate_score": 0.651458, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.65122, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2672", + "psc_text": "multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter sacrorum apicum volumina suis auditoribus contraderent, » ex Vita sancti Theodori num. 5. Huetbertus etiam abbas (Ibid.) in Wiremuthensi coenobio « a primis pueritiae temporibus non solum regularis observantia disciplinae institutus; sed et scribendi, cantandi, legendi, ac docendi fuerat non parva exercitatus industria, » ex libro II de Vita S. Benedicti Biscopi n. 18. His adjungendus est Beda Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipulus in ejus Vita n. 2 (Saec. III Ben.), in Girwensi monasterio « infantulus bonae spei et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur . . . . . Et cum in Latina erudiretur lingua, Graecae quoque", + "candidate_score": 0.651037, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1149", + "psc_text": "22 Januar.) ad conversionem veniens, cuidam fratri traditus legitur, « qui docuit eum litteras, simul et placitam Dei doctrinam, simul cum psalterio. » De nostris patet ex dictis cap. superiori, et in lib. I de Antiquis monach. Ritibus c. 6. Sed quid quod ab ipsis presbyteris et episcopis exigeretur ut Psalterium discerent? Certe S. Gregorius (Lib. XII Regist., ep. 6) Rusticum diaconum electum in episcopum, eo quod psalmos ignoraret, noluit ordinari, nisi prius diligenter inquisitum esset quantos psalmos minus teneret. Idem S. doctor (Lib. IV, ep. 45) Andreae Scholastico ita scribit: « Sed nec Joannem presbyterum psalmorum nescium praesumpsimus ordinare; haec enim res minus sui profectus habere studium demonstrabat. » Unde mirari subit quod scribit Walfridus Strabus (Lib. de Reb. eccl., cap. 25), psalmodiae memoriter exercendae ante sua tempora usum rariorem fuisse, « ut de novissimis pene Romanorum praesulibus, inquit, et qui nec ducentis annis nostra tempora praecesserunt, quasi memorabile", + "candidate_score": 0.650246, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_8_10", + "bdc_text": "Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1845", + "psc_text": "in primo Paschae, nec non in festivitate peculiaris Patroni sancti, ac beatissimi venerandi semper martyris Ferreoli, aut certe quidem ad quorum nomina sanctorum idem locus consecratus fuerit, coquinam cibos congregationi paraturus introeat, ibique suscepto junioris ministerio, serviendo mensis humilitatis formam ministret in ferculis, sanctae huic abjectioni se libenter inclinans, quae majorem illum producit caeteris, dum reddit aequalem. » Et Regula Magistri (Cap. 23): Quotiesque hebdomadarii in servitio mensarum negligenter mensis deserviunt, alia die hora refectionis levet se abbas, et cum uno de praepositis aut duobus, si grandis fuerit congregatio, ipsi facient servitium ad omnes mensas, ut doceat eos quomodo faciant. » Nostros vero quod spectat S. Salaberga, Laudunensis abbatissa (In ejus Vit. n. 24, saec. II Bened.) « coquinam, vel reliquas causas [ Forte curas], quae monasticis rebus peragi solent, vicissim suis hebdomadibus ministrabat. » S. Benedictus, abbas Anianensis teste Ardone ejus discipulo, in ejus Vita, num. 14, « laborantibus", + "candidate_score": 0.649665, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2605", + "psc_text": "intervalla orationes inserens; dictaque post hoc vespera, corpus reficiet; et sic tempus completorii psallens exspectet. » Denique Statuta Guigonis prioris Carthusiae (Cap. 29): « Spatium a tertia usque ad sextam hieme, et a prima usque ad tertiam aestate manuum operibus deputatur, quae tamen opera brevibus volumus orationibus interrumpi . . . . et quod nonam vesperasque disterminat, manualibus occupatur operibus. » Idem habent antiqua Carthusiensium statuta; in quibus tamen additur (Part. I, cap. 41, n. 20): « Porro a spatiis operibus manuum deputatis 623 utilitatem non intendimus excludere lectionis. » Tandem de S. Stephano abbate Obazinensi primisque ejus discipulis in ejus Vita lib. I, num. 15 ( Tom IV Miscel. Bal. ), legitur: « Labor manuum tam illi quam fratribus assiduus erat et solito gravior, quibus nec totius diei spatium ad hoc sufficiebat, propter quod ipsam plerumque refectionem usque in vesperam differebant, ne ejus intuitu ex diurnis operibus aliquid minueretur.", + "candidate_score": 0.649526, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3313", + "psc_text": "presbyteris textum hunc intelligendum esse docet ac probat antiqua monasteriorum nostrorum praxis; nam, ut scribit Petrus Venerabilis (Lib. II, epist. 11), « solebant clerici diversorum ordinum, canonici diversarum professionum, et ipsa Ecclesiae cacumina, episcopi dico, pontificalem dignitatem pro abjecta monachorum vilitate commutare, et de summis ecclesiasticorum honorum gradibus, ad humilem se hujus propositi ordinem inclinare. » Cui exemplo esse possunt S. Arnulfus Metensis, S. Claudius Bisuntinus, SS. Wulframnus et Amatus Senonenses, S. Hidulfus Trevirensis, Leydradus Lugdunensis, Adalbertus Bohemorum apostolus, Leo Ravennensis, Petrus Damiani Ostiensis, Brunus Signiensis, et alii quamplurimi, qui dimissis pontificalibus insignibus, humilem in claustro monachorum habitum gestare non dubitarunt. In monasterio se suscipi rogaverit. ] Acute observat Haeftenus S. P. Benedictum non, ut superius, dixisse converti voluerit, sed se suspici rogaverit; quia censentur clerici jam a saeculo conversi, cum clericalem statum arripiunt: quod probat ex concilio Cabillonensi, c. 5, quo prohibetur, « ne saeculares, qui nondum sunt ad", + "candidate_score": 0.649051, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1081", + "psc_text": "in Reomensi S. Joannis monasterio colligimus ex libro de Translatione et miraculis ejus, n. 1; sed et S. Galli abbatis discipulos post laborem matutinalis officii quiescendi gratia lectos revisisse auctor est Walfridus in Vita S. Gadi cap. 26 (Saec. II). Similiter S. Geremarus abbas Flaviacensis completo officio revertens in dormitorium in stratu suo collocare se consueverat. ut habent ejus acta n. 14. Idem viguisse in Longoretico monasterio discimus ex Visione Baronti, n. 7, saeculo II Bened.; in Pauliacensi sanctimonialium ex Vita S. Austrobertae, n. 15, saec. III, part. I; in Lindisfarnensis ex Carmine Ethilvulfi monachi cap. 10, 21, 22; in monasterio S. Corbiniani ex ejus Vita auctore Aribone n. 3, denique in Suessionensi B. M. Parthenone aliis in ecclesia vigiliis et orationibus insistentibus, aliae post nocturnum officium dormire permittebantur ex Vita S. Drausii episc., n. 17, apud Bolland., 5 Martii. Sed haec merae indulgentiae, et praeter Regulam S. Benedicti, quae", + "candidate_score": 0.648936, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.648634, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.647822, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2841", + "psc_text": "sermones in Cassinensi bibliotheca vidit noster Mabillonius. Rodulfus abbas monasterii S. Theodorici prope Rhemos, coram Roberto Flandrensium comite, et Danorum regina Vitam S. Theoderici (Saec. I Ben) jussit legi, ut scribit Adalgisus in lib. Mirac. ejus, cap. 15. Denique Patres congregationis Anglicanae statuunt (In cap. 53), ut « ducatur ad cellam hospitum, ubi a fratre cui mandatur cura hospitum legatur lectio ex I Joan., cap. IV, Charissimi, diligamus, etc., usque ad finem; et dicatur, Tu autem, Domine, et statim prosternat se coram hospite, deosculans terram, quo Christus in eo adoretur juxta regulam. » Secundo, statim post factam in ecclesia orationem, et exhibitum pacis osculum, antequam hospes duceretur in hospitium, fiebat hujusmodi lectio, ut videre est in libro Usuum Cisterciensium (Cap. 87): « Osculentur eos, et postmodum resideant, et lecta sententia, si expositione indiget hospes, exponatur ei; deinde ducatur ad hospitium, vel praesentetur hospitali; fratres autem redeant in claustrum; » et", + "candidate_score": 0.647122, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2705", + "psc_text": "Absit ergo, absit ut scientiis coenobiorum inordinationes imputemus; absit ut propensionem ad sacras litteras, quas summi pontifices et concilia monachis commendant, relictam in monasteriis esse a daemone dicamus ad regularis observantiae subversionem. Longe aliter sentiebat videratque Adalbero, Augustensis Ecclesiae episcopus, qui rediens e monasterio S. Galli, ubi omnes tunc scientiae vigebant, et quod devotionis gratia visitarat, « interrogatus inter caetera aliquando a suis, inquit Ekkehardus Sanctigallensis monachus (In Vit. Notkeri Balbul., apud Boll. 6 April.), essetne nobiscum, ut fama vulgavit, religio cum doctrina, severitas cum disciplina? Caeteri, inquit, quid sentiant nescio, quod mihi animo est pronuntio: Unum ego sanctum, et hunc defunctum quaesivi; vivos autem, ut vere fratres fatear, sanctissimos inveni. Doctrinam vero illorum et disciplinam in virtutum eorum operibus videre est. Delectat me talium memorari, quos quidem ut iterum videam vix exspecto, etc. » Igitur si qui aliquando monachi scientiis dediti prolapsi sunt, id non scientiis, quibus a crimine", + "candidate_score": 0.646892, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_25_27", + "bdc_text": "Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1728", + "psc_text": "in secundo comm. substantiam hic interpretatur pro rebus mobilibus monasterii; quod et in consequentibus fatetur ipse Bernardus; indicatque haud obscure sanctus P. Benedictus cum subjicit: In ferramentis. ] « Videlicet utilibus ad laborandum, » inquit Richardus de S. Angelo. Ubi ferramentorum nomine omnia intelligit instrumenta quibus inter laborandum fratres utuntur, « sive sint ex ferro, sive ex aere, sive etiam sint vasa de lignis, » ait Bernardus Cassinensis. Et Hildemarus: « Ferramenta attinent ad sappam, ad securem, seu dolatoria, et reliqua his similia. » Vel vestibus. ] Hunc locum non ita recte videtur intellexisse Hildemarus, cum dicit: « Vestes attinent ad vestimenta illa quae debent in operam habere, quando operantur aliquid quod eis a priore injunctum fuerit; » nam S. Benedictus hic loquitur de quibu libet vestibus. Seu quibuslibet rebus. ] « Ut privilegiis et aliis munimentis, 415, vasis argenteis, libris, ornamentis ecclesiasticis, bladis, vinis et aliis pretiosis, quae non", + "candidate_score": 0.646513, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1149", + "psc_text": "22 Januar.) ad conversionem veniens, cuidam fratri traditus legitur, « qui docuit eum litteras, simul et placitam Dei doctrinam, simul cum psalterio. » De nostris patet ex dictis cap. superiori, et in lib. I de Antiquis monach. Ritibus c. 6. Sed quid quod ab ipsis presbyteris et episcopis exigeretur ut Psalterium discerent? Certe S. Gregorius (Lib. XII Regist., ep. 6) Rusticum diaconum electum in episcopum, eo quod psalmos ignoraret, noluit ordinari, nisi prius diligenter inquisitum esset quantos psalmos minus teneret. Idem S. doctor (Lib. IV, ep. 45) Andreae Scholastico ita scribit: « Sed nec Joannem presbyterum psalmorum nescium praesumpsimus ordinare; haec enim res minus sui profectus habere studium demonstrabat. » Unde mirari subit quod scribit Walfridus Strabus (Lib. de Reb. eccl., cap. 25), psalmodiae memoriter exercendae ante sua tempora usum rariorem fuisse, « ut de novissimis pene Romanorum praesulibus, inquit, et qui nec ducentis annis nostra tempora praecesserunt, quasi memorabile", + "candidate_score": 0.646512, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_73", + "bdc_text": "] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_301", + "psc_text": "avisari. » Et projecisti sermones meos post te. ] « Post se sermones Domini projicit praelatus quando quae de divinis Scripturis subditis praedicat, implere ipse dissimulat, » infit Smaragdus. Vel etiam: Projecisti sermones meos post te, idem est ac odisti disciplinam, ut modo exponebat Trithemius: « quod enim diligimus, inquit Bernardus Cassinensis, ante oculos mentis frequenter habemus, juxta illud: Ubi amor, ibi oculus; quod vero odimus, libenter a nobis projicimus. » Et qui in fratris tui oculo festucam videbas, in 73 tuo trabem non vidisti. ] Id est, qui minima in fratre videbas, et increpabas peccata, in te crimina non solum non puniebas, sed nec ab aliis videri patiebaris, cum potius in alios benignus, in te rigidus esse debuisses. Audi salutare S. Joannis Chrysostomi monitum Homil. 43 in Matth.: « Circa vitam tuam esto austerus, circa alios benignus; audiant te homines parva mandantem, et magna facientem. » Non ab eo", + "candidate_score": 0.646348, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_25_27", + "bdc_text": "Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2605", + "psc_text": "intervalla orationes inserens; dictaque post hoc vespera, corpus reficiet; et sic tempus completorii psallens exspectet. » Denique Statuta Guigonis prioris Carthusiae (Cap. 29): « Spatium a tertia usque ad sextam hieme, et a prima usque ad tertiam aestate manuum operibus deputatur, quae tamen opera brevibus volumus orationibus interrumpi . . . . et quod nonam vesperasque disterminat, manualibus occupatur operibus. » Idem habent antiqua Carthusiensium statuta; in quibus tamen additur (Part. I, cap. 41, n. 20): « Porro a spatiis operibus manuum deputatis 623 utilitatem non intendimus excludere lectionis. » Tandem de S. Stephano abbate Obazinensi primisque ejus discipulis in ejus Vita lib. I, num. 15 ( Tom IV Miscel. Bal. ), legitur: « Labor manuum tam illi quam fratribus assiduus erat et solito gravior, quibus nec totius diei spatium ad hoc sufficiebat, propter quod ipsam plerumque refectionem usque in vesperam differebant, ne ejus intuitu ex diurnis operibus aliquid minueretur.", + "candidate_score": 0.645742, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2679", + "psc_text": "Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros disciplinis imbuit, verum etiam monachas, quae tantae sapientiae virum, ut scribit Willibaldus, praeceptorem expetierunt. Quo praeceptore paginarum transcurrentes seriem, coelesti instanter scrutinio inhaerebant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita jugiter meditabantur. In Germaniam ipse profectus, religiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex quibus CUNIHILT et filia ejus BERATHGIT valde eruditae in liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset", + "candidate_score": 0.645603, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_54_56", + "bdc_text": "Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_402", + "psc_text": "tacitus quisque illud sibi apud se usurpare queat S. Bernardi ad Ogerium scribentis Epist. 87: « Agnoscens siquidem meae sapientiae siccitatem, imo insipientiae meae semper suspectam habens temeritatem; cum non fit quod fieri laudo, nec audeo, nec debeo indignari, desiderans quemque consultius agere. Quoties vero mea sententia eligitur ac tenetur, gravi fateor onere me premi sentio, rei finem semper pavidus, et nunquam securus exspectans. » Eadem erat mens haud dubium abbatis Poemenis, de quo referunt Apophthegm. Pat. tom. I Mon. Eccl. Graecae, p. 618 , « quod nunquam voluerit dare consilium suum, post alterius senis responsum, sed magis laudibus illud prorsus extulerit. » Sed sicut discipulis convenit obedire magistro, ita et ipsum provide et juste condecet cuncta disponere. ] Quod adjicit, ne forte abbas quasi libera utens potestate, spretis fratrum consiliis, injuste disponat aliquid. Sane sicut abbatem fratrum adhaerere sententiae non astringit, sic non decet eum ab eorum sententia, maxime", + "candidate_score": 0.645586, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3403", + "psc_text": "(Saec. II Ben.), quem « cum cerneret B. Waldebertus virum esse industrium, eum presbyterum fieri jussit; omnisque chorus fratrum in ejus veneratione clamaverunt, dicentes Germanum dignum esse presbyterio. » Item ex Vita S. Sivardi, abbatis Anisolensis (Saec. III Ben.), qui « factus est non solum monachus, sed et per electionem fratrum sacerdos. » Et ex Vita V. Benedicti abbatis Clusani, auctore Guillelmo ejus discipulo (Saec. VI Ben.), qui « fratribus annuentibus et abbate jubente ad sacerdotium » promotus est: unde et Boherius in primo commentario: « Quanquam abbas scire praesumatur conscientias monachorum, et ei competat jussio in hujusmodi ordinum receptione, consulo tamen quod seniorum utatur consilio; multa enim oculos latent praelati. » Et in secundo: « Hanc autem electionem puto debere fieri ad testimonia fratrum: nam et antiquitus presbyter monasterii Pater monasterii dicebatur, ut haec electio inter praecipua numeretur. » Vide Vitam S. Hugonis Aeduensis monachi, num. 6, saec. V,", + "candidate_score": 0.645441, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3405", + "psc_text": "816 in pluribus monasterii, aut nulli, aut pauci olim erant sacerdotes. S. Pachomius non patiebatur quemquam ex suis ad clericalem gradum ascendere, ut testatur ejus Vitae scriptor, cap. 24 ( Apud Rosweid. ). In pluribus aliis monasteriis nonnisi missi ab episcopo presbyteri sacra mysteria celebrabant. In aliis quibusdam pro magno reputabatur unum aut alterum in monasterio esse sacerdotem: hinc S. Epiphanius ad Joannem Hierosolymitanum se excusans quod Paulinianum S. Hieronymi fratrem in monasterio Bethleemitano sacerdotem ordinasset (Inter epist. S. Hieron. epist. 60): « Cum vidissem, inquit, quia multitudo sanctorum fratrum in monasterio consisteret, et sancti presbyteri Hieronymus et Vincentius propter verecundiam et humilitatem nollent debita nomini suo exercere sacrificia, et laborare in hac parte ministerii quae Christianorum praecipua salus est: invenire autem et comprehendere servum Dei non posses, qui te, eo quod grave onus sacerdotii nollet suscipere, saepe fugiebat; sed nec alius quis episcoporum facile eum reperiret, etc. » In", + "candidate_score": 0.644986, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.644944, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1016", + "psc_text": "S. Bernardi auctoritas (Serm. 64, in Cant.): « Publice praedicare nec monacho convenit, nec novitio expedit, nec non misso licet. » Gilberti de Hoillandia (Serm. 18 in Cant.): « Nemo praedicationis officium assumat, nemo sibi sumat honorem nisi vocatus a Deo. » Et certe recte argumentatur auctor Sermonum ad Fratres in eremo, cum dicit (Serm. 23): « Officium vestrum est non solum carnem jejuniis, abstinentia escae et potus affligere, quantum valetudo naturae permittit; sed etiam mundum contemnere, et non doctoris 239 appetere cathedram, sed in cilicio et cinere perseverare in eremo debemus. » Vide Petri Blesensis epist. 13. Caeterum quam hic tradit hujus loci Regulae explanationem Petrus Boherius, eamdem sequitur Julianus Warnier in eo quem conscripsit libro de Antiqua et vera Regulae S. Benedicti praxi, cap. 35. Monstrante Scriptura quia in multiloquio non effugitur peccatum. ] Hanc sententiam supra exposuimus. Et quia vir linguosus. ] Vir linguosus ex S. Augustino", + "candidate_score": 0.644699, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_67_69", + "bdc_text": "sed non omnibus hęc spargenda . Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", + "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", + "candidate_score": 0.64443, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_67_69", + "bdc_text": "sed non omnibus hęc spargenda . Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2680", + "psc_text": "liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset instituta, tanta meditationis instantia spiritualis scientiae perfectionem conabatur assequi, ut consentiente cum ingenio lectione, duplicato naturae et industriae bono, eruditissima redderetur. Atque ut melius scias quibus potissimum studiis animum informaret, audi Rodulfum ipsius Vitae scriptorem hoc modo prosequentem: Sed et dicta SS. Patrum, et decreta canonum, totiusque ecclesiastici ordinis jura plenitudini perfectionis adjecit. Eo in Parthenone non parvus ancillarum Dei numerus collectus est, quae ad exemplum beatae magistrae, coelestis disciplinae studiis instituebantur, et in tantum doctrina ejus proficiebant, ut plures ex illis postmodum magistrae fierent aliarum, ita ut nulla, aut etiam rara in illis regionibus essent monasteria feminarum quae non", + "candidate_score": 0.644333, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2077", + "psc_text": "in secunda libri sui editione, non de communione eucharistica S. Benedictum intelligit, sed de communione precum et charitatis; cujus a lectore signum aliquod S. Pater omnibus dari voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium sane charitatis indicium frustulum panis privatim edere ante lectionem! Et hanc interpretationem ab eruditissimo et in traditione versatissimo viro accepisse se fatetur dissertator; cui non deferre haudquaquam potuerit. Ita praevaluerunt in gratiam viri doctissimi, doctioris fortasse semel praeconcepta praejudicia. Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sensum opinionem singulari tractatu refutavit noster Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua dissertator gloriatur, licet nullum inde protulerit argumentum aliqua auctoritate firmatum, contenti erimus. Itaque sancti Benedicti textum de communione eucharistica intelligendum esse constans est omnium qui a tempore sancti Benedicti scripserunt hanc in rem, auctorum sententia. In primis Magister, qui ante mille annos suam scripsit Regulam, ex Benedictina magna ex parte desumptam, sancti", + "candidate_score": 0.644047, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", + "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", + "candidate_score": 0.643902, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2675", + "psc_text": "in Agaliensi monasterio imbibisse necessum est. Intactum etiam hoc saeculo Orientem relinquere non decet; in quo S. Theodorus Siceota defunctus est anno 613; de quo item Georgius ejus discipulus, vitam illius scribens ita loquitur (Bolland. 22 Aprilis): « Infans ipsi oblatus sum, qui et in ejus sancto monasterio enutritus a religiosissimo praefecto litteras didici. » Circa idem tempus Joannes Moschus presbyter et monachus in monasterio S. Theodosii abbatis et archimandritae, omnium quae Jerosolymis erant coenobiorum, varia peragravit loca, lustravitque monasteria; quo in itinere viros etiam doctissimos et philosophos disciplinae et studiorum gratia visitavit, uti ipse testatur in eo quod adornavit, Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi", + "candidate_score": 0.643869, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2680", + "psc_text": "liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset instituta, tanta meditationis instantia spiritualis scientiae perfectionem conabatur assequi, ut consentiente cum ingenio lectione, duplicato naturae et industriae bono, eruditissima redderetur. Atque ut melius scias quibus potissimum studiis animum informaret, audi Rodulfum ipsius Vitae scriptorem hoc modo prosequentem: Sed et dicta SS. Patrum, et decreta canonum, totiusque ecclesiastici ordinis jura plenitudini perfectionis adjecit. Eo in Parthenone non parvus ancillarum Dei numerus collectus est, quae ad exemplum beatae magistrae, coelestis disciplinae studiis instituebantur, et in tantum doctrina ejus proficiebant, ut plures ex illis postmodum magistrae fierent aliarum, ita ut nulla, aut etiam rara in illis regionibus essent monasteria feminarum quae non", + "candidate_score": 0.643535, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", + "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", + "candidate_score": 0.643372, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.64306, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2675", + "psc_text": "in Agaliensi monasterio imbibisse necessum est. Intactum etiam hoc saeculo Orientem relinquere non decet; in quo S. Theodorus Siceota defunctus est anno 613; de quo item Georgius ejus discipulus, vitam illius scribens ita loquitur (Bolland. 22 Aprilis): « Infans ipsi oblatus sum, qui et in ejus sancto monasterio enutritus a religiosissimo praefecto litteras didici. » Circa idem tempus Joannes Moschus presbyter et monachus in monasterio S. Theodosii abbatis et archimandritae, omnium quae Jerosolymis erant coenobiorum, varia peragravit loca, lustravitque monasteria; quo in itinere viros etiam doctissimos et philosophos disciplinae et studiorum gratia visitavit, uti ipse testatur in eo quod adornavit, Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi", + "candidate_score": 0.64278, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2676", + "psc_text": "Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi cultum adduxisset, proximas adhibuit curas ut publicas scholas constitueret, « in quibus, ut loquitur Mabillonius noster (Praef. ad saec. III Bened., n. 38), inculta et efferata gens paulatim duros mores deponeret, et mansuetioribus sanctioribusque exculta disciplinis, humanius saperet. Non ignorabat S. Bonifacius quantum id novitiae fidei interesset: eo curas suas direxit, et in Fritislariensi primum asceterio, postea in Fuldensi, tum Trajecti ad Rhenum, aliisque in locis publicas aperuit scholas. Atque ne id genus exercitii eo mortuo insuper haberetur, scripsit epistolam ad Fulradum, magnae tunc in regno Francorum auctoritatis, in haec verba: Deprecor celsitudinem regis nostri pro nomine Christi Filii Dei,", + "candidate_score": 0.642535, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3607", + "psc_text": "Anianensis, et omnibus nostris mss. Sed quidquid sit, certe utrumque a nostris usitatum fuit; nam et granum molebant sive tundebant, et farinam ipsi miscebant; ut patet ex supradictis ad caput 48, et insuper ex mss. Germaniae Consuetudinibus, in quibus lego: « Fratres interdum generaliter intrant pistrinum, pastamque propriis manibus praeparant, et temperant ad faciendos panes. » Quinimo pistoris officium hebdomadatim exercebant, ut vidimus supra, cap. 46, patetque ex Vita S. Stephani abbatis Obazinensis, lib. II, num. 54; communiter tamen id munus uni alicui committebatur, quod in Gellonensi monasterio summa cum humilitate exercuit S. Guillelmus, ejusdem loci fundator et monachus. Vel artes diversae intra monasterium exerceantur. ] Tale erat Fuldense coenobium sub Sturmio abbate, teste Eigile abbate in ejus Vita, num. 20; tale Flaviacense sub S. Geremaro, ex ejus Vita, num. 25; tale Solemniacense ex Vita S. Audoeno in Vita sancti Eligii; tale Lesciense ex Vita S. Hiltrudis, num. 3; tale", + "candidate_score": 0.642006, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3608", + "psc_text": "artes diversae intra monasterium exerceantur. ] Tale erat Fuldense coenobium sub Sturmio abbate, teste Eigile abbate in ejus Vita, num. 20; tale Flaviacense sub S. Geremaro, ex ejus Vita, num. 25; tale Solemniacense ex Vita S. Audoeno in Vita sancti Eligii; tale Lesciense ex Vita S. Hiltrudis, num. 3; tale Centulense ex Hariulfi Chronico, lib. II, cap. 7; tale Talipiacum ex gestis S. Aldrici, num. 28; tale Sanctigallense ex antiqua ejus delineatione; tale denique Divionense S. Benigni ex ejusdem Chronico. Talia etiam construi volebat monasteria Moguntinum sub Carolo Magno concilium, S. Benedicti praeceptum renovans his verbis (Can. 20): « Dignum et necessarium est, ut missi per quaeque loca directi simul cum episcopo uniuscujusque dioecesis perspiciant loca monasteriorum canonicorum pariter et monachorum, similiterque puellarum, si in apto et congruo loco sint posita, ubi necessarium commodum possit acquiri, quod ad utilitatem pertinet monasterii, sicut in S. Regula dicitur: Monasterium autem ita debet", + "candidate_score": 0.642003, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2657", + "psc_text": "abbatis Viennensis exemplum (Lib. IV, epist. 11. Vid. epist. 3), in cujus epitaphio ita canit Sidonius Apollinaris: Germani decus et dolor Mamerti, Mirantum unica pompa episcoporum, Hoc dat cespite membra Claudianus. Triplex bibliotheca quo magistro Romana, Attica, Christiana fulsit: 635 Quam totam monachus virente in aevo Secreta bibit institutione. Orator, dialecticus, poeta. Tractator, geometra, musicusque. Doctus solvere vincula quaestionum, Et verbi gladio secare sectas, Si quae catholicam fidem lacessunt. Circa idem tempus Lupus episcopus in prospectu urbis Trecensis construxit sibi monasterium, in quo beatus Polichronius, Virdunensis postea futurus episcopus, erudiendus a parentibus, traditus legitur in Hugonis Flaviniacensis Chronico. Eo loci cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui", + "candidate_score": 0.641419, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_8_10", + "bdc_text": "Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.641409, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2675", + "psc_text": "in Agaliensi monasterio imbibisse necessum est. Intactum etiam hoc saeculo Orientem relinquere non decet; in quo S. Theodorus Siceota defunctus est anno 613; de quo item Georgius ejus discipulus, vitam illius scribens ita loquitur (Bolland. 22 Aprilis): « Infans ipsi oblatus sum, qui et in ejus sancto monasterio enutritus a religiosissimo praefecto litteras didici. » Circa idem tempus Joannes Moschus presbyter et monachus in monasterio S. Theodosii abbatis et archimandritae, omnium quae Jerosolymis erant coenobiorum, varia peragravit loca, lustravitque monasteria; quo in itinere viros etiam doctissimos et philosophos disciplinae et studiorum gratia visitavit, uti ipse testatur in eo quod adornavit, Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi", + "candidate_score": 0.641188, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3649", + "psc_text": "Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus. » Similiter S. Dunstanus (In Concord. cap. 1): « Residentibus legatur Regula, vel si dies festus fuerit, evangelium ipsius diei, de qua lectione a priore, prout Dominus dederit, dicatur. » Et Udalricus de capitulo feriae 5 in Coena Domini (Lib. I, c. 12): « Exposita Regulae sententia, jubente domno abbate, consurgit camerarius, etc. » Denique Joannes Trithemius (Praefat. ad lib. Region. claustr.): « Sicut moris est observationibus Bursfeldensibus, cujus unionis et observantiae secundum regulam S. Benedicti sumus, paragraphum unum de eadem Regula, quae nobis capitulariter ter in anno legi consuevit, fratribus meis 875 singulis diebus compellor declarare: super qua subit", + "candidate_score": 0.640882, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3312", + "psc_text": "S. Hadriani Gerardi montis, cujus caput praesens inscribitur De episcopis qui in monasterio habitare voluerint. Et certe sacerdos proprie de episcopo dicitur. Econtra vero S. Hildegardis non de episcopis, sed de solis presbyteris S. Benedictum intelligit; sic enim illa: « Sacerdos intelligendus est ille qui aut praepositurae, aut archipresbyteratui, aut parochiae praeerat, qui etiam propter eamdem praelationem animam suam vix ad subjectionem coercere poterit; non autem episcopus, quia indecens 794 esset quod princeps animarum populi, qui et magister abbatis exstitit, abbati subjiceretur; sed hic si converti voluerit, solus sit in poenitentia absque subjectione magisterii. » At tam de episcopis quam presbyteris textum hunc intelligendum esse docet ac probat antiqua monasteriorum nostrorum praxis; nam, ut scribit Petrus Venerabilis (Lib. II, epist. 11), « solebant clerici diversorum ordinum, canonici diversarum professionum, et ipsa Ecclesiae cacumina, episcopi dico, pontificalem dignitatem pro abjecta monachorum vilitate commutare, et de summis ecclesiasticorum honorum gradibus, ad humilem", + "candidate_score": 0.640827, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", + "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", + "candidate_score": 0.640153, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3313", + "psc_text": "presbyteris textum hunc intelligendum esse docet ac probat antiqua monasteriorum nostrorum praxis; nam, ut scribit Petrus Venerabilis (Lib. II, epist. 11), « solebant clerici diversorum ordinum, canonici diversarum professionum, et ipsa Ecclesiae cacumina, episcopi dico, pontificalem dignitatem pro abjecta monachorum vilitate commutare, et de summis ecclesiasticorum honorum gradibus, ad humilem se hujus propositi ordinem inclinare. » Cui exemplo esse possunt S. Arnulfus Metensis, S. Claudius Bisuntinus, SS. Wulframnus et Amatus Senonenses, S. Hidulfus Trevirensis, Leydradus Lugdunensis, Adalbertus Bohemorum apostolus, Leo Ravennensis, Petrus Damiani Ostiensis, Brunus Signiensis, et alii quamplurimi, qui dimissis pontificalibus insignibus, humilem in claustro monachorum habitum gestare non dubitarunt. In monasterio se suscipi rogaverit. ] Acute observat Haeftenus S. P. Benedictum non, ut superius, dixisse converti voluerit, sed se suspici rogaverit; quia censentur clerici jam a saeculo conversi, cum clericalem statum arripiunt: quod probat ex concilio Cabillonensi, c. 5, quo prohibetur, « ne saeculares, qui nondum sunt ad", + "candidate_score": 0.639809, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1849", + "psc_text": "de Vulturno habetur in Vita S. Thomae abbatis Farfensis (Saec. III Ben.); quod scilicet congruis temporibus ad Farfense monasterium veniebant, « et hebdomadas suas in coquinae officio sicut et alii fratres in ipso faciebant monasterio. » Porro nullum hoc capite discrimen ponere videtur S. Benedictus inter coquinae hebdomadarios et mensae ministros: utrosque tamen distinguit cap. 38, ubi, agens de hebdomadario lectore, ait: Postea autem cum coquinae hebdomadariis, et servitoribus reficiat. Quem in locum Boherius in primo comment.: « An enim isti servitores per septimanas serviant, an per dies non curo, quia nec in Regula hoc reperio, sibi tamen vicissim hujus servitutis officium impendent. » Ubi manifeste servitores ab hebdomadariis coquinae, qui per totam septimanam serviebant, distinguit. Apud Cluniacenses tamen, Divionenses S. Benigni, et Cistercienses, hebdomadarii coquinae utrumque munus obibant. De Cluniacensibus audiendus est Udalricus (Lib. II, c. 35): « Finita hora post quam fratres sunt refecturi, celeriter exeunt, ut fabas", + "candidate_score": 0.639715, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2673", + "psc_text": "Benedicti Biscopi n. 18. His adjungendus est Beda Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipulus in ejus Vita n. 2 (Saec. III Ben.), in Girwensi monasterio « infantulus bonae spei et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur . . . . . Et cum in Latina erudiretur lingua, Graecae quoque peritiam non mediocriter percepit. » Neque vero in sola Latinae et Graecae linguae scientia profecit, sed in omni etiam artium liberalium disciplina; id quod testantur varia quae post se reliquit et hactenus perseverant omnigenae doctrinae monumenta. Porro quam infantulus acceperat doctrinam, eamdem factus in eodem monasterio magister fratribus suis postea reddidit. Viguisse etiam in coenobiis monachorum Britanniae minoris (Armoricam vocant) litterarum scientias, colligimus ex Vita S. Judoci (Saec. II Ben.) n. 3. 639 Quod si inde gradum faciamus in Hispaniam, idem et ibi reperiemus obtinuisse institutum. Nam cum S. Hildephonsus Toletanus episcopus (In ejus Vita num. 2, ibid.) « sub", + "candidate_score": 0.639592, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2841", + "psc_text": "sermones in Cassinensi bibliotheca vidit noster Mabillonius. Rodulfus abbas monasterii S. Theodorici prope Rhemos, coram Roberto Flandrensium comite, et Danorum regina Vitam S. Theoderici (Saec. I Ben) jussit legi, ut scribit Adalgisus in lib. Mirac. ejus, cap. 15. Denique Patres congregationis Anglicanae statuunt (In cap. 53), ut « ducatur ad cellam hospitum, ubi a fratre cui mandatur cura hospitum legatur lectio ex I Joan., cap. IV, Charissimi, diligamus, etc., usque ad finem; et dicatur, Tu autem, Domine, et statim prosternat se coram hospite, deosculans terram, quo Christus in eo adoretur juxta regulam. » Secundo, statim post factam in ecclesia orationem, et exhibitum pacis osculum, antequam hospes duceretur in hospitium, fiebat hujusmodi lectio, ut videre est in libro Usuum Cisterciensium (Cap. 87): « Osculentur eos, et postmodum resideant, et lecta sententia, si expositione indiget hospes, exponatur ei; deinde ducatur ad hospitium, vel praesentetur hospitali; fratres autem redeant in claustrum; » et", + "candidate_score": 0.63956, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.639423, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3608", + "psc_text": "artes diversae intra monasterium exerceantur. ] Tale erat Fuldense coenobium sub Sturmio abbate, teste Eigile abbate in ejus Vita, num. 20; tale Flaviacense sub S. Geremaro, ex ejus Vita, num. 25; tale Solemniacense ex Vita S. Audoeno in Vita sancti Eligii; tale Lesciense ex Vita S. Hiltrudis, num. 3; tale Centulense ex Hariulfi Chronico, lib. II, cap. 7; tale Talipiacum ex gestis S. Aldrici, num. 28; tale Sanctigallense ex antiqua ejus delineatione; tale denique Divionense S. Benigni ex ejusdem Chronico. Talia etiam construi volebat monasteria Moguntinum sub Carolo Magno concilium, S. Benedicti praeceptum renovans his verbis (Can. 20): « Dignum et necessarium est, ut missi per quaeque loca directi simul cum episcopo uniuscujusque dioecesis perspiciant loca monasteriorum canonicorum pariter et monachorum, similiterque puellarum, si in apto et congruo loco sint posita, ubi necessarium commodum possit acquiri, quod ad utilitatem pertinet monasterii, sicut in S. Regula dicitur: Monasterium autem ita debet", + "candidate_score": 0.639243, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_71_73", + "bdc_text": "septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_301", + "psc_text": "avisari. » Et projecisti sermones meos post te. ] « Post se sermones Domini projicit praelatus quando quae de divinis Scripturis subditis praedicat, implere ipse dissimulat, » infit Smaragdus. Vel etiam: Projecisti sermones meos post te, idem est ac odisti disciplinam, ut modo exponebat Trithemius: « quod enim diligimus, inquit Bernardus Cassinensis, ante oculos mentis frequenter habemus, juxta illud: Ubi amor, ibi oculus; quod vero odimus, libenter a nobis projicimus. » Et qui in fratris tui oculo festucam videbas, in 73 tuo trabem non vidisti. ] Id est, qui minima in fratre videbas, et increpabas peccata, in te crimina non solum non puniebas, sed nec ab aliis videri patiebaris, cum potius in alios benignus, in te rigidus esse debuisses. Audi salutare S. Joannis Chrysostomi monitum Homil. 43 in Matth.: « Circa vitam tuam esto austerus, circa alios benignus; audiant te homines parva mandantem, et magna facientem. » Non ab eo", + "candidate_score": 0.639216, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_8_10", + "bdc_text": "Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2838", + "psc_text": "S. Benedictus Anianensis, teste Ardone in ejus Vita, num. 52 (Saec. IV Ben.). Volebat ut nocte « ecclesiae ostiis patefactis hospitibus pateret ingressus: » hinc et in antiqua monasterii S. Galli delineatione contra basilicam describitur susceptio supervenientium fratrum, cum eorum dormitorio. Ita denique Ingelramnus abbas Centulensis (Saec. II Ben.), in Corbeiensi monasterio hospes, interfuisse matutinis legitur in lib. I Mir. S. Adalardi, cap. 2, et Urbanus papa II ad Cavense coenobium accedens (Ms. Chron. Cavens. monast., apud Bolland., 4 Martii): « Aedes ingressus pontifex sacratissimae eucharistiae primum reddito cultu, ad specum se contulit . . . . et nocte ipsa cum eisdem fratribus matutinam laudem solemniter persolventibus devotus interfuit. » Haec obiter dicta sint, non quasi absolute velim hunc esse S. Benedicti sensum, sed ad demonstrandum antiquam consuetudinem, qua ipsi etiam hospites nocte divinis intererant officiis. Et postea sedeat cum eis prior, aut cui jusserit ipse. ] Quia prior, id", + "candidate_score": 0.639076, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_73", + "bdc_text": "] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_884", + "psc_text": "iterum de bonis illis quae fiunt absque benedictione patris spiritalis, ut sunt jejunare, vigilare, etc., quae S. Benedictus praesumptioni deputat, et vanae gloriae, non mercedi. In desideriis vero carnis ita nobis Deum credamus esse praesentem, cum dicit Propheta Domino: « Ante te omne desiderium meum. » ] Quem Prophetae versiculum S. Augustinus de bono desiderio, hunc S. Benedictus de malo intelligit, nimirum de desiderio carnis, quod cum spiritui rectaeque rationi repugnet, non potest esse bonum, nisi forte occasionaliter, in quantum illius procurat bonum, qui sibi resistit. Hildemarus et Bernardus Cassinensis tam de bono quam de malo interpretantur; quibus favet vox universalis Omne: Ante te omne desiderium meum, hoc est, notum tibi est. Vel etiam ante te omne desiderium meum, id est subditum est voluntati tuae, nec aliud desidero quam quod me desiderare jubes. Ergo si oculi Domini. ] Oculi Domini Smaragdo « respectio est divina, qua semper respicit super bonos,", + "candidate_score": 0.639075, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", + "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", + "candidate_score": 0.63892, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.638889, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.638566, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1978", + "psc_text": "decernit Regula S. Augustini cap. 13, S. Caesarii ad virgines cap. 30, Tarnatensis cap. 21, S. Isidori cap. 20, et S. Fructuosi cap. 10. Apposite vero hunc locum exponens Hildemarus advertit « quia S. Benedictus cum dicit servitor, non dicit ut canonicus aut laicus sit, sed monachus. Non enim, inquit, ille legem laicis aut canonicis constituit, sed monachis. Vide quomodo potest manus, aut pedes, aut oculus corpori servire, si non fuerit in corpore, ita quomodo potest canonicus, aut laicus, qui non est membrum monasterii, monacho, id est alieno membro servire? » Addit tamen: « Verum si necessitas fuerit ut vestimenta infirmorum propter immunditiam, sicut solet in infirmo, contingere, potest laicus vel canonicus lavare vestimenta sordida. Similiter si necesse fuerit carnes afferre, laicus, vel canonicus afferre debet. » Apud Cluniacenses et Divionenses tres his officiis deputati erant famuli. Hildemari observationi concinit istud Petri Venerabilis statutum (Stat. 24): « Infirmis ipsis, vel", + "candidate_score": 0.638326, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.638067, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2844", + "psc_text": "Tertio, haec olim lectio fiebat in auditorio, ut patet ex Vita sancti Guillelmi ducis et monachi Gellonensis (Saec. IV Ben.), ubi narratur quomodo suo susceptus fuerit in monasterio. Ac primo quidem num. 21, longe occurritur ei a fratribus, ducitur ad orationem, ecclesiaeque dona confert. Et postea, num. 22: « Completa oratione, factaque cunctis altaribus 680 sua cuique digna veneratione . . . . itur in auditorium, et osculatis fratribus, lectaque ex more lectione, factoque pro tempore brevi sermone de animae aedificatione, mox vir Dei subinfert, et indicat manifeste cur ipse venerit. » Idem videre est apud Ekkehardum in lib. de Casibus S. Galli cap. 11, ubi referens qua ratione episcopi et abbates ad visitandum S. Galli asceterium missi ab Ottone imperatore recepti fuerint: « Adveniunt omnes, inquit, festive receptis Cives apostolorum responsorium canitur. Abbas in auditorio debilis residens, introductis quidem eis assurgit. Legitur considentibus lectio de charitate et de pedisequa", + "candidate_score": 0.637857, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2702", + "psc_text": "propter frequentes et perpetes in regno principum discordias, omnis antiquorum Patrum deperit instituta traditio (Cap. 1 saec. IV Bened.). » Additque: « Tunc etiam et alia monasteria sunt suo honore privata, nudatae rebus ecclesiae, et plurimae subversae. » Nec magis eis favet quem citant truncatus concilii Vernensis canon; quem, ut plene intelligatur, plenum et integrum hic referre opus est: « In locis sanctis, hoc est monasteriis, alios studio, nonnullos desidia, multos necessitate victus et vestimenti a sua professione deviare comperimus (Cap. 12). » Hoc in canone studium opponitur necessitati; necessitas vero non opponitur nisi spontaneae voluntati; studium igitur hic loci non pro litterario exercitio sumitur, sed pro corrupta animi propensione in malum. Atque eo sensu Vernensis concilii canonem Gallice reddidit qui nuper dissertationem de hemina vini Benedictina vulgavit, vir doctissimus, ubi sic loquitur (In resp. ad object., n. 6): Le concile de Vernon tenu sous Charles le Chauve témoigne qu'", + "candidate_score": 0.637819, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.637719, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2657", + "psc_text": "abbatis Viennensis exemplum (Lib. IV, epist. 11. Vid. epist. 3), in cujus epitaphio ita canit Sidonius Apollinaris: Germani decus et dolor Mamerti, Mirantum unica pompa episcoporum, Hoc dat cespite membra Claudianus. Triplex bibliotheca quo magistro Romana, Attica, Christiana fulsit: 635 Quam totam monachus virente in aevo Secreta bibit institutione. Orator, dialecticus, poeta. Tractator, geometra, musicusque. Doctus solvere vincula quaestionum, Et verbi gladio secare sectas, Si quae catholicam fidem lacessunt. Circa idem tempus Lupus episcopus in prospectu urbis Trecensis construxit sibi monasterium, in quo beatus Polichronius, Virdunensis postea futurus episcopus, erudiendus a parentibus, traditus legitur in Hugonis Flaviniacensis Chronico. Eo loci cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui", + "candidate_score": 0.637288, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3495", + "psc_text": "Similiter S. Gregorius papa (Lib. III Regist., cap. 11): « Juvenculas abbatissas fieri vehementissime 838 prohibemus. » In Jure etiam canonico legitur: « In magistrum assumi non debet qui formam discipuli non assumpsit; neque praeficiendus est qui subesse non didicit. » Idem docet Zosimus papa ad Hesychium, cap. 1; Coelestinus item papa ad episcopos Galliae scribens, cap. 3, et Ruricius lib. II, epist. 25, ac tandem concilium Tridentinum decernit (Sess. 25, de Regul., c. 7), ut « abbatissa et priorissa et quocunque alio nomine praefecta, vel praeposita appelletur, eligatur non minor annis quadraginta, et quae octo annis post expressam professionem laudabiliter vixerit. Quod si his qualitatibus non reperiatur in eodem monasterio, ex alio ejusdem ordinis eligi possit. Si hoc etiam incommodum superiori, qui electioni praeest, videatur, ex iis quae in eodem monasterio annum trigesimum excesserint, et quinque saltem annis post professionem recte vixerint, episcopo vel superiore consentiente, eligatur. » Et", + "candidate_score": 0.637036, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1149", + "psc_text": "22 Januar.) ad conversionem veniens, cuidam fratri traditus legitur, « qui docuit eum litteras, simul et placitam Dei doctrinam, simul cum psalterio. » De nostris patet ex dictis cap. superiori, et in lib. I de Antiquis monach. Ritibus c. 6. Sed quid quod ab ipsis presbyteris et episcopis exigeretur ut Psalterium discerent? Certe S. Gregorius (Lib. XII Regist., ep. 6) Rusticum diaconum electum in episcopum, eo quod psalmos ignoraret, noluit ordinari, nisi prius diligenter inquisitum esset quantos psalmos minus teneret. Idem S. doctor (Lib. IV, ep. 45) Andreae Scholastico ita scribit: « Sed nec Joannem presbyterum psalmorum nescium praesumpsimus ordinare; haec enim res minus sui profectus habere studium demonstrabat. » Unde mirari subit quod scribit Walfridus Strabus (Lib. de Reb. eccl., cap. 25), psalmodiae memoriter exercendae ante sua tempora usum rariorem fuisse, « ut de novissimis pene Romanorum praesulibus, inquit, et qui nec ducentis annis nostra tempora praecesserunt, quasi memorabile", + "candidate_score": 0.636863, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2630", + "psc_text": "piorumque monachorum historiae lectionem: at vero Ecclesiae traditionem investigare, conciliorum summorumque pontificum decreta discere, ecclesiasticas historias scrutari, de theologicis dogmatibus disputare, quid haec ad viros mundo mortuos? Ita fere argumentantur qui laborem manuum studiis praeferendum esse existimant. Alii econtra asserunt, primo, ordini monastico haud esse essentiale operari manibus, cum nonnulli inter veteres monachos viri graves, et pietate, et virtutum meritis insignes, ab omni prorsus exteriori labore abstinuerint: qualis fuit imprimis S. abbas Paulus in Ferme, qui mons est in Sceti, degens, haud pauciores quingentis monachos habens; quique, ut scribit Sozomenus (Hist. lib. VI. c. 29) « nullum opus faciebat, nec ab ullo accipiebat quidquam praeterquam quod esurus esset; orationi tantum vacabat, trecentas orationes velut tributum quoddam quotidie persolvens Deo; » id quod praeter Sozomenum narrat etiam Palladius in Lausiaca cap. 23. Idemque cap. 52 refert de S. Apolline, « qui erat Pater 629 monachorum quingentorum, valde clarus et celebratus in", + "candidate_score": 0.63684, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2844", + "psc_text": "Tertio, haec olim lectio fiebat in auditorio, ut patet ex Vita sancti Guillelmi ducis et monachi Gellonensis (Saec. IV Ben.), ubi narratur quomodo suo susceptus fuerit in monasterio. Ac primo quidem num. 21, longe occurritur ei a fratribus, ducitur ad orationem, ecclesiaeque dona confert. Et postea, num. 22: « Completa oratione, factaque cunctis altaribus 680 sua cuique digna veneratione . . . . itur in auditorium, et osculatis fratribus, lectaque ex more lectione, factoque pro tempore brevi sermone de animae aedificatione, mox vir Dei subinfert, et indicat manifeste cur ipse venerit. » Idem videre est apud Ekkehardum in lib. de Casibus S. Galli cap. 11, ubi referens qua ratione episcopi et abbates ad visitandum S. Galli asceterium missi ab Ottone imperatore recepti fuerint: « Adveniunt omnes, inquit, festive receptis Cives apostolorum responsorium canitur. Abbas in auditorio debilis residens, introductis quidem eis assurgit. Legitur considentibus lectio de charitate et de pedisequa", + "candidate_score": 0.636758, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2670", + "psc_text": "gratia monachi destinarentur, sicuti discimus ex Vita S. Frodoberti abbatis Cellensis n. 6. Hoc saeculo vigebant in praecipuis, si non in omnibus Galliae monasteriis scientiae: in Longoretico Francardus, ejusdem loci postea abbas, « erat nutritor et doctor filiorum nobilium, » ex visione Baronti n. 11. In Pictaviensi S. Hilarii Aicadrus, postea abbas Gemmeticensis (Ibid.), Ansfrido monacho, sapientia famosissimo, puer ad erudiendum traditus, ex ejus Vita cap. 1 (Ibid.). In Solemniacensi, « susceptum B. Tillonem Elegius sancto Remaclo Solemniacensis monasterii sui abbati tradidit nutriendum atque litteris imbuendum . . . . qui sic tam saecularibus quam divinis institutionibus instruendum . . . . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres", + "candidate_score": 0.636222, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1210", + "psc_text": "videre est in lib. I de Ecclesiastica Cura Caroli Magni, in cujus cap. 7 haec leguntur: « Finem vero lectionis sono gutturis designavit (Carolus imperator), ad quem universi ita intente suspensi erant, ut sive finita sententia, sive in media distinctione, sive subdistinctione significaret, nullus sequens superius aut inferius inciperet quantumcunque incongruum initium vel finis videretur. » In plurimis tamen monasteriis usus obtinuerat ut pridie lectiones terminarentur ab uno aliquo cui haec cura demandata erat, qui singulis indicabat lectoribus quid quantumque quis legere deberet. Hic erat ut plurimum cantor sive armarius: « Lectiones ab armario pridie ante sint terminatae et correctae, » inquiunt mss. Consuet. Germaniae. Et lib. Usuum Cisterc. (Cap. 11): « Prima dominica Septuagesimae . . . incipiatur lectio Genesis, vel aliorum librorum, ut diximus, ibi ubi cantor lectiones vigiliarum usque ad quadragesimam debere finire praeviderit. » Et infra (Cap. 16): « Librum Jeremiae prophetae his diebus tam in", + "candidate_score": 0.63592, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_73", + "bdc_text": "] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_594", + "psc_text": "delectatio est, quae oritur ex recordatione peccatorum praeteritorum. Ante instantia tentationum. A sinistris vero arrogantium fratrum murmurantium inquietudo. A dextris obedientium fratrum devotio: possunt enim hi quoque, nisi caveatur, duobus necere modis: aut bonis eorum actibus invidendo, aut singularem gratiam aemulando, etc. » In omni loco Deum se respicere pro certo scire. ] Nihil efficacius ad omnes vitae actus custodiendos, quam Deum in omni loco se respicere pro certo scire; « quando enim negligens poterit fieri qui intuentem se Deum nunquam desinit intueri, qui sic eum super se videt intentum, ut omnia interiora ejus et exteriora omni hora considerare non cessat, omnes non solum actus, sed etiam ipsos subtilissimos animae motus perscrutetur atque dijudicet? » inquit S. Bernardus Serm. 2 in psalm. XC. Hinc et S. Basilius Reg. brev., interr. 21: « Qui hoc facit (hoc est a Deo se respici cogitat), vel horum similia, neque vagabitur unquam, neque habebit", + "candidate_score": 0.635829, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2841", + "psc_text": "sermones in Cassinensi bibliotheca vidit noster Mabillonius. Rodulfus abbas monasterii S. Theodorici prope Rhemos, coram Roberto Flandrensium comite, et Danorum regina Vitam S. Theoderici (Saec. I Ben) jussit legi, ut scribit Adalgisus in lib. Mirac. ejus, cap. 15. Denique Patres congregationis Anglicanae statuunt (In cap. 53), ut « ducatur ad cellam hospitum, ubi a fratre cui mandatur cura hospitum legatur lectio ex I Joan., cap. IV, Charissimi, diligamus, etc., usque ad finem; et dicatur, Tu autem, Domine, et statim prosternat se coram hospite, deosculans terram, quo Christus in eo adoretur juxta regulam. » Secundo, statim post factam in ecclesia orationem, et exhibitum pacis osculum, antequam hospes duceretur in hospitium, fiebat hujusmodi lectio, ut videre est in libro Usuum Cisterciensium (Cap. 87): « Osculentur eos, et postmodum resideant, et lecta sententia, si expositione indiget hospes, exponatur ei; deinde ducatur ad hospitium, vel praesentetur hospitali; fratres autem redeant in claustrum; » et", + "candidate_score": 0.635789, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1809", + "psc_text": "praeterire factum S. Stephani, abbatis Obazinensis, ordinis Cisterciensis (Tom. IV, Miscel. Baluz.), cujus cum Petrus prior aliquos solidos ex simplicitate potius quam ex cupiditate occultasset: « hoc cum abbati compertum esset, in tantum commotus est, ut eum ab officio suo deponeret, et in quadam cella remotiore habitare praeciperet; ubi per aliquos annos in multa afflictione degens, tandem vocante Domino a terrenis ad coelestia, a labore ad requiem, a peregrinatione ad patriam feliciter emigravit. » Haec quoad Cistercienses, quorum antiquas Definitiones dist. 7, cap. 7, videsis. Antiqua Carthusiensium statuta adversus proprietarios ita definiunt (Part. II, cap. 22, § 19): « Singulis annis a Circumcisione usque ad Quinquagesimam conversi et redditi: monachi vero a Quinquagesima usque ad Ramos palmarum quidquid habent ostendant et exponant voluntati prioris; et in ipsa dominica Ramis palmarum omnes tam monachi quam conversi et redditi conveniant in capitulo monachorum, ibique, non praemisso alio sermone, tractetur de consuetudinibus ordinis,", + "candidate_score": 0.635761, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2675", + "psc_text": "in Agaliensi monasterio imbibisse necessum est. Intactum etiam hoc saeculo Orientem relinquere non decet; in quo S. Theodorus Siceota defunctus est anno 613; de quo item Georgius ejus discipulus, vitam illius scribens ita loquitur (Bolland. 22 Aprilis): « Infans ipsi oblatus sum, qui et in ejus sancto monasterio enutritus a religiosissimo praefecto litteras didici. » Circa idem tempus Joannes Moschus presbyter et monachus in monasterio S. Theodosii abbatis et archimandritae, omnium quae Jerosolymis erant coenobiorum, varia peragravit loca, lustravitque monasteria; quo in itinere viros etiam doctissimos et philosophos disciplinae et studiorum gratia visitavit, uti ipse testatur in eo quod adornavit, Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi", + "candidate_score": 0.635657, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1549", + "psc_text": "traditos praedicat, excommunicatos a se esse demonstrat. » Quinto, cum excommunicato communicantem similem cum eo excommunicationis vindictam sortiri voluit, quod tantum cavendum constat cum majori excommunicatione devincto. Sexto, accedit communis commentatorum aliorumque sententia, qui S. Benedictum hoc praesertim capite de ecclesiastica excommunicatione locutum censent. Ita Hildemarus, Bernardus Cassin., Boherius in utroque comm., Turrecremata, Guido Juvenalis, Matthias Lambertus in cap. 25, Joannes Craesbeeck in cap. 23, Alardus Gazaeus in comment. ad Cassiani lib. II, c. 16; Antonius Perezius, in cap. 25; Theophilus Raynaudus, lib. de Monitoriis eccles. p. II, c. 1, n. 6; Hugo Menardus ad Concord. Regul. c. 30, § 1, et c. 32, § 1, et c. 34, § 1; Benedictus Haeftenus lib. VIII, tract. 4, disq. 1, quibus addere potuissemus S. Bernardum, serm. 44 in Cant., in quorum omnium referendis testimoniis nimius essem: unus omnium ad instar sufficiet Hildemarus, ut pote antiquissimus; nec infimus inter Regulae commentatores. Itaque", + "candidate_score": 0.635607, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2672", + "psc_text": "multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter sacrorum apicum volumina suis auditoribus contraderent, » ex Vita sancti Theodori num. 5. Huetbertus etiam abbas (Ibid.) in Wiremuthensi coenobio « a primis pueritiae temporibus non solum regularis observantia disciplinae institutus; sed et scribendi, cantandi, legendi, ac docendi fuerat non parva exercitatus industria, » ex libro II de Vita S. Benedicti Biscopi n. 18. His adjungendus est Beda Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipulus in ejus Vita n. 2 (Saec. III Ben.), in Girwensi monasterio « infantulus bonae spei et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur . . . . . Et cum in Latina erudiretur lingua, Graecae quoque", + "candidate_score": 0.635345, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2679", + "psc_text": "Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros disciplinis imbuit, verum etiam monachas, quae tantae sapientiae virum, ut scribit Willibaldus, praeceptorem expetierunt. Quo praeceptore paginarum transcurrentes seriem, coelesti instanter scrutinio inhaerebant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita jugiter meditabantur. In Germaniam ipse profectus, religiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex quibus CUNIHILT et filia ejus BERATHGIT valde eruditae in liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset", + "candidate_score": 0.635101, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2680", + "psc_text": "liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset instituta, tanta meditationis instantia spiritualis scientiae perfectionem conabatur assequi, ut consentiente cum ingenio lectione, duplicato naturae et industriae bono, eruditissima redderetur. Atque ut melius scias quibus potissimum studiis animum informaret, audi Rodulfum ipsius Vitae scriptorem hoc modo prosequentem: Sed et dicta SS. Patrum, et decreta canonum, totiusque ecclesiastici ordinis jura plenitudini perfectionis adjecit. Eo in Parthenone non parvus ancillarum Dei numerus collectus est, quae ad exemplum beatae magistrae, coelestis disciplinae studiis instituebantur, et in tantum doctrina ejus proficiebant, ut plures ex illis postmodum magistrae fierent aliarum, ita ut nulla, aut etiam rara in illis regionibus essent monasteria feminarum quae non", + "candidate_score": 0.634869, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3608", + "psc_text": "artes diversae intra monasterium exerceantur. ] Tale erat Fuldense coenobium sub Sturmio abbate, teste Eigile abbate in ejus Vita, num. 20; tale Flaviacense sub S. Geremaro, ex ejus Vita, num. 25; tale Solemniacense ex Vita S. Audoeno in Vita sancti Eligii; tale Lesciense ex Vita S. Hiltrudis, num. 3; tale Centulense ex Hariulfi Chronico, lib. II, cap. 7; tale Talipiacum ex gestis S. Aldrici, num. 28; tale Sanctigallense ex antiqua ejus delineatione; tale denique Divionense S. Benigni ex ejusdem Chronico. Talia etiam construi volebat monasteria Moguntinum sub Carolo Magno concilium, S. Benedicti praeceptum renovans his verbis (Can. 20): « Dignum et necessarium est, ut missi per quaeque loca directi simul cum episcopo uniuscujusque dioecesis perspiciant loca monasteriorum canonicorum pariter et monachorum, similiterque puellarum, si in apto et congruo loco sint posita, ubi necessarium commodum possit acquiri, quod ad utilitatem pertinet monasterii, sicut in S. Regula dicitur: Monasterium autem ita debet", + "candidate_score": 0.6348, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1362", + "psc_text": "c. 14. Quod nos tepidi utinam septimana integra persolvamus. ] Quibus postremis verbis, paternaque increpatione S. Benedictus stimulos addit discipulis, ut aliquid ad solitum suae devotionis servitium addant: unde satis mirari non possum quosdam monachos, eo quod parvum B. Mariae officium aliquando recitare cogantur, conqueri, quasi nimis prolixa graventur psalmodia, cum vix ulla olim exstiterit monachorum congregatio, quae quotidie illud persolvendum non susceperit, tantaque olim apud nostros augendi officii increverit devotio, « ut in quibusdam monasteriis ultra tria in quantitate Psalteria » ad institutum a S. Patre divini operis cursum adjecerint, ut scribit Boherius: quod certe patet ex his quae retulimus in lib. I de Antiq. monachor. Ritib., c. 2, 3, 4, 9 et 11. Scio equidem aliquos prolixitatem illam in psalmodia non ita probasse, ut sunt Guillelmus abbas S. Theoderici in epistola ad fratres de Monte Dei, et Petrus Blesensis ad monachum quemdam Carthusianum, quem ad Cluniacenses transire meditantem", + "candidate_score": 0.634575, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_73", + "bdc_text": "] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_885", + "psc_text": "universalis Omne: Ante te omne desiderium meum, hoc est, notum tibi est. Vel etiam ante te omne desiderium meum, id est subditum est voluntati tuae, nec aliud desidero quam quod me desiderare jubes. Ergo si oculi Domini. ] Oculi Domini Smaragdo « respectio est divina, qua semper respicit super bonos, ut eos ab insidiis inimici defendat, a peccatis custodiat, et bonis jugiter operibus persistere faciat; » vel juxta Cassianum (Lib. VIII, cap. 4) in oculis Dei « immensitatem perspicaciae, qua universa perlustrat et perspicit, et quod nihil eum ex his quae ex nobis geruntur, gerendave sunt, seu cogitantur, lateat, scire possumus. » Absit enim ut corporeum aliquid in Deo existememus, ut quondam voluerunt anthropomorphitae, quorum errorem refutat Theodoretus quaest. 20 in Genesim. De his agunt Sozomenus, lib. VIII, cap. 11; Cassianus, collat. 10, cap. 2 et sequentibus; Gennadius, de Viris Illustrib., cap. 33; Niceph., lib. II, cap. 14. Speculantur bonos", + "candidate_score": 0.634212, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1061", + "psc_text": "primas, advenit magister novitiorum, qui lectiones eorum recipit, et videt quantum singuli memoriae tradiderint. Ecce ad litteram praxi mandatur Regulae textus. » Menardus etiam meditationem hic exponit pro studio psalterii et lectionum, « ut discant rudiores recte legere, et pronuntiare lectiones, et psalterium, atque etiam interpretari, imo et ipsum psalterium memoriae mandent si possint, » quod confirmat ex Vita S. Gosvini 250 abbatis Aquiscinctensis, qui instituit ut post vigilias pueri ad lucernam psalmos, et lectiones, et similia ediscerent, et ex Concordia Dunstani cap. 2. Possetque insuper stabiliri ex antiquis Germaniae Consuetudinibus mss., in quibus n. 30 haec habentur; « Quod vero restat post vigilias a fratribus, qui Psalterii et lectionum, seu cantus aliquid indigent, meditationi inserviatur, sicut praecipit Regula, usquequo aliquod indicium lucis appareat; » ex Statutis Lanfranci, quae decernunt (Cap. 1), ut post nocturnos « infantes cum luminaribus in capitulo diligenter a magistris custodiantur, canentes quod necessarium erit; »", + "candidate_score": 0.633786, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", + "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", + "candidate_score": 0.633782, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2846", + "psc_text": "» Est autem auditorium locus capitulo proximus: locutorium appellare solent. Auditorii tamen nomine hic capitulum intelligit noster Mabillonius. Quarto, exponebatur hospiti recitata lectio, ut docet Hildemarus: « Si autem talis fuerit hospes, debet etiam exponi lectio; » patetque ex supra citato libro Usuum Cisterciensium, cap. 87, et ex Adalgiso monacho in lib. Mir. S. Theoderici cap. 15, ubi refert Rodulfum abbatem suo in monasterio excepisse Robertum Flandrensem comitem, et reginam, eisque ad mensam adhibuisse lectionem ex Vita S. Theoderici: « Beatissimi Theoderici Vitam virtutibus illustrem coram eis a fratribus lectam et expositam, quasi saluberrimum animae ferculum illis apposuit, quod prae caeteris sumptibus et impensis uterque magni fecit. » Quinto, ubi ignotus advenisset monachus, lectioni tota simul congregatio aderat, ut manifestum est ex Capitulis monachorum ad Augiam directorum (Cap. 12): « Omnes hospites supervenientes cum lectione divina suscipiunt; incognitis tamen monachis ad lectionem omnis pariter concurrit congregatio, ut Christus in eis", + "candidate_score": 0.633292, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1996", + "psc_text": "primis anonymus, in Vita sancti Lupicini abbatis, num. 2 (Boll., 21 Mart.): « Cum nullus in Condatiscenci praesertim coenobio hodie usque, in Christi nomine, de animali quidquam, exceptis lactibus, aut de alitibus, praeter ova, infirmans duntaxat audeat degustare, iste tamen saepissime, ne stillam quidem olei, aut, lactis pulticulae saltem suae permisit infundi. » Idem de monachis Grandimontensis ordinis perhibet Jacobus de Vitriaco (Hist. Occid. cap. 19): « Nunquam carnes postquam professiones fecerunt de caetero licet eis manducare, quantacunque aegritudine praegraventur. » Et certe exstat hac de re decretum in Regula S. Stephani praefati ordinis institutoris his verbis contentum (Cap. 57): « Omnes tam sanos quam aegrotos a carne et sanguine, tam volucrum quam quadrupedum, vos semper abstinere jubemus. » Simili disciplina suos informaverat S. Stephanus abbas Obazinensis, antequam ordini Cisterciensi eos subjiceret, ut docet anonymus Vitae scriptor (Lib. II, num. 14, Miscel. Baluz., tom. IV): « Inter caeteras mutationes etiam", + "candidate_score": 0.633228, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2035", + "psc_text": "etiam arridet; quamvis sollicitos maxime in praevidendis lectionibus velim lectores, certumque ad id muneris olim tempus illis assignatum legamus (Cap. 37): « Ad matutinalem, et ad majorem missam, inquiunt Divionenses S. Benigni Consuet mss., accipiens librum in quo legendum est, et 487 secedens in minorem chorum, praevidet lectionem. Quod si juvenis est adhuc in custodia positus, tunc non secedit; sed quantum praevidet, praevidet in majori choro. » Aliquid hujusmodi habet Udalricus lib. II, cap. 34. Et ms. Rituale Affligeniensis monasterii (Apud Haef. lib. X, tract. 2, disq. 2): « De hebdomadario lectore hoc sciendum, et quod infra ambas missas matutinalem scilicet et majorem, lectionem suam praevideat, et affirmat sedens in posteriori loco ubi videri valeat a conventu: et siquidem junior est, aut minus in legendo exercitatus, advocetur aliquis seniorum qui lectionem ejus auscultet, et accentuare doceat secundum usum monasterii observatum. » Id olim in Corbeiensi monasterio praestabat in sacristia, ut", + "candidate_score": 0.632996, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.632826, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3313", + "psc_text": "presbyteris textum hunc intelligendum esse docet ac probat antiqua monasteriorum nostrorum praxis; nam, ut scribit Petrus Venerabilis (Lib. II, epist. 11), « solebant clerici diversorum ordinum, canonici diversarum professionum, et ipsa Ecclesiae cacumina, episcopi dico, pontificalem dignitatem pro abjecta monachorum vilitate commutare, et de summis ecclesiasticorum honorum gradibus, ad humilem se hujus propositi ordinem inclinare. » Cui exemplo esse possunt S. Arnulfus Metensis, S. Claudius Bisuntinus, SS. Wulframnus et Amatus Senonenses, S. Hidulfus Trevirensis, Leydradus Lugdunensis, Adalbertus Bohemorum apostolus, Leo Ravennensis, Petrus Damiani Ostiensis, Brunus Signiensis, et alii quamplurimi, qui dimissis pontificalibus insignibus, humilem in claustro monachorum habitum gestare non dubitarunt. In monasterio se suscipi rogaverit. ] Acute observat Haeftenus S. P. Benedictum non, ut superius, dixisse converti voluerit, sed se suspici rogaverit; quia censentur clerici jam a saeculo conversi, cum clericalem statum arripiunt: quod probat ex concilio Cabillonensi, c. 5, quo prohibetur, « ne saeculares, qui nondum sunt ad", + "candidate_score": 0.63279, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3411", + "psc_text": "monachi Fuldenses in libello supplici ad Carolum Magnum, postulantes (Num. 2) ut « illi ad sacrum ordinem eligantur qui eruditi sunt verbo et sancta conversatione probati, et nec fures, nec scelerati, et qui sacerdotii juris penitus sunt ignari. » Ad aetatem vero quod spectat, exstat Petri Venerabilis statutum (Statut. 43), « ut nullus nostrorum ad sacerdotium promoveatur, usque ad triginta vel saltem viginti quinque annos. » Optobit fortean aliquis antiquum rescire ordinem quo majores nostri suos ad sacerdotii gradum promoverent. Rem ex antiquissimo Regulae commentatore discere est operae pretium. Ut ergo abbas aliquis unum ex suis sacerdotali honore volebat insignire, eum cui frater ille peccata confiteri soleret conveniens, suam ei de promovendo illo monacho ad sacerdotium voluntatem aperiebat, consiliumque ejus rogabat: poterat enim latens aliquod in illo existere impedimentum abbati ipsi ignotum. Cumque ab eo abbas responsum accepisset, aliquam praetendebat occasionem qua solus ordinandus in capitulum non veniret: « Et", + "candidate_score": 0.632728, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2669", + "psc_text": "et Ragnacharium Augustanum episcopos, de quibus etiam Jonas in Vita sancti Eustasii, num. 5, quo quidem praeceptore adeo profecit Agilus, ut « liberalibus disciplinis enucleatius imbutus, multos sua facundia erudierit, plurimos catholicae fidei puritate illustrarit, nonnullos etiam luculentissimis documentis, postposita altitudinis pompa, sub professione sacrae religionis idoneos reddidit. » Neque vero saeculo duntaxat sexto sub Columbano, sed etiam septimo 638 sub Walberto, Columbani post Eustasium successore, Luxovii floruerunt litterarum studia (Saec. II Ben.). Eo scilicet abbate, « tam in religionis apice quam etiam in perfectione doctrinae » prae omnibus Galliae monasteriis Luxoviense fulgebat coenobium, ut etiam ex aliis coenobiis eruditionis gratia monachi destinarentur, sicuti discimus ex Vita S. Frodoberti abbatis Cellensis n. 6. Hoc saeculo vigebant in praecipuis, si non in omnibus Galliae monasteriis scientiae: in Longoretico Francardus, ejusdem loci postea abbas, « erat nutritor et doctor filiorum nobilium, » ex visione Baronti n. 11. In Pictaviensi S. Hilarii Aicadrus,", + "candidate_score": 0.63256, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", + "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", + "candidate_score": 0.632513, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_45_47", + "bdc_text": "sunt a consiliisErbmarschall Hans Konrad Thumb , Hofkanzler Hans Knoder sowie die Räte bei der Kanzlei Balthasar von Gültlingen und Philipp Lang ; s. Ehmer , aaO , S. 70f. , de imaginibus e templo tollendis vel non tollendis . Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_710", + "psc_text": "Regul. brev. interr. 66, est, quandocunque quis ne altero inferior videatur, facere aliquid studet. » Hanc idem S. doctor tanquam meditationem et viam ad rebellionem, a monasteriis amandari jubet; unde et in poenis quae sub ejus nomine exstant inter ejus opera n. 21 Serm. 2 de Instit. mon., ista habetur: « Si quis de Scripturis contentiose disputat, careat benedictione. » Et in Regula S. Pachomii Art. 118 lego: « Si inventus fuerit unus e fratribus aliquid per contentionem agens, vel contradicens majoris imperio, increpabitur juxta mensuram peccati sui. » Quae totidem verbis exstant in Regula Orientali cap. 14 Tom. I Mon. Eccl. Graec., pag. 561. Quid ergo? « Si quis locutus fuerit de qualibet re, aiebat abbas Matoes, ne contendas cum eo; sed si recte disserit, dic: Etiam; si vero male, dicito: Tu scis quomodo loquaris; neque concerta cum illo de rebus quas protulit; atque haec est humilitas. » Hinc", + "candidate_score": 0.632302, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2667", + "psc_text": "viguisse litterarum studia modo probaverimus ex Vitis SS. Gildae, Samsonis et Maglorii, qui ab Eltuto abbate liberales artes didicerunt; et ex Vita S. Maclovii, qui in Brendani abbatis monasterio iisdem in studiis profecit. Idem demonstrari amplius posset tam ex Vita S. Constantini, num. 1, qui ex rege monachus factus, saeculo VI in claustro litteras edoctus, sacerdos ordinatur (Bolland, 11 Martii); tum ex Vita S. Columbani num. 9, qui Silenis abbatis disciplinae se subjiciens (Saec. II Ben.), « omnium divinarum Scripturarum studiis eum imbuit; » tum ex Vita S. Galli abbatis cap. 1, qui in Bencorensi monasterio (Saec. II Ben.), « superna gratia se praeveniente, tanto studio divinas epotavit Scripturas, ut de thesauro suo nova proferre posset et vetera; grammaticae etiam regulas, metrorumque subtilitates capaci consequeretur ingenio, » ut scribit Walfridus. Quam vero in Hiberniae monasteriis S. Columbanus deprehenderat disciplinam, eamdem secum in Gallias transtulit, maxime autem in Luxoviense coenobium (Saec.", + "candidate_score": 0.632287, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati �� Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.631908, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2846", + "psc_text": "» Est autem auditorium locus capitulo proximus: locutorium appellare solent. Auditorii tamen nomine hic capitulum intelligit noster Mabillonius. Quarto, exponebatur hospiti recitata lectio, ut docet Hildemarus: « Si autem talis fuerit hospes, debet etiam exponi lectio; » patetque ex supra citato libro Usuum Cisterciensium, cap. 87, et ex Adalgiso monacho in lib. Mir. S. Theoderici cap. 15, ubi refert Rodulfum abbatem suo in monasterio excepisse Robertum Flandrensem comitem, et reginam, eisque ad mensam adhibuisse lectionem ex Vita S. Theoderici: « Beatissimi Theoderici Vitam virtutibus illustrem coram eis a fratribus lectam et expositam, quasi saluberrimum animae ferculum illis apposuit, quod prae caeteris sumptibus et impensis uterque magni fecit. » Quinto, ubi ignotus advenisset monachus, lectioni tota simul congregatio aderat, ut manifestum est ex Capitulis monachorum ad Augiam directorum (Cap. 12): « Omnes hospites supervenientes cum lectione divina suscipiunt; incognitis tamen monachis ad lectionem omnis pariter concurrit congregatio, ut Christus in eis", + "candidate_score": 0.631758, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.63175, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2669", + "psc_text": "et Ragnacharium Augustanum episcopos, de quibus etiam Jonas in Vita sancti Eustasii, num. 5, quo quidem praeceptore adeo profecit Agilus, ut « liberalibus disciplinis enucleatius imbutus, multos sua facundia erudierit, plurimos catholicae fidei puritate illustrarit, nonnullos etiam luculentissimis documentis, postposita altitudinis pompa, sub professione sacrae religionis idoneos reddidit. » Neque vero saeculo duntaxat sexto sub Columbano, sed etiam septimo 638 sub Walberto, Columbani post Eustasium successore, Luxovii floruerunt litterarum studia (Saec. II Ben.). Eo scilicet abbate, « tam in religionis apice quam etiam in perfectione doctrinae » prae omnibus Galliae monasteriis Luxoviense fulgebat coenobium, ut etiam ex aliis coenobiis eruditionis gratia monachi destinarentur, sicuti discimus ex Vita S. Frodoberti abbatis Cellensis n. 6. Hoc saeculo vigebant in praecipuis, si non in omnibus Galliae monasteriis scientiae: in Longoretico Francardus, ejusdem loci postea abbas, « erat nutritor et doctor filiorum nobilium, » ex visione Baronti n. 11. In Pictaviensi S. Hilarii Aicadrus,", + "candidate_score": 0.631552, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_72_74", + "bdc_text": "[ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo . Zurch.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3170", + "psc_text": "Ex chartulario Bellilocensi. Ego frater Geraldus promitto stabilitatem meam loci istius secundum Regulam S. Benedicti et SS. apostolorum Petri et Pauli, in praesentia Domini Geraldi abbatis, et caeterorum fratrum: et cedo aliquid de rebus meis ad istud monasterium quod est constructum in honorem S. Petri, ubi vir venerabilis Geraldus abbas praeesse videtur. Ex Smaragdo. Ego ille in hoc monasterio sancti illius promitto stabilitatem meam, et conversionem morum meorum, et obedientiam secundum Regulam S. Benedicti coram Deo et sanctis ejus. Ex Udalrico, lib. II, cap. 27. 757 Ego frater promitto stabilitatem monachi, et conversionem morum meorum, et obedientiam secundum Regulam S. Benedicti coram Deo et sanctis ejus, in hoc monasterio, quod est constructum in honore BB. apostolorum Petri et Pauli, in praesentia domni N. abbatis. Ex ms. codice S. Dionysii in Francia. Ego frater N. humilis monachus monasterii S. Dionysii in Francia, Parisiensis dioecesis, voveo et promitto Deo, B. Mariae, B.", + "candidate_score": 0.631235, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_73", + "bdc_text": "] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_94", + "psc_text": "1º de bona observantia elationem fugere; 2º Deum, non se boni operis auctorem agnoscere; 3º consequenter Deum in se operantem magnificare. Qui timentes Dominum de bona observantia sua non se reddunt elatos ], seipsos magni aliquid esse existimantes, cum tamen nihil sunt; sed potius infra omnes sese deprimentes, ut 24 faciebat S. Bernardus, cujus cum tanta esset vitae sanctimonia, quantam in eo etiam nunc catholicus orbis miratur, ita nihilominus de se scribebat Epist. 250 ad alterum Bernardum priorem Portarum: « Clamat ad vos monstruosa vita mea, mea aerumnosa conscientia; ego enim quaedam chimaera mei saeculi, nec clericum gero nec laicum; nam monachi jamdudum exui conversationem, non habitum. » Et S. Gregorius papa de se item ad Anastasium episcopum Antiochenum sic scribens Lib. I, epist. 7: « Quod vero me os Domini, quod lucernam dicitis, quod multis prodesse perhibetis, hoc quoque mihi ad iniquitatum mearum cumulum accedit, ut cum vindicari in", + "candidate_score": 0.631208, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2667", + "psc_text": "viguisse litterarum studia modo probaverimus ex Vitis SS. Gildae, Samsonis et Maglorii, qui ab Eltuto abbate liberales artes didicerunt; et ex Vita S. Maclovii, qui in Brendani abbatis monasterio iisdem in studiis profecit. Idem demonstrari amplius posset tam ex Vita S. Constantini, num. 1, qui ex rege monachus factus, saeculo VI in claustro litteras edoctus, sacerdos ordinatur (Bolland, 11 Martii); tum ex Vita S. Columbani num. 9, qui Silenis abbatis disciplinae se subjiciens (Saec. II Ben.), « omnium divinarum Scripturarum studiis eum imbuit; » tum ex Vita S. Galli abbatis cap. 1, qui in Bencorensi monasterio (Saec. II Ben.), « superna gratia se praeveniente, tanto studio divinas epotavit Scripturas, ut de thesauro suo nova proferre posset et vetera; grammaticae etiam regulas, metrorumque subtilitates capaci consequeretur ingenio, » ut scribit Walfridus. Quam vero in Hiberniae monasteriis S. Columbanus deprehenderat disciplinam, eamdem secum in Gallias transtulit, maxime autem in Luxoviense coenobium (Saec.", + "candidate_score": 0.630437, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2667", + "psc_text": "viguisse litterarum studia modo probaverimus ex Vitis SS. Gildae, Samsonis et Maglorii, qui ab Eltuto abbate liberales artes didicerunt; et ex Vita S. Maclovii, qui in Brendani abbatis monasterio iisdem in studiis profecit. Idem demonstrari amplius posset tam ex Vita S. Constantini, num. 1, qui ex rege monachus factus, saeculo VI in claustro litteras edoctus, sacerdos ordinatur (Bolland, 11 Martii); tum ex Vita S. Columbani num. 9, qui Silenis abbatis disciplinae se subjiciens (Saec. II Ben.), « omnium divinarum Scripturarum studiis eum imbuit; » tum ex Vita S. Galli abbatis cap. 1, qui in Bencorensi monasterio (Saec. II Ben.), « superna gratia se praeveniente, tanto studio divinas epotavit Scripturas, ut de thesauro suo nova proferre posset et vetera; grammaticae etiam regulas, metrorumque subtilitates capaci consequeretur ingenio, » ut scribit Walfridus. Quam vero in Hiberniae monasteriis S. Columbanus deprehenderat disciplinam, eamdem secum in Gallias transtulit, maxime autem in Luxoviense coenobium (Saec.", + "candidate_score": 0.630353, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2649", + "psc_text": "solari valeret, tradit ejusdem Vitae scriptor. Quin et ipse Ammonius episcopus ad Theophilum Alexandrinum archiepiscopum scribens (Ammonius, epistol. ad Theoph., n. 4, apud Boll. Maii 14), testatur se annos decem et septem natum a Theodoro Pachomii discipulo in monasterio susceptum, ab eodem magistris et moderatoribus traditum fuisse, Theodoro scilicet Alexandrino, et Ausonio cuidam, qui secundas ab eo tenebat, ut ab ipso in divinarum Scripturarum intelligentia praeclare erudiretur: quod certe non de simplici sacrae Scripturae notitia, quam ex sola lectione sine magistris acquirere posset, sed de perfecta et integra scientia, quam nisi aliorum adjutus magisterio haudquaquam valeret adipisci, intelligere necessum est. Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio", + "candidate_score": 0.630314, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.630296, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_73", + "bdc_text": "] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1581", + "psc_text": "gregem. COMMENTARIUS. Omni sollicitudine curam gerat abbas circa delinquentes fratres. ] Propter delictum excommunicatos, ut apposite supplet Richardus de S. Angelo. Attendant hic abbates quanta sollicitudine S. P. Benedictus velit eos fratris excommunicati salutem curare, circa quam non simpliciter curam aut sollicitudinem habere praecipit, sed, uti post Hildemarum et Bernardum Cassinensem observat Boherius, omnem omnino sollicitudinem exhibere, idque « per se, per alios, verbis, exemplis, monitionibus, terroribus, blandimentis, afflictionibus, consolationibus, remissionibus spiritualibus et temporalibus, ne nimis remisse tractatus similia vel pejora iterum committendi materiam habeat, aut nimis crudeliter afflictus de misericordia desperare contingat, » inquit Bernardus Cassinensis. Quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. ] Hic ostendit S. P. Benedictus abbates aliosque praelatos non tam propter bonos quam propter perversos imperfectosque monachos, imo fere unice propter tales esse superiores; et in hoc praecipuum eorum onus esse, quod talibus praefecti sint, uti egregie docet S. Bernardus ad Rainaldum abbatem", + "candidate_score": 0.630067, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3451", + "psc_text": "Apud Cistercienses prior, ex libro Usuum cap. 111, primum post abbatem locum ubique tenebat; at subprior praesente abbate, neque in choro, neque in capitulo, neque ad collationem proprium locum mutabat, ex cap. 112. Eadem erat Bursfeldensium disciplina, ex Caeremoniali, dist. 2, cap. 2 et 3 Quaerit insuper Boherius, « an quoad loca et subscriptiones in abbatibus ad concilia congregatis considerari debeat tempus conversionis, an tempus suae promotionis; » respondetque: « Dico quod tempus promotionis. Generale enim est ut qui prius dignitatem assequuntur aliis praeferantur, et ille gradus caeteros antecedet, quem labor prolixior et stipendia longiora fecerint anteire. Exemptos tamen abbates puto aliis praeferendos; caeteris enim concurrentibus, ratio privilegii est habenda. » Pueris vero per omnia ab omnibus disciplina teneatur. ] Ergo quae hactenus a S. Benedicto dicta sunt solos in adulta aetate conversos spectant, non pueros, qui separatim ab aliis una cum pulsantibus, seu novitiis, instituebantur, ut patet ex antiquissima", + "candidate_score": 0.630053, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1846", + "psc_text": "» Nostros vero quod spectat S. Salaberga, Laudunensis abbatissa (In ejus Vit. n. 24, saec. II Bened.) « coquinam, vel reliquas causas [ Forte curas], quae monasticis rebus peragi solent, vicissim suis hebdomadibus ministrabat. » S. Benedictus, abbas Anianensis teste Ardone ejus discipulo, in ejus Vita, num. 14, « laborantibus fratribus ipse aliquando collaborare, aliquando autem eorum ad vescendum decoquere victum, librumque 443 etiam pariter circa coquinam occupatus scribere satagebat; lignamina vero saepe propter penuriam boum humeris propriis cum discipulis deferebat. » De Eigili etiam, Fuldensi abbate, ita scribit Candidus in ejus Vita, n. 24 (Saec. IV Ben., part. I): « Hic quoque, sicut semper facere consueverat, cum consilio et consensu fratrum suorum constituit atque decrevit, ut fratres qui extra monasterium ministeria praevidere noscuntur, fratribus infra monasterium commanentibus per singulas anni septimanas juxta ordinationem praepositi vel decanorum in cibo, et potu, atque aliis quibuslibet commodis monasticae vitae congruentibus, super indictam", + "candidate_score": 0.629954, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1996", + "psc_text": "primis anonymus, in Vita sancti Lupicini abbatis, num. 2 (Boll., 21 Mart.): « Cum nullus in Condatiscenci praesertim coenobio hodie usque, in Christi nomine, de animali quidquam, exceptis lactibus, aut de alitibus, praeter ova, infirmans duntaxat audeat degustare, iste tamen saepissime, ne stillam quidem olei, aut, lactis pulticulae saltem suae permisit infundi. » Idem de monachis Grandimontensis ordinis perhibet Jacobus de Vitriaco (Hist. Occid. cap. 19): « Nunquam carnes postquam professiones fecerunt de caetero licet eis manducare, quantacunque aegritudine praegraventur. » Et certe exstat hac de re decretum in Regula S. Stephani praefati ordinis institutoris his verbis contentum (Cap. 57): « Omnes tam sanos quam aegrotos a carne et sanguine, tam volucrum quam quadrupedum, vos semper abstinere jubemus. » Simili disciplina suos informaverat S. Stephanus abbas Obazinensis, antequam ordini Cisterciensi eos subjiceret, ut docet anonymus Vitae scriptor (Lib. II, num. 14, Miscel. Baluz., tom. IV): « Inter caeteras mutationes etiam", + "candidate_score": 0.629891, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.629722, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2657", + "psc_text": "abbatis Viennensis exemplum (Lib. IV, epist. 11. Vid. epist. 3), in cujus epitaphio ita canit Sidonius Apollinaris: Germani decus et dolor Mamerti, Mirantum unica pompa episcoporum, Hoc dat cespite membra Claudianus. Triplex bibliotheca quo magistro Romana, Attica, Christiana fulsit: 635 Quam totam monachus virente in aevo Secreta bibit institutione. Orator, dialecticus, poeta. Tractator, geometra, musicusque. Doctus solvere vincula quaestionum, Et verbi gladio secare sectas, Si quae catholicam fidem lacessunt. Circa idem tempus Lupus episcopus in prospectu urbis Trecensis construxit sibi monasterium, in quo beatus Polichronius, Virdunensis postea futurus episcopus, erudiendus a parentibus, traditus legitur in Hugonis Flaviniacensis Chronico. Eo loci cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui", + "candidate_score": 0.629159, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", + "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", + "candidate_score": 0.629157, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1107", + "psc_text": "determinat; sed sic horam temperari imperat, ut parvissimo custodito intervallo, mox incipiantur matutini. Verum cum breviores sint aestatis vigiliae, nec nisi breve praescribat intervallum, in eamdem circiter horam omni tempore incidebant. Quantum vero esse debeat illud intervallum, S. Pater non dicit, brevissimum tantum requirens. Porro in cap. 6 monachorum Sangallensium decernitur, « ut intervallum post nocturnum in aestivo tempore usque dum psalmi quinque dici possunt proteletur. » Et in mss. Germaniae Consuetudinibus n. 28, « ab octavis Paschae usque in calendis Novembris . . . . matutini mortuorum ad parvissimum intervallum inter nocturnum et regulares matutinos compleantur; nisi forte lux praevenerit, et tunc differendi erunt, usquequo de omnibus sanctis perficiantur. » Ex Regula autem sufficere debet, ut fratres ad naturae necessaria exire possint, hoc est ad purgandum ventrem; ubi Boherius in primo commentario, « nota, inquit, quod intrantes domum necessariarum vultus suos debent abscondere cum caputiis quantum valent, nec intrantes", + "candidate_score": 0.629023, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2679", + "psc_text": "Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros disciplinis imbuit, verum etiam monachas, quae tantae sapientiae virum, ut scribit Willibaldus, praeceptorem expetierunt. Quo praeceptore paginarum transcurrentes seriem, coelesti instanter scrutinio inhaerebant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita jugiter meditabantur. In Germaniam ipse profectus, religiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex quibus CUNIHILT et filia ejus BERATHGIT valde eruditae in liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset", + "candidate_score": 0.628858, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.62842, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2679", + "psc_text": "Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros disciplinis imbuit, verum etiam monachas, quae tantae sapientiae virum, ut scribit Willibaldus, praeceptorem expetierunt. Quo praeceptore paginarum transcurrentes seriem, coelesti instanter scrutinio inhaerebant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita jugiter meditabantur. In Germaniam ipse profectus, religiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex quibus CUNIHILT et filia ejus BERATHGIT valde eruditae in liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset", + "candidate_score": 0.628171, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3261", + "psc_text": "unde et S. Augustinus, et ex eo S. Isidorus de monachis loquens dicebat (August. de Opere monach.; Isid. lib. II Offic. eccl.): « Veniunt quoque ex ipsa vita rustica, et ex opificum exercitatione, et ex plebeio labore, tanto utique felicius, quanto fortius 782 educati; qui si non admittantur, grave delictum est: multi enim ex eo numero viri magni imitandique exstiterunt: nam propterea et infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortia, etc. » Quamvis ista non sapuerit Leofricus decimus abbas S. Albani in Anglia, qui, ut scribit Matthaeus Parisius ( Vitae viginti trium abbatum S. Alb. ), « acceptor fuit personarum: nullum nisi genere clarum, vel saltem legitimum in monachatum admisit, asserens ignobiles et illegitimos, ignotos maxime et instabiles, ad enormia fore proniores. » At longe aliter sentiebat S. Fulgentius (In ejus Vita, apud Boll., 1 Januar.), qui « quos multa largiendo de temporali fame liberabat, renuntiare saeculo sapienter admonendo faciebat,", + "candidate_score": 0.628166, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3410", + "psc_text": "monasterio S. Theoderici factae anno 1184 (Histor. ms. S. Theod.) ex quatuordecim monachis octo presbyteri, tres diaconi et tres subdiaconi recitantur. Tandem Clemens V in concilio Viennensi ad ampliationem cultus divini statuit « quod monachi quilibet ad monitionem sui abbatis se faciant ad omnes ordines sacros, excusatione cessante legitima, promoveri. » Qui dignus sit sacerdotio fungi. ] Hanc dignitatem sed sacerdotii meritum in tribus potissimum constituit Alexander III in concilio Lateranensi, cap. 3, ubi sic loquitur: « In cunctis sacris ordinibus et ecclesiasticis ministeriis aetatis maturitas, gravitas morum, et litterarum scientia inquirenda est. » Id quod summo studio observari rogabant monachi Fuldenses in libello supplici ad Carolum Magnum, postulantes (Num. 2) ut « illi ad sacrum ordinem eligantur qui eruditi sunt verbo et sancta conversatione probati, et nec fures, nec scelerati, et qui sacerdotii juris penitus sunt ignari. » Ad aetatem vero quod spectat, exstat Petri Venerabilis statutum (Statut. 43),", + "candidate_score": 0.62791, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3319", + "psc_text": "observatione regulae, vel de gradibus probationis. Atque ita « cum clericus aliquis ad S. Pachomium, ut monachis ascriberetur, accedebat, ordini quidem ejus deferebatur reverentia, quemadmodum divina lex praescribit nobis: quantum vero ad observationem canonis fratres obligantis, praestabat illam aeque ac caeteri, » ut habent acta S. Pachemii, n. 18. Ut sit sicut scriptum est: Amice, ad quid venisti? ] Subaudiendum est, hoc age, quibus verbis se ipse excitare solebat S. Bernardus, qui, referente Guillelmo abbate (Lib. I de ejus Vita, c. 4), « hoc semper in corde, frequenter etiam in ore habebat: Bernarde, Bernarde, ad quid venisti? » Et S. Arsenius: « Arseni, propter quid existi? » Observat autem hic Hildemarus haec Christi Domini ad proditorem discipulum verba duobus modis sumi posse; nam « alii dicunt quia dolentis vox est, quasi dolenter dixisset Dominus: Amice, ad quid venisti? id est ad quod scelus dillapsus es? Venisti discipulus tradere magistrum, servus", + "candidate_score": 0.627861, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2673", + "psc_text": "Benedicti Biscopi n. 18. His adjungendus est Beda Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipulus in ejus Vita n. 2 (Saec. III Ben.), in Girwensi monasterio « infantulus bonae spei et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur . . . . . Et cum in Latina erudiretur lingua, Graecae quoque peritiam non mediocriter percepit. » Neque vero in sola Latinae et Graecae linguae scientia profecit, sed in omni etiam artium liberalium disciplina; id quod testantur varia quae post se reliquit et hactenus perseverant omnigenae doctrinae monumenta. Porro quam infantulus acceperat doctrinam, eamdem factus in eodem monasterio magister fratribus suis postea reddidit. Viguisse etiam in coenobiis monachorum Britanniae minoris (Armoricam vocant) litterarum scientias, colligimus ex Vita S. Judoci (Saec. II Ben.) n. 3. 639 Quod si inde gradum faciamus in Hispaniam, idem et ibi reperiemus obtinuisse institutum. Nam cum S. Hildephonsus Toletanus episcopus (In ejus Vita num. 2, ibid.) « sub", + "candidate_score": 0.627796, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2313", + "psc_text": "ejus paupertas, ut commode emi non possit. Ita fere Boherius. Aut multo minus, aut ex toto nihil. ] Si tantilla erat hemina vini, ut vult dissertator, quomodo multo minus reperiri posset? Benedicant Deum qui ibi habitant, et non murmurent. ] « Si quis enim murmuraverit ob cibum, inquit S. Basilius, obnoxius est judicio eorum, qui murmuraverunt in deserto. » Ex hoc porro loco non male infertur S. P. Benedictum non uni Cassinensi coenobio Regulam scripsisse, sed toti mundo promulgandam spiritu prophetico praeviderat. Vide Haeften., lib. II, tract. 6, disq. 3. CAPUT XLI. Quibus horis oporteat reficere fratres. 552 A sancto Pascha usque ad Pentecosten, ad sextam reficiant fratres, et ad seram coenent. A Pentecoste autem tota aestate (si labores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat) quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam: reliquis vero diebus ad sextam praudeant. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint,", + "candidate_score": 0.627578, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1846", + "psc_text": "» Nostros vero quod spectat S. Salaberga, Laudunensis abbatissa (In ejus Vit. n. 24, saec. II Bened.) « coquinam, vel reliquas causas [ Forte curas], quae monasticis rebus peragi solent, vicissim suis hebdomadibus ministrabat. » S. Benedictus, abbas Anianensis teste Ardone ejus discipulo, in ejus Vita, num. 14, « laborantibus fratribus ipse aliquando collaborare, aliquando autem eorum ad vescendum decoquere victum, librumque 443 etiam pariter circa coquinam occupatus scribere satagebat; lignamina vero saepe propter penuriam boum humeris propriis cum discipulis deferebat. » De Eigili etiam, Fuldensi abbate, ita scribit Candidus in ejus Vita, n. 24 (Saec. IV Ben., part. I): « Hic quoque, sicut semper facere consueverat, cum consilio et consensu fratrum suorum constituit atque decrevit, ut fratres qui extra monasterium ministeria praevidere noscuntur, fratribus infra monasterium commanentibus per singulas anni septimanas juxta ordinationem praepositi vel decanorum in cibo, et potu, atque aliis quibuslibet commodis monasticae vitae congruentibus, super indictam", + "candidate_score": 0.627533, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3732", + "psc_text": "Vit. Pat. cap. ult.) Vitas Patrum, et Institutiones monachorum Leobardo monacho, ad Majus monasterium recluso direxit, ut eum adversus tentationes praemuniret. Sed et Regula S. Patris nostri Basilii. ] Caesariensis nimirum in Cappadocia episcopi, cujus habemus regulas breviores, et fusius disputatas, et alteram ex utrisque conflatam, quam ex Graeco in Latinum Rufinus Aquileiensis presbyter convertit, cum monasticis Constitutionibus, quas omnes hoc in commentario non semel citavimus: unde miramur Boherium Basilii Regulam, de qua hic S. P. Benedictus, Basilio cuidam monacho a Caesariensi episcopo distincto ascripsisse: nam Regula illa Basilii monachi, quam observant, ut ait, Orientales coenobitae, quamque ipse multoties citat, haudquaquam est alia ab illis quas scripsit Caesariensis episcopus. Quod vero S. Benedictus eum vocat Patrem et suum, non inde sequitur eum militasse sub S. Basilii institutis; sed eum Patrem appellat, vel honoris gratia tanquam antiquiorem, juxta illud S. Augustini: « Honorificentiae causa Patres appellamus eos qui nos vel tempore", + "candidate_score": 0.627231, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2680", + "psc_text": "liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset instituta, tanta meditationis instantia spiritualis scientiae perfectionem conabatur assequi, ut consentiente cum ingenio lectione, duplicato naturae et industriae bono, eruditissima redderetur. Atque ut melius scias quibus potissimum studiis animum informaret, audi Rodulfum ipsius Vitae scriptorem hoc modo prosequentem: Sed et dicta SS. Patrum, et decreta canonum, totiusque ecclesiastici ordinis jura plenitudini perfectionis adjecit. Eo in Parthenone non parvus ancillarum Dei numerus collectus est, quae ad exemplum beatae magistrae, coelestis disciplinae studiis instituebantur, et in tantum doctrina ejus proficiebant, ut plures ex illis postmodum magistrae fierent aliarum, ita ut nulla, aut etiam rara in illis regionibus essent monasteria feminarum quae non", + "candidate_score": 0.627199, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3313", + "psc_text": "presbyteris textum hunc intelligendum esse docet ac probat antiqua monasteriorum nostrorum praxis; nam, ut scribit Petrus Venerabilis (Lib. II, epist. 11), « solebant clerici diversorum ordinum, canonici diversarum professionum, et ipsa Ecclesiae cacumina, episcopi dico, pontificalem dignitatem pro abjecta monachorum vilitate commutare, et de summis ecclesiasticorum honorum gradibus, ad humilem se hujus propositi ordinem inclinare. » Cui exemplo esse possunt S. Arnulfus Metensis, S. Claudius Bisuntinus, SS. Wulframnus et Amatus Senonenses, S. Hidulfus Trevirensis, Leydradus Lugdunensis, Adalbertus Bohemorum apostolus, Leo Ravennensis, Petrus Damiani Ostiensis, Brunus Signiensis, et alii quamplurimi, qui dimissis pontificalibus insignibus, humilem in claustro monachorum habitum gestare non dubitarunt. In monasterio se suscipi rogaverit. ] Acute observat Haeftenus S. P. Benedictum non, ut superius, dixisse converti voluerit, sed se suspici rogaverit; quia censentur clerici jam a saeculo conversi, cum clericalem statum arripiunt: quod probat ex concilio Cabillonensi, c. 5, quo prohibetur, « ne saeculares, qui nondum sunt ad", + "candidate_score": 0.627158, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2909", + "psc_text": "Catellus monachus, et eum postea Urbicus abbas praepositum monasterii Lucusiani sub Bono abbate fieri petiisset, negavit S. pontifex, quia, inquit (Lib. IX, epist. 42), « quod monachus non sit agnovimus: ex parva enim eulogia quam Bonus monachus accepit, partem petendo contentionem facere in itinere minime timuit, quod ex quanta amaritudine cordis descenderit, poterit tua dilectio scire, si Regulam monachorum nosse voluisset. » Antiquiores etiam monachi (Cassian. lib. IV, cap. 16) scribentes aut recipientes absque permissione litteras, congregatis in synaxi fratribus, prostratos in terram veniam postulare jubebant, quandiu culpam abbas indulsisset. Poenae incerti auctoris, apud S. Basilium, num. 49, eos excommunicant; S. Columbanus in Poenitentiali superpositione damnat; S. Isidori Regula, cap. 16, triduana excommunicatione etiam emendandos decernit. Denique in ms. codice 47 bibliothecae Cassinensis inter casus priori reservatos ab annis fere trecentis tertium exstat: « Quod nullus mittat litteram vel ambasciatam extra monasterium, nec ab aliquo ea recipiat sine licentia. »", + "candidate_score": 0.626991, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1081", + "psc_text": "in Reomensi S. Joannis monasterio colligimus ex libro de Translatione et miraculis ejus, n. 1; sed et S. Galli abbatis discipulos post laborem matutinalis officii quiescendi gratia lectos revisisse auctor est Walfridus in Vita S. Gadi cap. 26 (Saec. II). Similiter S. Geremarus abbas Flaviacensis completo officio revertens in dormitorium in stratu suo collocare se consueverat. ut habent ejus acta n. 14. Idem viguisse in Longoretico monasterio discimus ex Visione Baronti, n. 7, saeculo II Bened.; in Pauliacensi sanctimonialium ex Vita S. Austrobertae, n. 15, saec. III, part. I; in Lindisfarnensis ex Carmine Ethilvulfi monachi cap. 10, 21, 22; in monasterio S. Corbiniani ex ejus Vita auctore Aribone n. 3, denique in Suessionensi B. M. Parthenone aliis in ecclesia vigiliis et orationibus insistentibus, aliae post nocturnum officium dormire permittebantur ex Vita S. Drausii episc., n. 17, apud Bolland., 5 Martii. Sed haec merae indulgentiae, et praeter Regulam S. Benedicti, quae", + "candidate_score": 0.626927, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3649", + "psc_text": "Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus. » Similiter S. Dunstanus (In Concord. cap. 1): « Residentibus legatur Regula, vel si dies festus fuerit, evangelium ipsius diei, de qua lectione a priore, prout Dominus dederit, dicatur. » Et Udalricus de capitulo feriae 5 in Coena Domini (Lib. I, c. 12): « Exposita Regulae sententia, jubente domno abbate, consurgit camerarius, etc. » Denique Joannes Trithemius (Praefat. ad lib. Region. claustr.): « Sicut moris est observationibus Bursfeldensibus, cujus unionis et observantiae secundum regulam S. Benedicti sumus, paragraphum unum de eadem Regula, quae nobis capitulariter ter in anno legi consuevit, fratribus meis 875 singulis diebus compellor declarare: super qua subit", + "candidate_score": 0.62681, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2657", + "psc_text": "abbatis Viennensis exemplum (Lib. IV, epist. 11. Vid. epist. 3), in cujus epitaphio ita canit Sidonius Apollinaris: Germani decus et dolor Mamerti, Mirantum unica pompa episcoporum, Hoc dat cespite membra Claudianus. Triplex bibliotheca quo magistro Romana, Attica, Christiana fulsit: 635 Quam totam monachus virente in aevo Secreta bibit institutione. Orator, dialecticus, poeta. Tractator, geometra, musicusque. Doctus solvere vincula quaestionum, Et verbi gladio secare sectas, Si quae catholicam fidem lacessunt. Circa idem tempus Lupus episcopus in prospectu urbis Trecensis construxit sibi monasterium, in quo beatus Polichronius, Virdunensis postea futurus episcopus, erudiendus a parentibus, traditus legitur in Hugonis Flaviniacensis Chronico. Eo loci cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui", + "candidate_score": 0.626517, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_72_74", + "bdc_text": "[ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo . Zurch.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3462", + "psc_text": "versiculus: Coelestem Dominum, mortalem dicito domnum. Sed quod soli tunc abbati competebat domni nomen, nunc omnibus fere monachis promiscue tribuitur; id quod jam tempore Smaragdi abbatis usu receptum fuisse constat ex ejusdem loco supra citato, et apud Cluniacenses ex Udalrico etiam laudato. Etsi credamus non defuisse etiam olim qui utrumque domini et domni titulum respuerint, patres simpliciter appellati. Ita Hilboldus Heriensis abbas ab Ermentario in Translatione S. Filiberti, cap. 1, vocatur pater Hilboldus. Ita Geilo abbas Heriensis in Chronico Trenorchiensi pater Geilo appellatur. Ita Usuardus monachus S. Germani a Pratis ab Aimoino in Histor. Translat. SS. Georgii et Aurelii, num. 6, Usuardus pater 830 dicitur. Denique in Vita S. Anscharii, quem primo nonnum Witmarum appellatum legimus, postea pater Witmarus nuncupatur. Caeterum in subscriptione nominum non solum simplices monachi, sed ipsi etiam abbates proprii nomini frater praemittere solebant. In Chronico Centulensi, lib. IV, Gervinus chartam quamdam ita incipit: Ego frater Gervinus", + "candidate_score": 0.626341, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_604", + "psc_text": "Trithemius quatuor praesertim hominum genera risum dedecere: virgines propter verecundiam; mulieres propter honestatem; infirmos propter defectum, quia validus risus eos offendit; et monachos propter eminentiam status. Lectiones sanctas libenter audire. ] Non dixit libenter legere; sed libenter audire, quia, ut notat Bernardus Cassinensis, nonnulli sunt qui propter defectum visus, aut aliam infirmitatem non possunt legere. Vel etiam, ut ait Trithemius, quia tempore S. P. Benedicti aliqui admittebantur ad habitum, litterarum penitus ignari, qui omnes ne sacrae lectionis fructu privarentur, eas saltem aliis legentibus jubentur audire. Vel etiam libenter audire, liberum et voluntarium cordis assensum his quae leguntur praebendo, eaque opere exsequendo: quid enim prodest multa legere, multaque discere, nisi multa faciamus? Scienti bonum, et non facienti, peccatum est illi. Hic autem non quaslibet S. Benedictus monachis lectiones permittit, sed sanctas, hoc est sacram Scripturam, passiones SS. martyrum, vitas et collationes Patrum, scripta SS. doctorum, quae ad morum aedificationem conducunt, quorum", + "candidate_score": 0.626299, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", + "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", + "candidate_score": 0.626001, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_40_42", + "bdc_text": "- SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3649", + "psc_text": "Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus. » Similiter S. Dunstanus (In Concord. cap. 1): « Residentibus legatur Regula, vel si dies festus fuerit, evangelium ipsius diei, de qua lectione a priore, prout Dominus dederit, dicatur. » Et Udalricus de capitulo feriae 5 in Coena Domini (Lib. I, c. 12): « Exposita Regulae sententia, jubente domno abbate, consurgit camerarius, etc. » Denique Joannes Trithemius (Praefat. ad lib. Region. claustr.): « Sicut moris est observationibus Bursfeldensibus, cujus unionis et observantiae secundum regulam S. Benedicti sumus, paragraphum unum de eadem Regula, quae nobis capitulariter ter in anno legi consuevit, fratribus meis 875 singulis diebus compellor declarare: super qua subit", + "candidate_score": 0.625995, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.625882, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3410", + "psc_text": "monasterio S. Theoderici factae anno 1184 (Histor. ms. S. Theod.) ex quatuordecim monachis octo presbyteri, tres diaconi et tres subdiaconi recitantur. Tandem Clemens V in concilio Viennensi ad ampliationem cultus divini statuit « quod monachi quilibet ad monitionem sui abbatis se faciant ad omnes ordines sacros, excusatione cessante legitima, promoveri. » Qui dignus sit sacerdotio fungi. ] Hanc dignitatem sed sacerdotii meritum in tribus potissimum constituit Alexander III in concilio Lateranensi, cap. 3, ubi sic loquitur: « In cunctis sacris ordinibus et ecclesiasticis ministeriis aetatis maturitas, gravitas morum, et litterarum scientia inquirenda est. » Id quod summo studio observari rogabant monachi Fuldenses in libello supplici ad Carolum Magnum, postulantes (Num. 2) ut « illi ad sacrum ordinem eligantur qui eruditi sunt verbo et sancta conversatione probati, et nec fures, nec scelerati, et qui sacerdotii juris penitus sunt ignari. » Ad aetatem vero quod spectat, exstat Petri Venerabilis statutum (Statut. 43),", + "candidate_score": 0.625219, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2670", + "psc_text": "gratia monachi destinarentur, sicuti discimus ex Vita S. Frodoberti abbatis Cellensis n. 6. Hoc saeculo vigebant in praecipuis, si non in omnibus Galliae monasteriis scientiae: in Longoretico Francardus, ejusdem loci postea abbas, « erat nutritor et doctor filiorum nobilium, » ex visione Baronti n. 11. In Pictaviensi S. Hilarii Aicadrus, postea abbas Gemmeticensis (Ibid.), Ansfrido monacho, sapientia famosissimo, puer ad erudiendum traditus, ex ejus Vita cap. 1 (Ibid.). In Solemniacensi, « susceptum B. Tillonem Elegius sancto Remaclo Solemniacensis monasterii sui abbati tradidit nutriendum atque litteris imbuendum . . . . qui sic tam saecularibus quam divinis institutionibus instruendum . . . . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres", + "candidate_score": 0.625002, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3646", + "psc_text": "in capitulo 874 pronuntietur, ut videre est in concilio Aquisgranensi, canone 69, in libello Supplici monachorum Fuldensium, num. 1, in Vita S. Benedicti Animensis, in Vita S. Odonis, in mss. Germaniae Consuetudinibus, in Historia Relationis S. Walarici, et apud Bernardum Cassinensem, in hunc locum sic scribentem: « Hoc in consuetudinem est conversum apud nos, quod quolibet die unum Regulae capitulum legatur. Imo debet diligenter exponi ad ignorantiam crassam tollendam omnino. Novitii vero totiens debent ruminare legendo, ut totam ex integro sicut psalterium mente perfecte sciant. » Sed et Boherius: « Apud nos, inquit, in capitulo consuevit legi quotidie, et qualibet die infra capitulum istius Regulae, exceptis diebus XII lectionum, et vigiliis festivitatum, quibus pronuntiatur evangelium homiliae, ut in vigilia Paschae, Pentecostes, et similibus. Dividuntur tamen ad instar psalmorum prolixiorum, prooemium hujus Regulae, cap. 2, 43, 48, 63, 64, 65. Constitutiones vero papales bis in anno legi debent, et semel in", + "candidate_score": 0.624668, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3410", + "psc_text": "monasterio S. Theoderici factae anno 1184 (Histor. ms. S. Theod.) ex quatuordecim monachis octo presbyteri, tres diaconi et tres subdiaconi recitantur. Tandem Clemens V in concilio Viennensi ad ampliationem cultus divini statuit « quod monachi quilibet ad monitionem sui abbatis se faciant ad omnes ordines sacros, excusatione cessante legitima, promoveri. » Qui dignus sit sacerdotio fungi. ] Hanc dignitatem sed sacerdotii meritum in tribus potissimum constituit Alexander III in concilio Lateranensi, cap. 3, ubi sic loquitur: « In cunctis sacris ordinibus et ecclesiasticis ministeriis aetatis maturitas, gravitas morum, et litterarum scientia inquirenda est. » Id quod summo studio observari rogabant monachi Fuldenses in libello supplici ad Carolum Magnum, postulantes (Num. 2) ut « illi ad sacrum ordinem eligantur qui eruditi sunt verbo et sancta conversatione probati, et nec fures, nec scelerati, et qui sacerdotii juris penitus sunt ignari. » Ad aetatem vero quod spectat, exstat Petri Venerabilis statutum (Statut. 43),", + "candidate_score": 0.624602, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2657", + "psc_text": "abbatis Viennensis exemplum (Lib. IV, epist. 11. Vid. epist. 3), in cujus epitaphio ita canit Sidonius Apollinaris: Germani decus et dolor Mamerti, Mirantum unica pompa episcoporum, Hoc dat cespite membra Claudianus. Triplex bibliotheca quo magistro Romana, Attica, Christiana fulsit: 635 Quam totam monachus virente in aevo Secreta bibit institutione. Orator, dialecticus, poeta. Tractator, geometra, musicusque. Doctus solvere vincula quaestionum, Et verbi gladio secare sectas, Si quae catholicam fidem lacessunt. Circa idem tempus Lupus episcopus in prospectu urbis Trecensis construxit sibi monasterium, in quo beatus Polichronius, Virdunensis postea futurus episcopus, erudiendus a parentibus, traditus legitur in Hugonis Flaviniacensis Chronico. Eo loci cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui", + "candidate_score": 0.624401, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3458", + "psc_text": "auctore, qui hunc locum exponens sic scribit: « Sicut tunc apud illos paterna exhibebatur reverentia, ut priores vocarentur nonni: ita nunc apud nos exigitur hodie ut ipsa paterna reverentia priores nostri a nobis vocentur domni. » Id quod viguit etiam apud Cluniacenses, teste Udalrico lib. II, cap. 20. Perseverabat tamen apud nostros Corbeienses nonni appellatio saeculo IX, ut patet ex Vita Anscharii Corbeiensis primum monachi (Saec. IV Ben., part. II), postea episcopi Bremensis, in qua lego: « Socium illi ex vestra fraternitate venerabilis abbas invenit nonnum Witmarum. » Perseveravit 829 et apud Cistercienses, ex libro Usuum cap. 98 et ex Vita Caroli abbatis Villariensis (Bolland., 29 Januar.), cujus haec verba: « Cum videritis nonnum Conradum novitium Villariensem. » Et item: « Una cum nonno Walterio simplici monacho. » Perseveravit et apud Cassinenses usque ad tempora Bernardi Cassinensis, ut constat ex caeremonia pronuntiandi officiales ab eo instituta, quae est hoc modo:", + "candidate_score": 0.624392, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3261", + "psc_text": "unde et S. Augustinus, et ex eo S. Isidorus de monachis loquens dicebat (August. de Opere monach.; Isid. lib. II Offic. eccl.): « Veniunt quoque ex ipsa vita rustica, et ex opificum exercitatione, et ex plebeio labore, tanto utique felicius, quanto fortius 782 educati; qui si non admittantur, grave delictum est: multi enim ex eo numero viri magni imitandique exstiterunt: nam propterea et infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortia, etc. » Quamvis ista non sapuerit Leofricus decimus abbas S. Albani in Anglia, qui, ut scribit Matthaeus Parisius ( Vitae viginti trium abbatum S. Alb. ), « acceptor fuit personarum: nullum nisi genere clarum, vel saltem legitimum in monachatum admisit, asserens ignobiles et illegitimos, ignotos maxime et instabiles, ad enormia fore proniores. » At longe aliter sentiebat S. Fulgentius (In ejus Vita, apud Boll., 1 Januar.), qui « quos multa largiendo de temporali fame liberabat, renuntiare saeculo sapienter admonendo faciebat,", + "candidate_score": 0.623892, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2841", + "psc_text": "sermones in Cassinensi bibliotheca vidit noster Mabillonius. Rodulfus abbas monasterii S. Theodorici prope Rhemos, coram Roberto Flandrensium comite, et Danorum regina Vitam S. Theoderici (Saec. I Ben) jussit legi, ut scribit Adalgisus in lib. Mirac. ejus, cap. 15. Denique Patres congregationis Anglicanae statuunt (In cap. 53), ut « ducatur ad cellam hospitum, ubi a fratre cui mandatur cura hospitum legatur lectio ex I Joan., cap. IV, Charissimi, diligamus, etc., usque ad finem; et dicatur, Tu autem, Domine, et statim prosternat se coram hospite, deosculans terram, quo Christus in eo adoretur juxta regulam. » Secundo, statim post factam in ecclesia orationem, et exhibitum pacis osculum, antequam hospes duceretur in hospitium, fiebat hujusmodi lectio, ut videre est in libro Usuum Cisterciensium (Cap. 87): « Osculentur eos, et postmodum resideant, et lecta sententia, si expositione indiget hospes, exponatur ei; deinde ducatur ad hospitium, vel praesentetur hospitali; fratres autem redeant in claustrum; » et", + "candidate_score": 0.623694, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3319", + "psc_text": "observatione regulae, vel de gradibus probationis. Atque ita « cum clericus aliquis ad S. Pachomium, ut monachis ascriberetur, accedebat, ordini quidem ejus deferebatur reverentia, quemadmodum divina lex praescribit nobis: quantum vero ad observationem canonis fratres obligantis, praestabat illam aeque ac caeteri, » ut habent acta S. Pachemii, n. 18. Ut sit sicut scriptum est: Amice, ad quid venisti? ] Subaudiendum est, hoc age, quibus verbis se ipse excitare solebat S. Bernardus, qui, referente Guillelmo abbate (Lib. I de ejus Vita, c. 4), « hoc semper in corde, frequenter etiam in ore habebat: Bernarde, Bernarde, ad quid venisti? » Et S. Arsenius: « Arseni, propter quid existi? » Observat autem hic Hildemarus haec Christi Domini ad proditorem discipulum verba duobus modis sumi posse; nam « alii dicunt quia dolentis vox est, quasi dolenter dixisset Dominus: Amice, ad quid venisti? id est ad quod scelus dillapsus es? Venisti discipulus tradere magistrum, servus", + "candidate_score": 0.623316, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_11_13", + "bdc_text": "Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ; Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3626", + "psc_text": "non ignorabat: legerat enim ne quis in alicujus episcopio ecclesiam construeret, altare erigeret, sine licentia sui episcopi; » et in Vita Rabani (Saec. IV, part. II), « qui per cellas quoque fratrum sibi commissorum et per alia multa loca ad se pertinentia, in quibus prius non erant, ecclesias cum permissione episcopi sui construxit, quas collectis undecunque SS. reliquiis, eorum nomine et honore consecrari fecit. » Vide Vitam S. Theuderii abbatis Viennensis, n. 7, saecul. I, p. 680. « Posterioris habemus exempla in antiquis Patrum Apophtegmatis (Mon. Eccles. Graec. tom. I), in quibus S. Antonius, reperto ad construendum monasterium loco, dixit: « Oremus, atque hic statuamus crucem, ut ibidem aedificent, qui aedificare volunt; » in Vita S. Botulfi abbatis, ubi anonymus loquens de constructione monasterii Ikanhoensis ab eo facta (Saec. III Ben.), « in Christi, inquit, cruce praefigitur signum coelestis potentatus, et construitur aula divini incolatus; » in Historia translationis S.", + "candidate_score": 0.622712, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3649", + "psc_text": "Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus. » Similiter S. Dunstanus (In Concord. cap. 1): « Residentibus legatur Regula, vel si dies festus fuerit, evangelium ipsius diei, de qua lectione a priore, prout Dominus dederit, dicatur. » Et Udalricus de capitulo feriae 5 in Coena Domini (Lib. I, c. 12): « Exposita Regulae sententia, jubente domno abbate, consurgit camerarius, etc. » Denique Joannes Trithemius (Praefat. ad lib. Region. claustr.): « Sicut moris est observationibus Bursfeldensibus, cujus unionis et observantiae secundum regulam S. Benedicti sumus, paragraphum unum de eadem Regula, quae nobis capitulariter ter in anno legi consuevit, fratribus meis 875 singulis diebus compellor declarare: super qua subit", + "candidate_score": 0.622621, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2844", + "psc_text": "Tertio, haec olim lectio fiebat in auditorio, ut patet ex Vita sancti Guillelmi ducis et monachi Gellonensis (Saec. IV Ben.), ubi narratur quomodo suo susceptus fuerit in monasterio. Ac primo quidem num. 21, longe occurritur ei a fratribus, ducitur ad orationem, ecclesiaeque dona confert. Et postea, num. 22: « Completa oratione, factaque cunctis altaribus 680 sua cuique digna veneratione . . . . itur in auditorium, et osculatis fratribus, lectaque ex more lectione, factoque pro tempore brevi sermone de animae aedificatione, mox vir Dei subinfert, et indicat manifeste cur ipse venerit. » Idem videre est apud Ekkehardum in lib. de Casibus S. Galli cap. 11, ubi referens qua ratione episcopi et abbates ad visitandum S. Galli asceterium missi ab Ottone imperatore recepti fuerint: « Adveniunt omnes, inquit, festive receptis Cives apostolorum responsorium canitur. Abbas in auditorio debilis residens, introductis quidem eis assurgit. Legitur considentibus lectio de charitate et de pedisequa", + "candidate_score": 0.622391, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1362", + "psc_text": "c. 14. Quod nos tepidi utinam septimana integra persolvamus. ] Quibus postremis verbis, paternaque increpatione S. Benedictus stimulos addit discipulis, ut aliquid ad solitum suae devotionis servitium addant: unde satis mirari non possum quosdam monachos, eo quod parvum B. Mariae officium aliquando recitare cogantur, conqueri, quasi nimis prolixa graventur psalmodia, cum vix ulla olim exstiterit monachorum congregatio, quae quotidie illud persolvendum non susceperit, tantaque olim apud nostros augendi officii increverit devotio, « ut in quibusdam monasteriis ultra tria in quantitate Psalteria » ad institutum a S. Patre divini operis cursum adjecerint, ut scribit Boherius: quod certe patet ex his quae retulimus in lib. I de Antiq. monachor. Ritib., c. 2, 3, 4, 9 et 11. Scio equidem aliquos prolixitatem illam in psalmodia non ita probasse, ut sunt Guillelmus abbas S. Theoderici in epistola ad fratres de Monte Dei, et Petrus Blesensis ad monachum quemdam Carthusianum, quem ad Cluniacenses transire meditantem", + "candidate_score": 0.622232, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_40_42", + "bdc_text": "- SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1271", + "psc_text": "Magistri (Cap. 45) ut « In Natali Domini usque ad Epiphaniam omnes antiphonae vel responsoria die noctuque cum alleluia psallantur. » CAPUT XVI. Qualiter divina opera per diem agantur. Ut ait propheta, Septies in die laudem dixi tibi (Psal. CXVIII) . Qui septenarius sacratus numerus a nobis sic implebitur, si matutini, primae, tertiae, sextae, nonae, vesperae, completoriique tempore, nostrae servitutis officia persolvamus, quia de his horis diurnis dixit: Septies in die laudem dixi tibi. Nam de nocturnis vigiliis idem ipse propheta ait: Media nocte surgebam ad confitendum tibi (Ibidem), Ergo his temporibus referamus laudes Creatori nostro super judicia justitiae suae; id est matutinis prima, tertia, sexta, nona, vespera, completorio, et nocte surgamus ad confitendum ei. COMMENTARIUS. Agit praesertim hoc capitulo S. P. Benedictus de canonicarum horarum numero, de quibus priusquam Regulae textum expendamus, nonnulla praemittenda sunt. Certe mos semper in Ecclesia viguit, certis statisque horis Deo quotidie laudes persolvendi, licet", + "candidate_score": 0.621746, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_32_34", + "bdc_text": "Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1989", + "psc_text": "Fructuosus in Regula, cap. 5, et alii nonnulli. Ubi etiam quaedam observanda sunt circa carnium esum. Primo, auctor est Hildemarus hanc fuisse in Francia consuetudinem, ut ante infirmis carnes non praeberentur, quam ipsi ab aegritudine surgerent; tantumque illis postea ministratas usque dum pristinas vires recuperassent: quas ubi restaurassent, revertentibus ad refectorium cellerarius per duos tresve dies delicatoria cibaria ministrabat. Sed hanc consuetudinem postea abrogatam fuisse saltem in quibusdam monasteriis patet ex mss. Consuetudinibus S. Benigni Divionensis, in quibus haec leguntur (Cap. 46): « Quisquis fratrum ita coeperit infirmari, ut conventum tenere non possit, nisi infans sit, prius in capitulo veniam petit; surgensque haec verba ei qui capitulum tenet dicit: Infirmus sum, et non possum sequi conventum. Tunc dicit ei qui capilum tenet, ut extra chorum quiescat donec videat utrum ejus melioretur valetudo. Cum vero biduum vel triduum transierit, si non melior ejus valetudo fuerit, iterum veniam petit, et dicit quia", + "candidate_score": 0.621626, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_0_2", + "bdc_text": "Salus . 16 . septembris UracumZum Uracher \"Götzentag\" vom 10 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2366", + "psc_text": "legatur, bibant. » Vide Udalricum, lib. I, cap. 41; lib. Usuum Cisterc., cap. 80, de bibere post vesperas, et lib. I de Antiq. monach. Ritibus, cap. 2. Et quod faciunt fratres absque justa murmuratione faciant. ] Justa murmuratio ex Smaragdo illa dicitur quam non voluntarie, aut non sine causa, sed inviti et coacti monachi faciunt. Ab idibus autem Septembris, etc.] Hic non parum torquentur commentatorum ingenia in conciliendo hoc loco cum cap. 48, ubi S. P. Benedictus praescribit ut a Pascha usque ad calendas Octobris . . . . post sextam surgentes a mensa pausent in lectis suis. Nonnulli, ut refert Hildemarus, existimaverunt hunc a S. P. Benedicto locum scriptum esse pro non laborantibus in agris, qui ab idibus Septembris inchoare debent jejunia; caput vero 48 pro laborantibus in agris, quibus sanctus Pater permisit usque ad calendas Octobris perinde ac tota aestate reficere ad sextam. Ita inter alios Smaragdus: «", + "candidate_score": 0.621597, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2459", + "psc_text": "Dei in oratorio celebratur, ante fores oratorii prostratus jaceat.] Ante fores, inquit, oratorii, non intra oratorium ipsum; « quia, infit Bernardus Cassinensis, intus non debet intrare, nisi a vinculo excommunicationis absolutus. » Id quod eam confirmat sententiam quae S. Benedictum de excommunicatione ecclesiastica locutum fuisse cap. 25 existimat. Similem pene poenam in negligentes tardeque venientes ad opus Dei statuerant antiqui Mesopotamiae monachi; si quis enim in eam incurrisset culpam, is, teste Cassiano (Lib. III, c. 7), « Oratorium introire non audebat, nec semetipsum admiscere psallentibus; sed congregationis missam stans pro foribus praestolabatur, donec egredientibus cunctis, submissa in terram poenitentia, negligentiae suae vel tarditatis impetraret veniam. » Quamvis non a solis priscis monachis id poenitentiae genus acceperit S. Benedictus, sed a primis Christianis, quibus moris erat ut poenitentes pro foribus ecclesiae in poenitentiae luctu jacerent seu starent, pro diverso ecclesiarum usu. Qua de re vide Menardi notas in Concord. Regul., cap.", + "candidate_score": 0.621552, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2659", + "psc_text": "ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: « In cujus monasterio ego fui. » His etiam adjiciendus est S. Maglorius, qui, ut habetur in ejus Vita n. 1, « tam artium liberalium quam et divinorum eloquiorum » scientiam ab Eltuto edoctus est. Neque id singulare tantum exstitit Eltuto, cum circa idem tempus S. Maclovius puer (Vita S. Maclovii, n. 1, saec. I Bened.) Brendano abbati, « eo tempore viro sanctitate et scientia famosissimo, litteratoriae » imbuendus disciplinae traditus sit. Nec mihi dubium est olim Britanniam, ut fidei mysteriis, ita litterarum scientiis institutam fuisse a monachis, agente S. Patricio ejusque discipulis, qui primi in Hibernia verbi divini semina diffuderunt.", + "candidate_score": 0.621412, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_40_42", + "bdc_text": "- SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2557", + "psc_text": "] Occupari debent, inquit: si debent, ergo legitime non excusantur ab opere manuum quotidiano. Ita censet Petrus Boherius in secundo commentario hunc ad locum sic scribens: « Debent, id est tenentur, quoniam monachis necessitatem importat, ut dicetur infra. Sed nonne enim qui sub Regula Pachomii, Basilii, Augustini, et Francisci militant, suis debent etiam manibus operari? Sic, inquam, cum utraque ipsorum Regula de labore manuum expressam fecit mentionem: Omnes quidem Religiosos decet ac convenit sibi victum suis laboribus procurare, ut dicetur inferius, et probat hoc idem clarius Augustinus in libro de Opere monachorum, ubi respondet dicentibus se habere, aut velle litterarum studiis aut praedicationibus insudare, » Et infra refert Basilii Caesariensis episcopi sententiam ad quemdam Syncleticum (Cassian. lib. V, cap. 19): « Qui cum renuntiasse se diceret huic mundo quaedam sibi de propriis facultatibus reservarat, nolens exercitio manuum suarum sustentari, et humilitatem veram nuditate, et operis contritione, monasteriique subjectione conquirere: Et", + "candidate_score": 0.6212, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3455", + "psc_text": "non enim dicit priores juniores fratres nominent, sed juniores suos, id est sibi inferiores in ordine professionis: unde contingere potest ut unus et idem monachus frater et nonnus vocetur, frater ab antiquiore, nonnus ab inferiore. Certe saeculo XII Joannes sacerdos et monachus frater Joannes appellatus legitur in Vita S. Aiberti num. 7 (Bolland., 7 Aprilis). Alius tamen usus viguit apud Cluniacenses, in quorum antiquis Consuetudinibus reperio (Lib. II, c. 20): « Si quem fratrem appellat, nunquam puro nomine appellat, nisi domnus adjungat; et pueros fratres nominat. Item proprium nomen dicturus, semper frater praemittit. » Quare autem juniores S. Benedictus appellari voluerit fratres, ita explicat Hildemarus: « Bene fratres jussit appellari, quia uno sacro fonte baptismatis sunt renati, et uno Spiritu sanctificati, et unam professionem professi sunt, et unam remunerationem adipisci desiderant, et una matre, id est sancta Ecclesia editi sunt. » Aliquid simile habet Bernardus Cassinensis. Vide Haeftenum, lib. III,", + "candidate_score": 0.621141, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", + "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", + "candidate_score": 0.620919, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2676", + "psc_text": "Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi cultum adduxisset, proximas adhibuit curas ut publicas scholas constitueret, « in quibus, ut loquitur Mabillonius noster (Praef. ad saec. III Bened., n. 38), inculta et efferata gens paulatim duros mores deponeret, et mansuetioribus sanctioribusque exculta disciplinis, humanius saperet. Non ignorabat S. Bonifacius quantum id novitiae fidei interesset: eo curas suas direxit, et in Fritislariensi primum asceterio, postea in Fuldensi, tum Trajecti ad Rhenum, aliisque in locis publicas aperuit scholas. Atque ne id genus exercitii eo mortuo insuper haberetur, scripsit epistolam ad Fulradum, magnae tunc in regno Francorum auctoritatis, in haec verba: Deprecor celsitudinem regis nostri pro nomine Christi Filii Dei,", + "candidate_score": 0.620644, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", + "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", + "candidate_score": 0.620419, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3650", + "psc_text": "consurgit camerarius, etc. » Denique Joannes Trithemius (Praefat. ad lib. Region. claustr.): « Sicut moris est observationibus Bursfeldensibus, cujus unionis et observantiae secundum regulam S. Benedicti sumus, paragraphum unum de eadem Regula, quae nobis capitulariter ter in anno legi consuevit, fratribus meis 875 singulis diebus compellor declarare: super qua subit animum colligere, et de sanctorum promptuariis mendicare, ut loquens habeam ad manum quod placeat audientibus. » His adde summorum pontificum constitutiones. Gregorius IX: « Quia, inquit, in multis monasteriis a paucis intelligitur Regula cum legitur, praecipimus ut lectio Regulae, quae legitur in capitulo, propter minores statim in vulgari exponatur ab ipso qui capitulum tenet, vel ab illo cui duxerit injungendum. » Idem habent Clemens V in sua decretali, et Benedictus XII in sua constitutione. Hinc Cistercienses Congregationis Reformatae in Hispania, in capitulo generali anni 1557, Ludovico de Estrada injunxerunt ut commentarios super Regulam S. Benedicti scriberet, « quibus abbates in", + "candidate_score": 0.620368, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3660", + "psc_text": "collectam intelligunt, non ultimam cujuscunque horae canonicae orationem. Econtra Petrus Boherius hunc locum exponens ad verbum semper, « id est, inquit, in omnibus horis canonicis. » Et ita usus obtinuit non solum apud nos, sed etiam apud Camaldulenses et tenacissimos Regulae ad litteram observatores Cistercienses, teste Juliano Parisio in libro de prima vivendi ratione Cisterciensium, parte III, cap. 4, § I. Et ratio est quod sicut absentium ministerium omnibus in claustro remanentibus proficit, par quoque erat, ut totius congregationis orationes absentibus prodessent. Qualis autem esset illa commemoratio, S. Pater non explicat: unde et varius ubique usus obtinuit: de quo vide Haeftenum, in lib. II, tract. 4, disq. 3, et Menardum hic. Revertentes autem de via fratres, ipso die quo redeunt, etc.] Ex hoc loco recte inferunt commentatores, sic omnia a viatoribus peragenda esse negotia, ut multa adhuc hora revertentes, monasterium ingrediantur saltem ante completorium. Ita 878 Hildemarus, Bernardus Cassinensis et", + "candidate_score": 0.620199, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2393", + "psc_text": "facile negligerent. » 571 Sed in contrariam abit sententiam Petrus Boherius, qui relatis supra citatis Bernardi Cassinensis verbis addit: « Sed ista expositio mihi non placet; nec servitorum exspectatio eam juvat, licet contrariam practicetur saltem apud nos. » Et certe si ex sequentibus sancti Benedicti verbis de ejus mente judicium ferre liceat; parvum istud intervallum non poterat esse nisi nullum. Nam paulo post addit: « Si autem jejunii dies fuerint, dicta vespera parvo intervallo mox accedant ad lectionem; » quae verba prioribus omnino opponuntur. Maxime cum istud diebus jejunii parvum intervallum haud dubium coena, quae post vesperas agebatur cum duplex esset refectio, consumebat. Nec urget in contrarium coena servitorum, quam dum fit lectio collationis, accipere possunt. Sane Hildemarus nullum vult servari intervallum, ubi fratres tardius solito coenare contingit: « Et hoc notandum est, inquit, si tempore nubili fallitur vespera, id est plus tarde quam aliis diebus, non debet intervallum inter", + "candidate_score": 0.620166, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_0_2", + "bdc_text": "Salus . 16 . septembris UracumZum Uracher \"Götzentag\" vom 10 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1042", + "psc_text": "mensis praecedentis incipiant numerari, merito hic quaeri posset qua ratione iste locus a calendis Novembris intelligendus sit; an scilicet a die 16 Octobris, quo incipiunt numerari Novembres calendae, eo nimirum modo quo cap. 48 calendas Octobris pro die 14 Septembris usurpat; an vero a prima die Novembris, in quem incidunt ipsae calendae. Hildemarus ad usum forte sui temporis respiciens, existimat per calendas Novembris intelligendam esse dominicam primo mensis Novembris diei proximiorem, sive primo Novembris die, sive ante, sive postea contingat; ita ut si feria 2, 3 aut 4, calendae eveniant, institutus a S. Benedicto ordo dominica praecedente incipiat; si vero feria 5, 6 aut sabbato, a dominica sequente Optima sane explicatio, dummodo tempore S. P. Benedicti is fuerit in Ecclesia officii divini recitandi usus, qui ab aevo Hildemari ad nostrum usque perseverat. At cum nobis id non constet, nec aliunde appareat S. Benedictum diem Octobris 16 hic intellexisse; calendas Novembris", + "candidate_score": 0.619833, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_40_42", + "bdc_text": "- SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1158", + "psc_text": "cum septuaginta episcopis, quod probant ex Gratiani decreto dist. 15, cap. Sancta Romana Ecclesia. Ea tamen quae hac de re habentur in dicto Gratiani decreto, in ejus mss. haud reperiuntur; scribitque Theodemarus ante Gregorium papam in Ecclesia Romana Scripturas non esse lectas. Sed et expositiones earum quae a nominatissimis doctoribus orthodoxis et catholicis Patribus factae sunt. ] « Non dixit a nominatis, inquit Hildemarus, sed a nominatissimis; quia fuerunt multi nominati, et tamen in eorum libris inventus est error; et ideo dixit a nominatissimis, ac si diceret, illorum doctorum legant expositiones quorum in libris non invenitur error, sicut est Augustinus, et Gregorius, sive Ambrosius, et caeteri alii Patres catholici. » Nicolao de Fractura doctores nominatissimi sunt Gregorius, Augustinus, Hieronymus, Ambrosius. Addit tamen: « Alii enim doctores, ut est Hilarius, Basilius, Joannes Chrysost., Gregorius Nazianzenus, Beda presbyter, nominatissimi similiter possunt dici, ex eo quod eorum dicta sunt ab Ecclesia approbata, etc.", + "candidate_score": 0.619766, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3160", + "psc_text": "demorari novitium. Cistercienses a die quo cellam novitiorum inhabitat ex lib. Usuum cap. 102. Idem sentire videtur Boherius, dum menses duos in cella novitiorum tirones manere requirit antequam eis primo regula legatur. Bursfeldenses a die quo novitius novitiali veste indutus est. Sed qui forte nonnullis prolixior visus est ad probandos novitiorum mores anni circulus, ab aliis plus aequo brevior judicatus est: cui consequenter alterum annum adjiciendum esse existimavit S. Gregorius papa, Fortunato episcopo Neapolitano sic scribens (Lib. VIII, epist. 23): « Monasteriis omnibus fraternitas vestra interdicat ut eos quos ad conversionem susceperint, priusquam biennium in conversione compleverint, nullo modo audeant tonsurare; sed hoc spatio vita moresque eorum sollicite comprobentur, ne quis eorum aut non sit contentus eo quod voluit, aut ratum non habeat quod elegerit nam cum grave sit inexpertos hominum obsequiis sociari, quis possit dicere quanto sit gravius ad Dei servitium improbatos applicare? » Sed neque hoc spatio contenti", + "candidate_score": 0.619651, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2342", + "psc_text": "I, cap. 18. Dunstanus vero praescribit ut mediante hora quinta cantetur sexta, dehinc manibus lotis adeant mensam. 559 Ante praedictam vero sextam horam non videmus sanctum Benedictum, aut quemquam alium monachorum magistrum aliquid cibi fratribus suis, saltem omnibus, praegustandum concessisse; nonnulli quidem ad nonam aut vesperam refectionem distulerunt; at qui sextam praeveniret invenimus neminem: una est Vita S. Samsonis (Saec. I Bened.), in cujus num. 16 haec lego: « Consuetudo erat in hujus monasterii lege, herbas hortinas per poculum ad sanitatem convenientes fricare, ac singulis fratribus in suis vasculis scyphunculo non grandi ad sanitatem particulatim dividere, ut quando de tertia celebranda veniebant, paratum jam poculum hortinis mixtum herbis reperirent. » Ante hanc autem tertiam horam, ut id etiam obiter observem, quidquam cibi praegustare religio Britannis erat, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, et ex Vita sancti Guthlaci anachoretae, num. 29, saec. III Bened. Et ad seram coenent. ]", + "candidate_score": 0.619643, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2394", + "psc_text": "esset refectio, consumebat. Nec urget in contrarium coena servitorum, quam dum fit lectio collationis, accipere possunt. Sane Hildemarus nullum vult servari intervallum, ubi fratres tardius solito coenare contingit: « Et hoc notandum est, inquit, si tempore nubili fallitur vespera, id est plus tarde quam aliis diebus, non debet intervallum inter coenam et collationem exspectare, aut facere abbas sicut in aliis diebus, quando moderate agitur; sed mox accedere ad collationem. » Aliquod tamen intervallum servabant Cluniacenses, ut patet ex Udalrico, lib. I, cap. 18. Nunc vero Cassinenses ex novis eorum Declarationibus coenant post completorium. Sed non recte. Sedeant omnes in unum. ] Id est simul, sive, ut alii legunt, in unum locum, seu in uno loco. De loco ubi facienda sit collatio, diximus in lib. I de Antiq. monach. Ritibus, cap. 11. Et legat unus collationes. ] Quales descripsit Cassianus. Vel vitas Patrum, aut certe aliquid quod aedificet audientes. ] Quod", + "candidate_score": 0.618855, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_40_42", + "bdc_text": "- SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2556", + "psc_text": "ab antiquis Patribus sancita sententia, operantem monachum uno daemone pulsari, otiosum vero innumeris spiritibus devastari (Cassian. lib. X, c. 23) . Adversus pestiferum hoc virus, cujus varia referunt incommoda cardinalis de Turrecremata in hunc locum, et Haeftenus lib. IX, tract. 1, disq. 1, tria potissimum remedia adhibuerunt patres nostri: orationem, lectionem et laborem, ut videre est in Vita S. Marculfi abbatis num. 11, in Vita S. Wallarici et in Regula Solitariorum cap. 32. Iisdem quoque remediis hoc capite utitur S. Benedictus; unde subjungit: Et ideo certis temporibus occupari debent fratres in labore manuum; certis iterum horis in 612 lectione divina. ] Occupari debent, inquit: si debent, ergo legitime non excusantur ab opere manuum quotidiano. Ita censet Petrus Boherius in secundo commentario hunc ad locum sic scribens: « Debent, id est tenentur, quoniam monachis necessitatem importat, ut dicetur infra. Sed nonne enim qui sub Regula Pachomii, Basilii, Augustini, et Francisci militant,", + "candidate_score": 0.618681, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1509", + "psc_text": "et post eum Regula Magistri c. 12, et Cujusdam ad virgin. c. 18, diximus ad cap. 4 et 5, ubi varias quibus apud veteres monachos plecteretur poenas retulimus. 359 Vel in aliquo contrarius existens S. Regulae, et praeceptis seniorum suorum, contemptor repertus fuerit. ] Quintum hic sextumque casum reponit Bernardus Cassinensis, in quibus excommunicationis medela adhibenda est: scilicet quintum: Si in aliquo contrarius existat quis S. Regulae; sextum: Si praeceptis seniorum suorum contemptor repertus fuerit, sub hac interpunctione Regulae textum scribens: Vel in aliquo contrarius existens S. Regulae, et praeceptis seniorum suorum contemptor repertus fuerit. Cui favent nonnulli codices mss. et antiqua versio Gallica, quae hunc locum ita reddit, ou qu' il soit contraire en aucune chose à la sainte rieule, et qu' il soit trouvè despisant les commendemens de ses enciens. Sed si valeret talis interpunctio, non praeceptis, sed praeceptorum seniorum suorum contemptor legendum esset. Similiter Turrecremata quintum casum,", + "candidate_score": 0.618238, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1143", + "psc_text": "magnis Galliae coenobiis advertisse dum psalmi explentur fratres sedere; interdum fratrum medietatem in uno psalmo sedisse, aliam alternatim in alio. Quod de Sublacensi Boherius, hoc de Cassinensi asserit Bernardus Cassinensis: « Usque hodie, inquit, in psalmis canendis non sedent fratres in monte Cassinensi, licet alibi videam sedentes alternatim per vices, quod et ego non vitupero: istud tamen ut pote magis consonum intentioni P. N. Benedicti magis laudo. » 269 Inter magna illa Galliae monasteria, in quibus fratres sedentes in choro vidisse se Boherius affirmat, recenseri merito posset Cluniacense, in quo si quis « sedere voluerit inter psalmodiam, infit Udalricus, observat ne sedeat juxta alium sedentem, sed ita ut unus stet, et sedeat alter, et invicem exhibere debent occasionem sedendi; » Divionense S. Benigni cujus antiquae Consuetudines mss. eamdem cum Udalrico praescribunt, hoc solum addito, quod unus per duos psalmos sedeat, et alter stet; et Cisterciense in cujus libro Usuum decernitur", + "candidate_score": 0.618171, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1954", + "psc_text": "sed juxta recubans, regulare servitium in auribus aegroti decantabat, » quemadmodum scribit Ingulfus, abbas ejusdem coenobii (Ingulf. in Hist. Croyl., anno 974). In Gemmeticensi pariter Hugoni praecentori in vigilia S. Valentini aegrotanti fratres suggerebant (Baldericus Dol. episc. in Histor. Transl. S. Val., apud Boll. 14 Febr.): « Non poteris ad ecclesiam pergere, quocirca te oportet hic seorsim vesperas celebrare; hic tecum remanebimus, et prout poterimus solemnizabimus. » Haec omnia confirmat Udalricus, lib. III, cap. 29, ubi fratri ad infirmum excubare volenti permittitur, « maxime si est hujusmodi, qui infirmo horas cantet regulares, et venienti ad extrema legat passiones; » et liber Usuum Cisterciensium, cap. 68, quo item sacerdoti matutinas infirmis cantaturo, post inchoatum hymnum choro egredi permittitur. Haec autem praestabant aut in ipso infirmi cubiculo aut in oratorio, 468 quod « domus infirmorum prope debet habere, in quo missam saltem jacendo possint audire, et communionem accipere, » ut loquitur Hildemarus,", + "candidate_score": 0.618163, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2439", + "psc_text": "canonicos transmigravit, pro quibus in concilio Aquisgranensi anni 816 editum hunc canonem reperio (Can. 131): « Qui segniter aut tarde ad matutinum aut aliud quodlibet divinum officium peragendum occurrerit, dignum est ut non cum aliis in choro, sed omnium ultimus, ut certe erubescere discat, in loco hujuscemodi negligentibus a praelatis constituto stet. Foris vero nullatenus remanere praesumat, ne otio et fabulis vacet, et a Dei laudibus penitus alienus existat. » De canonicis etiam cathedralis ecclesiae Parisiensis ita scribit Boherius: « Et scias quod vidi istud observari a canonicis B. Mariae Parisiensis; qui si tarde ad horas veniant, non audent ascendere majorem chorum, sed in inferiori se ponunt. » Quid quod in aula summi pontificis aliquid simile observari videatur, ut testis oculatus Julius Nigronus affirmat (In Regulam XV commun. Societ. Jesu, n. 27): « Vidi, inquit, ego Romae cardinales ipsos, qui missa pontificia inchoata pervenerant in chorum, exhibita cruci et papae", + "candidate_score": 0.618113, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2657", + "psc_text": "abbatis Viennensis exemplum (Lib. IV, epist. 11. Vid. epist. 3), in cujus epitaphio ita canit Sidonius Apollinaris: Germani decus et dolor Mamerti, Mirantum unica pompa episcoporum, Hoc dat cespite membra Claudianus. Triplex bibliotheca quo magistro Romana, Attica, Christiana fulsit: 635 Quam totam monachus virente in aevo Secreta bibit institutione. Orator, dialecticus, poeta. Tractator, geometra, musicusque. Doctus solvere vincula quaestionum, Et verbi gladio secare sectas, Si quae catholicam fidem lacessunt. Circa idem tempus Lupus episcopus in prospectu urbis Trecensis construxit sibi monasterium, in quo beatus Polichronius, Virdunensis postea futurus episcopus, erudiendus a parentibus, traditus legitur in Hugonis Flaviniacensis Chronico. Eo loci cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui", + "candidate_score": 0.617632, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3446", + "psc_text": "Boherius, prius Haeftenus. Fundamentum Boherii est maxime, quia fratres perfecte non convertuntur, nisi per professionem monasticam, per quam tunc primum duntaxat in congregatione suscipi et reputari incipiunt. Contrarium elicit Haeftenus (Lib. III, tract. 3, disq. 6) ex ipso S. Regulae textu, quem ipse S. Benedictus quasi exponens, dicit, ut qui secunda hora diei venerit in monasterium, juniorem se noverit illius esse qui prima diei hora accesserit. Quem locum non de professione, sed de ingressu in monasterium intelligendum esse contendit; cum vix fieri possit ut unus prima hora, alter secunda professionem emittat; sed si plures una hora profiteri necesse sit, eadem hora, non diversis, vota pronuntiare experientia docuerit: quod confirmat auctoritate Petri Walnen, et Walloncapellii, qui idem sentiunt. Et certe ita observatum fuisse olim apud nostros Dionysianos a majoribus accepi. In Institutionibus etiam ordinis Cisterciensis haec lego (Dist. 10, cap. 2, et Antiq. Definit. dist. 11, c. 2): « Novitiorum autem", + "candidate_score": 0.617627, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39_41", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ; ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2605", + "psc_text": "intervalla orationes inserens; dictaque post hoc vespera, corpus reficiet; et sic tempus completorii psallens exspectet. » Denique Statuta Guigonis prioris Carthusiae (Cap. 29): « Spatium a tertia usque ad sextam hieme, et a prima usque ad tertiam aestate manuum operibus deputatur, quae tamen opera brevibus volumus orationibus interrumpi . . . . et quod nonam vesperasque disterminat, manualibus occupatur operibus. » Idem habent antiqua Carthusiensium statuta; in quibus tamen additur (Part. I, cap. 41, n. 20): « Porro a spatiis operibus manuum deputatis 623 utilitatem non intendimus excludere lectionis. » Tandem de S. Stephano abbate Obazinensi primisque ejus discipulis in ejus Vita lib. I, num. 15 ( Tom IV Miscel. Bal. ), legitur: « Labor manuum tam illi quam fratribus assiduus erat et solito gravior, quibus nec totius diei spatium ad hoc sufficiebat, propter quod ipsam plerumque refectionem usque in vesperam differebant, ne ejus intuitu ex diurnis operibus aliquid minueretur.", + "candidate_score": 0.61744, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3580", + "psc_text": "presbyter janitor, teste Palladio (Laus., c. 71); sive, ut loquitur Rufinus (Lib. II de Vitis Patr., cap. 17) senior vir gravis, et de primis electus. S. Willibaldus, ex decem annis, quibus in Cassinensi monasterio vixit monachus, primo anno ecclesiae cubicularius 859, secundo decanus, reliquis octo portarius constitutus dicitur, in ejus Vita, n. 25 (Saec. III, part. II). S. Veremundus abbas Hyrachensis prius monasterii sui janitor exstiterat, uti legimus in ejus Vita, n. 8 (Bolland., 8 Mart.). In monasterio S. Theoderici prope Remos Eilbertus, qui postea abbas Marriliacensis exstitit, ostiarii officio fungebatur, testante Everhelmo in Vita S. Popponis, n. 13 (Bolland., 25 Januar.). In Tegernsensi S. Quirini Fromundus janitor unus ex praecipuis coenobii sui monachis fuisse colligitur ex epistola quam scripsit ad Theodulum episcopum (Anal. tom. IV), qua se excusat quod ratione sui officii ad synodum proficisci haud potuerit. Idem dicendum de Ingelbaudo Vindocinensi portario (Miscel. Bal. tom. II), qui cum", + "candidate_score": 0.617082, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3459", + "psc_text": "Vita Caroli abbatis Villariensis (Bolland., 29 Januar.), cujus haec verba: « Cum videritis nonnum Conradum novitium Villariensem. » Et item: « Una cum nonno Walterio simplici monacho. » Perseveravit et apud Cassinenses usque ad tempora Bernardi Cassinensis, ut constat ex caeremonia pronuntiandi officiales ab eo instituta, quae est hoc modo: « Vicarius ordo postulat ut in hac futura hebdomada canat nonnus Amicus missam; coquinae servitium nonnus Remigius faciat; ad servitium ecclesiae nonnus Jacobus, etc. » Sed de hac voce videsis Menardum, Haeftenum, et Cangii Glossarium. Abbas autem quia vices Christi agere creditur, domnus et abbas vocetur. ] Ubi Bernardus Cassinensis: « Littera ultramontana non habet dominus, sicut littera Cassinensis, sed habet domnus; et sine dubio domnus videtur plus habere reverendae maturitatis, et dominus plus metuendae potestatis. » Bernardum sequitur Nicolaus de Fractura: dominus etiam legit Richardus de S. Angelo. Item Concordia Regularum, codices Victorini, editio Guidonis Juvenalis, Lovaniensis, et Joannes", + "candidate_score": 0.61684, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_3_5", + "bdc_text": "[ ! ] September 1537 s. Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2366", + "psc_text": "legatur, bibant. » Vide Udalricum, lib. I, cap. 41; lib. Usuum Cisterc., cap. 80, de bibere post vesperas, et lib. I de Antiq. monach. Ritibus, cap. 2. Et quod faciunt fratres absque justa murmuratione faciant. ] Justa murmuratio ex Smaragdo illa dicitur quam non voluntarie, aut non sine causa, sed inviti et coacti monachi faciunt. Ab idibus autem Septembris, etc.] Hic non parum torquentur commentatorum ingenia in conciliendo hoc loco cum cap. 48, ubi S. P. Benedictus praescribit ut a Pascha usque ad calendas Octobris . . . . post sextam surgentes a mensa pausent in lectis suis. Nonnulli, ut refert Hildemarus, existimaverunt hunc a S. P. Benedicto locum scriptum esse pro non laborantibus in agris, qui ab idibus Septembris inchoare debent jejunia; caput vero 48 pro laborantibus in agris, quibus sanctus Pater permisit usque ad calendas Octobris perinde ac tota aestate reficere ad sextam. Ita inter alios Smaragdus: «", + "candidate_score": 0.616329, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_32_34", + "bdc_text": "Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1994", + "psc_text": "medium inter utrumque tenent: et ex his alii ab aegritudine surgentes pristinas vires nondum restaurarunt; alii vero ita dispositi sunt ad aegritudinem, ut nisi citius eis succurratur, morbus instet. Quinto, quod S. P. Benedictus carnes quidem infirmis omninoque debilibus permittit, non ad delicias, sed pro reparatione, uti seipse explicat: quapropter si ea sit morbi natura, quae absque carnium esu facile reparari queat, ab his abstinere debet infirmus. Hinc liber Usuum Cisterc. (Cap. 92), « si quis habet infirmitatem quae nec multum eum debilitet, nec comedendi turbet appetitum, ut puta inflatura, incisio membrorum, aut aliquid hujusmodi; hic talis nec super culcitram jaceat, nec consueta jejunia solvat, nec cibos refectorii mutet. » Neque etiam quod S. Pater ait pro reparatione ita stricte sumendum, quasi infirmis, de quorum reparatione, instante morte, desperatur, denegandus esset carnium esus: nam licet vires non reparet, eas tamen utcunque sustentat, vitamque aliquantisper producit. Sexto, istud S. P. Benedicti", + "candidate_score": 0.615773, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2342", + "psc_text": "I, cap. 18. Dunstanus vero praescribit ut mediante hora quinta cantetur sexta, dehinc manibus lotis adeant mensam. 559 Ante praedictam vero sextam horam non videmus sanctum Benedictum, aut quemquam alium monachorum magistrum aliquid cibi fratribus suis, saltem omnibus, praegustandum concessisse; nonnulli quidem ad nonam aut vesperam refectionem distulerunt; at qui sextam praeveniret invenimus neminem: una est Vita S. Samsonis (Saec. I Bened.), in cujus num. 16 haec lego: « Consuetudo erat in hujus monasterii lege, herbas hortinas per poculum ad sanitatem convenientes fricare, ac singulis fratribus in suis vasculis scyphunculo non grandi ad sanitatem particulatim dividere, ut quando de tertia celebranda veniebant, paratum jam poculum hortinis mixtum herbis reperirent. » Ante hanc autem tertiam horam, ut id etiam obiter observem, quidquam cibi praegustare religio Britannis erat, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, et ex Vita sancti Guthlaci anachoretae, num. 29, saec. III Bened. Et ad seram coenent. ]", + "candidate_score": 0.61495, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1851", + "psc_text": "cap. 35, adduntque: « Et non solum ipsi, sed et omnes, qui scutellas in refectorio portant, hanc diligentiam debent habere, ne scutellam ita bassam portent, ut intus possint anhelare, nec aliquam psalmodiae mussitationem interim faciant, ut fundum ipsius nec sordidum sit provideant, ut tutelam frocci ab ipsa custodiant, ut digitum ne intus intingant, caveant. » Generale tamen et pittantiam tam ex Udalrico quam ex praedictis consuetudinibus, non ipsi ex debito, sed cellerarius et alii quibus innuebat ipse, ministrabant. Generale autem, quod dominica, fer. 3, 5, et sabbato serviebant, illud vocabant, quod singulis in singulis scutellis porrigebatur. Pittantia vero, quae fer. 2, 4, 6, illud quod duobus in una scutella ministrabatur ex eodem Udalrico. De Cisterciensibus ita liber Usuum, cap. 108: « Ubi quatuor hebdomadarii coquinae fuerint, duo una die, et duo alia vicissim serviant. » His tamen adjungebatur cellerarius ex cap. 76, in quo sic legitur: « Cellerarius, et coci", + "candidate_score": 0.614748, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2672", + "psc_text": "multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter sacrorum apicum volumina suis auditoribus contraderent, » ex Vita sancti Theodori num. 5. Huetbertus etiam abbas (Ibid.) in Wiremuthensi coenobio « a primis pueritiae temporibus non solum regularis observantia disciplinae institutus; sed et scribendi, cantandi, legendi, ac docendi fuerat non parva exercitatus industria, » ex libro II de Vita S. Benedicti Biscopi n. 18. His adjungendus est Beda Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipulus in ejus Vita n. 2 (Saec. III Ben.), in Girwensi monasterio « infantulus bonae spei et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur . . . . . Et cum in Latina erudiretur lingua, Graecae quoque", + "candidate_score": 0.613815, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2557", + "psc_text": "] Occupari debent, inquit: si debent, ergo legitime non excusantur ab opere manuum quotidiano. Ita censet Petrus Boherius in secundo commentario hunc ad locum sic scribens: « Debent, id est tenentur, quoniam monachis necessitatem importat, ut dicetur infra. Sed nonne enim qui sub Regula Pachomii, Basilii, Augustini, et Francisci militant, suis debent etiam manibus operari? Sic, inquam, cum utraque ipsorum Regula de labore manuum expressam fecit mentionem: Omnes quidem Religiosos decet ac convenit sibi victum suis laboribus procurare, ut dicetur inferius, et probat hoc idem clarius Augustinus in libro de Opere monachorum, ubi respondet dicentibus se habere, aut velle litterarum studiis aut praedicationibus insudare, » Et infra refert Basilii Caesariensis episcopi sententiam ad quemdam Syncleticum (Cassian. lib. V, cap. 19): « Qui cum renuntiasse se diceret huic mundo quaedam sibi de propriis facultatibus reservarat, nolens exercitio manuum suarum sustentari, et humilitatem veram nuditate, et operis contritione, monasteriique subjectione conquirere: Et", + "candidate_score": 0.61321, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2504", + "psc_text": "« Id est in domo cujuslibet artis, » inquit Boherius. Quamvis Paulus Augustinus a Janua, Theobaldus Artaldus, et quaedam versiones Gallicae hunc textum intelligant de mensae ministerio. In pistrino. ] Pistrinum Boherio « est locus ubi farina deponitur, et fit panis. Et haec quidem parare, inquit, monachorum est. » Nimirum per vices olim in quibusdam saltem monasteriis fratres id praestabant, ut patet ex Vita S. Samsonis (Num. 16, saec. I Ben.): « Frater autem ejusdem presbyteri vicissentibus se per ordinem caeteris monachis hujus monasterii pistor effectus est. » Et in Vita S. Austrebertae (Saec. III Ben.): « Erat consuetudo ut vicissim a sororibus coquerentur panes. » 599 Aut fregerit quidpiam. ] Quanta severitate veteres monachi eos plecterent qui aliquid fregissent docet Cassianus his verbis (Lib. IV, cap. 16): « Si quis gillonem fictilem, quem baucalem nuncupant, casu aliquo fregerit, non aliter negligentiam suam quam publica diluet poenitentia; cunctisque in synaxi", + "candidate_score": 0.613072, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2651", + "psc_text": "eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in scriptis Romanis, Graecis et Aegyptiacis. » His, praeter Basilium Magnum, Gregorium Theologum, Joannem Chrysostomum, Ephrem Diaconum, qui non minus doctrina quam vitae sanctimonia eremum illustrarunt, addere possemus etiam insignem et admirabilem Orabbatem montis Nitriae (Ibid., cap. 9), qui a fratribus visitatus « statim convertebatur ad doctrinam, erat enim valde peritus litterarum; » celebrem Evagrium Diaconum (Ibid., c. 86), qui composuit tres libros sacros monachorum; sed praesertim illustrem Silvaniam virginem, quae, ut scribit Palladius (Ibid., c. 143), « erat doctissima, doctrinam amore complexa, noctes uberi oleo a se illuminatas mutabat in dies, omnia antiquorum qui commentarios ediderunt scripta percurrens, Origenis tricies", + "candidate_score": 0.612993, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2556", + "psc_text": "ab antiquis Patribus sancita sententia, operantem monachum uno daemone pulsari, otiosum vero innumeris spiritibus devastari (Cassian. lib. X, c. 23) . Adversus pestiferum hoc virus, cujus varia referunt incommoda cardinalis de Turrecremata in hunc locum, et Haeftenus lib. IX, tract. 1, disq. 1, tria potissimum remedia adhibuerunt patres nostri: orationem, lectionem et laborem, ut videre est in Vita S. Marculfi abbatis num. 11, in Vita S. Wallarici et in Regula Solitariorum cap. 32. Iisdem quoque remediis hoc capite utitur S. Benedictus; unde subjungit: Et ideo certis temporibus occupari debent fratres in labore manuum; certis iterum horis in 612 lectione divina. ] Occupari debent, inquit: si debent, ergo legitime non excusantur ab opere manuum quotidiano. Ita censet Petrus Boherius in secundo commentario hunc ad locum sic scribens: « Debent, id est tenentur, quoniam monachis necessitatem importat, ut dicetur infra. Sed nonne enim qui sub Regula Pachomii, Basilii, Augustini, et Francisci militant,", + "candidate_score": 0.612774, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3732", + "psc_text": "Vit. Pat. cap. ult.) Vitas Patrum, et Institutiones monachorum Leobardo monacho, ad Majus monasterium recluso direxit, ut eum adversus tentationes praemuniret. Sed et Regula S. Patris nostri Basilii. ] Caesariensis nimirum in Cappadocia episcopi, cujus habemus regulas breviores, et fusius disputatas, et alteram ex utrisque conflatam, quam ex Graeco in Latinum Rufinus Aquileiensis presbyter convertit, cum monasticis Constitutionibus, quas omnes hoc in commentario non semel citavimus: unde miramur Boherium Basilii Regulam, de qua hic S. P. Benedictus, Basilio cuidam monacho a Caesariensi episcopo distincto ascripsisse: nam Regula illa Basilii monachi, quam observant, ut ait, Orientales coenobitae, quamque ipse multoties citat, haudquaquam est alia ab illis quas scripsit Caesariensis episcopus. Quod vero S. Benedictus eum vocat Patrem et suum, non inde sequitur eum militasse sub S. Basilii institutis; sed eum Patrem appellat, vel honoris gratia tanquam antiquiorem, juxta illud S. Augustini: « Honorificentiae causa Patres appellamus eos qui nos vel tempore", + "candidate_score": 0.611685, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2313", + "psc_text": "ejus paupertas, ut commode emi non possit. Ita fere Boherius. Aut multo minus, aut ex toto nihil. ] Si tantilla erat hemina vini, ut vult dissertator, quomodo multo minus reperiri posset? Benedicant Deum qui ibi habitant, et non murmurent. ] « Si quis enim murmuraverit ob cibum, inquit S. Basilius, obnoxius est judicio eorum, qui murmuraverunt in deserto. » Ex hoc porro loco non male infertur S. P. Benedictum non uni Cassinensi coenobio Regulam scripsisse, sed toti mundo promulgandam spiritu prophetico praeviderat. Vide Haeften., lib. II, tract. 6, disq. 3. CAPUT XLI. Quibus horis oporteat reficere fratres. 552 A sancto Pascha usque ad Pentecosten, ad sextam reficiant fratres, et ad seram coenent. A Pentecoste autem tota aestate (si labores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat) quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam: reliquis vero diebus ad sextam praudeant. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint,", + "candidate_score": 0.611509, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1081", + "psc_text": "in Reomensi S. Joannis monasterio colligimus ex libro de Translatione et miraculis ejus, n. 1; sed et S. Galli abbatis discipulos post laborem matutinalis officii quiescendi gratia lectos revisisse auctor est Walfridus in Vita S. Gadi cap. 26 (Saec. II). Similiter S. Geremarus abbas Flaviacensis completo officio revertens in dormitorium in stratu suo collocare se consueverat. ut habent ejus acta n. 14. Idem viguisse in Longoretico monasterio discimus ex Visione Baronti, n. 7, saeculo II Bened.; in Pauliacensi sanctimonialium ex Vita S. Austrobertae, n. 15, saec. III, part. I; in Lindisfarnensis ex Carmine Ethilvulfi monachi cap. 10, 21, 22; in monasterio S. Corbiniani ex ejus Vita auctore Aribone n. 3, denique in Suessionensi B. M. Parthenone aliis in ecclesia vigiliis et orationibus insistentibus, aliae post nocturnum officium dormire permittebantur ex Vita S. Drausii episc., n. 17, apud Bolland., 5 Martii. Sed haec merae indulgentiae, et praeter Regulam S. Benedicti, quae", + "candidate_score": 0.609893, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_3_5", + "bdc_text": "[ ! ] September 1537 s. Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1211", + "psc_text": "» inquiunt mss. Consuet. Germaniae. Et lib. Usuum Cisterc. (Cap. 11): « Prima dominica Septuagesimae . . . incipiatur lectio Genesis, vel aliorum librorum, ut diximus, ibi ubi cantor lectiones vigiliarum usque ad quadragesimam debere finire praeviderit. » Et infra (Cap. 16): « Librum Jeremiae prophetae his diebus tam in ecclesia quam in refectorio dividat cantor. » Vide Udal. l. I, c. 1. Finem vero lectionum aut cera apposita, aut ungue codici impresso notabant: « Nullus ad terminum vel ceram apposuit, vel saltem unguibus quantulumcunque signum impressit; sed cuncti omnia quae legenda erant ita sibi nota facere curaverunt, ut quando inopinato legere juberentur, irreprehensibiles apud eum invenirentur, » inquit praefatus lib. de Cura eccles. Caroli Magni: quae verba indicant contrariam apud alios consuetudinem. Redeo ad S. Benedicti textum, qui non modo lectiones, sed etiam responsoria breviari imperata: quod qui fieri possit, non facile est disserere. Existimat Bernardus Cassinensis breviari posse", + "candidate_score": 0.609308, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1749", + "psc_text": "officialium specialia statuta commissi sibi officii e loco ante sanctum adytum sito accipiat; ut consideret, et unde officium desumat, et cui polliceatur se illud administraturam. » Istas autem obedientiae suae claves ad zonam appensas deferre solebant, ut colligimus ex Vita S. Maximini abbatis Miciacensis n. 25 (Saec. I Ben., p. 587): « Cum ergo, ut jam praefatum est, sanctus vir a cingulo solutis clavibus januas aperuisset, etc., » Sed de his satis: ad Regulae textum revertor. Ex quibus abbas breve teneat. ] Breve hoc loco « appellatur scriptura memorialis, quam debet abbas habere in chartulario suo, » inquit Bernardus Cassinensis. Hujusce vocis apud veteres variae fuerunt acceptiones, de quibus audiendus est Baronius: « Ea vox, ait (Ad ann. 142, n. 10), penes antiquos diversae reperitur esse significationis: nam apud Optatum Milevitanum brevis dicitur charta illa in qua conscripta essent bona ecclesiastica, quam nos usitatius dicere solemus inventarium: alio nomine idem", + "candidate_score": 0.609229, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2745", + "psc_text": "statutum quo liberius adimpleret alter Bernardus, abbas Clarevallensis, etiam a scribendis libris abstinebat; unde provocanti amico Guillelmo abbati, ut Petro Abaelardo sese opponens, illius refutaret errores, hunc in modum rescripsit (Epist. 392): « Operae pretium puto, praesertim considerata 656 opportunitate, me atque eos pariter alicubi convenire et conferre de omnibus; idipsum tamen ante Pascha fieri posse non arbitror, ne quod praesens tempus indicit studium orationis impediatur, » Vide lib. III de Antiquis monach. Ritibus, cap. 10. Ciborum et potus abstinentiam. ] Et hanc maxime, ut pote quam ter hoc capitulo commendat sanctus legislator, uti observarunt Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Boherius. Primo enim dixit, abstinentiae operam demus; deinde, ciborum et potus abstinentiam, ac tandem, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, idque super mensuram sibi indictam. Indicta autem mensura in Quadragesima alia non videtur fuisse, quam panis, et forte aqua sola: nam solum panem concessisse innuunt ea quae supra diximus ad", + "candidate_score": 0.609168, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2909", + "psc_text": "Catellus monachus, et eum postea Urbicus abbas praepositum monasterii Lucusiani sub Bono abbate fieri petiisset, negavit S. pontifex, quia, inquit (Lib. IX, epist. 42), « quod monachus non sit agnovimus: ex parva enim eulogia quam Bonus monachus accepit, partem petendo contentionem facere in itinere minime timuit, quod ex quanta amaritudine cordis descenderit, poterit tua dilectio scire, si Regulam monachorum nosse voluisset. » Antiquiores etiam monachi (Cassian. lib. IV, cap. 16) scribentes aut recipientes absque permissione litteras, congregatis in synaxi fratribus, prostratos in terram veniam postulare jubebant, quandiu culpam abbas indulsisset. Poenae incerti auctoris, apud S. Basilium, num. 49, eos excommunicant; S. Columbanus in Poenitentiali superpositione damnat; S. Isidori Regula, cap. 16, triduana excommunicatione etiam emendandos decernit. Denique in ms. codice 47 bibliothecae Cassinensis inter casus priori reservatos ab annis fere trecentis tertium exstat: « Quod nullus mittat litteram vel ambasciatam extra monasterium, nec ab aliquo ea recipiat sine licentia. »", + "candidate_score": 0.608438, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1272", + "psc_text": "id est matutinis prima, tertia, sexta, nona, vespera, completorio, et nocte surgamus ad confitendum ei. COMMENTARIUS. Agit praesertim hoc capitulo S. P. Benedictus de canonicarum horarum numero, de quibus priusquam Regulae textum expendamus, nonnulla praemittenda sunt. Certe mos semper in Ecclesia viguit, certis statisque horis Deo quotidie laudes persolvendi, licet diversas diversa tempora aut loca habuerint consuetudines. Nam bis tantum in 302 die conveniebant Aegyptii monachi, pro nocturnis scilicet vigiliis et pro vesperis ex Cassiani lib. II, c. 2, reliquum diei tempus in cella manibus operando transmittentes, nec tamen psalmodiam intermittentes. Idem in monasterio S. Juliani cognomento Sabae vigebat institutum ex Theodoreti Philotheo cap. 2. In monasterio etiam S. Publii Zeugmatensis die incipiente cantabant matutinos, eodemque desinente vespertinos. Tabennenses monachi tres quotidie persolvebant horas canonicas, vigilias nocturnas, nonam, et vesperas, ut docet Palladius in Lausiaca c. 38. Totidem sabbato et dominica celebrabant Aegyptii monachi, in quibus praeter nocturnas vigilias et", + "candidate_score": 0.608307, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2910", + "psc_text": "S. Columbanus in Poenitentiali superpositione damnat; S. Isidori Regula, cap. 16, triduana excommunicatione etiam emendandos decernit. Denique in ms. codice 47 bibliothecae Cassinensis inter casus priori reservatos ab annis fere trecentis tertium exstat: « Quod nullus mittat litteram vel ambasciatam extra monasterium, nec ab aliquo ea recipiat sine licentia. » Quod si mittentes aut recipientes litteras ita plectebant, quanto magis eulogias, aut alia quaelibet munuscula, quae quidem juxta Regulam Tarnatensis monasterii (Cap. 19) « peregrinis et ignotis deputabuntur, aut certe incendio cremabuntur. » Recipientes vero aut mittentes ad minus in capitulo verberentur, ex lib. Instit. cap. gener. ordin. Cisterc., dist. 6, cap. 9. CAPUT LV. De vestiario et calciario fratrum. Vestimenta fratribus secundum locorum qualitatem ubi habitant, vel aerum temperiem, dentur: quia in frigidis regionibus amplius indigetur, in calidis vero minus. Haec ergo consideratio penes abbatem est. Nos tamen mediocribus locis sufficere credimus monachis, per singulos cucullam et tunicam: cucullam,", + "candidate_score": 0.60768, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_34_36", + "bdc_text": "- Lit. : Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1363", + "psc_text": "retulimus in lib. I de Antiq. monachor. Ritib., c. 2, 3, 4, 9 et 11. Scio equidem aliquos prolixitatem illam in psalmodia non ita probasse, ut sunt Guillelmus abbas S. Theoderici in epistola ad fratres de Monte Dei, et Petrus Blesensis ad monachum quemdam Carthusianum, quem ad Cluniacenses transire meditantem ita dehortatur (Epist. 86): « Quid, quaeso, dulcedinis aut devotionis invenies apud eos quibus versa est in nauseam numerosa atque confusa iteratio, atque farsura psalmorum. Paulus dicit: Psallam spiritu, psallam et mente. Si psallentibus non adsit devotio, licet eumdem psalmum millies repetant, non est hic psalmus jucunda decoraque laudatio. » Sed postea zeli sui fervorem paulo temperavit, ad M. abbatem de Evesham sic scribens (Ep. 97): « Fateor quod psalmodiae prolixitas, si ex devotione procedit, saluberrima est; si acediam habet sociam, occupatio tamen est honesta; si vagos excursus mentis omnino non reprimit, per eam saltem studiis honestioribus assuescit. » Caeterum", + "candidate_score": 0.607436, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3634", + "psc_text": "cap. 53, et Sozomenus libro I Histor. cap. 13, abbati Moysi Rufinus libro III de Vitis Patrum num. 109, quod piscibus aqua, hoc monachis claustrum: quemadmodum ergo piscis extra aquam cito exstinguitur, sic monachus extra monasterium facillime perit: adeo ut non mirum sit quosdam Patres etiam consolandorum parentum causa egressum e claustro suis denegasse. Praeclarum habemus ea de re Petri Blesensis in praefata epistola testimonium: « Juxta doctrinam Hieronymi: Sis honestus in domo, sis rarus in publico, si aegrotaverit aut obierit aliquis de tuis parentibus, non sit tibi eorum aegritudo, vel mors egressionis occasio; sine mortuos sepelire mortuos suos. Fallax et proditoria est affectio parentelae. Carnalis amor extra Dei amorem cito te capiet, et affectio mundi, quae jam in te aruerat, in perniciem animi revirescet. » Multa jam ea de re diximus ad cap. 4, quibus etiam addere liceat istud S. Anselmi ad Mabiliam sanctimonialem scribentis (Lib. III, epist. 127):", + "candidate_score": 0.607072, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2669", + "psc_text": "et Ragnacharium Augustanum episcopos, de quibus etiam Jonas in Vita sancti Eustasii, num. 5, quo quidem praeceptore adeo profecit Agilus, ut « liberalibus disciplinis enucleatius imbutus, multos sua facundia erudierit, plurimos catholicae fidei puritate illustrarit, nonnullos etiam luculentissimis documentis, postposita altitudinis pompa, sub professione sacrae religionis idoneos reddidit. » Neque vero saeculo duntaxat sexto sub Columbano, sed etiam septimo 638 sub Walberto, Columbani post Eustasium successore, Luxovii floruerunt litterarum studia (Saec. II Ben.). Eo scilicet abbate, « tam in religionis apice quam etiam in perfectione doctrinae » prae omnibus Galliae monasteriis Luxoviense fulgebat coenobium, ut etiam ex aliis coenobiis eruditionis gratia monachi destinarentur, sicuti discimus ex Vita S. Frodoberti abbatis Cellensis n. 6. Hoc saeculo vigebant in praecipuis, si non in omnibus Galliae monasteriis scientiae: in Longoretico Francardus, ejusdem loci postea abbas, « erat nutritor et doctor filiorum nobilium, » ex visione Baronti n. 11. In Pictaviensi S. Hilarii Aicadrus,", + "candidate_score": 0.606462, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_3_5", + "bdc_text": "[ ! ] September 1537 s. Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2367", + "psc_text": "refert Hildemarus, existimaverunt hunc a S. P. Benedicto locum scriptum esse pro non laborantibus in agris, qui ab idibus Septembris inchoare debent jejunia; caput vero 48 pro laborantibus in agris, quibus sanctus Pater permisit usque ad calendas Octobris perinde ac tota aestate reficere ad sextam. Ita inter alios Smaragdus: « Quaestio, inquit, oritur quomodo hic ab idibus Septembris jejunandum quotidie dicat, cum in capitulo 48 dicturus sit: a Pascha usque ad calendas Octobris post sextam surgentes a mensa pausent. Quae ita solvitur: Si habuerint opera in agris, vel vindemiant in vineis, ubi per se occupentur, usque ad calendas Octobris ad sextam reficiant. Sin autem non habuerint, ab idibus Septembris generale jejunium inchoatur. » Alii censuerunt illis decem et octo diebus qui ab idibus Septembris ad calendas Octobris intercipiuntur, eodem se modo gerendum esse ac feria quarta et sexta tota aestate, hoc est ut post sextam dormiant; deinde missam sic decantent,", + "candidate_score": 0.605435, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3168", + "psc_text": "cap. 2. Vide Petri Blesensis epist. 13. Nec collum excutere de sub jugo regulae, quam sub tam morosa deliberatione licuit excusare aut suscipere. ] Ad hunc locum respicere videtur Petrus Blesensis ad E. priorem de monasteriolo scribens in haec verba (Epist. 131): « Quandoque in arbitrio fuit jugum Domini non recipere, semel autem acceptum non licebit abjicere: Deus ergo nunc exigit oblatum, qui non exegerat offerendum: voluntas in necessitatem translata est, et vinculo professionis arctaris reddere vota, quae distinxerunt labia tua. » Suscipiendus autem in oratorio coram omnibus promittat de stabilitate sua et conversione morum suorum, et obedientia coram Deo et sanctis ejus. ] Formam hic substantiamque professionis monasticae S. P. Benedictus exprimit; cujus varias et ab antiquis nobis relictas hic referre haud erit fortassis abs re. Ex epistola Theodemari abbatis Cassinensis ad Carolum Magnum. In nomine Domini. Promitto me ego ille in sacro monasterio B. martyris, sive confessoris ill.,", + "candidate_score": 0.60543, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3353", + "psc_text": "Ita Petrum Abaelardum in Cluniacensi stabilitate firmata, ad altiorem gradum Petrus Venerabilis extulit, ut ipse docet ad Eloysam scribens. Ex hoc tamen loco Haeftenus recte infert (Lib. IV, tract. 2, disq. 5) communi jure peregrinum hunc monachum ultimo collocandum loco. Et certe in Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii, et alterius Macarii, haec lego (Cap. 13): « Ille vero monachus quantos fratres in alio monasterio invenerit, tantos se noverit habere priores; nec attendendum est qui fuit antea, sed probandum est qualis esse coeperit. » Caveat autem abbas ne aliquando de alio noto monasterio monachum ad habitandum suscipiat 804 sine consensu abbatis ejus, etc.] Haec fuit antiqua et constans priscorum monachorum praxis, conciliorum, summorum pontificum, monasticarumque regularum decretis confirmata. Concilium Agathense, cui praefuit S. Caesarius Arelatensis episcopus, ita habet (Can. 27): « Monachum nisi abbatis sui aut permissu, aut voluntate, ad alterum monasterium commigrantem, nullus abbas aut suscipere aut retinere praesumat. »", + "candidate_score": 0.605064, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 2, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani", + "max_score": 0.679058, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1443", + "psc_text": "tanto magis quanto quisque esset tardior, aut concidi ferulis magistrorum, aut indoctos imperitosque manere; fatuos vero nec magistris dari, sed dolendos ridendosve nutriri; infantes, antequam quidquam mali possent velle vel agere, agitari morbis, torqueri doloribus, medicamentis curari cruciantibus, a daemonibus vexari, exspirare superantibus cladibus. Si vero haec exhorrens credere nollet Ambrosius, et responderet haec omnia, si nemo peccasset, nullo modo futura fuisse in tantae beatitudinis loco, ubi nec post peccatum esse potuerunt, ejectis inde illis, quorum praevaricatione mala ista secuta sunt; ac per hoc de miseria venire mortalium, quae nulla esset, nisi gravissimo peccato primi hominis natura humana vitiata atque mutata hoc saeculum tot tantisque calamitatibus plenum propagare meruisset; ubi nec redempti, jam sempiternae salutis pignore accepto, malis hujusmodi carent; sed cum de hoc saeculo exierint, tunc carebunt: si ergo talia responderet Ambrosius, praeclaris syllogismis vestris prohiberetur haec dicere, ne scilicet concupiscentia carnis vituperata, et originali peccato credito, nuptiae damnarentur,", + "candidate_score": 0.679058, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_54_56", + "bdc_text": "Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f;", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1497", + "psc_text": "constat, nullum ei negotium fuisse cum traduce, quae nequaquam universos, sed plerosque percellit. Igitur ostenso nihil de ea spectare ad profanam opinionem, ipsius libri suffragio scriptoris ejus sanitas asseratur. Loquitur ad Deum: Misereris omnium, quoniam omnia potes, et dissimulas peccata hominum propter poenitentiam: diligis enim omnia quae sunt, et nihil odisti horum quae fecisti. Quomodo enim posset aliquid permanere, nisi tu voluisses? Parcis autem omnibus, quoniam tua sunt, Domine, qui animas diligis. Bonus enim spiritus tuus est in omnibus: propter quod hos qui errant, partibus corripis, et de quibus peccant admonens alloqueris, ut relicta malitia credant in te, Domine (Sap. XI, 24-XII, 2) . AUG. Quomodo miseretur omnium Deus, cum alia Scriptura dicat, Non miserearis omnium qui operantur iniquitatem (Psal. LVIII, 6) ; nisi quia et in illis quorum non miseretur, omnes homines ita sunt, ut omnia genera hominum intelligantur; sicut dictum est, Decimatis omne olus (Luc. XI, 42) ,", + "candidate_score": 0.659939, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1442", + "psc_text": "ante Pelagium, atque discentem paradisum novum saeculi hujus calamitatibus plenum, quas videmus parvulos perpeti, ubi necesse esset, etiamsi nemo peccasset, carnem concupiscere adversus spiritum; et ne ad illicita ac flagitiosa pertraheret, concupiscere etiam spiritum adversus carnem: quam dissensionem dicere soleret Ambrosius, per praevaricationem primi hominis in hominum vertisse naturam (Lib. 7 in Luc. XII); sed jam sub vobis magistris dicere non auderet? Necesse quoque esset in tali paradiso pallere praegnantes, tolerare longa fastidia, gemere atque ululare parientes; cum diversis vitiis ingeniorum et corporum homines nasci, paucosque cordatos, minore quidem, nec tamen sine labore litteras discere, caeteros tardiusculos sive tardos, et tanto magis quanto quisque esset tardior, aut concidi ferulis magistrorum, aut indoctos imperitosque manere; fatuos vero nec magistris dari, sed dolendos ridendosve nutriri; infantes, antequam quidquam mali possent velle vel agere, agitari morbis, torqueri doloribus, medicamentis curari cruciantibus, a daemonibus vexari, exspirare superantibus cladibus. Si vero haec exhorrens credere nollet", + "candidate_score": 0.655535, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_54_56", + "bdc_text": "Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f;", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_707", + "psc_text": "constat nihil eum de peccato traducis elocutum: quae quamvis copiosa essent, ad probandum nihil Apostolum de naturali (quod esse non potest, et a Manichaeis fingitur) sensisse peccato, ex abundantia tamen etiam distinctionem inculcavit, non omnes omnino Adae praevaricatione pollutos; quandoquidem etiam de his, in quibus pro iniquitate regnaret interitus, invenirentur plurimi, qui a praevaricatione Adae docerentur alieni. AUG. Calumniose, linguose: Omnes homines sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est (Ambrosius, lib. 1 de Poenitentia, cap. 2 vel 3) , qui dixit, Manichaeus non fuit; sed sicut vestri doctoris ore laudatur, inter scriptores ecclesiasticos flos quidam speciosus enituit. Quomodo autem dicis, non omnes Adae praevaricatione pollutos, et, quod pejus est, Apostolo imputas, quod tu insipienter sapis? cum ille dicat, Regnavit mors ab Adam, usque ad Moysen, et in eos qui non peccaverunt, volens intelligi parvulos, qui nulla propria peccata fecerunt: et addat, in similitudine praevaricationis Adae (Rom. V, 14)", + "candidate_score": 0.648993, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_54_56", + "bdc_text": "Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f;", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1498", + "psc_text": "XI, 24-XII, 2) . AUG. Quomodo miseretur omnium Deus, cum alia Scriptura dicat, Non miserearis omnium qui operantur iniquitatem (Psal. LVIII, 6) ; nisi quia et in illis quorum non miseretur, omnes homines ita sunt, ut omnia genera hominum intelligantur; sicut dictum est, Decimatis omne olus (Luc. XI, 42) , id est, omne oleris genus? Quid autem te adjuvat, quod scriptura libri Sapientiae non de omnibus hominibus loquebatur, ubi ait, quod naturalis esset malitia illorum. Neque enim quia de quibusdam, non de omnibus hominibus agebat, ideo etiam fecit intelligi nullos alios esse tales; cum Apostolus dicat, Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri. Israelitas autem illo tempore non quidem etiam ipsos omnes, sed pios, ab his de quibus dictum est, Naturalis malitia eorum, non discernebat natura, sed gratia; propter quod etiam Dei filii sunt nuncupati. Videndum est etiam, quomodo dictum sit, Diligis omnia quae sunt: quoniam sunt", + "candidate_score": 0.647804, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_53_55", + "bdc_text": "Hoc factum est . Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ;", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1497", + "psc_text": "constat, nullum ei negotium fuisse cum traduce, quae nequaquam universos, sed plerosque percellit. Igitur ostenso nihil de ea spectare ad profanam opinionem, ipsius libri suffragio scriptoris ejus sanitas asseratur. Loquitur ad Deum: Misereris omnium, quoniam omnia potes, et dissimulas peccata hominum propter poenitentiam: diligis enim omnia quae sunt, et nihil odisti horum quae fecisti. Quomodo enim posset aliquid permanere, nisi tu voluisses? Parcis autem omnibus, quoniam tua sunt, Domine, qui animas diligis. Bonus enim spiritus tuus est in omnibus: propter quod hos qui errant, partibus corripis, et de quibus peccant admonens alloqueris, ut relicta malitia credant in te, Domine (Sap. XI, 24-XII, 2) . AUG. Quomodo miseretur omnium Deus, cum alia Scriptura dicat, Non miserearis omnium qui operantur iniquitatem (Psal. LVIII, 6) ; nisi quia et in illis quorum non miseretur, omnes homines ita sunt, ut omnia genera hominum intelligantur; sicut dictum est, Decimatis omne olus (Luc. XI, 42) ,", + "candidate_score": 0.644891, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_423", + "psc_text": "in illo fuimus omnes; periit Adam, et in illo omnes perierunt (Lib. 7 in Luc. XV, 24) . Ambrosius est ille, non quicumque de vulgo, cujus imperitam multitudinem non valentem de tuis disputationibus judicare, nimis alta cervice et proterva fronte contemnis: Ambrosius est, inquam, cui nulla ex parte in ipsis litteris saecularibus, de quibus multum inflaris, aequaris; in ecclesiasticis vero quis ille sit, audi vel lege Pelagium doctorem tuum, et noli amare sensum a sensu tanti hujus doctoris alienum. XXXVII. JUL. Et hoc est propter quod maxime, miserantes Ecclesiarum ruinas, ad virorum prudentia illustrium provocamus examen, ut non quid dicatur, sed quid consequenter dicatur appareat. Si enim sub tali concilio disceptaretur; tibi utique non liceret, aut quod negaveras inferre, aut quod affirmaveras denegare: in libro vero tuo, quem nulla pudoris censura castigat, et quod Catholici dicunt, et quod Manichaei, confidenter agglomeras, hac sola opinione contentus, si respondisse dicaris; quid autem", + "candidate_score": 0.644377, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_2033", + "psc_text": "ut audeas praeferre Pelagium praeceptorem tuum: quem tamen ego contra te de Ambrosio tenco testem meum. Pelagius enim dixit, quod ejus fidem et purissimum in Scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere (Pelagius, de Libero Arbitrio, lib. 3). Quem sic tu audes reprehendere, ut quod ait discordiam carnis per praevaricationem primi hominis in nostram vertisse naturam (Lib. 7 in Luc. XII, 53), et quidquid aliud de vitiata per Adam natura humana sensit et dixit, Manichaei affirmes esse commentum. Sane testimonium praeceptoris tui in hoc tanto viro ex parte custodis, quod eum non audes aperte reprehendere: sed cum mihi nominatim conviciaris lingua maledica et fronte proterva, profecto et illum et alios, qui eadem senserunt atque dixerunt, Ecclesiae catholicae magnos clarosque doctores tanto nequius, quanto obliquius criminaris. Ego itaque adversus te et meam defendo et illorum fidem, quos palam times habere inimicos, et invitus pateris judices. Absit autem ut apud tales", + "candidate_score": 0.642056, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_50_52", + "bdc_text": "über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. . Certatum est inter illos toto die , nec potuit inter illos convenire . Postremo iussi sunt , ut singuli suam sententiam scripto altera die exhiberent et simpliciter responderent , scilicet liceretne principi omnes in universum statuas et imagines e templis auferre .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_968", + "psc_text": "Bene me commones quid contra te dicam. Omnes nos certe, sicut dicit Apostolus, manifestari oportet ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum (II Cor. V, 10) . Numquid ab hac universitate parvulos separabis? Dic ergo quid boni per corpus gesserint proprio libero arbitrio, ut recipiant regnum Dei tam magnum bonum: aut quid mali egerint propria voluntate, qui parvuli abalienabuntur ab hac vita Dei. Quod si, ut necesse est, fatearis sine ullis operibus liberae voluntatis, quae gerit quisque per corpus, illos in Christo vivificari; cur non fateris istos in Adam mori, cum scias Adam Christo e contrario esse formam futuri? An clausis oculis os aperies, et dices, illis in quo renati sunt, spiritum profuisse justitiae, et istis in qua nati sunt, carnem non obfuisse peccati? Quis, nisi vos, hoc dicere audebit? Majoris vero aetatis homines quando audiunt vel legunt, unumquemque recepturum secundum", + "candidate_score": 0.637797, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_77", + "psc_text": "beneficentius, liberalius agere, quam ut ipsum inter nos constituam judicem, de quo tui doctoris Pelagii judicium jam tenemus? En adest ille, qui inter latinae linguae scriptores, flos quidam speciosus enituit, cujus fidem, et purissimum in Scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere. Hoc Pelagius de Ambrosio judicavit (Pelagius, de Libero Arbitrio, lib. 3). Quid ergo de hoc quod inter nos agitur, judicavit Ambrosius? Dixi superius ejus de peccato originali sine ulla obscuritate vel ambiguitate sententias: sed si parum est, adhuc audi. « Omnes, » inquit, « sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est » (Ambrosius, de Poenitentia, lib. 1, cap. 2 vel 3). Quid ad ista respondes? Illa de Ambrosio dixit praeclara Pelagius; ista pro me contra te manifesta pronuntiavit Ambrosius: istum reprehende de quo dicit magister tuus, quod eum ne inimicus quidem ausus est reprehendere; et qui sanos judicos quaeris, istum nega sanum, ut te plane", + "candidate_score": 0.62261, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1441", + "psc_text": "etiam se ipsis? Ubi est quod te libere conjectare et pronuntiare promiseras? Ecce nec libera est tua vanitas, et falsa libertas: timuisti enim dicere, quod si his diebus superesset Ambrosius, vobis auditis, primum se ipsum, deinde nos emendaret; sed quasi homo liber hoc mutire formidans, tamen intelligi voluisti. En quo devenerunt hi dies, ut in eis Ambrosius, si hic viveret, disceret se fuisse Manichaeum, et audito Juliano, vel Coelestio, vel ipso Pelagio, esse ulterius non debere, sed ex illa nefaria pestilentia vobis praecipientibus curantibusque sanari. Quale spectaculum animo cogitantis occurrit? quale esset, videre Ambrosium stantem, vel si ille permitteret, sedentem ante Pelagium, atque discentem paradisum novum saeculi hujus calamitatibus plenum, quas videmus parvulos perpeti, ubi necesse esset, etiamsi nemo peccasset, carnem concupiscere adversus spiritum; et ne ad illicita ac flagitiosa pertraheret, concupiscere etiam spiritum adversus carnem: quam dissensionem dicere soleret Ambrosius, per praevaricationem primi hominis in hominum vertisse naturam (Lib.", + "candidate_score": 0.616249, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_7", + "psc_text": "novus haereticus, aequos judices quaeris: quasi tibi videri aequi judices possint, nisi quos vestro errore deceperis. Quem vero judicem poteris Ambrosio reperire meliorem? De quo magister tuus Pelagius ait, quod ejus fidem et purissimum in Scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere? Numquid ergo iste sensu in Scripturis purissimo impurissimi Manichaei dogma retineret, dicens, « Omnes sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est » (Ambrosius, lib. 1 de Poenitentia, cap. 2)? Tu ergo jam judica quam non puro sensu hoc catholicum dogma reprehendas, teque corrigere Ambrosio judicante ne differas. III. JUL. Testimonia tamen Scripturarum, quibus contra nos agi aliquid posse existimant, nonnulla praeterieram, quae me explanatum ire pollicitus eram, ut docerem ambigua quaeque legis verba, quae ab inimicis nostris assumi solent, nec veritati praejudicare perspicuae, et secundum hoc esse intelligenda, quod absolutissimis Scripturae sanctae auctoritatibus et insuperabili ratione firmatur. Siquidem hoc ipso, quam sit divinae legis imperitus", + "candidate_score": 0.614632, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1478", + "psc_text": "conatus, in alium sensum detorquere atque pervertere, quae dixit Ambrosius de his qui nascuntur per commixtionem corporum, non arguens Dei creaturam, sed originale peccatum. Quid mihi obtendis Hieronymum cujus me conviciaris asseclam, de cujus verbis nulla nunc quaestio est? quae tamen verba si posuisses aut ea non habere quod displicere deberet ostenderem, aut intelligentioribus exponenda relinquerem; aut si essent procul dubio contraria veritati, libertate qua dignum est improbarem. Ambrosium respice, quem Manichaeum non audes dicere: cum me propterea dicas, quia de originali peccato ea dico, quae dicit. Nam si propterea non diceres Ambrosium Manichaeum, quia bonam naturam, quia peccata voluntaria, quia nuptias a Deo institutas et a Deo factos parvulos praedicabat; nec me diceres, qui eadem fideliter praedico. Si autem me propterea Manichaeum dicendum putas, quia esse confiteor originale peccatum; hoc etiam ille confitetur: cur non ambos putas? Sed me petulanter dicis, illum latenter opinaris, non veritate distincta, sed exstincta", + "candidate_score": 0.612959, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1443", + "psc_text": "tanto magis quanto quisque esset tardior, aut concidi ferulis magistrorum, aut indoctos imperitosque manere; fatuos vero nec magistris dari, sed dolendos ridendosve nutriri; infantes, antequam quidquam mali possent velle vel agere, agitari morbis, torqueri doloribus, medicamentis curari cruciantibus, a daemonibus vexari, exspirare superantibus cladibus. Si vero haec exhorrens credere nollet Ambrosius, et responderet haec omnia, si nemo peccasset, nullo modo futura fuisse in tantae beatitudinis loco, ubi nec post peccatum esse potuerunt, ejectis inde illis, quorum praevaricatione mala ista secuta sunt; ac per hoc de miseria venire mortalium, quae nulla esset, nisi gravissimo peccato primi hominis natura humana vitiata atque mutata hoc saeculum tot tantisque calamitatibus plenum propagare meruisset; ubi nec redempti, jam sempiternae salutis pignore accepto, malis hujusmodi carent; sed cum de hoc saeculo exierint, tunc carebunt: si ergo talia responderet Ambrosius, praeclaris syllogismis vestris prohiberetur haec dicere, ne scilicet concupiscentia carnis vituperata, et originali peccato credito, nuptiae damnarentur,", + "candidate_score": 0.612317, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_2033", + "psc_text": "ut audeas praeferre Pelagium praeceptorem tuum: quem tamen ego contra te de Ambrosio tenco testem meum. Pelagius enim dixit, quod ejus fidem et purissimum in Scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere (Pelagius, de Libero Arbitrio, lib. 3). Quem sic tu audes reprehendere, ut quod ait discordiam carnis per praevaricationem primi hominis in nostram vertisse naturam (Lib. 7 in Luc. XII, 53), et quidquid aliud de vitiata per Adam natura humana sensit et dixit, Manichaei affirmes esse commentum. Sane testimonium praeceptoris tui in hoc tanto viro ex parte custodis, quod eum non audes aperte reprehendere: sed cum mihi nominatim conviciaris lingua maledica et fronte proterva, profecto et illum et alios, qui eadem senserunt atque dixerunt, Ecclesiae catholicae magnos clarosque doctores tanto nequius, quanto obliquius criminaris. Ego itaque adversus te et meam defendo et illorum fidem, quos palam times habere inimicos, et invitus pateris judices. Absit autem ut apud tales", + "candidate_score": 0.610181, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_298", + "psc_text": "adscribit Manichaeus principi tenebrarum. AUG. « Omnes homines sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est. » Hoc non dixit haereticus immundus Manichaeus, sed catholicus sanctus Ambrosius (De Poenitentia, lib. 1, cap. 2 vel 3). Porro autem Manichaeus nec omnem naturam, in quantum natura est, dicit bonam; nec eam quam dicit naturam malam, ullo modo dicit sanari posse ac fieri bonam: quod catholica fides dicit de natura humana pusillorum atque magnorum, et contra Manichaeos et contra Pelagianos, utrosque diversis morbis, sed pariter insanos. CXVI. JUL. Enimvero credens malos esse homines conditione nascendi, illum eis deputavit auctorem, per quem mali operis crimen a Deo bono separaretur: et quoniam erraverat in definitione peccati, ut putaret naturale esse, quod nisi voluntarium esse non potest; consequenter deinceps malae originis malum est commentus artificem; hic religiosior in Deum, contumacior in naturam. Tu vero dicis, malos quidem nasci, sed Deum esse auctorem malorum: contumacior tu", + "candidate_score": 0.609229, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1487", + "psc_text": "potius adaequatis; magno scilicet praesidio communiti, quasi propterea condideritis haeresim novam, ut quando vos redarguimus, nullis haereticis adaequare possimus. Ego tamen in hac causa, in qua tibi de originali peccato multum videor detestandus, et Manichaeo potius coaequandus, cum Ambrosio sum, velis nolis, quem Jovinianus Manichaeum dicebat, ut tu: sed libere ille, tu subdole. Denique semel ille vincitur, cum Manichaeus non esse demonstratur Ambrosius: tu vero quia voluisti cor duplex habere, bis vinceris. Arguis Ambrosium Manichaeum esse; ostendo non esse: negas te arguere, ostendo te arguere: utrumque autem clarebit ei qui superius quae dixerit legerit. CXXIII. JUL. Verum videamus et caetera. De his quae egimus satis superque lectorem instructum puto, qua virtute vel meorum dictorum aliquid oppugnet, vel opinionem tueatur suam; et ideo non erit necesse scriptorum id omnium repetitione monstrare. Quoniam vix singulos sparsosque versiculos de libro meo proponens sibi, eosque laudans frequenter, nonnunquam etiam titillat suggillatione brevissima; cum tamen", + "candidate_score": 0.607786, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1442", + "psc_text": "ante Pelagium, atque discentem paradisum novum saeculi hujus calamitatibus plenum, quas videmus parvulos perpeti, ubi necesse esset, etiamsi nemo peccasset, carnem concupiscere adversus spiritum; et ne ad illicita ac flagitiosa pertraheret, concupiscere etiam spiritum adversus carnem: quam dissensionem dicere soleret Ambrosius, per praevaricationem primi hominis in hominum vertisse naturam (Lib. 7 in Luc. XII); sed jam sub vobis magistris dicere non auderet? Necesse quoque esset in tali paradiso pallere praegnantes, tolerare longa fastidia, gemere atque ululare parientes; cum diversis vitiis ingeniorum et corporum homines nasci, paucosque cordatos, minore quidem, nec tamen sine labore litteras discere, caeteros tardiusculos sive tardos, et tanto magis quanto quisque esset tardior, aut concidi ferulis magistrorum, aut indoctos imperitosque manere; fatuos vero nec magistris dari, sed dolendos ridendosve nutriri; infantes, antequam quidquam mali possent velle vel agere, agitari morbis, torqueri doloribus, medicamentis curari cruciantibus, a daemonibus vexari, exspirare superantibus cladibus. Si vero haec exhorrens credere nollet", + "candidate_score": 0.60448, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1686", + "psc_text": "tenebrarum aeterna. Quid Augustinus? Nimie, inquit, istud magister meus, qui putat malum nunquam coepisse: coepit per primi hominis voluntatem, imo jam per superioris naturae, id est, angelicae; sed ex eo tempore factum est naturale. Everberat eum nimirum praeceptor suus, et in jus auctoritatissime trahit. Quid judicaturus est inter hos catholicus? Manichaeum quidem sine dubio stolidissimum, qui putet naturale peccatum; sed cum Augustini ingenio compositum, peracutum videri. Quibus enim conveniat naturale esse peccatum, atque hoc peccatum unius speciei esse fateantur, a quo omne genus hominum possideri putent? Sed post haec dicere audere discipulum, in uno tantum non esse naturale, quod omnibus fateatur ingenitum; puerilibus sine dubitatione verberibus infamatum, subdent eum magistro consequentius blasphemanti. Sed utrumque simul, discipulum et magistrum, a conventu exterminabunt piorum. Vide ergo quid indulgeamus. Non tibi placet quod dicit Manichaeus, malum esse naturale: dic ergo neminem reum nasci, et evasisti, negans profecto originale peccatum. Sed non dicis; confiteris", + "candidate_score": 0.60296, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "045_Augustinus-Hipponensis_Opus-imperfectum-contra-secundam-responsionem-Juliani_window_1669", + "psc_text": "nuptiarum, dicentem tamen de naturae originalis reatu, corpus mortuum esse propter peccatum (Rom. VIII, 10). Do tibi alterum hujus intellectorem, meumque doctorem, catholicum Ambrosium, qui cum laudet conjugalem pudicitiam, dicit tamen: « Omnes sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est » (De Poenitentia, lib. 1, cap. 2 vel 3). Calumniose, contentiose, linguose, quid quaeris amplius? XXVI. JUL. Verum adversum haec ludibria satis actum est: veniamus ad eam, quam supra dixi, perplexissimam quaestionem, quae ipsum praeceptorem tuum sui subtilitate decepit. Oppositioni quippe nostrae, haud exponendo, sed aliud difficilius ponendo conatus es occurrere. Cum enim docuissem, quia in hominibus perfectioris aetatis malum suapte voluntate operantibus, et innocua naturae laudarentur exordia, et actionum diverticula jure vituperarentur; duoque esse, quae possint contrariis applicari; in parvulis autem unum, id est, naturam, quia voluntas non esset; illudque unum aut Deo, aut daemoni esse reputandum: collegique, ut si per Deum natura subsisteret, non posset esse", + "candidate_score": 0.60248, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 3, + "cf_id": "cf012", + "work_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1", + "max_score": 0.678033, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_110", + "psc_text": "Acacius episcopus a Caesarea, opto uos in domino bene ualere. (10) TheodonisTheodorus episcopus ab Heraclia, opto uos in domino bene ualere. (11) Quintianus episcopus a Gaza, opto uos in domino bene ualere. (12) Marcus episcopus ab Aretusa, opto uos in domino bene ualere. 2 Formula opto uos elc. hoc loco in A per errorem posita est; uidetur librarius notam margimlem, quae in archetypo ad 1. 6, ubi post Gerontii episcopi nomen salutandi formula omissa erat, pertinebat, /also loco inseruisse; in sequcnlibus subscriplionibus uoces episcopus et domino semper ita abbreuiatae sunt: episc, dno; de singulis nominibus et episcoporum et sedium episcopalium u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti", + "candidate_score": 0.678033, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_110", + "psc_text": "Acacius episcopus a Caesarea, opto uos in domino bene ualere. (10) TheodonisTheodorus episcopus ab Heraclia, opto uos in domino bene ualere. (11) Quintianus episcopus a Gaza, opto uos in domino bene ualere. (12) Marcus episcopus ab Aretusa, opto uos in domino bene ualere. 2 Formula opto uos elc. hoc loco in A per errorem posita est; uidetur librarius notam margimlem, quae in archetypo ad 1. 6, ubi post Gerontii episcopi nomen salutandi formula omissa erat, pertinebat, /also loco inseruisse; in sequcnlibus subscriplionibus uoces episcopus et domino semper ita abbreuiatae sunt: episc, dno; de singulis nominibus et episcoporum et sedium episcopalium u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti", + "candidate_score": 0.676419, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_110", + "psc_text": "Acacius episcopus a Caesarea, opto uos in domino bene ualere. (10) TheodonisTheodorus episcopus ab Heraclia, opto uos in domino bene ualere. (11) Quintianus episcopus a Gaza, opto uos in domino bene ualere. (12) Marcus episcopus ab Aretusa, opto uos in domino bene ualere. 2 Formula opto uos elc. hoc loco in A per errorem posita est; uidetur librarius notam margimlem, quae in archetypo ad 1. 6, ubi post Gerontii episcopi nomen salutandi formula omissa erat, pertinebat, /also loco inseruisse; in sequcnlibus subscriplionibus uoces episcopus et domino semper ita abbreuiatae sunt: episc, dno; de singulis nominibus et episcoporum et sedium episcopalium u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti", + "candidate_score": 0.665046, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_110", + "psc_text": "Acacius episcopus a Caesarea, opto uos in domino bene ualere. (10) TheodonisTheodorus episcopus ab Heraclia, opto uos in domino bene ualere. (11) Quintianus episcopus a Gaza, opto uos in domino bene ualere. (12) Marcus episcopus ab Aretusa, opto uos in domino bene ualere. 2 Formula opto uos elc. hoc loco in A per errorem posita est; uidetur librarius notam margimlem, quae in archetypo ad 1. 6, ubi post Gerontii episcopi nomen salutandi formula omissa erat, pertinebat, /also loco inseruisse; in sequcnlibus subscriplionibus uoces episcopus et domino semper ita abbreuiatae sunt: episc, dno; de singulis nominibus et episcoporum et sedium episcopalium u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti", + "candidate_score": 0.664733, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_111", + "psc_text": "u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti II 742 sq., Mansi III 138 sq. el praeter hos Baronius ad a. 347 n. XCV el Le Quien, Oriens christiamis (Parisiis 1740), quorum coniecturas alxuius momenti inseruimus apparatui critico 3 lectoris commoditaii consulentes singulis episcoporum nominibus numeros continuos uncis rolundis inclusos addidimus sirae A Coelae Eng Coeles Cou cclt. edd. cylae A 6 Raphaniae Hardouin Coleti Le Quien II 921 lamphaniae ACy 6—7 n: 3 et 4 in A coniuncti sunt sub una jormula opto uos etc. de tormula post Geronlii nomen omissa et l. 2 falso addita cj. notam ad 1.2 9 ab Amasias (Helenoponti)] Fed ab amatias", + "candidate_score": 0.6567, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_111", + "psc_text": "u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti II 742 sq., Mansi III 138 sq. el praeter hos Baronius ad a. 347 n. XCV el Le Quien, Oriens christiamis (Parisiis 1740), quorum coniecturas alxuius momenti inseruimus apparatui critico 3 lectoris commoditaii consulentes singulis episcoporum nominibus numeros continuos uncis rolundis inclusos addidimus sirae A Coelae Eng Coeles Cou cclt. edd. cylae A 6 Raphaniae Hardouin Coleti Le Quien II 921 lamphaniae ACy 6—7 n: 3 et 4 in A coniuncti sunt sub una jormula opto uos etc. de tormula post Geronlii nomen omissa et l. 2 falso addita cj. notam ad 1.2 9 ab Amasias (Helenoponti)] Fed ab amatias", + "candidate_score": 0.654903, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_325", + "psc_text": "relationibus librorum manu scriptorum et de ordine uario, quo in diuersis collectionibus nomina traduntur, u. Prael. II A 3 et Studien II12 sqq. episcoporum omnium nomina, qui synodn. adjuerunt aut postea subscripserunt, reiiquit nobis graece A/hanas. in apol. c. Arian. 50 (p — cod. Parisinus graec. 474 s. XI; s = cod. Basileensis graee. A. III. 4 s. XIV). praeterea non pauca nomina episcoporum et sedium inueniuntur in duabus epislulis a synodo et ab Athanasio ad ecclesias Mareotae directis et latine traditis in cod. Ueronensi LX s. VII, cuius duo subscriptionum alba signijicamus siglis WI et WIl. apparatui critico praemisimus tres columnas, quarum prima continet numeros concordantes cod. A (+ C) et familiarum codicum canonisticorum, id est a — IIMJΦ, p — ΔΗR, P; in altera columna scripsimus nomina ab Athanasio tradita (u. Sludien II58 sq.) cum numeric correlatiuis uneinis rotundis inclusis,. lertia columna praebet eadem nomina (u. Studien II50", + "candidate_score": 0.652549, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_117", + "psc_text": "Filetus episcopus a Iuliopoli, opto uos in domino bene ualere. (34) Squirius episcopus a Mareota, opto uos in domino bene ualere. (35) Filetus episcopus a Cratia, opto uos in domino bene ualere. (36) Timasarcus episcopus, opto uos in domino bene ualere. (37) Eusebius episcopus a Magnesia, opto uos in domino bene ualere. (38) Quirius episcopus a Filadelfia, opto uos in domino bene ualere. (39) Pison episcopus ab Adanis, opto uos in domino bene ualere. (40) Thimotheus episcopus, opto uos in domino bene ualere. (41) Eudemon episcopus a Thaneos, opto uos in domino bene ualere. (42) Callinicus episcopus a Pelusio, opto uos in domino bene ualere. (43) Eusebius episcopus a Pergamo, opto uos in domino bene ualere. (44) Leucadas episcopus ab Ilio, opto uos in domino bene ualere. (45) Niconius episcopus a Troadosopto uos in domino bene ualere. (46) Adamantius episcopus a Cio, opto uos in domino bene ualere. (47) Edesius", + "candidate_score": 0.651334, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_25_27", + "bdc_text": "Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_111", + "psc_text": "u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti II 742 sq., Mansi III 138 sq. el praeter hos Baronius ad a. 347 n. XCV el Le Quien, Oriens christiamis (Parisiis 1740), quorum coniecturas alxuius momenti inseruimus apparatui critico 3 lectoris commoditaii consulentes singulis episcoporum nominibus numeros continuos uncis rolundis inclusos addidimus sirae A Coelae Eng Coeles Cou cclt. edd. cylae A 6 Raphaniae Hardouin Coleti Le Quien II 921 lamphaniae ACy 6—7 n: 3 et 4 in A coniuncti sunt sub una jormula opto uos etc. de tormula post Geronlii nomen omissa et l. 2 falso addita cj. notam ad 1.2 9 ab Amasias (Helenoponti)] Fed ab amatias", + "candidate_score": 0.651069, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_325", + "psc_text": "relationibus librorum manu scriptorum et de ordine uario, quo in diuersis collectionibus nomina traduntur, u. Prael. II A 3 et Studien II12 sqq. episcoporum omnium nomina, qui synodn. adjuerunt aut postea subscripserunt, reiiquit nobis graece A/hanas. in apol. c. Arian. 50 (p — cod. Parisinus graec. 474 s. XI; s = cod. Basileensis graee. A. III. 4 s. XIV). praeterea non pauca nomina episcoporum et sedium inueniuntur in duabus epislulis a synodo et ab Athanasio ad ecclesias Mareotae directis et latine traditis in cod. Ueronensi LX s. VII, cuius duo subscriptionum alba signijicamus siglis WI et WIl. apparatui critico praemisimus tres columnas, quarum prima continet numeros concordantes cod. A (+ C) et familiarum codicum canonisticorum, id est a — IIMJΦ, p — ΔΗR, P; in altera columna scripsimus nomina ab Athanasio tradita (u. Sludien II58 sq.) cum numeric correlatiuis uneinis rotundis inclusis,. lertia columna praebet eadem nomina (u. Studien II50", + "candidate_score": 0.649274, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_327", + "psc_text": "1. 32. 3. 34. 6 P = 1. 2. 3. 5. 4. 1 (1) \"Οσιος dnd Snavla; 2 (51) 'Avvιανός 3 (13) Φλωρέντιο 4 (18 uel 48) Δομιτιανός 5 (47) Κάστος 1 (WI 1) osius 2 (WII 23) ammianus de castello pannoniac, 3 (WII 22) florentius de merie pannoniae 4 (WII 49) ilomctius de aoaria eonstantias 5 (WII 27) castus de augusto caesareae modo ex cod. W. apparalui ipsi criiico inseruimus con.ecluras alicuius momenti eliam editorum collectionum canonum ei quidem Cochlaei K III—K IIII. Crabbe P (1551) 333-335, Binii I 439, Ed. rejiae III 40 sq., Labbe-Cossart 11 662-664, Hardouin I 651 et 655 sq., Coleti II 687 sq. et691 sq., Mansi III 38 sq. et 42, praeterea Le Quien, Oriens christianus (Parisiis 1740), Ballerini, S. Leonis Magni Opera III (1757) XLII-XLIX. de singulis nominibus episcoporum el sedium episcopalium u. Sludien II 26 sqq.; de numero episcoporum el de prouinciis,", + "candidate_score": 0.645861, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_111", + "psc_text": "u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti II 742 sq., Mansi III 138 sq. el praeter hos Baronius ad a. 347 n. XCV el Le Quien, Oriens christiamis (Parisiis 1740), quorum coniecturas alxuius momenti inseruimus apparatui critico 3 lectoris commoditaii consulentes singulis episcoporum nominibus numeros continuos uncis rolundis inclusos addidimus sirae A Coelae Eng Coeles Cou cclt. edd. cylae A 6 Raphaniae Hardouin Coleti Le Quien II 921 lamphaniae ACy 6—7 n: 3 et 4 in A coniuncti sunt sub una jormula opto uos etc. de tormula post Geronlii nomen omissa et l. 2 falso addita cj. notam ad 1.2 9 ab Amasias (Helenoponti)] Fed ab amatias", + "candidate_score": 0.644984, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_325", + "psc_text": "relationibus librorum manu scriptorum et de ordine uario, quo in diuersis collectionibus nomina traduntur, u. Prael. II A 3 et Studien II12 sqq. episcoporum omnium nomina, qui synodn. adjuerunt aut postea subscripserunt, reiiquit nobis graece A/hanas. in apol. c. Arian. 50 (p — cod. Parisinus graec. 474 s. XI; s = cod. Basileensis graee. A. III. 4 s. XIV). praeterea non pauca nomina episcoporum et sedium inueniuntur in duabus epislulis a synodo et ab Athanasio ad ecclesias Mareotae directis et latine traditis in cod. Ueronensi LX s. VII, cuius duo subscriptionum alba signijicamus siglis WI et WIl. apparatui critico praemisimus tres columnas, quarum prima continet numeros concordantes cod. A (+ C) et familiarum codicum canonisticorum, id est a — IIMJΦ, p — ΔΗR, P; in altera columna scripsimus nomina ab Athanasio tradita (u. Sludien II58 sq.) cum numeric correlatiuis uneinis rotundis inclusis,. lertia columna praebet eadem nomina (u. Studien II50", + "candidate_score": 0.644913, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_111", + "psc_text": "u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti II 742 sq., Mansi III 138 sq. el praeter hos Baronius ad a. 347 n. XCV el Le Quien, Oriens christiamis (Parisiis 1740), quorum coniecturas alxuius momenti inseruimus apparatui critico 3 lectoris commoditaii consulentes singulis episcoporum nominibus numeros continuos uncis rolundis inclusos addidimus sirae A Coelae Eng Coeles Cou cclt. edd. cylae A 6 Raphaniae Hardouin Coleti Le Quien II 921 lamphaniae ACy 6—7 n: 3 et 4 in A coniuncti sunt sub una jormula opto uos etc. de tormula post Geronlii nomen omissa et l. 2 falso addita cj. notam ad 1.2 9 ab Amasias (Helenoponti)] Fed ab amatias", + "candidate_score": 0.644128, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_25_27", + "bdc_text": "Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_327", + "psc_text": "1. 32. 3. 34. 6 P = 1. 2. 3. 5. 4. 1 (1) \"Οσιος dnd Snavla; 2 (51) 'Avvιανός 3 (13) Φλωρέντιο 4 (18 uel 48) Δομιτ��ανός 5 (47) Κάστος 1 (WI 1) osius 2 (WII 23) ammianus de castello pannoniac, 3 (WII 22) florentius de merie pannoniae 4 (WII 49) ilomctius de aoaria eonstantias 5 (WII 27) castus de augusto caesareae modo ex cod. W. apparalui ipsi criiico inseruimus con.ecluras alicuius momenti eliam editorum collectionum canonum ei quidem Cochlaei K III—K IIII. Crabbe P (1551) 333-335, Binii I 439, Ed. rejiae III 40 sq., Labbe-Cossart 11 662-664, Hardouin I 651 et 655 sq., Coleti II 687 sq. et691 sq., Mansi III 38 sq. et 42, praeterea Le Quien, Oriens christianus (Parisiis 1740), Ballerini, S. Leonis Magni Opera III (1757) XLII-XLIX. de singulis nominibus episcoporum el sedium episcopalium u. Sludien II 26 sqq.; de numero episcoporum el de prouinciis,", + "candidate_score": 0.642507, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_109", + "psc_text": "αὐτὸς] Byr. hdbetur notu accus. Subscriptiones. § 1 [Opto uos in domino bene ualere]., (1) Stephanus episcopus Antiochiae prouinciae Siriae Coelae, opto uos min domino bene ualere. (2) Olympius episcopus Doliceus, opto uos in domino bene ualere. (3) Gerontius episcopus Raphaniae (,opto uos in domino bene ualere). (4) Menofantus episcopus ab Ephesoopto uos in domino bene ualere. (5) Paulus episcopus, opto uos in domino bene ualere. (6) Eulalius episcopus ab Amasias, opto uos in domino bene ualere. (7) Machedonius episcopus a Mopsuestia, opto uos in domino bene ualere. (8) Thelafius episcopus a Calchedonia, opto uos in domino bene ualere. (9) Acacius episcopus a Caesarea, opto uos in domino bene ualere. (10) TheodonisTheodorus episcopus ab Heraclia, opto uos in domino bene ualere. (11) Quintianus episcopus a Gaza, opto uos in domino bene ualere. (12) Marcus episcopus ab Aretusa, opto uos in domino bene ualere. 2 Formula opto uos elc. hoc loco", + "candidate_score": 0.642339, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_111", + "psc_text": "u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti II 742 sq., Mansi III 138 sq. el praeter hos Baronius ad a. 347 n. XCV el Le Quien, Oriens christiamis (Parisiis 1740), quorum coniecturas alxuius momenti inseruimus apparatui critico 3 lectoris commoditaii consulentes singulis episcoporum nominibus numeros continuos uncis rolundis inclusos addidimus sirae A Coelae Eng Coeles Cou cclt. edd. cylae A 6 Raphaniae Hardouin Coleti Le Quien II 921 lamphaniae ACy 6—7 n: 3 et 4 in A coniuncti sunt sub una jormula opto uos etc. de tormula post Geronlii nomen omissa et l. 2 falso addita cj. notam ad 1.2 9 ab Amasias (Helenoponti)] Fed ab amatias", + "candidate_score": 0.641148, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_117", + "psc_text": "Filetus episcopus a Iuliopoli, opto uos in domino bene ualere. (34) Squirius episcopus a Mareota, opto uos in domino bene ualere. (35) Filetus episcopus a Cratia, opto uos in domino bene ualere. (36) Timasarcus episcopus, opto uos in domino bene ualere. (37) Eusebius episcopus a Magnesia, opto uos in domino bene ualere. (38) Quirius episcopus a Filadelfia, opto uos in domino bene ualere. (39) Pison episcopus ab Adanis, opto uos in domino bene ualere. (40) Thimotheus episcopus, opto uos in domino bene ualere. (41) Eudemon episcopus a Thaneos, opto uos in domino bene ualere. (42) Callinicus episcopus a Pelusio, opto uos in domino bene ualere. (43) Eusebius episcopus a Pergamo, opto uos in domino bene ualere. (44) Leucadas episcopus ab Ilio, opto uos in domino bene ualere. (45) Niconius episcopus a Troadosopto uos in domino bene ualere. (46) Adamantius episcopus a Cio, opto uos in domino bene ualere. (47) Edesius", + "candidate_score": 0.639941, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_71_73", + "bdc_text": "septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_125", + "psc_text": "domino bene uaIerc. (69) Demofilus episcopus a Beroe, opto uos in domino bene ualere. (70) Euticius episcopus aFilippopoli, opto uos in domino bene ualere. (71) Seuerus episcopus a Gabula, opto uos in domino bene ualere. (72) Thimotheus episcopus ab Ancialo, opto uos in domino bene ualere. (73) Ualens episcopus a Mursa, opto uos in domino bene ualere. EXPLICIT DECRETUM SVNODl ORIENTALIUM APUD SERDICAM EPISCOPORUM A PARTE ARRIANORUM, QVOD MISERUNT AD AFRICAM. 1 Bosra (= Boslra Arabiae ) Fed gusra AT Gusia Cy 2 Demofilus y demofilius AC 4 Gabula (Syriae) Fed cabula AC edd. Gabala Le Quien II 797 5 Ancialo (Rhudnpes) Fed (cf. Ancialis in Itin. Antonini 229, 2) Anchialo Hardouin ancylu A ancylo SaC anquilo Fab Anchilo Cou 9 quod Cy QUEM x1 V. Epistula syn. Ariminensis et gesta Nicaena(359). Cou VIII Epist. ipsa. Beatissimo et gloriosissimo Augusto Constantio synodus Ariminensis. § 1 Iubente deo et praecepto pietatis", + "candidate_score": 0.638615, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_111", + "psc_text": "u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti II 742 sq., Mansi III 138 sq. el praeter hos Baronius ad a. 347 n. XCV el Le Quien, Oriens christiamis (Parisiis 1740), quorum coniecturas alxuius momenti inseruimus apparatui critico 3 lectoris commoditaii consulentes singulis episcoporum nominibus numeros continuos uncis rolundis inclusos addidimus sirae A Coelae Eng Coeles Cou cclt. edd. cylae A 6 Raphaniae Hardouin Coleti Le Quien II 921 lamphaniae ACy 6—7 n: 3 et 4 in A coniuncti sunt sub una jormula opto uos etc. de tormula post Geronlii nomen omissa et l. 2 falso addita cj. notam ad 1.2 9 ab Amasias (Helenoponti)] Fed ab amatias", + "candidate_score": 0.63664, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42_44", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster . Conferendum per illos amice fuitnach fuit ein gestrichenes , unlesbares Wort. praesentibus aliquot , qui principiHerzog Ulrich von Württemberg .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_158", + "psc_text": "unquam Cy numquam A 16 communi y communia A 19 neque CCou discidio Fed discidium A dissidium Fab dissidio Cou 20 aut Cm2y ut A praesentis A 21 rectum coni. Cou dictum A 24 textus narratiuus in A falso cum documento praeceienle scriptura continua coniuncius est 26 pertullit A scripto recognosces (-is C Fab) C y scribtore cognoscis A VI. INCIPIT EXEMPLUM FIDEI EPISTULAE MISSAE AD CONSTANTIUM 1MPERATOREM A PERFIDIS EPISCOPIS. Epistula syn. Ariminensis (Arianorum) ad Constantium (869). Cou IX Domino merito gloriosissimo ac uictoriosissimo Augusto Constantio synodus Ariminensis Orientalibus consentiens [id est Migdonius, Mcgasius, Ualens, Epictetus et ceteri, qui haeresi consenserunt). cap. 1 § 1 Inlustrati pietatis tuae scriptis maximas deo rettulimus et referimus gratias, quod nos beaueris intimans nobis illa, quae cum discursione pietatis tuae facere deberemus, ne quis 'usiae' uel 'omousii' nomina ecclesiae dei ignota aliquando, nominet, quod scandalum inter fratres facere solet. plurimum gratutatigratulati sumus, quia", + "candidate_score": 0.63129, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_57_59", + "bdc_text": "1064 , 1f ; Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f )", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_125", + "psc_text": "domino bene uaIerc. (69) Demofilus episcopus a Beroe, opto uos in domino bene ualere. (70) Euticius episcopus aFilippopoli, opto uos in domino bene ualere. (71) Seuerus episcopus a Gabula, opto uos in domino bene ualere. (72) Thimotheus episcopus ab Ancialo, opto uos in domino bene ualere. (73) Ualens episcopus a Mursa, opto uos in domino bene ualere. EXPLICIT DECRETUM SVNODl ORIENTALIUM APUD SERDICAM EPISCOPORUM A PARTE ARRIANORUM, QVOD MISERUNT AD AFRICAM. 1 Bosra (= Boslra Arabiae ) Fed gusra AT Gusia Cy 2 Demofilus y demofilius AC 4 Gabula (Syriae) Fed cabula AC edd. Gabala Le Quien II 797 5 Ancialo (Rhudnpes) Fed (cf. Ancialis in Itin. Antonini 229, 2) Anchialo Hardouin ancylu A ancylo SaC anquilo Fab Anchilo Cou 9 quod Cy QUEM x1 V. Epistula syn. Ariminensis et gesta Nicaena(359). Cou VIII Epist. ipsa. Beatissimo et gloriosissimo Augusto Constantio synodus Ariminensis. § 1 Iubente deo et praecepto pietatis", + "candidate_score": 0.627122, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_11_13", + "bdc_text": "Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ; Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_111", + "psc_text": "u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti II 742 sq., Mansi III 138 sq. el praeter hos Baronius ad a. 347 n. XCV el Le Quien, Oriens christiamis (Parisiis 1740), quorum coniecturas alxuius momenti inseruimus apparatui critico 3 lectoris commoditaii consulentes singulis episcoporum nominibus numeros continuos uncis rolundis inclusos addidimus sirae A Coelae Eng Coeles Cou cclt. edd. cylae A 6 Raphaniae Hardouin Coleti Le Quien II 921 lamphaniae ACy 6—7 n: 3 et 4 in A coniuncti sunt sub una jormula opto uos etc. de tormula post Geronlii nomen omissa et l. 2 falso addita cj. notam ad 1.2 9 ab Amasias (Helenoponti)] Fed ab amatias", + "candidate_score": 0.617702, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58_60", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_327", + "psc_text": "1. 32. 3. 34. 6 P = 1. 2. 3. 5. 4. 1 (1) \"Οσιος dnd Snavla; 2 (51) 'Avvιανός 3 (13) Φλωρέντιο 4 (18 uel 48) Δομιτιανός 5 (47) Κάστος 1 (WI 1) osius 2 (WII 23) ammianus de castello pannoniac, 3 (WII 22) florentius de merie pannoniae 4 (WII 49) ilomctius de aoaria eonstantias 5 (WII 27) castus de augusto caesareae modo ex cod. W. apparalui ipsi criiico inseruimus con.ecluras alicuius momenti eliam editorum collectionum canonum ei quidem Cochlaei K III—K IIII. Crabbe P (1551) 333-335, Binii I 439, Ed. rejiae III 40 sq., Labbe-Cossart 11 662-664, Hardouin I 651 et 655 sq., Coleti II 687 sq. et691 sq., Mansi III 38 sq. et 42, praeterea Le Quien, Oriens christianus (Parisiis 1740), Ballerini, S. Leonis Magni Opera III (1757) XLII-XLIX. de singulis nominibus episcoporum el sedium episcopalium u. Sludien II 26 sqq.; de numero episcoporum el de prouinciis,", + "candidate_score": 0.616445, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_37_39", + "bdc_text": "Oekolampad BA I 208 ; Blarer BW I 550f ; Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_116", + "psc_text": "ab Dorilaio Fed ab dorlaiu A ab Dorylaeo Hardouin a Dorlani y 15 eustacius A 17 Parnaso Cou Hardouin pernaso AC Fab 19 euseuius A 21 Chadimena (Phrygiae) Fed (cf. Studien II 77 sq.) chatimera AC Fab Binius Ed. regia Barnnius Labbe Cathimera Cou Immeria (Osrhoenes) Hardouin 23 a Zelon exgenet. Zηλω̄ν 24 Polidiane (Phoenices) Fed (cf. Georg. Cypr. 982 ἡ ϰώμη Πολιτιανή sub ἐπαϱχἴα Φοινίϰης. Παϱαλίας et Studien II 78) palladianu A Palladiano Cy cett. edd. (31) Pison episcopus a Trocnada, opto uos in domino bene ualeroualere. (32) Cartherius episcopus ab Aspona, opto uos in domino bene ualere. (33) Filetus episcopus a Iuliopoli, opto uos in domino bene ualere. (34) Squirius episcopus a Mareota, opto uos in domino bene ualere. (35) Filetus episcopus a Cratia, opto uos in domino bene ualere. (36) Timasarcus episcopus, opto uos in domino bene ualere. (37) Eusebius episcopus a Magnesia, opto uos in domino", + "candidate_score": 0.615885, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_57_59", + "bdc_text": "1064 , 1f ; Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f )", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_327", + "psc_text": "1. 32. 3. 34. 6 P = 1. 2. 3. 5. 4. 1 (1) \"Οσιος dnd Snavla; 2 (51) 'Avvι��νός 3 (13) Φλωρέντιο 4 (18 uel 48) Δομιτιανός 5 (47) Κάστος 1 (WI 1) osius 2 (WII 23) ammianus de castello pannoniac, 3 (WII 22) florentius de merie pannoniae 4 (WII 49) ilomctius de aoaria eonstantias 5 (WII 27) castus de augusto caesareae modo ex cod. W. apparalui ipsi criiico inseruimus con.ecluras alicuius momenti eliam editorum collectionum canonum ei quidem Cochlaei K III—K IIII. Crabbe P (1551) 333-335, Binii I 439, Ed. rejiae III 40 sq., Labbe-Cossart 11 662-664, Hardouin I 651 et 655 sq., Coleti II 687 sq. et691 sq., Mansi III 38 sq. et 42, praeterea Le Quien, Oriens christianus (Parisiis 1740), Ballerini, S. Leonis Magni Opera III (1757) XLII-XLIX. de singulis nominibus episcoporum el sedium episcopalium u. Sludien II 26 sqq.; de numero episcoporum el de prouinciis,", + "candidate_score": 0.610498, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_57_59", + "bdc_text": "1064 , 1f ; Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f )", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_111", + "psc_text": "u. Sludien II 70—92 ; ibidem p. 92 sq. u. de numero episcoporum et p. 91-97 de prouinciis, ex quibus episcopi conuenerant. ex editoribus praeler Fabrum et Couslantium collati sunt imprimis edilores colleclionum canonum, sc. Binius I 452, Ed. regia III 99 sq., Labbe-Cossart II 710—712, Hardouin I 681—684, Coleti II 742 sq., Mansi III 138 sq. el praeter hos Baronius ad a. 347 n. XCV el Le Quien, Oriens christiamis (Parisiis 1740), quorum coniecturas alxuius momenti inseruimus apparatui critico 3 lectoris commoditaii consulentes singulis episcoporum nominibus numeros continuos uncis rolundis inclusos addidimus sirae A Coelae Eng Coeles Cou cclt. edd. cylae A 6 Raphaniae Hardouin Coleti Le Quien II 921 lamphaniae ACy 6—7 n: 3 et 4 in A coniuncti sunt sub una jormula opto uos etc. de tormula post Geronlii nomen omissa et l. 2 falso addita cj. notam ad 1.2 9 ab Amasias (Helenoponti)] Fed ab amatias", + "candidate_score": 0.607193, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa002.opp-lat1_window_116", + "psc_text": "ab Dorilaio Fed ab dorlaiu A ab Dorylaeo Hardouin a Dorlani y 15 eustacius A 17 Parnaso Cou Hardouin pernaso AC Fab 19 euseuius A 21 Chadimena (Phrygiae) Fed (cf. Studien II 77 sq.) chatimera AC Fab Binius Ed. regia Barnnius Labbe Cathimera Cou Immeria (Osrhoenes) Hardouin 23 a Zelon exgenet. Zηλω̄ν 24 Polidiane (Phoenices) Fed (cf. Georg. Cypr. 982 ἡ ϰώμη Πολιτιανή sub ἐπαϱχἴα Φοινίϰης. Παϱαλίας et Studien II 78) palladianu A Palladiano Cy cett. edd. (31) Pison episcopus a Trocnada, opto uos in domino bene ualeroualere. (32) Cartherius episcopus ab Aspona, opto uos in domino bene ualere. (33) Filetus episcopus a Iuliopoli, opto uos in domino bene ualere. (34) Squirius episcopus a Mareota, opto uos in domino bene ualere. (35) Filetus episcopus a Cratia, opto uos in domino bene ualere. (36) Timasarcus episcopus, opto uos in domino bene ualere. (37) Eusebius episcopus a Magnesia, opto uos in domino", + "candidate_score": 0.602547, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 4, + "cf_id": "cf020", + "work_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus", + "max_score": 0.677024, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_184", + "psc_text": "διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, καὶ ἐπὶ Ζεβέννου ἐπισκόπου τῆς ἰδίας πόλεως, ἐν ἐκείνῳ μάλιστα τῷ καιρῷ, ἐν ὧ Ἡρακλᾶς τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας πρεσβύτερος κατέστη. CAPUT LXV. Theodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adolescens, ob studia Graecarum et Latinarum litterarum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem, e quibus Theodorus proficiscens, πανηγυρικὸν εὐχαριστίας scripsit Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque", + "candidate_score": 0.677024, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_184", + "psc_text": "διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, καὶ ἐπὶ Ζεβέννου ἐπισκόπου τῆς ἰδίας πόλεως, ἐν ἐκείνῳ μάλιστα τῷ καιρῷ, ἐν ὧ Ἡρακλᾶς τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας πρεσβύτερος κατέστη. CAPUT LXV. Theodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adolescens, ob studia Graecarum et Latinarum litterarum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem, e quibus Theodorus proficiscens, πανηγυρικὸν εὐχαριστίας scripsit Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque", + "candidate_score": 0.673824, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_184", + "psc_text": "διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, καὶ ἐπὶ Ζεβέννου ἐπισκόπου τῆς ἰδίας πόλεως, ἐν ἐκείνῳ μάλιστα τῷ καιρῷ, ἐν ὧ Ἡρακλᾶς τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας πρεσβύτερος κατέστη. CAPUT LXV. Theodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adolescens, ob studia Graecarum et Latinarum litterarum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem, e quibus Theodorus proficiscens, πανηγυρικὸν εὐχαριστίας scripsit Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque", + "candidate_score": 0.662498, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_184", + "psc_text": "διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, καὶ ἐπὶ Ζεβέννου ἐπισκόπου τῆς ἰδίας πόλεως, ἐν ἐκείνῳ μάλιστα τῷ καιρῷ, ἐν ὧ Ἡρακλᾶς τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας πρεσβύτερος κατέστη. CAPUT LXV. Theodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adolescens, ob studia Graecarum et Latinarum litterarum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem, e quibus Theodorus proficiscens, πανηγυρικὸν εὐχαριστίας scripsit Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque", + "candidate_score": 0.660451, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_210", + "psc_text": "extrema senectute magister Caesaris Crispi, filii Constantini, in Gallia fuit, qui postea a patre interfectus est. 920 Φιρμιανὸς, ὁ καὶ Λακτάντιος, Ἀρνοβίου μαθητὴς ἐπὶ Διοκλετιανοῦ βασιλέως μετασταλεὶς μετὰ Φλαβίου Γραμματικοῦ, οὗτινος περὶ Ἰατρικῶν εἴσι δι' ἐπῶν συγγραφαὶ, ἐν Νικομηδείᾳ τὴν ῥητορικὴν ἐδίδαξε, καὶ τῇ πενίᾳ τῶν μαθητῶν, μάλιστα διὰ Ἑλληνικὴν πόλιν, εἰς συγγράμματα ἑαυτὸν μεθῆκεν. Ἔχομεν τούτου Συμπόσιον, ὅπερ νέος ἐν τῇ Ἀφρικῇ συνέταξε, καὶ ὁδοιπορικὸν ἀπὸ τῆς Ἀφρικῆς ἕως Νικομηδείας δι' ἑξαμέτρων συντεθὲν, καὶ ἄλλην βίβλον, ἥτις ἐπιγράφεται Γραμματικὸς, καὶ ὡραῖον περὶ Ὀργῆς θεοῦ, καὶ θείων Εἰσαγωγῶν κατὰ τῶν ἐθνῶν λόγους ἑπτὰ, καὶ ἐπιτομὴν τοῦ αὐτοῦ σπουδάσματος ἀκέφαλον, καὶ πρὸς Ἀσκληπιάδην λόγους δύο, περὶ Διωγμοῦ λόγον ἕνα, πρὸς Πρόβον Ἐπιστολῶν λόγους τέσσαρας, πρὸς τὸν αὐτὸν περὶ Δημιουργίας Θεοῦ λόγον ἕνα. Οὗτος ἐν τῷ ἐσχάτῳ γήρᾳ διδάσκαλος κατέστη Καίσαρος Κρίσπου, τοῦ υἱοῦ Κωνσταντίνου ἐν Γαλλίαις ὃς ὕστερον παρὰ τοῦ πατρὸς ἀνῃρέθη. CAPUT LXXXI. Eusebius, Caesareae Palaestinae episcopus in Scripturis divinis", + "candidate_score": 0.658839, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_29", + "psc_text": "CXVIII. Lucius episcopus. CXXIX. Joannes presbyter.. CXIX. Diodorus episcopus. CXX. Eunomius haeresiarches. CXXI. Priscillianus episcopus. CXXII. Latronianus episcopus. CXXIII. Tiberianus episcopus. CXXIV. Ambrosius episcopus Mediolan. CXXV. Evagrius episcopus. CXXVI. Ambrosius Didymi discipulus. CXXVII. Maximus ex philosopho episcopus. CXXVIII. Gregorius alius episcopus. CXXX. Gelasius episcopus. CXXXI. Theotimus episcopus. CXXXII. Dexter Paciani filius, nunc praefectus praetorio. CXXXIII. Amphilochius episcopus. CXXXIV. Sophronius. CXXXV. Hieronymus. INCIPIT LIBER. CAPUT PRIMUM. 827 Simon Petrus, filius Joannis, provinciae Galileae, e vico Bethsaida, frater Andreae apostoli (Matth. IV, 18), et princeps Apostolorum, post episcopatum Antiochensis Ecclesiae, et praedicationem dispersionis eorum qui de circumcisione crediderant, in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia, et Bithynia (I Petr. I, 1), secundo Claudii imperatoris anno, ad expugnandum Simonem magum, Romam pergit, ibique viginti quinque annis Cathedram Sacerdotalem tenuit, usque ad ultimum annum Neronis, id est, decimum quartum. A quo et affixus cruci, martyrio coronatus est, capite ad terram verso, et in sublime pedibus elevatis:", + "candidate_score": 0.658363, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_163", + "psc_text": "τὸ εἶναι Χριστιανῶν ἐδημίσθη. Ὅστις ἐν Ἀλεξανδρείᾳ διασκορπισθεῖσαν τὴν Ἐκκλησίαν ὀκτωκαίδεκα ἐτῶν τὴν ἡλικίαν ἄγων, κατηχήσεων ἐπιστήμην παρειληφὼς, μετ' οὐ πολὺ παρὰ Δημητρίου τῆς αὐτῆς πόλεως ἐπισκόπου, εἰς τόπον Κλήμεντος πρεσβυτέρου κατασταθεὶς, ἐπὶ ἔτη πολλὰ διέπρεψε, μεσῆλιξ τε γενόμενος, διὰ τὰς ἐν τῇ Ἀχαΐᾳ Ἐκκλησίας, αἵτινες παρὰ πολλῶν αἱρέσεων ἐσκύλοντο, ἐπὶ μαρτυρίᾳ Ἐκκλησιαστικῆς ἐπιστολλῆς 894 ἀπιὼν διὰ Παλαιστίνης εἰς Ἀθήνας, παρὰ Θεοκτίστου καὶ Ἀλεξάνδρου Καισαρείας καὶ Ἱεροσολύμων ἐπισκόπων, πρεσβύτερος χειροτονηθεὶς, Δημητρίῳ προσέκρουσεν, ὅστις τοιαύτῃ κατ' αὐτοῦ ἐχρήσατο ἀνοίᾳ, ὥστε ἐπ' ὀνόματι αὐτοῦ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην γράψαι. Πρὸ τοῦ δὲ μετελθεῖν εἰς Καισάρειαν, τὴν Ῥώμην κατείληφεν ἐπὶ Ζεφυρίνου ἐπισκόπου, εὐθύς τε εἰς Ἀλεξάνδρειαν ἀναζεύξας, Ἡρακλᾶν τὸν πρεσβύτερον τὸν ἐν σχήματι φιλοσόφου διατελοῦντα, βοηθὸν συνελάβετο κατηχήσεως, ὅστις καὶ μετὰ Δημήτριον τὴν Ἀλεξανδρέων ἐυβέρνησεν Ἐκκλησίαν. Ὅσης δὲ δόξης ἐγένετο, ἐκ τούτου δηλοῦται· Φιρμιλλιανὸς γὰρ Καισαρείας ἐπίσκοπος μετὰ πάσης τῆς Καππαδοκίας καὶ προέπεμψεν αὐτὸν, καὶ ἐπὶ πολὺ κατέσχε, καὶ ὕστερον προφάσει τῶν ἁγίων τόπων", + "candidate_score": 0.658196, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_256", + "psc_text": "Gregorio Nazianzeno contra Eunomium legit libros, qui et multa alia scripsisse et scribere dicitur. Γρηγόριος Νύσης ἐπίσκοπος, ἀδελφὸς Βασιλείου τοῦ Καισαρέως, πρὸ ὀλίγων ἐνιαυτῶν ἐμοὶ καὶ Γρηγορίῳ τῷ Ναζιανζηνῷ κατὰ Εὐνομίου ἀνέγνω λόγους, ὅστις καὶ ἄλλα πολλὰ γεγραφέναι καὶ γράφειν λέγεται. CAPUT CXXIX. Joannes Antiochenae Ecclesiae presbyter, Eusebii Emiseni Diodorique sectator, multa componere dicitur, de quibus περὶ ἱερωσύνης tantum legi. Ἰωάννης Ἀντιοχείας πρεσβύτερος, Εὐσεβίου Ἐμεσηνοῦ, καὶ Διοδώρου ἀκόλουθος, πολλὰ συγγράψαι λέγεται, ἀφ' ὧν περὶ ἱερωσύνης μόνον ἀνέγνων. CAPUT CXXX. 951 Gelasius Caesareae Palaestinae, post Euzoium, episcopus, accurati limatique sermonis, fertur quaedam scribere, sed celare. 952 Γελάσιος Καισαρείας Παλαιστίνης μετὰ Εὐζώϊον ἐπίσκοπος, λαμπρῶς τινα συγγραφέναι λέγεται, ἀποκρύπτειν δέ. CAPUT CXXXI. Theotimus, Scythiae Tomorum episcopus, in morem dialogorum et veteris eloquentiae breves commaticosque tractatus edidit. Audio eum et alia scribere. Θεότιμος Σκυθίας Τομέων ἐπίσκοπος ἐν τάξει διαλόγων καὶ ἀρχαίας φράσεως βραχείας ὁμιλίας ἐξέδωκεν. Ἀκούω τοῦτον καὶ ἄλλα συγγράφειν. CAPUT CXXXII. Dexter, Paciani,", + "candidate_score": 0.65808, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_29", + "psc_text": "CXVIII. Lucius episcopus. CXXIX. Joannes presbyter.. CXIX. Diodorus episcopus. CXX. Eunomius haeresiarches. CXXI. Priscillianus episcopus. CXXII. Latronianus episcopus. CXXIII. Tiberianus episcopus. CXXIV. Ambrosius episcopus Mediolan. CXXV. Evagrius episcopus. CXXVI. Ambrosius Didymi discipulus. CXXVII. Maximus ex philosopho episcopus. CXXVIII. Gregorius alius episcopus. CXXX. Gelasius episcopus. CXXXI. Theotimus episcopus. CXXXII. Dexter Paciani filius, nunc praefectus praetorio. CXXXIII. Amphilochius episcopus. CXXXIV. Sophronius. CXXXV. Hieronymus. INCIPIT LIBER. CAPUT PRIMUM. 827 Simon Petrus, filius Joannis, provinciae Galileae, e vico Bethsaida, frater Andreae apostoli (Matth. IV, 18), et princeps Apostolorum, post episcopatum Antiochensis Ecclesiae, et praedicationem dispersionis eorum qui de circumcisione crediderant, in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia, et Bithynia (I Petr. I, 1), secundo Claudii imperatoris anno, ad expugnandum Simonem magum, Romam pergit, ibique viginti quinque annis Cathedram Sacerdotalem tenuit, usque ad ultimum annum Neronis, id est, decimum quartum. A quo et affixus cruci, martyrio coronatus est, capite ad terram verso, et in sublime pedibus elevatis:", + "candidate_score": 0.656934, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_209", + "psc_text": "Flavio Grammatico, cujus de Medicinalibus versu compositi exstant libri, Nicomediae rhetoricam docuit, et penuria discipulorum, ob Graecam videlicet civitatem, ad scribendum se contulit. Habemus ejus Symposium, quod adolescentulus scripsit; ὁδοιπορικὸν de Africa usque Nicomediam, hexametris scriptum versibus, et alium librum, qui inscribitur Grammaticus, et pulcherrimum de ira Dei, et Institutionum divinarum adversum gentes libros septem, et ἐπιτομὴν ejusdem operis in libro uno acephalo, et ad Asclepiadem libros duos, de persecutione librum unum, ad Probum Epistolarum libros quatuor, ad Severum Epistolarum libros duos; ad Demetrianum, auditorem suum. Epistolarum libros duos; ad eumdem de Opificio Dei, vel formatione hominis, librum unum. Hic extrema senectute magister Caesaris Crispi, filii Constantini, in Gallia fuit, qui postea a patre interfectus est. 920 Φιρμιανὸς, ὁ καὶ Λακτάντιος, Ἀρνοβίου μαθητὴς ἐπὶ Διοκλετιανοῦ βασιλέως μετασταλεὶς μετὰ Φλαβίου Γραμματικοῦ, οὗτινος περὶ Ἰατρικῶν εἴσι δι' ἐπῶν συγγραφ��ὶ, ἐν Νικομηδείᾳ τὴν ῥητορικὴν ἐδίδαξε, καὶ τῇ πενίᾳ τῶν μαθητῶν, μάλιστα διὰ Ἑλληνικὴν", + "candidate_score": 0.656399, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_210", + "psc_text": "extrema senectute magister Caesaris Crispi, filii Constantini, in Gallia fuit, qui postea a patre interfectus est. 920 Φιρμιανὸς, ὁ καὶ Λακτάντιος, Ἀρνοβίου μαθητὴς ἐπὶ Διοκλετιανοῦ βασιλέως μετασταλεὶς μετὰ Φλαβίου Γραμματικοῦ, οὗτινος περὶ Ἰατρικῶν εἴσι δι' ἐπῶν συγγραφαὶ, ἐν Νικομηδείᾳ τὴν ῥητορικὴν ἐδίδαξε, καὶ τῇ πενίᾳ τῶν μαθητῶν, μάλιστα διὰ Ἑλληνικὴν πόλιν, εἰς συγγράμματα ἑαυτὸν μεθῆκεν. Ἔχομεν τούτου Συμπόσιον, ὅπερ νέος ἐν τῇ Ἀφρικῇ συνέταξε, καὶ ὁδοιπορικὸν ἀπὸ τῆς Ἀφρικῆς ἕως Νικομηδείας δι' ἑξαμέτρων συντεθὲν, καὶ ἄλλην βίβλον, ἥτις ἐπιγράφεται Γραμματικὸς, καὶ ὡραῖον περὶ Ὀργῆς θεοῦ, καὶ θείων Εἰσαγωγῶν κατὰ τῶν ἐθνῶν λόγους ἑπτὰ, καὶ ἐπιτομὴν τοῦ αὐτοῦ σπουδάσματος ἀκέφαλον, καὶ πρὸς Ἀσκληπιάδην λόγους δύο, περὶ Διωγμοῦ λόγον ἕνα, πρὸς Πρόβον Ἐπιστολῶν λόγους τέσσαρας, πρὸς τὸν αὐτὸν περὶ Δημιουργίας Θεοῦ λόγον ἕνα. Οὗτος ἐν τῷ ἐσχάτῳ γήρᾳ διδάσκαλος κατέστη Καίσαρος Κρίσπου, τοῦ υἱοῦ Κωνσταντίνου ἐν Γαλλίαις ὃς ὕστερον παρὰ τοῦ πατρὸς ἀνῃρέθη. CAPUT LXXXI. Eusebius, Caesareae Palaestinae episcopus in Scripturis divinis", + "candidate_score": 0.655817, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_235", + "psc_text": "Romanae urbis episcopus, elegans in versibus componendis ingenium habuit, multaque et brevia metro edidit, et prope octogenarius sub Theodosio principe mortuus est. Δάμασος, Ῥώμης ἐπίσκοπος, εἰς ἐποποιΐαν εὐφυὴς, πολλὰ καὶ σύντομα ἡρωϊκῷ μέτρῳ ἐξέδωκε, καὶ ὀγδοηκονταέτης ἐπὶ Θεοδοσίου βασιλέως ἐτελεύτησεν. CAPUT CIV. Apollinarius, Laodicenus Syriae episcopus, patre presbytero, magis grammaticis in adolescentia operam dedit, et postea in sanctas Scripturas innumerabilia scribens volumina, 937 sub Theodosio imperatore obiit. Exstant ejus adversus Porphyrium triginta libri, qui inter caetera ejus opera vel maxime probantur. Ἀπολλινάριος, Λαοδικείας τῆς Σύρων ἐπίσκοπος, πατρὸς πρεσβυτέρου, ἐν τῇ νεότητι μᾶλλον τὴν γραμματικὴν ἤσκησεν, ὕστερον δὲ εἰς τὰς θείας Γραφὰς ἀναρίθμητα συντάξας τεύξη, Θεοδοσίου βασιλεύοντος ἐτελεύτησεν. 938 Εἰσὶν αὐτοῦ κατὰ Πορφυρίου τριάκοντα λόγοι, οἵτινες μεταξὺ τῶν ἄλλων αὐτοῦ συγγραμμάτων μᾶλλον ἐκρίθησαν. CAPUT CV. Gregorius, Baeticus, Eliberi Episcopus, usque ad extremam senectutem diversos mediocri sermone tractatus composuit, et de Fide elegantem librum, qui hodieque superesse dicitur. Γρηγόριος, Εἰλιβέρου τῆς Βαιτικῆς", + "candidate_score": 0.655241, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_245", + "psc_text": "διάκονος, πολλὰ τῇ τῶν Σύρων διαλέξει συντέθηκε, καὶ εἰς τοσαύτην ἦλθε λαμπρότητα, ὥστε μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν θείων Γραφῶν, δημοσίᾳ, ἔν τισι τῶν ἐκκλησιῶν ἀναγινώσκεται τὰ συγγράμματα Ἀνέγνων περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος Ἑλληνικὸν τεῦχος, ὅπερ τινὲς ἀπὸ τῆς Σύρων γλώτῆς μετέφρασαν, καὶ τὸ ἄκρον τῆς ὑψηλοτάτης διανοίας, ἐκ τῆς μεταφράσεως ἔγνων. Ἐτελεύτησε βασιλεύοντος Γρατιανοῦ. CAPUT CXVI. Basilius, Caesareae Cappadociae, quae prius Mazaca vocabatur, episcopus, egregios contra Eunomium elaboravit libros, et de Spiritu sancto volumen, et in Hexaemeron homilias novem, et ἀσκητικὸν, et breves variosque tractatus. Moritur imperante Gratiano. Βασίλειος, Καισαρείας τῆς Καππαδοκῶν, ἥτις πρῶτον Μάζακα ἐκαλεῖτο, ἐπίσκοπος, κατὰ Εὐνομίου ἐξαιρέτους συνέταξε λόγους, καὶ περὶ Πνεύματος ἁγίου τεῦχος, καὶ εἰς τὴν ἑξαήμερον ὁμιλίας ἐννέα, καὶ ὀσκητικὸν, καὶ βραχείας καὶ ποικίλας ὁμιλίας. Τελευτᾷ βασιλεύοντος Γρατιανοῦ. CAPUT CXVII. Gregorius, primum Sasimorum, deinde Nazianzenus episcopus, vir eloquentissimus, praeceptor meus, quo Scripturas explanante, didici, ad triginta millia versuum omnia opera sua composuit. E quibus illa", + "candidate_score": 0.654237, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_184", + "psc_text": "διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, καὶ ἐπὶ Ζεβέννου ἐπισκόπου τῆς ἰδίας πόλεως, ἐν ἐκείνῳ μάλιστα τῷ καιρῷ, ἐν ὧ Ἡρακλᾶς τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας πρεσβύτερος κατέστη. CAPUT LXV. Theodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adolescens, ob studia Graecarum et Latinarum litterarum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem, e quibus Theodorus proficiscens, πανηγυρικὸν εὐχαριστίας scripsit Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque", + "candidate_score": 0.652586, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_46", + "psc_text": "Tarsum Ciliciae commigravit (Act. XIII, 12), a quibus ob studia Legis missus Hierosolymam, a Gamaliele viro doctissimo, cujus Lucas meminit, eruditus est. Cum autem interfuisset neci martyris Stephani, et acceptis a pontifice templi epistolis, ad persequendos eos, qui Christo crediderant, Damascum pergeret, revelatione compulsus ad fidem, quae in Actibus Apostolorum scribitur, in vas electionis de persecutore translatus est. Cumque primum ad praedicationem ejus Sergius Paulus proconsul Cypri credidisset, ab eo quod eum Christi fidei subegerat, sortitus est nomen Paulus, et juncto sibi Barnaba, multis urbibus peragratis, revertensque Hierosolymam, a Petro, Jacobo et Joanne Gentium Apostolus ordinatur. Et quia in Actibus Apostolorum plenissime de ejus conversatione scriptum est, hoc tantum dicam, quod post passionem Domini vicesimo quinto anno, id est, secundo Neronis, eo tempore, quo Festus procurator Judaeae successit Felici, Romam vinctus mittitur, et biennium in libera manens custodia, adversus Judaeos de adventu Christi quotidie disputavit. 837 Sciendum autem in prima", + "candidate_score": 0.652388, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_29", + "psc_text": "CXVIII. Lucius episcopus. CXXIX. Joannes presbyter.. CXIX. Diodorus episcopus. CXX. Eunomius haeresiarches. CXXI. Priscillianus episcopus. CXXII. Latronianus episcopus. CXXIII. Tiberianus episcopus. CXXIV. Ambrosius episcopus Mediolan. CXXV. Evagrius episcopus. CXXVI. Ambrosius Didymi discipulus. CXXVII. Maximus ex philosopho episcopus. CXXVIII. Gregorius alius episcopus. CXXX. Gelasius episcopus. CXXXI. Theotimus episcopus. CXXXII. Dexter Paciani filius, nunc praefectus praetorio. CXXXIII. Amphilochius episcopus. CXXXIV. Sophronius. CXXXV. Hieronymus. INCIPIT LIBER. CAPUT PRIMUM. 827 Simon Petrus, filius Joannis, provinciae Galileae, e vico Bethsaida, frater Andreae apostoli (Matth. IV, 18), et princeps Apostolorum, post episcopatum Antiochensis Ecclesiae, et praedicationem dispersionis eorum qui de circumcisione crediderant, in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia, et Bithynia (I Petr. I, 1), secundo Claudii imperatoris anno, ad expugnandum Simonem magum, Romam pergit, ibique viginti quinque annis Cathedram Sacerdotalem tenuit, usque ad ultimum annum Neronis, id est, decimum quartum. A quo et affixus cruci, martyrio coronatus est, capite ad terram verso, et in sublime pedibus elevatis:", + "candidate_score": 0.651955, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_46", + "psc_text": "Tarsum Ciliciae commigravit (Act. XIII, 12), a quibus ob studia Legis missus Hierosolymam, a Gamaliele viro doctissimo, cujus Lucas meminit, eruditus est. Cum autem interfuisset neci martyris Stephani, et acceptis a pontifice templi epistolis, ad persequendos eos, qui Christo crediderant, Damascum pergeret, revelatione compulsus ad fidem, quae in Actibus Apostolorum scribitur, in vas electionis de persecutore translatus est. Cumque primum ad praedicationem ejus Sergius Paulus proconsul Cypri credidisset, ab eo quod eum Christi fidei subegerat, sortitus est nomen Paulus, et juncto sibi Barnaba, multis urbibus peragratis, revertensque Hierosolymam, a Petro, Jacobo et Joanne Gentium Apostolus ordinatur. Et quia in Actibus Apostolorum plenissime de ejus conversatione scriptum est, hoc tantum dicam, quod post passionem Domini vicesimo quinto anno, id est, secundo Neronis, eo tempore, quo Festus procurator Judaeae successit Felici, Romam vinctus mittitur, et biennium in libera manens custodia, adversus Judaeos de adventu Christi quotidie disputavit. 837 Sciendum autem in prima", + "candidate_score": 0.651598, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_209", + "psc_text": "Flavio Grammatico, cujus de Medicinalibus versu compositi exstant libri, Nicomediae rhetoricam docuit, et penuria discipulorum, ob Graecam videlicet civitatem, ad scribendum se contulit. Habemus ejus Symposium, quod adolescentulus scripsit; ὁδοιπορικὸν de Africa usque Nicomediam, hexametris scriptum versibus, et alium librum, qui inscribitur Grammaticus, et pulcherrimum de ira Dei, et Institutionum divinarum adversum gentes libros septem, et ἐπιτομὴν ejusdem operis in libro uno acephalo, et ad Asclepiadem libros duos, de persecutione librum unum, ad Probum Epistolarum libros quatuor, ad Severum Epistolarum libros duos; ad Demetrianum, auditorem suum. Epistolarum libros duos; ad eumdem de Opificio Dei, vel formatione hominis, librum unum. Hic extrema senectute magister Caesaris Crispi, filii Constantini, in Gallia fuit, qui postea a patre interfectus est. 920 Φιρμιανὸς, ὁ καὶ Λακτάντιος, Ἀρνοβίου μαθητὴς ἐπὶ Διοκλετιανοῦ βασιλέως μετασταλεὶς μετὰ Φλαβίου Γραμματικοῦ, οὗτινος περὶ Ἰατρικῶν εἴσι δι' ἐπῶν συγγραφαὶ, ἐν Νικομηδείᾳ τὴν ῥητορικὴν ἐδίδαξε, καὶ τῇ πενίᾳ τῶν μαθητῶν, μάλιστα διὰ Ἑλληνικὴν", + "candidate_score": 0.651004, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_163", + "psc_text": "τὸ εἶναι Χριστιανῶν ἐδημίσθη. Ὅστις ἐν Ἀλεξανδρείᾳ διασκορπισθεῖσαν τὴν Ἐκκλησίαν ὀκτωκαίδεκα ἐτῶν τὴν ἡλικίαν ἄγων, κατηχήσεων ἐπιστήμην παρειληφὼς, μετ' οὐ πολὺ παρὰ Δημητρίου τῆς αὐτῆς πόλεως ἐπισκόπου, εἰς τόπον Κλήμεντος πρεσβυτέρου κατασταθεὶς, ἐπὶ ἔτη πολλὰ διέπρεψε, μεσῆλιξ τε γενόμενος, διὰ τὰς ἐν τῇ Ἀχαΐᾳ Ἐκκλησίας, αἵτινες παρὰ πολλῶν αἱρέσεων ἐσκύλοντο, ἐπὶ μαρτυρίᾳ Ἐκκλησιαστικῆς ἐπιστολλῆς 894 ἀπιὼν διὰ Παλαιστίνης εἰς Ἀθήνας, παρὰ Θεοκτίστου καὶ Ἀλεξάνδρου Καισαρείας καὶ Ἱεροσολύμων ἐπισκόπων, πρεσβύτερος χειροτονηθεὶς, Δημητρίῳ προσέκρουσεν, ὅστις τοιαύτῃ κατ' αὐτοῦ ἐχρήσατο ἀνοίᾳ, ὥστε ἐπ' ὀνόματι αὐτοῦ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην γράψαι. Πρὸ τοῦ δὲ μετελθεῖν εἰς Καισάρειαν, τὴν Ῥώμην κατείληφεν ἐπὶ Ζεφυρίνου ἐπισκόπου, εὐθύς τε εἰς Ἀλεξάνδρειαν ἀναζεύξας, Ἡρακλᾶν τὸν πρεσβύτερον τὸν ἐν σχήματι φιλοσόφου διατελοῦντα, βοηθὸν συνελάβετο κατηχήσεως, ὅστις καὶ μετὰ Δημήτριον τὴν Ἀλεξανδρέων ἐυβέρνησεν Ἐκκλησίαν. Ὅσης δὲ δόξης ἐγένετο, ἐκ τούτου δηλοῦται· Φιρμιλλιανὸς γὰρ Καισαρείας ἐπίσκοπος μετὰ πάσης τῆς Καππαδοκίας καὶ προέπεμψεν αὐτὸν, καὶ ἐπὶ πολὺ κατέσχε, καὶ ὕστερον προφάσει τῶν ἁγίων τόπων", + "candidate_score": 0.65035, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_29", + "psc_text": "CXVIII. Lucius episcopus. CXXIX. Joannes presbyter.. CXIX. Diodorus episcopus. CXX. Eunomius haeresiarches. CXXI. Priscillianus episcopus. CXXII. Latronianus episcopus. CXXIII. Tiberianus episcopus. CXXIV. Ambrosius episcopus Mediolan. CXXV. Evagrius episcopus. CXXVI. Ambrosius Didymi discipulus. CXXVII. Maximus ex philosopho episcopus. CXXVIII. Gregorius alius episcopus. CXXX. Gelasius episcopus. CXXXI. Theotimus episcopus. CXXXII. Dexter Paciani filius, nunc praefectus praetorio. CXXXIII. Amphilochius episcopus. CXXXIV. Sophronius. CXXXV. Hieronymus. INCIPIT LIBER. CAPUT PRIMUM. 827 Simon Petrus, filius Joannis, provinciae Galileae, e vico Bethsaida, frater Andreae apostoli (Matth. IV, 18), et princeps Apostolorum, post episcopatum Antiochensis Ecclesiae, et praedicationem dispersionis eorum qui de circumcisione crediderant, in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia, et Bithynia (I Petr. I, 1), secundo Claudii imperatoris anno, ad expugnandum Simonem magum, Romam pergit, ibique viginti quinque annis Cathedram Sacerdotalem tenuit, usque ad ultimum annum Neronis, id est, decimum quartum. A quo et affixus cruci, martyrio coronatus est, capite ad terram verso, et in sublime pedibus elevatis:", + "candidate_score": 0.648986, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_29", + "psc_text": "CXVIII. Lucius episcopus. CXXIX. Joannes presbyter.. CXIX. Diodorus episcopus. CXX. Eunomius haeresiarches. CXXI. Priscillianus episcopus. CXXII. Latronianus episcopus. CXXIII. Tiberianus episcopus. CXXIV. Ambrosius episcopus Mediolan. CXXV. Evagrius episcopus. CXXVI. Ambrosius Didymi discipulus. CXXVII. Maximus ex philosopho episcopus. CXXVIII. Gregorius alius episcopus. CXXX. Gelasius episcopus. CXXXI. Theotimus episcopus. CXXXII. Dexter Paciani filius, nunc praefectus praetorio. CXXXIII. Amphilochius episcopus. CXXXIV. Sophronius. CXXXV. Hieronymus. INCIPIT LIBER. CAPUT PRIMUM. 827 Simon Petrus, filius Joannis, provinciae Galileae, e vico Bethsaida, frater Andreae apostoli (Matth. IV, 18), et princeps Apostolorum, post episcopatum Antiochensis Ecclesiae, et praedicationem dispersionis eorum qui de circumcisione crediderant, in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia, et Bithynia (I Petr. I, 1), secundo Claudii imperatoris anno, ad expugnandum Simonem magum, Romam pergit, ibique viginti quinque annis Cathedram Sacerdotalem tenuit, usque ad ultimum annum Neronis, id est, decimum quartum. A quo et affixus cruci, martyrio coronatus est, capite ad terram verso, et in sublime pedibus elevatis:", + "candidate_score": 0.647499, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_210", + "psc_text": "extrema senectute magister Caesaris Crispi, filii Constantini, in Gallia fuit, qui postea a patre interfectus est. 920 Φιρμιανὸς, ὁ καὶ Λακτάντιος, Ἀρνοβίου μαθητὴς ἐπὶ Διοκλετιανοῦ βασιλέως μετασταλεὶς μετὰ Φλαβίου Γραμματικοῦ, οὗτινος περὶ Ἰατρικῶν εἴσι δι' ἐπῶν συγγραφαὶ, ἐν Νικομηδείᾳ τὴν ῥητορικὴν ἐδίδαξε, καὶ τῇ πενίᾳ τῶν μαθητῶν, μάλιστα διὰ Ἑλληνικὴν πόλιν, εἰς συγγράμματα ἑαυτὸν μεθῆκεν. Ἔχομεν τούτου Συμπόσιον, ὅπερ νέος ἐν τῇ Ἀφρικῇ συνέταξε, καὶ ὁδοιπορικὸν ἀπὸ τῆς Ἀφρικῆς ἕως Νικομηδείας δι' ἑξαμέτρων συντεθὲν, καὶ ἄλλην βίβλον, ἥτις ἐπιγράφεται Γραμματικὸς, καὶ ὡραῖον περὶ Ὀργῆς θεοῦ, καὶ θείων Εἰσαγωγῶν κατὰ τῶν ἐθνῶν λόγους ἑπτὰ, καὶ ἐπιτομὴν τοῦ αὐτοῦ σπουδάσματος ἀκέφαλον, καὶ πρὸς Ἀσκληπιάδην λόγους δύο, περὶ Διωγμοῦ λόγον ἕνα, πρὸς Πρόβον Ἐπιστολῶν λόγους τέσσαρας, πρὸς τὸν αὐτὸν περὶ Δημιουργίας Θεοῦ λόγον ἕνα. Οὗτος ἐν τῷ ἐσχάτῳ γήρᾳ διδάσκαλος κατέστη Καίσαρος Κρίσπου, τοῦ υἱοῦ Κωνσταντίνου ἐν Γαλλίαις ὃς ὕστερον παρὰ τοῦ πατρὸς ἀνῃρέθη. CAPUT LXXXI. Eusebius, Caesareae Palaestinae episcopus in Scripturis divinis", + "candidate_score": 0.646784, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_36", + "psc_text": "Apostolorum super hoc crebrius Acta testantur (Actor. I, 13; et XXII, 17; et XV, 13). Evangelium quoque quod appellatur secundum Hebraeos, et a me nuper in Graecum Latinumque sermonem translatum est, quo et Origenes saepe utitur, post resurrectionem Salvatoris refert: Dominus autem cum dedisset sindonem servo Sacerdotis, ivit ad Jacobum, et apparuit ei. Juraverat enim Jacobus, se non comesturum panem ab illa hora 833 qua biberat calicem Domini, donec videret eum resurgentem a dormientibus. Rursusque post paululum: Afferte, ait Dominus, mensam et panem. Statimque additur: Tulit panem et benedixit, ac fregit, et dedit Jacobo justo, et dixit ei: Frater mi, comede panem tuum, quia resurrexit Filius hominis a dormientibus. Triginta itaque annos Hierosolymorum [ Al. Hierosolymis] rexit Ecclesiam, id est, usque ad septimum Neronis annum, et juxta templum ubi et praecipitatus fuerat, sepultus est. Titulum usque ad obsidionem Titi, et ultimam Hadriani, notissimum habuit. Quidam e nostris in monte Oliveti", + "candidate_score": 0.645036, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_134", + "psc_text": "litteraturae instrumento. E quibus illa sunt, στρωματεῖς, libri octo; Ὑποτυπώσεων libri octo; adversus Gentes, liber unus; Paedagogi libri tres, de Pascha liber unus, de jejunio disceptatio, et alius qui inscribitur Quisnam dives ille sit, qui salvetur; de obtrectatione liber unus; de Canonibus ecclesiasticis, et adversum eos, 879 qui Judaeorum sequuntur errorem, liber unus, quem proprie Alexandro, Hierosolymorum episcopo, προσεφώνησε. Meminit autem in Stromatibus suis, voluminis Tatiani adversus Gentes, de quo supra diximus, et Casiani cujusdam χρονογραφίας, quod opusculum invenire non potui. Necnon et de Judaeis Aristobulum quemdam et Demetrium et Eupolemum scriptores adversus Gentes refert, qui in similitudinem Josephi ἀρχαιογονίαν Moysi et Judaicae gentis asseverant. Exstat Alexandri Hierosolymorum episcopi, qui cum Narcisso postea rexit Ecclesiam, epistola super ordinatione Asclepiadis confessoris ad Antiochenses, congratulantis eis, in qua ponit in fine: Haec vobis, domini ac fratres, scripta transmisi per Clementem beatum presbyterum, virum illustrem et probatum, quem vos quoque scitis, et nunc", + "candidate_score": 0.644116, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_256", + "psc_text": "Gregorio Nazianzeno contra Eunomium legit libros, qui et multa alia scripsisse et scribere dicitur. Γρηγόριος Νύσης ἐπίσκοπος, ἀδελφὸς Βασιλείου τοῦ Καισαρέως, πρὸ ὀλίγων ἐνιαυτῶν ἐμοὶ καὶ Γρηγορίῳ τῷ Ναζιανζηνῷ κατὰ Εὐνομίου ἀνέγνω λόγους, ὅστις καὶ ἄλλα πολλὰ γεγραφέναι καὶ γράφειν λέγεται. CAPUT CXXIX. Joannes Antiochenae Ecclesiae presbyter, Eusebii Emiseni Diodorique sectator, multa componere dicitur, de quibus περὶ ἱερωσύνης tantum legi. Ἰωάννης Ἀντιοχείας πρε��βύτερος, Εὐσεβίου Ἐμεσηνοῦ, καὶ Διοδώρου ἀκόλουθος, πολλὰ συγγράψαι λέγεται, ἀφ' ὧν περὶ ἱερωσύνης μόνον ἀνέγνων. CAPUT CXXX. 951 Gelasius Caesareae Palaestinae, post Euzoium, episcopus, accurati limatique sermonis, fertur quaedam scribere, sed celare. 952 Γελάσιος Καισαρείας Παλαιστίνης μετὰ Εὐζώϊον ἐπίσκοπος, λαμπρῶς τινα συγγραφέναι λέγεται, ἀποκρύπτειν δέ. CAPUT CXXXI. Theotimus, Scythiae Tomorum episcopus, in morem dialogorum et veteris eloquentiae breves commaticosque tractatus edidit. Audio eum et alia scribere. Θεότιμος Σκυθίας Τομέων ἐπίσκοπος ἐν τάξει διαλόγων καὶ ἀρχαίας φράσεως βραχείας ὁμιλίας ἐξέδωκεν. Ἀκούω τοῦτον καὶ ἄλλα συγγράφειν. CAPUT CXXXII. Dexter, Paciani,", + "candidate_score": 0.643013, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_29", + "psc_text": "CXVIII. Lucius episcopus. CXXIX. Joannes presbyter.. CXIX. Diodorus episcopus. CXX. Eunomius haeresiarches. CXXI. Priscillianus episcopus. CXXII. Latronianus episcopus. CXXIII. Tiberianus episcopus. CXXIV. Ambrosius episcopus Mediolan. CXXV. Evagrius episcopus. CXXVI. Ambrosius Didymi discipulus. CXXVII. Maximus ex philosopho episcopus. CXXVIII. Gregorius alius episcopus. CXXX. Gelasius episcopus. CXXXI. Theotimus episcopus. CXXXII. Dexter Paciani filius, nunc praefectus praetorio. CXXXIII. Amphilochius episcopus. CXXXIV. Sophronius. CXXXV. Hieronymus. INCIPIT LIBER. CAPUT PRIMUM. 827 Simon Petrus, filius Joannis, provinciae Galileae, e vico Bethsaida, frater Andreae apostoli (Matth. IV, 18), et princeps Apostolorum, post episcopatum Antiochensis Ecclesiae, et praedicationem dispersionis eorum qui de circumcisione crediderant, in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia, et Bithynia (I Petr. I, 1), secundo Claudii imperatoris anno, ad expugnandum Simonem magum, Romam pergit, ibique viginti quinque annis Cathedram Sacerdotalem tenuit, usque ad ultimum annum Neronis, id est, decimum quartum. A quo et affixus cruci, martyrio coronatus est, capite ad terram verso, et in sublime pedibus elevatis:", + "candidate_score": 0.642193, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_166", + "psc_text": "συνταγμάτων ἐν τῷ τεύχει τῶν ἐπιστολῶν τῶν πρὸς Παύλαν παρ' ἡμῶν γραφεισῶν, ἐν μιᾷ ἐπιστολῇ συγκρίνων τοῖς Βάῤῥωνος ἔργοις τέθεικα, νῦν παραλιμπάνω, ἐκεῖνο περὶ τῆς αὐτοῦ ἀθανάτου εὐφυΐας μὴ σιωπῶν, ὅτι περ διαλεκτικὴν, καὶ γεωμετρικὴν, ἀριθμητικὴν, μουσικὴν, γραμματικὴν, 896 καὶ ῥητορικὴν, καὶ πάντων τῶν φιλοσόφων τὰ δόγματα, οὕτως ἐξέμαθεν, ὥστε σπουδαστὰς τῶν κοσμικῶν γραμμάτων ἀκροατὰς ἐσχηκέναι, καὶ ἐξηγεῖσθαι αὐτοῖς ἑκάστοτε, συνδρομάς τε πρὸς αὐτὸν πολλὰς γίνεσθαι, ἃς διὰ τοῦτο ἐδέχετο, ἐφ' ᾧγε προφάσει τῆς διδασκαλίας, εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν ἀνάγειν πάντας. Περὶ γὰρ τῆς ὠμότητος τοῦ διωγμοῦ, τοῦ κατὰ τῶν Χρισιανῶν ἐπὶ Δεκίου κινηθέντος· ἐλύσσα γὰρ εἰς Φιλίππου εὐλάβειαν, ὃν καὶ ἀπέκτεινεν· εἰπεῖν ἡγοῦμαι περισσόν. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ διωγμῷ, καὶ Φαβιανὸς ὁ Ῥώμης ἐπίσκοπος ἐτελεύτησεν, καὶ Ἀλέξανδρος καὶ Βαβύλας Ἱεροσολύμων καὶ Ἀντιοχείας ἐπίσκοποι, ἐν τῇ φυλακῇ ὁμολογηταὶ ἐκοιμήθησαν. Εἴ τις γὰρ περὶ Ὠριγένους μαθεῖν ἐθελήσῃ, πρῶτον μὲν ἐκ τῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ, τῶν μετὰ τὸν διωγμὸν πρὸς διαφόρους ἀποσταλεισῶν,", + "candidate_score": 0.641908, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_235", + "psc_text": "Romanae urbis episcopus, elegans in versibus componendis ingenium habuit, multaque et brevia metro edidit, et prope octogenarius sub Theodosio principe mortuus est. Δάμασος, Ῥώμης ἐπίσκοπος, εἰς ἐποποιΐαν εὐφυὴς, πολλὰ καὶ σύντομα ἡρωϊκῷ μέτρῳ ἐξέδωκε, καὶ ὀγδοηκονταέτης ἐπὶ Θεοδοσίου βασιλέως ἐτελεύτησεν. CAPUT CIV. Apollinarius, Laodicenus Syriae episcopus, patre presbytero, magis grammaticis in adolescentia operam dedit, et postea in sanctas Scripturas innumerabilia scribens volumina, 937 sub Theodosio imperatore obiit. Exstant ejus adversus Porphyrium triginta libri, qui inter caetera ejus opera vel maxime probantur. Ἀπολλινάριος, Λαοδικείας τῆς Σύρων ἐπίσκοπος, πατρὸς πρεσβυτέρου, ἐν τῇ νεότητι μᾶλλον τὴν γραμματικὴν ἤσκησεν, ὕστερον δὲ εἰς τὰς θείας Γραφὰς ἀναρίθμητα συντάξας τεύξη, Θεοδοσίου βασιλεύοντος ἐτελεύτησεν. 938 Εἰσὶν αὐτοῦ κατὰ Πορφυρίου τριάκοντα λόγοι, οἵτινες μεταξὺ τῶν ἄλλων αὐτοῦ συγγραμμάτων μᾶλλον ἐκρίθησαν. CAPUT CV. Gregorius, Baeticus, Eliberi Episcopus, usque ad extremam senectutem diversos mediocri sermone tractatus composuit, et de Fide elegantem librum, qui hodieque superesse dicitur. Γρηγόριος, Εἰλιβέρου τῆς Βαιτικῆς", + "candidate_score": 0.641637, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_101", + "psc_text": "Βικτωρῖνος Πεταβῖνος, καὶ Λακτάντιος ταυτῇ τῇ δοκήσει εἵλκυνται. CAPUT XIX. Quadratus Apostolorum discipulus, Publio Athenarum episcopo, ob Christi fidem martyrio coronato, in locum ejus substituitur, et Ecclesiam grandi terrore dispersam, fide et industria sua congregat. Cumque Hadrianus 861 Athenis exegisset hiemem, invisens Eleusina, et omnibus pene Graeciae sacris initiatus dedisset occasionem bis, qui Christianos oderant, absque praecepto Imperatoris vexare credentes; porrexit ei librum pro religione nostra compositum, valde utilem, plenumque rationis et fidei, et Apostolica doctrina dignum, in quo et antiquitatem suae aetatis ostendens, ait, plurimos a se visos qui sub Domino variis in Judaea oppressi calamitatibus, sanati fuerant, et qui a mortuis resurrexerant. Κουαδράτος τῶν Ἀποστόλων μαθητὴς, παθάντος Πουβλίου Ἀθηναίων Ἐπισκόπου ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸν αὐτὸν τόπον ὑπεισέρχεται, καὶ τὴν ἐκκλησίαν ἐν μεγάλῃ ταραχῇ διασκορπισθεῖσαν συνάγει. Καὶ ἡνίκα Ἀδριανὸς ἐν Ἀθήναις ἐχείμασεν ἐν Ἐλευσῖνι γενόμενος, καὶ 862 πάντα σχεδὸν τὰ τῆς Ἑλλάδος μυστήρια μυηθεὶς, δέδωκεν ἀφορμὴν ἐπὶ τὸ", + "candidate_score": 0.640089, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_184", + "psc_text": "διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, καὶ ἐπὶ Ζεβέννου ἐπισκόπου τῆς ἰδίας πόλεως, ἐν ἐκείνῳ μάλιστα τῷ καιρῷ, ἐν ὧ Ἡρακλᾶς τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας πρεσβύτερος κατέστη. CAPUT LXV. Theodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adolescens, ob studia Graecarum et Latinarum litterarum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem, e quibus Theodorus proficiscens, πανηγυρικὸν εὐχαριστίας scripsit Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque", + "candidate_score": 0.638759, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_36", + "psc_text": "Apostolorum super hoc crebrius Acta testantur (Actor. I, 13; et XXII, 17; et XV, 13). Evangelium quoque quod appellatur secundum Hebraeos, et a me nuper in Graecum Latinumque sermonem translatum est, quo et Origenes saepe utitur, post resurrectionem Salvatoris refert: Dominus autem cum dedisset sindonem servo Sacerdotis, ivit ad Jacobum, et apparuit ei. Juraverat enim Jacobus, se non comesturum panem ab illa hora 833 qua biberat calicem Domini, donec videret eum resurgentem a dormientibus. Rursusque post paululum: Afferte, ait Dominus, mensam et panem. Statimque additur: Tulit panem et benedixit, ac fregit, et dedit Jacobo justo, et dixit ei: Frater mi, comede panem tuum, quia resurrexit Filius hominis a dormientibus. Triginta itaque annos Hierosolymorum [ Al. Hierosolymis] rexit Ecclesiam, id est, usque ad septimum Neronis annum, et juxta templum ubi et praecipitatus fuerat, sepultus est. Titulum usque ad obsidionem Titi, et ultimam Hadriani, notissimum habuit. Quidam e nostris in monte Oliveti", + "candidate_score": 0.638436, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_101", + "psc_text": "Βικτωρῖνος Πεταβῖνος, καὶ Λακτάντιος ταυτῇ τῇ δοκήσει εἵλκυνται. CAPUT XIX. Quadratus Apostolorum discipulus, Publio Athenarum episcopo, ob Christi fidem martyrio coronato, in locum ejus substituitur, et Ecclesiam grandi terrore dispersam, fide et industria sua congregat. Cumque Hadrianus 861 Athenis exegisset hiemem, invisens Eleusina, et omnibus pene Graeciae sacris initiatus dedisset occasionem bis, qui Christianos oderant, absque praecepto Imperatoris vexare credentes; porrexit ei librum pro religione nostra compositum, valde utilem, plenumque rationis et fidei, et Apostolica doctrina dignum, in quo et antiquitatem suae aetatis ostendens, ait, plurimos a se visos qui sub Domino variis in Judaea oppressi calamitatibus, sanati fuerant, et qui a mortuis resurrexerant. Κουαδράτος τῶν Ἀποστόλων μαθητὴς, παθάντος Πουβλίου Ἀθηναίων Ἐπισκόπου ὑπὲρ τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸν αὐτὸν τόπον ὑπεισέρχεται, καὶ τὴν ἐκκλησίαν ἐν μεγάλῃ ταραχῇ διασκορπισθεῖσαν συνάγει. Καὶ ἡνίκα Ἀδριανὸς ἐν Ἀθήναις ἐχείμασεν ἐν Ἐλευσῖνι γενόμενος, καὶ 862 πάντα σχεδὸν τὰ τῆς Ἑλλάδος μυστήρια μυηθεὶς, δέδωκεν ἀφορμὴν ἐπὶ τὸ", + "candidate_score": 0.638152, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_105", + "psc_text": "τῶν ἀκροωμένων, ἕτερά τινα βάρβαρα ὀνόματα, καὶ τὸν μέγιστον αὐτῷ θεὸν Ἀβραξὰς, οἷα ἐνιαυτὸν περιέχοντα κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν Γραικῶν ψηφιζόμενον. Τελευτῶντος Βασιλείδου γνωστικοὶ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἐκλήθησαν ἐν τοῖς χρόνοις 864 Ἀδριανοῦ, ὅτε καὶ Κόχιβος ὁ τῶν Ἰουδαίων ἡγούμενος πολλοὺς τῶν Χριστιανῶν ποικίλαις τιμωρίαις ἀνήλωσεν. CAPUT XXII. Hegesippus vicinus Apostolicorum temporum, et omnes a passione Domini usque ad suam aetatem Ecclesiasticorum actuum texens historias, multaque ad utilitatem legentium pertinentia hinc inde congregans, quinque libros composuit, sermone simplici, ut quorum vitam sectabatur, dicendi quoque exprimeret characterem. Asserit se venisse sub Aniceto Romam, qui decimus post Petrum episcopus fuit, et perseverasse usque ad Eleutherum ejusdem urbis episcopum, qui Aniceti quondam diaconus fuerat. Praeterea adversum idola disputans, ex quo primum errore crevissent, subtexit historiam, ex qua ostendit, qua floruerit aetate. Ait enim: Tumulos mortuis templaque fecerunt, sicut usque hodie videmus: e quibus est et Antinous servus Hadriani Caesaris, cui et gymnicus agon exercetur", + "candidate_score": 0.637934, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_29", + "psc_text": "CXVIII. Lucius episcopus. CXXIX. Joannes presbyter.. CXIX. Diodorus episcopus. CXX. Eunomius haeresiarches. CXXI. Priscillianus episcopus. CXXII. Latronianus episcopus. CXXIII. Tiberianus episcopus. CXXIV. Ambrosius episcopus Mediolan. CXXV. Evagrius episcopus. CXXVI. Ambrosius Didymi discipulus. CXXVII. Maximus ex philosopho episcopus. CXXVIII. Gregorius alius episcopus. CXXX. Gelasius episcopus. CXXXI. Theotimus episcopus. CXXXII. Dexter Paciani filius, nunc praefectus praetorio. CXXXIII. Amphilochius episcopus. CXXXIV. Sophronius. CXXXV. Hieronymus. INCIPIT LIBER. CAPUT PRIMUM. 827 Simon Petrus, filius Joannis, provinciae Galileae, e vico Bethsaida, frater Andreae apostoli (Matth. IV, 18), et princeps Apostolorum, post episcopatum Antiochensis Ecclesiae, et praedicationem dispersionis eorum qui de circumcisione crediderant, in Ponto, Galatia, Cappadocia, Asia, et Bithynia (I Petr. I, 1), secundo Claudii imperatoris anno, ad expugnandum Simonem magum, Romam pergit, ibique viginti quinque annis Cathedram Sacerdotalem tenuit, usque ad ultimum annum Neronis, id est, decimum quartum. A quo et affixus cruci, martyrio coronatus est, capite ad terram verso, et in sublime pedibus elevatis:", + "candidate_score": 0.636997, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23_25", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_142", + "psc_text": "haec addit: Ut autem 883 sciatis falsi hujus dogmatis, id est, novae prophetiae ab omni mundo insaniam reprobari, misi vobis Apollinaris beatissimi, qui fuit in Hierapoli Asiae episcopus, litteras. Ad Domninum quoque, qui persecutionis tempore ad Judaeos declinaverat, volumen composuit; et alium de Evangelio, quod sub nomine Petri fertur, librum ad Rhosensem Ciliciae Ecclesiam, quae in haeresim ejus lectione diverterat. Leguntur et sparsim ejus breves epistolae, auctoris sui ἀσκήσει et vitae congruentes. Σαραπίων, τῷ ἐνδεκάτῳ ἐνιαυτῷ Κομόδου τοῦ βασιλέως, χειροτονθεὶς τῆς Ἀντιοχέων ἐκκλησίας ἐπίσκοπος ἔγραψεν ἐπιστολὴν πρὸς Καρῖνον καὶ Πόντιον, περὶ τῆς αἱρέσεως Μοντανοῦ ταῦτα προσθείς· « Ἵνα δὲ 884 γνῶτε τὴν βλάστην τοῦ δόγματος τούτου, τῆς καινῆς λέγω προφητείας, καὶ τὴν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ μανίαν ἀποδοκιμαστέαν ὑπάρχειν, ἔπεμψα ὑμῖν Ἀπολλιναρίου τοῦ μακαριωτάτου, ὃς γέγονεν Ἱεραπολίτης Ἀσίας ἐπίσκοπος, γράμματα· καὶ πρὸς Δόμνον δὲ τὸν τῷ καιρῷ τοῦ διωγμοῦ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους κατανεύσαντα συνέταξε τεῦχος, καὶ ἄλλο περὶ τοῦ Εὐαγγελίου,", + "candidate_score": 0.636748, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_256", + "psc_text": "Gregorio Nazianzeno contra Eunomium legit libros, qui et multa alia scripsisse et scribere dicitur. Γρηγόριος Νύσης ἐπίσκοπος, ἀδελφὸς Βασιλείου τοῦ Καισαρέως, πρὸ ὀλίγων ἐνιαυτῶν ἐμοὶ καὶ Γρηγορίῳ τῷ Ναζιανζηνῷ κατὰ Εὐνομίου ἀνέγνω λόγους, ὅστις καὶ ἄλλα πολλὰ γεγραφέναι καὶ γράφειν λέγεται. CAPUT CXXIX. Joannes Antiochenae Ecclesiae presbyter, Eusebii Emiseni Diodorique sectator, multa componere dicitur, de quibus περὶ ἱερωσύνης tantum legi. Ἰωάννης Ἀντιοχείας πρεσβύτερος, Εὐσεβίου Ἐμεσηνοῦ, καὶ Διοδώρου ἀκόλουθος, πολλὰ συγγράψαι λέγεται, ἀφ' ὧν περὶ ἱερωσύνης μόνον ἀνέγνων. CAPUT CXXX. 951 Gelasius Caesareae Palaestinae, post Euzoium, episcopus, accurati limatique sermonis, fertur quaedam scribere, sed celare. 952 Γελάσιος Καισαρείας Παλαιστίνης μετὰ Εὐζώϊον ἐπίσκοπος, λαμπρῶς τινα συγγραφέναι λέγεται, ἀποκρύπτειν δέ. CAPUT CXXXI. Theotimus, Scythiae Tomorum episcopus, in morem dialogorum et veteris eloquentiae breves commaticosque tractatus edidit. Audio eum et alia scribere. Θεότιμος Σκυθίας Τομέων ἐπίσκοπος ἐν τάξει διαλόγων καὶ ἀρχαίας φράσεως βραχείας ὁμιλίας ἐξέδωκεν. Ἀκούω τοῦτον καὶ ἄλλα συγγράφειν. CAPUT CXXXII. Dexter, Paciani,", + "candidate_score": 0.636703, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_243", + "psc_text": "conatus est. Ad extremum sub Theodosio principe Ecclesia pulsus est. Feruntur ejus varii multiplicesque tractatus, quos nosse perfacile est. Εὐζώϊος, παρὰ Θεσπεσίῳ ῥήτορι ἅμα Γρη��ορίῳ Ναζιανζοῦ ἐπισκόπῳ νέος ἐν Καισαρείᾳ φοιτήσας, καὶ ὕστερον τῆς αὐτῆς πόλεως ἐπίσκοπος, πολλῷ πόνῳ φθαρεῖσαν ἤδη τὴν Ὠριγένους καὶ Παμφίλου βιβλιοθήκην, ἐν σωματίοις ἀνανεῶσαι ἐπεχείρησεν. Καὶ ὕστερον ἐπὶ Θεοδοσίου βασιλέως τῆς Ἐκκλησίας ἐξεώθη. Φέρονται τούτου πολλαὶ καὶ πλεῖσται ὁμιλίαι, αἷς ἐστι ῥᾴδιον ἐντυχεῖν. CAPUT CXIV. Epiphanius, Cypri Salaminae episcopus, scripsit adversum omnes Haereses libros, et multa alia, quae ab eruditis propter res, a simplicioribus propter verba lectitantur. Superest usque hodie, et in extrema jam senectute varia cudit opera. Ἐπιφάνιος, Κύπρου Σαλαμίνης ἐπίσκοπος, ἔγραψε κατὰ πασῶν τῶν αἱρέσεων λόγους, καὶ ἕτερα πολλὰ, ἅτινα παρὰ μὲν τῶν πεπαιδευμένων διὰ τὰ πράγματα, παρὰ δὲ τῶν ἰδιοτῶν διὰ τὰ ῥήματα ἀναγινώσκεται. Περίεστιν ἄχρι τοῦδε, καὶ ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ ποικίλα συντάττει συγγράμματα. CAPUT CXV. 943 Ephraem, Edessenae Ecclesiae diaconus, multa", + "candidate_score": 0.636533, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_134", + "psc_text": "litteraturae instrumento. E quibus illa sunt, στρωματεῖς, libri octo; Ὑποτυπώσεων libri octo; adversus Gentes, liber unus; Paedagogi libri tres, de Pascha liber unus, de jejunio disceptatio, et alius qui inscribitur Quisnam dives ille sit, qui salvetur; de obtrectatione liber unus; de Canonibus ecclesiasticis, et adversum eos, 879 qui Judaeorum sequuntur errorem, liber unus, quem proprie Alexandro, Hierosolymorum episcopo, προσεφώνησε. Meminit autem in Stromatibus suis, voluminis Tatiani adversus Gentes, de quo supra diximus, et Casiani cujusdam χρονογραφίας, quod opusculum invenire non potui. Necnon et de Judaeis Aristobulum quemdam et Demetrium et Eupolemum scriptores adversus Gentes refert, qui in similitudinem Josephi ἀρχαιογονίαν Moysi et Judaicae gentis asseverant. Exstat Alexandri Hierosolymorum episcopi, qui cum Narcisso postea rexit Ecclesiam, epistola super ordinatione Asclepiadis confessoris ad Antiochenses, congratulantis eis, in qua ponit in fine: Haec vobis, domini ac fratres, scripta transmisi per Clementem beatum presbyterum, virum illustrem et probatum, quem vos quoque scitis, et nunc", + "candidate_score": 0.636505, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_23", + "bdc_text": "Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_184", + "psc_text": "διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, καὶ ἐπὶ Ζεβέννου ἐπισκόπου τῆς ἰδίας πόλεως, ἐν ἐκείνῳ μάλιστα τῷ καιρῷ, ἐν ὧ Ἡρακλᾶς τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας πρεσβύτερος κατέστη. CAPUT LXV. Theodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adolescens, ob studia Graecarum et Latinarum litterarum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem, e quibus Theodorus proficiscens, πανηγυρικὸν εὐχαριστίας scripsit Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque", + "candidate_score": 0.636038, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_184", + "psc_text": "διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, καὶ ἐπὶ Ζεβέννου ἐπισκόπου τῆς ἰδίας πόλεως, ἐν ἐκείνῳ μάλιστα τῷ καιρῷ, ἐν ὧ Ἡρακλᾶς τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας πρεσβύτερος κατέστη. CAPUT LXV. Theodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adolescens, ob studia Graecarum et Latinarum litterarum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem, e quibus Theodorus proficiscens, πανηγυρικὸν εὐχαριστίας scripsit Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque", + "candidate_score": 0.630705, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42_44", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster . Conferendum per illos amice fuitnach fuit ein gestrichenes , unlesbares Wort. praesentibus aliquot , qui principiHerzog Ulrich von Württemberg .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_233", + "psc_text": "αὐτοῦ ἀποβίωσιν συνέταξε, καὶ βίβλοι κατὰ Οὐάλεντος καὶ Οὐρσακίου, τὴν ἱστοριαν τῆς Ἀριμησίου καὶ Σελευκείας συνόδου περιέχουσαι, καὶ πρὸς Σαλούστιον ἔπαρχον, ἤτοι κατὰ Διοσκόρου, καὶ τῶν Λιβερτίνων, καὶ ἕτερος λόγος Μυστηρίων, καὶ ὑπομνήματα εἰς Ματθαῖον, καὶ εἰς τὸν Ἰὼβ ὁμιλίαι, ἃς ἁπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ὠριγένους μετέφρασε, καὶ ἕτερος εὐφυέστατος λίβελλος κατὰ Αὐξεντίου, καὶ πολλαὶ πρὸς διαφόρους Ἐπιστολαί. Φασὶ δέ τινες γεγραφέναι αὐτὸν καὶ εἰς τὰ Ἄισματα τῶν ᾀσμάτων, ἅπερ παρ' ἡμῖν ἐστιν ἄγνωστα. Ἐτελεύτησεν ἐν Πικτάβῃ Βαλεντινιανοῦ καὶ Οὐάλεντος βασιλευόντων. CAPUT CI. 935 Victorinus, natione Afer, Romae sub Constantio principe rhetoricam docuit, et in extrema senectute, Christi se tradens fidei, scripsit adversus Arium libros more dialectico valde obscuros, qui nisi ab eruditis non intelliguntur, et Commentarios in Apostolum. 936 Βικτωρῖνος, γένει Ἄφρος, Κωνσταντίου βασιλεύοντος, ἐν τῇ Ῥώμῃ τὴν ῥητορικὴν διδάξας, ἐν τῷ ἐσχάτῳ γήρᾳ Χριστιανὸς γενόμενος, κατὰ Ἀρείου λόγους διαλεκτικοὺς πάνυ ἀμαυροὺς συνέγραψεν, οἵτινες παρὰ τῶν πεπαιδευμένων μόνον νοοῦνται, καὶ", + "candidate_score": 0.626681, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_184", + "psc_text": "διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ βασιλέως, καὶ ἐπὶ Ζεβέννου ἐπισκόπου τῆς ἰδίας πόλεως, ἐν ἐκείνῳ μάλιστα τῷ καιρῷ, ἐν ὧ Ἡρακλᾶς τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας πρεσβύτερος κατέστη. CAPUT LXV. Theodorus, qui postea Gregorius appellatus est, Neocaesareae Ponti episcopus, admodum adolescens, ob studia Graecarum et Latinarum litterarum, de Cappadocia Berytum, et inde Caesaream Palaestinae transiit, juncto sibi fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem, e quibus Theodorus proficiscens, πανηγυρικὸν εὐχαριστίας scripsit Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque", + "candidate_score": 0.626, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_183", + "psc_text": "esse in genealogia Salvatoris apud Matthaeum et Lucam, plenissime disputat. Ἰούλιος Ἀφρικανὸς, οὗ πέντε περὶ Χρόνων τυγχάνει λόγοι, ἐπὶ Μάρκου Αὐρηλίου Ἀντωνίνου τοῦ διαδεξαμένου Μακρῖνον, πρεσβείαν ἀνεδέξατο περὶ ἀναστάσεως Ἐμμαοῦς τῆς πόλεως τῆς μετακληθείσης Νικοπόλεως. Ἔστι καὶ ἐπιστολὴ πρὸς Ὠριγένην, ἕνεκεν τῆς κατὰ Σωσάνναν ζητήσεως· λέγει γὰρ ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ τοῦτον μὴ εἶναι τὸν μῦθον, μηδὲ συνᾴδειν τῇ Ἑβραϊκῇ ἐτυμολογίᾳ, ἀπὸ τοῦ πρίνου πρίσαι, καὶ ἀπὸ τοῦ σχίνου σχίσαι, πρὸς ὃν δεδοκιμασμένην ἐπιστολὴν γράφει Ὠριγένης. Ἔστιν αὐτοῦ καὶ πρὸς Ἀριστείδην ἄλλη ἐπιστολὴ, ἐν ᾗ περὶ τῆς διαφωνίας τῆς δοκούσης εἶναι ἐν τῇ γενεαλογίᾳ τοῦ Σωτῆρος παρὰ Ματθαίου καὶ Λουκᾶ, ἀρκούντως διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ", + "candidate_score": 0.624127, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_185", + "psc_text": "fratre Athenodoro. Quorum cum egregiam indolem vidisset Origenes, hortatus est eos ad philosophiam, in qua paulatim Christi fidem subintroducens, sui quoque sectatores reddidit. Quinquennio itaque eruditi ab eo remittuntur ad matrem, e quibus Theodorus proficiscens, πανηγυρικὸν εὐχαριστίας scripsit Origeni: et convocata grandi frequentia, ipso quoque Origene praesente, recitavit, qui usque hodie exstat. Scripsit et μετάφρασιν in Ecclesiasten brevem quidem, sed valde utilem. Et aliae hujus vulgo feruntur epistolae, sed praecipue signa atque miracula, quae jam episcopus cum multa Ecclesiarum gloria perpetravit. Θεόδωρος, ὃς ὕστερον ἐκλήθη Γρηγόριος, Νεοκαισαρείας ἐπίσκοπος, νέος κομιδῆ, διὰ τὴν παίδευσιν Ἑλληνικῶν τε καὶ Ῥωμαϊκῶν γραμμάτων, ἀπὸ τῆς Καππαδοκίας εἰς Βηρυτὸν, κᾀκεῖθεν εἰς Καισάρειαν τῆς Παλαιστίνης διέβη, ἅμα Ἀθηνοδώρῳ ἀδελφῷ, ὧντινων τὴν ἐξαίρετον εὐφυΐαν ἑωρακὼς Ὠριγένης, τούτους εἰς φιλοσοφίαν προετρέψατο, καὶ κατὰ μέρος εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν εἰσάγων, ζηλωτὰς ἰδίους κατέστησεν. Ἐπὶ πέντε τοίνυν παρ' αὐτοῦ παιδευθέντε ἔτη, πρὸς τὴν μητέρα ἀποπέμπονται, ἀφ' ὧν ὁ Θεόδωρος ἀποδημῶν,", + "candidate_score": 0.623966, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_248", + "psc_text": "ἐπέγραψαν (ἔστι γὰρ καὶ ἄλλη βίβλος, κατάγνωσιν τοῦ αὐτοῦ Μαξίμου περιέχουσα, ὡς μὴ ἐξὸν εἶναι τὸν αὐτὸν καὶ ἐπαινέσαι καὶ ψέξαι ἐν καιρῷ)· καὶ βίβλος, δι' ἑξαμέτρον, Παρθενίας, καὶ Γάμου, καθ' ἑαυτῶν διαλεγομένων· κατὰ Εὐνομίου λόγος εἷς, περὶ Πνεύματος ἁγίου λόγος εἷς, κατὰ Ἰουλιανοῦ τοῦ βασιλέως λόγος εἷς. Ἠκολούθησε δὲ τῷ Πολέμωνος χαρακτῆρι 946 καὶ περιὼν εἰς τὸν οἰκεῖον τόπον ἐπίσκοπον καταστήσας, ἐν ἀγρῷ βίον μοναδικὸν ἀπηνέγκατο, καὶ ἐτελεύτησε πρὸ τριετοὺς χρόνου βασιλεύοντος Θεοδοσίου. CAPUT CXVIII. Lucius, post Athanasium Arianae partis episcopus, usque ad Theodosium principem, a quo et pulsus est, Alexandrinam ecclesiam tenuit. Exstant ejus solemnes de Pascha epistolae, et pauci variarum hypotheseon libelli. Λούκιος, μετὰ Ἀθανάσιον Ἀρειανῆς θρησκείας ἐπίσκοπος, ἄχρι Θεοδοσίου βασιλεύοντος, παρ' οὗ καὶ ἐξεώθη, τὴν Ἀλεξανδρειανὴν κατέσχεν ἐκκλησίαν. Φέρονται τούτου περὶ τοῦ Πάσχα ἐπιστολαὶ, καὶ ὀλίγοι ποικίλων ὑποθέσεων λόγοι. CAPUT CXIX. Diodorus, Tarsensis episcopus; dum Antiochiae esset presbyter, magis claruit. Exstant ejus in Apostolum commentarii, et", + "candidate_score": 0.623837, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_160", + "psc_text": "et quod tantum in Scripturis divinis habuerit studii, ut etiam Hebraeam linguam, contra aetatis gentisque suae naturam edisceret: et exceptis Septuaginta interpretibus, alias quoque editiones in unum congregaret volumen: Aquilae scilicet Pontici proselyti, et Theodotionis Hebionei, et Symmachi ejusdem dogmatis, qui in Evangelium quoque κατὰ Ματθαῖον scripsit commentarios, de quo et suum dogma confirmare conatur. Praeterea quintam et sextam et septimam editionem, quas etiam nos de ejus bibliotheca habemus, miro labore reperit, et cum caeteris editionibus comparavit. 895 Et quia indicem operum ejus in voluminibus epistolarum, quas ad Paulam scripsimus, in quadam epistola contra Varronis opera conferens posui, nunc omitto: illud de immortali ejus ingenio non tacens, quod dialecticam quoque et geometriam, et arithmeticam, musicam, grammaticam et rhetoricam, omniumque philosophorum sectas ita didicit, ut studiosos quoque saecularium litterarum sectatores haberet, et interpretaretur eis quotidie, concursusque ad eum miri fierent: quos ille propterea recipiebat, ut sub occasione saecularis litteraturae in fide", + "candidate_score": 0.622999, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_256", + "psc_text": "Gregorio Nazianzeno contra Eunomium legit libros, qui et multa alia scripsisse et scribere dicitur. Γρηγόριος Νύσης ἐπίσκοπος, ἀδελφὸς Βασιλείου τοῦ Καισαρέως, πρὸ ὀλίγων ἐνιαυτῶν ἐμοὶ καὶ Γρηγορίῳ τῷ Ναζιανζηνῷ κατὰ Εὐνομίου ἀνέγνω λόγους, ὅστις καὶ ἄλλα πολλὰ γεγραφέναι καὶ γράφειν λέγεται. CAPUT CXXIX. Joannes Antiochenae Ecclesiae presbyter, Eusebii Emiseni Diodorique sectator, multa componere dicitur, de quibus περὶ ἱερωσύνης tantum legi. Ἰωάννης Ἀντιοχείας πρεσβύτερος, Εὐσεβίου Ἐμεσηνοῦ, καὶ Διοδώρου ἀκόλουθος, πολλὰ συγγράψαι λέγεται, ἀφ' ὧν περὶ ἱερωσύνης μόνον ἀνέγνων. CAPUT CXXX. 951 Gelasius Caesareae Palaestinae, post Euzoium, episcopus, accurati limatique sermonis, fertur quaedam scribere, sed celare. 952 Γελάσιος Καισαρείας Παλαιστίνης μετὰ Εὐζώϊον ἐπίσκοπος, λαμπρῶς τινα συγγραφέναι λέγεται, ἀποκρύπτειν δέ. CAPUT CXXXI. Theotimus, Scythiae Tomorum episcopus, in morem dialogorum et veteris eloquentiae breves commaticosque tractatus edidit. Audio eum et alia scribere. Θεότιμος Σκυθίας Τομέων ἐπίσκοπος ἐν τάξει διαλόγων καὶ ἀρχαίας φράσεως βραχείας ὁμιλίας ἐξέδωκεν. Ἀκούω τοῦτον καὶ ἄλλα συγγράφειν. CAPUT CXXXII. Dexter, Paciani,", + "candidate_score": 0.613117, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_238", + "psc_text": "τῶν Ἐθνῶν, καὶ πρὸς Βαλεντινιανὸν λόγοι. CAPUT CVIII. 939 Phoebadius, Agenni Galliarum episcopus, edidit contra Arianos librum. Dicuntur et ejus alia esse opuscula, quae necdum legi. Vivit usque hodie decrepita senectute. 940 Σοιβάδιος Ἀγενοῦ τῆς κατὰ Γαλλίας ἐπίσκοπος, ἐξέδωκε, κατὰ Ἀρειανῶν τεῦχος. Λέγονται αὐτοῦ καὶ ἕτερα εἶναι σπουδάσματα, οἷς οὔπω ἐνέτυχον. Μέχρι νῦν ζῇ ἐν ἐσχάτῳ γήρᾳ διάγων. CAPUT CIX. Didymus, Alexandrinus, captus a parva aetate oculis, et ob id elementorum quoque ignarus, tantum miraculum sui omnibus praebuit, ut dialecticam quoque, et geometriam, quae vel maxime visu indiget, usque ad perfectum didicerit. Is plura opera et nobilia conscripsit, commentarios in psalmos omnes, commentarios in Evangelium Matthaei et Joannis, et de Dogmatibus, et contra Arianos libros duos, et de Spiritu sancto librum unum, quem ego in Latinum verti: in Isaiam tomos decem et octo, in Osee, ad me scribens, commentariorum libros tres, et in Zachariam, meo rogatu, libros quinque, et commentarios", + "candidate_score": 0.613048, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_183", + "psc_text": "esse in genealogia Salvatoris apud Matthaeum et Lucam, plenissime disputat. Ἰούλιος Ἀφρικανὸς, οὗ πέντε περὶ Χρόνων τυγχάνει λόγοι, ἐπὶ Μάρκου Αὐρηλίου Ἀντωνίνου τοῦ διαδεξαμένου Μακρῖνον, πρεσβείαν ἀνεδέξατο περὶ ἀναστάσεως Ἐμμαοῦς τῆς πόλεως τῆς μετακληθείσης Νικοπόλεως. Ἔστι καὶ ἐπιστολὴ πρὸς Ὠριγένην, ἕνεκεν τῆς κατὰ Σωσάνναν ζητήσεως· λέγει γὰρ ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ τοῦτον μὴ εἶναι τὸν μῦθον, μηδὲ συνᾴδειν τῇ Ἑβραϊκῇ ἐτυμολογίᾳ, ἀπὸ τοῦ πρίνου πρίσαι, καὶ ἀπὸ τοῦ σχίνου σχίσαι, πρὸς ὃν δεδοκιμασμένην ἐπιστολὴν γράφει Ὠριγένης. Ἔστιν αὐτοῦ καὶ πρὸς Ἀριστείδην ἄλλη ἐπιστολὴ, ἐν ᾗ περὶ τῆς διαφωνίας τῆς δοκούσης εἶναι ἐν τῇ γενεαλογίᾳ τοῦ Σωτῆρος παρὰ Ματθαίου καὶ Λουκᾶ, ἀρκούντως διαλέγεται. CAPUT LXIV. Geminus, Antiochenae Ecclesiae presbyter, pauca ingenii sui monumenta 905 composuit, florens sub Alexandro principe, et episcopo urbis suae Zebenno, eo vel maxime tempore, quo Heraclas Alexandrinae Ecclesiae pontifex ordinatus est. Γεμῖνος τῆς κατὰ Ἀντιόχειαν Ἐκκλησίας πρεσβύτερος, ὀλίγα τῆς οἰκείας εὐφυΐας 906 βιβλία συνέταξεν, ἀνθήσας ἐπὶ Ἀλεξάνδρου τοῦ", + "candidate_score": 0.612183, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_25", + "psc_text": "Libri]. I. Simon Petrus. II. Jacobus frater Domini. III. Matthaeus qui et Levi. IV. Juda frater Jacobi. V. Paulus qui [ Al. et] ante Saulus. VI. Barnabas qui et Joseph. VII. Lucas evangelista. VIII. Marcus evangelista. IX. Joannes apost. et evang. X. Hermas [ ms. reliqua tacet ], ut ferunt Pastor, auctor libri. XI. Philon Judaeus. XII. Lucius Anneus Seneca. XIII. Josephus Matthiae filius. XIV. Justus Tiberiensis. XV. Clemens episcopus. XVI. Ignatius episcopus. XVII. Polycarpus episcopus. XVIII. Papias episcopus. XIX. Quadratus episcopus. XX. Aristides philosophus. XXI. Agrippa qui et Castor [ Ms. Castoris]. XXII. Hegesippus historicus. XXIII. Justinus philosophus. XXIV. Melito episcopus. XXV. Theophilus episcopus. XXVI. Apollinaris episcopus. XXVII. Dionysius episcopus. XXVIII. Pinitus [ Al. Pinytus] episcopus. XXIX. Tatianus haeresiarches. XXX. Philippus episcopus. XXXI. Musanus. XXXII. Modestus. XXXIII. Bardesanes haeresiarches. XXXIV. Victor episcopus. XXXV. Irenaeus episcopus. XXXVI. Panthaenus philosophus. XXXVII. Rhodon, Tatiani discipulus. XXXVIII. Clemens presbyter. XXXIX. Miltiades. XL. Apollonius.", + "candidate_score": 0.611509, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_197", + "psc_text": "Εὐφράνορα, καὶ πρὸς Βασιλείδην πολλὰς ἐπιστολὰς, ἀφ' ὧν ἐν τῇ μιᾷ λέγει, ὡς ἤρζατο καὶ εἰς τὸν Ἐκκλησιαστὴν συντάττειν ὑπομνήματα, καὶ κατὰ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τῆς αὐτοῦ τελευτῆς, ἐπίσημος αὐτοῦ φέρεται ἐπιστολή. Τελευτᾷ τῷ δεκάτῳ ἔτει Γαλιήνου βασιλέως. CAPUT LXX. 911 Novatianus, Romanae urbis presbyter, adversus Cornelium cathedram sacerdotalem conatus invadere, Novatianorum, quod Graece dicitur Καθαρῶν dogma constituit, nolens apostatas suscipere poenitentes. Hujus auctor Novatus, Cypriani presbyter, fuit. Scripsit autem de Pascha, de Sabbato, de Circumcisione, de Sacerdote, de Oratione, de Cibis Judaicis, de Instantia, de Attalo multaque alia, et de Trinitate grande volumen, quasi ἐπιτομὴν operis Tertulliani faciens, quod plerique nescientes, Cypriani existimant. 912 Νωβατιανὸς, τῆς ἐν Ῥώμῃ ἐκκλησίας πρεσβύτερος, κατὰ Κορνηλίου τὸν θρόνον τῆς ἐπισκοπῆς ὑπεισελθεῖν ἐπιχειρήσας, τὸ Νωβατιανῶν, ὅπερ Ἑλληνικῇ διαλέκτῳ καθαρὸν λέγουσι, συνεστήσατο δόγμα, μὴ βουλόμενος τοὺς ἁποστάντας δέξασθαι μετανοοῦντας. Τούτου διδάσκαλος, ἤτοι ἀρχηγὸς Νώβατος, Κυπριανοῦ πρεσβύτερος γέγονε. Καὶ συνεγράψατο περὶ τοῦ Πάσχα,", + "candidate_score": 0.60938, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_167", + "psc_text": "ὃν καὶ ἀπέκτεινεν· εἰπεῖν ἡγοῦμαι περισσόν. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ διωγμῷ, καὶ Φαβιανὸς ὁ Ῥώμης ἐπίσκοπος ἐτελεύτησεν, καὶ Ἀλέξανδρος καὶ Βαβύλας Ἱεροσολύμων καὶ Ἀντιοχείας ἐπίσκοποι, ἐν τῇ φυλακῇ ὁμολογηταὶ ἐκοιμήθησαν. Εἴ τις γὰρ περὶ Ὠριγένους μαθεῖν ἐθελήσῃ, πρῶτον μὲν ἐκ τῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ, τῶν μετὰ τὸν διωγμὸν πρὸς διαφόρους ἀποσταλεισῶν, ἔπειτα δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ ἕκτου λόγου τῆς Εὐσεβίου Καισαρείας ἐπισκόπου ἱστορίας, καὶ ὑπὲρ τοῦ αὐτοῦ Ὠριγένους βιβλίων ἓξ τηλαυγῶν μαθεῖν δυνήσεται. Ἔζησεν ἕως Γάλλου καὶ Βολουσιανοῦ, τοῦτ' ἔστιν ἕως ἐννάτου καὶ ἑξηκοστοῦ τῆς ἡγλικίας αὐτοῦ ἔτους, καὶ ἐκοιμήθη ἐν Τύρῳ, ἐν ᾗ καὶ ἐτάφη. CAPUT LV. Ammonius, vir disertus et valde eruditus in philosophia, eodem tempore Alexandriae clarus habitus est: qui inter multa ingenii sui et praeclara monumenta etiam de consonantia Moysi et Jesu elegans opus composuit, et evangelicos canones excogitavit, quos postea secutus est Eusebius Caesariensis. Hunc falso accusat Porphyrius, quod ex Christiano Ethnicus fuerit, cum constet eum", + "candidate_score": 0.608585, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_263", + "psc_text": "Παύλαν, εἰς τὴν Ἐπιστολὴν τὴν πρὸς Γαλάτας ὑπομνημάτων λόγους τρεῖς, εἰς τὴν πρὸς Τίτον λόγον ἕνα, εἰς τὴν πρὸς Φιλήμονα λόγον ἕνα, εἰς τὸν Ἐκκλησιαστὴν ὑπομνήματα, Ζητημάτων Ἑβραϊκῶν εἰς τὴν Γένεσιν λόγον ἕνα, περὶ Τόπων λόγον ἕνα, Ὀνομάτων Ἑβραϊκῶν λόγον ἕνα, περὶ Πνεύματος ἁγίου, Διδύμου, ὃν εἰς Ῥωμαϊκὸν μετέβαλον, λόγον ἕνα, εἰς τὸν Λουκᾶν ὁμιλίας εἰκοσιεννέα, εἰς τοὺς Ψαλμοὺς, 956 ἀπὸ δεκάτου ἕως ἑκκαιδεκάτου ὁμιλίας ἑπτά, Βίον αἰχμαλώτου μοναχοῦ, Βίον τοῦ μακαρίου Ἱλαρίωνος, τὴν καινὴν Διαθήκην τῇ Ἑλληνικῇ ἀκριβείᾳ ἐπιστωσάμην, τὴν παλαιὰν πρὸς τὸ Ἑβραϊκὸν μετέφρασα. Ἐπιστολῶν δὲ τῶν πρὸς Παύλαν καὶ Εὐστόχιον ἐπειδὴ καθημέραν γράφονται, ἄδηλος καὶ ὁ ἀριθμός. Ἔγραψα πρὸς ταύτας καὶ εἰς Μιχαίαν λόγους δύο, εἰς τὸν Ναοὺμ λόγον ἕνα, εἰς τὸν Ἀβακοὺκ λόγους δύο, εἰς Σοφονίαν λόγον ἕνα, εἰς Ἀγγαῖον λόγον ἕνα, καὶ πολλὰ ἐκ τοῦ προφητικοῦ ἔργου ἃ νῦν μετὰ χεῖρας ἔχω, καὶ οὐδέπω ἐπληρώθη. Κατὰ Ἰουβινιανοῦ λόγους δύο, πρὸς Παμμάχιον ἀπολογητικὸν καὶ ἐπιτάφιον.", + "candidate_score": 0.607522, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_28", + "psc_text": "LXXXVII. Athanasius episcopus. LXXXVIII. Antonius monachus. LXXXIX. Basilius episcopus. XC. Theodorus episcopus. XCI. Eusebius alius episcopus. XCII. Triphilus episcopus. XCIII. Donatus haeresiarches. XCIV. Asterius philosophus. XCV. Lucifer episcopus. XCVI. Eusebius alius episcopus. XCVII. Fortunatianus episcopus. XCVIII. Acacius episcopus. XCIX. Serapion episcopus. CI. Victorinus rhetor Petavionensis.. C. Hilarius episcopus. CII. Titus episcopus. CIII. Damasus episcopus. CIV. Apollinaris episcopus. CV. Gregorius episcopus. CVI. Pacianus episcopus. CVII. Photinus haeresiarches. CVIII. Foebadius episcopus. CIX. Didymus ὁ Βλέπων CX. Optatus episcopus. CXI. Acilius Severus, senator. CXII. Cyrillus episcopus. CXIII. Euzoius episcopus. CXIV. Epiphanius episcopus. CXV. Ephrem diaconus. CXVI. Basilius alter episcopus. CXVII. Gregorius alius episcopus. CXVIII. Lucius episcopus. CXXIX. Joannes presbyter.. CXIX. Diodorus episcopus. CXX. Eunomius haeresiarches. CXXI. Priscillianus episcopus. CXXII. Latronianus episcopus. CXXIII. Tiberianus episcopus. CXXIV. Ambrosius episcopus Mediolan. CXXV. Evagrius episcopus. CXXVI. Ambrosius Didymi discipulus. CXXVII. Maximus ex philosopho episcopus. CXXVIII. Gregorius alius episcopus. CXXX. Gelasius episcopus. CXXXI. Theotimus episcopus. CXXXII. Dexter Paciani", + "candidate_score": 0.605444, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_261", + "psc_text": "triginta novem; in Psalmos, a decimo usque ad decimum sextum, tractatus septem; Malchi, captivi monachi, vitam, et beati Hilarionis. Novum Testamentum Graece fidei reddidi, Vetus juxta Hebraicam transtuli; Epistolarum autem ad Paulam et Eustochium, quia quotidie scribuntur, incertus est numerus. Scripsi praeterea in Michaeam explanationum libros duos, in Sophoniam librum unum, in Nahum librum unum, in Habacuc libros duos, in Aggaeum librum unum. Multaque alia de opere prophetali, quae nunc habeo in manibus, et necdum expleta sunt. Adversus Jovinianum libros duos, et ad Pammachium Apologeticum et Epitaphium. 954 Ἱερώνυμος, υἱὸς Εὐσεβίου, ἀπὸ πολίχνης Στρηδόνος τῆς παρὰ τῶν Γότθων πορθηθείσης, ὅπερ Δαλματίας ἐστὶ καὶ Παννονίας ὅμορον, ἕως τοῦ παρόντος ἐνιαυτοῦ, τοῦτέστι, Θεοδοσίου τοῦ τεσσαρεσκαιδεκάτου, τάδε σύνεταξα· τὸν Βίον Παύλου μοναχοῦ, Ἐπιστολὰς πρὸς διαφόρου ἐν ἑνὶ λόγῳ, πρὸς Ἡλιόδωρον προτρεπτικόν, Διάλεξιν Λουκιφεριανοῦ καὶ Ὀρθοδόξου, Χρονικὴν παντοδαπῶν ἱστοριῶν· εἰς Ἱερεμίαν καὶ Ἰεζεκιὴλ ὁμιλίας εἰκοσιοκτὼ, ἃς ἀπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ Ὠριγένους εἰς Ῥωμαϊκὸν μετέφρασα· Περὶ", + "candidate_score": 0.604796, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_65", + "bdc_text": "A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_De-viris-illustribus_window_40", + "psc_text": "ἐκ τοῦ πτερυγίου τοῦ ναοῦ κρημνισθεὶς, κατεαγότων αὐτοῦ τῶν σκελῶν, ἡμιθανὴς ἐπάρας εἰς οὐρανὸν τὰς χεῖρας, λέγει· Κύριε, σύγγνωθι αὐτοῖς, ὃ γὰρ ποιοῦσιν ἀγνοοῦσι· τότε κναφικῷ μοχλῷ ᾧ 832 τὰ ἱμάτια ἐκπιέζειν εἰώθασι, κατὰ τὸν ἐγκέφαλον κρουσθεὶς, ἀνεπαύσατο. Προστίθησιν ὁ αὐτὸς Ἰώσηπος, τοσαύτης αὐτὸν γεγενῆσθαι ἁγιωσύνης ἐντὸς, καὶ θρησκείας παρὰ τῷ λαῷ, ὡς διὰ τὸν αὐτοῦ θάνατον πεπεῖσθαι πάντας, τὰ Ἱεροσόλυμα πεπορθῆσθαι. Περὶ τούτου καὶ ὁ Ἀπόστολος Παῦλος πρὸς τοὺς Γαλάτας λέγει· Ἄλλον δὲ ἐκ τῶν Ἀποστόλων οὐδένα εἶδον εἰ μὴ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου. Καὶ τῶν Ἀποστόλων περὶ τούτου μαρτυροῦσιν αἱ Πράξεις. Καὶ τὸ Εὐαγγέλιον δὲ τὸ ἐπιγράφον ( Forte ἐπιγραφόμενον) καθ' Ἑβραίους, ὅπερ ὑπ' ἐμοῦ νῦν εἰς τὴν ἑλληνικὴν καὶ ῥωμαϊκὴν γλῶτταν μετεβλήθη, ᾧ καὶ Ὡριγένης πολλάκις κέχρηται, μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆρος λέγει· Ὁ δὲ Κύριος δεδωκὸς σινδόνα τῷ δούλῳ τοῦ ἱερέως, ἀπελθὼν πρὸς Ἰάκωβον, ἤνοιξεν αὐτῷ. Ὀμωμόκει γὰρ Ἰάκωβος μὴ γεύσασθαι ἄρτου, ἐξ ἐκείνης τῆς", + "candidate_score": 0.58288, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 5, + "cf_id": "cf040", + "work_id": "021_Rufinus-Aquileiensis_Historia-ecclesiastica", + "max_score": 0.673724, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "021_Rufinus-Aquileiensis_Historia-ecclesiastica_window_134", + "psc_text": "Deo docente, in tantam divinarum humanarumque rerum eruditionem ac scientiam venit, ut scholae Ecclesiasticae Doctor existeret, Athanasio Episcopo, caeterisque sapientibus in Ecclesia viris Dei admodum probatus: sed et in caeteris, sive Dialecticae, sive Geometriae, Astronomiae quoque, vel Arithmeticae disciplinis ita esset paratus, ut nullus unquam philosophorum aliqua ex his artibus proponens, obtinere eum, vel concludere quiverit, sed statim ut responsiones ejus acciperet, 278 magistrum eum etiam illius de qua proposuisset, crederet disciplinae. Hujus aliquanti dicta, vel communiter disputata, vel proponentibus responsa, adhibitis notariis descripsere: quae etiam nunc in magna admiratione habentur. Nos tamen qui et vivae vocis ejus ex parte aliqua fuimus auditores, et ea quae a nonnullis dicente eo descripta legimus, longe majorem gratiam et divinum nescio quid, ac supra humanam vocem sonans, in illis magis sermonibus, qui de ore ipsius proferebantur, agnovimus. Hunc etiam beatus Antonius cum fidei Athanasii testimonium laturus, adversum Arianos de Thebaide Alexandriam descendisset, magnificis", + "candidate_score": 0.673724, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "021_Rufinus-Aquileiensis_Historia-ecclesiastica_window_137", + "psc_text": "hujuscemodi viros in Aegypti partibus habitare, fideli comperimus auditu, ut vere compleretur Apostoli dictum: Quia ubi abundavit peccatum, superabundavit et gratia (Rom. 5.) . Habuit autem per idem tempus etiam Mesopotamia viros nobiles, iisdem studiis pollentes. Quorum aliquantos ipsi per nos apud Edessam [ Al. Edissam] et in Carrarum partibus vidimus, plures autem auditione didicimus. CAPUT IX. De Gregorio et Basilio Cappadociae Episcopis. Sed neutra harum infoecundior Cappadocia fuit, imo aliquid laetius Gregorium nobis cum Basilio germinavit. Tulit igitur et ipsa multorum Sanctorum segetem satis [ Al. satisque] laetam, produxit copiosam piorum vineam, olivarum quoque Domini germinavit novellam. Sed isti praecipue velut duo filii pinguedinis, assistentes dextera laevaque candelabro, instar [ Al. adinstar] duorum coeli luminarium refulgebant. Unde dignum puto de his pauca supra repetere. Ambo nobiles, ambo Athenis eruditi, ambo collegae, ambo de auditorio digressi ad profitendam Rhetoricam rogabantur. Quod opus magnifice quidem implebat Basilius, Gregorius vero magnificentius contemnebat.", + "candidate_score": 0.659809, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48_50", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. .", + "psc_chunk_id": "021_Rufinus-Aquileiensis_Historia-ecclesiastica_window_12", + "psc_text": "est: Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos discernit (Psal. 81. 1.) . Et ideo his omissis, illa quae ad fidem Dei pertinent, absque ulla animorum contentione distinguite. Quum haec dixisset, omnes simul querimoniarum libellos jussit exuri, ne innotesceret ulli hominum simulatio sacerdotum. Verum quum per dies multos in Episcoporum Concilio de fide quaestio verteretur, et nonnulli diversa sentirent, ac vehementer coeptis Arii faverent, plures tamen erant qui impium [Ms. imperium] exsecrarentur inceptum. Cumque in eodem Concilio esset Confessorum magnus numerus sacerdotum, omnes Arii novitatibus adversabantur. Favebant vero ei viri in quaestionibus callidi. et ob id simplicitati fidei adversi. CAPUT III. De conversione Philosophi Dialectici. Quantam vero virtutem habeat fidei simplicitas, etiam ex his quae inibi gesta referuntur, agnoscimus. Etenim cum pro studio religiosi Imperatoris, ex omni terra sacerdotes Dei coissent, 220 opinione commoti philosophi quoque et dialectici valde nobiles, et opinatissimi convenerunt. In quibus quidam insignis in", + "candidate_score": 0.659164, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_49_51", + "bdc_text": "Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. . Certatum est inter illos toto die , nec potuit inter illos convenire .", + "psc_chunk_id": "021_Rufinus-Aquileiensis_Historia-ecclesiastica_window_12", + "psc_text": "est: Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos discernit (Psal. 81. 1.) . Et ideo his omissis, illa quae ad fidem Dei pertinent, absque ulla animorum contentione distinguite. Quum haec dixisset, omnes simul querimoniarum libellos jussit exuri, ne innotesceret ulli hominum simulatio sacerdotum. Verum quum per dies multos in Episcoporum Concilio de fide quaestio verteretur, et nonnulli diversa sentirent, ac vehementer coeptis Arii faverent, plures tamen erant qui impium [Ms. imperium] exsecrarentur inceptum. Cumque in eodem Concilio esset Confessorum magnus numerus sacerdotum, omnes Arii novitatibus adversabantur. Favebant vero ei viri in quaestionibus callidi. et ob id simplicitati fidei adversi. CAPUT III. De conversione Philosophi Dialectici. Quantam vero virtutem habeat fidei simplicitas, etiam ex his quae inibi gesta referuntur, agnoscimus. Etenim cum pro studio religiosi Imperatoris, ex omni terra sacerdotes Dei coissent, 220 opinione commoti philosophi quoque et dialectici valde nobiles, et opinatissimi convenerunt. In quibus quidam insignis in", + "candidate_score": 0.657378, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "021_Rufinus-Aquileiensis_Historia-ecclesiastica_window_137", + "psc_text": "hujuscemodi viros in Aegypti partibus habitare, fideli comperimus auditu, ut vere compleretur Apostoli dictum: Quia ubi abundavit peccatum, superabundavit et gratia (Rom. 5.) . Habuit autem per idem tempus etiam Mesopotamia viros nobiles, iisdem studiis pollentes. Quorum aliquantos ipsi per nos apud Edessam [ Al. Edissam] et in Carrarum partibus vidimus, plures autem auditione didicimus. CAPUT IX. De Gregorio et Basilio Cappadociae Episcopis. Sed neutra harum infoecundior Cappadocia fuit, imo aliquid laetius Gregorium nobis cum Basilio germinavit. Tulit igitur et ipsa multorum Sanctorum segetem satis [ Al. satisque] laetam, produxit copiosam piorum vineam, olivarum quoque Domini germinavit novellam. Sed isti praecipue velut duo filii pinguedinis, assistentes dextera laevaque candelabro, instar [ Al. adinstar] duorum coeli luminarium refulgebant. Unde dignum puto de his pauca supra repetere. Ambo nobiles, ambo Athenis eruditi, ambo collegae, ambo de auditorio digressi ad profitendam Rhetoricam rogabantur. Quod opus magnifice quidem implebat Basilius, Gregorius vero magnificentius contemnebat.", + "candidate_score": 0.657369, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48_50", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. .", + "psc_chunk_id": "021_Rufinus-Aquileiensis_Historia-ecclesiastica_window_134", + "psc_text": "Deo docente, in tantam divinarum humanarumque rerum eruditionem ac scientiam venit, ut scholae Ecclesiasticae Doctor existeret, Athanasio Episcopo, caeterisque sapientibus in Ecclesia viris Dei admodum probatus: sed et in caeteris, sive Dialecticae, sive Geometriae, Astronomiae quoque, vel Arithmeticae disciplinis ita esset paratus, ut nullus unquam philosophorum aliqua ex his artibus proponens, obtinere eum, vel concludere quiverit, sed statim ut responsiones ejus acciperet, 278 magistrum eum etiam illius de qua proposuisset, crederet disciplinae. Hujus aliquanti dicta, vel communiter disputata, vel proponentibus responsa, adhibitis notariis descripsere: quae etiam nunc in magna admiratione habentur. Nos tamen qui et vivae vocis ejus ex parte aliqua fuimus auditores, et ea quae a nonnullis dicente eo descripta legimus, longe majorem gratiam et divinum nescio quid, ac supra humanam vocem sonans, in illis magis sermonibus, qui de ore ipsius proferebantur, agnovimus. Hunc etiam beatus Antonius cum fidei Athanasii testimonium laturus, adversum Arianos de Thebaide Alexandriam descendisset, magnificis", + "candidate_score": 0.655234, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "021_Rufinus-Aquileiensis_Historia-ecclesiastica_window_162", + "psc_text": "urbe Roma post Damasum Siricius Ecclesiae suscepit sacerdotium. Apud Alexandriam vero defuncto Petro, Timotheus, et post hunc Theophilus: in Jerosolymis autem post Cyrillum Joannes, Apostolicas reparant sedes. Apud Antiochiam vero defuncto Meletio substituitur Flavianus. Sed quod Paulinus adhuc supererat, qui in catholicorum semper societate permanserat, multa ibi jurgia et multae controversiae saepe commotae, nec tamen summa vi nitentibus aliis, aliis obnitentibus [ Al. obtinentibus], ipsisque in hoc elementis terrae marisque fatigatis, potuit aliquando pacis ullus obtineri modus, cum utique fidei jam nulla videretur subesse discordia. Hoc idem apud Tyrum fuit: Ubi cum Diodorus, unus sane ex antiquis catholicis vir, et tentationum documentis probatus, Athanasii testimonio esset a confessoribus Episcopus factus, modestia ejus contemta, alius a Meletii partibus ordinatur. Sed et in multis aliis urbibus Orientis, hujusmodi confusiones contentio genuit sacerdotum. Apud Constantinopolim vero Nectarius ex Praetore Urbano catechumenus et nuper baptisma consecutus, sacerdotium suscepit. CAPUT XXII. De seditione Paganorum contra", + "candidate_score": 0.646029, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 6, + "cf_id": "cf026", + "work_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus", + "max_score": 0.67284, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_15", + "psc_text": "discipulum fuisse Manis et Priscilliani magistrum. Hic autem cum Ursacio episcopo ob necem ejusdem Priscilliani, cujus accusatores exstiterant, Ecclesiae communione privatus, exsilio condemnatur, ibique die ultimo fungitur, Theodosio Majore et Valentiniano regnantibus. CAPUT XVI. 20. Siricius, clarissimus pontifex, et Romanae sedis antistes, scripsit decretale opusculum directum ad Eumerium Tarraconensem episcopum. In quo, inter alias ecclesiasticas disciplinas, constituit haereticorum baptisma nequaquam ab Ecclesia rescindendum. Reperimus et aliam ejus epistolam ad diversos episcopos missam, in qua condemnat Jovinianum haereticum, atque Auxentium, caeterosque eorumdem sequaces. Praefuit Romae annos quatuordecim. Obiit Theodosio et Valentiniano regnantibus. CAPUT XVII. 21. Paulinus, presbyter, explicuit in Benedictionibus patriarcharum triplici intelligentiae genere librum satis succincta brevitate 149 compositum. Idem etiam, petente Augustino, conscripsit Ambrosii vitam signis florentem, atque doctrinis et meritis apostolorum non imparem. Siquidem et Constantius episcopus Germani vitam contexuit, obitumque Paulini Oranius edidit. CAPUT XVIII. 22. Proba, uxor Adelphii proconsulis, femina, idcirco inter viros ecclesiasticos posita sola,", + "candidate_score": 0.67284, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_15", + "psc_text": "discipulum fuisse Manis et Priscilliani magistrum. Hic autem cum Ursacio episcopo ob necem ejusdem Priscilliani, cujus accusatores exstiterant, Ecclesiae communione privatus, exsilio condemnatur, ibique die ultimo fungitur, Theodosio Majore et Valentiniano regnantibus. CAPUT XVI. 20. Siricius, clarissimus pontifex, et Romanae sedis antistes, scripsit decretale opusculum directum ad Eumerium Tarraconensem episcopum. In quo, inter alias ecclesiasticas disciplinas, constituit haereticorum baptisma nequaquam ab Ecclesia rescindendum. Reperimus et aliam ejus epistolam ad diversos episcopos missam, in qua condemnat Jovinianum haereticum, atque Auxentium, caeterosque eorumdem sequaces. Praefuit Romae annos quatuordecim. Obiit Theodosio et Valentiniano regnantibus. CAPUT XVII. 21. Paulinus, presbyter, explicuit in Benedictionibus patriarcharum triplici intelligentiae genere librum satis succincta brevitate 149 compositum. Idem etiam, petente Augustino, conscripsit Ambrosii vitam signis florentem, atque doctrinis et meritis apostolorum non imparem. Siquidem et Constantius episcopus Germani vitam contexuit, obitumque Paulini Oranius edidit. CAPUT XVIII. 22. Proba, uxor Adelphii proconsulis, femina, idcirco inter viros ecclesiasticos posita sola,", + "candidate_score": 0.669193, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_15", + "psc_text": "discipulum fuisse Manis et Priscilliani magistrum. Hic autem cum Ursacio episcopo ob necem ejusdem Priscilliani, cujus accusatores exstiterant, Ecclesiae communione privatus, exsilio condemnatur, ibique die ultimo fungitur, Theodosio Majore et Valentiniano regnantibus. CAPUT XVI. 20. Siricius, clarissimus pontifex, et Romanae sedis antistes, scripsit decretale opusculum directum ad Eumerium Tarraconensem episcopum. In quo, inter alias ecclesiasticas disciplinas, constituit haereticorum baptisma nequaquam ab Ecclesia rescindendum. Reperimus et aliam ejus epistolam ad diversos episcopos missam, in qua condemnat Jovinianum haereticum, atque Auxentium, caeterosque eorumdem sequaces. Praefuit Romae annos quatuordecim. Obiit Theodosio et Valentiniano regnantibus. CAPUT XVII. 21. Paulinus, presbyter, explicuit in Benedictionibus patriarcharum triplici intelligentiae genere librum satis succincta brevitate 149 compositum. Idem etiam, petente Augustino, conscripsit Ambrosii vitam signis florentem, atque doctrinis et meritis apostolorum non imparem. Siquidem et Constantius episcopus Germani vitam contexuit, obitumque Paulini Oranius edidit. CAPUT XVIII. 22. Proba, uxor Adelphii proconsulis, femina, idcirco inter viros ecclesiasticos posita sola,", + "candidate_score": 0.664851, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_32", + "psc_text": "Joannes, sanctae memoriae Constantinopolitanus episcopus, natione Cappadox, ad quem beatus Gregorius librum Regulae pastoralis scripsit, vir inaestimabilis abstinentiae, et eleemosynis tantum largissimus, ut zelo avaritiae adversus eum imperator Mauricius permotus, urbe pauperes pellendos ediceret. 52. Hic Graeco eloquio edidit de sacramento baptismatis rescriptum ad bonae recordationis dominum nostrum et praedecessorem Leandrum episcopum, in quo nihil proprium ponit, sed tantummodo antiquorum Patrum replicat de trina mersione sententias. Claruit temporibus Mauricii principis, defunctusque est Augusto eodem regnante CAPUT XL. 53. Gregorius papa Romanae sedis apostolicae praesul, compunctione timoris Dei plenus et humanitate summus, tantoque per gratiam Spiritus sancti scientiae lumine praeditus, ut non modo illi in praesentibus temporibus quisquam doctorum, sed nec in praeteritis quidem par fuerit unquam. Hic in exordio episcopatus edidit librum Regulae pastoralis, directum ad Joannem Constantinopolitanae sedis episcopum. In quo docet qualis quisque 160 ad officium regiminis veniat, vel qualiter, dum venerit, vivere, vel docere subjectos studeat. 54.", + "candidate_score": 0.660458, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_15", + "psc_text": "discipulum fuisse Manis et Priscilliani magistrum. Hic autem cum Ursacio episcopo ob necem ejusdem Priscilliani, cujus accusatores exstiterant, Ecclesiae communione privatus, exsilio condemnatur, ibique die ultimo fungitur, Theodosio Majore et Valentiniano regnantibus. CAPUT XVI. 20. Siricius, clarissimus pontifex, et Romanae sedis antistes, scripsit decretale opusculum directum ad Eumerium Tarraconensem episcopum. In quo, inter alias ecclesiasticas disciplinas, constituit haereticorum baptisma nequaquam ab Ecclesia rescindendum. Reperimus et aliam ejus epistolam ad diversos episcopos missam, in qua condemnat Jovinianum haereticum, atque Auxentium, caeterosque eorumdem sequaces. Praefuit Romae annos quatuordecim. Obiit Theodosio et Valentiniano regnantibus. CAPUT XVII. 21. Paulinus, presbyter, explicuit in Benedictionibus patriarcharum triplici intelligentiae genere librum satis succincta brevitate 149 compositum. Idem etiam, petente Augustino, conscripsit Ambrosii vitam signis florentem, atque doctrinis et meritis apostolorum non imparem. Siquidem et Constantius episcopus Germani vitam contexuit, obitumque Paulini Oranius edidit. CAPUT XVIII. 22. Proba, uxor Adelphii proconsulis, femina, idcirco inter viros ecclesiasticos posita sola,", + "candidate_score": 0.659935, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_32", + "psc_text": "Joannes, sanctae memoriae Constantinopolitanus episcopus, natione Cappadox, ad quem beatus Gregorius librum Regulae pastoralis scripsit, vir inaestimabilis abstinentiae, et eleemosynis tantum largissimus, ut zelo avaritiae adversus eum imperator Mauricius permotus, urbe pauperes pellendos ediceret. 52. Hic Graeco eloquio edidit de sacramento baptismatis rescriptum ad bonae recordationis dominum nostrum et praedecessorem Leandrum episcopum, in quo nihil proprium ponit, sed tantummodo antiquorum Patrum replicat de trina mersione sententias. Claruit temporibus Mauricii principis, defunctusque est Augusto eodem regnante CAPUT XL. 53. Gregorius papa Romanae sedis apostolicae praesul, compunctione timoris Dei plenus et humanitate summus, tantoque per gratiam Spiritus sancti scientiae lumine praeditus, ut non modo illi in praesentibus temporibus quisquam doctorum, sed nec in praeteritis quidem par fuerit unquam. Hic in exordio episcopatus edidit librum Regulae pastoralis, directum ad Joannem Constantinopolitanae sedis episcopum. In quo docet qualis quisque 160 ad officium regiminis veniat, vel qualiter, dum venerit, vivere, vel docere subjectos studeat. 54.", + "candidate_score": 0.652729, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_32", + "psc_text": "Joannes, sanctae memoriae Constantinopolitanus episcopus, natione Cappadox, ad quem beatus Gregorius librum Regulae pastoralis scripsit, vir inaestimabilis abstinentiae, et eleemosynis tantum largissimus, ut zelo avaritiae adversus eum imperator Mauricius permotus, urbe pauperes pellendos ediceret. 52. Hic Graeco eloquio edidit de sacramento baptismatis rescriptum ad bonae recordationis dominum nostrum et praedecessorem Leandrum episcopum, in quo nihil proprium ponit, sed tantummodo antiquorum Patrum replicat de trina mersione sententias. Claruit temporibus Mauricii principis, defunctusque est Augusto eodem regnante CAPUT XL. 53. Gregorius papa Romanae sedis apostolicae praesul, compunctione timoris Dei plenus et humanitate summus, tantoque per gratiam Spiritus sancti scientiae lumine praeditus, ut non modo illi in praesentibus temporibus quisquam doctorum, sed nec in praeteritis quidem par fuerit unquam. Hic in exordio episcopatus edidit librum Regulae pastoralis, directum ad Joannem Constantinopolitanae sedis episcopum. In quo docet qualis quisque 160 ad officium regiminis veniat, vel qualiter, dum venerit, vivere, vel docere subjectos studeat. 54.", + "candidate_score": 0.649239, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_32", + "psc_text": "Joannes, sanctae memoriae Constantinopolitanus episcopus, natione Cappadox, ad quem beatus Gregorius librum Regulae pastoralis scripsit, vir inaestimabilis abstinentiae, et eleemosynis tantum largissimus, ut zelo avaritiae adversus eum imperator Mauricius permotus, urbe pauperes pellendos ediceret. 52. Hic Graeco eloquio edidit de sacramento baptismatis rescriptum ad bonae recordationis dominum nostrum et praedecessorem Leandrum episcopum, in quo nihil proprium ponit, sed tantummodo antiquorum Patrum replicat de trina mersione sententias. Claruit temporibus Mauricii principis, defunctusque est Augusto eodem regnante CAPUT XL. 53. Gregorius papa Romanae sedis apostolicae praesul, compunctione timoris Dei plenus et humanitate summus, tantoque per gratiam Spiritus sancti scientiae lumine praeditus, ut non modo illi in praesentibus temporibus quisquam doctorum, sed nec in praeteritis quidem par fuerit unquam. Hic in exordio episcopatus edidit librum Regulae pastoralis, directum ad Joannem Constantinopolitanae sedis episcopum. In quo docet qualis quisque 160 ad officium regiminis veniat, vel qualiter, dum venerit, vivere, vel docere subjectos studeat. 54.", + "candidate_score": 0.639635, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_29", + "psc_text": "Theudis principis Gothorum. CAPUT XXXIV. 44. Justus, Urgellitanae ecclesiae Hispaniarum episcopus, et frater praedicti Justiniani, edidit libellum expositionis in Cantica canticorum, totum valde breviter atque aperte per allegoriam sensum discutiens. Hujus quoque fratres Nebridius et Elpidius quaedam scripsisse feruntur, quibus quia incogniti sumus, magis reticenda fatemur. CAPUT XXXV. 45. Martinus, Dumiensis monasterii sanctissimus pontifex, ex Orientis partibus navigans, in Gallaeciam venit, ibique conversis ab Ariana impietate ad fidem catholicam Suevorum populis regulam fidei et sanctae religionis constituit, ecclesias confirmavit, monasteria condidit, copiosaque praecepta piae institutionis composuit. 46. Cujus quidem ego ipse legi librum de Differentiis quatuor virtutum, et aliud volumen Epistolarum in quibus hortatur vitae 158 emendationem et conversationem fidei, orationis instantiam et elemosynarum distributionem, et super omnia cultum virtutum omnium et pietatem. Floruit, regnante Theodemiro rege Suevorum, temporibus illis quibus Justinianus in republica et Athanagildus in Hispaniis imperium tenuerunt. CAPUT XXXVI. 47. Avitus, Viennensis episcopus, scientia saecularium litterarum doctissimus", + "candidate_score": 0.639251, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_33", + "psc_text": "non modo illi in praesentibus temporibus quisquam doctorum, sed nec in praeteritis quidem par fuerit unquam. Hic in exordio episcopatus edidit librum Regulae pastoralis, directum ad Joannem Constantinopolitanae sedis episcopum. In quo docet qualis quisque 160 ad officium regiminis veniat, vel qualiter, dum venerit, vivere, vel docere subjectos studeat. 54. Idem etiam, efflagitante Leandro episcopo, librum beati Job mystico ac morali sensu disseruit, totamque ejus propheticam historiam triginta quinque voluminibus largo eloquentiae fonte explicuit. In quibus quidem quanta mysteria sacramentorum aperiantur, quantaque sint in amorem vitae aeternae praecepta, vel quanta clareant ornamenta verborum, nemo sapiens explicare valebit, etiam si omnes artus ejus vertantur in linguas. 55. Scripsit etiam, et quasdam epistolas ad praedictum Leandrum, e quibus una in eisdem libris Job titulo praefationis annectitur; altera eloquitur de mersione baptismatis, in qua inter caetera ita scriptum est: Reprehensibile, inquit, esse nullatenus potest infantem in baptismate mergere, vel semel, vel ter, quando", + "candidate_score": 0.63837, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_37", + "psc_text": "162 Floruit sub Recaredo viro religioso, ac principe glorioso, cujus etiam temporibus mirabili obitu vitae terminum clausit. CAPUT XLII. 60. Lucinianus, Carthaginis Spartariae episcopus, in Scripturis doctus: cujus quidem multas epistolas legimus, de sacramento denique baptismatis unam, et ad Eutropium abbatem, qui postea Valentiae episcopus fuit, plurimas. Reliqua vero industriae et laboris ejus ad nostram notitiam minime venerunt. Claruit temporibus Mauricii Augusti. Occubuit Constantinopoli, veneno (ut ferunt) exstinctus ab aemulis, sed, ut scriptum est: Justus quacunque morte praeoccupatus fuerit, anima ejus in refrigerio erit. CAPUT XLIII 61. Severus, Malacitanae sedis antistes, collega et socius Luciniani episcopi, edidit libellum unum adversus Vincentium Caesaraugustanae urbis episcopum, qui ex catholico ad Arianam pravitatem fuerat devolutus. Est, et alius ejusdem de Virginitate ad sororem libellus, qui dicitur annulus: cujus quidem fatemur cognovisse titulum, ignorare eloquium. Claruit temporibus praedicti imperatoris, quo etiam regnante vitam finivit. CAPUT XLIV. 62. Joannes, Gerundensis ecclesiae episcopus, nativitate Gothus, 163", + "candidate_score": 0.613591, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_17", + "psc_text": "tribuit, condidit Graeco eloquio multa et praeclara opuscula. E quibus utitur Latinitas, duobus ejus de lapsis libellis, scriptis ad quemdam Theodorum, lamentis et exhortationibus plenis, utpote illum a bona conversatione dejectum. Et quia monachi vitam cum eo in uno eodemque monasterio exercuerat, ideo conversationis ibi factae eum in libris ipsis admonuit, provocans eum ad propositum, atque ostendens, nulli peccatori, vel impio, si ad poenitentiam redeat, desperandum. 24. Legimus ejusdem et librum alium, cujus praenotatio, est Neminem posse laedi ab alio, nisi a semetipsa. Ad personam quoque cujusdam nobilissimae matronae Gregoriae reperitur opus ejus insigne de conversatione vitae, et institutione morum, sive de compugnantia virtutum et vitiorum. Est etiam et alius liber ejusdem apud Latinos de compunctione cordis. Alter quoque scriptus ad quemdam Eutropium, cum palatio pulsus ad altarium confugisset. 25. Multos praeterea composuit diversosque tractatus, quos enumerare perlongum est. Cujus quidem studii, etsi non omnia, tamen quam plurima eloquentiae ejus", + "candidate_score": 0.61218, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-viris-illustribus_window_36", + "psc_text": "Exstat et aliud laudabile ejus opusculum adversus instituta Arianorum, in quo, propositis eorum dictis, suas responsiones opponit. Praeterea edidit unum ad Florentinam sororem de Institutione virginum et contemptu mundi libellum, titulorum distinctionibus praenotatum. Siquidem, et in Ecclesiasticis Officiis idem non parvo laboravit studio; in toto enim Psalterio duplici editione orationes conscripsit; in sacrificio quoque, laudibus atque psalmis, multa dulci sono composuit. 59. Scripsit et epistolas multas: ad papam Gregorium de baptismo unam, alteram ad fratrem, in qua praemonet cuique mortem non esse timendam. Ad caeteros quoque episcopos plurimas promulgavit familiares epistolas, et si non satis splendidas verbis, acutas tamen sententiis. 162 Floruit sub Recaredo viro religioso, ac principe glorioso, cujus etiam temporibus mirabili obitu vitae terminum clausit. CAPUT XLII. 60. Lucinianus, Carthaginis Spartariae episcopus, in Scripturis doctus: cujus quidem multas epistolas legimus, de sacramento denique baptismatis unam, et ad Eutropium abbatem, qui postea Valentiae episcopus fuit, plurimas. Reliqua vero industriae", + "candidate_score": 0.609671, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 7, + "cf_id": "cf041", + "work_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita", + "max_score": 0.672128, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_164", + "psc_text": "Hierosolymitanus, Eustathius jam praesidens Antiochenae apud Orontem Ecclesiae, et Alexander Alexandriae, quae est apud stagnum Mariam. Julius autem Romanus episcopus propter senectutem defuit; erantque pro eo praesentes Vitus et Vincentius presbyteri ejusdem Ecclesiae. Super hos autem et alii plurimi boni et optimi ex diversis gentibus convenerunt. Alii quidem ad intelligendum et dicendum nimis idonei, scientiaque sacrorum librorum, et alia eruditione disciplinati, vitaeque virtute praeclari. Alii vero in utroque probatissimi viri, quorum utile judico etiam nomina memorare. SOZOMEN., lib. I, cap. 16, ed. Christoph. Tanquam stigmata Domini Jesu in corpore circumferentium secundum sacrum Apostolum. Erat enim Jacobus Antiochiae Mygdoniae, quam Syri et Assyrii Nisibin appellant, qui mortuos resuscitavit, vivos curavit, et alia innumera probatur operatus esse miracula. Sed haec superfluum arbitror huic operi rursus inserere, quae in Deo amabili historia latius enarravi. Paulus Neocaesareae, quod est castrum positum juxta ripas Euphratis. Is enim Licinii rabie demolitus est. Ambas enim manus ligatas", + "candidate_score": 0.672128, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_904", + "psc_text": "magnum philosophiae culmen evectus est. Hoc tempore Epiphanius, qui postea Cypri fuit episcopus, inter eremitas maximus habebatur. Fuit etiam in Carris Protogenes episcopus post Vitum, qui, ut ferunt, sibi professus est in Domini Epiphania revelatum: quia vidisset imperatorem Constantinum, quemadmodum ei Deus futura monstraret, et juberet ut quod ei diceret, obediret. Apud hunc [ Ed., hos] itaque tanta abstinentia vigebat, ut propter multa jejunia dentes ejus vermibus ebullirent [ ms. Lyr., caderent et evellerentur]. Alios vero quosdam usque ad octoginta annos panem ferunt penitus non gustasse: Heliodorum plurimas insomnes duxisse noctes; jejunioque septenos continuasse dies. Multi quoque apud Palaestinam et Syriam, atque Persas, fuere monachorum, quorum si vel nomina conscribere quispiam voluerit, multos libros implebit. SOZOMEN., lib. VI, cap. 28. p. 677. CAPUT II. Quod Ariani Constantinopoli comprehendentes orthodoxos, multos in navi concremaverint. Eo siquidem tempore in Constantinopolitana urbe comprehendentes Ariani quosdam religionis piae presbyteros, eosque mittentes in navem inermem,", + "candidate_score": 0.66942, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_164", + "psc_text": "Hierosolymitanus, Eustathius jam praesidens Antiochenae apud Orontem Ecclesiae, et Alexander Alexandriae, quae est apud stagnum Mariam. Julius autem Romanus episcopus propter senectutem defuit; erantque pro eo praesentes Vitus et Vincentius presbyteri ejusdem Ecclesiae. Super hos autem et alii plurimi boni et optimi ex diversis gentibus convenerunt. Alii quidem ad intelligendum et dicendum nimis idonei, scientiaque sacrorum librorum, et alia eruditione disciplinati, vitaeque virtute praeclari. Alii vero in utroque probatissimi viri, quorum utile judico etiam nomina memorare. SOZOMEN., lib. I, cap. 16, ed. Christoph. Tanquam stigmata Domini Jesu in corpore circumferentium secundum sacrum Apostolum. Erat enim Jacobus Antiochiae Mygdoniae, quam Syri et Assyrii Nisibin appellant, qui mortuos resuscitavit, vivos curavit, et alia innumera probatur operatus esse miracula. Sed haec superfluum arbitror huic operi rursus inserere, quae in Deo amabili historia latius enarravi. Paulus Neocaesareae, quod est castrum positum juxta ripas Euphratis. Is enim Licinii rabie demolitus est. Ambas enim manus ligatas", + "candidate_score": 0.667034, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1112", + "psc_text": "Joannem degentem cum Basilio, tunc a Meletio factum diaconum, et postea Caesareae Cappadociae praesulem constitutum, Zeno episcopus ab Hierosolymis revertens, lectorem in ecclesia Antiochena constituit. In quo adhuc officio positus librum edidit contra Judaeos. Post paucum vero tempus etiam diaconatum a Meletio promerens, de Sacerdotio alium fecit librum, aliosque plurimos explanavit. Postea vero, Meletio in Constantinopolitana urbe defuncto, recedens Joannes a Meletianis, et neque Paulino communicans, tribus annis continue sub quiete degebat. Postea vero, Paulino moriente, ab Evagrio ejus successore presbyter ordinatur. Ante episcopatum itaque hoc modo conversatus est. Fuit enim vir, ut aiunt, propter zelum castitatis severior, et amplius quam habebat a juventute sua, furori magis quam reverentiae se praebebat, et propter vitae rectitudinem incautus prospicere de futuris; propter simplicitatem vero, oris libertate profusus, apud colloquentes non mediocriter utebatur; docendo praecipuus erat, utilis ad corrigendos audientium mores; in confabulatione vero arrogans a nescientibus putabatur. Cum ergo talis moribus esset,", + "candidate_score": 0.662663, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48_50", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1265", + "psc_text": "Sed de his maxima quaestio nata est et tumultus, ita ut universalis synodus ageretur. Ego vero legens Nestorii libros, quae intellexisse comperi hunc virum, et cum veritate conspexi, neque pro ejus inimicitiis, neque pro gratia alterius explanabo. Non mihi videtur Nestorius, neque Samosatenum secutus Paulum, neque Photinum, neque omnino purum hominem dixisse Christum; sed sermonem tantummodo quasi metuendum expavisse; et hoc passum, quia decenter non erat eruditus. Qui dum naturaliter eloquens fuisset, se putabat doctum, et libris antiquorum interpretum dedignabatur incumbere, omniumque se meliorem putabat esse: ignorans quia in catholica Joannis Epistola in antiquis exemplaribus habeatur: Omnis spiritus qui solvit Jesum a Deo non est (I Joan. IV, 3) . Hunc enim sensum ex veteribus exemplaribus abstulerunt, qui separare volunt ab hominis dispensatione divinitatem. Quapropter veteres interpretes hoc ipsum dedignati sunt [ ms. Theod., designaverunt], quia aliqui adulterati sunt hanc epistolam, solvere hominem a Deo volentes. Est enim humanitas 376", + "candidate_score": 0.658313, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_164", + "psc_text": "Hierosolymitanus, Eustathius jam praesidens Antiochenae apud Orontem Ecclesiae, et Alexander Alexandriae, quae est apud stagnum Mariam. Julius autem Romanus episcopus propter senectutem defuit; erantque pro eo praesentes Vitus et Vincentius presbyteri ejusdem Ecclesiae. Super hos autem et alii plurimi boni et optimi ex diversis gentibus convenerunt. Alii quidem ad intelligendum et dicendum nimis idonei, scientiaque sacrorum librorum, et alia eruditione disciplinati, vitaeque virtute praeclari. Alii vero in utroque probatissimi viri, quorum utile judico etiam nomina memorare. SOZOMEN., lib. I, cap. 16, ed. Christoph. Tanquam stigmata Domini Jesu in corpore circumferentium secundum sacrum Apostolum. Erat enim Jacobus Antiochiae Mygdoniae, quam Syri et Assyrii Nisibin appellant, qui mortuos resuscitavit, vivos curavit, et alia innumera probatur operatus esse miracula. Sed haec superfluum arbitror huic operi rursus inserere, quae in Deo amabili historia latius enarravi. Paulus Neocaesareae, quod est castrum positum juxta ripas Euphratis. Is enim Licinii rabie demolitus est. Ambas enim manus ligatas", + "candidate_score": 0.657856, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_922", + "psc_text": "exponere, venit illic, expositiones magniloqui illius auditurus. A quo veram philosophiam eruditus, evocantibus parentibus remeavit ad patriam. Ubi primo quidem, dum esset adhuc laicus, plurima signa fecit, languores curando, daemones per epistolas expellendo, paganosque sermonibus et operibus sibimet subjugando. Hujus meminit et Pamphilus martyr, et Eusebius in libris quos de Origene conscripsit. Fuit ergo Gregorius antiquus iste, discipulus Origenis, et alter Nazianzenus, fraterque Basilii. Fuitque alius Gregorius Alexandrinus, Arianus. SOCRATES, lib. IV, cap. 22. Edit. Christ. Vales. cap. 27, p. 244. CAPUT IX. Quod Novatiani festivitatem Paschae mutaverint, et de schismate inter Cornelium Romanum episcopum et Novatum facto pro recipiendis errantibus. Ea tempestate Novatiani, habitantes in Phrygia, festivitatem Paschae mutaverunt. Quomodo autem gestum sit dicam: primo tamen referens, cujus rei gratia circa Phrygum Paphlagoniorumque gentes severius ecclesiastica regula conservetur. Novatus presbyter se ab Ecclesiae Romanae communione suspendit, quoniam Cornelius episcopus fideles qui sacrificaverant tempore factae persecutionis a Decio, in communione", + "candidate_score": 0.657517, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_164", + "psc_text": "Hierosolymitanus, Eustathius jam praesidens Antiochenae apud Orontem Ecclesiae, et Alexander Alexandriae, quae est apud stagnum Mariam. Julius autem Romanus episcopus propter senectutem defuit; erantque pro eo praesentes Vitus et Vincentius presbyteri ejusdem Ecclesiae. Super hos autem et alii plurimi boni et optimi ex diversis gentibus convenerunt. Alii quidem ad intelligendum et dicendum nimis idonei, scientiaque sacrorum librorum, et alia eruditione disciplinati, vitaeque virtute praeclari. Alii vero in utroque probatissimi viri, quorum utile judico etiam nomina memorare. SOZOMEN., lib. I, cap. 16, ed. Christoph. Tanquam stigmata Domini Jesu in corpore circumferentium secundum sacrum Apostolum. Erat enim Jacobus Antiochiae Mygdoniae, quam Syri et Assyrii Nisibin appellant, qui mortuos resuscitavit, vivos curavit, et alia innumera probatur operatus esse miracula. Sed haec superfluum arbitror huic operi rursus inserere, quae in Deo amabili historia latius enarravi. Paulus Neocaesareae, quod est castrum positum juxta ripas Euphratis. Is enim Licinii rabie demolitus est. Ambas enim manus ligatas", + "candidate_score": 0.657277, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_576", + "psc_text": "Tribus enim apertis digitis, et denuo clausis, et uno tantum digito rursus extenso, pollicis schemate divulgabat: quia tres unum sunt. Deinde archidiacone ejus manum, ore dimisso, tenente, libera voce clamabat, Nicaenum servari debere concilium. SOZOMEN., lib. IV, cap. 27. Edit. Christ. Vales. cap. 28, p. 587. Contra hanc doctrinam Ariani calumniae linguas exacuerunt, Sabellianum asserentes sanctum esse Meletium. Ob quam rem principi suaserunt ut in propriam provinciam exsilio mitteretur. Et supradictus Euzoius aperte Arianum dogma laudavit; hunc enim cum Ario magnus Alexander diaconatu privaverat. Hoc itaque facto, Christianus populus ab haereticis divisus, in apostolicam ecclesiam positam loco qui dicitur Vetus, conveniebat. Annis namque triginta postquam magnus Eustathius fuerat expulsus, orthodoxi Arianorum onera sunt perpessi, rerum mutationem utilem sustinentes. THEODORETUS, lib. II, cap. 31, p. 120. Sequacibus enim Meletii communicare noluerunt hi qui ab initio Nicaenum dogma servaverant: dicentes, quia ex Ariano decreto Meletius fuerit ordinatus, et sequaces ejus ab illo", + "candidate_score": 0.656374, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48_50", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_171", + "psc_text": "qui judicentur ab aliis. Age nunc imitantes divinam clementiam in alterutrorum veniam condonantes, accusationes aboleamus alterutras; et de his quae ad fidem pertinent agere studeamus, cujus huc gratia convenimus. » Haec siquidem imperator dicens, uniuscujusque scripturam vacare, et libellos jussit ardere; diemque definivit qua solvi quae erant dubia conveniret. Ante constitutum vero convenientes apud semetipsos episcopi evocaverunt Arium, et propositis in commune suis opinionibus disputabant. Cumque, ut assolet, ad diversas quaestiones causa traheretur, alii quidem suadebant nihil innovandum circa antiquam fidei traditionem, et maxime quando morum simplicitas sine perscrutatione tradebatur, accedentibus ad fidei sacramentum. Alii vero respondebant non oportere sine examinatione sequi sententias antiquorum. Plurimi vero tunc convenientium episcoporum et sequentium eos clericorum, scientes disputare, hujusmodi elocutionum arte exercitati claruerunt, et imperatori atque his qui circa eum erant noti sunt facti. Ex illis enim et Athanasius tunc diaconus existens, dum cum Alexandro esset episcopo, hujus studii pars esse maxima videbatur,", + "candidate_score": 0.65368, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_922", + "psc_text": "exponere, venit illic, expositiones magniloqui illius auditurus. A quo veram philosophiam eruditus, evocantibus parentibus remeavit ad patriam. Ubi primo quidem, dum esset adhuc laicus, plurima signa fecit, languores curando, daemones per epistolas expellendo, paganosque sermonibus et operibus sibimet subjugando. Hujus meminit et Pamphilus martyr, et Eusebius in libris quos de Origene conscripsit. Fuit ergo Gregorius antiquus iste, discipulus Origenis, et alter Nazianzenus, fraterque Basilii. Fuitque alius Gregorius Alexandrinus, Arianus. SOCRATES, lib. IV, cap. 22. Edit. Christ. Vales. cap. 27, p. 244. CAPUT IX. Quod Novatiani festivitatem Paschae mutaverint, et de schismate inter Cornelium Romanum episcopum et Novatum facto pro recipiendis errantibus. Ea tempestate Novatiani, habitantes in Phrygia, festivitatem Paschae mutaverunt. Quomodo autem gestum sit dicam: primo tamen referens, cujus rei gratia circa Phrygum Paphlagoniorumque gentes severius ecclesiastica regula conservetur. Novatus presbyter se ab Ecclesiae Romanae communione suspendit, quoniam Cornelius episcopus fideles qui sacrificaverant tempore factae persecutionis a Decio, in communione", + "candidate_score": 0.651755, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_922", + "psc_text": "exponere, venit illic, expositiones magniloqui illius auditurus. A quo veram philosophiam eruditus, evocantibus parentibus remeavit ad patriam. Ubi primo quidem, dum esset adhuc laicus, plurima signa fecit, languores curando, daemones per epistolas expellendo, paganosque sermonibus et operibus sibimet subjugando. Hujus meminit et Pamphilus martyr, et Eusebius in libris quos de Origene conscripsit. Fuit ergo Gregorius antiquus iste, discipulus Origenis, et alter Nazianzenus, fraterque Basilii. Fuitque alius Gregorius Alexandrinus, Arianus. SOCRATES, lib. IV, cap. 22. Edit. Christ. Vales. cap. 27, p. 244. CAPUT IX. Quod Novatiani festivitatem Paschae mutaverint, et de schismate inter Cornelium Romanum episcopum et Novatum facto pro recipiendis errantibus. Ea tempestate Novatiani, habitantes in Phrygia, festivitatem Paschae mutaverunt. Quomodo autem gestum sit dicam: primo tamen referens, cujus rei gratia circa Phrygum Paphlagoniorumque gentes severius ecclesiastica regula conservetur. Novatus presbyter se ab Ecclesiae Romanae communione suspendit, quoniam Cornelius episcopus fideles qui sacrificaverant tempore factae persecutionis a Decio, in communione", + "candidate_score": 0.651427, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_823", + "psc_text": "in Tarsum, convenientes in Antiochia Cariae, quasi 34 Asiani pontifices studium quidem concordiae ecclesiasticae collaudabant, consubstantialitatis vero nomen respuentes, fidem in Antiochia et Seleucia prolatam roborare nitebantur, 314 tanquam Luciani martyris existentem, et multorum sudoribus a progenitoribus suis approbatam. Verum imperator studio Eudoxii synodum in Cilicia celebrari prohibuit. SOZOMEN., lib. VI, cap. 12, p. 652. CAPUT XXIX. De Eudoxio episcopo Ariano, et de persecutione Valentis propter Evagrium orthodoxum episcopum. Igitur imperator Valens festinans ad Antiochiam, de Constantinopoli digressus, venit in Nicomediam, et illic hujusmodi causa moratus est. Eudoxius enim Arianae religionis, mox post egressum imperatoris defunctus est consulatu Valentiniani et Valentis tertio ( An. Dom. 370), cum undecim annis sedem Constantinopolitanae tenuisset Ecclesiae. Quamobrem Ariani in locum ejus ordinaverunt Demophilum. Verum praedicatores consubstantialitatis opportunum judicantes invenisse se tempus, Evagrium quemdam suae fidei constituerunt episcopum. Quem ordinavit Eustathius, dudum Antiochenus episcopus, qui prius quidem a Joviano fuerat de exsilio revocatus; tunc", + "candidate_score": 0.650787, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_54_56", + "bdc_text": "Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f;", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_557", + "psc_text": "scandalis scripturas, secundum consequentiam ecclesiasticarum sanctionum, super eo ab episcopis actum est quod decebat. Diaconatu namque depositus est, et ab Ecclesia factus extraneus. Et a nobis haec monita processerunt, ut neque ad lectionem cujuspiam veniant nefandae ejus epistolae: sed abjiciantur, eo quod vehementer inutiles sunt. His autem adjicimus etiam anathematizandum eum, si permaneat in eo proposito, cum sequacibus suis. Consequens enim erat ut omnes in synodo convenientes episcopi deponerent auctorem scandalorum et schismatum in omni terrarum orbe factorum inter Ecclesias, et concordarent in sententia contra cum juste prolata. Sed extra vota spemque nostram Serras et Stephanus, Heliodorus et Theophilus in nostra sententia concordare noluerunt, neque in ejus depositione subscribere; cum scilicet Serras etiam aliam vesanam arrogantiam ejusdem accusaret Aetii. Dicebat enim eum asperiora praesumere, atque dixisse: quoniam ea quae Deus hactenus celasset apostolis, revelata sibimet affirmaret. Post hujusmodi vesanos superbosque sermones a memorato Serra de Aetio protestatos flecti precibus nequiverunt,", + "candidate_score": 0.6505, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_151", + "psc_text": "inclinassent eum, tanquam injuriam passi malignabantur, et acriores ad roborandum Arii dogma sunt facti; conciliumque in Bithynia colligentes, scripserunt episcopis universis, ut tanquam recte credentibus communicarent Arianis, et agerent ut Alexander quoque communicaret eis. Dumque eorum studium defecisset, Alexandro non consentiente, legatione fungitur Arius apud Paulinum episcopum Tyri, et Eusebium Pamphili pontificem Caesareae Palaestinae, et Patrophilum Scythopoleos: petens una cum suis ut juberetur cum populo qui cum eo erat solemnia sacramenta Ecclesiae celebrare, tanquam ipse prius presbyterorum habuisset officium; esse dicens consuetudinem in Alexandria, sicut etiam nunc, ut uno existente super omnes episcopo, presbyteri seorsum ecclesias obtinerent, et populus in eis collectas solemniter celebraret. Tunc illi una cum aliis episcopis in Palaestina congregati, tale decretum super petitione Arii protulerunt, jubentes eos collectas exercere sicuti prius; esse tamen subditos Alexandro pontifici, et deprecari semper ut ejus pace et communione fruerentur. Cumque etiam in Aegypto multis conciliis celebratis, haeresis pullularet, ita ut", + "candidate_score": 0.649941, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_497", + "psc_text": "sanctam fidem nostram in apostolorum eruditione fundatam, hanc vos tenere, et hanc populis universis exponere, quae videlicet a constitutis Patrum nulla ratione dissentit, per quos justum est caeteros erudiri. Sed relatione Gallicanorum et Venetorum fratrum, quosdam haeresibus favere cognovimus. Quod malum non solum cavere debent episcopi, sed etiam reluctari contra ea quae gesta sunt imperitia aut simplicitate quorumdam pravis interpretationibus deceptorum. Variis ergo doctrinis non decet labefactari, sed magis Patrum nostrorum roborari sententiam. Auxentium igitur Mediolani praecipue in hac causa damnatum esse praescriptum est. Unde justum est omnes in universo Romanorum orbe doctores legis, ea quae legis sunt sapere, et non fidem doctrinis variis maculare. Itaque dum primum haereticorum coepisset nequitia pullulare, sicut etiam nunc blasphemia nefandorum patet Arianorum, tunc Patres nostri trecenti decem et octo electi, habito tractatu in urbe Nicaena, hunc murum firmissimum contra arma diabolica statuerunt; et hoc remedio venena mortifera sunt depulsa, ut Pater et Filius", + "candidate_score": 0.649356, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1112", + "psc_text": "Joannem degentem cum Basilio, tunc a Meletio factum diaconum, et postea Caesareae Cappadociae praesulem constitutum, Zeno episcopus ab Hierosolymis revertens, lectorem in ecclesia Antiochena constituit. In quo adhuc officio positus librum edidit contra Judaeos. Post paucum vero tempus etiam diaconatum a Meletio promerens, de Sacerdotio alium fecit librum, aliosque plurimos explanavit. Postea vero, Meletio in Constantinopolitana urbe defuncto, recedens Joannes a Meletianis, et neque Paulino communicans, tribus annis continue sub quiete degebat. Postea vero, Paulino moriente, ab Evagrio ejus successore presbyter ordinatur. Ante episcopatum itaque hoc modo conversatus est. Fuit enim vir, ut aiunt, propter zelum castitatis severior, et amplius quam habebat a juventute sua, furori magis quam reverentiae se praebebat, et propter vitae rectitudinem incautus prospicere de futuris; propter simplicitatem vero, oris libertate profusus, apud colloquentes non mediocriter utebatur; docendo praecipuus erat, utilis ad corrigendos audientium mores; in confabulatione vero arrogans a nescientibus putabatur. Cum ergo talis moribus esset,", + "candidate_score": 0.649288, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_921", + "psc_text": "astronomiam, et syllogismos Aristotelis, et eloquentiam Platonis auditu didicit; non quasi haec veritatem erudirent, sed tanquam adversus mendacium arma veritatis existerent. THEODORETUS, lib. IV cap. 27. Edit. Christ. Vales. cap. 29, p. 192. Et quoniam aliqui ex nominis similitudine noscuntur errare, necessarium est ostendere quoniam alter est Gregorius Ponticus, ortus ex Caesarea Ponti, nimis antiquus, et discipulus Origenis. De isto namque Gregorio multus est sermo in Athenis, et Beryto, nec non et Ponto, et ut ita dicatur, in universo orbe terrarum. Is enim cum discessisset ab Athenis, venit in Beryto, ibique jura legebat. Cumque cognovisset in Caesarea libros sacros Origenem exponere, venit illic, expositiones magniloqui illius auditurus. A quo veram philosophiam eruditus, evocantibus parentibus remeavit ad patriam. Ubi primo quidem, dum esset adhuc laicus, plurima signa fecit, languores curando, daemones per epistolas expellendo, paganosque sermonibus et operibus sibimet subjugando. Hujus meminit et Pamphilus martyr, et Eusebius in libris quos de", + "candidate_score": 0.648638, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1165", + "psc_text": "Edit. Christ. Vales. cap. 21, p. 329. 361 CAPUT XIX. Quomodo Illyricum et Occidens propter Joannem ab orientalibus se suspenderint episcopis. Hujus igitur injustitiae causas abominati sunt praecipue Europae pontifices; ab eorum namque se suspenderunt communione; pariter omnes Illyrici ejus partis effecti sunt. Orientales autem plurimi quidem injustitiam declinaverunt; corpus tamen Ecclesiae dividere noluerunt. Verum moriente illo omnium doctore terrarum, non prius occidentales episcopi Aegyptiorum et Orientalium, Bosphorensium atque Thracensium sunt amplexi communionem, quam illius sacratissimi viri nomen inter praedecessores poneretur episcopos. Et Acacium quidem, qui post eum ordinatus est, nullo habuerunt sermone dignum. Atticum vero Arsatii successorem, legationem crebro mittentem, et pacis pignora postulantem, diptychis scripto Joannis nomine, postea susceperunt. THEODORETUS, lib. V, cap. 34, p. 240. CAPUT XX. De ordinatione Arsatii Constantinopolitani et ejus odio propter Joannem. Transactis itaque diebus paucis, Arsatius Constantinopoleos ordinatur episcopus, Nectarii frater, valde longaevus, et ultra octoginta annorum habens, qui mansuetissime nimis regebat", + "candidate_score": 0.648186, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1182", + "psc_text": "ille vir sacratissimus non ferens hujus insaniam, jussit balistam [ ed. V., arcu balistam] poni juxta propugnaculum quod apostoli Thomae habebat vocabulum; et maximo in eam lapide coaptato, in nomine, inquit, ejus qui est blasphematus, lapidem tenso arcu dimittite. Tunc lapis dimissus veniens usque ad faciem nefandissime blasphemantis, vultum ejus valde corrupit, caput contrivit, cerebrumque in terram dispersit. Hoc dum dux exercitus cognovisset, qui se civitatem capturum esse minabatur, siluit, et rebus ipsis victum se esse professus est, et metuens quaesivit pacem. Sic ergo omnium rex fidelissimum hunc principem conservavit, cum et iste servitutem profiteatur, et competens offerat Domino ministerium. THEODORETUS, lib. V, cap. 36. Edit. Christ. Vales. cap. 37, p. 243. CAPUT XXIX. De successione pontificum. Inter haec Innocentio mirabili Romanae urbis antistiti successit Bonifacius, Bonifacio Zozimus, Zozimo Coelestinus. Hierosolymis vero post Joannem Praylius suscepit Ecclesiae praesulatum. Verum in Antiochia post sacrum Alexandrum Theodotus castitatis speculum, Ecclesiae pontifex ordinatur,", + "candidate_score": 0.647552, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1172", + "psc_text": "cum quatuor vacassent menses, sequenti consulatu Arcadii sexto et Probi [ An. Dom. 406], Atticus ordinatur episcopus, genere Armenius, habitu monachus, a juventute sua naturali sapientia decoratus. SOCRATES, lib. VI, cap. 18, p. 244. 362 CAPUT XXIII. De successione diversorum patriarcharum. Interea cum Siricius quinque annis Romanorum rexisset episcopatum, Anastasius ei successit. Post quem Innocentius pontificatus jura suscepit. Defunctus quoque est etiam Flavianus, non consentiens in damnatione Joannis. Flaviano moriente, Porphyrius Antiochenum suscepit episcopatum. Et quoniam plurimi contra Joannem consenserant, propterea in Constantinopolitana urbe multa divisio facta est, ita ut missas apud semetipsos plurimi celebrarent, et scandala provenirent, quoniam propter gratiam Arsatii atque Porphyrii, nec non et Theophili Alexandrinae civitatis episcopi, dudum studio procerum posita lex fuerat, jubens omnes in ecclesiam convenire, et qui non communicarent procul expelli. SOZOMEN., lib. VIII, cap. 24, p. 792. CAPUT XXIV. De concussionibus quas barbari reipublicae inferebant. Eo tempore cum discordia sacerdotum etiam respublica", + "candidate_score": 0.647398, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1111", + "psc_text": "elegit quietem. Et hoc fecit aemulatus Evagrium, quoniam et ipse dum iisdem studiis esset usus, quietam magis secutus est vitam. Mox ergo mutato schemate pariter et incessu, divinis lectionibus incumbebat, et frequentius ad sanctam concurrebat ecclesiam. Haec agens persuasit etiam Theodoro et Maximo, qui fuerant condiscipuli ejus apud sophistam Libanium, ut pomposam relinquerent vitam, et simplicem sequerentur. Quorum Theodorus postea episcopus Mopsuestenae ordinatur Ecclesiae, Maximus autem Seleuciae Isauriae. Tunc itaque isti fiunt discipuli in lectione divina Diodori atque Carterii, qui eodem tempore sacris monasteriis praesidebant. Sed Diodorus postea Tarsi ordinatus episcopus, multos conscripsit libros, sacras ad litteram intuens Scripturas. Porro Joannem degentem cum Basilio, tunc a Meletio factum diaconum, et postea Caesareae Cappadociae praesulem constitutum, Zeno episcopus ab Hierosolymis revertens, lectorem in ecclesia Antiochena constituit. In quo adhuc officio positus librum edidit contra Judaeos. Post paucum vero tempus etiam diaconatum a Meletio promerens, de Sacerdotio alium fecit librum, aliosque plurimos", + "candidate_score": 0.64714, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_823", + "psc_text": "in Tarsum, convenientes in Antiochia Cariae, quasi 34 Asiani pontifices studium quidem concordiae ecclesiasticae collaudabant, consubstantialitatis vero nomen respuentes, fidem in Antiochia et Seleucia prolatam roborare nitebantur, 314 tanquam Luciani martyris existentem, et multorum sudoribus a progenitoribus suis approbatam. Verum imperator studio Eudoxii synodum in Cilicia celebrari prohibuit. SOZOMEN., lib. VI, cap. 12, p. 652. CAPUT XXIX. De Eudoxio episcopo Ariano, et de persecutione Valentis propter Evagrium orthodoxum episcopum. Igitur imperator Valens festinans ad Antiochiam, de Constantinopoli digressus, venit in Nicomediam, et illic hujusmodi causa moratus est. Eudoxius enim Arianae religionis, mox post egressum imperatoris defunctus est consulatu Valentiniani et Valentis tertio ( An. Dom. 370), cum undecim annis sedem Constantinopolitanae tenuisset Ecclesiae. Quamobrem Ariani in locum ejus ordinaverunt Demophilum. Verum praedicatores consubstantialitatis opportunum judicantes invenisse se tempus, Evagrium quemdam suae fidei constituerunt episcopum. Quem ordinavit Eustathius, dudum Antiochenus episcopus, qui prius quidem a Joviano fuerat de exsilio revocatus; tunc", + "candidate_score": 0.646662, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_576", + "psc_text": "Tribus enim apertis digitis, et denuo clausis, et uno tantum digito rursus extenso, pollicis schemate divulgabat: quia tres unum sunt. Deinde archidiacone ejus manum, ore dimisso, tenente, libera voce clamabat, Nicaenum servari debere concilium. SOZOMEN., lib. IV, cap. 27. Edit. Christ. Vales. cap. 28, p. 587. Contra hanc doctrinam Ariani calumniae linguas exacuerunt, Sabellianum asserentes sanctum esse Meletium. Ob quam rem principi suaserunt ut in propriam provinciam exsilio mitteretur. Et supradictus Euzoius aperte Arianum dogma laudavit; hunc enim cum Ario magnus Alexander diaconatu privaverat. Hoc itaque facto, Christianus populus ab haereticis divisus, in apostolicam ecclesiam positam loco qui dicitur Vetus, conveniebat. Annis namque triginta postquam magnus Eustathius fuerat expulsus, orthodoxi Arianorum onera sunt perpessi, rerum mutationem utilem sustinentes. THEODORETUS, lib. II, cap. 31, p. 120. Sequacibus enim Meletii communicare noluerunt hi qui ab initio Nicaenum dogma servaverant: dicentes, quia ex Ariano decreto Meletius fuerit ordinatus, et sequaces ejus ab illo", + "candidate_score": 0.646574, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_577", + "psc_text": "conveniebat. Annis namque triginta postquam magnus Eustathius fuerat expulsus, orthodoxi Arianorum onera sunt perpessi, rerum mutationem utilem sustinentes. THEODORETUS, lib. II, cap. 31, p. 120. Sequacibus enim Meletii communicare noluerunt hi qui ab initio Nicaenum dogma servaverant: dicentes, quia ex Ariano decreto Meletius fuerit ordinatus, et sequaces ejus ab illo sint baptizati: ob quam rem Antiochena Ecclesia in aliam dividitur partem. SOZOMEN., lib. IV, cap. 27. Edit. Christ. Vales. cap. 28, p. 588. Cumque viderent orthodoxi haereticorum crescere magis impietatem, et apostolici dogmatis defensores aperte debellari, sanctumque Meletium pulsum, et Euzoium haereticum ordinatum, verborum memorati sunt, quae dicta sunt Loth: Salva (inquit), salva animam tuam (Gen. XIX, 17) . Ad haec etiam evangelici verbi dicentis: Si oculus tuus dexter scandalizat te, aufer eum et abjice abs te (Matth. V, 29) . Idem et de manu et pede Domino sanciente, qui etiam adjecit, dicens: Melius est enim tibi ut pereat unum", + "candidate_score": 0.646525, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_904", + "psc_text": "magnum philosophiae culmen evectus est. Hoc tempore Epiphanius, qui postea Cypri fuit episcopus, inter eremitas maximus habebatur. Fuit etiam in Carris Protogenes episcopus post Vitum, qui, ut ferunt, sibi professus est in Domini Epiphania revelatum: quia vidisset imperatorem Constantinum, quemadmodum ei Deus futura monstraret, et juberet ut quod ei diceret, obediret. Apud hunc [ Ed., hos] itaque tanta abstinentia vigebat, ut propter multa jejunia dentes ejus vermibus ebullirent [ ms. Lyr., caderent et evellerentur]. Alios vero quosdam usque ad octoginta annos panem ferunt penitus non gustasse: Heliodorum plurimas insomnes duxisse noctes; jejunioque septenos continuasse dies. Multi quoque apud Palaestinam et Syriam, atque Persas, fuere monachorum, quorum si vel nomina conscribere quispiam voluerit, multos libros implebit. SOZOMEN., lib. VI, cap. 28. p. 677. CAPUT II. Quod Ariani Constantinopoli comprehendentes orthodoxos, multos in navi concremaverint. Eo siquidem tempore in Constantinopolitana urbe comprehendentes Ariani quosdam religionis piae presbyteros, eosque mittentes in navem inermem,", + "candidate_score": 0.646167, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1112", + "psc_text": "Joannem degentem cum Basilio, tunc a Meletio factum diaconum, et postea Caesareae Cappadociae praesulem constitutum, Zeno episcopus ab Hierosolymis revertens, lectorem in ecclesia Antiochena constituit. In quo adhuc officio positus librum edidit contra Judaeos. Post paucum vero tempus etiam diaconatum a Meletio promerens, de Sacerdotio alium fecit librum, aliosque plurimos explanavit. Postea vero, Meletio in Constantinopolitana urbe defuncto, recedens Joannes a Meletianis, et neque Paulino communicans, tribus annis continue sub quiete degebat. Postea vero, Paulino moriente, ab Evagrio ejus successore presbyter ordinatur. Ante episcopatum itaque hoc modo conversatus est. Fuit enim vir, ut aiunt, propter zelum castitatis severior, et amplius quam habebat a juventute sua, furori magis quam reverentiae se praebebat, et propter vitae rectitudinem incautus prospicere de futuris; propter simplicitatem vero, oris libertate profusus, apud colloquentes non mediocriter utebatur; docendo praecipuus erat, utilis ad corrigendos audientium mores; in confabulatione vero arrogans a nescientibus putabatur. Cum ergo talis moribus esset,", + "candidate_score": 0.646082, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_922", + "psc_text": "exponere, venit illic, expositiones magniloqui illius auditurus. A quo veram philosophiam eruditus, evocantibus parentibus remeavit ad patriam. Ubi primo quidem, dum esset adhuc laicus, plurima signa fecit, languores curando, daemones per epistolas expellendo, paganosque sermonibus et operibus sibimet subjugando. Hujus meminit et Pamphilus martyr, et Eusebius in libris quos de Origene conscripsit. Fuit ergo Gregorius antiquus iste, discipulus Origenis, et alter Nazianzenus, fraterque Basilii. Fuitque alius Gregorius Alexandrinus, Arianus. SOCRATES, lib. IV, cap. 22. Edit. Christ. Vales. cap. 27, p. 244. CAPUT IX. Quod Novatiani festivitatem Paschae mutaverint, et de schismate inter Cornelium Romanum episcopum et Novatum facto pro recipiendis errantibus. Ea tempestate Novatiani, habitantes in Phrygia, festivitatem Paschae mutaverunt. Quomodo autem gestum sit dicam: primo tamen referens, cujus rei gratia circa Phrygum Paphlagoniorumque gentes severius ecclesiastica regula conservetur. Novatus presbyter se ab Ecclesiae Romanae communione suspendit, quoniam Cornelius episcopus fideles qui sacrificaverant tempore factae persecutionis a Decio, in communione", + "candidate_score": 0.645336, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_921", + "psc_text": "astronomiam, et syllogismos Aristotelis, et eloquentiam Platonis auditu didicit; non quasi haec veritatem erudirent, sed tanquam adversus mendacium arma veritatis existerent. THEODORETUS, lib. IV cap. 27. Edit. Christ. Vales. cap. 29, p. 192. Et quoniam aliqui ex nominis similitudine noscuntur errare, necessarium est ostendere quoniam alter est Gregorius Ponticus, ortus ex Caesarea Ponti, nimis antiquus, et discipulus Origenis. De isto namque Gregorio multus est sermo in Athenis, et Beryto, nec non et Ponto, et ut ita dicatur, in universo orbe terrarum. Is enim cum discessisset ab Athenis, venit in Beryto, ibique jura legebat. Cumque cognovisset in Caesarea libros sacros Origenem exponere, venit illic, expositiones magniloqui illius auditurus. A quo veram philosophiam eruditus, evocantibus parentibus remeavit ad patriam. Ubi primo quidem, dum esset adhuc laicus, plurima signa fecit, languores curando, daemones per epistolas expellendo, paganosque sermonibus et operibus sibimet subjugando. Hujus meminit et Pamphilus martyr, et Eusebius in libris quos de", + "candidate_score": 0.64441, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_748", + "psc_text": "unum Deum, Patrem omnipotentem, et reliqua. Et subscriptio: Meletius episcopus Antiochiae obtuli, in suprascriptis consentiens, Eusebius Samosatenus, Evagrius Siculus, Uranius Apamiae, Zoilus Larissenus, Acacius Caesareae, Antipater Rhosi, Abramius Urimenus, Aristonicus Seleucobeli, Barlabentus Pergami, Uranius Melitinae, Magnus Chalcidis, Euthicius Eleutheropoleos, Josacius Armeniae majoris, Titus Bostrensis, Pelagius Laodiciae, Arabianus Adrensis, Piso Adadenus per Lamirionem presbyterum, Sabinianus Zeugmatis, Athanasius Ancyrae per Orphitum et Aetium presbyteros, Irenaeus Gazae, Piso Augustae, Patricius Palti per Lamirionem presbyterum, Anatolius Beroeae, Theotimus Aramenus, Lucianus Arcenus. Hunc itaque libellum in collectione synodalium Sabini conscriptum invenimus. Verum imperator propositum hoc habebat, ut blandimentis et suasione verborum discordantium contentiones abscinderet, dicens: Nulli quidem se quomodocunque credentium fore molestum, eos tamen diligere et nimis honorare qui principium ecclesiasticae unitati praeberent. Quia vero hoc egerit, etiam Themistius philosophus ait in laude quam in ejus protulit consulatu, ubi miratur imperatorem quod permiserit unumquemque colere sicut vellet; atque devicerit blandientium mores, quos valde deridens, ait", + "candidate_score": 0.644361, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1111", + "psc_text": "elegit quietem. Et hoc fecit aemulatus Evagrium, quoniam et ipse dum iisdem studiis esset usus, quietam magis secutus est vitam. Mox ergo mutato schemate pariter et incessu, divinis lectionibus incumbebat, et frequentius ad sanctam concurrebat ecclesiam. Haec agens persuasit etiam Theodoro et Maximo, qui fuerant condiscipuli ejus apud sophistam Libanium, ut pomposam relinquerent vitam, et simplicem sequerentur. Quorum Theodorus postea episcopus Mopsuestenae ordinatur Ecclesiae, Maximus autem Seleuciae Isauriae. Tunc itaque isti fiunt discipuli in lectione divina Diodori atque Carterii, qui eodem tempore sacris monasteriis praesidebant. Sed Diodorus postea Tarsi ordinatus episcopus, multos conscripsit libros, sacras ad litteram intuens Scripturas. Porro Joannem degentem cum Basilio, tunc a Meletio factum diaconum, et postea Caesareae Cappadociae praesulem constitutum, Zeno episcopus ab Hierosolymis revertens, lectorem in ecclesia Antiochena constituit. In quo adhuc officio positus librum edidit contra Judaeos. Post paucum vero tempus etiam diaconatum a Meletio promerens, de Sacerdotio alium fecit librum, aliosque plurimos", + "candidate_score": 0.644325, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_904", + "psc_text": "magnum philosophiae culmen evectus est. Hoc tempore Epiphanius, qui postea Cypri fuit episcopus, inter eremitas maximus habebatur. Fuit etiam in Carris Protogenes episcopus post Vitum, qui, ut ferunt, sibi professus est in Domini Epiphania revelatum: quia vidisset imperatorem Constantinum, quemadmodum ei Deus futura monstraret, et juberet ut quod ei diceret, obediret. Apud hunc [ Ed., hos] itaque tanta abstinentia vigebat, ut propter multa jejunia dentes ejus vermibus ebullirent [ ms. Lyr., caderent et evellerentur]. Alios vero quosdam usque ad octoginta annos panem ferunt penitus non gustasse: Heliodorum plurimas insomnes duxisse noctes; jejunioque septenos continuasse dies. Multi quoque apud Palaestinam et Syriam, atque Persas, fuere monachorum, quorum si vel nomina conscribere quispiam voluerit, multos libros implebit. SOZOMEN., lib. VI, cap. 28. p. 677. CAPUT II. Quod Ariani Constantinopoli comprehendentes orthodoxos, multos in navi concremaverint. Eo siquidem tempore in Constantinopolitana urbe comprehendentes Ariani quosdam religionis piae presbyteros, eosque mittentes in navem inermem,", + "candidate_score": 0.644266, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_0", + "psc_text": "PRAEFATIO. 203 Utiliter nimis in capite libri praefatio ponitur, ubi, futuri operis qualitas indicatur. Quid enim commodius quam prius per eam aliquid discere, ne dictio possit inopinata confundere? Haec igitur Historia ecclesiastica, quae cunctis Christianis valde necessaria comprobatur, a tribus Graecis auctoribus mirabiliter constat esse conscripta; uno scilicet Theodoreto, venerabili episcopo et duobus disertissimis viris, Sozomeno et Socrate; quos nos per Epiphanium Scholasticum Latino condentes eloquio, necessarium duximus eorum dicta deflorata in unius styli tractum, Domino juvante, perducere, et de tribus auctoribus unam facere dictionem. Sciendum plane quod praedicti scriptores a temporibus divae memoriae principis Constantini usque ad augustae recordationis Theodosii Junioris, quae sunt gesta digesserint. Nos autem eorum relectis operibus, et unumquemque cauta mente tractantes, cognovimus, non aequaliter omnes de unaquaque re luculenter ac subtiliter explanasse; sed modo hunc, modo alterum aliam partem melius expediisse. Et ideo judicavimus de singulis doctoribus [ Ms. Lyr. et Santheod., dictoribus; ed., dictatoribus]", + "candidate_score": 0.644239, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1277", + "psc_text": "ad alias propter utilitates temporum sunt migrati, nomina eorum qui sunt mutati subdidimus. Perigenes in Petris ordinatur episcopus; et quoniam cives ejus eum suscipere noluerunt, Romanae civitatis episcopus jussit eum inthronizari in Corintho metropoli, defuncto ejus episcopo; eique, donec advixit, Ecclesiae praefuit. Gregorius Nazianzenus, prius unius Cappadociae civitatis fuit episcopus, deinde Nazianzi constitutus est. Meletius in Sebastena prius Ecclesia praefuit, et postea Antiochiae praesul est constitutus. Dositheum Seleuciae episcopum Alexander Antiochenus episcopus in Tarsum Ciliciae demigrare fecit. Reverentius ab Arcis Phoeniciae in Tyrum migratus est [ ms. Lyr., migravit]. Joannes de Gordo Lydiae mutatus est in Proconesum, et in ea praesidet Ecclesia. Palladius ab Hellinopoli mutatur in Asponam. Alexander ab Hellinopoli in Adrianos migratus est. Theosebius ab Apamia Asiae transfertur in Eudoxiopolim, quae dudum Salambria vocabatur. Polycarpus de urbe Antapristena Mysiae in Nicopolim Thraciae mutatus est. Hierophilus de Trapezapoli Phrygiae migratus est in Plutinopolim Thraciae. Optimus ab Argadamia Phrygiae in", + "candidate_score": 0.644012, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1165", + "psc_text": "Edit. Christ. Vales. cap. 21, p. 329. 361 CAPUT XIX. Quomodo Illyricum et Occidens propter Joannem ab orientalibus se suspenderint episcopis. Hujus igitur injustitiae causas abominati sunt praecipue Europae pontifices; ab eorum namque se suspenderunt communione; pariter omnes Illyrici ejus partis effecti sunt. Orientales autem plurimi quidem injustitiam declinaverunt; corpus tamen Ecclesiae dividere noluerunt. Verum moriente illo omnium doctore terrarum, non prius occidentales episcopi Aegyptiorum et Orientalium, Bosphorensium atque Thracensium sunt amplexi communionem, quam illius sacratissimi viri nomen inter praedecessores poneretur episcopos. Et Acacium quidem, qui post eum ordinatus est, nullo habuerunt sermone dignum. Atticum vero Arsatii successorem, legationem crebro mittentem, et pacis pignora postulantem, diptychis scripto Joannis nomine, postea susceperunt. THEODORETUS, lib. V, cap. 34, p. 240. CAPUT XX. De ordinatione Arsatii Constantinopolitani et ejus odio propter Joannem. Transactis itaque diebus paucis, Arsatius Constantinopoleos ordinatur episcopus, Nectarii frater, valde longaevus, et ultra octoginta annorum habens, qui mansuetissime nimis regebat", + "candidate_score": 0.643862, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1073", + "psc_text": "communicant. Rursus autem in Alexandria, quarta et sexta feria Scripturae leguntur; easque doctores interpretantur, et omnia fiunt praeter solemnem oblationis morem. Origenes enim plurima in his diebus videtur exposuisse [ ed., edocuisse]. Qui dum sapiens esset magister, et consideraret quia impossibilitas Mosaicae legis ad litteram esset infirma, rationem Paschae ad modum contemplationis evexit: unum Pascha solummodo verum fieri dicens, quod Salvator celebravit adversus contrarias potestates, dum crucem susciperet, et hoc tropaeo uteretur contra diabolum. In eadem Alexandria lectores et psalmi pronuntiatores indifferenter fiunt, sive catechumeni sive jam Christiani, dum omnes Ecclesiae jam fideles in his ordinibus haberi videantur. Ego quoque cognovi in Thessalia consuetudinem aliam: dum quidam clericus ante clericatum legitime duxisset uxorem, quia cum ea mixtus fuerat, abdicatus est, dum in Oriente cuncti spontanea voluntate, et non aliqua necessitate etiam episcopi semetipsos abstineant. Plurimi enim eorum etiam episcopatus tempore ex legitima uxore filios habuerunt. Hoc quoque in Thessalia servari", + "candidate_score": 0.642625, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_922", + "psc_text": "exponere, venit illic, expositiones magniloqui illius auditurus. A quo veram philosophiam eruditus, evocantibus parentibus remeavit ad patriam. Ubi primo quidem, dum esset adhuc laicus, plurima signa fecit, languores curando, daemones per epistolas expellendo, paganosque sermonibus et operibus sibimet subjugando. Hujus meminit et Pamphilus martyr, et Eusebius in libris quos de Origene conscripsit. Fuit ergo Gregorius antiquus iste, discipulus Origenis, et alter Nazianzenus, fraterque Basilii. Fuitque alius Gregorius Alexandrinus, Arianus. SOCRATES, lib. IV, cap. 22. Edit. Christ. Vales. cap. 27, p. 244. CAPUT IX. Quod Novatiani festivitatem Paschae mutaverint, et de schismate inter Cornelium Romanum episcopum et Novatum facto pro recipiendis errantibus. Ea tempestate Novatiani, habitantes in Phrygia, festivitatem Paschae mutaverunt. Quomodo autem gestum sit dicam: primo tamen referens, cujus rei gratia circa Phrygum Paphlagoniorumque gentes severius ecclesiastica regula conservetur. Novatus presbyter se ab Ecclesiae Romanae communione suspendit, quoniam Cornelius episcopus fideles qui sacrificaverant tempore factae persecutionis a Decio, in communione", + "candidate_score": 0.642038, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16_18", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1004", + "psc_text": "Deinde uniuscujusque dogmatis relegens scripturam, alia quidem omnia tanquam divisionem Trinitatis introducentia culpans, repente disrupit, et solum consubstantialitatis dogma cum laude suscepit. Haec enim occasio fuit ut Novatiani bene agentes intra civitatem haberent rursus ecclesias. Admiratus namque princeps eorum concordiam circa fidem, lege praecepit ut propria oratoria detinerent, et privilegia suae Ecclesiae atque fidei possiderent. Verum aliarum religionum antistites propter discordiam suam in reprehensionem sui populi venientes aestuabant, tristitiaque confusi discedebant, et litteris consolabantur alterutros, ut non affligerentur cur eos plurimi relinquentes ad fidem consubstantialitatis accederent: dicentes multos quidem vocatos, paucos autem electos. Quod utique non dicebant, quando multum populum per potestatem sibimet aggregabant. SOCRATES, lib. V, cap. 10, p. 267. Imperator interea lege sancivit ut haeretici neque ecclesias haberent, neque de fide docerent, neque episcopos aut alios ordinarent; et alios quidem e civitatibus expelli, alios sine honore esse, neque frui communi civitate permisit. Insuper crudeles poenas adversus eos in", + "candidate_score": 0.641228, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1277", + "psc_text": "ad alias propter utilitates temporum sunt migrati, nomina eorum qui sunt mutati subdidimus. Perigenes in Petris ordinatur episcopus; et quoniam cives ejus eum suscipere noluerunt, Romanae civitatis episcopus jussit eum inthronizari in Corintho metropoli, defuncto ejus episcopo; eique, donec advixit, Ecclesiae praefuit. Gregorius Nazianzenus, prius unius Cappadociae civitatis fuit episcopus, deinde Nazianzi constitutus est. Meletius in Sebastena prius Ecclesia praefuit, et postea Antiochiae praesul est constitutus. Dositheum Seleuciae episcopum Alexander Antiochenus episcopus in Tarsum Ciliciae demigrare fecit. Reverentius ab Arcis Phoeniciae in Tyrum migratus est [ ms. Lyr., migravit]. Joannes de Gordo Lydiae mutatus est in Proconesum, et in ea praesidet Ecclesia. Palladius ab Hellinopoli mutatur in Asponam. Alexander ab Hellinopoli in Adrianos migratus est. Theosebius ab Apamia Asiae transfertur in Eudoxiopolim, quae dudum Salambria vocabatur. Polycarpus de urbe Antapristena Mysiae in Nicopolim Thraciae mutatus est. Hierophilus de Trapezapoli Phrygiae migratus est in Plutinopolim Thraciae. Optimus ab Argadamia Phrygiae in", + "candidate_score": 0.640731, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_53_55", + "bdc_text": "Hoc factum est . Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ;", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_557", + "psc_text": "scandalis scripturas, secundum consequentiam ecclesiasticarum sanctionum, super eo ab episcopis actum est quod decebat. Diaconatu namque depositus est, et ab Ecclesia factus extraneus. Et a nobis haec monita processerunt, ut neque ad lectionem cujuspiam veniant nefandae ejus epistolae: sed abjiciantur, eo quod vehementer inutiles sunt. His autem adjicimus etiam anathematizandum eum, si permaneat in eo proposito, cum sequacibus suis. Consequens enim erat ut omnes in synodo convenientes episcopi deponerent auctorem scandalorum et schismatum in omni terrarum orbe factorum inter Ecclesias, et concordarent in sententia contra cum juste prolata. Sed extra vota spemque nostram Serras et Stephanus, Heliodorus et Theophilus in nostra sententia concordare noluerunt, neque in ejus depositione subscribere; cum scilicet Serras etiam aliam vesanam arrogantiam ejusdem accusaret Aetii. Dicebat enim eum asperiora praesumere, atque dixisse: quoniam ea quae Deus hactenus celasset apostolis, revelata sibimet affirmaret. Post hujusmodi vesanos superbosque sermones a memorato Serra de Aetio protestatos flecti precibus nequiverunt,", + "candidate_score": 0.640521, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16_18", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_923", + "psc_text": "errantibus. Ea tempestate Novatiani, habitantes in Phrygia, festivitatem Paschae mutaverunt. Quomodo autem gestum sit dicam: primo tamen referens, cujus rei gratia circa Phrygum Paphlagoniorumque gentes severius ecclesiastica regula conservetur. Novatus presbyter se ab Ecclesiae Romanae communione suspendit, quoniam Cornelius episcopus fideles qui sacrificaverant tempore factae persecutionis a Decio, in communione receperat. Pro hac itaque causa segregatus, et ad episcopatum a consortibus suis episcopis evocatus, scribebat Ecclesiis, ne eos qui daemonibus immolaverant ad sacramenta susciperent, sed invitarent quidem ad poenitentiam; remissionem vero Dei relinquerent potestati, cujus solius est peccata dimittere. Tales epistolas suscipientes in unaquaque provincia, secundum proprios sensus responsa reddebant. Cum ergo ille mandaret ut non oporteret sacris interesse mysteriis eos qui post baptisma peccatum commisissent, quod ducit ad mortem: quibusdam quidem videbatur amara nimis et dura hujusmodi regula; alii vero veluti justam rectamque suscipiebant. Inter haec mota quaestione, venerunt litterae Cornelii Romani praesulis, quae remissionem peccantibus etiam post baptisma", + "candidate_score": 0.640415, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_164", + "psc_text": "Hierosolymitanus, Eustathius jam praesidens Antiochenae apud Orontem Ecclesiae, et Alexander Alexandriae, quae est apud stagnum Mariam. Julius autem Romanus episcopus propter senectutem defuit; erantque pro eo praesentes Vitus et Vincentius presbyteri ejusdem Ecclesiae. Super hos autem et alii plurimi boni et optimi ex diversis gentibus convenerunt. Alii quidem ad intelligendum et dicendum nimis idonei, scientiaque sacrorum librorum, et alia eruditione disciplinati, vitaeque virtute praeclari. Alii vero in utroque probatissimi viri, quorum utile judico etiam nomina memorare. SOZOMEN., lib. I, cap. 16, ed. Christoph. Tanquam stigmata Domini Jesu in corpore circumferentium secundum sacrum Apostolum. Erat enim Jacobus Antiochiae Mygdoniae, quam Syri et Assyrii Nisibin appellant, qui mortuos resuscitavit, vivos curavit, et alia innumera probatur operatus esse miracula. Sed haec superfluum arbitror huic operi rursus inserere, quae in Deo amabili historia latius enarravi. Paulus Neocaesareae, quod est castrum positum juxta ripas Euphratis. Is enim Licinii rabie demolitus est. Ambas enim manus ligatas", + "candidate_score": 0.640153, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_823", + "psc_text": "in Tarsum, convenientes in Antiochia Cariae, quasi 34 Asiani pontifices studium quidem concordiae ecclesiasticae collaudabant, consubstantialitatis vero nomen respuentes, fidem in Antiochia et Seleucia prolatam roborare nitebantur, 314 tanquam Luciani martyris existentem, et multorum sudoribus a progenitoribus suis approbatam. Verum imperator studio Eudoxii synodum in Cilicia celebrari prohibuit. SOZOMEN., lib. VI, cap. 12, p. 652. CAPUT XXIX. De Eudoxio episcopo Ariano, et de persecutione Valentis propter Evagrium orthodoxum episcopum. Igitur imperator Valens festinans ad Antiochiam, de Constantinopoli digressus, venit in Nicomediam, et illic hujusmodi causa moratus est. Eudoxius enim Arianae religionis, mox post egressum imperatoris defunctus est consulatu Valentiniani et Valentis tertio ( An. Dom. 370), cum undecim annis sedem Constantinopolitanae tenuisset Ecclesiae. Quamobrem Ariani in locum ejus ordinaverunt Demophilum. Verum praedicatores consubstantialitatis opportunum judicantes invenisse se tempus, Evagrium quemdam suae fidei constituerunt episcopum. Quem ordinavit Eustathius, dudum Antiochenus episcopus, qui prius quidem a Joviano fuerat de exsilio revocatus; tunc", + "candidate_score": 0.639451, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_53_55", + "bdc_text": "Hoc factum est . Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ;", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_203", + "psc_text": "sit similis, et non sit ex alia qualibet substantia vel essentia, sed ex Patris. Quod etiam ipsum hoc modo interpretatum bene se habere visum est ad consentiendum: quoniam et priscorum episcopos aliquos, et conscriptores eloquentes et nobiles agnovimus in Patris et Filii theologia, id est divina ratiocinatione, nomine consubstantialitatis esse usos. Haec itaque de exposita fide sint dicta, in qua universi consensimus, non sine animadversione, sed secundum sensus expositos coram ipso Deo amabili examinante imperatore, et praedictis rationibus concordantes, anathematismum post fidem in eis prolatum sine tristitia esse credidimus, eo quod non scriptis uti vocibus prohiberent. Unde pene omnis facta est confusio et indisciplinatio cunctis Ecclesiis. Nulla siquidem scriptura divinitus inspirata dicente, ex non exstantibus; aut, fuit aliquando quando non fuit, et reliquis quae proferebant, irrationabile nobis visum est haec dicere vel docere: quoniam neque priori tempore hujusmodi consuevimus uti sermonibus. Haec vobis necessario scripsimus, dilectissimi, judicium nostrae examinationis et", + "candidate_score": 0.639049, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_8_10", + "bdc_text": "Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_922", + "psc_text": "exponere, venit illic, expositiones magniloqui illius auditurus. A quo veram philosophiam eruditus, evocantibus parentibus remeavit ad patriam. Ubi primo quidem, dum esset adhuc laicus, plurima signa fecit, languores curando, daemones per epistolas expellendo, paganosque sermonibus et operibus sibimet subjugando. Hujus meminit et Pamphilus martyr, et Eusebius in libris quos de Origene conscripsit. Fuit ergo Gregorius antiquus iste, discipulus Origenis, et alter Nazianzenus, fraterque Basilii. Fuitque alius Gregorius Alexandrinus, Arianus. SOCRATES, lib. IV, cap. 22. Edit. Christ. Vales. cap. 27, p. 244. CAPUT IX. Quod Novatiani festivitatem Paschae mutaverint, et de schismate inter Cornelium Romanum episcopum et Novatum facto pro recipiendis errantibus. Ea tempestate Novatiani, habitantes in Phrygia, festivitatem Paschae mutaverunt. Quomodo autem gestum sit dicam: primo tamen referens, cujus rei gratia circa Phrygum Paphlagoniorumque gentes severius ecclesiastica regula conservetur. Novatus presbyter se ab Ecclesiae Romanae communione suspendit, quoniam Cornelius episcopus fideles qui sacrificaverant tempore factae persecutionis a Decio, in communione", + "candidate_score": 0.638946, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_8_10", + "bdc_text": "Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_293", + "psc_text": "et Valentem erant, ad Constantinopolitanam venientes urbem, nequaquam de calice fracto, aut altari subverso, aut Arsenio perempto, quod in synodo concinnaverant, quaestionem fieri permiserunt; sed aliam invenere detractionem, suggerentes imperatori, quoniam Athanasius interminaretur non se missurum ab Alexandria frumenta solemniter ad Constantinopolitanam urbem. Et haec se audisse dicebant, Athanasio dicente ad Amantium, Anubionem, Arbathionem, et Petrum, episcopos. Multum itaque derogatio praevalet quando derogator creditur fide dignus. Hac subreptione ad furorem perductus imperator, Athanasium relegavit exsilio, et habitare eum praecepit in Galliis. Aiunt enim quidam hoc imperatorem propterea fecisse, ut unirentur Ecclesiae: quoniam Athanasius communicare Arianis evitabat. Et ille quidem degebat in Treveri Galliarum. SOCRATES, lib. I, cap. 23 Edit. Christ. Sed nemo miretur si tantus vir deceptus excessit, sacerdotibus falsa loquentibus; cum divinus quoque David propheta, non a pontifice, sed a servo Siba contra Miphiboseth mendacia loquente, deceptus sit. THEODORETUS, lib. I, cap. 33, p. 66. CAPUT IX. Quomodo Marcellus", + "candidate_score": 0.63869, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_78", + "psc_text": "At ille gratias agens Deo pro hujusmodi cogitatione mulieris: Tu quidem, inquit, hanc habe domum, ego mihi aliam fabricabo. Et in meridianam partem deserti stagni Mariae veniens circa locum Scyti ad montem qui dicitur Nitriae, duobus et viginti annis ibi philosophatus est: annis singulis visitans secundo mulierem. Hujus itaque sacratissimi principis horum monasteriorum multi fuerunt dignique discipuli, sicut successiones ostendunt; plurimaque et veneranda per eum provenerunt, quae praecipue apud Aegyptios monachos perfecteque servantur. Nam cum maxima diligentia per successionem traditionis alterutrae curant virtutes antiquorum memoriae tradere monachorum; sed a me illi memorandi sunt qui ad nos usque pervenerunt. Contigit igitur huic viro, et Theodoro ejus discipulo euntibus aliquem transire fluvium quem dicunt Lycum. Ne vero se alterutrum nudos viderent, jussit Ammonius [ alias Amos], ut recederet Theodorus ab aqua; cumque etiam semetipsum erubesceret nudum intueri, repente divina virtute translatus est ad ulteriorem ripam. Transiens vero Theodorus aquam, et videns nec", + "candidate_score": 0.637159, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_470", + "psc_text": "XIX. Quomodo Eudoxius Antiochenum usurpaverit episcopatum. Ea tempestate Leontio moriente, qui haereticum Aetium diaconum ordinaverat, Eudoxius Germaniciae episcopus, quae est civitas Syriae, cum esset tunc Romae praesens, finxit sibi causam necessitatis incumbere, et imperatori callide locutus, quasi civitas Germanicianorum ejus providentia atque custodia indigeret, petiit ut remearet ad propria. Quem princeps nihil prospiciens, abire dimisit. At ille cubicularios cooperatores habens, relicta civitate sua Antiochenum usurpavit episcopatum. Fovere namque studebat Aetium. Ob quam rem nisus est concilium facere sacerdotum, et ordinationem ei restaurare diaconatus. Quod nequaquam gestum est, eo quod magis valeret odium contra Aetium quam Eudoxii desiderium. Et de his quidem tantum nosse sufficiat. SOCRATES, lib. II, cap. 29. Edit. Christ. Vales. cap. 37, p. 132. CAPUT XX. De Ariminensi concilio et contentionibus ibi factis. Eorum igitur qui Arimino convenerunt, Orientales ea quae de Athanasio gesta sunt, taciturnitati tradentes, ad concilium se occurrisse dicebant. Quorum studio cohaerebant Ursacius et Valens,", + "candidate_score": 0.637135, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16_18", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_922", + "psc_text": "exponere, venit illic, expositiones magniloqui illius auditurus. A quo veram philosophiam eruditus, evocantibus parentibus remeavit ad patriam. Ubi primo quidem, dum esset adhuc laicus, plurima signa fecit, languores curando, daemones per epistolas expellendo, paganosque sermonibus et operibus sibimet subjugando. Hujus meminit et Pamphilus martyr, et Eusebius in libris quos de Origene conscripsit. Fuit ergo Gregorius antiquus iste, discipulus Origenis, et alter Nazianzenus, fraterque Basilii. Fuitque alius Gregorius Alexandrinus, Arianus. SOCRATES, lib. IV, cap. 22. Edit. Christ. Vales. cap. 27, p. 244. CAPUT IX. Quod Novatiani festivitatem Paschae mutaverint, et de schismate inter Cornelium Romanum episcopum et Novatum facto pro recipiendis errantibus. Ea tempestate Novatiani, habitantes in Phrygia, festivitatem Paschae mutaverunt. Quomodo autem gestum sit dicam: primo tamen referens, cujus rei gratia circa Phrygum Paphlagoniorumque gentes severius ecclesiastica regula conservetur. Novatus presbyter se ab Ecclesiae Romanae communione suspendit, quoniam Cornelius episcopus fideles qui sacrificaverant tempore factae persecutionis a Decio, in communione", + "candidate_score": 0.637106, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_85", + "psc_text": "Arium ordinatum diaconum, captumque in Meletii novitatibus, et ab Ecclesia pulsum, rogatus a fidelibus, et denuo suscipiens, ministrare praecepit. Post Achillam vero Alexander fortissimus evangelici dogmatis praedicator ordinatur episcopus. Hoc tempore ( An. Dom. 322) Arius in ordine quidem presbyterorum erat, expositionemque divinarum Scripturarum videbatur habere commissam. Videns autem Alexandrum pontificatus gubernacula suscepisse, eventum temporis non portavit; sed et mordacitate compulsus, litis quaerebat initium. Porro laudabilem videns viri conversationem, nequaquam calumnias contexere praevalebat; verumtamen quiescere illum prohibebat invidia. Hunc igitur inveniens inimicus veritatis, per eum nisus est in Ecclesiam excitare tempestatem. Apostolicis enim Alexandri doctrinis instabat aperte resistere. Et ille quidem divina sequens eloquia, aequi honoris cum Patre, et eamdem substantiam habere cum Deo Genitore Filium praedicabat. Arius autem e diverso veritati repugnans, creaturam Filium, facturamque dicebat, adjiciens: Erat aliquando quando non erat, et alia quae ex illius litteris indicantur insana. Haec ergo non solum in Ecclesia persistebat docens, sed", + "candidate_score": 0.637082, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_402", + "psc_text": "Ursacius et Valens gestis Athanasii superati, conversi [ Ms. Lyr., reversi] sunt. Athanasius ergo per Pelusium pergebat ad Alexandriam. Transiens autem per civitates, edocebat ut Arianos universi declinarent, et consubstantialitatis dogma complecterentur. In quibusdam vero ecclesiis ordinationes fecit. Et hoc fuit initium alterius querelae adversus eum, quia in aliorum ecclesiis ordinare praesumpsit. Haec itaque de Athanasio provenerunt. SOCRATES, lib. II, cap. 19. Edit. Christ. Vales. cap. 24, p. 114. CAPUT XXXV. Quibus occasionibus tunc respublica turbabatur, et de divisione Antiocheni populi propter fidem. Interea respublica fortuitis casibus urgebatur: unde quae sunt capitularia non est incongruum breviter explanare. Igitur quia, aedificatore Constantinopolitanae civitatis moriente, tres ejus filii imperium susceperunt, in praecedentibus est narratum. Sciendum autem quia cum istis imperavit consobrinus eorum, nomine Dalmatius, vocabulum patris habens; qui dum paululum imperasset, a militibus interemptus est, non jubente Constantio ut occideretur, nec tamen prohibente. Dum vero Constantinus minor fratris partes invaderet, et ipse", + "candidate_score": 0.636702, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_88", + "psc_text": ". Hoc itaque tempore Romanae quidem Ecclesiae Sylvestrius retinacula gubernabat, Melchiadi succedens, qui post Marcellinum clarificatum in persecutione gentilium susceperat jura pontificatus. Antiochiae vero post tyrannum Ecclesiae inchoante pace, Vitalis praesul exstabat ( An. Dom. 314). Qui etiam antiquam ex multis temporibus destructam a tyrannis aedificavit ecclesiam. Post quem Philogonius pontificatum sumens, et reliqua aedificii superaddidit, et zelum pietatis Licinii temporibus demonstravit ( An. Dom. 316). In Hierosolymis autem post Hermonem Macarius ordinatus est, vir nomine suo dignus, et omnibus bonis ornatus. Eodemque tempore Constantinopoli Alexander pontificatum sacri ministerii possidebat, apostolicis donationibus valde clarus. Tunc igitur Alexander Alexandrinus, videns Arium amoris judiciarii aculeo stimulari, et multos ad blasphemias deceptos erigere, conciliaque propria celebrare, Ecclesiarum praesulibus ejus blasphemiam suis litteris indicavit. THEODORETUS, lib. I, cap. 2, p. 7. CAPUT XIII. Epistola Alexandri pontificis Alexandrini ad universas Ecclesias adversus Arium. Dilectissimis atque charissimis ubique catholicae Ecclesiae comministris, Alexander in Domino salutem. Dum", + "candidate_score": 0.631147, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_246", + "psc_text": "CAPUT XXIII. Quod rursus Eusebius apud Constantinum impetrata venia pro Arianis egerit. Tunc igitur isti et damnati, et e civitatibus sunt expulsi. Et in Nicomedia quidem Amphion [ ed., Appion] episcopus ordinatus est, in Nicaea autem Chrestus. Sed rursus consuetas machinationes exercentes, et imperatoris clementiam accessibilem suis fallaciis invenientes, restituti sunt, prioremque potentiam receperunt. Eusebius etenim, sicut jam dixi, etiam Constantinopolitanum tenuit tyranice praesulatum, et potiorem percepit praesumptionem, frequenter ad imperatorem veniens, et fiduciam ex crebra collocutione mercatus, contra veritatis propugnatores saevas contentiones instituit. Et primum quidem cupere se Hierosolymorum loca professus est, et imperatorem, tanquam famosissimum visurus aedificationis opus, provida cogitatione captavit. Quapropter cum multo honore dimissus est, imperatore vehicula et alia ei distribuente solatia. Profectus igitur est cum eo et Theogonius Nicaenus, particeps malignorum consiliorum ejus, sicuti jam diximus. THEODORETUS, lib. I, cap. 20 et 21. Edit. Christ. CAPUT XXIV. Qua fraude Eustathius Antiochenus sit episcopatu depositus et", + "candidate_score": 0.628848, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1278", + "psc_text": "praesidet Ecclesia. Palladius ab Hellinopoli mutatur in Asponam. Alexander ab Hellinopoli in Adrianos migratus est. Theosebius ab Apamia Asiae transfertur in Eudoxiopolim, quae dudum Salambria vocabatur. Polycarpus de urbe Antapristena Mysiae in Nicopolim Thraciae mutatus est. Hierophilus de Trapezapoli Phrygiae migratus est in Plutinopolim Thraciae. Optimus ab Argadamia Phrygiae in Antiochiam Pisidiae migratur. Sylvanus a Philippopoli Thraciae mutatur in Troada. Tantos igitur quantos ad praesens invenimus ex propriis civitatibus ad alias migrasse, nos memorasse sufficiat. De Sylvano tamen, qui ex Philippopoleos Thraciae in Troada migratus est, utile judico pauca narrare. SOCRATES, lib. VII, cap. 35. Edit. Christ. Vales. cap. 36, p. 378. Sylvanus quidem rhetor fuit prius Troili sophistae, et ad perfectum Christianus, vitamque monachicam diligens. Is enim doctoris pallio uti despexit: quem post haec Atticus episcopus comprehendens, episcopum Philippopoleos ordinavit. At ille tribus annis in Thracia degens, nec frigora ferre valens, cum haberet corpus valde debile atque subtile, rogavit", + "candidate_score": 0.625799, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1278", + "psc_text": "praesidet Ecclesia. Palladius ab Hellinopoli mutatur in Asponam. Alexander ab Hellinopoli in Adrianos migratus est. Theosebius ab Apamia Asiae transfertur in Eudoxiopolim, quae dudum Salambria vocabatur. Polycarpus de urbe Antapristena Mysiae in Nicopolim Thraciae mutatus est. Hierophilus de Trapezapoli Phrygiae migratus est in Plutinopolim Thraciae. Optimus ab Argadamia Phrygiae in Antiochiam Pisidiae migratur. Sylvanus a Philippopoli Thraciae mutatur in Troada. Tantos igitur quantos ad praesens invenimus ex propriis civitatibus ad alias migrasse, nos memorasse sufficiat. De Sylvano tamen, qui ex Philippopoleos Thraciae in Troada migratus est, utile judico pauca narrare. SOCRATES, lib. VII, cap. 35. Edit. Christ. Vales. cap. 36, p. 378. Sylvanus quidem rhetor fuit prius Troili sophistae, et ad perfectum Christianus, vitamque monachicam diligens. Is enim doctoris pallio uti despexit: quem post haec Atticus episcopus comprehendens, episcopum Philippopoleos ordinavit. At ille tribus annis in Thracia degens, nec frigora ferre valens, cum haberet corpus valde debile atque subtile, rogavit", + "candidate_score": 0.624836, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_973", + "psc_text": "irent extraneas. Hoc enim primitus propter persecutionis tempus indifferenter agebatur. Distribuerunt itaque Nectario quidem maximam civitatem et Thraciam; Ponticam vero dioecesim Helladio, qui post Basilium fuit; Caesaraeam Cappadociae Gregorio Nysseno, Basilii germano; Troilo quoque Melitenae Armeniae jus patriarchae dederunt; Asianam vero dioecesim Iconii Amphilochius est sortitus; Optimus autem Antiochiae Pisidiae; Aegyptum quoque Timotheo Alexandrino distribuerunt. Porro Ecclesiarum orientalium gubernationem ejus praesulibus commiserunt Pelagio Laodiceno et Diodoro Tarsi, Antiochenae Ecclesiae privilegia reservantes, quae tunc Meletio praesenti dederunt. Definierunt pariter, ut si quid in provincia qualibet emergeret, provinciae concilio finiretur. In his omnibus suum praebuit etiam imperator assensum. SOCRATES, lib. V, cap. 8, p. 265. Parvo siquidem tempore transeunte, sanctus quidem Meletius est defunctus, et ab omnibus sapientibus cum praeconiis maximis est sepultus. THEODORETUS, lib. V, cap. 8, p. 206. Aestate vero sequente, rursus plures episcopi ad Constantinopolim pro causis ecclesiasticis sunt reversi, ubi occidentalium episcoporum synodicam susceperunt epistolam, invitantem eos ad", + "candidate_score": 0.622336, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1059", + "psc_text": "eum mulctavit exsilio, nullumque alium fatigavit neque sibimet communicare compulit; sed singulos per loca propria collectas celebrare permisit, et cultum tenere Christianitatis, sicut praecipere potuit. Et alios quidem permisit extra civitatem oratoria fabricare; Novatianos autem concordes suae fidei, intra urbem ecclesias habere concessit. De quibus quidem pauca dicenda sunt. Quadraginta annis Agelius praesul fuit a temporibus Con tantini usque ad annum sextum Theodosii. Qui cum venisset ad mortem, Sisinnium presbyterum ordinavit episcopum, virum eloquentissimum et a Maximo philosopho una cum Juliano imperatore litteris eruditum. Cumque populus Novatianorum culparet ordinationem, cur non Martianum potius ordinasset, per quem sub Valente Novatiani sine persecutione mansissent: tunc Agelius populi volens placare tristitiam, etiam Martianum ordinavit episcopum. Et cum melius habuisset, in ecclesiam processit, et sermonem fecit, dicens: Martianum habetis post me, post Martianum vero Sisinnium. Post paucos itaque dies defunctus est. Sub episcopatu vero Martiani etiam eorum Ecclesia ex huju modi causa divisa est.", + "candidate_score": 0.621885, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_221", + "psc_text": "pulcherrimum, sicut designatur ex ejus epistola ad Macarium ipsius civitatis episcopum destinata. THEODORETUS, lib. I, cap. 16, p. 45. CAPUT XVII. Libellus poenitentiae ab Eusebio et Theogonio datus. Eusebius igitur et Theogonius poenitentiae libellum summis episcopis dirigentes, ab exsilio revocati sunt imperiali praecepto, et suas Ecclesias receperunt, expellentes eos qui in ipsorum locis fuerant ordinati, id est Eusebius Amphionem, Chrestum vero Theogonius. Cujus libelli exemplar hoc est. Dudum quidem ante judicium condemnati a reverentia vestra, patienter ferre quae decreta sunt a sancto concilio vestro debuimus. Sed quia nimis absurdum est contra nosmetipsos dare calumniatoribus de taciturnitate probationem, propterea referimus quoniam nos et in fide una cucurrimus, et sensum examinantes de consubstantialitatis sermone cuncti pacificati sumus: nequaquam sequentes haeresim, sed commemorantes [ ms. Lyr., commorantes] ad cautelam Ecclesiarum quae nostrae subveniebant menti. Et satisfacientes eis a quibus per nos suaderi debuerat, in fide subscripsimus. Anathematismo autem non subnotavimus, non tanquam fidem", + "candidate_score": 0.620218, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_88", + "psc_text": ". Hoc itaque tempore Romanae quidem Ecclesiae Sylvestrius retinacula gubernabat, Melchiadi succedens, qui post Marcellinum clarificatum in persecutione gentilium susceperat jura pontificatus. Antiochiae vero post tyrannum Ecclesiae inchoante pace, Vitalis praesul exstabat ( An. Dom. 314). Qui etiam antiquam ex multis temporibus destructam a tyrannis aedificavit ecclesiam. Post quem Philogonius pontificatum sumens, et reliqua aedificii superaddidit, et zelum pietatis Licinii temporibus demonstravit ( An. Dom. 316). In Hierosolymis autem post Hermonem Macarius ordinatus est, vir nomine suo dignus, et omnibus bonis ornatus. Eodemque tempore Constantinopoli Alexander pontificatum sacri ministerii possidebat, apostolicis donationibus valde clarus. Tunc igitur Alexander Alexandrinus, videns Arium amoris judiciarii aculeo stimulari, et multos ad blasphemias deceptos erigere, conciliaque propria celebrare, Ecclesiarum praesulibus ejus blasphemiam suis litteris indicavit. THEODORETUS, lib. I, cap. 2, p. 7. CAPUT XIII. Epistola Alexandri pontificis Alexandrini ad universas Ecclesias adversus Arium. Dilectissimis atque charissimis ubique catholicae Ecclesiae comministris, Alexander in Domino salutem. Dum", + "candidate_score": 0.620098, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_1066", + "psc_text": "lex Mosaica Judaeis, nobis Evangelia aut apostoli sunt minati; sed solummodo in derogationem Judaeorum, quoniam in festivitatibus homicidium commiserunt, in tempore Azymorum Salvatorem passum in Evangeliis est relatum. Intentio namque fuit apostolorum non de diebus sancire festivitatem, sed conversationem rectam et Dei praedicare culturam. Mihi ergo videtur quia, sicut multa alia per provincias ad consuetudinem venerunt, sic et Paschae festivitas tradita est, eo quod nullus apostolorum aliquid hinc sanxisset. Nam plurimi circa minorem Asiam antiquitus quartumdecimum diem observabant, non respicientes sabbati diem. Et hoc facientes, non tamen segregabantur ab illis qui aliter celebrabant, donec Romanae Ecclesiae Victor episcopus excommunicationem Quartodecimanis misisset in Asiam. Quo facto Irenaeus Lugdunensis, Gallicanus episcopus, Victorem epistola sua culpavit, dicens etiam veteres ita celebrasse; et quia Polycarpus Smyrnae civitatis episcopus, qui postea sub Gordiano principe martyrio coronatus est, Aniceto episcopo Romano communicaverit: nihil discernens de paschali festivitate, cum ipse Quartodecimanus esset, sicut Eusebius in quinto Ecclesiasticae", + "candidate_score": 0.619526, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_973", + "psc_text": "irent extraneas. Hoc enim primitus propter persecutionis tempus indifferenter agebatur. Distribuerunt itaque Nectario quidem maximam civitatem et Thraciam; Ponticam vero dioecesim Helladio, qui post Basilium fuit; Caesaraeam Cappadociae Gregorio Nysseno, Basilii germano; Troilo quoque Melitenae Armeniae jus patriarchae dederunt; Asianam vero dioecesim Iconii Amphilochius est sortitus; Optimus autem Antiochiae Pisidiae; Aegyptum quoque Timotheo Alexandrino distribuerunt. Porro Ecclesiarum orientalium gubernationem ejus praesulibus commiserunt Pelagio Laodiceno et Diodoro Tarsi, Antiochenae Ecclesiae privilegia reservantes, quae tunc Meletio praesenti dederunt. Definierunt pariter, ut si quid in provincia qualibet emergeret, provinciae concilio finiretur. In his omnibus suum praebuit etiam imperator assensum. SOCRATES, lib. V, cap. 8, p. 265. Parvo siquidem tempore transeunte, sanctus quidem Meletius est defunctus, et ab omnibus sapientibus cum praeconiis maximis est sepultus. THEODORETUS, lib. V, cap. 8, p. 206. Aestate vero sequente, rursus plures episcopi ad Constantinopolim pro causis ecclesiasticis sunt reversi, ubi occidentalium episcoporum synodicam susceperunt epistolam, invitantem eos ad", + "candidate_score": 0.614518, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "069_Sozomenus_-Socrates_-Theodoretus_-Cassiodorus-Vivariensis_Historia-tripartita_window_920", + "psc_text": "multos ederet libros. Qui et de Trinitate tres libros fecit, et Origenis opus De Principiis, id est Περὶ Ἀρχῶν, interpretatus, in eis explanationes reliquit eximias. Fertur enim cum Antonius Valentis tempore propter Arianos venisset in Alexandriam, vidisse Didymum, eique dixisse: Non te conturbet, o Didyme, amissio sensibilium oculorum; tales etenim oculi tibi desunt quibus et muscae et pulices noscere possunt. Sed gaude potius quoniam habes oculos quibus etiam angeli contuentur, per quos videtur Deus, et ejus lumen inspicitur. SOCRATES, lib. IV, cap. 20. Edit. Christ. Vates. cap. 25, p. 240. Didymus ab infantia privatus oculis, grammaticam, rhetoricam, arithmeticam, geometriam, et astronomiam, et syllogismos Aristotelis, et eloquentiam Platonis auditu didicit; non quasi haec veritatem erudirent, sed tanquam adversus mendacium arma veritatis existerent. THEODORETUS, lib. IV cap. 27. Edit. Christ. Vales. cap. 29, p. 192. Et quoniam aliqui ex nominis similitudine noscuntur errare, necessarium est ostendere quoniam alter est Gregorius Ponticus, ortus", + "candidate_score": 0.610726, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 8, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1", + "max_score": 0.671902, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_867", + "psc_text": "B2 21 loqui om. Bl, add. post ei B2 23 praetermisitJ ipsaetermisit Bl, ipsae intermisit B2 mattheum B 24 disgr. p cum BRTD, et cum cet., edd. illumj eum M quidam Pharisaeus, ut pranderet aput se, et ingressus recubuit. Pharisaeus autem coepit intra se reputans dicere, quare non baptizatus esset ante prandium. et ait dominus ad illum: nunc uos Pharisaei quod de foris est caJiciscalicis et catini mundatis. adque hinc iam cetera in eosdem Pharisaeos et scribusscribas et legis doctores talia dicit qualia Mattheus hoc loco, quem nunc considerandum suscepimus. quamquam ergo ita ista Mattheus commemoret, ut, quamuis domum illius Pharisaei non nominet, non tamen locum exprimat, ubi dicta sint, quo repugnet aliquid illi domui, tamen quia iam uenerat dominus in Hierusalem a Galilaea et post eius aduentum ita superiora usque ad hunc sermonem contexuntur. ut probabiliter accipiantur in Hierusalem gesta, Lucas autem illud narrat, cum adhuc dominus iter ageret", + "candidate_score": 0.671902, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_484", + "psc_text": "V v uidit] et uidit RT 20 factum fuerat Q 21 cafarnaum CPF N quo] quod BRTD P1V OMl HAelL iohannis CP 22 et ante matrem] e B, et 8. I. A matrem] add. eius AELU oq an] aut N1 potins] post p 23 fuerint B. uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim ordine uocati. sint omnes duodecim apostoli, in euangelistarum narrationibus non apparet, quando quidem non tantum ordo uocationis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Mattbei publicani, qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. § 40 Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine elegit", + "candidate_score": 0.670526, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_68_70", + "bdc_text": "Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1459", + "psc_text": "dignoscere relm 23 ioh. ] in iohannis B2N, om. p, iohannes DHL r a quoniam om. p. add. quod g sic] et sicjp 24 ueniat] fin. Q 25 aliis B1 eundem om.Eug. Vat. Mediom. XXXXIII Aug. Sect. III pars 4. 27 spiritum; alius diem domino sapit, alius de pectore domini liquidius aliquid bibit, alius leuatus usque ad tertium caelum ineffabilia uerba audit, omnes tamen, quamdiu sunt in corpore, peregrinantur a domino et omnibus bonae spei fidelibus in libro uitae scriptis seruatur quod dictum est: et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi. uerum tamen in hac peregrinatione quantum rei huius intellegentia uel scientia quisque profecerit, tanto magis caueat diabolica uitia superbiam et inuidentiam. meminerit hic ipsum euangelium lohannis, quam multo amplius erigit. ad contemplationem ueritatis, tam multo amplius praecipere de dulcedine caritatis. et quia illud praeceptum uerissimum ac saluberrimum est: quanto magnus es, tanto humilita te in omnibus, qui", + "candidate_score": 0.667366, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1342", + "psc_text": "Mattheus si omnino non diceret undecim discipulos abisse in montem in Galilaeam, ubi constituerat eis Iesus, et illic eum uidisse adque adorasse, nihil ex hac praedictione conpletum ad litteram putaremus, sed totum figurata significatione praedictum, sicut illud secundum Lucam: ecce hodie et erascras eicio demonia et sanitates perficio et tertia die consummabor, quod ad litteram certum est non esse conpletum. item si angelus dixisset: (praecedit uos in Galilaeam, ibi primum eum uidebitis' aut 'ibi tantum eum uidebitis' aut 'nonnisi ibi eum uidebitis*, ceteris euangelistis Mattheus sine dubio repugnaret; cum uero dictum est: ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis, nec expressum est, quando id futurum esset, utrum quam primum, antequam alibi ab eis uisus esset, an, posteaquam eum alicubi etiam praeter Galilaeam uidissent, idque ipsum, quod discipulos Mattheus dicit isse in Galilaeam in montem, non exprimit diem nec narrandi ordinem ita contexit, ut necessitatem ingerat nihil aliud intellegendi quam", + "candidate_score": 0.667156, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", + "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", + "candidate_score": 0.667042, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_823", + "psc_text": "non tunc aruisse, quando uiderunt, sed continuo quod maledicta est. neque enim arescentem, sed penitus arefactam uiderunt ac sic eam continuo in uerbo domini aruisse intellexerunt. § 132 LXVIIII. Sequitur Mattheus et dicit: et cum uenisset in templum, accesserunt ad eum docentem principes sacerdotum et seniores populi dicentes: in qua potestate haec facis et quis tibi dedit hanc potestatem? respondens Iesus dixit illis: interrogo uos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego uobis dicam, in qua potestate haec faciam. baptismus Iohannis unde erat? et cetera usque ad illud ubi ait: nec ego dico nobisuobis! in qua potestate haec facio..hoc totum et alii duo Marcus et Lucas totidem paene uerbis explicauerunt. nec in ordine inter se uidentur aliquid discrepare nisi, unde superius locutus sum, quod praetermissis quibusdam Mattheus ad alterum diem pertinentibus ita contexit narrationem, ut, nisi aduertatur, possit putari ipsum in secundo die adhuc uersari, Marcum autem", + "candidate_score": 0.666504, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_7", + "psc_text": "in carne praesentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, quos ante passionem dominus elegit, primum adque ultimum locum duo tenuerunt, primum Mattheus, ultimum Iohannes, ut reliqui duo, qui ex illo numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tamquam filii 1 cf. de doctr. chr. 2, 8 7 cf. en. in ps. 103, III 2 10 cf. EUS. hist. eccl. 3, 24 19 cf. aerm. 239, 1; c. Fauat. 17, 3 1 siortl (sC in ras.) B* 2 non tales illi g illi postea add. B* 4 adque] et RTDN2 fidei regula N* 5 et om. N* sana doctrina] om. NI, sancta doctrina H, sancta scriptura A1LS1U condempnant Q 6 igitur] ergo p in uniuerso H2A2SUg, in toto sunt typ orbi M1 * 7 nouiasimi B', notissimi (t", + "candidate_score": 0.664962, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_6", + "psc_text": "librorum eorum scripta reciperet, nec solum quia illi non tales erant, quibus narrantibiisnarrantibus credi oporteret, sed etiam quia scriptis suis quaedam fallaciter indiderunt, quae catholica adque apostolica regula fidei et sana doctrina condemnat. § 3 Isti igitur quattuor euangelistae uniuerso terrarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quattuor, quoniam quattuor sunt partes orbis terrae, per cuius uniuersitatem Christi ecclesiam dilatari ipso sui numeri sacramento quodammodo declararunt, hoc ordine scripsisse perhibentur: primus Mattheus, deinde Marcus, tertio Lucas, ultimo Iohannes. unde alius eis fuit ordo cognoscendi adque praedicandi, alius autem scribendi. ad cognoscendum quippe adque praedicandum primi utique fuerunt qui secuti dominum in carne praesentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, quos ante passionem dominus elegit, primum adque ultimum locum duo tenuerunt, primum Mattheus, ultimum Iohannes, ut reliqui duo, qui ex illo numero", + "candidate_score": 0.663885, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", + "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", + "candidate_score": 0.660888, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_8_10", + "bdc_text": "Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", + "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", + "candidate_score": 0.65948, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_884", + "psc_text": "in pr. om. B1 22 etiam] et ral 23 commemoret AlLS in] et in E2 y m v (ef. infra 26 et 253,1) 24 praedicare ClPF* Nl euangelium] add. regni HA..EtL g 25 ait] dixit F p 26 et om. ElL ael praedicare C1P1F127 interrogauerunt B HElL g primum in omnes gentes oportet praedicari euangelium, significat utique primum 'antequam ueniat consummatio.' § 149 Item quod Mattheus ait: cum ergo uideritis abominationem desolationis, quae dicta est a Danihele propheta, stantem in loco sancto, qui legit intellegat, hoc Marcus ita dicit: wcumcum autem uideritis abominationem desolationis stantem ubi non debet qui legit intellegat. in qua mutatione uerbi exposuit eandem sententiam; ideo quippe ubi non debet, quia in loco sancto non debet. Lucas autem non ait: cum uideritis abominationem desolationis stantem in loco sancto, aut: ubi non debet, sed ait: cum autem uideritis circumdari ab exercitu Hierusalem, tunc scitote, quia adpropinquauit desolatio eius.", + "candidate_score": 0.656277, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_867", + "psc_text": "B2 21 loqui om. Bl, add. post ei B2 23 praetermisitJ ipsaetermisit Bl, ipsae intermisit B2 mattheum B 24 disgr. p cum BRTD, et cum cet., edd. illumj eum M quidam Pharisaeus, ut pranderet aput se, et ingressus recubuit. Pharisaeus autem coepit intra se reputans dicere, quare non baptizatus esset ante prandium. et ait dominus ad illum: nunc uos Pharisaei quod de foris est caJiciscalicis et catini mundatis. adque hinc iam cetera in eosdem Pharisaeos et scribusscribas et legis doctores talia dicit qualia Mattheus hoc loco, quem nunc considerandum suscepimus. quamquam ergo ita ista Mattheus commemoret, ut, quamuis domum illius Pharisaei non nominet, non tamen locum exprimat, ubi dicta sint, quo repugnet aliquid illi domui, tamen quia iam uenerat dominus in Hierusalem a Galilaea et post eius aduentum ita superiora usque ad hunc sermonem contexuntur. ut probabiliter accipiantur in Hierusalem gesta, Lucas autem illud narrat, cum adhuc dominus iter ageret", + "candidate_score": 0.650852, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", + "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", + "candidate_score": 0.649031, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_51_53", + "bdc_text": "Certatum est inter illos toto die , nec potuit inter illos convenire . Postremo iussi sunt , ut singuli suam sententiam scripto altera die exhiberent et simpliciter responderent , scilicet liceretne principi omnes in universum statuas et imagines e templis auferre . Hoc factum est .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1411", + "psc_text": "putari debet omnia scripsisse in euangelio suo quae Iesus cum apostolis in terra uersatus fecit et dixit, ne sit contrarium Iohanni, qui ait multa alia fecisse Iesum, quae si scriberentur, mundum totum non potuisse capere illos libros, cum etiam constet ab aliis euangelistis non pauca narrata, quae Lucas ipse 14 *Act. 1, 1 et 2 24 cf. Ioh. 21, 2J 4 omnibus codd. (ueron. eant. brix. al., opt. Vulg.), omnia М2Es 7 p r. de omnibus IP, de hominibus r 9 actuum RD 10 theofilo RD 11 ali- 'quiB om. B1 theofilius B 12 a om. B1 lucae (JIP 14 feci de omnibus H.A»L r aelmv 15 et docere BBD IP E* 7 edd., om. cet. usque rOm. p in] ad x r 16 apostolos] apostolos quos CsY N*, apostolis quos Es7 m 17 mandans] add. iesus HA2 iussit pr. eu.] cf. cant. (Aug. c. ep. fund. 9, n. 10;", + "candidate_score": 0.648369, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_864", + "psc_text": "B Mattheus narrat, sic accipiatur, non tamquam ad illos, sed tamquam de illis ad eos potius dictum sit, quos uolebat instruere. § 144 Sequitur Mattheus ita narrationis ordinem tenens: uncHunc Iesus Jocutuslocutus est ad turbas et discipulos suos Edicensdicens: super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei; mniaomnia. ergo quaecumque dixerint uobis seruate et facite; secundum opera uero eorum nolite facere. dicunt enim et non faciunt, et cetera usque ad illud ubi ait: non me uidebitis amodo, donec dicatis: benedictus qui uenit in nomine domini. similem sermonem habuisse dominum aduersus Pharisaeos et scribusscribas legisque doctores Lucas quoque commemorat, sed in domo cuiusdam Pharisaei, qui eum uocauerat ad conuiuium. quod ut narraret, digressus erat a Mattheo circa illum locum, ubi ambo commemorauerant quod dictum est a domino de signo Ionae trium dierum et noctium et de regina Austri et de Nineuitis et de spiritu inmundo, qui redit et inuenit mundatam domum. post", + "candidate_score": 0.647887, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24_26", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1079", + "psc_text": "propheticis testimoniis in unum redactis et euangelicae narrationi conlatis diligentius adtentiusque requiratur. haec interposuit Mattheus de Iuda traditore. § 32 VIII. Deinde sequitur et dicit: nIesus autem stetit ante praesidem et interrogauit eum praeses dicens: tu es 5 Matth. 27, 9 et 10 15 cf. Col. 2,12 22 *Matth. 27, 11-26 1 XXX CP HAEL agro] de agro r ael 2 nucleare BI, enneliare p. enudare a, enodare e I 3 prophete p pertingat Bl in otn. Bl 5 quem] quod V X filiis N1, a filiis B2 Ns (cr. supra 304, 8) 7 zaccariam B, zacar. 221, zacchar. CP repperitur) inuenitur p 8 illius p 9 quia] add. et (sed t in ras.) A, add. ex L cognouerat r ael 14 promiseionem p quietistis Bl qui] cura RIEISI, qui cum lPS2 hoc om. r peregrinantur HgE'L 15 consepelientur Rl.AEL 16 ait hieremias dicit AEL y dixit pgm dominus] add.", + "candidate_score": 0.641181, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_864", + "psc_text": "B Mattheus narrat, sic accipiatur, non tamquam ad illos, sed tamquam de illis ad eos potius dictum sit, quos uolebat instruere. § 144 Sequitur Mattheus ita narrationis ordinem tenens: uncHunc Iesus Jocutuslocutus est ad turbas et discipulos suos Edicensdicens: super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei; mniaomnia. ergo quaecumque dixerint uobis seruate et facite; secundum opera uero eorum nolite facere. dicunt enim et non faciunt, et cetera usque ad illud ubi ait: non me uidebitis amodo, donec dicatis: benedictus qui uenit in nomine domini. similem sermonem habuisse dominum aduersus Pharisaeos et scribusscribas legisque doctores Lucas quoque commemorat, sed in domo cuiusdam Pharisaei, qui eum uocauerat ad conuiuium. quod ut narraret, digressus erat a Mattheo circa illum locum, ubi ambo commemorauerant quod dictum est a domino de signo Ionae trium dierum et noctium et de regina Austri et de Nineuitis et de spiritu inmundo, qui redit et inuenit mundatam domum. post", + "candidate_score": 0.640812, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_484", + "psc_text": "V v uidit] et uidit RT 20 factum fuerat Q 21 cafarnaum CPF N quo] quod BRTD P1V OMl HAelL iohannis CP 22 et ante matrem] e B, et 8. I. A matrem] add. eius AELU oq an] aut N1 potins] post p 23 fuerint B. uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim ordine uocati. sint omnes duodecim apostoli, in euangelistarum narrationibus non apparet, quando quidem non tantum ordo uocationis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Mattbei publicani, qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. § 40 Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine elegit", + "candidate_score": 0.639953, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_826", + "psc_text": "credi g in om. AEXL 24 sequens p, proaequens e l subiungit p r a misit quod exibat in Bethaniam et regrediebatur in ciuitatem et quod de ficulnea factum est et quod mirantibus discipulis de fidei uirtute responsum est, adque his praetermissis intulit dicens: et erat docens cottidie in templo. principes autem sacerdotum et scribae et principes plebis quaerebant illum perdere et non inueniebant, quid facerent illi. omnis enim populus suspensus erat audiens illum. et factum est in una dierum, docente illo populum in templo et euangelizante conuenerunt principes sacerdotum et scribae cum senioribus et aiunt dicentes ad illum: dio nobis, in qua potestate haec facis? et cetera quae etiam duo illi commemorant. unde apparet nihil eis etiam ipso ordine repugnare, quando id quod dicit factum in una dierum ea dies intellegitur, in qua id gestum illi etiam rettulerunt. § 133 LXX. Sequitur Mattheus: quid autem uobis uidetur? homo habebat", + "candidate_score": 0.639634, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1079", + "psc_text": "propheticis testimoniis in unum redactis et euangelicae narrationi conlatis diligentius adtentiusque requiratur. haec interposuit Mattheus de Iuda traditore. § 32 VIII. Deinde sequitur et dicit: nIesus autem stetit ante praesidem et interrogauit eum praeses dicens: tu es 5 Matth. 27, 9 et 10 15 cf. Col. 2,12 22 *Matth. 27, 11-26 1 XXX CP HAEL agro] de agro r ael 2 nucleare BI, enneliare p. enudare a, enodare e I 3 prophete p pertingat Bl in otn. Bl 5 quem] quod V X filiis N1, a filiis B2 Ns (cr. supra 304, 8) 7 zaccariam B, zacar. 221, zacchar. CP repperitur) inuenitur p 8 illius p 9 quia] add. et (sed t in ras.) A, add. ex L cognouerat r ael 14 promiseionem p quietistis Bl qui] cura RIEISI, qui cum lPS2 hoc om. r peregrinantur HgE'L 15 consepelientur Rl.AEL 16 ait hieremias dicit AEL y dixit pgm dominus] add.", + "candidate_score": 0.639288, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_401", + "psc_text": "caifa BT, chaifa AEL, caipha cet. 7 domini] dei Q EL iohanne. (eras. n) C zacchariae P, zaccariae B, zacar. R (ef. 114, 16) 9 signassep 10 diebus illis graelm 11 spatium CP N2 accipe ClP diebus illis l m 12 regressum] reuersum CPVF edd. 13 eius ona. Hl est] eius Bl 15 in ierusalem g 18 iohannis 01 H 19 insinuans s. o. dies om. B a RT eius om. RT tempus, quo praedicare et baptizare coepit Iohannes, quo iam tempore Christi aetas iuuenilis inuenitur, quia coaeui erant ipse et Iohannes et triginta ferme annorum narratur fuisse, cum ab illo baptizatus esset. § 20 Sed plane de Herode solet mouere nonnullos, quod Lucas narrauit in diebus baptismi Iohannis Herodem fuisse tetrarchen Galilaeae, quando etiam dominus iuuenis baptizatus est, Mattheus autem mortuo Herode dicit puerum legum ab Aegypto remeasse, quod utrumque uerum esse non potest, nisi duo fuisse intellegantur Herodes.", + "candidate_score": 0.639236, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_68_70", + "bdc_text": "Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_864", + "psc_text": "B Mattheus narrat, sic accipiatur, non tamquam ad illos, sed tamquam de illis ad eos potius dictum sit, quos uolebat instruere. § 144 Sequitur Mattheus ita narrationis ordinem tenens: uncHunc Iesus Jocutuslocutus est ad turbas et discipulos suos Edicensdicens: super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei; mniaomnia. ergo quaecumque dixerint uobis seruate et facite; secundum opera uero eorum nolite facere. dicunt enim et non faciunt, et cetera usque ad illud ubi ait: non me uidebitis amodo, donec dicatis: benedictus qui uenit in nomine domini. similem sermonem habuisse dominum aduersus Pharisaeos et scribusscribas legisque doctores Lucas quoque commemorat, sed in domo cuiusdam Pharisaei, qui eum uocauerat ad conuiuium. quod ut narraret, digressus erat a Mattheo circa illum locum, ubi ambo commemorauerant quod dictum est a domino de signo Ionae trium dierum et noctium et de regina Austri et de Nineuitis et de spiritu inmundo, qui redit et inuenit mundatam domum. post", + "candidate_score": 0.639209, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24_26", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_388", + "psc_text": "quid fecisti nobis sic? ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. et ait ad illos: quid est quod me quaerebatis? nesciebatis quia in his quae patris mei sunt oportet me esse? et ipsi non intellexerunt uerbum, quod locutus est ad illos. et descendit cum eis et uenit Nazareth et erat subditus illis. et mater eius conseruabat omnia uerba haec in corde suo. stetet Iesus proficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines. § 18 Iam hinc de praedicatione Iohannis narrari incipit, quam omnes quattuor commemorant. nam et Mattheus post illa uerba, quae ultima eius posui, ubi commemorauit ex propheta testimonium: quoniam Nazoreus uocabitur, sequitur et adiungit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicanapraedicans in deserto Iudaeae, et cetera. et Marcus, qui nihil de natiuitate uel infantia uel pueritia domini narrauit, hinc euangelii sumsit initium, id est a Iohannis praedicatione. 1 (Luc. 2, 46—52) 18 *Matth. 2, 23", + "candidate_score": 0.638996, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_484", + "psc_text": "V v uidit] et uidit RT 20 factum fuerat Q 21 cafarnaum CPF N quo] quod BRTD P1V OMl HAelL iohannis CP 22 et ante matrem] e B, et 8. I. A matrem] add. eius AELU oq an] aut N1 potins] post p 23 fuerint B. uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim ordine uocati. sint omnes duodecim apostoli, in euangelistarum narrationibus non apparet, quando quidem non tantum ordo uocationis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Mattbei publicani, qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. § 40 Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine elegit", + "candidate_score": 0.638724, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_825", + "psc_text": "uidentibus Clp 6 quod] quo. (eras. d) E, quo C5 H2S2ϒae, ex quo N2, quando V pgrl, cum m 8 eum AEL continue B 9 uenissent Q 11 et om. B g potestatehanc om. B 12 dedit tibi ψ r a elm 13 illis om. g, eis v interrogo B (usron. corb. brix.), interrogabo cet., edd., v (ipwdjow) 15 facio P pv baptismum (babt. A) CV AW-L ae, -sma r 17 uobis dico edd. praet. p (cf. 239, 24) 19 uidenter CP, -tes p discrepasBe p 21 ad] in CPV alteram p 22 ut om. Q putare ipso B, ipsum credi g in om. AEXL 24 sequens p, proaequens e l subiungit p r a misit quod exibat in Bethaniam et regrediebatur in ciuitatem et quod de ficulnea factum est et quod mirantibus discipulis de fidei uirtute responsum est, adque his praetermissis intulit dicens: et erat docens cottidie in templo.", + "candidate_score": 0.637135, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", + "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", + "candidate_score": 0.635112, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_388", + "psc_text": "quid fecisti nobis sic? ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. et ait ad illos: quid est quod me quaerebatis? nesciebatis quia in his quae patris mei sunt oportet me esse? et ipsi non intellexerunt uerbum, quod locutus est ad illos. et descendit cum eis et uenit Nazareth et erat subditus illis. et mater eius conseruabat omnia uerba haec in corde suo. stetet Iesus proficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines. § 18 Iam hinc de praedicatione Iohannis narrari incipit, quam omnes quattuor commemorant. nam et Mattheus post illa uerba, quae ultima eius posui, ubi commemorauit ex propheta testimonium: quoniam Nazoreus uocabitur, sequitur et adiungit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicanapraedicans in deserto Iudaeae, et cetera. et Marcus, qui nihil de natiuitate uel infantia uel pueritia domini narrauit, hinc euangelii sumsit initium, id est a Iohannis praedicatione. 1 (Luc. 2, 46—52) 18 *Matth. 2, 23", + "candidate_score": 0.634932, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_826", + "psc_text": "credi g in om. AEXL 24 sequens p, proaequens e l subiungit p r a misit quod exibat in Bethaniam et regrediebatur in ciuitatem et quod de ficulnea factum est et quod mirantibus discipulis de fidei uirtute responsum est, adque his praetermissis intulit dicens: et erat docens cottidie in templo. principes autem sacerdotum et scribae et principes plebis quaerebant illum perdere et non inueniebant, quid facerent illi. omnis enim populus suspensus erat audiens illum. et factum est in una dierum, docente illo populum in templo et euangelizante conuenerunt principes sacerdotum et scribae cum senioribus et aiunt dicentes ad illum: dio nobis, in qua potestate haec facis? et cetera quae etiam duo illi commemorant. unde apparet nihil eis etiam ipso ordine repugnare, quando id quod dicit factum in una dierum ea dies intellegitur, in qua id gestum illi etiam rettulerunt. § 133 LXX. Sequitur Mattheus: quid autem uobis uidetur? homo habebat", + "candidate_score": 0.634182, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1074", + "psc_text": "ostendendam unitatem sanctorum etiam prophetarum. § 31 Est alia causa, quae mihi uidetur alio tempore diligentius pertractanda, ne amplius sermonem protendamus, quam huius operis terminandi necessitas ftagitatflagitat, cur hoc nomen Hieremiae in testimonio Zachariae sic manere permissum uel potius sancti spiritus auctoritate praeceptum sit. est aput Hieremiam, quod emerit agrum a filio fratris sui et dederit ei argentum, non quidem sub hoc nomine pretii, quod positum est aput Zachariam, triginta argenteis, uerum tamen agri emtio non est aput Zachariam; quod autem prophetiam de triginta argenteis ad hoc interpretatus sit euangelista, quod modo de domino conpletum est, ut hoc esset eius pretium, manifestum est; sed ad hoc pertinere etiam illud de agro emto quod Hieremias dicit hinc potuit mystice significari, ut non hic Zachariae nomen poneretur, qui dixit triginta argenteis, sed Hieremiae, qui dixit de agro emto, ut lecto euangelio adque inuento nomine Hieremiae, lecto autem Hieremia et non inuento 10", + "candidate_score": 0.63334, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_27_29", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in : RGG II 1822 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_7", + "psc_text": "in carne praesentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, quos ante passionem dominus elegit, primum adque ultimum locum duo tenuerunt, primum Mattheus, ultimum Iohannes, ut reliqui duo, qui ex illo numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tamquam filii 1 cf. de doctr. chr. 2, 8 7 cf. en. in ps. 103, III 2 10 cf. EUS. hist. eccl. 3, 24 19 cf. aerm. 239, 1; c. Fauat. 17, 3 1 siortl (sC in ras.) B* 2 non tales illi g illi postea add. B* 4 adque] et RTDN2 fidei regula N* 5 et om. N* sana doctrina] om. NI, sancta doctrina H, sancta scriptura A1LS1U condempnant Q 6 igitur] ergo p in uniuerso H2A2SUg, in toto sunt typ orbi M1 * 7 nouiasimi B', notissimi (t", + "candidate_score": 0.630964, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_825", + "psc_text": "uidentibus Clp 6 quod] quo. (eras. d) E, quo C5 H2S2ϒae, ex quo N2, quando V pgrl, cum m 8 eum AEL continue B 9 uenissent Q 11 et om. B g potestatehanc om. B 12 dedit tibi ψ r a elm 13 illis om. g, eis v interrogo B (usron. corb. brix.), interrogabo cet., edd., v (ipwdjow) 15 facio P pv baptismum (babt. A) CV AW-L ae, -sma r 17 uobis dico edd. praet. p (cf. 239, 24) 19 uidenter CP, -tes p discrepasBe p 21 ad] in CPV alteram p 22 ut om. Q putare ipso B, ipsum credi g in om. AEXL 24 sequens p, proaequens e l subiungit p r a misit quod exibat in Bethaniam et regrediebatur in ciuitatem et quod de ficulnea factum est et quod mirantibus discipulis de fidei uirtute responsum est, adque his praetermissis intulit dicens: et erat docens cottidie in templo.", + "candidate_score": 0.628318, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", + "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", + "candidate_score": 0.627802, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_520", + "psc_text": "sum dignum arbitratus, ut uenirem ad te; sed dic uerbo et sanabitur puer meus. si enim hoc ita gestum est, quomodo erit uerum quod Mattheus narrat accessit ad eum quidam centurio, cum ipse non accesserit, sed amicos miserit, nisi diligenter aduertentes intellegamus Mattheum non omni modo deseruisse usitatum morem loquendi? non solum enim dicere solemus accessisse aliquid, etiam antequam perueniat illuc quo dicitur accessisse — unde etiam dicimus 'parum accessit' uel 'multum accessit* eo quo appetit peruenire —, uerum etiam ipsam peruentionem, cuius adipiscendi causa acceditur, dicimus plerumque factam, etsi eum ad quem peruenit non uideat ille qui peruenit, cum per amicum peruenit ad aliquem, cuius ei fauor est necessarius. quod ita tenuit consuetudo, ut iam etiam ulilgouulgo peruentores appellentur qui potentium quorumlibet tamquam inaccessibiles animos per conuenientium personarum interpositionem ambitionis 7 cf. c. Faust. 33, 7 1 sinagogam BR (P, sen- Cx ipsi C 2 nobis et iam om.", + "candidate_score": 0.6248, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_607", + "psc_text": "ea C-V, add. eum cet. ex ordinem mattheus B, matheus ordine r subiunxit g r 5 brebiter B et sic infra uidetur om. R M perstrincxisse Ml, -exit M2 6 est om. AL et circuibat—docens om. g circumibat ON AE* r edd. praeter pr circamitu E' f a 7 conuocatis Q (cf. Mattlt. 10, /) XII et cepit Q eos om. R mitthere B 8 illisJ eis RT spiritum B 9 ad om. CP puluere B 11 arcyainagogi B 12 ubi] ut B in om. AL 13 sapientiae uirtutes NI, sapientia et uirtus N3 cognatione ClP, cogitationem Migne 16 est om. CPF1 quod] add. hic r patriam BRTD1 17 auteceperit B ONM Es p g, ante cfperit Q y, antecoeperit RT ClPF HALS, anticiparit C2, anticipauerit cet. 18 recordationi B, -nes Hl 19 hunc] anhac B hoc locum L, hoc loco a e l 20 et] et de r potestatem", + "candidate_score": 0.624785, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1079", + "psc_text": "propheticis testimoniis in unum redactis et euangelicae narrationi conlatis diligentius adtentiusque requiratur. haec interposuit Mattheus de Iuda traditore. § 32 VIII. Deinde sequitur et dicit: nIesus autem stetit ante praesidem et interrogauit eum praeses dicens: tu es 5 Matth. 27, 9 et 10 15 cf. Col. 2,12 22 *Matth. 27, 11-26 1 XXX CP HAEL agro] de agro r ael 2 nucleare BI, enneliare p. enudare a, enodare e I 3 prophete p pertingat Bl in otn. Bl 5 quem] quod V X filiis N1, a filiis B2 Ns (cr. supra 304, 8) 7 zaccariam B, zacar. 221, zacchar. CP repperitur) inuenitur p 8 illius p 9 quia] add. et (sed t in ras.) A, add. ex L cognouerat r ael 14 promiseionem p quietistis Bl qui] cura RIEISI, qui cum lPS2 hoc om. r peregrinantur HgE'L 15 consepelientur Rl.AEL 16 ait hieremias dicit AEL y dixit pgm dominus] add.", + "candidate_score": 0.624745, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_698", + "psc_text": "audierat V 14 inissos] suos CP p g redisse om. BRD 15 retuntiaase B 17 requiscerent AelL post illum Q in om. CPV pg 18 isse] add. in desertum seorsum g et alto om. HAelL oc B praenisse B 01 20 duabus B 22 etiam] autem R 23 passionem IIEl, om. L haesitationem de domino quisnam esset, hoc continuo subiungit quod Marcus, id est redisse ad illum apostolos et narrasse illi quaecumque illi fecerant et adsumtis eis recessisse in locum desertum, adque eo secutas turbas et locutum esse de regno dei et eos qui cura indigebant sanasse. adque inde etiam ipse die declinante commemorat miraculum de quinque panibus factum. § 94 At uero Iohannes, qui multum ab eis tribus euangelistis eo distat, quia magis in sermonibus, quos dominus habuit, inmoratur quam in factis, quae mirabiliter fecit. posteaquam commemorauit eum relicta Iudaea abisse iterum in Galilaeam. quod tunc intellegitur factum, cum", + "candidate_score": 0.624659, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_0_2", + "bdc_text": "Salus . 16 . septembris UracumZum Uracher \"Götzentag\" vom 10 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1350", + "psc_text": "non ibi fuisse Thomam. qui post illos dies octo primo dominum uidit. Marcus quippe, quando illos undecim memorauit, non utcumque undecim, sed illis, inquit, undecim apparuit. Lucas etiam: regressi sunt, inquit, Hierusalem et inuenerunt congregatos undecim et eos qui cum ipsis erant. et iste ostendit illos undecim, hoc est apostolos fuisse. nam curacum adiunxit: et eos qui cum ipsis erant, satis utique declarauit eminentius illos undecim appellatos, cum quibus erant ceteri, ac per hoc illi intelleguntur qui iam uocabantur apostoli. hoc proinde fieri potuit, ut ex numero apostolorum et aliorum discipulorum undecim discipuli conplerentur, qui uiderent intra illos octo dies in Galilaeae monte Iesum. § 82 Sed occurrit aliud quod obsistat. lobannes enim, quando commemorauit non in monte ab undecim, sed ad mare Tiberiadis a septem piscantibus uisum esse dominum, hoc iam tertio. inquit, manifestatus est Iesus discipulis, cum resurrexisset a mortuis. si autem acceperimus intra illos octo 13 Marc.", + "candidate_score": 0.624103, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", + "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", + "candidate_score": 0.620474, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1063", + "psc_text": "peregrinorum. Spropterpropter hoc uocatus est ager ille Acheldemac, ager sanguinis, usque in hodiernum diem tunc impletum est quod dictum est per Hieremiam prophetam dicentem: et acceperunt triginta argenteos pretium adpretiati, quem adpretiauerunt filii Israhel et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus. § 29 Si quis autem mouetur, quod hoc testimonium non inuenitur in scriptura Hieremiae prophetae, et ideo putat fidei euangelistae aliquid derogandum, primo nouerit non omnes codices euangeliorum habere, quod per Hieremiam dictum sit, sed tantummodo per prophetam. possemus ergo dicere his potius codicibus esse credendum, qui Hieremiae nomen non habent. dictum est enim hoc per prophetam, sed Zachariam, unde putatur codices esse mendosos, qui habent nomen Hieremiae, quia uel Zachariae habere debuerunt uel nullius, sicut quidam, sed tamen per prophetam dicentem, qui utique intellegitur Zacharias. sed utatur ista defensione cui placet; mihi autem cur non placeat. 6 cf. Zach. 11, 12 et 13; sed cf.", + "candidate_score": 0.619968, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_698", + "psc_text": "audierat V 14 inissos] suos CP p g redisse om. BRD 15 retuntiaase B 17 requiscerent AelL post illum Q in om. CPV pg 18 isse] add. in desertum seorsum g et alto om. HAelL oc B praenisse B 01 20 duabus B 22 etiam] autem R 23 passionem IIEl, om. L haesitationem de domino quisnam esset, hoc continuo subiungit quod Marcus, id est redisse ad illum apostolos et narrasse illi quaecumque illi fecerant et adsumtis eis recessisse in locum desertum, adque eo secutas turbas et locutum esse de regno dei et eos qui cura indigebant sanasse. adque inde etiam ipse die declinante commemorat miraculum de quinque panibus factum. § 94 At uero Iohannes, qui multum ab eis tribus euangelistis eo distat, quia magis in sermonibus, quos dominus habuit, inmoratur quam in factis, quae mirabiliter fecit. posteaquam commemorauit eum relicta Iudaea abisse iterum in Galilaeam. quod tunc intellegitur factum, cum", + "candidate_score": 0.619848, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1078", + "psc_text": "Hieremiam repperitur. unde magis ex persona ipsius euangelistae accipiendum est eleganter et mystice insertum, quia hoc ex domini reuelatione cognouerit ad hanc rem, quae de Christi pretio facta est, huius modi pertinere prophetiam. liber quippe emti agri aput Hieremiam iubetur mitti in uas fictile et emitur hic de pretio domini ager figuli, et hoc ad sepulturam peregrinorum tamquam ad permansionem quietis eorum qui in hoc saeculo peregrinantes consepeliuntur Christo per baptismum. nam et illam emtionem agri hoc significare Hieremiae dicit dominus, quia erit permansio de captiuitate liberatorum in illa terra. haec tamquam delinianda arbitratus sum, cum admonerem, quid in his propheticis testimoniis in unum redactis et euangelicae narrationi conlatis diligentius adtentiusque requiratur. haec interposuit Mattheus de Iuda traditore. § 32 VIII. Deinde sequitur et dicit: nIesus autem stetit ante praesidem et interrogauit eum praeses dicens: tu es 5 Matth. 27, 9 et 10 15 cf. Col. 2,12 22 *Matth. 27,", + "candidate_score": 0.619735, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_823", + "psc_text": "non tunc aruisse, quando uiderunt, sed continuo quod maledicta est. neque enim arescentem, sed penitus arefactam uiderunt ac sic eam continuo in uerbo domini aruisse intellexerunt. § 132 LXVIIII. Sequitur Mattheus et dicit: et cum uenisset in templum, accesserunt ad eum docentem principes sacerdotum et seniores populi dicentes: in qua potestate haec facis et quis tibi dedit hanc potestatem? respondens Iesus dixit illis: interrogo uos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego uobis dicam, in qua potestate haec faciam. baptismus Iohannis unde erat? et cetera usque ad illud ubi ait: nec ego dico nobisuobis! in qua potestate haec facio..hoc totum et alii duo Marcus et Lucas totidem paene uerbis explicauerunt. nec in ordine inter se uidentur aliquid discrepare nisi, unde superius locutus sum, quod praetermissis quibusdam Mattheus ad alterum diem pertinentibus ita contexit narrationem, ut, nisi aduertatur, possit putari ipsum in secundo die adhuc uersari, Marcum autem", + "candidate_score": 0.618865, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_561", + "psc_text": "MQ in (om. ciuitate) c. RTD OMQ HAEL r rael caf. CPF 0 ciuitatem RT 15 redigerat ElL gerassenorum B HAWL 16 recte om. HAEL 18 caf. F 0 excelleuat B ut om. AEL ut totamquam : etropolis B 19 liceretet B 20 in qua] inquid ClPl nazaret T 21 caf. F N sien (ut eras.) E, sic Al capud CXF N, apud HAEL ciuitates (es in ras. E) AE 22 diceretur r praetermissese B XXXXIII Ang Sect. III pars 4. 11 posteaquam uenit Iesus in ciuitatem suam, donec ueniret et CaphamaumCapharnaum, et hoc adiunxisse de sanato paralytico, sicut in multis ita faciunt praetermittentes media, tamquam hoc continuo sequatur quod sine ulla praetermissionis suae significatione subiungunt. § 59 XXVI. Hinc ergo sequitur Mattheus dicens: et cum transiret inde Iesus, uidit hominem sedentem in telonio, Mattheum nomine, et ait illi: sequere me. et surgens secutus est eum. hoc Marcus ita narrat", + "candidate_score": 0.616591, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in :", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1077", + "psc_text": "pretium eius r a elm 17 pertinire C 18 dicit om. 0, dixit x m hinc] hic BlR, in hoc p hic] de CP 19 poneret r dicit r a XXX CP EL p 20 dicit r a 21 hieremiae (pranta. libro m. 2) N 20* testimonio de triginta argenteis, inuento tamen agro emto, admoneatur lector utrumque conferre et inde sensum enucleare prophetiae, quomodo pertineat ad hoc quod in domino impletum est. nam illud quod subiecit huic testimonio Mattheus, cum ait: quem adpretiauerunt filii Israhel et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus, nec aput Zachariam nec aput Hieremiam repperitur. unde magis ex persona ipsius euangelistae accipiendum est eleganter et mystice insertum, quia hoc ex domini reuelatione cognouerit ad hanc rem, quae de Christi pretio facta est, huius modi pertinere prophetiam. liber quippe emti agri aput Hieremiam iubetur mitti in uas fictile et emitur hic de pretio domini", + "candidate_score": 0.61587, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_38_40", + "bdc_text": "Blarer BW I 550f ; Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_725", + "psc_text": "*ib. 50 13 Ioh. 6, 15-18; cf. 15-21 2 hoc om. T diuersam Bl 3 uolens 8. I. B alienos om. B 4 ut] et Hl plantasma (1 in h mut.) B, fant. RTD CPV N p misticam BD CPVF N AE1L pgr 5 quisquis B, qui g ut] et A nolet ClP 6 et om. HAl E1 subbenit Bl, subuenit fides r fidete BXB, uidete T, confidite D aelmv 7 ergo om. g eos om. T CP uolebat eos V xvw r uolebant H praeterire- Qalebat om. B 8 illa om. T praeteriundi 01 9 cui] cuius AE1L subnenire D ClP 10 iohannia ClP aliquantnlum V inmaratur Bl, moratur R 11 narrationem AelL de hoc B, hac (om. de) RTD, de hac r 12 de alt. om. AlElL anbulatione B 13 iesus-regem om. (lpat. uacuo) L cognosset B 14 raparent B, rapirent Cl et fac. eum om. AEX eum", + "candidate_score": 0.608282, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_3_5", + "bdc_text": "[ ! ] September 1537 s. Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_903", + "psc_text": "biduum futurum pascha. recapitulando ergo ad illum diem redeunt in Bethania, qui erat ante sex dies paschae, et narrant quod Iohannes de cena et unguento, unde uenturus erat Hierosolymam et peractis illic quae narrata sunt peruenturus ad diem, qui erat ante biduum paschae. unde isti digressi sunt, ut recapitulando commemorarent quod ante in Bethania de unguento gestum est, cuius rei peracta narratione illuc iterum redeunt, unde digressi fuerant, id est ut iam sermo domini narretur, quem habuit ante biduum paschae. nam si tollamus de medio quod gestum in Bethania digredientes ab ordine recolendo et recapitulando narrarunt et ipsum ordinem contexamus, ita sermo dirigitur secundum Mattheum dicente domino: scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. 2 Luc. 22, 1 5 loh. 11, 55 9 Ioli. 12, 1 et 2 25 *Matth. 26, 2-5 2 ait om. C1PF1 adpropinquabat] add. autem XW edd. 4 accipere] intelligere r", + "candidate_score": 0.605233, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_38_40", + "bdc_text": "Blarer BW I 550f ; Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_849", + "psc_text": "28; Luc. 20, 2 15 Matth. 21, 9; Marc. 11, 10; cf. Luc. 19, 38 16 cf. Matth. 21, 41; cf. Marc. 12, 9; cf. Lnc. 20, 16 20 Luc. 20, 16 21 Matth. 21, 45 et 46; 22, 1-3 1 interficire Cl quia-interficere om. L 2 in om. A WS1 quaeretis Cx 4 maneretis B 5 qui] quia B ClP Nl in eum iam r 6 quae] in qua 2P 8 et om. p inde B 11 erat qui Bl 12 sic] sicut M 13 interrogauerunt B, -gabant g in om. A1E1L 14 filiideliter Bt 16 locabit B2D3 ael (έϰδώσεται Matth. 21, 41), locauit BBxTDl, dabit cet. (δώσει Marc. 12, 9; Lue. 20, 16) 17 uos B fuisse dominum (-ni A2E2) AEL 18 neritatem] add. quae ipse est a e Im, quod ipse est quia cum uerum diierunt etiam de illis hoc ipse respondit quia ueritas est add. D", + "candidate_score": 0.601875, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 .", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_973", + "psc_text": "ex H 12 agnoscendum g 13 enangelistarum-diuersis om. Bl 14 siue] si uero B2 16 predixit r sicut] si r indigatur (g radendo in c mut.) CP, indicatur D V HAJ&L p l, indicatur r 17 possunt V tu 18 in unum om. B 20 easet] est JB1 21 est] add. discordia r 22 nunc] sic p nunc-ipsum spat. uac. L nunc-esset minio A ergo] uero HES ay g 23 hoc] iam B, om. AlElL domini sermonem dicentis: non turbetur cor uestrum. creditis in deum, et in me credite. in domo patris mei mansiones multae sunt, et cetera sermonis eius praeclara maximeque sublimia diu narrat, donec contextim ueniat ad illum locum, ubi ait dominus: pater iuste, et mundus te non cognouit, ego autem te cognoui, et hi cognouerunt, quia tu me misisti, et notum eis feci nomen tuum et notum faciam, ut dilectio, qua dilexisti me, in ipsis sit et", + "candidate_score": 0.600615, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_45", + "bdc_text": "sunt a consiliisErbmarschall Hans Konrad Thumb , Hofkanzler Hans Knoder sowie die Räte bei der Kanzlei Balthasar von Gültlingen und Philipp Lang ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1168", + "psc_text": "ex eadem massa aliud uas in honorem, aliud in contumeliam, et dicitur carni etsanguini: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? quis ergo et in hac re cognoscit intellectum domini aut quis consiliarius illius fuit, ubi sic gubernauit corda reminiscentium euangelistarum et in ecclesiae fastigio tanto auctoritatis culmine 1 cf. Ps. 28, 3; 32, 7: 76, 17; cf. Marc. 4. 41; cf. Luc. 8, 25 9 *II Cor. 4, 3 11 *ib. 2. 16 14 *Ioh. 9, 30 15 cf. Rom. 11, 33 et 9, 21 18 Rom. 9, 20 20 cf. Rom. 11, 34; cf. Sap. 9, 13; d. Esai. 40, 13 1 aquam] omnia g fluuitat B, fluita NI, ta. Ll, hesitat p 3 ei om. λω rae in om. ClP 4 forcuita B 5 narrationes ClP 6 humanum CP 7 abiectum a. o. d. e. longe om. JRl 8 poni debuit-loco om. B dominus AEL 7", + "candidate_score": 0.593408, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_45", + "bdc_text": "sunt a consiliisErbmarschall Hans Konrad Thumb , Hofkanzler Hans Knoder sowie die Räte bei der Kanzlei Balthasar von Gültlingen und Philipp Lang ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1079", + "psc_text": "propheticis testimoniis in unum redactis et euangelicae narrationi conlatis diligentius adtentiusque requiratur. haec interposuit Mattheus de Iuda traditore. § 32 VIII. Deinde sequitur et dicit: nIesus autem stetit ante praesidem et interrogauit eum praeses dicens: tu es 5 Matth. 27, 9 et 10 15 cf. Col. 2,12 22 *Matth. 27, 11-26 1 XXX CP HAEL agro] de agro r ael 2 nucleare BI, enneliare p. enudare a, enodare e I 3 prophete p pertingat Bl in otn. Bl 5 quem] quod V X filiis N1, a filiis B2 Ns (cr. supra 304, 8) 7 zaccariam B, zacar. 221, zacchar. CP repperitur) inuenitur p 8 illius p 9 quia] add. et (sed t in ras.) A, add. ex L cognouerat r ael 14 promiseionem p quietistis Bl qui] cura RIEISI, qui cum lPS2 hoc om. r peregrinantur HgE'L 15 consepelientur Rl.AEL 16 ait hieremias dicit AEL y dixit pgm dominus] add.", + "candidate_score": 0.589732, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_45", + "bdc_text": "sunt a consiliisErbmarschall Hans Konrad Thumb , Hofkanzler Hans Knoder sowie die Räte bei der Kanzlei Balthasar von Gültlingen und Philipp Lang ;", + "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_672", + "psc_text": "sint uideamus utrum cum aliis duobus Marco et Luca concordent. nam lohannesIohannes longe in diuersis et dissimilibus narrationis suae locis uel dicta esse domino talia uel eum dixisse commemorat, qualia hoc- loco tres ceteri meminerunt. § 90 Et Marcus quidem eadem prope commemorat hic omnia quae Mattheus, nisi quod dominum fabrum et Mariae filium dicit a ciuibus suis dictum, non, sicut Mattheus, fabri filium. 3 Matth. 13, 53 et 54; cf. 5:-3-58 6 ib. 58 9 cf. Marc. 4, 35 et 5, 17; Luc. 8, 22-37 15 cf. Matth. 8, 23-27 et 28-34 18 cf. Ioh. 6, 22-72 21 cf. Marc. 6, 1-6 1 uideo] non uideo N1Q quid om. R cui] cut BI 3 cum om. M 4 parabulas ClPl 5 sinagogis BRTD MQ g, synagogiia or, synagoga p. (ev vq συναϒωϒη̄) 7 incredulitate ClP 8 a om. B C1 parabularum ClPl transit ut] transeat B 9 consequendis FL,", + "candidate_score": 0.581181, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 9, + "cf_id": "cf020", + "work_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini", + "max_score": 0.67161, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_151", + "psc_text": "Rufinus de adulteratione librorum Origenis. --Videamus tamen, quibus argumentis probare nitatur Origenis ab haereticis scripta vitiata. « Clemens, inquit, Apostolorum discipulus, qui Romanae Ecclesiae post Apostolos episcopus et martyr fuit, libros edidit, qui appellantur ἀναγνωρισμὸς, id est, recognitio, in quibus quum ex persona Petri Apostoli doctrina, quasi vere apostolica in quamplurimis exponatur: in aliquibus ita Eunomii dogma inseritur, ut nihil aliud quam ipse Eunomius disputare credatur, Filium Dei creatum 508 de nullis exstantibus asseverans. » Et post alia, quae prolixum est, scribere: « Quid, quaeso, ait, de his sentiendum est, quod Apostolicus vir haeretica scripserit? An id potius credendum, quod perversi homines ad assertionem dogmatum suorum sub virorum sanctorum nomine, tamquam facilius credenda, interseruerint ea, quae illi nec sensisse, nec scripsisse credendi sunt? » Clementem quoque Alexandrinae Ecclesiae presbyterum, virum catholicum, scribit in libris suis interdum Dei Filium dicere creatum: et Dionysium Alexandrinae urbis episcopum, virum eruditissimum, contra Sabellium quatuor", + "candidate_score": 0.67161, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_38", + "psc_text": "epistola publica (Epist. 81 ad Rufin.), qui diligenter cavi, ne quid in te dictum putares, scripsi ad te statim brevem Epistolam, expostulans super laudibus tuis. Quam, quia Romae non eras, amici mei tibi mittere noluerunt, eo quod te dicerent cum sodalibus tuis indigna nomine Christiano de mea conversatione jactitare. Cujus exemplum huic volumini subdidi, ut scias quantum dolorem, quanta moderatione necessitudinis temperavi. 469 13. Judaeus Hieronymi praeceptor. Gregorius Nazianzenus magister Hieronymi. Huillus Judaeus. Psalmi sine titulo. --Audio praeterea te quaedam de epistola mea philosophice carpere, et hominem rugosae frontis adductique supercilii, Plautino in me sale ludere, eo quod Barrabam Judaeum dixerim praeceptorem meum. Nec mirum si pro BAR-ANINA, ubi est aliqua vocabulorum similitudo, scripseris Barrabam, cum tantam habeas licentiam nominum immutandorum; ut de Eusebio Pamphilum, de haeretico martyrem feceris. Cavendus homo, et mihi maxime declinandus, ne me repente, dum nescio, de Hieronymo Sardanapalum nomines. Audi ergo, sapientiae columen, et norma", + "candidate_score": 0.664566, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", + "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", + "candidate_score": 0.654912, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48_50", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_152", + "psc_text": "perversi homines ad assertionem dogmatum suorum sub virorum sanctorum nomine, tamquam facilius credenda, interseruerint ea, quae illi nec sensisse, nec scripsisse credendi sunt? » Clementem quoque Alexandrinae Ecclesiae presbyterum, virum catholicum, scribit in libris suis interdum Dei Filium dicere creatum: et Dionysium Alexandrinae urbis episcopum, virum eruditissimum, contra Sabellium quatuor voluminibus disputantem, in Arianum dogma delabi. Et sub his exemplis illud agit, ut non ecclesiasticos, et catholicos viros male sensisse, sed ab haereticis eorum scripta corrupta esse testetur, et concludat ad extremum, dicens: « De Origene quoque, in quo similiter, ut in his quos supra diximus, quaedam diversitas invenitur, istud non sufficiat sentire, quod de praejudicatis jam catholicis sentitur, vel intelligitur viris, ne similis causae, similis sufficiat excusatio. » Si conceditur, ut quidquid in libris noxium reperitur, ab aliis corruptum sit [ Al. id si ita est nihil, etc. ], nihil eorum erit, quorum fertur nominibus; sed his deputabitur, a", + "candidate_score": 0.652833, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_38", + "psc_text": "epistola publica (Epist. 81 ad Rufin.), qui diligenter cavi, ne quid in te dictum putares, scripsi ad te statim brevem Epistolam, expostulans super laudibus tuis. Quam, quia Romae non eras, amici mei tibi mittere noluerunt, eo quod te dicerent cum sodalibus tuis indigna nomine Christiano de mea conversatione jactitare. Cujus exemplum huic volumini subdidi, ut scias quantum dolorem, quanta moderatione necessitudinis temperavi. 469 13. Judaeus Hieronymi praeceptor. Gregorius Nazianzenus magister Hieronymi. Huillus Judaeus. Psalmi sine titulo. --Audio praeterea te quaedam de epistola mea philosophice carpere, et hominem rugosae frontis adductique supercilii, Plautino in me sale ludere, eo quod Barrabam Judaeum dixerim praeceptorem meum. Nec mirum si pro BAR-ANINA, ubi est aliqua vocabulorum similitudo, scripseris Barrabam, cum tantam habeas licentiam nominum immutandorum; ut de Eusebio Pamphilum, de haeretico martyrem feceris. Cavendus homo, et mihi maxime declinandus, ne me repente, dum nescio, de Hieronymo Sardanapalum nomines. Audi ergo, sapientiae columen, et norma", + "candidate_score": 0.648386, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_151", + "psc_text": "Rufinus de adulteratione librorum Origenis. --Videamus tamen, quibus argumentis probare nitatur Origenis ab haereticis scripta vitiata. « Clemens, inquit, Apostolorum discipulus, qui Romanae Ecclesiae post Apostolos episcopus et martyr fuit, libros edidit, qui appellantur ἀναγνωρισμὸς, id est, recognitio, in quibus quum ex persona Petri Apostoli doctrina, quasi vere apostolica in quamplurimis exponatur: in aliquibus ita Eunomii dogma inseritur, ut nihil aliud quam ipse Eunomius disputare credatur, Filium Dei creatum 508 de nullis exstantibus asseverans. » Et post alia, quae prolixum est, scribere: « Quid, quaeso, ait, de his sentiendum est, quod Apostolicus vir haeretica scripserit? An id potius credendum, quod perversi homines ad assertionem dogmatum suorum sub virorum sanctorum nomine, tamquam facilius credenda, interseruerint ea, quae illi nec sensisse, nec scripsisse credendi sunt? » Clementem quoque Alexandrinae Ecclesiae presbyterum, virum catholicum, scribit in libris suis interdum Dei Filium dicere creatum: et Dionysium Alexandrinae urbis episcopum, virum eruditissimum, contra Sabellium quatuor", + "candidate_score": 0.648363, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", + "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", + "candidate_score": 0.646991, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47_49", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_152", + "psc_text": "perversi homines ad assertionem dogmatum suorum sub virorum sanctorum nomine, tamquam facilius credenda, interseruerint ea, quae illi nec sensisse, nec scripsisse credendi sunt? » Clementem quoque Alexandrinae Ecclesiae presbyterum, virum catholicum, scribit in libris suis interdum Dei Filium dicere creatum: et Dionysium Alexandrinae urbis episcopum, virum eruditissimum, contra Sabellium quatuor voluminibus disputantem, in Arianum dogma delabi. Et sub his exemplis illud agit, ut non ecclesiasticos, et catholicos viros male sensisse, sed ab haereticis eorum scripta corrupta esse testetur, et concludat ad extremum, dicens: « De Origene quoque, in quo similiter, ut in his quos supra diximus, quaedam diversitas invenitur, istud non sufficiat sentire, quod de praejudicatis jam catholicis sentitur, vel intelligitur viris, ne similis causae, similis sufficiat excusatio. » Si conceditur, ut quidquid in libris noxium reperitur, ab aliis corruptum sit [ Al. id si ita est nihil, etc. ], nihil eorum erit, quorum fertur nominibus; sed his deputabitur, a", + "candidate_score": 0.644791, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_38", + "psc_text": "epistola publica (Epist. 81 ad Rufin.), qui diligenter cavi, ne quid in te dictum putares, scripsi ad te statim brevem Epistolam, expostulans super laudibus tuis. Quam, quia Romae non eras, amici mei tibi mittere noluerunt, eo quod te dicerent cum sodalibus tuis indigna nomine Christiano de mea conversatione jactitare. Cujus exemplum huic volumini subdidi, ut scias quantum dolorem, quanta moderatione necessitudinis temperavi. 469 13. Judaeus Hieronymi praeceptor. Gregorius Nazianzenus magister Hieronymi. Huillus Judaeus. Psalmi sine titulo. --Audio praeterea te quaedam de epistola mea philosophice carpere, et hominem rugosae frontis adductique supercilii, Plautino in me sale ludere, eo quod Barrabam Judaeum dixerim praeceptorem meum. Nec mirum si pro BAR-ANINA, ubi est aliqua vocabulorum similitudo, scripseris Barrabam, cum tantam habeas licentiam nominum immutandorum; ut de Eusebio Pamphilum, de haeretico martyrem feceris. Cavendus homo, et mihi maxime declinandus, ne me repente, dum nescio, de Hieronymo Sardanapalum nomines. Audi ergo, sapientiae columen, et norma", + "candidate_score": 0.643957, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_8_10", + "bdc_text": "Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", + "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", + "candidate_score": 0.642325, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_71_73", + "bdc_text": "septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_212", + "psc_text": "non sua, sed divina volumina transtulerunt, et familiarem meum id a Christiano et amico debere suscipere, quod magno sumptu sibi a Judaeis describere festinavit. Excessi Epistolae modum, et qui contra nefariam haeresim jam stylum fixeram, pro me respondere compulsus sum, exspectans tria amici volumina, et ad congeriem criminum ejus tota mente suspensus: nisi quod levius est, professum inimicum cavere, quam hostem latentem sub amici nomine sustinere. LIBER TERTIUS, VEL ULTIMA RESPONSIO S. HIERONYMI ADVERSUS SCRIPTA RUFINI. 531 1. Acceptis ab ipso Rufino libris Invectivar. respondet. --Lectis litteris prudentiae tuae, quibus in me inveheris, et laudatum, quondam tuum, quem verum collegam loquebaris et fratrem, nunc libris ad respondendum provocas, terresque criminibus, intellexi illud Salomonis in te esse completum: In ore stulti baculus contumeliae (Prov. XIV, 3) . Et, non recipit fatuus verba prudentiae: nisi ea dixeris, quae versantur in corde ejus (Prov. XVIII, 2) . Et Isaias: Fatuus, inquit, fatua loquetur,", + "candidate_score": 0.626855, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_71_73", + "bdc_text": "septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_289", + "psc_text": "credidit, nos ab eo retrahimus. Magistrorum enim non vitia imitanda sunt, sed virtutes. Grammaticum quidam Afrum habuit Romae virum eruditissimum; et in eo se aemulum praeceptoris putabat, si stridorem linguae ejus et vitia tantum oris exprimeret. In Praefatiuncula περὶ Ἀρχῶν fratrem me nominas, et collegam dicis eloquentissimum, fidei meae praedicas veritatem. His tribus detrahere non poteris; caetera carpe ut libet, ne videaris tuo de me testimonio repugnare. Cum fratrem et collegam dicis, amicitia tua dignum fateris. Cum eloquentem praedicas, imperitiae ultra non arguis. Cum catholicum in omnibus profiteris, haereseos non poteris mihi crimen impingere. Extra haec tria si quid in me reprehenderis, non tibi videberis esse contrarius. Ex qua supputatione illa summa nascitur, et te errare ea in me reprehendentem, quae prius laudaveras; et me non esse in vitio, si in eisdem hominibus et laudanda praedicem, et vituperanda reprehendam. 28. De animarum quaestione. Liber Didymi ad Rufinum, et Explanatio Osee", + "candidate_score": 0.626488, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_72_74", + "bdc_text": "[ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo . Zurch.", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_288", + "psc_text": "quia varius exstitisti, miro acumine argumentatus es, sic tibi licere de me, 556 et bene et male dicere, quomodo et mihi licuerit Origenem et Didymum reprehendere, quos ante laudaverim. Audi ergo, vir sapientissime, et Romanae dialecticae caput, non esse vitii hominem unum laudare in aliis, et in aliis accusare; sed eamdem rem probare et improbare. Ponam exemplum; ut quod non intelligis, prudens mecum lector intelligat. In Tertulliano laudamus ingenium, sed damnamus haeresim. In Origene miramur scientiam Scripturarum, et tamen dogmatum non recipimus falsitatem. In Didymo vero et memoriam praedicamus, et super Trinitate fidei puritatem; sed in caeteris quae Origeni male credidit, nos ab eo retrahimus. Magistrorum enim non vitia imitanda sunt, sed virtutes. Grammaticum quidam Afrum habuit Romae virum eruditissimum; et in eo se aemulum praeceptoris putabat, si stridorem linguae ejus et vitia tantum oris exprimeret. In Praefatiuncula περὶ Ἀρχῶν fratrem me nominas, et collegam dicis eloquentissimum, fidei meae praedicas", + "candidate_score": 0.621469, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_150", + "psc_text": "de Spiritu sancto librum in Latinam linguam vertimus ( Vid. supra ). Certe hic in his, quae ab haereticis in Origenis operibus addita sunt, consentire non potuit; et in ipsis περὶ Ἀρχῶν, quos tu interpretatus es libris, breves dictavit Commentariolos, quibus non negaret ab Origene scripta, quae scripta sunt: sed nos simplices homines non posse intelligere, quae dicuntur: et quo sensu in bonam partem accipi debeant, persuadere conatur. Hoc dumtaxat de Filio, et Spiritu sancto. Caeterum in aliis dogmatibus et Eusebius, et Didymus apertissime in Origenis scita concedunt, et quod omnes Ecclesiae reprobant, catholice et pie dictum esse defendunt. 17. Rufinus de adulteratione librorum Origenis. --Videamus tamen, quibus argumentis probare nitatur Origenis ab haereticis scripta vitiata. « Clemens, inquit, Apostolorum discipulus, qui Romanae Ecclesiae post Apostolos episcopus et martyr fuit, libros edidit, qui appellantur ἀναγνωρισμὸς, id est, recognitio, in quibus quum ex persona Petri Apostoli doctrina, quasi vere apostolica in", + "candidate_score": 0.612976, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_46", + "psc_text": "aliter Orationes, aliter Dialogos, aliter Epistolas, aliter Commentarios. Ego enim in Commentariis ad Ephesios sic Origenem et Didymum et Apollinarium secutus sum (qui certe contraria inter se habent dogmata) ut fidei meae non amitterem veritatem. Commentarii quid operis habent? Alterius dicta edisserunt, quae obscure scripta sunt, plano sermone manifestant: multorum sententias replicant; et dicunt: Hunc locum quidam sic edisserunt: alii sic interpretantur: illi sensum suum et intelligentiam his testimoniis, et hac nituntur ratione firmare: ut prudens Lector, cum diversas explanationes legerit, et multorum vel probanda, vel improbanda didicerit, judicet quid verius sit: et quasi bonus trapezita, adulterinae monetae pecuniam reprobet. Num diversae interpretationis, et contrariorum 472 inter se sensuum tenebitur reus, qui in uno opere quod edisserit, expositiones posuerit plurimorum? Puto quod puer legeris Aspri in Virgilium et Sallustium Commentarios, Vulcatii in Orationes Ciceronis, Victorini in Dialogos ejus et in Terentii Comoedias, praeceptoris mei Donati aeque in Virgilium, et aliorum", + "candidate_score": 0.609953, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_4", + "psc_text": "sententiae sententiis respondent, aut ubi in una columna aemulus calumniam intentat, in altera criminis dilutio est; sed e contrario alter prout libet suo stomacho inservit et velitatur: alter non lectis contra se libris, sed vulgo intellectis criminationibus occurrit. Quare praeposteram Martianaei curam nemo non improbavit, natam ad creandum lectori laborem, ipsumque S. Doctoris contextum singulis paginis intercipiendum. Secundo cum sit utile studiosis et commodum, authentica monumenta, quae scriptis auctoris quem exornas, occasionem dederunt, vel quae ab ipso auctore impugnantur, scriptis iisdem annectere, nos huc adscivimus primo Rufini libellum illum, sive Apologiam, aut confessionem fidei, quam ad papam Anastasium misit, et quam Hieronymus toto secundo libro confutat; deinde ipsam quoque Anastasii super nomine Rufini epistolam, quam illi toties tum alibi, tum maxime hisce in libris ingerit S. Doctor. Hactenus in eum tomum qui aliena ac supposititia complectitur, rejectae sunt; sed in antiquis codicibus, quemadmodum de veteri Corbeiensi P. Coustantius tradit, satis", + "candidate_score": 0.605981, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_5", + "psc_text": "quam Hieronymus toto secundo libro confutat; deinde ipsam quoque Anastasii super nomine Rufini epistolam, quam illi toties tum alibi, tum maxime hisce in libris ingerit S. Doctor. Hactenus in eum tomum qui aliena ac supposititia complectitur, rejectae sunt; sed in antiquis codicibus, quemadmodum de veteri Corbeiensi P. Coustantius tradit, satis prudenter ipsis apponuntur Hieronymi libris, ejusque dispositionis doctissimo viro ipse auctor Hieronymus videbatur. Denique lucubrationes omnes pleramque partem cum antiquis editionibus, unam aut alteram cum vetustissimo Palatino - Vaticano 234 contulimus, saepe etiam emendamus. LIBER PRIMUS. 457 1. Et vestris et multorum litteris didici, objici mihi in schola Tyranni, lingua canum meorum ex inimicis ab ipso (Ps. LXVII, 24), cur περὶ Ἀρχῶν libros in Latinum verterim. O impudentiam singularem! accusant medicum quod venena prodiderit; ut scilicet φαρμακοπώλην suum, non innocentiae merito, sed criminis communione tueantur, quasi culpam numerus peccantium minuat, et in personis, non in rebus sit accusatio. Scribuntur contra", + "candidate_score": 0.605708, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 .", + "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", + "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", + "candidate_score": 0.594502, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 10, + "cf_id": "cf052", + "work_id": "027_Prosper-Aquitanus_Chronicon-Prosperi-Aquitanici", + "max_score": 0.670404, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "027_Prosper-Aquitanus_Chronicon-Prosperi-Aquitanici_window_1", + "psc_text": "Annis Domin. 383) 2 GRATIANO V ET THEODOSIO COSS. Ambrosius pro catholica fide multa sublimiter scripsit. Theodosius cum Thessalonicae aegrotaret, ab Ascholio ejusdem civitatis episcopo baptisma suscepit. Procurante Gratiano, eo quod Theodosius aegrotaret, pax firmatur cum Gothis. Synodus patrum 150 apud Constantinopolim celebrata est contra Macedonium, Spiritum sanctum Deum esse negantem. ( Annis Domin. 384) 3 EVAGRIO ET EUCHERIO COSS. Martianus episcopus Turonorum Gallicae civitatis, multi clarus ( f. charus) habetur. Gregorius Nazianzenus, vir sua aetate eloquentissimus, et Hieronymi praeceptor, obiit. Romanorum. ( Annis Domin. 385) 4 ANTONIO ET SYAGRIO COSS. Athanaricus rex Gothorum, apud Constantinopolim 15 quo fuerat susceptus, die occiditur. ( Annis Domin. 386) (Anni ab Abraham. 2400) 5 MEROBAUDE II ET SATURNINO COSS. Arcadius Theodosii imperatoris filius Augustus appellatur. Petronius Bononiensis episcopus, vir studiis et sanctitate clarus moritur. ( Annis Domin. 387) 6 RICIMERE ET CLEARCO COSS. Honorius Theodosii filius nascitur. Romanae Ecclesiae post Damasum SYRICIUS XXXVI", + "candidate_score": 0.670404, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "027_Prosper-Aquitanus_Chronicon-Prosperi-Aquitanici_window_1", + "psc_text": "Annis Domin. 383) 2 GRATIANO V ET THEODOSIO COSS. Ambrosius pro catholica fide multa sublimiter scripsit. Theodosius cum Thessalonicae aegrotaret, ab Ascholio ejusdem civitatis episcopo baptisma suscepit. Procurante Gratiano, eo quod Theodosius aegrotaret, pax firmatur cum Gothis. Synodus patrum 150 apud Constantinopolim celebrata est contra Macedonium, Spiritum sanctum Deum esse negantem. ( Annis Domin. 384) 3 EVAGRIO ET EUCHERIO COSS. Martianus episcopus Turonorum Gallicae civitatis, multi clarus ( f. charus) habetur. Gregorius Nazianzenus, vir sua aetate eloquentissimus, et Hieronymi praeceptor, obiit. Romanorum. ( Annis Domin. 385) 4 ANTONIO ET SYAGRIO COSS. Athanaricus rex Gothorum, apud Constantinopolim 15 quo fuerat susceptus, die occiditur. ( Annis Domin. 386) (Anni ab Abraham. 2400) 5 MEROBAUDE II ET SATURNINO COSS. Arcadius Theodosii imperatoris filius Augustus appellatur. Petronius Bononiensis episcopus, vir studiis et sanctitate clarus moritur. ( Annis Domin. 387) 6 RICIMERE ET CLEARCO COSS. Honorius Theodosii filius nascitur. Romanae Ecclesiae post Damasum SYRICIUS XXXVI", + "candidate_score": 0.665659, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "027_Prosper-Aquitanus_Chronicon-Prosperi-Aquitanici_window_1", + "psc_text": "Annis Domin. 383) 2 GRATIANO V ET THEODOSIO COSS. Ambrosius pro catholica fide multa sublimiter scripsit. Theodosius cum Thessalonicae aegrotaret, ab Ascholio ejusdem civitatis episcopo baptisma suscepit. Procurante Gratiano, eo quod Theodosius aegrotaret, pax firmatur cum Gothis. Synodus patrum 150 apud Constantinopolim celebrata est contra Macedonium, Spiritum sanctum Deum esse negantem. ( Annis Domin. 384) 3 EVAGRIO ET EUCHERIO COSS. Martianus episcopus Turonorum Gallicae civitatis, multi clarus ( f. charus) habetur. Gregorius Nazianzenus, vir sua aetate eloquentissimus, et Hieronymi praeceptor, obiit. Romanorum. ( Annis Domin. 385) 4 ANTONIO ET SYAGRIO COSS. Athanaricus rex Gothorum, apud Constantinopolim 15 quo fuerat susceptus, die occiditur. ( Annis Domin. 386) (Anni ab Abraham. 2400) 5 MEROBAUDE II ET SATURNINO COSS. Arcadius Theodosii imperatoris filius Augustus appellatur. Petronius Bononiensis episcopus, vir studiis et sanctitate clarus moritur. ( Annis Domin. 387) 6 RICIMERE ET CLEARCO COSS. Honorius Theodosii filius nascitur. Romanae Ecclesiae post Damasum SYRICIUS XXXVI", + "candidate_score": 0.659475, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "027_Prosper-Aquitanus_Chronicon-Prosperi-Aquitanici_window_1", + "psc_text": "Annis Domin. 383) 2 GRATIANO V ET THEODOSIO COSS. Ambrosius pro catholica fide multa sublimiter scripsit. Theodosius cum Thessalonicae aegrotaret, ab Ascholio ejusdem civitatis episcopo baptisma suscepit. Procurante Gratiano, eo quod Theodosius aegrotaret, pax firmatur cum Gothis. Synodus patrum 150 apud Constantinopolim celebrata est contra Macedonium, Spiritum sanctum Deum esse negantem. ( Annis Domin. 384) 3 EVAGRIO ET EUCHERIO COSS. Martianus episcopus Turonorum Gallicae civitatis, multi clarus ( f. charus) habetur. Gregorius Nazianzenus, vir sua aetate eloquentissimus, et Hieronymi praeceptor, obiit. Romanorum. ( Annis Domin. 385) 4 ANTONIO ET SYAGRIO COSS. Athanaricus rex Gothorum, apud Constantinopolim 15 quo fuerat susceptus, die occiditur. ( Annis Domin. 386) (Anni ab Abraham. 2400) 5 MEROBAUDE II ET SATURNINO COSS. Arcadius Theodosii imperatoris filius Augustus appellatur. Petronius Bononiensis episcopus, vir studiis et sanctitate clarus moritur. ( Annis Domin. 387) 6 RICIMERE ET CLEARCO COSS. Honorius Theodosii filius nascitur. Romanae Ecclesiae post Damasum SYRICIUS XXXVI", + "candidate_score": 0.656443, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "027_Prosper-Aquitanus_Chronicon-Prosperi-Aquitanici_window_30", + "psc_text": "amicitiae redintegrandae gratia Galliae detinebant, quasi ideo longius esset abductus, ut electi meritum et eligentium judicium probaretur. Igitur LEO diaconus legatione publica accitus, et gaudenti patriae praesentatus, 43 Romanae Ecclesiae episcopus ordinatur. Geisericus Siciliam graviter affligens, accepto nuntio de Sebastiano ab Hispania ad Africam transeunte, celeriter Carthaginem rediit, ratus periculosum sibi ac suis fore, si vir bellandi peritus recipiendae Carthagini incubuisset. Verum ille amicum se magis quam hostem videri volens, diversa omnia apud Barbaros, quam praesumpserat, reperit: eaque spes causa illi maximae calamitatis et infelicissimae mortis fuit. Romanorum. ( Annis Domin. 445) 18 CYRO V. C CONSULE. Theodosius imperator bellum contra Vandalos movet, Ariobinda et Anaxilla atque Germano ducibus cum magna classe directis, qui longis cunctationibus negotium differentes, Siciliae magis oneri, quam Africae praesidio fuerunt. ( Annis Domin. 446) (Anni ab Abraham 2460) 19 Dioscoro ET EUDOXIO COSS. Hunnis Thraciam et Illyricum saeva depopulatione vastantibus, exercitus, qui in Sicilia morabatur,", + "candidate_score": 0.64948, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "027_Prosper-Aquitanus_Chronicon-Prosperi-Aquitanici_window_3", + "psc_text": "1 ARCADIO ET BAUTONE COSS. Hoc tempore Hieronymus presbyter, toto jam mundo clarus habitat in Bethleem, egregio ingenio et studio universali Ecclesiae serviens. Priscillianus in synodo Burdegalensi se damnandum intelligens, ad imperatorem Maximum provocavit, auditusque Treviris ab Evodio praefecto praetorio, a Maximo gladio addictus est cum Eucrocia Delphidii rhetoris conjuge, et Latroniano, aliisque erroris consortibus. Burdegalae quaedam Priscilliani discipula nomine Urbica, ob impietatis pertinaciam per seditionem vulgi lapidibus exstincta est. ( Annis Domin. 389) 2 HONORIO N. P. ET EVODIO COSS. ( Annis Domin. 390) 3 VALENTINIANO III ET EUTROPIO COSS. ( Annis Domin. 391) 4 THEODOSIO II ET CYNEGIO COSS. Romanorum. Maximus tyrannus a Valentiniano et Theodosio imperatoribus in tertio ab Aquileia lapide spoliatus indumentis regiis, sistitur, et capite damnatur: cujus filius Victor eodem anno ab Arbogaste interfectus est in Galliis. ( Annis Domin. 392) 5 TIMASIO ET PROMOTO COSS. Ithacius et Ursacius episcopi ob necem Priscilliani, cujus accusatores", + "candidate_score": 0.648939, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "027_Prosper-Aquitanus_Chronicon-Prosperi-Aquitanici_window_30", + "psc_text": "amicitiae redintegrandae gratia Galliae detinebant, quasi ideo longius esset abductus, ut electi meritum et eligentium judicium probaretur. Igitur LEO diaconus legatione publica accitus, et gaudenti patriae praesentatus, 43 Romanae Ecclesiae episcopus ordinatur. Geisericus Siciliam graviter affligens, accepto nuntio de Sebastiano ab Hispania ad Africam transeunte, celeriter Carthaginem rediit, ratus periculosum sibi ac suis fore, si vir bellandi peritus recipiendae Carthagini incubuisset. Verum ille amicum se magis quam hostem videri volens, diversa omnia apud Barbaros, quam praesumpserat, reperit: eaque spes causa illi maximae calamitatis et infelicissimae mortis fuit. Romanorum. ( Annis Domin. 445) 18 CYRO V. C CONSULE. Theodosius imperator bellum contra Vandalos movet, Ariobinda et Anaxilla atque Germano ducibus cum magna classe directis, qui longis cunctationibus negotium differentes, Siciliae magis oneri, quam Africae praesidio fuerunt. ( Annis Domin. 446) (Anni ab Abraham 2460) 19 Dioscoro ET EUDOXIO COSS. Hunnis Thraciam et Illyricum saeva depopulatione vastantibus, exercitus, qui in Sicilia morabatur,", + "candidate_score": 0.641264, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 11, + "cf_id": "cf020", + "work_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae", + "max_score": 0.670256, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2795", + "psc_text": "erubescebat discere, qui docere consueverat. Me autem potius magistrum audire, quam velut magistrum delectat audiri. Recolo enim quid dixerit eis, quos prae caeteris elegit: Vos autem, inquit, nolite vocari ab hominibus Rabbi: unus est enim magister vester, Christus (Matth. 23. 8) . Nec alius docuit Moysen etiam per Jetro, nec alius Cornelium etiam per priorem Petrum, nec alius Petrum etiam per posteriorem Paulum. A quocumque enim verum illo donante dicitur, qui est ipsa veritas. Quod si ideo adhuc ista nescimus, et ea neque orando, neque legendo, neque cogitando et ratiocinando invenire potuimus, ut probemus non solum indoctos quanta caritate doceamus, verum a doctis etiam quanta humilitate discamus? » 10. « Doce ergo, quaeso, quod doceam, doce quod teneam, et dic mihi, si animae singillatim in singulis hodieque nascentibus, fiunt, ubi in parvulis peccent, ut indigeant in sacramento Christi remissione peccati, peccantes in Adam, ex quo caro est propagata 1004 peccati:", + "candidate_score": 0.670256, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1256", + "psc_text": "Theodoram Lucinii viduam consolatur de morte mariti, cujus virtutes, et castitatem praecipue laudat. 1. Lugubri nuntio consternatus super sancti et venerabilis mihi dormitione Lucinii, vix brevem Epistolam dictare potui. Non quod ejus vicem doleam, quem scio ad meliora transisse, dicente Moyse: Transiens videbo visionem hanc magnam (Exod. 3. 3) ; sed quod torquear desiderio, non meruisse me ejus viri, videre faciem, quem in brevi tempore huc venturum esse credebam. Verum est illud super necessitate mortis prophetale vaticinium, quod fratres dividat (Osee 13), et carissima inter se nomina crudelis et dura dissociet. Sed habemus consolationem, quia Domini sermone jugulatur, et dicitur ad eam: Ero mors tua, o mors, ero morsus tuus inferne; et in consequentibus: Adducet urentem ventum Dominus de deserto ascendentem, qui siccabit omnes venas ejus, et desolabit fontem illius (Ibid.) . Exivit enim virga de radice Jesse, et flos de virginali frutice pullulavit (Isai. 11. 1): qui loquitur in", + "candidate_score": 0.668002, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2883", + "psc_text": "Monachos, scribit ad eam cujus nomen nigredinis testatur perfidiae tenebras, edidit librum et sententias περὶ ἀπαθεὶας quam nos impassibilitatem vel imperturbationem possumus dicere; quando nunquam animus nullo perturbationis vitio commovetur: et ut simpliciter dicam, vel saxum, vel Deus est. Hujus libros per Orientem Graecos, et interpretante discipulo 1030 ejus Ruffino, Latinos plerique in Occidente lectitant. Qui librum quoque scripsit, quasi de Monachis: multosque in eo enumerat, qui nunquam fuerunt, et quos fuisse describit Origenistas: et ab Episcopis damnatos esse non dubium est, Ammonium videlicet, et Eusebium, et Euthymium, et ipsum Evagrium, Or quoque et Isidorum, et multos alios, quos enumerare taedium est: et juxta illud Lucretii: Ac veluti pueris absinthia tetra medentes Cum dare conantur, prius oras pocula circum Contingunt dulci mellis flavoque liquore (LUCRET. l. 4. de Nat. rerum). Ita ille unum Joannem in ipsius libri posuit principio, quem et catholicum et sanctum fuisse non dubium est, ut per", + "candidate_score": 0.667278, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_3025", + "psc_text": ". Ac ne quis contentiose in una Ecclesia plures Episcopos fuisse contendat, audi et aliud testimonium, in quo manifestissime comprobatur eumdem esse Episcopum atque Presbyterum. Propter hoc reliqui te in Creta, ut quae deerant corrigeres, et constitueres Presbyteros per civitates, sicut et ego tibi mandavi. Si quis est sine crimine, unius uxoris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut non subditos. Oportet enim Episcopum sine crimine esse, quasi Dei dispensatorem (Tit. 1. 5 et seqq.) . Et ad Timotheum: Noli negligere gratiam quae in te est, quae tibi data est prophetiae, per impositionem manuum Presbyterii (1. Tim. 4. 14) . Sed et Petrus in prima Epistola: Presbyteros, inquit, in vobis precor Compresbyter, et testis passionum Christi, et futurae gloriae quae revelanda est, particeps, regere gregem Christi, et inspicere 1082 non ex necessitate, sed voluntarie juxta Deum (1. Petr. 5) . Quod quidem Graece significantius dicitur ἐπισκοποῦντες id est,", + "candidate_score": 0.654764, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1150", + "psc_text": "aliquo impotens sit. Omnia quae Pater facit, et Filius facit similiter (Ibid. 5. 19) . Infirmitas Filii redundat ad Patrem. Cuncta oviculae membra portata sunt: totae Apostoli Epistolae Christi gratiam sonant. Et ne parum videretur simplex gratiae nuncupatio: Gratia, inquit, vobis et pax multiplicetur (1. Petr. 1. 2) . Multiplicatio promittitur, et a nobis paucitas affirmatur. 2. Quorsum ista? Nosti problema tuum: Carterius Hispaniae Episcopus, homo et aetate vetus et sacerdotio, unam antequam baptizaretur, alteram post lavacrum, priore mortua, duxit uxorem; et arbitraris eum contra Apostoli fecisse sententiam, qui in catalogo virtutum, Episcopum unius uxoris virum praeceperit ordinandum. Miror autem te unum protraxisse in medium, cum omnis mundus his ordinationibus plenus sit; non dico de Presbyteris, non de inferiori gradu: ad Episcopos venio, quos si sigillatim voluero 413 nominare, tantus numerus congregabitur, ut Ariminensis Synodi multitudo superetur. SED INDECENS EST, sic unum tueri, ut plures accusare videaris; et quem ratione", + "candidate_score": 0.652605, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_67_69", + "bdc_text": "sed non omnibus hęc spargenda . Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2795", + "psc_text": "erubescebat discere, qui docere consueverat. Me autem potius magistrum audire, quam velut magistrum delectat audiri. Recolo enim quid dixerit eis, quos prae caeteris elegit: Vos autem, inquit, nolite vocari ab hominibus Rabbi: unus est enim magister vester, Christus (Matth. 23. 8) . Nec alius docuit Moysen etiam per Jetro, nec alius Cornelium etiam per priorem Petrum, nec alius Petrum etiam per posteriorem Paulum. A quocumque enim verum illo donante dicitur, qui est ipsa veritas. Quod si ideo adhuc ista nescimus, et ea neque orando, neque legendo, neque cogitando et ratiocinando invenire potuimus, ut probemus non solum indoctos quanta caritate doceamus, verum a doctis etiam quanta humilitate discamus? » 10. « Doce ergo, quaeso, quod doceam, doce quod teneam, et dic mihi, si animae singillatim in singulis hodieque nascentibus, fiunt, ubi in parvulis peccent, ut indigeant in sacramento Christi remissione peccati, peccantes in Adam, ex quo caro est propagata 1004 peccati:", + "candidate_score": 0.649825, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_67_69", + "bdc_text": "sed non omnibus hęc spargenda . Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_35", + "psc_text": "in lege Domini meditetur die ac nocte (Psal. 1). Caeteros hospitio recipis, solatio foves, sumptibus juvas. Mihi si rogata praestiteris, cuncta largitus es. Et quoniam, largiente Domino, multis sacrae Bibliothecae codicibus abundamus, impera vicissim, quodcumque vis mittam. Nec putes mihi grave esse, si jubeas. Habeo alumnos, qui Antiquariae arti serviant. Neque vero beneficium pro eo quod postulo, polliceor. Heliodorus frater mihi indicavit, te multa de Scripturis quaerere, nec invenire; aut si omnia habes, incipit sibi plus caritas vindicare, plus petere. 16 3. Magistrum autem pueri tui, de quo dignatus es scribere (quem plagiatorem ejus esse non dubium est), saepe Evagrius Presbyter, dum adhuc Antiochiae essem, me praesente corripuit. Cui ille respondit: Ego nihil timeo. Dicit se a Domino suo fuisse dimissum: et si vobis placet, ecce hic est, transmittite quo vultis. In hoc arbitror me non peccare, si hominem vagum non sinam longius fugere. Quapropter quia ego in hac solitudine", + "candidate_score": 0.649478, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2026", + "psc_text": "quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo [al. turguriunculo ] cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse et probasse. 6. Hanc autem explanationem quam primus Origenes in decimo Stromateon libro, ubi epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit", + "candidate_score": 0.648915, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_49", + "bdc_text": "Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1571", + "psc_text": "Abiron, qui minora peccarunt, non veniant ante tribunal Christi, et sui eum comparatione condemnent, qui extra Ecclesiam Salvatoris variarum doctrinarum thuribula diabolico igne complevit? Neque enim Dominus qui loquitur per Prophetam: Ego visiones multiplicavi, et in manibus Prophetarum assimilatus sum (Osee 12. 10. juxta LXX) , adulterinas eum docuit proferre doctrinas, nec qui a principio ipsi viderunt, et ministri fuerunt verbi Dei, nec Prophetarum chorus, qui olim vocabantur Videntes, haec eum instituit: sed ipse suae mentis arbitrio, furori daemonum serviens, et blando cogitationum errore deceptus, gregem, et ut ita dicam, 572 examen dogmatum perversorum, per totum orbem immisit mentibus indoctorum. Iste est qui Assyriis Babyloniisque fluminibus aperuit os suum, qui navem Ecclesiae bonarum mercium salutaris doctrinae plenam, fluctibus operire conatus est: dum imperitorum laude sustollitur, et Scripturarum sensum, aliter quam se habet veritas edisserens, gloriatur in confusione sua. Quis enim innumerabiles adeo et garrulos, et verbositatis atque imperitiae plenos conscripsit", + "candidate_score": 0.647659, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_49", + "bdc_text": "Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1228", + "psc_text": "precatorem: revolvi 441 Veterum libros, ut viderem quid singuli dicerent, et tibi quasi de multorum consilio, responderem. 2. Statimque in fronte Geneseos primam Homiliarum Origenis reperi scriptam de Melchisedech, in qua multiplici sermone disputans, illuc devolutus est, ut eum Angelum diceret. Iisdemque pene argumentis, quibus Scriptor tuus de Spiritu sancto, ille de supernis virtutibus est locutus. Transivi ad Didymum sectatorem ejus, et vidi hominem pedibus in magistri isse sententiam. Verti me ad Hippolytum, Irenaeum, Eusebium Caesariensem, et Emisenum, Apollinarem quoque, et Eustathium nostrum, qui primus Antiochenae Ecclesiae Episcopus contra Arium clarissima tuba bellicum cecinit: et deprehendi, horum omnium opiniones, diversis argumentationibus ac diverticulis ad unum compitum pervenisse, ut dicerent Melchisedech hominem fuisse Chananaeum, regem urbis Jerosolymae, quae primum Salem, postea Jebus, ad extremum Jerusalem appellata sit. Nec mirum esse, si Sacerdos Dei altissimi describatur absque circumcisione et legalibus caeremoniis, et genere Aaron: cum Abel quoque, et Enoch, et Noe placuerint", + "candidate_score": 0.6462, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1228", + "psc_text": "precatorem: revolvi 441 Veterum libros, ut viderem quid singuli dicerent, et tibi quasi de multorum consilio, responderem. 2. Statimque in fronte Geneseos primam Homiliarum Origenis reperi scriptam de Melchisedech, in qua multiplici sermone disputans, illuc devolutus est, ut eum Angelum diceret. Iisdemque pene argumentis, quibus Scriptor tuus de Spiritu sancto, ille de supernis virtutibus est locutus. Transivi ad Didymum sectatorem ejus, et vidi hominem pedibus in magistri isse sententiam. Verti me ad Hippolytum, Irenaeum, Eusebium Caesariensem, et Emisenum, Apollinarem quoque, et Eustathium nostrum, qui primus Antiochenae Ecclesiae Episcopus contra Arium clarissima tuba bellicum cecinit: et deprehendi, horum omnium opiniones, diversis argumentationibus ac diverticulis ad unum compitum pervenisse, ut dicerent Melchisedech hominem fuisse Chananaeum, regem urbis Jerosolymae, quae primum Salem, postea Jebus, ad extremum Jerusalem appellata sit. Nec mirum esse, si Sacerdos Dei altissimi describatur absque circumcisione et legalibus caeremoniis, et genere Aaron: cum Abel quoque, et Enoch, et Noe placuerint", + "candidate_score": 0.645477, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2064", + "psc_text": "in eis falli non potuisse, perspicuum est. Tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est te voluisse disserere, quod illos latere non potuit: maxime in explanatione Psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feruntur et diversorum in paucos Psalmos opuscula. Sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum", + "candidate_score": 0.645017, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1481", + "psc_text": "περὶ Ἀρχῶν, στρωματέας et τόμους? quis per infame opus se ipsum voluit infamari? Nec disertiores sumus Hilario, nec fideliores Victorino, qui ejus tractatus non ut interpretes, sed ut auctores proprii operis transtulerunt. Nuper Sanctus Ambrosius sic Hexaemeron illius compilavit, ut magis Hippolyti sententias Basiliique sequeretur. Ego ipse, cujus aemulatores esse vos dicitis, et, ad caeteros talpae, caprearum in me oculos possidetis, si malo animo fuissem erga Origenem, interpretatus essem hos ipsos, quos supra dixi, libros, ut mala ejus etiam Latinis nota facerem; sed 530 nunquam feci, et multis rogantibus acquiescere nolui. Non enim consuevi eorum insultare erroribus, quorum miror ingenia. Ipse, si adhuc viveret. Origenes irasceretur vobis fautoribus suis, et cum Jacob diceret, Odiosum me fecistis in mundo (Gen. 34) . 8. Vult aliquis laudare Origenem? laudet, ut laudo: magnus vir ab infantia, et vere martyris [Leonidis Martyris] filius: Alexandriae ecclesiasticam scholam tenuit, succedens eruditissimo viro Clementi presbytero: voluptates in", + "candidate_score": 0.644885, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1482", + "psc_text": "Ipse, si adhuc viveret. Origenes irasceretur vobis fautoribus suis, et cum Jacob diceret, Odiosum me fecistis in mundo (Gen. 34) . 8. Vult aliquis laudare Origenem? laudet, ut laudo: magnus vir ab infantia, et vere martyris [Leonidis Martyris] filius: Alexandriae ecclesiasticam scholam tenuit, succedens eruditissimo viro Clementi presbytero: voluptates in tantum fugit, ut zelo Dei, sed tamen non secundum scientiam ferro truncaret genitalia: calcavit avaritiam: Scripturas memoriter tenuit, et in studio explanationis earum, diebus desudavit ac noctibus. Mille et co amplius tractatus in Ecclesia locutus est: edidit innumerabiles praeterea commentarios, quos ipse appellat τόμους, et quos nunc praetereo, ne videar operum ejus indicem texere. Quis nostrum tanta potest legere, quanta ille conscripsit? quis ardentem in Scripturis animum non miretur? Quod si quis Judas zelotes opposuerit nobis errores ejus, audiat libere: Interdum magnus dormitat Homerus. Verum opere in longo fas est obrepere somnum. (HORAT. Art. Poet.) Non imitemur ejus vitia, cujus", + "candidate_score": 0.644729, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_67_69", + "bdc_text": "sed non omnibus hęc spargenda . Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2655", + "psc_text": "animum contristare. 5. Nulla eo tempore nobilium feminarum noverat Romae propositum Monachorum, nec audebat propter rei novitatem, ignominiosum, ut tunc putabatur, et vile in populis nomen assumere. Haec ab Alexandrinis Sacerdotibus, Papaque Athanasio, et postea Petro, qui persecutionem Arianae haereseos declinantes, quasi ad tutissimum communionis suae portum Romam confugerant, vitam beati Antonii adhuc tunc viventis, monasteriorumque in Thebaide, Pachomii, et virginum ac viduarum didicit disciplinam. Nec erubuit profiteri, quod Christo placere cognoverat. Hanc multos post annos imitata est Sophronia [al. Sophronium ], et aliae: quibus rectissime illud Ennianum aptari potest: Utinam ne in nemore Pelio. Hujus amicitiis fruita est Paula venerabilis. In hujus cubiculo nutrita Eustochium, virginitatis decus: ut facilis aestimatio sit, qualis magistra, ubi tales discipulae. Rideat forsan infidelis lector, me in muliercularum laudibus immorari, qui, si recordetur sanctas feminas, comites Domini Salvatoris, quae ministrabant ei de sua substantia, et tres Marias stantes ante crucem, Mariamque proprie Magdalenen, quae", + "candidate_score": 0.643984, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_67_69", + "bdc_text": "sed non omnibus hęc spargenda . Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1465", + "psc_text": "juvenis, miro discendi ferebar ardore, nec juxta quorumdam praesumptionem, ipse me docui. Apollinarium Laodicenum audivi Antiochiae frequenter, et colui; et cum me in sanctis Scripturis erudiret, nunquam 524 illius contentiosum super sensu dogma suscepi. Jam canis spargebatur caput, et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi Didymum: in multis ei gratias ago. Quod nescivi, didici: quod sciebam, illo docente, non perdidi. Putabant me homines finem fecisse discendi. Veni rursum Jerosolymam et Bethleem. Quo labore, quo pretio Baraninam nocturnum habui praeceptorem! Timebat enim Judaeos, et mihi alterum exhibebat Nicodemum (Joan. 3. 1). Horum omnium frequenter in opusculis meis facio mentionem. Certe Apollinarii et Didymi inter se dogma contrarium est. Rapiat me ergo utraque turma diversum altrinsecus, quia magistrum utrumque confiteor. Si expedit odisse homines, et gentem aliquam detestari, miro odio adversor circumcisos. Usque hodie enim persequuntur Dominum nostrum Jesum Christum in synagogis Satanae. Objiciat mihi quispiam, cur hominem Judaeum", + "candidate_score": 0.643469, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69_71", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 . septembris 1537 .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1872", + "psc_text": "Sequatur statim Latina eruditio: quae si non ab initio os tenerum composuerit, in peregrinum sonum lingua corrumpitur, et externis vitiis sermo patrius sordidatur. Te habeat magistram, te rudis imitetur infantia. Nihil in te, et patre suo videat, quod si fecerit, peccet. Mementote vos parentes virginis, et magis eam exemplis doceri posse, quam voce. Cito flores pereunt, cito violas et lilium et crocum pestilens aura corrumpit. Nunquam absque te procedat in publicum. Basilicas Martyrum et Ecclesias sine matre non adeat. Nullus ei juvenis, nullus cincinnatus arrideat Vigiliarum dies et solemnes pernoctationes sic virguncula nostra celebret, ut ne transverso quidem ungue a matre discedat. Nolo de ancillulis suis aliquam plus diligat, cujus crebro auribus insusurret. Quidquid uni loquitur, hoc omnes sciant. Placeat ei comes, non compta atque formasa, quae liquido gutture carmen dulce moduletur; sed gravis, pallens, sordidata. subtristis. Praeponatur ei probae fidei, et morum ac pudicitiae virgo veterana, quae illam doceat,", + "candidate_score": 0.642945, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1465", + "psc_text": "juvenis, miro discendi ferebar ardore, nec juxta quorumdam praesumptionem, ipse me docui. Apollinarium Laodicenum audivi Antiochiae frequenter, et colui; et cum me in sanctis Scripturis erudiret, nunquam 524 illius contentiosum super sensu dogma suscepi. Jam canis spargebatur caput, et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi Didymum: in multis ei gratias ago. Quod nescivi, didici: quod sciebam, illo docente, non perdidi. Putabant me homines finem fecisse discendi. Veni rursum Jerosolymam et Bethleem. Quo labore, quo pretio Baraninam nocturnum habui praeceptorem! Timebat enim Judaeos, et mihi alterum exhibebat Nicodemum (Joan. 3. 1). Horum omnium frequenter in opusculis meis facio mentionem. Certe Apollinarii et Didymi inter se dogma contrarium est. Rapiat me ergo utraque turma diversum altrinsecus, quia magistrum utrumque confiteor. Si expedit odisse homines, et gentem aliquam detestari, miro odio adversor circumcisos. Usque hodie enim persequuntur Dominum nostrum Jesum Christum in synagogis Satanae. Objiciat mihi quispiam, cur hominem Judaeum", + "candidate_score": 0.64203, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_25_27", + "bdc_text": "Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2064", + "psc_text": "in eis falli non potuisse, perspicuum est. Tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est te voluisse disserere, quod illos latere non potuit: maxime in explanatione Psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feruntur et diversorum in paucos Psalmos opuscula. Sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum", + "candidate_score": 0.641489, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_434", + "psc_text": "scribendum transvolarem: quod quidem usque ad praesens facio. Verum quia heri diacono ad me misso, ut tu putas Epistolam, ut ego sentio, Commentarium te expectare dixisti, brevem responsionem ad ea desiderans, quae singula magnorum voluminum prolixitate indigent, ταῦτὰ σοι ἐσχεδίασα, duabus tantum Quaestiunculis praetermissis: non quo non potuerim ad illas aliquid respondere, sed quod ab eloquentissimis viris, Tertulliano nostro scilicet, et Novatiano, latino sermone sint editae; et si nova voluerimus afferre, sit latius disputandum. 161 Certe exspecto quid placeat: utrumne epistolari brevitate sententias tibi velis digeri aut singulorum libros confici. Nam et Origenes in quarto Pauli ad Romanos ἐξηγήσεων tomo de circumcisione magnifice disputavit: et de mundis atque immundis animalibus in Levitico plura disseruit: ut si ipse invenire nihil possem, de ejus tamen fontibus mutuarer. Et ut verius loquar, Didymi de Spiritu sancto librum in manibus habeo, quem translatum tibi cupio dedicare: ne me existimes tantummodo dormitare, qui lectionem sine", + "candidate_score": 0.640911, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_8_10", + "bdc_text": "Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2064", + "psc_text": "in eis falli non potuisse, perspicuum est. Tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est te voluisse disserere, quod illos latere non potuit: maxime in explanatione Psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feruntur et diversorum in paucos Psalmos opuscula. Sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum", + "candidate_score": 0.640124, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in :", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_862", + "psc_text": "(Matth. 27. 9). Hoc in Jeremia penitus non invenitur, sed in Zacharia, aliis multo verbis, ac toto ordine discrepante: Vulgata quippe Editio ita se habet: « Et dicam ad eos: si bonum est coram vobis, date mercedem mihi, aut renuite. Et appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Dixitque Dominus ad me: Pone illos in conflatorium; et considera si probatum sit, sicut probatus sum ab eis. Et tuli triginta argenteos, et misi eos in domo Domini in conflatorium » (Zach. 11. 12. 13). Quantum distet ab Evangelistae testimonio Septuaginta translatio, perspicuum est. Sed et in Hebraeo cum sensus idem sit, verba praepostera sunt, et pene diversa. « Et dixi, inquit, ad eos: Si bonum est in oculis vestris, afferte mercedem meam: et si non, quiescite. Et appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad 311 me: Projice illud ad statuarium: decorum pretium, quod appretiatus sum ab eis. Et tuli triginta argenteos,", + "candidate_score": 0.63948, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1482", + "psc_text": "Ipse, si adhuc viveret. Origenes irasceretur vobis fautoribus suis, et cum Jacob diceret, Odiosum me fecistis in mundo (Gen. 34) . 8. Vult aliquis laudare Origenem? laudet, ut laudo: magnus vir ab infantia, et vere martyris [Leonidis Martyris] filius: Alexandriae ecclesiasticam scholam tenuit, succedens eruditissimo viro Clementi presbytero: voluptates in tantum fugit, ut zelo Dei, sed tamen non secundum scientiam ferro truncaret genitalia: calcavit avaritiam: Scripturas memoriter tenuit, et in studio explanationis earum, diebus desudavit ac noctibus. Mille et co amplius tractatus in Ecclesia locutus est: edidit innumerabiles praeterea commentarios, quos ipse appellat τόμους, et quos nunc praetereo, ne videar operum ejus indicem texere. Quis nostrum tanta potest legere, quanta ille conscripsit? quis ardentem in Scripturis animum non miretur? Quod si quis Judas zelotes opposuerit nobis errores ejus, audiat libere: Interdum magnus dormitat Homerus. Verum opere in longo fas est obrepere somnum. (HORAT. Art. Poet.) Non imitemur ejus vitia, cujus", + "candidate_score": 0.639047, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1482", + "psc_text": "Ipse, si adhuc viveret. Origenes irasceretur vobis fautoribus suis, et cum Jacob diceret, Odiosum me fecistis in mundo (Gen. 34) . 8. Vult aliquis laudare Origenem? laudet, ut laudo: magnus vir ab infantia, et vere martyris [Leonidis Martyris] filius: Alexandriae ecclesiasticam scholam tenuit, succedens eruditissimo viro Clementi presbytero: voluptates in tantum fugit, ut zelo Dei, sed tamen non secundum scientiam ferro truncaret genitalia: calcavit avaritiam: Scripturas memoriter tenuit, et in studio explanationis earum, diebus desudavit ac noctibus. Mille et co amplius tractatus in Ecclesia locutus est: edidit innumerabiles praeterea commentarios, quos ipse appellat τόμους, et quos nunc praetereo, ne videar operum ejus indicem texere. Quis nostrum tanta potest legere, quanta ille conscripsit? quis ardentem in Scripturis animum non miretur? Quod si quis Judas zelotes opposuerit nobis errores ejus, audiat libere: Interdum magnus dormitat Homerus. Verum opere in longo fas est obrepere somnum. (HORAT. Art. Poet.) Non imitemur ejus vitia, cujus", + "candidate_score": 0.638891, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_8_10", + "bdc_text": "Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1465", + "psc_text": "juvenis, miro discendi ferebar ardore, nec juxta quorumdam praesumptionem, ipse me docui. Apollinarium Laodicenum audivi Antiochiae frequenter, et colui; et cum me in sanctis Scripturis erudiret, nunquam 524 illius contentiosum super sensu dogma suscepi. Jam canis spargebatur caput, et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi Didymum: in multis ei gratias ago. Quod nescivi, didici: quod sciebam, illo docente, non perdidi. Putabant me homines finem fecisse discendi. Veni rursum Jerosolymam et Bethleem. Quo labore, quo pretio Baraninam nocturnum habui praeceptorem! Timebat enim Judaeos, et mihi alterum exhibebat Nicodemum (Joan. 3. 1). Horum omnium frequenter in opusculis meis facio mentionem. Certe Apollinarii et Didymi inter se dogma contrarium est. Rapiat me ergo utraque turma diversum altrinsecus, quia magistrum utrumque confiteor. Si expedit odisse homines, et gentem aliquam detestari, miro odio adversor circumcisos. Usque hodie enim persequuntur Dominum nostrum Jesum Christum in synagogis Satanae. Objiciat mihi quispiam, cur hominem Judaeum", + "candidate_score": 0.638635, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_71_73", + "bdc_text": "septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1730", + "psc_text": "saltem vicino te in Domino perfrui ad crebrum et dulce colloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum, quod in Domino quam possumus simul sumus, conservari studeas, et augeri ac perfici; et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum, 632 et omnes fratres qui tecum ac de te in Domino gloriantur. Memor nostri exaudiaris a Domino in omni sancto desiderio tuo, domine carissime, et desideratissime, et honorande in Christo frater. » EPISTOLA CII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Acceptis Augustini epistolis quae continent quaestionem de mendacio officioso, dubitans etiamnum an ejus sit, negat se responsurum, nisi sit certius de auctore. Meminit et Ruffini ficto nomine. Domino vere Sancto, ac beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS in Domino salutem. 1. In ipso profectionis articulo sancti filii nostri Asterii Hypodiaconi, necessarii mei, beatitudinis tuae litterae ad me pervenerunt, quibus satisfacis, te contra parvitatem meam librum Romam non misisse. Hoc", + "candidate_score": 0.63825, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1465", + "psc_text": "juvenis, miro discendi ferebar ardore, nec juxta quorumdam praesumptionem, ipse me docui. Apollinarium Laodicenum audivi Antiochiae frequenter, et colui; et cum me in sanctis Scripturis erudiret, nunquam 524 illius contentiosum super sensu dogma suscepi. Jam canis spargebatur caput, et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi Didymum: in multis ei gratias ago. Quod nescivi, didici: quod sciebam, illo docente, non perdidi. Putabant me homines finem fecisse discendi. Veni rursum Jerosolymam et Bethleem. Quo labore, quo pretio Baraninam nocturnum habui praeceptorem! Timebat enim Judaeos, et mihi alterum exhibebat Nicodemum (Joan. 3. 1). Horum omnium frequenter in opusculis meis facio mentionem. Certe Apollinarii et Didymi inter se dogma contrarium est. Rapiat me ergo utraque turma diversum altrinsecus, quia magistrum utrumque confiteor. Si expedit odisse homines, et gentem aliquam detestari, miro odio adversor circumcisos. Usque hodie enim persequuntur Dominum nostrum Jesum Christum in synagogis Satanae. Objiciat mihi quispiam, cur hominem Judaeum", + "candidate_score": 0.638238, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1481", + "psc_text": "περὶ Ἀρχῶν, στρωματέας et τόμους? quis per infame opus se ipsum voluit infamari? Nec disertiores sumus Hilario, nec fideliores Victorino, qui ejus tractatus non ut interpretes, sed ut auctores proprii operis transtulerunt. Nuper Sanctus Ambrosius sic Hexaemeron illius compilavit, ut magis Hippolyti sententias Basiliique sequeretur. Ego ipse, cujus aemulatores esse vos dicitis, et, ad caeteros talpae, caprearum in me oculos possidetis, si malo animo fuissem erga Origenem, interpretatus essem hos ipsos, quos supra dixi, libros, ut mala ejus etiam Latinis nota facerem; sed 530 nunquam feci, et multis rogantibus acquiescere nolui. Non enim consuevi eorum insultare erroribus, quorum miror ingenia. Ipse, si adhuc viveret. Origenes irasceretur vobis fautoribus suis, et cum Jacob diceret, Odiosum me fecistis in mundo (Gen. 34) . 8. Vult aliquis laudare Origenem? laudet, ut laudo: magnus vir ab infantia, et vere martyris [Leonidis Martyris] filius: Alexandriae ecclesiasticam scholam tenuit, succedens eruditissimo viro Clementi presbytero: voluptates in", + "candidate_score": 0.636672, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1481", + "psc_text": "περὶ Ἀρχῶν, στρωματέας et τόμους? quis per infame opus se ipsum voluit infamari? Nec disertiores sumus Hilario, nec fideliores Victorino, qui ejus tractatus non ut interpretes, sed ut auctores proprii operis transtulerunt. Nuper Sanctus Ambrosius sic Hexaemeron illius compilavit, ut magis Hippolyti sententias Basiliique sequeretur. Ego ipse, cujus aemulatores esse vos dicitis, et, ad caeteros talpae, caprearum in me oculos possidetis, si malo animo fuissem erga Origenem, interpretatus essem hos ipsos, quos supra dixi, libros, ut mala ejus etiam Latinis nota facerem; sed 530 nunquam feci, et multis rogantibus acquiescere nolui. Non enim consuevi eorum insultare erroribus, quorum miror ingenia. Ipse, si adhuc viveret. Origenes irasceretur vobis fautoribus suis, et cum Jacob diceret, Odiosum me fecistis in mundo (Gen. 34) . 8. Vult aliquis laudare Origenem? laudet, ut laudo: magnus vir ab infantia, et vere martyris [Leonidis Martyris] filius: Alexandriae ecclesiasticam scholam tenuit, succedens eruditissimo viro Clementi presbytero: voluptates in", + "candidate_score": 0.636671, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_33", + "bdc_text": "Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_263", + "psc_text": "suspicetur: « Virtus ejus in lumbis, et potestas 96 ejus in umbilico » (Job. 4). Honeste viri mulierisque genitalia immutatis sunt appellata nominibus. Unde et de lumbis David super sedem ejus promittitur esse sessurus. Et septuaginta quinque animae introierunt in Aegyptum, quae exierunt de femore Jacob. At postquam colluctante Domino, latitudo femoris ejus emarcuit, a liberorum opere cessavit. Et qui Pascha facturus est, accinctis mortificatisque lumbis, facere praecipitur. Et ad Job dicit Deus: « Accinge sicut vir lumbos tuos » (Ibid. 38. 3): Et Joannes zona pellicea cingitur et Apostoli jubentur accinctis lumbis, Evangelii tenere lucernas. Ad Jerusalem vero, quae respersa sanguine, in campo invenitur erroris, in Ezechiele dicitur: « Non est praecisus umbilicus tuus » (Ezech. 16. 4). Omnis igitur adversus viros diaboli virtus in lumbis est: omnis in umbilico contra feminas fortitudo. 12. Vis scire ita esse, ut dicimus? Accipe exempla: Samson leone fortior et saxo durior, qui", + "candidate_score": 0.635572, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_63_65", + "bdc_text": "\"Auffgericht zu Blauwburen 7 . octobris 1537\". . A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2631", + "psc_text": "respexeris, aut ciconiarum deprehendes post te colla curvari, aut manu auriculas agitari asini, aut aestuantem canis protendi linguam. Nulli detrahas nec in eo te sanctum putes, si caeteros laceres. Accusamus saepe quod facimus, et contra nosmetipsos diserti, in nostra vitia invehimur, muti de eloquentibus judicantes. Testudineo Grunnius incedebat ad loquendum gradu, et per intervalla quaedam, vix pauca verba carpebat, ut eum putares singultire, non proloqui. Et tamen cum mensa posita, librorum exposuisset struem, adducto supercilio, contractisque naribus, ac fronte rugata, duobus digitulis concrepabat, hoc signo ad audiendum discipulos provocans. Tum nugas meras fundere, et adversum singulos declamare: criticum diceres esse Longinum, Censoremque Romanae facundiae, notare quem vellet, et de Senatu doctorum excludere. Hic bene nummatus, plus placebat in prandiis. Nec mirum, si qui multos inescare solitus erat, facto cuneo circumstrepentium garrulorum, procedebat in publicum: intus Nero, foris Cato. Totus ambiguus, ut ex contrariis diversisque naturis, unum monstrum novamque bestiam diceres", + "candidate_score": 0.632827, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1256", + "psc_text": "Theodoram Lucinii viduam consolatur de morte mariti, cujus virtutes, et castitatem praecipue laudat. 1. Lugubri nuntio consternatus super sancti et venerabilis mihi dormitione Lucinii, vix brevem Epistolam dictare potui. Non quod ejus vicem doleam, quem scio ad meliora transisse, dicente Moyse: Transiens videbo visionem hanc magnam (Exod. 3. 3) ; sed quod torquear desiderio, non meruisse me ejus viri, videre faciem, quem in brevi tempore huc venturum esse credebam. Verum est illud super necessitate mortis prophetale vaticinium, quod fratres dividat (Osee 13), et carissima inter se nomina crudelis et dura dissociet. Sed habemus consolationem, quia Domini sermone jugulatur, et dicitur ad eam: Ero mors tua, o mors, ero morsus tuus inferne; et in consequentibus: Adducet urentem ventum Dominus de deserto ascendentem, qui siccabit omnes venas ejus, et desolabit fontem illius (Ibid.) . Exivit enim virga de radice Jesse, et flos de virginali frutice pullulavit (Isai. 11. 1): qui loquitur in", + "candidate_score": 0.630974, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_3127", + "psc_text": "verbis Apostolus eodem spiritu repletus conveniens ait: Nemo vos seducat in esca aut in potu, aut in parte diei festi, aut Neomeniae, aut Sabbati quod est umbra futurorum et reliqua. Quibus verbis luculentissime declarat in his sive diebus temporaliter, sive escis carnalibus observatis, nihil aliud quam vanissimam umbram, et erroris seditionem invenire poterit [al. inveniri posse ]. Et Dominus Jesus Christus in Evangelio Sabbatum solvere declaravit cum paralytico praeceperat: Tolle grabatum tuum, quod lege prohibitum, videlicet onera in Sabbato portari, manifestum est. Solvit et Scenopeiam, quando dicebat: Non ascendam ad diem festum hunc; ac si dixisset, in hac hujus festivitatis observantia honoris mei gloria non ascendet. 3. De Pascha autem tanquam maximo 1116 sacramento salutis nostrae, paulo latius aliquid dicturus, etiam si non est hujus temporis cuncta disserere, prius ostendere volo, quibus, vel quantis rationibus phase Domini custodiri praecipitur. Mense primo, X. die mensis agnus anniculus immaculatus segregari, et servari", + "candidate_score": 0.630028, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_72_74", + "bdc_text": "[ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo . Zurch.", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1730", + "psc_text": "saltem vicino te in Domino perfrui ad crebrum et dulce colloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum, quod in Domino quam possumus simul sumus, conservari studeas, et augeri ac perfici; et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum, 632 et omnes fratres qui tecum ac de te in Domino gloriantur. Memor nostri exaudiaris a Domino in omni sancto desiderio tuo, domine carissime, et desideratissime, et honorande in Christo frater. » EPISTOLA CII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Acceptis Augustini epistolis quae continent quaestionem de mendacio officioso, dubitans etiamnum an ejus sit, negat se responsurum, nisi sit certius de auctore. Meminit et Ruffini ficto nomine. Domino vere Sancto, ac beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS in Domino salutem. 1. In ipso profectionis articulo sancti filii nostri Asterii Hypodiaconi, necessarii mei, beatitudinis tuae litterae ad me pervenerunt, quibus satisfacis, te contra parvitatem meam librum Romam non misisse. Hoc", + "candidate_score": 0.627882, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2885", + "psc_text": "esse substantia, multa de perfectione dicuntur: UT QUI VOLUMEN Philosophi nesciunt, sub Martyris nomine bibant de aureo calice Babylonis. Denique in ipso volumine 1031 nulla Prophetarum, nulla Patriarcharum, nulla Apostolorum, nulla Christi fit mentio: ut Episcopum et Martyrem sine Christi fide fuisse contendat. Unde et vos plurima contra Ecclesiam usurpatis testimonia. Fecerat hoc et in sancti Pamphili Martyris nomine, ut librum primum sex librorum defensionis Origenis, Eusebii Caesariensis, quem fuisse Arianum, nemo est qui nesciat, nomine Pamphili Martyris praenotaret, quo scilicet egregia illa quatuor Origenis περὶ Ἀρχῶν volumina Latinis infunderet auribus. Vis adhuc et alium nosse tui erroris principem? Doctrina tua Origenis ramusculus est. In eo enim Psalmo ubi scriptum est (ut de caeteris taceam) Insuper et usque ad noctem erudierunt me renes mei (Psal. 15. 7) . asserit virum sanctum, de quorum videlicet et tu numero es, cum ad virtutum venerit summitatem, ne in nocte quidem ea pati, quae", + "candidate_score": 0.627283, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_434", + "psc_text": "scribendum transvolarem: quod quidem usque ad praesens facio. Verum quia heri diacono ad me misso, ut tu putas Epistolam, ut ego sentio, Commentarium te expectare dixisti, brevem responsionem ad ea desiderans, quae singula magnorum voluminum prolixitate indigent, ταῦτὰ σοι ἐσχεδίασα, duabus tantum Quaestiunculis praetermissis: non quo non potuerim ad illas aliquid respondere, sed quod ab eloquentissimis viris, Tertulliano nostro scilicet, et Novatiano, latino sermone sint editae; et si nova voluerimus afferre, sit latius disputandum. 161 Certe exspecto quid placeat: utrumne epistolari brevitate sententias tibi velis digeri aut singulorum libros confici. Nam et Origenes in quarto Pauli ad Romanos ἐξηγήσεων tomo de circumcisione magnifice disputavit: et de mundis atque immundis animalibus in Levitico plura disseruit: ut si ipse invenire nihil possem, de ejus tamen fontibus mutuarer. Et ut verius loquar, Didymi de Spiritu sancto librum in manibus habeo, quem translatum tibi cupio dedicare: ne me existimes tantummodo dormitare, qui lectionem sine", + "candidate_score": 0.626862, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in :", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_863", + "psc_text": "sunt, et pene diversa. « Et dixi, inquit, ad eos: Si bonum est in oculis vestris, afferte mercedem meam: et si non, quiescite. Et appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad 311 me: Projice illud ad statuarium: decorum pretium, quod appretiatus sum ab eis. Et tuli triginta argenteos, et projeci eos in domo Domini ad statuarium. » Accusent Apostolum falsitatis, quod nec cum Hebraico, nec cum Septuaginta congruat translatoribus: et quod his majus est, erret in nomine, pro Zacharia quippe, Jeremiam posuit. Sed absit hoc de pedissequo Christi dicere: cui curae fuit non verba et syllabas aucupari, sed sententias dogmatum ponere. Veniamus ad aliud ejusdem Zachariae testimonium, quod Joannes Evangelista assumit juxta Hebraicam Veritatem. « Videbunt in quem compunxerunt » (Zach. 12. 10; et Joan. 19. 37), pro quo in Septuaginta legimus, καὶ ἐπιβλέψονται πρός με, ἀνθ' ὦν ἐνωρχήσαντο, quod interpretati sunt Latini: « Et aspicient ad me,", + "candidate_score": 0.625894, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_71_73", + "bdc_text": "septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1731", + "psc_text": "nisi sit certius de auctore. Meminit et Ruffini ficto nomine. Domino vere Sancto, ac beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS in Domino salutem. 1. In ipso profectionis articulo sancti filii nostri Asterii Hypodiaconi, necessarii mei, beatitudinis tuae litterae ad me pervenerunt, quibus satisfacis, te contra parvitatem meam librum Romam non misisse. Hoc nec ego factum audieram, sed epistolae cujusdam quasi ad me scriptae per fratrem nostrum Sysinnium Diaconum huc exemplaria pervenerunt: in qua hortaris me, ut παλινῳδιαν super quodam Apostoli capitulo canam, et imiter Stesichorum inter vituperationem et laudes Helenae fluctuantem, ut qui detrahendo oculos perdiderat, laudando receperit. Ego simpliciter fateor dignationi tuae, licet stylus et ἐπιχειρήματα tua mihi viderentur: tamen non temere exemplaribus litterarum credendum putavi; ne forte me respondente, laesus juste expostulares, quod probare ante debuissem tuum esse sermonem, et sic rescribere. Accessit ad moram sanctae et venerabilis Paulae longa infirmitas. Dum enim languenti multo tempore assideremus [al. assidemus ],", + "candidate_score": 0.625477, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2053", + "psc_text": "qui abstineat a cibis quos Deus creavit ad utendum cum gratiarum actione; qui quartadecima die mensis primi agnum mactet ad vesperam; et cum hoc feceris, imo non feceris (scio enim te Christianum, et rem sacrilegam non esse facturum) velis nolis, tuam sententiam reprobabis: et tunc scies opere, difficilius esse confirmare sua, quam aliena reprehendere. Ac ne forsitan tibi non crederemus, imo non intelligeremus quid diceres (frequenter enim in longum sermo protractus caret intelligentia: et dum non sentitur, minus reprehenditur) inculcas et replicas: Hoc Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. Quod est malum Judaeorum, quod Paulus dimiserat? Utique illud quod sequitur: quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. 10. 3) . « Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech, adhuc putabant vetera sacramenta, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda: quae tamen si", + "candidate_score": 0.622883, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_64_66", + "bdc_text": "octobris 1537\". . A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. . Haec te scire volui ;", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_907", + "psc_text": "Hoc autem velamen non solum in facie Moysi, sed et in Evangelistis et in Apostolis positum est. Turbis Salvator in parabolis loquebatur, et contestans mysticum esse quod dicebatur, aiebat: Qui habet aures audiendi audiat (Luc. 8. 8) . Nisi aperta fuerint universa quae scripta sunt ab eo, 326 qui habet clavem David: qui aperit, et nemo claudit, claudit, et nemo aperit: nullo alio reserante, pandentur. Si haberes hoc fundamentum, imo si quasi extrema manus operi tuo induceretur, nihil pulchrius, nihil doctius, nihil dulcius, nihilque Latinius tuis haberemus voluminibus. 10. Tertullianus creber est in sententiis, sed difficilis in loquendo. Beatus Cyprianus instar fontis purissimi, dulcis incedit et placidus; et cum totus sit in exhortatione virtutum, occupatus persecutionum angustiis, de Scripturis divinis nequaquam disseruit. Inclyto Victorinus martyrio coronatus, quod intelligit, eloqui non potest. Lactantius quasi quidam fluvius eloquentiae Tullianae, utinam tam nostra affirmare potuisset, quam facile aliena destruxit. Arnobius inaequalis et nimius,", + "candidate_score": 0.621919, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_63_65", + "bdc_text": "\"Auffgericht zu Blauwburen 7 . octobris 1537\". . A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_863", + "psc_text": "sunt, et pene diversa. « Et dixi, inquit, ad eos: Si bonum est in oculis vestris, afferte mercedem meam: et si non, quiescite. Et appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad 311 me: Projice illud ad statuarium: decorum pretium, quod appretiatus sum ab eis. Et tuli triginta argenteos, et projeci eos in domo Domini ad statuarium. » Accusent Apostolum falsitatis, quod nec cum Hebraico, nec cum Septuaginta congruat translatoribus: et quod his majus est, erret in nomine, pro Zacharia quippe, Jeremiam posuit. Sed absit hoc de pedissequo Christi dicere: cui curae fuit non verba et syllabas aucupari, sed sententias dogmatum ponere. Veniamus ad aliud ejusdem Zachariae testimonium, quod Joannes Evangelista assumit juxta Hebraicam Veritatem. « Videbunt in quem compunxerunt » (Zach. 12. 10; et Joan. 19. 37), pro quo in Septuaginta legimus, καὶ ἐπιβλέψονται πρός με, ἀνθ' ὦν ἐνωρχήσαντο, quod interpretati sunt Latini: « Et aspicient ad me,", + "candidate_score": 0.620993, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_72_74", + "bdc_text": "[ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo . Zurch.", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1736", + "psc_text": "sanctum fratrem meum Praesidium Diaconum, obsecro primum ut memineris mei. Deinde ut bajulum litterarum habeas commendatum, et mihi scias germanissimum, et in quibuscumque necessitas postulaverit, foveas atque sustentes; non quo aliqua re, Christo tribuente, indigeat; sed quo bonorum amicitias avidissime expetat, et se in his conjungendis maximum putet beneficium consecutum. Cur autem ad Occidentem navigaverit, ipso poteris narrante cognoscere. 2. Nos in monasterio constituti, variis hinc inde fluctibus quatimur, et peregrinationis molestias sustinemus. Sed credimus in eo qui dixit: Confidite, ego vici mundum (Joan. 16. 3) : quod ipso tribuente et praesule, contra hostem diabolum victoriam consequamur. Sanctum et venerabilem fratrem nostrum Papam Alypium, ut meo obsequio salutes, obsecro. Sancti fratres, qui nobiscum in monasterio Domino servire festinant, oppido te salutant. Incolumem te et memorem mei Christus Dominus noster tueatur omnipotens, Domine vere sancte et suscipiende Papa. 635 EPISTOLA CIV AUGUSTINI AD HIERONYMUM. Hieronymum dehortatur a libris Testamenti veteris ex", + "candidate_score": 0.620615, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_72_74", + "bdc_text": "[ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo . Zurch.", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2080", + "psc_text": "scripta erat, perveniret. Domino dilectissimo et in Christi visceribus honorando, sancto fratri et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Jampridem caritati tuae prolixam epistolam misi, respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc jam non solum fratrem, verum etiam collegam meum, misisse te recolis. Quae utrum in manus tuas pervenire meruerit, adhuc nescio, nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis si ille qui te primum gladio petiit, stylo repulsus est; ut sit humanitatis meae atque justitiae, accusantem reprehendere, non respondentem. Hoc solo tenuissimo indicio utcumque conjicio, legisse te illam epistolam meam. In ea quippe deploravi tantam inter vos exstitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaquaversum eam fama diffuderat, caritas fraterna gaudebat. Quod non feci reprehendendo in aliquo germanitatem tuam, cujus in ea re aliquam culpam me cognovisse, 762 non ausus sum dicere: sed dolendo humanam miseriam, cujus in amicitiis mutua caritate retinendis, quantalibet illa sit, incerta", + "candidate_score": 0.619833, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_33_35", + "bdc_text": "Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) . - Lit. : Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_845", + "psc_text": "sed aut timidior recto, aut cupidior. Video etiam interdum vitia mea; sed ea malo audire a melioribus: ne cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar: et meticulosam mihi videar in me potius, quam justam tulisse sententiam. » 305 EPISTOLA LVII. AD PAMMACHIUM. De optimo genere interpretandi. Cum, quod Epiphanii superiorem epistolam 51 ad Joannem Episcopum Jerosolymitanum non recte transtulisset Hieronymus, cavillaretur Ruffinus, post querelas, quod, se inscio, e scriniis suffuratus epistolam nondum plene emendatam, aliquis sit, tam veterum omnium eruditorum, quam sacrarum Scripturarum testimoniis docet, quodnam sit optimum genus interpretandi, illud scilicet esse ostendens, quo ipse in vertenda illa epistola usus est, hoc est, quo sensus e sensu, non verbum e verbo transfertur. 1. Paulus Apostolus, praesente Agrippa rege, de criminibus responsurus, quod posset intelligere qui auditurus erat, securus de causae victoria statim in principio sibi gratulatur, dicens: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, existimo", + "candidate_score": 0.619768, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_65_67", + "bdc_text": "A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. . Haec te scire volui ; sed non omnibus hęc spargenda .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_907", + "psc_text": "Hoc autem velamen non solum in facie Moysi, sed et in Evangelistis et in Apostolis positum est. Turbis Salvator in parabolis loquebatur, et contestans mysticum esse quod dicebatur, aiebat: Qui habet aures audiendi audiat (Luc. 8. 8) . Nisi aperta fuerint universa quae scripta sunt ab eo, 326 qui habet clavem David: qui aperit, et nemo claudit, claudit, et nemo aperit: nullo alio reserante, pandentur. Si haberes hoc fundamentum, imo si quasi extrema manus operi tuo induceretur, nihil pulchrius, nihil doctius, nihil dulcius, nihilque Latinius tuis haberemus voluminibus. 10. Tertullianus creber est in sententiis, sed difficilis in loquendo. Beatus Cyprianus instar fontis purissimi, dulcis incedit et placidus; et cum totus sit in exhortatione virtutum, occupatus persecutionum angustiis, de Scripturis divinis nequaquam disseruit. Inclyto Victorinus martyrio coronatus, quod intelligit, eloqui non potest. Lactantius quasi quidam fluvius eloquentiae Tullianae, utinam tam nostra affirmare potuisset, quam facile aliena destruxit. Arnobius inaequalis et nimius,", + "candidate_score": 0.617848, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2023", + "psc_text": "eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis Commentarios secutus sum. Scripsit enim ille vir in Epistolam Pauli ad Galatas quinque proprie volumina, et decimum Stromateon suorum librum, commatico super explanatione ejus sermone complevit. Tractatus quoque varios, et Excerpta, quae vel sola possent [al. possint ] sufficere, composuit. Praetermitto Didymum videntem meum, et Laodicenum, de Ecclesia nuper egressum, et Alexandrum veterem haereticum, Eusebium quoque Emisenum, et Theodorum Heracleotem: qui et ipsi nonnullos super hac re Commentariolos reliquerunt. E quibus si vel pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. Itaque ut simpliciter fatear, legi haec omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum, interdum nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant; et non placeant inter extrancos, quae placent inter suos). » Si quid igitur reprehensione dignum", + "candidate_score": 0.616914, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2023", + "psc_text": "eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis Commentarios secutus sum. Scripsit enim ille vir in Epistolam Pauli ad Galatas quinque proprie volumina, et decimum Stromateon suorum librum, commatico super explanatione ejus sermone complevit. Tractatus quoque varios, et Excerpta, quae vel sola possent [al. possint ] sufficere, composuit. Praetermitto Didymum videntem meum, et Laodicenum, de Ecclesia nuper egressum, et Alexandrum veterem haereticum, Eusebium quoque Emisenum, et Theodorum Heracleotem: qui et ipsi nonnullos super hac re Commentariolos reliquerunt. E quibus si vel pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. Itaque ut simpliciter fatear, legi haec omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum, interdum nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant; et non placeant inter extrancos, quae placent inter suos). » Si quid igitur reprehensione dignum", + "candidate_score": 0.614679, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_3_5", + "bdc_text": "[ ! ] September 1537 s. Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ;", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2962", + "psc_text": "sermo qui in ore versatur dum profertur, intercipitur, et esse desistit; sic et omnis vita nostra pertranseat atque desistat: et hoc in ira et in furore Dei, cui merito subjacemus, vivente in nobis, ut supra diximus, sententia Dei. Quae sit autem ira et furor Dei, crebrius diximus, non quod Deus ulciscatur iratus, sed quod patientibus poenas iratus esse videatur. Quod enim in nos ex perturbatione descendit, in illo est ex judicii veritate. Pro sermone loquentis, Septuaginta meditationem araneae transtulerunt. Quomodo enim loquentis sermo praetervolat: ita et opus araneae incassum texitur. De quo super persona haereticorum scriptum est in Isaia: Telam araneae texunt (Isai. 59. 5) ; quae parva et levia potest capere animalia, ut muscas, culices et caetera hujusmodi; a fortioribus autem rumpitur. Instar levium in Ecclesia simpliciumque, qui eorum decipiuntur erroribus, cum viros in fidei veritate robustos non valeant obtinere. 10. Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni: sin", + "candidate_score": 0.605997, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_873", + "psc_text": "praeparabit viam tuam ante te » (Malac. 3. 1), in Malachiae fine scriptum est. Sequens autem quod infertur: « Vox clamantis in deserto, » et caetera, in Isaia legimus. Et quomodo Marcus 314 statim in principio voluminis sui posuit, « sicut scriptum est in Isaia Propheta: Ecce ego mitto Angelum meum » (Isai 40. 3), quod non scribitur in Isaia, ut diximus: sed in Malachia novissimo duodecim Prophetarum? Solvat hanc quaestiunculam imperita praesumptio: et ego erroris veniam deprecabor Idem Marcus inducit ad Pharisaeos Salvatorem loquentem: « Nunquam legistis quid fecerit David, quando necessitatem habuit, et esurivit ipse et socii ejus; quomodo ingressus domum Dei sub Abiathar Pontifice, et panes propositionis comedit, quibus non licebat vesci, nisi solis Sacerdotibus? » (Mar. 2. 25. 26. et Luc. 6. 3. 4). Legamus Samuelem: sive (ut in communi titulo habetur) Regnorum libros, ibique reperiemus non Abiathar scriptum esse, sed Abimelech Pontificem, qui postea a", + "candidate_score": 0.604695, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 .", + "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_545", + "psc_text": "primi Adam et jacentis protoplasti peccata dilueret: et tunc sermo ille Apostoli compleretur: « Excitare qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus » (Ephes. 5. 14). Quantos haec urbs Prophetas, quantos emiserit sanctos viros, longum est recensere. Totum mysterium nostrum, istius provinciae, urbisque vernaculum est. In tribus nominibus Trinitatis demonstrat fidem. Jebus, et Salem, et Jerusalem appellatur. Primum nomen, calcata: secundum, pax: tertium, visio pacis. Paulatim quippe pervenimus ad finem, et post conculcationem ad pacis visionem erigimur: ex qua pace Salomon, id est, pacificus, in ea natus est, et factus est in pace locus ejus (Psal. 75) . Et in figura Christi, sub etymologia urbis, Dominus dominantium, et Rex regum nomen accepit. Quid referemus de David et tota progenie ejus, quae in hac civitate regnavit? Quanto Judaea caeteris provinciis, tanto haec urbs cuncta sublimior est Judaea. Et (ut coactius disseramus) totius provinciae gloria metropoli vindicatur: et quidquid", + "candidate_score": 0.598945, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 12, + "cf_id": "cf051", + "work_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana", + "max_score": 0.669354, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_856", + "psc_text": "codice illo utens actionem illam praetermitteret, nihil adversus codicum auctoritatem praejudicare videretur, in quibus illa invenitur; sic Liberati aut Evagrii diaconorum silentium praejudicare non potest adversus eos codices quos constat eorum aetate habuisse illam praedictam actionem. 12. Sed hoc et similia argumenta ea eruditione maxima qua pollebat prorsus solvit et explicat Baluzius, perspicue demonstrando unde tanta codicum Graecorum diversitas orta sit. Cujus quidem verba subjicere necessarium ducimus, ut penitus quamcumque suppositionis suspicionem aboleamus. Observat igitur vir doctus concilii Chalcedonensis finem esse revera in sexta actione; ita ut ea quoque complectatur canones. Actiones vero quae sequuntur, quamvis in concilio actitatae, quia tamen ad fidei causam non pertinebant, sed ad negotia privata, idcirco multi episcopi, exarato fidei decreto, iter arripientes, ad proprias remearunt sedes. Id colligit ex Vita S. Euthymii abbatis, et ex Pelagii epistola ad episcopos Istriae. Legitur enim in Euthymii Vita Stephanum Famniae et Joannem Sarracenorum episcopos, qui Chalcedonensi aderant", + "candidate_score": 0.669354, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_856", + "psc_text": "codice illo utens actionem illam praetermitteret, nihil adversus codicum auctoritatem praejudicare videretur, in quibus illa invenitur; sic Liberati aut Evagrii diaconorum silentium praejudicare non potest adversus eos codices quos constat eorum aetate habuisse illam praedictam actionem. 12. Sed hoc et similia argumenta ea eruditione maxima qua pollebat prorsus solvit et explicat Baluzius, perspicue demonstrando unde tanta codicum Graecorum diversitas orta sit. Cujus quidem verba subjicere necessarium ducimus, ut penitus quamcumque suppositionis suspicionem aboleamus. Observat igitur vir doctus concilii Chalcedonensis finem esse revera in sexta actione; ita ut ea quoque complectatur canones. Actiones vero quae sequuntur, quamvis in concilio actitatae, quia tamen ad fidei causam non pertinebant, sed ad negotia privata, idcirco multi episcopi, exarato fidei decreto, iter arripientes, ad proprias remearunt sedes. Id colligit ex Vita S. Euthymii abbatis, et ex Pelagii epistola ad episcopos Istriae. Legitur enim in Euthymii Vita Stephanum Famniae et Joannem Sarracenorum episcopos, qui Chalcedonensi aderant", + "candidate_score": 0.657451, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_990", + "psc_text": "epistolam, quam per Basilium diaconum miserat, et aliunde cum synodalia gesta propter linguae diversitatem parum clara reperiisset, ideo eidem injunxit: Ut in unum codicem universa facias congregari, in Latinum scilicet sermonem absolutissima interpretatione translata; ut in nulla parte actionum dubitare possimus, neque ullo modo esse possit ambiguum, quod ad plenam intelligentiam te fuerit studente perductum. 6. Quesnellus, in altero tomo Operum S. Leonis, scite annotavit ab hoc munere, Juliano episcopo Coensi tum imposito, nuntiorum pontificiorum originem et consuetudinem derivari, quod aliqui forte ultro concedere non repugnabunt. Sed cum addat hos, non male viros eruditos secutus, se comparare cum patriarcharum Orientalium apocrisiariis, inter utrosque tamen variis discriminibus servatis, omnino ei assentiri non possumus. 1º (Ait), apocrisiarios ad comitatum imperatoris Orientalis a patriarchis fuisse destinatos, cum Byzantium imperii sedes translata fuit, vicarios autem paulo post, vel paulo ante Chalcedonensem synodum fuisse institutos; 2º apocrisiarios patriarcharum non pro causa fidei, sed pro specialibus", + "candidate_score": 0.656385, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_688", + "psc_text": "tomo Leoninorum Operum. CAPUT III. De tempore, numero Patrum atque sessionum synodi Chalcedonensis. Omnia quae in votis S. Leo habuit feliciter exsecutioni mandata sunt. Catholica fides stabilita. Episcopi lapsi ad poenitentiam suscepti sunt. Dioscorus et Eutyches damnati, et demum apostolicae sedis jura in Ephesina synodo abolita summa consensione reparata et stabilita fuerunt. 1. Marcianus imperator, ob causas in superioribus recensitas, jussit ut episcopi ad generalem synodum acciti in Chalcedone convenirent et in basilica S. Euphemiae martyris in suburbiis extra urbem congregarentur. Exordium sumpsit octavo idus Octobris anni 451, fuitque absoluta kalendis Novembris. Scriptores, ut annotavit inter caeteros cardinalis Baronius, non conveniunt in determinando neque Patrum neque actionum numero. Marcellinus, in Chronico, sexcentos et triginta episcopos adfuisse narrat, cui suffragantur Liberatus diaconus et Photius. Nicephorus mavult duplicatum fuisse numerum eorum qui oecumenico Nicaeno 462 concilio interfuerunt, videlicet sexcentos triginta sex fuisse. S. Leo vero, qui recenter a suis legatis ex Oriente", + "candidate_score": 0.654278, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_54_56", + "bdc_text": "Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_855", + "psc_text": "si vera circa eum contigissent quae in ea actione narrantur, facile refellit; sicuti et aliam conjecturam depromptam ex verbis Evagrii scholastici, qui scribens in Ephesina synodo Domnum depositum fuisse, de eo quid postea factum fuerit invenire non potuit, et gesta Chalcedonensia recensens, de Domno prorsus silet. Sed utriusque scriptoris silentium, vel ipsius Evagrii ignorantia, quid probant pro Quesnelliano nelliano systemate? Ambo isti scriptores usi sunt codicibus in quibus actio de Domno non exstabat, sicuti (ait Baluzius) non exstat etiam nunc in codice quem appellamus Parisiensem. Neque tamen ideo falsa est. Nam quemadmodum si nondum ars typographica inventa esset, et aliquis codice illo utens actionem illam praetermitteret, nihil adversus codicum auctoritatem praejudicare videretur, in quibus illa invenitur; sic Liberati aut Evagrii diaconorum silentium praejudicare non potest adversus eos codices quos constat eorum aetate habuisse illam praedictam actionem. 12. Sed hoc et similia argumenta ea eruditione maxima qua pollebat prorsus solvit et", + "candidate_score": 0.653838, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_857", + "psc_text": "tamen ad fidei causam non pertinebant, sed ad negotia privata, idcirco multi episcopi, exarato fidei decreto, iter arripientes, ad proprias remearunt sedes. Id colligit ex Vita S. Euthymii abbatis, et ex Pelagii epistola ad episcopos Istriae. Legitur enim in Euthymii Vita Stephanum Famniae et Joannem Sarracenorum episcopos, qui Chalcedonensi aderant synodo, fidei decreto edito, celerrime abscedentes, illud Euthymio detulisse, putantes jam absolutam synodum. Unde postea eorum nomina nusquam comparent in actionibus quae post sextam sequuntur. Sed apertius id docet pontifex Pelagius. Plerique Graeci antiquiores codices continere synodum nonnisi in 6 actionibus, subjunctis canonibus, demonstrantur, ut omnino caetera quae privato studio fuerant mota non habeant. Et paulo supra: Vigilanti ergo cura respicite quia sexta illius actione sanctae fidei professio consummatur, moxque in septima ad instructionem jam fidelium regula canonum figitur, ulterioribus vero actionibus nihil de causa fidei, sed sola negotia privata versantur. Decessori suo, vel potius sibi ipsi, si qua 497", + "candidate_score": 0.653599, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_30_32", + "bdc_text": "ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_1037", + "psc_text": "defendendo, et synodalem auctoritatem violando. Et quidem nec inutilis, nec optato effectu vacua fuit S. pontificis deprecatio, nam sequenti anno 456, tertio idus Februarii, debitas gratias eidem imperatori Marciano rependit, quod Carosum illiusque socium Dorotheum, qui haeretica pravitate in multorum perniciem damnatos tuebantur errores, ex antiquis eorum monasteriis expulerit, jubendo apud eos degere, quibus nocere non possent, quod ut spero multis remedio erit, quos a perversis doctoribus liberastis. At Carosum tandem sincera fidei confessione haereseos virus ejecisse, credidit S. P. e relatione a Juliano Coense accepta. 534 Sed eum adhuc ecclesiastica fuisse communione privatum, ob quasdam cum Anatolio discordias, eadem in epistola nobis indicatum est. Quarum quidem discordiarum originem aut inquirere aut referre ad nostrum haud arbitror pertinere institutum, cum ad exitum perducere dumtaxat intendamus, eas in D. Leonis Opera Exercitationes, quae ad Eutychianam haeresim et historiam pertinere cognovimus. 7. Maximam quidem ergo injuriam subirem, si qui, ad praesentem hanc", + "candidate_score": 0.653473, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_29_31", + "bdc_text": "RGG II 1822 ; ders. , in : NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_841", + "psc_text": "Rom. Ecclesiae diacono esse relectas et emendatas, clarum est actionem de qua agimus inventam ab eo non fuisse. » 8. Has ergo similesque conjecturas quinto sextoque suae dissertationis paragraphis, eo quo solet studio, Quesnellus exaggeravit, sed incassum quidem. Nam ut animadvertit idem Stephanus Baluzius, neque tempus factae a Rustico editionis assecutus est, et aliunde inconstantiae vitio vehementer loborans Paschasius Quesnellus inficiatus est quae cum in notis ad 24 epistolam S. Leonis tum in Theodoreti causa eum oportuit affirmare. Quod ad tempus autem editionis attinet, notat Baluzius Rusticum Constantinopolim venisse anno Domini 547, cum Romano pontifice patruo suo, a quo postea defecit sub initium anni 549, gradusque sui honore et ministerio dejectus est anno sequenti. Ante vero dejectionem aggressus est emendationem gestorum synodi Chalcedonensis, X kal. Martias anno 519, et eam absolvit anno sequenti III kal. Aprilis annum integrum et aliquanto plus huic operi incumbens. Dubium autem est, an istud effecerit", + "candidate_score": 0.653329, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_843", + "psc_text": "non loqui de codice Acaemetensium Constantinopolitanorum, sed eorum qui erant sub episcopo Chalcedonensi, quorum archimandrita Joannes subscripsit libello monachorum ad Mennam patriarcham totamque synodum dato in collatione quinta synodi Constantinopolitanae sub Menna. De cujus rei veritate ne quispiam dubitare posset, nos libenter locum a Baluzio laudatum 494 consulere deliberavimus, et archimandritae Joannis nomen scriptum offendimus, quemadmodum in nota ad calcem apposita subjicimus. 9. Restat ergo difficultas an Rusticus diaconus praeter primam illam Chalcedonensem actionem reliquas emendaverit. Quesnelli argumenta sunt quia nullibi in gestis mentio occurrat emendationis a Rustico factae praeterquam in prima actione. Postea addit nolle se ista pro certis accipi. Recte, scribit Baluzius. Nam ipse supra, nimirum ad epistolam 24 S. Leonis, quae scripta est ad Flavianum episcopum Constantinopolitanum, quaeque relecta est in actione secunda concilii Chalcedonensis, agnoscere videtur hanc quoque actionem a Rustico diacono emendatam fuisse; et in dissertatione de causa Theodoreti, agnoscit itidem eum ad codices monasterii", + "candidate_score": 0.652896, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_303", + "psc_text": "facultatem Juvenali et Thalassio archiepiscopis factam fuisse perspicuum est. Alias et quicumque qui in ea synodo locum habuisset, quique Dioscori studiis et partibus suo consensu adhaesisset, praesidis auctoritatem sibi potuisset assumere, hancque illi adjudicare ob illa verba et omnis talis fervens amator . . . . . consentanei erunt tuae sanctitati; quod quidem Christianus Lupus nec dat, nec dare potuit. Restat difficultas an Theodosius eodem tenore scripserit vel ad Juvenalem, vel ad S. Leonem papam. Subnotatio a Lupo pro Juvenale adducta nutat. Nam Labbeus legendum credidit, eodem tempore. Quamvis Stephanus Baluzius priorem retinendam esse lectionem judicaverit, ut in libris calamo exaratis. Addit: Romani reposuerunt: Eodem tenore scriptum est etiam Juvenali, etc. Editio Regia: Eodem tempore scriptum est etiam. Concludit itaque idem Baluzius: Nemo non videt erratum esse typographi, neque video cur retentum sit a Labbeo. In hac itaque mss. codd. et editorum varietate, quid certi inferre possimus non video. Idcirco", + "candidate_score": 0.652438, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_511", + "psc_text": "prorsus respectu ad Sardicensium PP. sanctiones. Quare ibidem hoc aliud tamquam suae supremae auctoritatis argumentum adducit: Sed nec illa praeterimus, quod apostolica sedes frequenter, ut dictum est, more majorum etiam sine ulla synodo praecedente, et absolvendi quos synodus inique damnaverat, et damnandi, nulla existente synodo, quos oportuit, habuerit facultatem. Deinde sequentia subjicit exempla, quae mire suffragantur quaestioni de qua in praesentiarum agimus: Athanasii Alexandrini videlicet, 424 ab Orientalium synodis damnati, sed ab apostolica sede absoluti; Joannis Constantinopolitani, quem catholicorum praesulum synodus damnaverat, et sedes apostolica etiam sola, quia non consensit, absolvit; itemque sanctae memoriae Flaviani, pontificum Graecorum congregatione damnati, quem pari tenore, quoniam sola sedes apostolica non consensit, absolvit . . . . . . . . . et impiam synodum (intellige latrocinalem Ephesinam) non consentiendo submovit, ac pro veritate ut synodus Chalcedonensis fieret sola decrevit. Nullum porro in his adducendis exemplis Gelasium ad Sardicensium canones respectum habuisse, manifestum est.", + "candidate_score": 0.652425, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_842", + "psc_text": "defecit sub initium anni 549, gradusque sui honore et ministerio dejectus est anno sequenti. Ante vero dejectionem aggressus est emendationem gestorum synodi Chalcedonensis, X kal. Martias anno 519, et eam absolvit anno sequenti III kal. Aprilis annum integrum et aliquanto plus huic operi incumbens. Dubium autem est, an istud effecerit Constantinopoli, an vero apud Chalcedonem. Ut pro Chalcedone sentiam, faciunt mendosissimae notae appositae in fine primae actionis, ex quibus deprehendisse videor antiquam veramque lectionem, quemadmodum illic dico. Huic tamen conjecturae (subjicit) obstare videtur mentio codicis Acaemetensium, quod omnes sciunt situm fuisse apud Constantinopolim. Verum istud est explicandum, ut dicamus Rusticum non loqui de codice Acaemetensium Constantinopolitanorum, sed eorum qui erant sub episcopo Chalcedonensi, quorum archimandrita Joannes subscripsit libello monachorum ad Mennam patriarcham totamque synodum dato in collatione quinta synodi Constantinopolitanae sub Menna. De cujus rei veritate ne quispiam dubitare posset, nos libenter locum a Baluzio laudatum 494 consulere deliberavimus, et", + "candidate_score": 0.651951, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_544", + "psc_text": "S. Leo varias epistolas scripsit ad Orientales. Sanctus Flavianus martyrio occubuit, et in hujus locum Anatolius suffectus est. R. P. non consentit in istius ordinationem, quoadusque solemnem fidei professionem juxta formam a se praescriptam non emittat. Ad hanc excipiendam quatuor e suo latere mittit legatos, qui Constantinopolim proficiscerentur. 1. Cum primum magnus Leo, ex Hilaro diacono, apostolicae sedis legato Romam revertente, notitiam habuit omnium rerum quae in Ephesino latrocinio contigerunt: quamvis gravi animi sui moestitia et dolore urgeretur ob catholicae fidei dogma collapsum et universalem omnium Orientis Ecclesiarum subversionem, tamen non se abstinuit a judicio ferendo; sed, absque ulla haesitatione, intrepidus ea usus est vigilantia et oeconomiae regulis quae maxime supremum ipsius totius Ecclesiae pastorale munus decebant, atque sua auctoritate et beneficio tot tantisque malis Chrysaphii artibus, Eutychetis blasphemiis et Dioscori impietate exortis, statim occurrere voluit; ut protinus eisdem mederetur, eademque penitus abolerentur. Primo itaque omnia praecedentia illius depraedatoriae synodi", + "candidate_score": 0.651853, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_857", + "psc_text": "tamen ad fidei causam non pertinebant, sed ad negotia privata, idcirco multi episcopi, exarato fidei decreto, iter arripientes, ad proprias remearunt sedes. Id colligit ex Vita S. Euthymii abbatis, et ex Pelagii epistola ad episcopos Istriae. Legitur enim in Euthymii Vita Stephanum Famniae et Joannem Sarracenorum episcopos, qui Chalcedonensi aderant synodo, fidei decreto edito, celerrime abscedentes, illud Euthymio detulisse, putantes jam absolutam synodum. Unde postea eorum nomina nusquam comparent in actionibus quae post sextam sequuntur. Sed apertius id docet pontifex Pelagius. Plerique Graeci antiquiores codices continere synodum nonnisi in 6 actionibus, subjunctis canonibus, demonstrantur, ut omnino caetera quae privato studio fuerant mota non habeant. Et paulo supra: Vigilanti ergo cura respicite quia sexta illius actione sanctae fidei professio consummatur, moxque in septima ad instructionem jam fidelium regula canonum figitur, ulterioribus vero actionibus nihil de causa fidei, sed sola negotia privata versantur. Decessori suo, vel potius sibi ipsi, si qua 497", + "candidate_score": 0.651601, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48_50", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_107", + "psc_text": "synodi Flaviani Acta relecta sunt; infra enim ostendemus ex hujus conventus Actis, jam tunc indictum fuisse Ephesinum concilium. » At aedificium supra mendacium struere, idem esse ac fallere, et temerariam fabulam pro vera historia vendere, quis non intelligit? Consuetudinem Orientalium fuisse affirmat, non ad unum ex episcopis appellare, sed ad eos omnes qui judicii a quo provocabatur participes non fuerant. At quaenam exempla commentitiae hujus consuetudinis habet Quesnellus? Et ut Africanos nos praetermittamus, quos Quesnellus et Petrus de Marca optime noverunt ad apostolicam sedem, sine ulla prorsus contentione provocasse, quid dicet de Athanasio, de Joanne Chrysostomo quid, qui ad sedem apostolicam, et sub Julio papa, et sub Innocentio, Leonis praedecessoribus, provocarunt. Horum causas agendive rationes hic expendere nos supervacaneum ducimus. Cum Quesnellus, ad fidem sibi vindicandam, nec adduxerit, nec adducere potuerit, unum dumtaxat ex Orientalibus exemplum, qui ad eos omnes provocaverint qui judicii a quo provocaverant non fuerant participes. 6.", + "candidate_score": 0.65111, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_54_56", + "bdc_text": "Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_114", + "psc_text": "addidit: Quonam igitur piissimus imperator . . . praecipue quia universalem praecepit fieri synodum, et necesse est majores causas in illud reservare concilium. Secundo, hoc non obstante, ad examen chartarum deventum est. Atque lecto supplici Eutychis libello, in quo affirmabat: Gesta enim, quae sunt composita a reverendissimo Flaviano adversum me legi hesterno die, et reperi contraria his quae acta sunt contineri in chartis. Tertio, Constantinus, haereticorum morem secutus, Scripturas solas admittere palam fassus est, sed non Patrum doctrinam et scripta, sequentem subjiciendo rationem: Quoniam diversis modis locuti sunt Patres, et omnia suscipio; in regula autem fidei non suscipio. Cognoscens autem murmur excitatum, commotionemque factam esse inter episcopos caeterosque qui coetui aderant, propter ejusmodi temerarium et blasphemum assertum eum poenitere coepit, quia forte in suam mentem revocaverat PP. scripta contra Arianam, Nestorianam haeresim in Nicaena et Ephesina synodis, tamquam fidei regulam suscepta fuisse. Idcirco prave dicta corrigere cupiens, jussit illa verba", + "candidate_score": 0.649143, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_858", + "psc_text": "fuerant mota non habeant. Et paulo supra: Vigilanti ergo cura respicite quia sexta illius actione sanctae fidei professio consummatur, moxque in septima ad instructionem jam fidelium regula canonum figitur, ulterioribus vero actionibus nihil de causa fidei, sed sola negotia privata versantur. Decessori suo, vel potius sibi ipsi, si qua 497 fides Paulo diacono, censentanea scribit S. Gregorius in epistola ad Secundinum: S. Chalcedonensis synodus usque ad definitionem fidei et prolationem canonum de generalibus causis locuta est. Nam post prolationem canonum specialia episcoporum certamina sopire curavit. Quid igitur mirum si plerique codices Graeci, et quidem antiquiores, non habuerunt olim actiones quae sequuntur post sextam? Quare factum ut postmodum ea addiderint, et in gesta intulerint diversis modis, temporum ordine minime servato, illam vel aliam inserentes, aut omittentes, prout quisque affectu ducebatur. Concludit Baluzius: Vetus collector omisit actionem de Domno, sed eam habuit vetus exemplar, ex quo descriptus est codex Juliae Patriciae. 13.", + "candidate_score": 0.647912, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16_18", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_660", + "psc_text": "Cujus rei dumtaxat nos hic mentionem facimus, ut quilibet intelligat quanta ratione S. Leo papa ad securiora pacatioraque tempora generalem synodum differri exoptaverit. Igitur his praetermissis, antequam brevem Chalcedonensium gestorum narrationem instituamus, de nonnullis S. Leonis gestis atque de duabus synodis Galliarum et altera Mediolanensium, verba facere properamus. 3. Et primo quidem nobis occurrit brevissima S. pontificis epistola ad Ravennium Arelatensem, quam doctissimus Sirmondus publici juris fecit, et deinde Paschasius Quesnellus in suam novam transtulit editionem. Agit in ea S. pontifex de Paschate sequenti anno 453 die decima kalendarum Aprilis celebrando. Ad Romanum enim pontificem pertinuisse indicare illius diei celebritatem epistolae synopsis manifestat. Ut nimirum, quorum in fide una est (ait) confessio, sit etiam in hac festivitate una devotio. Duas praeterea circa ea tempora Galliarum episcopi litteras ad nostrum sanctum pontificem scripserunt, in quibus ita obsequentes et studiosos erga apostolicam sedem se exhibent, ut ab hujus decretis et a catholica", + "candidate_score": 0.647223, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_54_56", + "bdc_text": "Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_132", + "psc_text": "communis sit et generalis, judicandam esse a synodis universae Ecclesiae praecipue vero a Romana, quae omnium prima est; tum depositionem haeretici, quae sequitur ex decisione fidei, definitivo decreto judicandam esse ab omnibus, si nova sit haeresis, neque hactenus damnata fuerit ab Ecclesia. Ex qua autem lege, divina, ecclesiastica aut imperiali hanc hauriat regulam, ne ex suspecta aliqua officina eam prodiisse saltem suspicemur, prorsus ignoratur, atque hocce arcanum auctor non indicavit. Nos quidem si ad Romanorum pontificum agendi rationem attendamus, quin etiam ab ejusdem auctoris dictis, Petri videlicet de Marca, abscedamus, Nestorium ejusque haeresim jure proscriptam fuisse, et haereseos auctorem episcopatu privatum etiam antequam synodus generalis cogeretur, persuasi sumus. Potissimum cum habeamus tantummodo Cyrillo commissum fuisse munus ut pontificiam sententiam exsecutioni fideliter demandaret eamque Ephesinae synodo proponeret, decem dierum induciis Nestorio reservatis, in quibus deliberaret an a pravo suo dogmate vellet abscedere, illudque ejurare. Assertum explicatione non indiget, cum ipse Petrus", + "candidate_score": 0.646748, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_53_55", + "bdc_text": "Hoc factum est . Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_855", + "psc_text": "si vera circa eum contigissent quae in ea actione narrantur, facile refellit; sicuti et aliam conjecturam depromptam ex verbis Evagrii scholastici, qui scribens in Ephesina synodo Domnum depositum fuisse, de eo quid postea factum fuerit invenire non potuit, et gesta Chalcedonensia recensens, de Domno prorsus silet. Sed utriusque scriptoris silentium, vel ipsius Evagrii ignorantia, quid probant pro Quesnelliano nelliano systemate? Ambo isti scriptores usi sunt codicibus in quibus actio de Domno non exstabat, sicuti (ait Baluzius) non exstat etiam nunc in codice quem appellamus Parisiensem. Neque tamen ideo falsa est. Nam quemadmodum si nondum ars typographica inventa esset, et aliquis codice illo utens actionem illam praetermitteret, nihil adversus codicum auctoritatem praejudicare videretur, in quibus illa invenitur; sic Liberati aut Evagrii diaconorum silentium praejudicare non potest adversus eos codices quos constat eorum aetate habuisse illam praedictam actionem. 12. Sed hoc et similia argumenta ea eruditione maxima qua pollebat prorsus solvit et", + "candidate_score": 0.646033, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_54_56", + "bdc_text": "Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_848", + "psc_text": "quod Quesnellus Rustici fidem in falsitatis suspicionem vocaverit. Quando videlicet eidem plurimum Ecclesia universa debet, ob praeclaram operam impensam in Chalcedonensium Actorum Latinam interpretationem. Injuria enim suspicatur hanc actionem Rusticum confinxisse, ut ostenderet Domnum non esse damnatum post mortem. Sic enim falso persuasum erat quibusdam aevo Rustici, ut statim alia 495 argumenta Quesnelli refellere aggrediens idem Baluzius explicavit. Quorum argumentorum unum illud est, quod ex imperatore Justiniano et episcopis quintae synodi in superioribus etiam ex Baronio adduximus. Sed ejusmodi argumentum nutare prorsusque corruere, ex erroribus historicis qui passim in imperatoris Justiniani Constitutionibus, et ex aliis rebus minime veris quae quintae synodi actis inserta sunt, Baluzius asseverat. Quae quidem omnia dum Quesnellum ipsum latere haud debuissent, noluit Baluzius otio abuti ad illa probanda, praesertim cum nihil de morte aut Domni damnatione in gestis concilii Chalcedonensis occurrat, quod diligenter inquirendum esset a quocumque qui Justiniani et synodi quintae testimoniis insistere voluisset. 10.", + "candidate_score": 0.645836, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_843", + "psc_text": "non loqui de codice Acaemetensium Constantinopolitanorum, sed eorum qui erant sub episcopo Chalcedonensi, quorum archimandrita Joannes subscripsit libello monachorum ad Mennam patriarcham totamque synodum dato in collatione quinta synodi Constantinopolitanae sub Menna. De cujus rei veritate ne quispiam dubitare posset, nos libenter locum a Baluzio laudatum 494 consulere deliberavimus, et archimandritae Joannis nomen scriptum offendimus, quemadmodum in nota ad calcem apposita subjicimus. 9. Restat ergo difficultas an Rusticus diaconus praeter primam illam Chalcedonensem actionem reliquas emendaverit. Quesnelli argumenta sunt quia nullibi in gestis mentio occurrat emendationis a Rustico factae praeterquam in prima actione. Postea addit nolle se ista pro certis accipi. Recte, scribit Baluzius. Nam ipse supra, nimirum ad epistolam 24 S. Leonis, quae scripta est ad Flavianum episcopum Constantinopolitanum, quaeque relecta est in actione secunda concilii Chalcedonensis, agnoscere videtur hanc quoque actionem a Rustico diacono emendatam fuisse; et in dissertatione de causa Theodoreti, agnoscit itidem eum ad codices monasterii", + "candidate_score": 0.645793, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_842", + "psc_text": "defecit sub initium anni 549, gradusque sui honore et ministerio dejectus est anno sequenti. Ante vero dejectionem aggressus est emendationem gestorum synodi Chalcedonensis, X kal. Martias anno 519, et eam absolvit anno sequenti III kal. Aprilis annum integrum et aliquanto plus huic operi incumbens. Dubium autem est, an istud effecerit Constantinopoli, an vero apud Chalcedonem. Ut pro Chalcedone sentiam, faciunt mendosissimae notae appositae in fine primae actionis, ex quibus deprehendisse videor antiquam veramque lectionem, quemadmodum illic dico. Huic tamen conjecturae (subjicit) obstare videtur mentio codicis Acaemetensium, quod omnes sciunt situm fuisse apud Constantinopolim. Verum istud est explicandum, ut dicamus Rusticum non loqui de codice Acaemetensium Constantinopolitanorum, sed eorum qui erant sub episcopo Chalcedonensi, quorum archimandrita Joannes subscripsit libello monachorum ad Mennam patriarcham totamque synodum dato in collatione quinta synodi Constantinopolitanae sub Menna. De cujus rei veritate ne quispiam dubitare posset, nos libenter locum a Baluzio laudatum 494 consulere deliberavimus, et", + "candidate_score": 0.645135, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14_16", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_990", + "psc_text": "epistolam, quam per Basilium diaconum miserat, et aliunde cum synodalia gesta propter linguae diversitatem parum clara reperiisset, ideo eidem injunxit: Ut in unum codicem universa facias congregari, in Latinum scilicet sermonem absolutissima interpretatione translata; ut in nulla parte actionum dubitare possimus, neque ullo modo esse possit ambiguum, quod ad plenam intelligentiam te fuerit studente perductum. 6. Quesnellus, in altero tomo Operum S. Leonis, scite annotavit ab hoc munere, Juliano episcopo Coensi tum imposito, nuntiorum pontificiorum originem et consuetudinem derivari, quod aliqui forte ultro concedere non repugnabunt. Sed cum addat hos, non male viros eruditos secutus, se comparare cum patriarcharum Orientalium apocrisiariis, inter utrosque tamen variis discriminibus servatis, omnino ei assentiri non possumus. 1º (Ait), apocrisiarios ad comitatum imperatoris Orientalis a patriarchis fuisse destinatos, cum Byzantium imperii sedes translata fuit, vicarios autem paulo post, vel paulo ante Chalcedonensem synodum fuisse institutos; 2º apocrisiarios patriarcharum non pro causa fidei, sed pro specialibus", + "candidate_score": 0.644015, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16_18", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_544", + "psc_text": "S. Leo varias epistolas scripsit ad Orientales. Sanctus Flavianus martyrio occubuit, et in hujus locum Anatolius suffectus est. R. P. non consentit in istius ordinationem, quoadusque solemnem fidei professionem juxta formam a se praescriptam non emittat. Ad hanc excipiendam quatuor e suo latere mittit legatos, qui Constantinopolim proficiscerentur. 1. Cum primum magnus Leo, ex Hilaro diacono, apostolicae sedis legato Romam revertente, notitiam habuit omnium rerum quae in Ephesino latrocinio contigerunt: quamvis gravi animi sui moestitia et dolore urgeretur ob catholicae fidei dogma collapsum et universalem omnium Orientis Ecclesiarum subversionem, tamen non se abstinuit a judicio ferendo; sed, absque ulla haesitatione, intrepidus ea usus est vigilantia et oeconomiae regulis quae maxime supremum ipsius totius Ecclesiae pastorale munus decebant, atque sua auctoritate et beneficio tot tantisque malis Chrysaphii artibus, Eutychetis blasphemiis et Dioscori impietate exortis, statim occurrere voluit; ut protinus eisdem mederetur, eademque penitus abolerentur. Primo itaque omnia praecedentia illius depraedatoriae synodi", + "candidate_score": 0.643602, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_303", + "psc_text": "facultatem Juvenali et Thalassio archiepiscopis factam fuisse perspicuum est. Alias et quicumque qui in ea synodo locum habuisset, quique Dioscori studiis et partibus suo consensu adhaesisset, praesidis auctoritatem sibi potuisset assumere, hancque illi adjudicare ob illa verba et omnis talis fervens amator . . . . . consentanei erunt tuae sanctitati; quod quidem Christianus Lupus nec dat, nec dare potuit. Restat difficultas an Theodosius eodem tenore scripserit vel ad Juvenalem, vel ad S. Leonem papam. Subnotatio a Lupo pro Juvenale adducta nutat. Nam Labbeus legendum credidit, eodem tempore. Quamvis Stephanus Baluzius priorem retinendam esse lectionem judicaverit, ut in libris calamo exaratis. Addit: Romani reposuerunt: Eodem tenore scriptum est etiam Juvenali, etc. Editio Regia: Eodem tempore scriptum est etiam. Concludit itaque idem Baluzius: Nemo non videt erratum esse typographi, neque video cur retentum sit a Labbeo. In hac itaque mss. codd. et editorum varietate, quid certi inferre possimus non video. Idcirco", + "candidate_score": 0.642966, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_860", + "psc_text": "invenit; quamvis Balsamon in scholiis ad canonem 29 Chalcedonensem testetur eam positam esse in fine gestorum, in codice quo utebatur. De qua re nos luculentius verba fecimus in dissertatione pontificiae conciliorum Academiae anno 1746, quam ipsi jam in praecedenti capite descripsimus. Propterea nihil de ea in praesens disserentes, sermonem convertimus ad Evagrii silentium, qui fuit civis et advocatus Antiochenus, ut diserte probat cl. Henricus Valesius. Difficile profecto videtur existimare illum ignorasse quid de Domno factum sit, si is revera superfuit suae depositioni, et si sumptus ei in Chalcedonensi synodo decreti sunt ex facultatibus Ecclesiae Antiochenae ad vitam sustentandam. Magnam ingerere difficultatem fatetur Baluzius, sed nullo modo Quesnelli opinionem juvare affirmat. Nam Evagrii verba confirmata videntur ex auctore qui Euthymii vitam descripsit, dicendo Euthymium ei praenuntiasse infelicem vitam in episcopatu, et depositionem deinde malorum hominum et praestigiatorum studio artibusque subeundam, ita ut poenitentia ductus, quod salutaribus abbatis monitis non obtemperasset, ad", + "candidate_score": 0.641604, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_53_55", + "bdc_text": "Hoc factum est . Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_114", + "psc_text": "addidit: Quonam igitur piissimus imperator . . . praecipue quia universalem praecepit fieri synodum, et necesse est majores causas in illud reservare concilium. Secundo, hoc non obstante, ad examen chartarum deventum est. Atque lecto supplici Eutychis libello, in quo affirmabat: Gesta enim, quae sunt composita a reverendissimo Flaviano adversum me legi hesterno die, et reperi contraria his quae acta sunt contineri in chartis. Tertio, Constantinus, haereticorum morem secutus, Scripturas solas admittere palam fassus est, sed non Patrum doctrinam et scripta, sequentem subjiciendo rationem: Quoniam diversis modis locuti sunt Patres, et omnia suscipio; in regula autem fidei non suscipio. Cognoscens autem murmur excitatum, commotionemque factam esse inter episcopos caeterosque qui coetui aderant, propter ejusmodi temerarium et blasphemum assertum eum poenitere coepit, quia forte in suam mentem revocaverat PP. scripta contra Arianam, Nestorianam haeresim in Nicaena et Ephesina synodis, tamquam fidei regulam suscepta fuisse. Idcirco prave dicta corrigere cupiens, jussit illa verba", + "candidate_score": 0.640588, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_856", + "psc_text": "codice illo utens actionem illam praetermitteret, nihil adversus codicum auctoritatem praejudicare videretur, in quibus illa invenitur; sic Liberati aut Evagrii diaconorum silentium praejudicare non potest adversus eos codices quos constat eorum aetate habuisse illam praedictam actionem. 12. Sed hoc et similia argumenta ea eruditione maxima qua pollebat prorsus solvit et explicat Baluzius, perspicue demonstrando unde tanta codicum Graecorum diversitas orta sit. Cujus quidem verba subjicere necessarium ducimus, ut penitus quamcumque suppositionis suspicionem aboleamus. Observat igitur vir doctus concilii Chalcedonensis finem esse revera in sexta actione; ita ut ea quoque complectatur canones. Actiones vero quae sequuntur, quamvis in concilio actitatae, quia tamen ad fidei causam non pertinebant, sed ad negotia privata, idcirco multi episcopi, exarato fidei decreto, iter arripientes, ad proprias remearunt sedes. Id colligit ex Vita S. Euthymii abbatis, et ex Pelagii epistola ad episcopos Istriae. Legitur enim in Euthymii Vita Stephanum Famniae et Joannem Sarracenorum episcopos, qui Chalcedonensi aderant", + "candidate_score": 0.640363, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_843", + "psc_text": "non loqui de codice Acaemetensium Constantinopolitanorum, sed eorum qui erant sub episcopo Chalcedonensi, quorum archimandrita Joannes subscripsit libello monachorum ad Mennam patriarcham totamque synodum dato in collatione quinta synodi Constantinopolitanae sub Menna. De cujus rei veritate ne quispiam dubitare posset, nos libenter locum a Baluzio laudatum 494 consulere deliberavimus, et archimandritae Joannis nomen scriptum offendimus, quemadmodum in nota ad calcem apposita subjicimus. 9. Restat ergo difficultas an Rusticus diaconus praeter primam illam Chalcedonensem actionem reliquas emendaverit. Quesnelli argumenta sunt quia nullibi in gestis mentio occurrat emendationis a Rustico factae praeterquam in prima actione. Postea addit nolle se ista pro certis accipi. Recte, scribit Baluzius. Nam ipse supra, nimirum ad epistolam 24 S. Leonis, quae scripta est ad Flavianum episcopum Constantinopolitanum, quaeque relecta est in actione secunda concilii Chalcedonensis, agnoscere videtur hanc quoque actionem a Rustico diacono emendatam fuisse; et in dissertatione de causa Theodoreti, agnoscit itidem eum ad codices monasterii", + "candidate_score": 0.640136, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_856", + "psc_text": "codice illo utens actionem illam praetermitteret, nihil adversus codicum auctoritatem praejudicare videretur, in quibus illa invenitur; sic Liberati aut Evagrii diaconorum silentium praejudicare non potest adversus eos codices quos constat eorum aetate habuisse illam praedictam actionem. 12. Sed hoc et similia argumenta ea eruditione maxima qua pollebat prorsus solvit et explicat Baluzius, perspicue demonstrando unde tanta codicum Graecorum diversitas orta sit. Cujus quidem verba subjicere necessarium ducimus, ut penitus quamcumque suppositionis suspicionem aboleamus. Observat igitur vir doctus concilii Chalcedonensis finem esse revera in sexta actione; ita ut ea quoque complectatur canones. Actiones vero quae sequuntur, quamvis in concilio actitatae, quia tamen ad fidei causam non pertinebant, sed ad negotia privata, idcirco multi episcopi, exarato fidei decreto, iter arripientes, ad proprias remearunt sedes. Id colligit ex Vita S. Euthymii abbatis, et ex Pelagii epistola ad episcopos Istriae. Legitur enim in Euthymii Vita Stephanum Famniae et Joannem Sarracenorum episcopos, qui Chalcedonensi aderant", + "candidate_score": 0.639804, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60_62", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) . Am Ende des Dokuments ist vermerkt :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_833", + "psc_text": "in Vaticanis scriniis affirmat idem Casanata scribens: Duo alii codices Vaticani, numero 5405 et 4166, 492 recentissimi sunt, nec quidquam continent observatione dignum. Nec vero Quesnellum alii codices quibus praecedentes editores usi sunt debuissent latere, Corbeiensem nimirum, Divionensem, qui, quamvis inter se non concordent in actionum ordine, tamen in illis actio Domni non desideratur, ut dumtaxat unius chartacei codicis, nullam antiquitatem praeseferentis, auctoritati insisteret. Nam in cod. Bohieriano actio haec ponitur initio actionis septimae, ut diximus. In editione vero Crabbi subjungitur eidem actioni septimae, hac praefixa ad lectorem praemonitione: Quae inventa est in codice Patrum Juliae membranaceo, transcripta ex codice vetusto chartaceo, et dicitur fuisse Proculi et Albini Germanorum scholasticorum. Verumtamen ordinis diversitas nullum fundamentum suppeditat ut hanc tamquam supposititiam rejiciamus. Etenim Crabbus in sua editione decimae illius concilii actioni haec verba subjecit: Constantinopoli VI kal. Aprilis, indictione 13 feria sexta, referenda sunt ad Rusticum S. R. E. diaconum, quae", + "candidate_score": 0.638092, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_53_55", + "bdc_text": "Hoc factum est . Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_132", + "psc_text": "communis sit et generalis, judicandam esse a synodis universae Ecclesiae praecipue vero a Romana, quae omnium prima est; tum depositionem haeretici, quae sequitur ex decisione fidei, definitivo decreto judicandam esse ab omnibus, si nova sit haeresis, neque hactenus damnata fuerit ab Ecclesia. Ex qua autem lege, divina, ecclesiastica aut imperiali hanc hauriat regulam, ne ex suspecta aliqua officina eam prodiisse saltem suspicemur, prorsus ignoratur, atque hocce arcanum auctor non indicavit. Nos quidem si ad Romanorum pontificum agendi rationem attendamus, quin etiam ab ejusdem auctoris dictis, Petri videlicet de Marca, abscedamus, Nestorium ejusque haeresim jure proscriptam fuisse, et haereseos auctorem episcopatu privatum etiam antequam synodus generalis cogeretur, persuasi sumus. Potissimum cum habeamus tantummodo Cyrillo commissum fuisse munus ut pontificiam sententiam exsecutioni fideliter demandaret eamque Ephesinae synodo proponeret, decem dierum induciis Nestorio reservatis, in quibus deliberaret an a pravo suo dogmate vellet abscedere, illudque ejurare. Assertum explicatione non indiget, cum ipse Petrus", + "candidate_score": 0.637627, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_71_73", + "bdc_text": "septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_835", + "psc_text": "Hierosolymorum et Maximi successoris Domni; in aliis vero postponi, et in nona actione reponi, vel in decima, ut modo exstat in Labbeana Conciliorum collectione; et credendum est tantorum discriminum causam notariorum arbitrio et oscitantiae esse adjudicandam. Ne autem vir doctus divinatione uti videretur, sapienter annotavit: quod episcopi cum ad synodos proficiscebantur, solebant notarios suos secum deducere, qui gesta synodalia notis exciperent; qua scilicet finita synodo, codicem Actorum singuli referrent in patriam. Hanc consuetudinem probat primo ex observationibus Henrici Valesii ad Evagrium. Verum nos illam magis confirmamus ex S. Leonis Magni epistolis, qui legatos missurus ad Ephesinam synodum secundam, Dulcitium notarium, cujus fidem satis perspectam habebat, suis legatis, Julio videlicet, Renato et Hilario sociavit, ut testatus est, cum in epistola 24 ad Flavianum, tum in altera 29 ad eamdem Ephesinam synodum. Sed Baluzius, hac observatione praetermissa, aliam retulit desumptam ex Chalcedonensi ipsa synodo, quam eruditis notis adornabat. In actione prima (ait)", + "candidate_score": 0.634874, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_660", + "psc_text": "Cujus rei dumtaxat nos hic mentionem facimus, ut quilibet intelligat quanta ratione S. Leo papa ad securiora pacatioraque tempora generalem synodum differri exoptaverit. Igitur his praetermissis, antequam brevem Chalcedonensium gestorum narrationem instituamus, de nonnullis S. Leonis gestis atque de duabus synodis Galliarum et altera Mediolanensium, verba facere properamus. 3. Et primo quidem nobis occurrit brevissima S. pontificis epistola ad Ravennium Arelatensem, quam doctissimus Sirmondus publici juris fecit, et deinde Paschasius Quesnellus in suam novam transtulit editionem. Agit in ea S. pontifex de Paschate sequenti anno 453 die decima kalendarum Aprilis celebrando. Ad Romanum enim pontificem pertinuisse indicare illius diei celebritatem epistolae synopsis manifestat. Ut nimirum, quorum in fide una est (ait) confessio, sit etiam in hac festivitate una devotio. Duas praeterea circa ea tempora Galliarum episcopi litteras ad nostrum sanctum pontificem scripserunt, in quibus ita obsequentes et studiosos erga apostolicam sedem se exhibent, ut ab hujus decretis et a catholica", + "candidate_score": 0.630467, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_1055", + "psc_text": "dilectionis tuae, quas frater et coepiscopus noster Nestorius (Beda habet Nectarius) pio adoptavit affectu. Oportebat enim ut ab Alexandrinae Ecclesiae praesule talia scripta ad sedem apostolicam mitterentur, quae ostenderent magisterio beatissimi Petri apostoli hoc ab initio per beatum Marcum ejus discipulum didicisse: Aegyptios, quod constat credidisse Romanos. Multis deinde eadem epistola suam doctrinam in epist. ad Flavianum contentam defendit adversus haereticorum calumnias; quam legi optat frequenti concione, ut Alexandrinos de sua doctrina faciat certiores. Atque tandem jubet ut allata Patrum testimonia cum sua epistola publice conferat, qua palam fieret eum Nestorium pariter et Eutychetem damnare. Specialem ergo curam Romanum pontificem de Alexandrina Ecclesia semper habuisse, variis argumentis in harum Exercitationum cursu ipsi jam observavimus, quae quidem tanto magis augebatur, quanto majores erant necessitates quibus premebatur, et R. pontificem prospicere oportebat. 538 CAPUT XII ET ULTIMUM. Summum tandem studium usque ad vitae exitum S. Leo adhibuit in firmandis Chalcedonensibus decretis, in", + "candidate_score": 0.627346, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_992", + "psc_text": "In hujus ergo vicarii institutione Orientalium patriarcharum morem aemulatus est Leo, in multis tamen ab eisdem se pro sua praerogativa discernens, et certis incrementis et accessionibus munus hoc complens et adornans. Quod penitus inspicere otiosum, opinor, non erit, neque ab hoc loco alienum. 7. Quesnelliana haec tamen doctrina, etsi quamdam veritatis speciem praeseferre videatur, in multis quidem vacillat; nec praesentem S. P. Leonis agendi rationem indicat, nec pontificia munera Juliano Coensi demandata explicata sunt quemadmodum oporteret. Vacillat imprimis, immo prorsus cadit quoad apostolicorum nuntiorum originem. Si enim apostolicae sedis vicarios cum apostolicis nuntiis confundamus, jam utrorumque originem altius esse repetendam ostendunt Romanorum pontificum epistolae, Damasi papae videlicet, Syricii, Innocentii primi, Zosimi, atque Coelestini. Quaestionem hanc de apostolicae sedis vicariis, horum antiqua institutione et potestate, magno eruditionis apparatu pertractavit cl. D. Franciscus Antonius de Simeonibus, et secutus Holstenii Rom. collectionem, 524 jam ante Damasum papam, hoc vicarii munere apud Illyricos functum", + "candidate_score": 0.615763, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58_60", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_845", + "psc_text": "Acaemetensium, quem lustrare coeperat Rusticus, primum quidem in Oriente emendatum a viris Rustico antiquioribus, qui attestationes in eo suas apposuerant, ad Occidentales postea deportatum, a pluribus descriptum esse, adeoque emendationes in marginibus appositas non esse unius Rustici, sed plurium diversorumque annotatorum, mera divinatio, ut pace ejus dixerim, quae ratione non constat. Cum expresse in reliquis actionibus notas offendamus quae indicant unicum et eumdem esse annotatorem et interpretem. Neque obstat actionem de qua agimus Graece desiderari. Multa enim sunt veterum Graecorum scripta, quae hodie Latine tantum exstant, neque ideo minus vera putantur, ut constat quamplurimis exemplis ab eodem clarissimo Stephano Baluzio adductis, quae ipse collegit ex concilii Ephesini gestis, et ex ipso Chalcedonensi, in quo et actio de Domno habita est. Denique actionem hanc versam esse ex Graeco testatur Rusticus, cujus etiam aevo superfuisse obscure saltem indicatum est. Molli brachio quoque tamquam de oscitantia Baluzius Quesnellum carpit, quod perperam interpretatus fuerit", + "candidate_score": 0.615649, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_70_72", + "bdc_text": "Valete. 24 . septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_267", + "psc_text": "certiorem reddidisse de acceptis synodalibus 373 gestis contra Eutychen Constantinopoli exaratis. Id testatur in epist. 32, quae scripta est duodecime kal. Julii. Rursus epistola 24, qua idibus Junii praecedentis haec synodalia Acta recepisse testatur. Tandem duodecimo kal. Junias, epist. 22, fatetur jam ad ipsius manus pervenisse Flaviani epistolas, quibus certior reddebatur de causa quam dolebat apud vos pravo errore commotam. Non enim plenius de hoc novo errore recenter exorto se instructum potuisset fateri, nisi synodalia gesta una cum litteris accepisset. Quapropter maxime laudari debet S. P. studium, qui in rerum gravissimarum causis pluries de eodem negotio expressam facit mentionem. Ut videlicet si quandoque suarum epistolarum latores vel infirmitatibus detinerentur, vel, inopinato aliquo casu essent praepediti, aggressum iter interrumpere cogerentur, illi saltem ad quos scripta dirigebat, aliis et aliis epistolis, perlatoribus et nuntiis fierent certiores de rebus quae per litterarum commercium tum tractabantur. Si quae in hoc cap. tandem occurrunt quae", + "candidate_score": 0.615232, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_70_72", + "bdc_text": "Valete. 24 . septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_660", + "psc_text": "Cujus rei dumtaxat nos hic mentionem facimus, ut quilibet intelligat quanta ratione S. Leo papa ad securiora pacatioraque tempora generalem synodum differri exoptaverit. Igitur his praetermissis, antequam brevem Chalcedonensium gestorum narrationem instituamus, de nonnullis S. Leonis gestis atque de duabus synodis Galliarum et altera Mediolanensium, verba facere properamus. 3. Et primo quidem nobis occurrit brevissima S. pontificis epistola ad Ravennium Arelatensem, quam doctissimus Sirmondus publici juris fecit, et deinde Paschasius Quesnellus in suam novam transtulit editionem. Agit in ea S. pontifex de Paschate sequenti anno 453 die decima kalendarum Aprilis celebrando. Ad Romanum enim pontificem pertinuisse indicare illius diei celebritatem epistolae synopsis manifestat. Ut nimirum, quorum in fide una est (ait) confessio, sit etiam in hac festivitate una devotio. Duas praeterea circa ea tempora Galliarum episcopi litteras ad nostrum sanctum pontificem scripserunt, in quibus ita obsequentes et studiosos erga apostolicam sedem se exhibent, ut ab hujus decretis et a catholica", + "candidate_score": 0.615001, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58_60", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_909", + "psc_text": "in antiqua synopsi epistolae 39 ad Theodosium augustum, quam habent mss. Vaticana exemplaria atque Florentinus cod., et eam servaverunt veteres editores, Surius, Bibliothecae PP. et conciliorum collectores. Quamvis eam in adornandis S. Leonis Operibus Quesnellus expunxerit, aliamque omnino diversam sine auctoritate mss. in suam editionem induxerit, quemadmodum in notis observabimus. Ex hoc autem alterum sequitur, videlicet Paschasinum Leonis legatum, 507 pontificii decreti jampridem lati optime conscium, solemni declaratione in synodo facta, voluisse ut laudata Acta tamquam irrita et nulla proscriberentur; atque ut Eutychianae factioni omne effugium praeriperet, imperiali lege hanc sanctionem roborari quaesivisse, ut, videlicet, abolita praecedenti Theodosii publica lege, qua praeceperat atque constituerat nemini licere abjicere seu infringere ea synodalia Ephesina Acta, quorum Dioscorus fuerat auctor. Clare id indicant laudati Paschasini verba. Si ergo (ait) a beatissimo et apostolico Romanae urbis episcopo omnia ibi gesta vana sunt habita, claret quia et sanctissimus episcopus Antiochenae civitatis extra haec est, quem", + "candidate_score": 0.611026, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_41_43", + "bdc_text": "ders. , Die württembergischen Kirchendiener bis 1556 , in : Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer. noster .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_993", + "psc_text": "ostendunt Romanorum pontificum epistolae, Damasi papae videlicet, Syricii, Innocentii primi, Zosimi, atque Coelestini. Quaestionem hanc de apostolicae sedis vicariis, horum antiqua institutione et potestate, magno eruditionis apparatu pertractavit cl. D. Franciscus Antonius de Simeonibus, et secutus Holstenii Rom. collectionem, 524 jam ante Damasum papam, hoc vicarii munere apud Illyricos functum fuisse Acholium, deinde Anysium, probat ex epistola Innocentii papae primi ad Rufum. Sed eo tempore apocrisiarii nomen et officium a veteribus indicata fuisse, undenam Quesnellus deducit? Vacillat deinde praecedens doctrina, si vicarios apostolicos cum apocrisiariis conferamus. Quid enim significare habuit vox illa apocrisiarius apud mediae aetatis scriptores, nisi quemcumque legatum, seu ministrum missum a pontifice, vel ab episcopis, ut habetur in Constitut., novell. 123? Contra vero vicarii apostolici nomen et officium, cum alterius personae vices agere importet, quibus hoc munus a Romanis pontificibus erat demandatum, intererat, praeesse illarum regionum Ecclesiis, quae ab urbe Roma longe aberant, atque subito malis omnibus", + "candidate_score": 0.610011, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_59_61", + "bdc_text": "Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_909", + "psc_text": "in antiqua synopsi epistolae 39 ad Theodosium augustum, quam habent mss. Vaticana exemplaria atque Florentinus cod., et eam servaverunt veteres editores, Surius, Bibliothecae PP. et conciliorum collectores. Quamvis eam in adornandis S. Leonis Operibus Quesnellus expunxerit, aliamque omnino diversam sine auctoritate mss. in suam editionem induxerit, quemadmodum in notis observabimus. Ex hoc autem alterum sequitur, videlicet Paschasinum Leonis legatum, 507 pontificii decreti jampridem lati optime conscium, solemni declaratione in synodo facta, voluisse ut laudata Acta tamquam irrita et nulla proscriberentur; atque ut Eutychianae factioni omne effugium praeriperet, imperiali lege hanc sanctionem roborari quaesivisse, ut, videlicet, abolita praecedenti Theodosii publica lege, qua praeceperat atque constituerat nemini licere abjicere seu infringere ea synodalia Ephesina Acta, quorum Dioscorus fuerat auctor. Clare id indicant laudati Paschasini verba. Si ergo (ait) a beatissimo et apostolico Romanae urbis episcopo omnia ibi gesta vana sunt habita, claret quia et sanctissimus episcopus Antiochenae civitatis extra haec est, quem", + "candidate_score": 0.606579, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_267", + "psc_text": "certiorem reddidisse de acceptis synodalibus 373 gestis contra Eutychen Constantinopoli exaratis. Id testatur in epist. 32, quae scripta est duodecime kal. Julii. Rursus epistola 24, qua idibus Junii praecedentis haec synodalia Acta recepisse testatur. Tandem duodecimo kal. Junias, epist. 22, fatetur jam ad ipsius manus pervenisse Flaviani epistolas, quibus certior reddebatur de causa quam dolebat apud vos pravo errore commotam. Non enim plenius de hoc novo errore recenter exorto se instructum potuisset fateri, nisi synodalia gesta una cum litteris accepisset. Quapropter maxime laudari debet S. P. studium, qui in rerum gravissimarum causis pluries de eodem negotio expressam facit mentionem. Ut videlicet si quandoque suarum epistolarum latores vel infirmitatibus detinerentur, vel, inopinato aliquo casu essent praepediti, aggressum iter interrumpere cogerentur, illi saltem ad quos scripta dirigebat, aliis et aliis epistolis, perlatoribus et nuntiis fierent certiores de rebus quae per litterarum commercium tum tractabantur. Si quae in hoc cap. tandem occurrunt quae", + "candidate_score": 0.594585, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_266", + "psc_text": "certiorem Flavianum de legatorum profectione quid impedit? Non ita facile enim erat epistolarum commercium, nec ita expeditum et tutum, ut certo sibi persuadere posset quod, nullo interposito impedimento quod epistolarum et perlatorum cursum retardaret, ejus epistolae ex urbe Roma citissime Constantinopolim deferrentur. Quod ultro quidem dat ipse Quesnellus in dissertatione de Vita et Rebus a magno Leone gestis, affirmans S. pontificis animum quandoque fluctuasse, ut litterae quas ad imperatorem aliosque Orientalium miserat fideliter redderentur. Sed ne abscedamus ab ea agendi ratione quam cum Flaviano ipso idem S. Leo servavit, hic animadvertere juvabit, pluribus in epistolis, diversis quidem temporibus scriptis, ipsum certiorem reddidisse de acceptis synodalibus 373 gestis contra Eutychen Constantinopoli exaratis. Id testatur in epist. 32, quae scripta est duodecime kal. Julii. Rursus epistola 24, qua idibus Junii praecedentis haec synodalia Acta recepisse testatur. Tandem duodecimo kal. Junias, epist. 22, fatetur jam ad ipsius manus pervenisse Flaviani epistolas, quibus certior", + "candidate_score": 0.594574, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_45", + "bdc_text": "sunt a consiliisErbmarschall Hans Konrad Thumb , Hofkanzler Hans Knoder sowie die Räte bei der Kanzlei Balthasar von Gültlingen und Philipp Lang ;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_725", + "psc_text": "definiant. 8. Quicumque itaque ad ejusmodi Anatolii synodi Acta, quae hinc illincque apud diversos veteres scriptores sparsa offendimus, sedulo animadvertat, parum absimilem praedatoriae Ephesinae illam fuisse, aut illius posse dici appendicem minime inficiabitur. Quare cum Chalcedonensibus PP. datum esset de fidei causis et de episcoporum juribus violatis judicare, omniaque susquedeque versa in integrum restituere et reparare quemadmodum S. Leo apostolicae sedis legatis praeceperat, idcirco Photii causam judicaturi tria potissimum Anatolio Constantinopolitano episcopo objiciebant. Haec autem tria imperiales civilium causarum judices paucis indicarunt, ita generale Chalcedonense concilium compellantes: Dicat S. synodus licueritne sanctissimo archiepiscopo Anatolio absenti reverendissimo episcopo Photio excommunicationem mittere et jubere, ut ei certae Ecclesiae in provincia auferrentur, et an synodum appellare oporteat conventum episcoporum qui in regia civitate diversantur. Quoad postremam hanc quaestionem, Tryphon, Chii episcopus, conventum episcoporum in urbe diversantium synodum posse appellari serio affirmavit, qui forte, cum Anatolio tum regiis ministris blandiri cupiens, 470 spectata primum", + "candidate_score": 0.590554, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_45", + "bdc_text": "sunt a consiliisErbmarschall Hans Konrad Thumb , Hofkanzler Hans Knoder sowie die Räte bei der Kanzlei Balthasar von Gültlingen und Philipp Lang ;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-et-historia-Eutychiana_window_711", + "psc_text": "discutienda praescripta fuere, quaeque sub octavo numero quoad canones sequenti ordine et vocibus exprimuntur. Primo, an consuetudo antiqua allegata ab Anatolio, actione 4, in causa Photii episcopi Tyrii quod episcopi existentes Constantinopoli una cum patriarcha definiebant quorumcumque recurrentium causas, legitima esset; et hoc posito, cur sententia in causa Photii fuit revocata. Secundo, utrum in causis ecclesiasticis judicandum esset secundum canones, an etiam secundum pragmaticam sanctionem; qua de re actum est actione 4 in eadem causa Photii. Tertio tandem, an episcopus, si esset episcopatu indignus, possit in ordine inferiori collocari, quod negare videntur legati papae, actione 4. In quibus omnibus perquirendis, multam orationem me habere oporteret, si libere ejusmodi argumenti latissimum campum excurrere possem. Verum cum summi, clementissimi, atque sapientissimi principis benignitate abuti haud debeam, idcirco non omnia quae dicenda occurrunt potero recensere; 467 sed aliqua nondum satis explorata prolixius exponam; notiora dumtaxat delibabo, et quae tandem, a recentioribus regalistis multis", + "candidate_score": 0.583995, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 13, + "cf_id": "cf051", + "work_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana", + "max_score": 0.669254, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_23", + "psc_text": "Postremam hanc conjecturam Hieronymi ad Florentium epistola auget, de qua nos ipsi in Eusebii editione disseruimus. Ibi namque annotavimus, maximam fuisse librorum communicationem Hieronymum inter et Rufinum. Quare ille Florentium enixe rogat ut ubi hospitio Rufinum communem amicum exceperit, petat ab eo sibique mittendos curet beati Rheticii Augustodunensis episcopi commentarios in Canticum Canticorum. Praeterea nomine cujusdam Pauli Senis de Rufini patria reddi sibi postulat Tertulliani codicem: Interpretationem insuper Psalmorum Davidicorum et prolixum valde de Synodis librum S. Hilarii, sua Hieronymi ipsius manu apud Treviros exscriptum. Ex qua epistola intelligimus codices Operum a Patribus elucubratorum ita perraros quinto Ecclesiae saeculo fuisse, ut vix eorum exemplaria parandi esset facultas hominibus vel maxime pecuniosis, aut iis qui improbum amanuensium laborem subire non reformidabant. Quamvis igitur hoc ultro demus, quod Prosperi libelli, de quibus Photius disseruit, in Galliis ab auctore fuerint conscripti, quid inde tamen impedimenti erat quominus ad communis causae utilitatem in vulgus", + "candidate_score": 0.669254, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15_17", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie . Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_134", + "psc_text": "exstitisse pro recipiendis in suis ordinibus clericis ex haeresi ad Ecclesiam redeuntibus, idcirco ad illum S. pontificem respexisse. Ita loqui profecto hominem omnigenam ecclesiasticae disciplinae notitiam jactantem nimis dedecet. Etenim quae ea in quaestione a conciliis et Patribus ante Leonis pontificatum sancita fuere, veluti in uno corpore Nicaeni secundi concilii Patres anno 787 congesserunt. 7. In priori quippe hujus synodi actione, cum de recipiendis haereticis poenitentibus ageretur, nihil prorsus inconsultis veteribus Ecclesiae monumentis fuit stabilitum. Propterea Joannes presbyter et monachus, Antiochenae sedis legatus, ut eam controversiam e medio tolleret, sacro conventui suggessit: Multorum ore celebratum est (persancte pater) (Tarasium patriarcham praesertim alloquitur) quo pacto oporteat eos recipere qui ex haeresi revertuntur. Ob id, (ait idem Joannes) suademus ut sacra synodus libros sanctorum Patrum inpraesentiarum afferri jubeat, quo cognoscamus et consideremus quaenam in recipiendis certa ratio conservari debeat. Tum libros afferri jussum est. Quorum lectionem minime ab octavo Nicaeni concilii canone", + "candidate_score": 0.662181, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_72", + "psc_text": "Sed ea in re secutum esse Crabbum, Picardum, Isidorum, Coloniensem editionem anni 1551 et nonnullos codd., asseverat. Nos autem (ut dicemus in notis) auctoritate adducti duorum exemplarium Vaticanorum, unius Florentini archetypi, et alterius Vallicellani, optimae notae, Januarii nomen intulimus, suffragante etiam nobis manuscripto Aquileiensium episcoporum Chronico, quod exstat in Vaticana bibliotheca, signatum num. 5286, in quo ad rem nostram ista leguntur: « Januarius fuit ordinatus anno Domini Jesu Christi 443. Huic Januario episcopo S. Leo scribit, ut episcopi et reliqui clericalis ordinis, de Pelagiana et Coelestiana haeresi ad unitatem catholicam redire volentes, in suis sedibus non restituantur, nisi publice erroribus abrenuntiaverint. » In eodem Chronico, a Dandulo conscripto, pariter de eodem Januario legitur: « Hic in Pola civitate Istriae natus, et catholicis disciplinis eruditus, et episcopus factus, sua prudentia et doctrina populum sibi subditum, propter instantes persecutiones, multis angustiis circumseptum, ab erroribus conservavit illaesum, in cujus laudem Leo papa sic", + "candidate_score": 0.660369, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_72", + "psc_text": "Sed ea in re secutum esse Crabbum, Picardum, Isidorum, Coloniensem editionem anni 1551 et nonnullos codd., asseverat. Nos autem (ut dicemus in notis) auctoritate adducti duorum exemplarium Vaticanorum, unius Florentini archetypi, et alterius Vallicellani, optimae notae, Januarii nomen intulimus, suffragante etiam nobis manuscripto Aquileiensium episcoporum Chronico, quod exstat in Vaticana bibliotheca, signatum num. 5286, in quo ad rem nostram ista leguntur: « Januarius fuit ordinatus anno Domini Jesu Christi 443. Huic Januario episcopo S. Leo scribit, ut episcopi et reliqui clericalis ordinis, de Pelagiana et Coelestiana haeresi ad unitatem catholicam redire volentes, in suis sedibus non restituantur, nisi publice erroribus abrenuntiaverint. » In eodem Chronico, a Dandulo conscripto, pariter de eodem Januario legitur: « Hic in Pola civitate Istriae natus, et catholicis disciplinis eruditus, et episcopus factus, sua prudentia et doctrina populum sibi subditum, propter instantes persecutiones, multis angustiis circumseptum, ab erroribus conservavit illaesum, in cujus laudem Leo papa sic", + "candidate_score": 0.657073, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16_18", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_23", + "psc_text": "Postremam hanc conjecturam Hieronymi ad Florentium epistola auget, de qua nos ipsi in Eusebii editione disseruimus. Ibi namque annotavimus, maximam fuisse librorum communicationem Hieronymum inter et Rufinum. Quare ille Florentium enixe rogat ut ubi hospitio Rufinum communem amicum exceperit, petat ab eo sibique mittendos curet beati Rheticii Augustodunensis episcopi commentarios in Canticum Canticorum. Praeterea nomine cujusdam Pauli Senis de Rufini patria reddi sibi postulat Tertulliani codicem: Interpretationem insuper Psalmorum Davidicorum et prolixum valde de Synodis librum S. Hilarii, sua Hieronymi ipsius manu apud Treviros exscriptum. Ex qua epistola intelligimus codices Operum a Patribus elucubratorum ita perraros quinto Ecclesiae saeculo fuisse, ut vix eorum exemplaria parandi esset facultas hominibus vel maxime pecuniosis, aut iis qui improbum amanuensium laborem subire non reformidabant. Quamvis igitur hoc ultro demus, quod Prosperi libelli, de quibus Photius disseruit, in Galliis ab auctore fuerint conscripti, quid inde tamen impedimenti erat quominus ad communis causae utilitatem in vulgus", + "candidate_score": 0.655908, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_54_56", + "bdc_text": "Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata . Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_142", + "psc_text": "haec advertat annotator Quesnellus, secumque reputet, an quilibet episcopus in iis quae ad totius Ecclesiae incolumitatem pertinent, gravissimis hujusmodi verbis, auctoritatis atque jurisdictionis vigore plenis, alios totius Christiani orbis episcopos consueverit compellare, quemadmodum ipse nimis licenter asserere ausus est. Possunt utique aliarum Ecclesiarum episcopi scribere, suggerere, pertractare, inquirere ea omnia quae totius Ecclesiae utilitati prodesse possunt. Aliquod autem definire atque statuere in ipsius Christianae reipublicae commune bonum, solis Romanis pontificibus extra generales synodos divinitus dumtaxat concessum est, ut in hac caeterisque nostris dissertationibus comprobatum est. 314 11. De Januarii autem gestis nihil profecto scimus; sed operae pretium est arbitrari omnia Leonis mandata atque decreta ita circumspecte et velociter fuisse ab eodem exsecutioni demandata, ut nefaria illa Pelagianorum soboles, quae in illius provinciae clericis potissimum grassabatur, pene deleta, et ad exitium fuerit perducta. Nullum enim post hanc (quod sciamus) Leonem inter et Januarium epistolarum intercessit commercium. Temporum quoque injuria Januarii ad", + "candidate_score": 0.64697, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_9_11", + "bdc_text": "war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_23", + "psc_text": "Postremam hanc conjecturam Hieronymi ad Florentium epistola auget, de qua nos ipsi in Eusebii editione disseruimus. Ibi namque annotavimus, maximam fuisse librorum communicationem Hieronymum inter et Rufinum. Quare ille Florentium enixe rogat ut ubi hospitio Rufinum communem amicum exceperit, petat ab eo sibique mittendos curet beati Rheticii Augustodunensis episcopi commentarios in Canticum Canticorum. Praeterea nomine cujusdam Pauli Senis de Rufini patria reddi sibi postulat Tertulliani codicem: Interpretationem insuper Psalmorum Davidicorum et prolixum valde de Synodis librum S. Hilarii, sua Hieronymi ipsius manu apud Treviros exscriptum. Ex qua epistola intelligimus codices Operum a Patribus elucubratorum ita perraros quinto Ecclesiae saeculo fuisse, ut vix eorum exemplaria parandi esset facultas hominibus vel maxime pecuniosis, aut iis qui improbum amanuensium laborem subire non reformidabant. Quamvis igitur hoc ultro demus, quod Prosperi libelli, de quibus Photius disseruit, in Galliis ab auctore fuerint conscripti, quid inde tamen impedimenti erat quominus ad communis causae utilitatem in vulgus", + "candidate_score": 0.645096, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_15", + "bdc_text": "cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_72", + "psc_text": "Sed ea in re secutum esse Crabbum, Picardum, Isidorum, Coloniensem editionem anni 1551 et nonnullos codd., asseverat. Nos autem (ut dicemus in notis) auctoritate adducti duorum exemplarium Vaticanorum, unius Florentini archetypi, et alterius Vallicellani, optimae notae, Januarii nomen intulimus, suffragante etiam nobis manuscripto Aquileiensium episcoporum Chronico, quod exstat in Vaticana bibliotheca, signatum num. 5286, in quo ad rem nostram ista leguntur: « Januarius fuit ordinatus anno Domini Jesu Christi 443. Huic Januario episcopo S. Leo scribit, ut episcopi et reliqui clericalis ordinis, de Pelagiana et Coelestiana haeresi ad unitatem catholicam redire volentes, in suis sedibus non restituantur, nisi publice erroribus abrenuntiaverint. » In eodem Chronico, a Dandulo conscripto, pariter de eodem Januario legitur: « Hic in Pola civitate Istriae natus, et catholicis disciplinis eruditus, et episcopus factus, sua prudentia et doctrina populum sibi subditum, propter instantes persecutiones, multis angustiis circumseptum, ab erroribus conservavit illaesum, in cujus laudem Leo papa sic", + "candidate_score": 0.641561, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_72", + "psc_text": "Sed ea in re secutum esse Crabbum, Picardum, Isidorum, Coloniensem editionem anni 1551 et nonnullos codd., asseverat. Nos autem (ut dicemus in notis) auctoritate adducti duorum exemplarium Vaticanorum, unius Florentini archetypi, et alterius Vallicellani, optimae notae, Januarii nomen intulimus, suffragante etiam nobis manuscripto Aquileiensium episcoporum Chronico, quod exstat in Vaticana bibliotheca, signatum num. 5286, in quo ad rem nostram ista leguntur: « Januarius fuit ordinatus anno Domini Jesu Christi 443. Huic Januario episcopo S. Leo scribit, ut episcopi et reliqui clericalis ordinis, de Pelagiana et Coelestiana haeresi ad unitatem catholicam redire volentes, in suis sedibus non restituantur, nisi publice erroribus abrenuntiaverint. » In eodem Chronico, a Dandulo conscripto, pariter de eodem Januario legitur: « Hic in Pola civitate Istriae natus, et catholicis disciplinis eruditus, et episcopus factus, sua prudentia et doctrina populum sibi subditum, propter instantes persecutiones, multis angustiis circumseptum, ab erroribus conservavit illaesum, in cujus laudem Leo papa sic", + "candidate_score": 0.636859, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_5_7", + "bdc_text": "BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_23", + "psc_text": "Postremam hanc conjecturam Hieronymi ad Florentium epistola auget, de qua nos ipsi in Eusebii editione disseruimus. Ibi namque annotavimus, maximam fuisse librorum communicationem Hieronymum inter et Rufinum. Quare ille Florentium enixe rogat ut ubi hospitio Rufinum communem amicum exceperit, petat ab eo sibique mittendos curet beati Rheticii Augustodunensis episcopi commentarios in Canticum Canticorum. Praeterea nomine cujusdam Pauli Senis de Rufini patria reddi sibi postulat Tertulliani codicem: Interpretationem insuper Psalmorum Davidicorum et prolixum valde de Synodis librum S. Hilarii, sua Hieronymi ipsius manu apud Treviros exscriptum. Ex qua epistola intelligimus codices Operum a Patribus elucubratorum ita perraros quinto Ecclesiae saeculo fuisse, ut vix eorum exemplaria parandi esset facultas hominibus vel maxime pecuniosis, aut iis qui improbum amanuensium laborem subire non reformidabant. Quamvis igitur hoc ultro demus, quod Prosperi libelli, de quibus Photius disseruit, in Galliis ab auctore fuerint conscripti, quid inde tamen impedimenti erat quominus ad communis causae utilitatem in vulgus", + "candidate_score": 0.636615, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_71_73", + "bdc_text": "septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_73", + "psc_text": "abrenuntiaverint. » In eodem Chronico, a Dandulo conscripto, pariter de eodem Januario legitur: « Hic in Pola civitate Istriae natus, et catholicis disciplinis eruditus, et episcopus factus, sua prudentia et doctrina populum sibi subditum, propter instantes persecutiones, multis angustiis circumseptum, ab erroribus conservavit illaesum, in cujus laudem Leo papa sic ait: Lectis fraternitatis tuae litteris. 3. Hisce autem verbis Leo alteram epistolam, quae anno 447 conscripta fuit, orsus est, ut nota consulari certissime innotescit. Sed cum de canonicis Leonis sanctionibus in causa de qua agimus prius disserere statuerimus, ab illa sermonem ordiri volumus quae maxime ad evertendos Pelagianos esset aptissima, et apostolicae sedis auctoritati gravissima. 300 Ejusmodi vero epistola quinque distinctis capitibus ab auctore Leone fuit divisa; et in priori capite, ut statim ab Aquileiensis metropolitae animo omnem suspicionem et scrupulum averteret, Romanam sedem videlicet falsis quorumdam rumoribus aures praebuisse, non tantum Septimii episcopi delatoris nomen exponit, sed et acceptae", + "candidate_score": 0.633498, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16_18", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_22", + "psc_text": "sane divinus, libellis adversus eos in vulgus editis, facile dissipavit exstinxitque. Qui certe loquendi modus potius indicat Prosperum Romae sibi nactum occasionem publicandi in plebem etiam libellos, quos forte antea contra Pelagianos conscripserat. Hanc autem significationem Photii 289 verba praeseferre, nemo inficiabitur, qui ad genuinum illorum verborum sensum animadvertat; simulque recogitet nusquam propria scripta omnibus indiscriminatim PP. communicare consuevisse. Nec enim tanta tum erat manuscriptorum codicum copia, ut etiam vulgi manibus tererentur. Idcirco sat verisimile esset arbitrari Prosperum libros quos forte ipse, auctore Norisio, in Galliis conscripserat Romae demum in vulgus etiam edidisse, ut Pelagianorum vindices dissiparet et exstingueret. 6. Postremam hanc conjecturam Hieronymi ad Florentium epistola auget, de qua nos ipsi in Eusebii editione disseruimus. Ibi namque annotavimus, maximam fuisse librorum communicationem Hieronymum inter et Rufinum. Quare ille Florentium enixe rogat ut ubi hospitio Rufinum communem amicum exceperit, petat ab eo sibique mittendos curet beati Rheticii Augustodunensis episcopi commentarios", + "candidate_score": 0.629686, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16_18", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_15", + "psc_text": "» Qua in re tamen eos scriptores minime esse audiendos arbitror, qui ex Photii scriptis perperam eruerunt sanctum Leonem in Campaniam adversus Juliani insidias Prosperum Aquitanum destinasse. Nec enim Photius sua in Bibliotheca tale aliquid asseruit. Codice 54, dumtaxat, scripsit de Pelagiana haeresi renascente: « Post non diu rursum veluti existere atque enasci e mala radice impudenter cum coepisset, Romae etiam quidam pro haeresi libere locuti sunt, quos Prosper homo sane divinus, libellis adversus eos in vulgus editis, facile dissipavit exstinxitque, Leone etiam nunc, quem diximus, Romanam sedem gubernante. » Non ergo Prosper, auctore Photio, Pelagianos in Campania commorantes evertit, nec ad eam subeundam provinciam a papa Leone missus et destinatus fuit, ut Usserio, Caveo aliisque placuit; sed tantummodo quosdam libellos contra eos evulgavit, qui libere pro haeresi Pelagiana loquebantur. Quibus porro verbis potius quosdam homines indicatos esse arbitramur, qui nec Scripturarum testimonia intelligentes, nec qua par est submissione apostolicae", + "candidate_score": 0.629428, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6_8", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 . vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 )", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_23", + "psc_text": "Postremam hanc conjecturam Hieronymi ad Florentium epistola auget, de qua nos ipsi in Eusebii editione disseruimus. Ibi namque annotavimus, maximam fuisse librorum communicationem Hieronymum inter et Rufinum. Quare ille Florentium enixe rogat ut ubi hospitio Rufinum communem amicum exceperit, petat ab eo sibique mittendos curet beati Rheticii Augustodunensis episcopi commentarios in Canticum Canticorum. Praeterea nomine cujusdam Pauli Senis de Rufini patria reddi sibi postulat Tertulliani codicem: Interpretationem insuper Psalmorum Davidicorum et prolixum valde de Synodis librum S. Hilarii, sua Hieronymi ipsius manu apud Treviros exscriptum. Ex qua epistola intelligimus codices Operum a Patribus elucubratorum ita perraros quinto Ecclesiae saeculo fuisse, ut vix eorum exemplaria parandi esset facultas hominibus vel maxime pecuniosis, aut iis qui improbum amanuensium laborem subire non reformidabant. Quamvis igitur hoc ultro demus, quod Prosperi libelli, de quibus Photius disseruit, in Galliis ab auctore fuerint conscripti, quid inde tamen impedimenti erat quominus ad communis causae utilitatem in vulgus", + "candidate_score": 0.62717, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58_60", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_101", + "psc_text": "locum in manuscripta illa collectione, quae in Vaticanis codd. inscribitur: Tituli decretorum papae Leonis. Numero enim 49 legitur: Leo episcopus, de conservatione et disciplina canonum, ne indebite et inordinate ad clericatus aliquis praesumat accedere. 17. Laudata hactenus epistola consulari nota cum careat, omnibus fere praecedentibus scriptoribus ut scopulos offenderent praebuit occasionem; quos tamen difficile nos declinare potuissemus, si eam cursim et properanter (ut fieri solet) legissemus. Ad Quesnelli opinionem quod attinet, censuit, ad nullum aliud tempus referendam quam ad 444. Quesnello autem subscripserunt Dupinius, Tillemontius et novissime R. P. Bernardus de Rubeis Dominicanae regularis familiae cultor eximius, in celebri opere De Monumentis Aquileiensis Ecclesiae. Serius autem eam epistolam scripsisse eminentissimus cardinalis Norisius asseverat, dicens: « hanc epistolam ad Januarium anno 447, et quidem ante quartam quae Januario eidem inscribitur, fuisse exaratam. » Nos vero, quin alterutram in partem moveamur, adhuc tamen genuinum hujus epistolae tempus indicabimus. Nam, ut antea observatum", + "candidate_score": 0.612148, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_72", + "psc_text": "Sed ea in re secutum esse Crabbum, Picardum, Isidorum, Coloniensem editionem anni 1551 et nonnullos codd., asseverat. Nos autem (ut dicemus in notis) auctoritate adducti duorum exemplarium Vaticanorum, unius Florentini archetypi, et alterius Vallicellani, optimae notae, Januarii nomen intulimus, suffragante etiam nobis manuscripto Aquileiensium episcoporum Chronico, quod exstat in Vaticana bibliotheca, signatum num. 5286, in quo ad rem nostram ista leguntur: « Januarius fuit ordinatus anno Domini Jesu Christi 443. Huic Januario episcopo S. Leo scribit, ut episcopi et reliqui clericalis ordinis, de Pelagiana et Coelestiana haeresi ad unitatem catholicam redire volentes, in suis sedibus non restituantur, nisi publice erroribus abrenuntiaverint. » In eodem Chronico, a Dandulo conscripto, pariter de eodem Januario legitur: « Hic in Pola civitate Istriae natus, et catholicis disciplinis eruditus, et episcopus factus, sua prudentia et doctrina populum sibi subditum, propter instantes persecutiones, multis angustiis circumseptum, ab erroribus conservavit illaesum, in cujus laudem Leo papa sic", + "candidate_score": 0.607327, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_59_61", + "bdc_text": "Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_101", + "psc_text": "locum in manuscripta illa collectione, quae in Vaticanis codd. inscribitur: Tituli decretorum papae Leonis. Numero enim 49 legitur: Leo episcopus, de conservatione et disciplina canonum, ne indebite et inordinate ad clericatus aliquis praesumat accedere. 17. Laudata hactenus epistola consulari nota cum careat, omnibus fere praecedentibus scriptoribus ut scopulos offenderent praebuit occasionem; quos tamen difficile nos declinare potuissemus, si eam cursim et properanter (ut fieri solet) legissemus. Ad Quesnelli opinionem quod attinet, censuit, ad nullum aliud tempus referendam quam ad 444. Quesnello autem subscripserunt Dupinius, Tillemontius et novissime R. P. Bernardus de Rubeis Dominicanae regularis familiae cultor eximius, in celebri opere De Monumentis Aquileiensis Ecclesiae. Serius autem eam epistolam scripsisse eminentissimus cardinalis Norisius asseverat, dicens: « hanc epistolam ad Januarium anno 447, et quidem ante quartam quae Januario eidem inscribitur, fuisse exaratam. » Nos vero, quin alterutram in partem moveamur, adhuc tamen genuinum hujus epistolae tempus indicabimus. Nam, ut antea observatum", + "candidate_score": 0.600252, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 .", + "psc_chunk_id": "055_Leo-I_De-haeresi-Pelagiana_window_126", + "psc_text": "quos etsi Gratiani et Valentiniani imperatorum auctoritas expulisset, tamen ab expulsis Claudianus anno 363 fuerat ordinatus, et ad perturbandam Romam quasi episcopus destinatur. Cum itaque Romani concilii PP. ab utroque facinore abhorruerint, a rebaptizatione, videlicet, et a rebaptizatorum ordinationibus, qui fieri potuit ut jam in Romana Ecclesia irregularitatis leges in rebaptizatos non obtinuerint? Ex hoc uno profecto ariete prorsus cadit subdola Quesnelli annotatio, qua sensim vellet persuasum lectoribus apostolicam sedem quandoque aliarum Ecclesiarum factam pedissequam, ut leges, canones ab iis fuerit mutuata. Occasionem deinde arripere studet confingendi ex suo ingenio argumenta, quibus Romanae Ecclesiae adjudicare possit illum canonum codicem quem ipse altero tomo Leoninorum Operum publici juris fecit, notis et dissertationibus adornatum. Sed animum denique impostor advertat, Romani concilii synodicam tum fuisse ad imperatores scriptam, quando de Africano 27 illo canone nondum fuerat excogitatum; illa enim referenda est in annum 378 et laudatus canon editus fuit in concilio quinto Carthaginensi", + "candidate_score": 0.600195, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 14, + "cf_id": "cf011", + "work_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3", + "max_score": 0.668661, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24_26", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_138", + "psc_text": "1847) 67–107. Mai hatte die von Montfaucon angemahnte Ergänzung der EditionVgl. Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 65. aus Codices Vaticani vorgenommen und nach eigenen Angaben fünf Codices benutzt: Reginae gr. 40, Vaticanus gr. 754, Vaticanus gr. 1685 sowie Vaticanus gr. 2057 und Ottoboniensis gr. 398.Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 66; vgl. Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 20–21. Eine unkritische Sammlung aus vatikanischen Handschriften gibt Jean Baptiste Pitra, Analecta sacra et classica spicilegio solesmensi III (Paris 1883). Im besonderen hat die Forschungsgeschichte ein paar kleine Teil-Editionen gezeitigt: Die Hypothesen zu den Gradualpsalmen, von mir mit Ὑποθέσεις überschrieben, ließ Giovanni Mercati drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique", + "candidate_score": 0.668661, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_140", + "psc_text": "von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des Psaumes = Studi e Testi 264 (Città del Vaticano 1970) 89–146 – Eusebs Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 101–150 werden dort auf S. 121–145 aufgelistet. Ekkehard Mühlenberg, Psalmenkommentare aus der Katenenüberlieferung Band III. Untersuchungen zu den Psalmenkatenen = PTS 19 (Berlin / New York 1978) – Mühlenberg verwendet Material von Marcel Richard. Unter der Überschrift „Aufbau der Palästinischen Katene“ ist diese auf den Seiten 48–52 beschrieben, ein ausführlicher, in alle Exzerpte aufgeschlüsselter „Index“ der Palästinischen Katene wird auf den Seiten 131–284 gegeben. Gilles Dorival, Les chaînes exégétiques grecques sur les psaumes. Contribution à l’étude d’une forme littéraire. Tome", + "candidate_score": 0.656419, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_139", + "psc_text": "drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique et traduction = SC 189 (Paris 1972) Tome II. Catalogue des fragments, notes et indices = SC 190 (Paris 1972). Die Fragmente zu den Gradualpsalmen sind enthalten in Carmelo Curti, La catena palestinese sui Salmi graduali (Catania 2003). Einige parallele Passagen zur Psalmenkatene des Niketas sind wiedergegeben im achten Band von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des", + "candidate_score": 0.655409, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_139", + "psc_text": "drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique et traduction = SC 189 (Paris 1972) Tome II. Catalogue des fragments, notes et indices = SC 190 (Paris 1972). Die Fragmente zu den Gradualpsalmen sind enthalten in Carmelo Curti, La catena palestinese sui Salmi graduali (Catania 2003). Einige parallele Passagen zur Psalmenkatene des Niketas sind wiedergegeben im achten Band von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des", + "candidate_score": 0.655064, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24_26", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_44", + "psc_text": "ihrer Gruppierungen, für die jeweils erst die Abhängigkeitsverhältnisse zu durchleuchten und ein kritischer Text zu erstellen wäre, nicht berücksichtigt und mich mit den Versionen Wa und V begnügt, da deren Entstehungszeit vor der rezenten Hauptüberlieferung liegt und zwischen ihnen kein unmittelbarer Zusammenhang besteht. Immerhin zeigt sich, dass die Paraphrasentradition in Einzelfällen von Interesse ist. (Wa) Vindobonensis theol. gr. 8 (10. / 11. Jh.) Der Wiener Kodex besteht aus zwei heterogenen Randkatenen, die nicht etwa den Psalmtext, sondern den Psalmen-Kommentar Diodors umgeben.Zur Konzeption des Vindobonensis s. Franz Xaver Risch, Das Handbuch des Origenes zu den Psalmen, in: Adamantius 20 (2014) 36–48, hier 36–38. Die zweite Katene ist aus Exzerpten aus Theodoret und Scholien von Origenes zusammengesetzt. Für Eusebius ist also nur die erste von Belang. Sie wird von Karo und Lietzmann als Typ V gezählt.Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 29. Die Bearbeitung der Palästinischen Katene umfasst Ps 1 bis einschließlich", + "candidate_score": 0.654966, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36_38", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ; Blarer BW I 550f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_139", + "psc_text": "drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique et traduction = SC 189 (Paris 1972) Tome II. Catalogue des fragments, notes et indices = SC 190 (Paris 1972). Die Fragmente zu den Gradualpsalmen sind enthalten in Carmelo Curti, La catena palestinese sui Salmi graduali (Catania 2003). Einige parallele Passagen zur Psalmenkatene des Niketas sind wiedergegeben im achten Band von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des", + "candidate_score": 0.654612, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60_62", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) . Am Ende des Dokuments ist vermerkt :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_46", + "psc_text": "Wa hat versucht, die beiden Fenster zu Beginn des Fragmentes zu Ps 101,25b–29b zu schließen, zeigt dabei aber mit den Ausfüllungen αὐτοῦ ἀπό für das in C zu findende und wohl richtige μέχρι τῆς ἐκβάσεως und καιρῶν συνιδὼν τό für συνορᾷ τὸ ἀδύνατον διὰ τό wenig Geschick. Die beiden Fenster am Ende desselben Fragmentes, an deren Stelle in C kein Text vorliegt, werden dagegen sinnvoll ausgefüllt, wobei das zweite von ihnen durch einen Blick in die Bibel geschlossen werden konnte, das erste vielleicht nur glücklich geraten ist. Fraglich bleibt, ob die ältere Handschrift Wa hier einen älteren Text als den von A P repräsentiert und das Fenster wirklich erst später entstanden ist. (V) Vaticanus gr. 754 (10. Jh.) Der Codex Vaticanus gr. 754 aus dem zehnten Jahrhundert, der in der Forschung bereits viel Aufmerksamkeit erfahren hat, gruppiert um den Psaltertext eine Bearbeitung der Palästinischen Katene, die von Karo und LietzmannKaro", + "candidate_score": 0.653743, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24_26", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_140", + "psc_text": "von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des Psaumes = Studi e Testi 264 (Città del Vaticano 1970) 89–146 – Eusebs Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 101–150 werden dort auf S. 121–145 aufgelistet. Ekkehard Mühlenberg, Psalmenkommentare aus der Katenenüberlieferung Band III. Untersuchungen zu den Psalmenkatenen = PTS 19 (Berlin / New York 1978) – Mühlenberg verwendet Material von Marcel Richard. Unter der Überschrift „Aufbau der Palästinischen Katene“ ist diese auf den Seiten 48–52 beschrieben, ein ausführlicher, in alle Exzerpte aufgeschlüsselter „Index“ der Palästinischen Katene wird auf den Seiten 131–284 gegeben. Gilles Dorival, Les chaînes exégétiques grecques sur les psaumes. Contribution à l’étude d’une forme littéraire. Tome", + "candidate_score": 0.652531, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_25", + "bdc_text": "Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_46", + "psc_text": "Wa hat versucht, die beiden Fenster zu Beginn des Fragmentes zu Ps 101,25b–29b zu schließen, zeigt dabei aber mit den Ausfüllungen αὐτοῦ ἀπό für das in C zu findende und wohl richtige μέχρι τῆς ἐκβάσεως und καιρῶν συνιδὼν τό für συνορᾷ τὸ ἀδύνατον διὰ τό wenig Geschick. Die beiden Fenster am Ende desselben Fragmentes, an deren Stelle in C kein Text vorliegt, werden dagegen sinnvoll ausgefüllt, wobei das zweite von ihnen durch einen Blick in die Bibel geschlossen werden konnte, das erste vielleicht nur glücklich geraten ist. Fraglich bleibt, ob die ältere Handschrift Wa hier einen älteren Text als den von A P repräsentiert und das Fenster wirklich erst später entstanden ist. (V) Vaticanus gr. 754 (10. Jh.) Der Codex Vaticanus gr. 754 aus dem zehnten Jahrhundert, der in der Forschung bereits viel Aufmerksamkeit erfahren hat, gruppiert um den Psaltertext eine Bearbeitung der Palästinischen Katene, die von Karo und LietzmannKaro", + "candidate_score": 0.651926, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24_26", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_139", + "psc_text": "drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique et traduction = SC 189 (Paris 1972) Tome II. Catalogue des fragments, notes et indices = SC 190 (Paris 1972). Die Fragmente zu den Gradualpsalmen sind enthalten in Carmelo Curti, La catena palestinese sui Salmi graduali (Catania 2003). Einige parallele Passagen zur Psalmenkatene des Niketas sind wiedergegeben im achten Band von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des", + "candidate_score": 0.651451, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_138", + "psc_text": "1847) 67–107. Mai hatte die von Montfaucon angemahnte Ergänzung der EditionVgl. Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 65. aus Codices Vaticani vorgenommen und nach eigenen Angaben fünf Codices benutzt: Reginae gr. 40, Vaticanus gr. 754, Vaticanus gr. 1685 sowie Vaticanus gr. 2057 und Ottoboniensis gr. 398.Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 66; vgl. Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 20–21. Eine unkritische Sammlung aus vatikanischen Handschriften gibt Jean Baptiste Pitra, Analecta sacra et classica spicilegio solesmensi III (Paris 1883). Im besonderen hat die Forschungsgeschichte ein paar kleine Teil-Editionen gezeitigt: Die Hypothesen zu den Gradualpsalmen, von mir mit Ὑποθέσεις überschrieben, ließ Giovanni Mercati drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique", + "candidate_score": 0.651428, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_27", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_122", + "psc_text": "135,10a–12b Der zweite Abschnitt des Fragments, den die Palästinische Katene nicht enthält, schließt sich nahtlos an. Vokabular und Konnotationen sind vollständig in eusebischen Schriften nachweisbar. Ps 135,13ab Dieselbe Information, ebenfalls beginnend mit ἑβραίων παῖδες, teilt Eusebius im Kommentar zu Ps 77,13 unter Zitation von Ps 135,13 mit (PG 23, 913 A12–15). Die sprachliche Gestaltung ist jeweils selbständig, so dass sich die Annahme verbietet, der Katenist habe die Aussage von dort übernommen. Ps 138,14a Das Fragment trägt unverkennbar eusebisches Gepräge, ist also zu recht dem Eusebius zugewiesen. Die wichtigsten Merkmale sind: Für die Satzeröffnung καὶ θέα τίνα τρόπον gibt die Datenbank TLG ebenso allein Stellen aus Eusebius an wie für die Zitat-Einleitung εἰκότως ἐπιλέγει. Gut eusebisch ist außerdem die Verbindung von θαυμάσια und θεολογία. Ps 139,3a Die Zuschreibung an Eusebius bestätigt sich durch sprachliche Übereinstimmungen mit der Auslegung von Ps 57,4–6 (PG 23, 520B–521A); vgl. insbesondere κρύπτειν ἐν αὐτοῖς τὸν θανατηφόρον", + "candidate_score": 0.649919, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24_26", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_47", + "psc_text": "von A P repräsentiert und das Fenster wirklich erst später entstanden ist. (V) Vaticanus gr. 754 (10. Jh.) Der Codex Vaticanus gr. 754 aus dem zehnten Jahrhundert, der in der Forschung bereits viel Aufmerksamkeit erfahren hat, gruppiert um den Psaltertext eine Bearbeitung der Palästinischen Katene, die von Karo und LietzmannKaro / Lietzmann (wie Anm. 1) 41. zum Katenentyp XIII, seit Marcel Richard dagegen zum Typ XIX gezählt wird,Vgl. Marie-Josèphe Rondeau / Paul Géhin / Matthieu Cassin, Évagre le Pontique. Scholies aux Psaumes. Tome I. Introduction, édition princeps du texte grec, traduction et notes = SC 614 (Paris 2021) 135–136. die pseudo-athanasianischen Expositiones in psalmos, den Psalmen-Kommentar des Evagrius und in einer eigenen Gruppe hexaplarische Lesarten. Der große Wert des Vaticanus besteht nicht so sehr in der Qualität – alle vier Quellen werden meiner Einschätzung nach durchgehend in sekundärer Textgestalt geboten – sondern in ihrer genauen Trennung des Materials in einem", + "candidate_score": 0.649647, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_27", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_124", + "psc_text": "Kommentar zu Ps 93,3–4 (PG 23, 1196 C13–14). Ps 140,8ab Eusebisch ist in diesem Fragment vor allem der Ausdruck βασκαινόντων τῇ κατὰ θεὸν αὐτοῦ προκοπῇ (vgl. In psalmum 69,2–4 = PG 23, 769 B5–6 und In psalmum 85,11 = PG 23, 1037 B4). Ps 141,3a–4a Das zweite Fragment ist in N dem Exzerpt zu Vers 4a aus Theodoret hinzugefügt. Die Doppelzuweisung an Theodoret und Eusebius, die in Nd auf Eusebius verkürzt wurde, trägt dem Rechnung. Die Lexik des Satzes ist für Eusebius gewöhnlich, der Tonfall ähnelt dem ersten Satz des Bruchstückes aus der Palästinischen Katene. Ps 144,10a–12b Übereinstimmend mit der Palästinischen Katene bietet Niketas den Text von Beginn des Fragmentes bis τῆς ἐξομολογήσεως ἀποδιδόασιν, durchsetzt ihn jedoch mit Auszügen aus Chrysostomus, Theodoret und Euthymius. Die Texteinheit mit dem Fragment 6b, in den Handschriften nicht eigens kenntlich gemacht, schließt unmittelbar an den mit δημιουργικῆς δυνάμεως endenden ersten Abschnitt des Fragmentes aus", + "candidate_score": 0.648763, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_56_58", + "bdc_text": "1058 , 12f; 1064 , 1f ; Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_179", + "psc_text": "Ne 238v–239r: Eusebius fortgesetzt; vgl. Nh 451r: Eusebius fortgesetzt; PG 23 (1260 D5–1261 A3)τέως μὲν γὰρ γὰρ φησίν ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὅτε ταῦτα προφητεύω προφητεύων καὶ μᾶλλον τὰ ἐσόμενα μᾶλλον τὰ ἔσεσθαι μέλλοντα ἔσεσθαι τὰ μέλλοντα ἔσεσθαι προορῶ , ἔοικα ἔοικεν ἐν μέρει εἶναι εἶναι τοῦ εἶναι ἡμέρας ἡμέρας θεοῦ. λείπει δέ μοι ἡ αὐτοψία τῆς vor ἐκβάσεως τῶν προφητευομένων ἐκβάσεως, ἧς εἰ τύχοιμι, τελείαν λήψομαι λείψομαι τὴν ἐμαυτοῦ ζωήν. εἰ δὲ ἀστοχήσω τῆς εὐχῆς, ἔοικα τοῖς ἐν ἡμίσει ἡμερῶν τὴν ζωὴν ἀτελῆ ἀτελεῖ καὶ ἄωρον ἀποτιθεμένοις ὑποτιθεμένοις . καί μοι δοκεῖ διὰ τὰς τοιαύτας τῶν προφητῶν εὐχὰς προσευχὰς ὁ σωτὴρ ἡμῶν εἰρηκέναι· πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν, ἃ ὑμεῖς βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον, καὶ ἀκοῦσαι, ἃ ὑμεῖς ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν. Ἐν γενεᾷ γενεῶν τὰ ἔτη σου. κατ’ ἀρχὰς σύ σοι , κύριε, τὴν γῆν ἐθεμελίωσας, καὶ ἔργα τῶν χειρῶν σού εἰσιν οἱ οὐρανοί. αὐτοὶ ἀπολοῦνται, σὺ δὲ", + "candidate_score": 0.646419, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_83", + "psc_text": "Edition der Fragmente zu nutzen, habe ich jedoch Abstand genommen. Zum einen zeigt sich in den Abschnitten, die mit den Fragmenten in der Palästinischen Katene verglichen werden können, dass der Stil in hohem Maße vereinfacht wird. Der Autor hatte nicht die Absicht, die eusebische Argumentation ausführlich zu referieren. Er war nur an der Quintessenz der in ihr verfochtenen These interessiert. In sein Konzentrat übernahm er zwar auch unverkennbar eusebische Lexik, aber der originale Wortlaut ist in seinem Zusammenhang doch weitgehend verdrängt, der Diskurs unterschlagen, die Ausführung nicht referiert. Abschnitte, für die eine Vergleichsmöglichkeit nicht gegeben ist, bleiben überdies immer noch zu sehr mit Fragen der Authentizität behaftet, als dass sie als Fragmente angesehen werden dürften. Zum anderen und vor allem ist das Werk der Expositiones in psalmos bis heute noch gar nicht identifiziert. Die von Migne nachgedruckte Mauriner EditionBernard de Montfaucon, Athanasii opera omnia I 2 (Paris 1698) 1009–1239. stellt", + "candidate_score": 0.644603, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36_38", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ; Blarer BW I 550f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_140", + "psc_text": "von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des Psaumes = Studi e Testi 264 (Città del Vaticano 1970) 89–146 – Eusebs Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 101–150 werden dort auf S. 121–145 aufgelistet. Ekkehard Mühlenberg, Psalmenkommentare aus der Katenenüberlieferung Band III. Untersuchungen zu den Psalmenkatenen = PTS 19 (Berlin / New York 1978) – Mühlenberg verwendet Material von Marcel Richard. Unter der Überschrift „Aufbau der Palästinischen Katene“ ist diese auf den Seiten 48–52 beschrieben, ein ausführlicher, in alle Exzerpte aufgeschlüsselter „Index“ der Palästinischen Katene wird auf den Seiten 131–284 gegeben. Gilles Dorival, Les chaînes exégétiques grecques sur les psaumes. Contribution à l’étude d’une forme littéraire. Tome", + "candidate_score": 0.643391, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_27", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_46", + "psc_text": "Wa hat versucht, die beiden Fenster zu Beginn des Fragmentes zu Ps 101,25b–29b zu schließen, zeigt dabei aber mit den Ausfüllungen αὐτοῦ ἀπό für das in C zu findende und wohl richtige μέχρι τῆς ἐκβάσεως und καιρῶν συνιδὼν τό für συνορᾷ τὸ ἀδύνατον διὰ τό wenig Geschick. Die beiden Fenster am Ende desselben Fragmentes, an deren Stelle in C kein Text vorliegt, werden dagegen sinnvoll ausgefüllt, wobei das zweite von ihnen durch einen Blick in die Bibel geschlossen werden konnte, das erste vielleicht nur glücklich geraten ist. Fraglich bleibt, ob die ältere Handschrift Wa hier einen älteren Text als den von A P repräsentiert und das Fenster wirklich erst später entstanden ist. (V) Vaticanus gr. 754 (10. Jh.) Der Codex Vaticanus gr. 754 aus dem zehnten Jahrhundert, der in der Forschung bereits viel Aufmerksamkeit erfahren hat, gruppiert um den Psaltertext eine Bearbeitung der Palästinischen Katene, die von Karo und LietzmannKaro", + "candidate_score": 0.64285, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_143", + "psc_text": "TU 183 (Berlin / Boston 2019) 122–141. gesetzt. In dem von mir verarbeiteten Quellenmaterial begegnen sie nicht, waren aber wohl im ursprünglichen Werk angegeben.Vgl. hierzu Bandt, Eusebius (wie Anm. 46) 122–123. Der Kommentar des Eusebius enthielt, wie aus dem direkt überlieferten zweiten Teil seines Werkes zu ersehen ist, eine der Auslegung voranstehende Zitation der Lemmata. Deren Aufteilung kann jedoch für den dritten Teil nicht sicher aus den Fragmenten erschlossen werden; sie folgt deshalb der Präsentation in den Hauptzeugen. Ihr Text dagegen wurde aus der Göttinger Septuaginta von RahlfsAlfred Rahlfs, Psalmi cum Odis = Septuaginta X (Göttingen 21967). übernommen, da nicht davon ausgegangen werden kann, in der Palästinischen Katene habe der Bibeltext gestanden, den Eusebius kommentiert hat. Und selbst wenn in ihr Eusebs Psalmentext reproduziert gewesen wäre, könnte man ihn aus den rezenten Hauptzeugen A und P nicht rekonstruieren, da sie, wie schon Marguerite Harl festgestellt hat, nicht denselben Psalter benutzt", + "candidate_score": 0.641819, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36_38", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ; Blarer BW I 550f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_138", + "psc_text": "1847) 67–107. Mai hatte die von Montfaucon angemahnte Ergänzung der EditionVgl. Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 65. aus Codices Vaticani vorgenommen und nach eigenen Angaben fünf Codices benutzt: Reginae gr. 40, Vaticanus gr. 754, Vaticanus gr. 1685 sowie Vaticanus gr. 2057 und Ottoboniensis gr. 398.Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 66; vgl. Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 20–21. Eine unkritische Sammlung aus vatikanischen Handschriften gibt Jean Baptiste Pitra, Analecta sacra et classica spicilegio solesmensi III (Paris 1883). Im besonderen hat die Forschungsgeschichte ein paar kleine Teil-Editionen gezeitigt: Die Hypothesen zu den Gradualpsalmen, von mir mit Ὑποθέσεις überschrieben, ließ Giovanni Mercati drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique", + "candidate_score": 0.641777, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_140", + "psc_text": "von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des Psaumes = Studi e Testi 264 (Città del Vaticano 1970) 89–146 – Eusebs Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 101–150 werden dort auf S. 121–145 aufgelistet. Ekkehard Mühlenberg, Psalmenkommentare aus der Katenenüberlieferung Band III. Untersuchungen zu den Psalmenkatenen = PTS 19 (Berlin / New York 1978) – Mühlenberg verwendet Material von Marcel Richard. Unter der Überschrift „Aufbau der Palästinischen Katene“ ist diese auf den Seiten 48–52 beschrieben, ein ausführlicher, in alle Exzerpte aufgeschlüsselter „Index“ der Palästinischen Katene wird auf den Seiten 131–284 gegeben. Gilles Dorival, Les chaînes exégétiques grecques sur les psaumes. Contribution à l’étude d’une forme littéraire. Tome", + "candidate_score": 0.641131, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_22", + "psc_text": "origeneische Tradition und ist einem Auszug aus Chrysostomus unmittelbar angehängt: Οὐκ ἀγνοητέον δέ, ὡς Ὠριγένης καὶ Εὐσέβιος ὁ Καισαρεὺς καὶ Δίδυμος καὶ ἕτεροί τινες πολλοὺς εἶναι βούλονται τοὺς οὐρανοὺς ἐκ τῆς προκειμένης λέξεως καὶ ἐκ τοῦ τὸν ἀπόστολον Παῦλον ἕως τρίτου οὐρανοῦ ἁρπαγῆναι. βούλονται δὲ καὶ λογικοὺς εἶναι τοὺς ἀστέρας καὶ τὰ ὕδατα τὰ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν λογικὰς εἶναι δυνάμεις. Die Eklogentradition in der Monophysitischen Katene Als Typ III, dessen hier verwendete Zeugen mit C bezeichnet sind, haben Georg Karo und Hans Lietzmann eine Katene analysiert,Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 27. die Eklogen aus der Palästinischen Katene mit Texten von Johannes Chrysostomus (häufig auch Johannes, Bischof von Konstantinopel, genannt), Hesychius von Jerusalem und Kyrill von Alexandria verbindet (vgl. CPG C 16). Hauptzeuge ist der Parisinus gr. 139 (Ca).Zur Katene Typ III vgl. Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and", + "candidate_score": 0.640955, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_138", + "psc_text": "1847) 67–107. Mai hatte die von Montfaucon angemahnte Ergänzung der EditionVgl. Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 65. aus Codices Vaticani vorgenommen und nach eigenen Angaben fünf Codices benutzt: Reginae gr. 40, Vaticanus gr. 754, Vaticanus gr. 1685 sowie Vaticanus gr. 2057 und Ottoboniensis gr. 398.Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 66; vgl. Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 20–21. Eine unkritische Sammlung aus vatikanischen Handschriften gibt Jean Baptiste Pitra, Analecta sacra et classica spicilegio solesmensi III (Paris 1883). Im besonderen hat die Forschungsgeschichte ein paar kleine Teil-Editionen gezeitigt: Die Hypothesen zu den Gradualpsalmen, von mir mit Ὑποθέσεις überschrieben, ließ Giovanni Mercati drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique", + "candidate_score": 0.640819, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_27", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_4", + "psc_text": "(P) zu gelten. Beide Handschriften gehen unabhängig voneinander auf dieselbe Vorlage zurück, was allein schon aus den vielen übereinstimmenden fenestrae ersichtlich ist. Bei diesem Hyparchetyp handelt es sich um den zweiten Band der zweibändigen Ausgabe der Palästinischen Katene, also um die Katene zu Psalm 77 bis 150. Im Katalog von Georg Karo und Hans Lietzmann zählt diese Ausgabe der Psalmenkatene zum Typ XI.Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 38. Gilles Dorival ordnet sie genauer als die zweite Ausgabe der Ersten Palästinischen Katene neben der ersten und dreibändigen ein.Dorival, Les Chaînes (wie Anm. 3) I 115–118. (A) Ambrosianus F 126 sup. (12. / 13. Jh.) Die Handschrift,Zur Handschrift vgl. Harl, La Chaîne (wie Anm. 2) 23–24. die neben einer handschriftlichen Zählung am oberen Rand eine gestempelte am unteren Rand aufweist, beginnt mit der Katene zu Ps 83,4 und endet, in der modernen Zählung, auf 422v mitten in einem Auszug aus Didymus", + "candidate_score": 0.640552, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24_26", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_144", + "psc_text": "davon ausgegangen werden kann, in der Palästinischen Katene habe der Bibeltext gestanden, den Eusebius kommentiert hat. Und selbst wenn in ihr Eusebs Psalmentext reproduziert gewesen wäre, könnte man ihn aus den rezenten Hauptzeugen A und P nicht rekonstruieren, da sie, wie schon Marguerite Harl festgestellt hat, nicht denselben Psalter benutzt haben.Vgl. Harl, La Chaîne (wie Anm. 2) 26–27. Die Autorenangaben aus der handschriftlichen Überlieferung im ersten Apparat habe ich vereinfacht. Die ursprüngliche Absicht, sie transkribierend genau abzubilden, gab ich, unserem Teamgeist gehorchend, auf. Sie hätte weniger geübte Leser immer wieder mit rätselhaften Abkürzungen konfrontiert. Bei Doppelangaben wird die Art der Verbindung der Namen beibehalten: parataktisch ohne Bindewort, mit „und“ für καί, mit „oder“ für ἤ, mit „wie“ für ὁμοίως. Eine Standardisierung der Zuweisungen ist unverfänglich, da in den von mir benutzten Codices die unterschiedlichen Abkürzungen lediglich als Schreibgewohnheiten anzusehen sind und nicht, wie beispielsweise im Vaticanus gr. 753, zur Kennzeichnung", + "candidate_score": 0.638859, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_46", + "psc_text": "Wa hat versucht, die beiden Fenster zu Beginn des Fragmentes zu Ps 101,25b–29b zu schließen, zeigt dabei aber mit den Ausfüllungen αὐτοῦ ἀπό für das in C zu findende und wohl richtige μέχρι τῆς ἐκβάσεως und καιρῶν συνιδὼν τό für συνορᾷ τὸ ἀδύνατον διὰ τό wenig Geschick. Die beiden Fenster am Ende desselben Fragmentes, an deren Stelle in C kein Text vorliegt, werden dagegen sinnvoll ausgefüllt, wobei das zweite von ihnen durch einen Blick in die Bibel geschlossen werden konnte, das erste vielleicht nur glücklich geraten ist. Fraglich bleibt, ob die ältere Handschrift Wa hier einen älteren Text als den von A P repräsentiert und das Fenster wirklich erst später entstanden ist. (V) Vaticanus gr. 754 (10. Jh.) Der Codex Vaticanus gr. 754 aus dem zehnten Jahrhundert, der in der Forschung bereits viel Aufmerksamkeit erfahren hat, gruppiert um den Psaltertext eine Bearbeitung der Palästinischen Katene, die von Karo und LietzmannKaro", + "candidate_score": 0.638562, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_137", + "psc_text": "handschriftlichen Grundlage bei Montfaucon vgl. Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 20–21. Für den Eusebius-Kommentar zu Ps 101 bis Ps 104 einschließlich, ebenso zu Ps 112, 5 bis zum Ende dieses Psalmes, hat er die Niketas-Katene verwendet. Da diese in den genannten Parisini nicht enthalten ist, müsste er sie, falls seine Angaben vollständig sind, dem Taurinensis entnommen haben. Die Edition von Montfaucon endet infolge seiner Abhängigkeit von der C-Tradition mit Ps 118. Der Kommentartext zu Ps 119–150 in Mignes PG 24 reproduziert die Edition von Angelo Mai im vierten Tomus seiner Patrum Bibliotheca nova.Angelo Mai, Patrum Bibliotheca nova IV (Rom 1847) 67–107. Mai hatte die von Montfaucon angemahnte Ergänzung der EditionVgl. Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 65. aus Codices Vaticani vorgenommen und nach eigenen Angaben fünf Codices benutzt: Reginae gr. 40, Vaticanus gr. 754, Vaticanus gr. 1685 sowie Vaticanus gr. 2057 und Ottoboniensis gr. 398.Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 66;", + "candidate_score": 0.637778, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_29", + "psc_text": "Namensangaben. Zum Beispiel ist die Theodoret-Passage zu Ps 103,2b (PG 80, 1696A) τὴν τῆς δημιουργίας εὐκολίαν – μόνῳ χρησάμενος, die Pitra in seinen Analecta als einen Origenes zu Ps 103,2 bringt und Migne als Chrysostomus spurius zu Ps 103 (PG 55, 647) druckt, in Ca als ein Text von Apolinarius wiedergegeben. Glücklicherweise sind solche Verwirrungen nicht die Regel. Malingrey scheint in ihrer Edition der Chrysostomus-Fragmente den Angaben durchgängig vertraut zu haben, und für die bevorstehende Edition des Hesychius dürfte sich der Parisinus ähnlich bewähren. Bietet aber Ca einen Eintrag unter dem Namen des Eusebius, ist immer Vorsicht geboten. So ist der in den Hauptzeugen anonyme Eintrag zu Ps 103,1bc zwar wohl richtig dem Kommentator aus Cäsarea zugeordnet, wenn aber kurz darauf, noch auf derselben Seite, wiederum ein Eusebius, diesmal zu Vers 2a, angekündigt wird, handelt es sich um einen Didymus, jedenfalls nach den Entscheidungen von Mühlenberg (Fragment 990 = 236,10–13).", + "candidate_score": 0.637703, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_92", + "psc_text": "Ps 105,35a–36b Die Angabe „Chrysostomus“ in Nd und Nh ist verrutscht und bezieht sich auf den folgenden Eintrag. Für Eusebius als Verfasser sprechen gute Gründe: Die Wortverbindung τῶν ἀλλοφύλων καὶ ἀθέων ἐθνῶν verweist deutlich auf den Lehrer in Cäsarea, ebenso die Art der Zitation von LXX:Wis:14:12: Wo Eusebius den verhältnismäßig selten zitierten Spruch anbringt, wird er durch Assoziierung von ἄσεμνος (Praeparatio I 9,18 = 39,2) oder ἀκόλαστος (Praeparatio VII 2,4 = 365,11) ausgelöst, beide Termini wie hier auf Götzenverehrung bezogen. Ps 106,2a–3b Zum ersten Stück (Fragment Nr. 3): Nomen und Attribute sind typisch für Eusebius. Es liegt inhaltlich nahe, den Satz im engen Kontext des folgenden Eusebius-Fragmentes zu vermuten. Zum zweiten Stück (Fragment Nr. 4): Die Ausdrucksweise deutet klar auf Eusebius: Den eröffnenden Imperativ τήρει δέ mit Konjunktion (ὡς, ὅπως, ὅτι) setzt Eusebius in Nachahmung des Origenes gerne ein, um eine Textbeobachtung mitzuteilen (was bei Chrysostomus nicht zu finden ist).", + "candidate_score": 0.637305, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60_62", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) . Am Ende des Dokuments ist vermerkt :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_135", + "psc_text": "Den letzten in P überlieferten Satz, der mit ἐπιτελῶν endet, teilend fügt Niketas noch zwei weitere Sätze an, in denen Eusebius ein Hauptmotiv seiner Auslegung wie in einem hymnischen Abschluß zusammenfasst. Die zentralen Wörter ἀναπέμπειν und ἀθρόως begegnen immer wieder durch den gesamten Kommentar hindurch. Ausgaben und Vorarbeiten Im allgemeinen stand bislang der Forschung zur Verfügung der Text des Psalmen-Kommentars von Eusebius in den 1857 gedruckten Bänden 23 und 24 der Patrologia Graeca von Jacques-Paul Migne. Der Band 23 enthält in den Kolumnen 76 bis 1396 eine Kommentierung zu Ps 1–118. Sie ist der Edition von Bernard de Montfaucon entnommen.Bernard de Montfaucon, Collectio Nova Patrum et Scriptorum Graecorum. Tomus Primus (Paris 1706). In seinem, ebenfalls von Migne nachgedruckten, Vorwort gibt unser Archeget an, er habe einen lückenhaften Taurinensis aus der Bibliothek von Kardinal Perronius verwendet sowie einen Coislinianus, womit er den Coislinianus 44 meint, und für das, was darin fehlt,", + "candidate_score": 0.637177, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_118", + "psc_text": "De laudibus Constantini ist zu lesen: (διὰ) σωμάτων ὥσπερ διὰ μουσικῶν ὀργάνων τοὺς πρέποντας ὕμνους αὐτῷ ... ἀναπέμπουσιν (10,5 = 223,3–5 Heikel). Ps 134,6a–c Das zweite, kurze Bruchstück empfiehlt sich durch die Zitat-Einleitung διὸ λέλεκται als eusebisch. Außer Origenes (fünf Belege im TLG) und an einigen fragwürdigen oder von Eusebius abhängigen Stellen (fünf Belege) scheint sie nur Eusebius (165 Belege) verwendet zu haben. Ps 134,7 Die drei Stücke mit den Nummern 8–10 sind, wie mir scheinen will, derselben Quelle entnommen. Gestik und Lexik sind bei Eusebius, wenn auch nicht ausschließlich, nachweisbar. Seine Hand exklusiv kennzeichnend aber ist der Imperativ καὶ θέα τίνα τρόπον, den laut TLG niemand sonst verwendet. Auf Eusebius weist auch die Wortverbindung ἀποκρύφων καὶ ἀπορρήτων ταμιείων hin (vgl. In psalmum 39,6–9 = PG 23, 356 D10–11). Ps 135,4ab Eusebius formuliert den Beginn des Argumentes wie im Kommentar zu Ps 95,2 (PG 23, 1220 A8–9: εἰ μὴ συνιέναι", + "candidate_score": 0.636101, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35_37", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_139", + "psc_text": "drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique et traduction = SC 189 (Paris 1972) Tome II. Catalogue des fragments, notes et indices = SC 190 (Paris 1972). Die Fragmente zu den Gradualpsalmen sind enthalten in Carmelo Curti, La catena palestinese sui Salmi graduali (Catania 2003). Einige parallele Passagen zur Psalmenkatene des Niketas sind wiedergegeben im achten Band von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des", + "candidate_score": 0.635945, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_56_58", + "bdc_text": "1058 , 12f; 1064 , 1f ; Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_465", + "psc_text": "ἄλλος in der Zeile; vgl. PG 23 (1348 A2–11)Ὁ μακαριζόμενος τὸ οἰκεῖον φῶς οὐ διαλείπει ἐξανατέλλων οὐ πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς εὐθέσι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ πᾶσιν τὴν διδασκαλίαν δὲ τοῖς εὐθέσι αὐτοῦ , καὶ τὸ τῷ τῆς γνώσεως φῶς ἔνδον ἐν τῇ τῶν εὐθείων εὐθέων γενεᾷ παρέχων καὶ τοὺς εὐθεῖς φωτίζων. ὁ αὐτὸς δὲ οὗτος ἅτε σπέρματα ἀγαθὰ σπέρματου (sic) ἀγαθοῦ κεκτημένος, ἀλλὰ καὶ ἅτε πλοῦτον πολὺν καὶ δόξαν ἔχων ἐν τῷ ἑαυτοῦ οἴκῳ οἴκῳ αὐτοῦ οὐκ … δεομένοις] Ca 366r: Eusebius; Cb 348r: Eusebiusοὐκ ἀποκλείει τὰ ἑαυτοῦ σπλάγχνα, ἀλλὰ μεταδίδωσι τῶν ὑπαρχόντων τοῖς δεομένοις καὶ οἰκονομῶν τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐν κρίσει διὰ … συνδούλοις] Ca 366r: Eusebius; Cb 348r: Eusebiusδιὰ τὸ φυλάττειν ἐντολὴν τὴν λέγουσαν· τίς ἄρα ἄρα ὁ πιστὸς πιστὸς δοῦλος καὶ φρόνιμος οἰκονόμος, ὃς ἐν καιρῷ δώσει τὸ σιτομέτριον τοῖς συνδούλοις vgl. Mt τοῖς δούλοις ; οὐ γὰρ ἀκρίτως, φησίν, οὐδὲ τοῖς τυχοῦσιν οὐδὲ ἀκαίρως, ὅτε μὴ χρή,", + "candidate_score": 0.635868, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_24", + "psc_text": "als Vermengung der ersten Palästinischen Katene mit einer zweiten Palästinischen Katene ansah. Die Tradition dieser Komposition teilt er in wiederum zwei Katenen, zu deren erster die von mir benutzten Handschriften gehören.Dorival, Les Chaînes (wie Anm. 3) I 232–248. Für Chrysostomus und Hesychius ist die ehemals so genannte Monophysitische Katene von enormer Bedeutung. Die Reste der anderweitig nicht bekannten Ausführungen zu Ps 101 bis 106 von Chrysostomus hat Anne-Marie Malingrey aus ihr ediert,Anne-Marie Malingrey, Fragments du commentaire de Jean Chrysostome sur les psaumes 103 à 106, in: Jürgen Dummer u. a. (Hrsg.), Texte und Textkritik = Texte und Untersuchungen 133 (Berlin 1987) 351–378. und die lückenhafte Direktüberlieferung des sogenannten Commentarius magnus (CPG 6554) von Hesychius kann mit ihr weitgehend ersetzt werden. Von Eusebius enthält sie keine neuen Bruchstücke. Die Eklogen bewahren den Text der Palästinischen Katene, soweit sie ihn übernommen haben, stehen aber nicht in der Tradition des Hyparchetyps der Hauptzeugen.", + "candidate_score": 0.635755, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_34_36", + "bdc_text": "- Lit. : Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_139", + "psc_text": "drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique et traduction = SC 189 (Paris 1972) Tome II. Catalogue des fragments, notes et indices = SC 190 (Paris 1972). Die Fragmente zu den Gradualpsalmen sind enthalten in Carmelo Curti, La catena palestinese sui Salmi graduali (Catania 2003). Einige parallele Passagen zur Psalmenkatene des Niketas sind wiedergegeben im achten Band von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des", + "candidate_score": 0.633874, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60_62", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) . Am Ende des Dokuments ist vermerkt :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_137", + "psc_text": "handschriftlichen Grundlage bei Montfaucon vgl. Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 20–21. Für den Eusebius-Kommentar zu Ps 101 bis Ps 104 einschließlich, ebenso zu Ps 112, 5 bis zum Ende dieses Psalmes, hat er die Niketas-Katene verwendet. Da diese in den genannten Parisini nicht enthalten ist, müsste er sie, falls seine Angaben vollständig sind, dem Taurinensis entnommen haben. Die Edition von Montfaucon endet infolge seiner Abhängigkeit von der C-Tradition mit Ps 118. Der Kommentartext zu Ps 119–150 in Mignes PG 24 reproduziert die Edition von Angelo Mai im vierten Tomus seiner Patrum Bibliotheca nova.Angelo Mai, Patrum Bibliotheca nova IV (Rom 1847) 67–107. Mai hatte die von Montfaucon angemahnte Ergänzung der EditionVgl. Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 65. aus Codices Vaticani vorgenommen und nach eigenen Angaben fünf Codices benutzt: Reginae gr. 40, Vaticanus gr. 754, Vaticanus gr. 1685 sowie Vaticanus gr. 2057 und Ottoboniensis gr. 398.Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 66;", + "candidate_score": 0.633499, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_213", + "psc_text": "ἐπὶ τὴν εὐλογίαν καλεῖ. Ἀλλ’ … ἀξίας] Ca 335v: Eusebius; Cb 317v: Eusebius Ἀλλ’ … αὐτοῦ] vgl. Nd 66r: Eusebius; vgl. Ne 252v: Eusebius; vgl. Nh 455r: Eusebius Ἀλλ’ ἐπειδήπερ … εἰσίν] Wa 167r: Eusebius; vgl. PG 23 (1269 B12–C6)ἐπειδήπερ ἐπειδήπερ ἐπειδήπερ δὲ εἰσὶ καὶ ἀντικείμεναι δυνάμεις καὶ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι καὶ κοσμοκράτορες am Rande ohne Verweiszeichen τοῦ κόσμου ergänzt τοῦ σκότους τούτου καὶ πνευματικὰ τῆς πονηρίας κατὰ τὸν θεῖον ἀπόστολον , σφόδρα ἀναγκαίως ἐπιφέρει, τίνας βούλεται καὶ ὁποίας δυνάμεις εὐλογεῖν τὸν κύριον, ὅτι μὴ πάσας, μὴ δὴ δὲ τὰς ἐναντίας, ἀλλὰ μόνας τὰς ἀξίας τοὺς ἀξίους . διό φησιν· λειτουργοὶ αὐτοῦ ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ. εἰ δὲ καὶ ταύταις προστάττει τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον εὐλογεῖν, καὶ αὐτῶν αὐτὰς ἕτερόν ἐστιν ὡς καὶ τῶν ἀγγέλων braunes Verweiszeichen ohne Note in . δυνάμεις δὲ θεοῦ ἡγητέον λέγεσθαι ἤτοι ζῳὰ ζῶα λ��γικά τινα πνεύματα ταύτην τὴν προσηγορίαν διὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτοῖς πληρεστάτην", + "candidate_score": 0.631624, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_375", + "psc_text": "auf Rasur ἔθος αὐτῶν πάντων ὑστέρηται ἐστέρηται τῶν κατὰ τὸ παλαιὸν τὸ παλαιὸν πάλαι ὑπαρχόντων αὐτοῖς ἀγαθῶν, ὡς μηκέτι προφητῶν ἀξιοῦσθαι μήτε ἀγγέλων ἐπιφανείας. καὶ πάντα δὲ αὐτῶν τὰ σεμνὰ καθῄρηται καθήρεται · ἡ μητρόπολις, τὸ ἱερόν, τὰ ἅγια τῶν ἁγίων, τὸ βασίλειον, ἡ ἱερωσύνη. ἀλλὰ καὶ δοῦλοι ἀντ’ ἐλευθέρων γεγόνασι καὶ νόμοις ἐθνῶν ὑπήκοοι, οἳ πρὶν αὐτόνομοι κατέστησαν, καὶ ταῦτα πάντα ὑπομεμενήκασι διὰ τὰς αὐτῶν κακίας τε καὶ πονηρίας. τοὔμπαλιν … κατηξιωμένοι] vgl. Nd 100v καὶ ἀπεστέρηται…ἐκκλησία: anonym; 101r νοήσεις…συνεστήσαντο: anonym; 101rv ὡς μήτε…δουλεύοντες: anonym; vgl. Ne 366r: anonym; 366v: anonym; 367v: anonym; vgl. Nh 495v: anonym; 496r: Theodoret; 496v: Theodoret fortgesetztτοὔμπαλιν δὲ τούτοις ἡ … ὑδάτων] Ca 355r: τοῦ αὐτοῦ (= Didymus); Cb 337r: Didymusἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία τὸ πρὶν οὖσα θεοῦ ἔρημος καὶ πάντων ἀγαθῶν ἄγονός τε καὶ ἄκαρπος μεταβέβληται εἰς λίμνας ὑδάτων, καὶ ἡ πάλαι πρότερον ἄνυδρος γέγονεν εἰς διεξόδους ὑδάτων, καὶ‌1 … διδασκαλίαν] Ca 355r:", + "candidate_score": 0.630928, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_22", + "psc_text": "origeneische Tradition und ist einem Auszug aus Chrysostomus unmittelbar angehängt: Οὐκ ἀγνοητέον δέ, ὡς Ὠριγένης καὶ Εὐσέβιος ὁ Καισαρεὺς καὶ Δίδυμος καὶ ἕτεροί τινες πολλοὺς εἶναι βούλονται τοὺς οὐρανοὺς ἐκ τῆς προκειμένης λέξεως καὶ ἐκ τοῦ τὸν ἀπόστολον Παῦλον ἕως τρίτου οὐρανοῦ ἁρπαγῆναι. βούλονται δὲ καὶ λογικοὺς εἶναι τοὺς ἀστέρας καὶ τὰ ὕδατα τὰ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν λογικὰς εἶναι δυνάμεις. Die Eklogentradition in der Monophysitischen Katene Als Typ III, dessen hier verwendete Zeugen mit C bezeichnet sind, haben Georg Karo und Hans Lietzmann eine Katene analysiert,Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 27. die Eklogen aus der Palästinischen Katene mit Texten von Johannes Chrysostomus (häufig auch Johannes, Bischof von Konstantinopel, genannt), Hesychius von Jerusalem und Kyrill von Alexandria verbindet (vgl. CPG C 16). Hauptzeuge ist der Parisinus gr. 139 (Ca).Zur Katene Typ III vgl. Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and", + "candidate_score": 0.630372, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_339", + "psc_text": "ἔλεος αὐτοῦ. Τῷ … αἰῶνα] A 156v: anonym, καὶ ἄλλως δὲ in der Zeile; P 148v–149r: Eusebius; Ca 351v: Eusebius; Cb 333v: Eusebius; Wa 172r: Eusebius; vgl. V 267v: Eusebius; PG 23 (1320 B14–C6) Τῷ κυρίῳ ἐξομολογήσασθαι δεῖ ἐξομολογεῖσθαι δεῖ τῷ κυρίῳ ~ κατά τε τὸ ὁμολογεῖν τὰ ἑαυτῶν πλημμελήματα ὡς ἰατρῷ κατά τε τὸ εὐχαριστεῖν αὐτῷ ἐπὶ ταῖς εἰς ἡμᾶς εὐεργεσίαις τὸ ἐχέγγυον τῆς παρ’ αὐτοῦ θεραπείας σωτηρίας ἔχοντας, ὅτι μὴ μόνον χρηστός ἐστιν, ἀλλὰ καὶ παρατείνει παρατείνη τὸ ἔλεος αὐτοῦ εἰς πάντα τὸν παρόντα αἰῶνα. Εἰπάτωσαν οἱ λελυτρωμένοι ὑπὸ κυρίου, οὓς ἐλυτρώσατο ἐκ χειρὸς ἐχθροῦ. ἐκ τῶν χωρῶν συνήγαγεν αὐτούς, ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν καὶ βορρᾶ καὶ θαλάσσης. Εἰκότως … αὐτοῦ] Ca 351v: Eusebius; Cb 333v: Eusebius; Nd 98v ἐνταῦθα…αὐτοῦ: anonym; Ne 348rv: anonym; Nh 489v: Theodoret fortgesetzt Εἰκότως … προφητείαν] A 156v–157r: anonym; P 149r: anonym; Wa 172r: Eusebius; vgl. V 268r: anonym; PG 23 (1320 C9–1321", + "candidate_score": 0.628482, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35_37", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_140", + "psc_text": "von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des Psaumes = Studi e Testi 264 (Città del Vaticano 1970) 89–146 – Eusebs Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 101–150 werden dort auf S. 121–145 aufgelistet. Ekkehard Mühlenberg, Psalmenkommentare aus der Katenenüberlieferung Band III. Untersuchungen zu den Psalmenkatenen = PTS 19 (Berlin / New York 1978) – Mühlenberg verwendet Material von Marcel Richard. Unter der Überschrift „Aufbau der Palästinischen Katene“ ist diese auf den Seiten 48–52 beschrieben, ein ausführlicher, in alle Exzerpte aufgeschlüsselter „Index“ der Palästinischen Katene wird auf den Seiten 131–284 gegeben. Gilles Dorival, Les chaînes exégétiques grecques sur les psaumes. Contribution à l’étude d’une forme littéraire. Tome", + "candidate_score": 0.628218, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_48", + "psc_text": "pseudo-athanasianischen Expositiones in psalmos, den Psalmen-Kommentar des Evagrius und in einer eigenen Gruppe hexaplarische Lesarten. Der große Wert des Vaticanus besteht nicht so sehr in der Qualität – alle vier Quellen werden meiner Einschätzung nach durchgehend in sekundärer Textgestalt geboten – sondern in ihrer genauen Trennung des Materials in einem konsequent durchgehaltenen vierfachen Verweissystem. Dadurch sind die „Athanasius-Serie“, deren Texteinheiten mit großen Zahlzeichen markiert wird, und der mit kleinen Zahlzeichen versehene Kommentar des Evagrius klar von den hexaplarischen Informationen getrennt, die mit den Anfangsbuchstaben der Übersetzer gekennzeichnet sind.Zur Komposition des Vaticanus 754 s. Marie-Josèphe Rondeau, Le commentaire sur les Psaumes d’Évagre le Pontique, in: OCP 26 (1960) 307–348. Die Eusebius belangende Paraphrase der Palästinischen Katene ist durch wechselnde Zeichen und häufig auch an der Anführung von Autorennamen fassbar. Die Euseb-Stücke sind zum Teil auch dort zugewiesen, wo sie in den Hauptzeugen anonym sind. Ab Ps 108 (fol. 276r) finden sich", + "candidate_score": 0.627562, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36_38", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ; Blarer BW I 550f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_129", + "psc_text": "zu diesem Lemma, das als Nr. 10 gezählte Fragment, ist in N unmittelbar an die vorausgehende Nr. 9 angehängt. Auf eusebische Verfasserschaft weisen die Ausdrücke ἀθρόως ἀφανῆ (vgl. De laudibus Constantini 7,11,2 = 215,11 Heikel) und die Explikation von περιβάλλοντι τὸν οὐρανόν in Vers 8a durch τοσοῦτος οὐρανός im Jesajas-Kommentar (II 18 = 254,4 Ziegler); vgl. τοσοῦτον κύτον ebd. 253,31. Das elfte Fragment endet mit dem Imperativ τούτῳ τοίνυν ἐξομολογεῖσθε, der auf das τούτῳ ἐξομολογεῖσθαι im Fragment Nr. 9 zurückgreift. Die Sprache ist womöglich nicht an allen Stellen eusebisch. Das Motiv des Grases, das für das Vieh von selbst wächst, wiederholt indessen deutlich die Aussage aus dem Fragment zu Ps 103,14–15, und die Formulierung τεταγμένοις καιροῖς καὶ μέτρῳ τινὶ φέρεται ἐπὶ γῆς zu Beginn des zweiten Abschnittes erinnert an eine Stelle in De laudibus Constantini: μέτρῳ μὲν εἰσάγει (scil. τὴν ῥευστὴν φύσιν) τῇ γῇ, χρόνοις δὲ ��ρισμένοις (11,15 = 229,4–5", + "candidate_score": 0.62728, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36_38", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ; Blarer BW I 550f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_147", + "psc_text": "Quellenapparat sind nichts weiter als Angaben der Referenz, damit der Leser den Abstand der neuen Ausgabe von der bislang rezipierten Psalmenkommentierung des Eusebius einfacher überblickt oder auch bei Beschäftigung mit älterer Literatur die aus Migne und Pitra zitierten Stellen dem nunmehr gültigen Text zuordnen kann. Bibelzitate werden nur dann nachgewiesen, wenn sie nicht im Lemma enthalten sind. Die biblischen Bücher werden abgekürzt nach dem Verzeichnis in der Theologischen Realenzyklopädie (Berlin 1976), die wenigen Apostolischen Väter nach Walter Bauer, Wörterbuch zum neuen Testament (6Berlin 1988). Zusätze im textkritischen Apparat, zum Beispiel „auf Rasur“, beziehen sich auf je eine einzige Sigle, und zwar ohne Klammern auf die folgende, mit Klammern auf die vorausgehende. ραʹ Ὀδυρμὸς ἐπὶ τῷ προτέρῳ λαῷ καὶ προφητεία νεοῦ λαοῦ καὶ κλῆσις ἐθνῶν Προσευχὴ τῷ πτωχῷ, ὅταν ἀκηδιάσῃ καὶ ἐναντίον κυρίου ἐκχέῃ τὴν δέησιν αὐτοῦ. Εἰσάκουσον, κύριε, τῆς προσευχῆς μου, καὶ ἡ κραυγή μου πρὸς σὲ ἐλθάτω. μὴ ἀποστρέψῃς", + "candidate_score": 0.625124, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_592", + "psc_text": "am Rand; P 232v: Eusebius; Ca 390v: Eusebius; Cb 372v: anonym; PG 23 (1384 A7–13); Harl 376Εἰπὼν ἐκκλίνατε ἀπ’ ἐμοῦ, πονηρευόμενοι οἱ πονηρευόμενοι ἀκολούθως τὸν θεὸν καὶ εἰς τοῦτο βοηθὸν ἐπικαλεῖται , ὡς ἂν τῇ ἑαυτοῦ αὐτοῦ δυνάμει ἀπελαθεῖεν τῆς ἑαυτοῦ αὐτοῦ ψυχῆς οἱ πονηρευόμενοι σχολῆς τε τυχὼν τῆς κατὰ θεὸν ζωῆς τε καὶ σωτηρίας τύχοι τυχη καὶ μὴ ἀποπέσοι ἀποπεση mit οι über η τῆς ἑαυτοῦ προσδοκίας. Καὶ πάλιν πολλῆς ἀξιοῖ βοηθείας τυχεῖν ἐπιτυχεῖν εἰς τὸ διασωθῆναι καί φησιν · βοήθησόν μοι, καὶ σωθήσομαι . αιν Ἐποίησα κρίμα καὶ δικαιοσύνην. μὴ παραδῷς με τοῖς ἀδικοῦσίν με. Ὁ … ἐπιλέγει] A 263r: anonym, ἄλλος φησίν in der Zeile; P 234r: anonym; PG 23 (1384 B7–14); Harl 386 Ὁ κατὰ τὴν ἀρχὴν στοιχειούμενος, ὡς ἂν ἤδη προκόψας ἐπὶ πολὺ καὶ τὰ μεγάλα κατορθώσας, εὔχεται μὴ ἐκπεσεῖν τῆς προκοπῆς. εἶτα … ῥυσθῆναι] vgl. Nd 153v: anonym; vgl. Nh 550r: Basilius fortgesetzt (am", + "candidate_score": 0.623296, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36_38", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ; Blarer BW I 550f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_143", + "psc_text": "TU 183 (Berlin / Boston 2019) 122–141. gesetzt. In dem von mir verarbeiteten Quellenmaterial begegnen sie nicht, waren aber wohl im ursprünglichen Werk angegeben.Vgl. hierzu Bandt, Eusebius (wie Anm. 46) 122–123. Der Kommentar des Eusebius enthielt, wie aus dem direkt überlieferten zweiten Teil seines Werkes zu ersehen ist, eine der Auslegung voranstehende Zitation der Lemmata. Deren Aufteilung kann jedoch für den dritten Teil nicht sicher aus den Fragmenten erschlossen werden; sie folgt deshalb der Präsentation in den Hauptzeugen. Ihr Text dagegen wurde aus der Göttinger Septuaginta von RahlfsAlfred Rahlfs, Psalmi cum Odis = Septuaginta X (Göttingen 21967). übernommen, da nicht davon ausgegangen werden kann, in der Palästinischen Katene habe der Bibeltext gestanden, den Eusebius kommentiert hat. Und selbst wenn in ihr Eusebs Psalmentext reproduziert gewesen wäre, könnte man ihn aus den rezenten Hauptzeugen A und P nicht rekonstruieren, da sie, wie schon Marguerite Harl festgestellt hat, nicht denselben Psalter benutzt", + "candidate_score": 0.622816, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35_37", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_138", + "psc_text": "1847) 67–107. Mai hatte die von Montfaucon angemahnte Ergänzung der EditionVgl. Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 65. aus Codices Vaticani vorgenommen und nach eigenen Angaben fünf Codices benutzt: Reginae gr. 40, Vaticanus gr. 754, Vaticanus gr. 1685 sowie Vaticanus gr. 2057 und Ottoboniensis gr. 398.Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 66; vgl. Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 20–21. Eine unkritische Sammlung aus vatikanischen Handschriften gibt Jean Baptiste Pitra, Analecta sacra et classica spicilegio solesmensi III (Paris 1883). Im besonderen hat die Forschungsgeschichte ein paar kleine Teil-Editionen gezeitigt: Die Hypothesen zu den Gradualpsalmen, von mir mit Ὑποθέσεις überschrieben, ließ Giovanni Mercati drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique", + "candidate_score": 0.622758, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_413", + "psc_text": "ἀγαπᾶν με ἐνδιέβαλλόν με, ἐγὼ δὲ προσευχόμην. καὶ ἔθεντο κατ’ ἐμοῦ κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν καὶ μῖσος ἀντὶ τῆς ἀγαπήσεώς μου. Ὁ … σπουδαζομένην] Ca 358r: Eusebius; Cb 340r: Eusebius Ὁ … μαλακίαν] A 171v–172r: anonym; P 160v–161r: anonym; Wa 174r: Eusebius; PG 23 (1333 B10–C2.4–D10; 1336 A1–3.6–B6)Ὁ παρὼν ψαλμὸς ἀναφέρεται εἰς πρόσωπον τοῦ Χριστοῦ τὰ πάθη περιέχων αὐτοῦ αὐτός . μαρτυρεῖ δὲ τῷ λόγῳ ἡ γραφὴ τῶν Πράξεων τῶν Ἀποστόλων, ἔνθα ὁ Πέτρος τῆς τοῦ προδότου Ἰούδα τοῦ Ἰοῦδα προδότου ἐκπτώσεως μνημονεύσας καὶ παραινέσας ἕτερον δεῖν παραληφθῆναι εἰς τὸν τῶν δώδεκα ἀποστόλων ἀριθμὸν μαρτυρίᾳ κέχρηται προφητικῇ ἐν τῷ προκειμένῳ ψαλμῷ φασκούσῃ· καὶ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβοι ἕτερος , ὥστε κατὰ τὴν τοῦ Πέτρου διδασκαλίαν περὶ περὶ τὴν τοῦ Ἰούδα αὐτὴν ταύτην εἰρῆσθαι τὴν φωνὴν καὶ τὰς λοιπὰς λοιπὰς τὰς ἐν τῷ ψαλμῷ φερομένας . Ὁ τοίνυν σωτὴρ διὰ τῶν προκειμένων ἀρχόμενος ἀνθρωπίνως, ὡς γενόμενος ἄνθρωπος, μείνας μείνας δὲ θεὸς ὅπερ", + "candidate_score": 0.622712, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_281", + "psc_text": "μου καὶ ἐν τοῖς προφήταις μου μὴ πονηρεύεσθε. ἔνθα … πεπιστεύκαμεν] Ca 344r: Theodoret; Cb 326r: Theodoret ἔνθα ἐνταῦθα γενόμενος σημειώσει σημειώση , τίνα τρόπον ὁ λόγος χριστοὺς χρηστῶν ? αὐτοὺς ἐκείνους τοὺς περὶ τὸν Ἀβραὰμ καλεῖ καίτοι αἰσθητῷ … λόγου] vgl. Nd 82r: anonym; vgl. Ne 306r: Athanasius fortgesetzt; vgl. Nh 474r: Athanasius fortgesetztαἰσθητῷ ἐλαίῳ μηδαμοῦ κεχρισμένους κεχρησμένους μηδὲ κατὰ τὸν Μωυσέως Μωυσέος μωσέως νόμον ὁμοίως τῷ Ἀαρὼν χριστοὺς χρηστοὺς γενομένους; πόθεν οὖν ἄλλοθεν γεγόνασι χριστοὶ χυ (mit waagrechtem Strich) ἢ ἀπὸ τῆς μετοχῆς τοῦ φανέντος αὐτοῖς θεοῦ λόγου, ὅντινα εἶναι τὸν μονογενῆ υἱὸν πεπιστεύκαμεν; Καὶ ἐκάλεσε λιμὸν ἐπὶ τὴν γῆν, πᾶν στήριγμα ἄρτου συνέτριψεν. ἀπέστειλεν ἔμπροσθεν αὐτῶν ἄνθρωπον, εἰς δοῦλον ἐπράθη Ἰωσήφ. Ἐν … στηρίζεσθαι] A 145r: Eusebius; Ca 344r: Eusebius; Cb 326r: Eusebius; Wa 170r: Eusebius; PG 23 (1305 C1–11)Ἐν τούτοις ὁ λόγος καὶ ἄλλο τι λεληθὸς λεληθὼς τοὺς πολλοὺς τοῖς πολλοῖς διδάσκει· τὴν γὰρ αἰτίαν τοῦ", + "candidate_score": 0.622564, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_332", + "psc_text": "λαὸν αὐτοῦ, ἐὰν μὴ πρότερον βδελύξηται αὐτόν. βδελύσσεται δὲ δὲ αὐτὸν διὰ τὰς προκαταλελεγμένας προλελεγμέναις πράξεις. ἐπειδὰν … ἕτεροι] AS III 496,26–29ἐπειδὰν δὲ ὁ κύριος παραδῷ τινάς, τότε οἱ ἐχθροὶ αὐτῶν κυριεύσωσιν κυριεύουσιν auf Rasur, wie es scheint αὐτῶν· ἕως γὰρ ὁ κύριος ἄρχει τινῶν, οὐ δύνανται τῶν αὐτῶν κυριεύειν ἕτεροι τί (τίς οὐ δύναται τῶν αὐτοῦ κυριεύσειν . Πλεονάκις ἐρρύσατο αὐτούς. αὐτοὶ δὲ παρεπίκραναν αὐτὸν ἐν τῇ βουλῇ αὐτῶν καὶ ἐταπεινώθησαν ἐν ταῖς ἀνομίαις αὐτῶν. Αὐτὸς … ἀνομίαις] Ca 350v: Eusebius; Cb 332v: Eusebius; PG 23 (1317 C5–10) Αὐτὸς … αὐτῶν] A 155v–156r: anonym; P 147v: anonym; vgl. V 267r: anonymΑὐτὸς μέν, φησίν, ἐρρύετο χρηστὸς ὢν αὐτοῖς καὶ γλυκὺς γλυκοῖς γιγνόμενος, οἱ δὲ παρεπίκραναν πικρὸν ἑαυτοῖς ποιοῦντες αὐτόν. καὶ πάλιν αὐτὸς ἔσωζεν οἷα σωτήρ, οἱ δὲ ἀπώλοντο ἀπόλλυντο ἔργοις ἀπωλείας ἑαυτοὺς ἑαυτοῖς περιπείροντες. καὶ τοῦτο πλεονάκις ἐγίνετο ἐγένετο , ἕως οὗ αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἑαυτοῖς ἐταπείνωσαν ἐν ταῖς αὐτῶν ἀνομίαις.", + "candidate_score": 0.621501, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_464", + "psc_text": "τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. νοήσεις … κατορθοῦντες] Ca 365v: Didymus; Cb 347v: Didymusνοήσεις δὲ καὶ τοῦτο ἐπιστήσας, ὅτι ἐξ ἔργων νόμου οὐ δικαιωθήσεται πᾶσα σὰρξ ἐνώπιον τοῦ θεοῦ κατὰ τὸν ἀπόστολον, ἀλλ’ ὁ ποιήσας αὐτὰ ζήσεται ἐν αὐτοῖς. ἐκ δὲ ἀκοῆς πίστεως πρῶτος μὲν ἐπίστευσεν Ἀβραὰμ τῷ θεῷ καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην , ἔπειτα δὲ καὶ οἱ ὁμοίως αὐτῷ τὸ τοῦ Χριστοῦ εὐαγγέλιον διὰ πίστεως κατορθοῦντες. Χρηστὸς ἀνὴρ ὁ οἰκτίρων καὶ κιχρῶν οἰκονομήσει τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐν κρίσει. Ὁ … φωτίζων] Ca 365v: Eusebius; Cb 347v: Eusebius Ὁ … αὐτῶν] A 192v–193r: anonym; P 175v: anonym; Wa 178r: anonym, ἄλλος in der Zeile; vgl. PG 23 (1348 A2–11)Ὁ μακαριζόμενος τὸ οἰκεῖον φῶς οὐ διαλείπει ἐξανατέλλων οὐ πᾶσιν, ἀλλὰ τοῖς εὐθέσι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ πᾶσιν τὴν διδασκαλίαν δὲ τοῖς εὐθέσι αὐτοῦ , καὶ τὸ τῷ τῆς γνώσεως φῶς ἔνδον ἐν τῇ τῶν εὐθείων εὐθέων γενεᾷ παρέχων καὶ τοὺς εὐθεῖς φωτίζων.", + "candidate_score": 0.621494, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_4", + "psc_text": "(P) zu gelten. Beide Handschriften gehen unabhängig voneinander auf dieselbe Vorlage zurück, was allein schon aus den vielen übereinstimmenden fenestrae ersichtlich ist. Bei diesem Hyparchetyp handelt es sich um den zweiten Band der zweibändigen Ausgabe der Palästinischen Katene, also um die Katene zu Psalm 77 bis 150. Im Katalog von Georg Karo und Hans Lietzmann zählt diese Ausgabe der Psalmenkatene zum Typ XI.Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 38. Gilles Dorival ordnet sie genauer als die zweite Ausgabe der Ersten Palästinischen Katene neben der ersten und dreibändigen ein.Dorival, Les Chaînes (wie Anm. 3) I 115–118. (A) Ambrosianus F 126 sup. (12. / 13. Jh.) Die Handschrift,Zur Handschrift vgl. Harl, La Chaîne (wie Anm. 2) 23–24. die neben einer handschriftlichen Zählung am oberen Rand eine gestempelte am unteren Rand aufweist, beginnt mit der Katene zu Ps 83,4 und endet, in der modernen Zählung, auf 422v mitten in einem Auszug aus Didymus", + "candidate_score": 0.621176, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_450", + "psc_text": "πνεύματι μὲν θείῳ τρέφων τὰς τῶν τῶν ἀνθρώπων τῶν εἰς αὐτὸν πιστευόντων ψυχάς, ταῖς δ’ ἐνθέοις διδασκαλίαις αὐτοῦ στηρίζων αὐτάς; Ὥσπερ δὲ ἀνωτέρω εἴρηται· μνείαν ἐποιήσατο τῶν θαυμασίων αὐτοῦ , οὕτω καὶ νῦν λέλεκται· μνησθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα διαθήκης αὐτοῦ. ποίας … αὐτοῦ] Ca 364r: Apolinarius; Cb 346r: Apolinariusποίας δὲ ταύτης ἢ δηλαδὴ ἧς ἐπηγγείλατο διὰ τῶν προφητῶν αὐτοῦ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως; διὸ μὴ μνημονεύσας τῶν ἑαυτοῦ ἐπαγγελιῶν διαθήκην διαθήκην γὰρ ἔδωκε δέδωκε τοῖς φοβουμένοις αὐτόν, δηλαδὴ τοῖς ἀποστόλοις αὐτοῦ zwischen προφητῶν αὐτοῦ und περὶ τῆς . Τούτοις δὴ αὐτοῖς καὶ ἀνήγγειλε τὴν ἰσχὺν τῶν ἔργων αὐτοῦ παιδεύων … ἐδωρεῖτο] Ca 364v: Apolinarius; Cb 346r: Didymusπαιδεύων αὐτοὺς εἰς τὸ γινώσκειν τοὺς λόγους τῆς δυνάμεως, δι’ ὧν ἀποτελεῖ ἀεὶ ἐπιτελεῖ τὰ ἔργα τά τε ἄλλα καὶ δὴ καὶ τὰ τῆς τῆς τῶν ἐθνῶν κλήσεως, ἥντινα ἢ τίνα εἴ τινα αὐτοῖς ἐδωρεῖτο ἐδωρήσατο . δι’ ὧν σαφῶς παρίστανται, ὡς ἄρα", + "candidate_score": 0.620464, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_327", + "psc_text": "23 (1316 D8–13) Κεῖται ἐν Ἀριθμοῖς ἡ ἱστορία , ὅπως λαβὼν Φινεὲς τὸν σειρομάστην διέπειρε τὴν Μαδιανίτιν μαδιανήτην ἅμα τῷ σὺν αὐτῇ πεπορνευκότι καὶ ὡς ἐκόπασε παραχρῆμα ἡ vor ὀργὴ κατ’ αὐτῶν ὀργὴ ἅμα τῇ τοιαύτῃ πράξει. παρίστησι παριστήσει δὲ ὁ λόγος, ὅσον πόσον ἰσχύει παρὰ θεῷ ἑνὸς ἀνδρὸς δικαιοσύνη ὡς … θεοῦ] vgl. Nd 92v: anonym; vgl. Ne 339v: anonym; vgl. Nh 486v: Theodoret fortgesetztὡς κοπάσαι τὴν ὀργὴν καὶ ἀνακρουσθῆναι τὴν κατὰ τῶν ἡμαρτηκότων θραῦσιν διὰ τὸν τοῦ Φινεὲς ζῆλον τὸν ὑπὲρ τοῦ θεοῦ τοῦ φινεὲς ὑπὲρ τὸν τοῦ θεοῦ ζῆλον ? φινεὲς ὑπὲρ τοῦ θεοῦ ζῆλον . Καὶ παρώργισαν αὐτὸν ἐφ’ ὕδατος ἀντιλογίας. καὶ ἐκακώθη Μωυσῆς δι’ αὐτούς, ὅτι παρεπίκραναν τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, καὶ διέστειλεν ἐν τοῖς χείλεσιν αὐτοῦ. Μετὰ … διέστειλεν] Nd 93r: anonym; Ne 340v: anonym; Nh 487r: anonym Μετὰ … αὐτῶν] A 154v–155r: Eusebius; P 147r: anonym; Wa 171v: anonym; vgl. V 265v: Eusebius; AS", + "candidate_score": 0.620333, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_36", + "bdc_text": "- Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_3", + "psc_text": "minora III (Turnhout 1977) Nr. 70; vgl. Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique et traduction = SC 189 (Paris 1972) 17–21. Seit der umfassenden Revision, Vermehrung und Vervollständigung unserer Kenntnisse der Psalmenkatenen durch Gilles DorivalGilles Dorival, Les Chaînes exégétiques sur les Psaumes I–V = Spicilegium sacrum Lovaniense. Études et documents 43–46.54 (Leuven 1986–2018). wird sie auch als die „Erste Palästinische Katene“ (CPG C 24) bezeichnet. Als ihre Hauptzeugen für den dritten Teil des Psalters haben die Codices Ambrosianus F 126 sup. (A) und Patmiacus 215 (P) zu gelten. Beide Handschriften gehen unabhängig voneinander auf dieselbe Vorlage zurück, was allein schon aus den vielen übereinstimmenden fenestrae ersichtlich ist. Bei diesem Hyparchetyp handelt es sich um den zweiten Band der zweibändigen Ausgabe der Palästinischen Katene, also um die Katene zu Psalm 77 bis 150. Im Katalog von", + "candidate_score": 0.620301, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_34_36", + "bdc_text": "- Lit. : Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_140", + "psc_text": "von John Anthony Cramer, Catenae Graecorum Patrum in Novum Testamentum I–VIII (Oxford 1838–1844 = Hildesheim 1967). Die komplizierte Überlieferung ist durch mehrere wichtige Vorarbeiten, auf deren Ergebnisse ich mich stütze, weitgehend erhellt worden: Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus (Göttingen 1902). Robert Devreesse, Les anciens commentateurs grecs des Psaumes = Studi e Testi 264 (Città del Vaticano 1970) 89–146 – Eusebs Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 101–150 werden dort auf S. 121–145 aufgelistet. Ekkehard Mühlenberg, Psalmenkommentare aus der Katenenüberlieferung Band III. Untersuchungen zu den Psalmenkatenen = PTS 19 (Berlin / New York 1978) – Mühlenberg verwendet Material von Marcel Richard. Unter der Überschrift „Aufbau der Palästinischen Katene“ ist diese auf den Seiten 48–52 beschrieben, ein ausführlicher, in alle Exzerpte aufgeschlüsselter „Index“ der Palästinischen Katene wird auf den Seiten 131–284 gegeben. Gilles Dorival, Les chaînes exégétiques grecques sur les psaumes. Contribution à l’étude d’une forme littéraire. Tome", + "candidate_score": 0.620095, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35_37", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_53", + "psc_text": "C 21). Überliefert wurde sie offensichtlich in zwei Bänden, von denen der eine Ps 1–76, der andere Ps 77–150 behandelte. Von Karo und Lietzmann wird sie unter dem Typ VIII beschrieben,Vgl. Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 32–35. von Gilles Dorival als eine Vertreterin der „Gemischten Konstantinopolitanischen Katenen“ eingeordnet und ausführlich analysiert.Dorival, Les Chaînes (wie Anm. 3) III 492–565. Entstanden ist sie zwischen 1088 und 1105, sehr wahrscheinlich im Zusammenhang mit seiner Lehrtätigkeit.Zu Biographie und Werk s. Bram Roosen, The works of Nicetas Heracleensis (ὁ) τοῦ Σερρῶν, in: Byzantion 69 (1999) 119–144. Niketas besaß Zugang zu sehr viel mehr Schriften von Eusebius als uns heute vergönnt ist. Die griechischen Fragmente zur Theophanie (CPG 3488) sind aus seiner Lukas-Katene gewonnen, ebenso die Schrift De solemnitate paschali (CPG 3479). Sein literarisches Engagement lässt daher von selbst die Frage aufkommen, ob er über die Fragmente in der Katene hinaus nicht auch den Psalmen-Kommentar", + "candidate_score": 0.619195, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_34_36", + "bdc_text": "- Lit. : Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_138", + "psc_text": "1847) 67–107. Mai hatte die von Montfaucon angemahnte Ergänzung der EditionVgl. Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 65. aus Codices Vaticani vorgenommen und nach eigenen Angaben fünf Codices benutzt: Reginae gr. 40, Vaticanus gr. 754, Vaticanus gr. 1685 sowie Vaticanus gr. 2057 und Ottoboniensis gr. 398.Mai, Patrum Bibliotheca nova IV 66; vgl. Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 20–21. Eine unkritische Sammlung aus vatikanischen Handschriften gibt Jean Baptiste Pitra, Analecta sacra et classica spicilegio solesmensi III (Paris 1883). Im besonderen hat die Forschungsgeschichte ein paar kleine Teil-Editionen gezeitigt: Die Hypothesen zu den Gradualpsalmen, von mir mit Ὑποθέσεις überschrieben, ließ Giovanni Mercati drucken: Alcune note di letteratura patristica, in: Opere minori II = Studi e testi 77 (1937) 61–66. Die Fragmente aus der Palästinischen Katene zu Ps 118 sind enthalten in Marguerite Harl (avec la collaboration de Gilles Dorival), La Chaîne Palestinienne sur le Psaume 118. Tome I. Introduction, texte grec critique", + "candidate_score": 0.617512, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58_60", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_12", + "psc_text": "Ebenso ist vielleicht im Text zu Ps 144,14a–16b das am Rand braun geschriebene ἀμείβων, das den Ausdruck πόλιν ἐκ πόλεως ergänzen soll, keine korrigierende eigene Erfindung. Dagegen wieder muss der Autor von P2 keine besondere Vorlage benutzt haben, wenn er an einer Stelle im Text zu Ps 136,1b–2 die Formulierung ändert: aus ἀπεκλαίοντο τῆς ἑαυτῶν πατρίδος ὡς ἂν θεοῦ πόλεως μεμνημένοι macht er ἀπεκλαίοντο τῆς ἑαυτῶν πατρίδος τὴν ἐρήμωσιν ὡς ἂν θεοῦ πόλεως μεμνημένοι. Er erwartete zu ἀπεκλαίοντο einen Akkusativ, den er sich mit τὴν ἐρήμωσιν ausdachte, und sah nicht, dass τῆς ἑαυτῶν πατρίδος zum folgenden Partizip μεμνημένοι gehört. Das Verhältnis des Textes in A und P ist im großen und ganzen einfach und sicher zu bestimmen; einige Details müssen im Unklaren bleiben. Auf die gemeinsamen fenestrae habe ich bereits hingewiesen. Darüber hinaus fehlte im Hyparchetyp in der Kommentierung zu Ps 104 eine längere Passage; sie kann mit der Sekundärüberlieferung", + "candidate_score": 0.615369, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_146", + "psc_text": "vermuten lässt. Das Nichtnennen von mit „vgl.“ gekennzeichneten Texteinheiten im kritischen Apparat, der in der Regel allein die Abweichungen angibt, darf also nicht e silentio als Übereinstimmung mit dem edierten Text gewertet werden. Die Angabe „n.n. fortgesetzt“ bedeutet, dass die Handschrift innerhalb des zu demselben Lemma gehörenden Textes den zuletzt angegebenen Autor beizubehalten vorgibt. Die Angabe „anonym“ bedeutet, dass zwischen dem Lemma und dem edierten Eusebius-Fragment kein Name angegeben ist. Bei Niketas habe ich Incipit und Explicit angegeben, wenn eines von beiden oder beides nicht mit dem Referenztext übereinstimmt. Die Stellenangaben aus Mignes Patrologie und aus Pitras Analecta Sacra im Quellenapparat sind nichts weiter als Angaben der Referenz, damit der Leser den Abstand der neuen Ausgabe von der bislang rezipierten Psalmenkommentierung des Eusebius einfacher überblickt oder auch bei Beschäftigung mit älterer Literatur die aus Migne und Pitra zitierten Stellen dem nunmehr gültigen Text zuordnen kann. Bibelzitate werden nur dann nachgewiesen,", + "candidate_score": 0.61395, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_34_36", + "bdc_text": "- Lit. : Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_141", + "psc_text": "Material von Marcel Richard. Unter der Überschrift „Aufbau der Palästinischen Katene“ ist diese auf den Seiten 48–52 beschrieben, ein ausführlicher, in alle Exzerpte aufgeschlüsselter „Index“ der Palästinischen Katene wird auf den Seiten 131–284 gegeben. Gilles Dorival, Les chaînes exégétiques grecques sur les psaumes. Contribution à l’étude d’une forme littéraire. Tome 1–5 (Leuven 1986–2018). – Das bescheiden als contribution getitelte Werk ordnet, weit über die Arbeit von Karo und Lietzmann hinausgehend, die gesamte Überlieferung in einer neuen Systematik und analysiert ausführlich die wichtigen Codices. Es wird zu Recht als der Schlüssel zu den Psalmenkatenen angesehen.Vgl. die Rezension von Reinhart Ceulemans, The Firestarter in the now Completed Analysis of Psalter Catenae by Gilles Dorival, in: Revue d’Histoire Ecclésiastique 116 (2021) 371–377. Hinweise zur Gestaltung des Textes und der Apparate Im Text wird die Zitation der Bibel auf dreierlei Weise gekennzeichnet: Lemma und Lemmazitate sind rot gedruckt, die übrigen Bibelzitate kursiv gesetzt, die", + "candidate_score": 0.613604, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35_37", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_141", + "psc_text": "Material von Marcel Richard. Unter der Überschrift „Aufbau der Palästinischen Katene“ ist diese auf den Seiten 48–52 beschrieben, ein ausführlicher, in alle Exzerpte aufgeschlüsselter „Index“ der Palästinischen Katene wird auf den Seiten 131–284 gegeben. Gilles Dorival, Les chaînes exégétiques grecques sur les psaumes. Contribution à l’étude d’une forme littéraire. Tome 1–5 (Leuven 1986–2018). – Das bescheiden als contribution getitelte Werk ordnet, weit über die Arbeit von Karo und Lietzmann hinausgehend, die gesamte Überlieferung in einer neuen Systematik und analysiert ausführlich die wichtigen Codices. Es wird zu Recht als der Schlüssel zu den Psalmenkatenen angesehen.Vgl. die Rezension von Reinhart Ceulemans, The Firestarter in the now Completed Analysis of Psalter Catenae by Gilles Dorival, in: Revue d’Histoire Ecclésiastique 116 (2021) 371–377. Hinweise zur Gestaltung des Textes und der Apparate Im Text wird die Zitation der Bibel auf dreierlei Weise gekennzeichnet: Lemma und Lemmazitate sind rot gedruckt, die übrigen Bibelzitate kursiv gesetzt, die", + "candidate_score": 0.612698, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_112", + "psc_text": "hexaplarische Zitate häufig mit zwei Verben einleitet und insbesondere neben Theodoret und Theodor der einzige Exeget ist, der die Version des Symmachus regelmäßig als σαφέστερον bezeichnet. Fortgeführt wird das Zitat mit einem kurzen Exzerpt aus Gregor von Nyssa, worauf das zweite Eusebius-Fragment sowie ein Auszug je aus Theodoret und Euthymius folgen. Ps 119,2ab Die Fassung des Fragmentes bei Niketas enthält eine Erweiterung in gut eusebischem Stil. Zu ῥυσθῆναι οὐ τὸ σῶμα αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν ψυχήν vgl. Demonstratio V 11,2 (234,10 Heikel): σωθείς γε οὐ τὸ σῶμα, ἀλλὰ τὴν ψυχήν. Der ἀσκητέον-Satz ist vielleicht anderen Ursprungs. Ps 119,6a Niketas gibt als Verfasser Eusebius an. Seinen häufig richtigen, häufig aber auch falschen Zuweisungen möchte man hier wieder ohne weiteres vertrauen, da der Text zwei auffällige Merkmale der eusebischen Diktion enthält: σφόδρα ἀκριβῶς ist bei anderen christlichen Exegeten selten, sehr häufig aber bei Eusebius; in Verbindung mit einem Verbum des Sagens (hier λέγων)", + "candidate_score": 0.612606, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4_6", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_41", + "psc_text": "Parisinus gr. 139 (Ca) hat ein Leser die Einträge, die der Katenist mit dem Namen des Eusebius versehen hatte, am Rand mit rotem Stift systematisch markiert. Vielleicht handelt es sich bei diesem Leser um den Verfasser des Codex Parisinus gr. 463, denn dieser Codex ist eine Papierhandschrift aus dem siebzehnten Jahrhundert, in der die wirklichen und vermeintlichen Fragmente von Eusebius aus dem Parisinus gr. 139 gesammelt sind.Zum Codex vgl. Institut de recherche et d’histoire des textes (Hrsg.), Pinakes | Πίνακες. Textes et manuscrits grecs, Numéro diktyon 50037. Die Eusebius-Einträge werden in denselben Abgrenzungen und mit denselben Irrtümern übernommen. Betitelt ist die Arbeit mit EUSEBII / PAMPHILI EPISCOPI / Caesareae Palaestinae / INTERPRETATIO / Psalmorum. Valde Erudita und auf dem folgenden Blatt griechisch wiederholt ΕΥΣΕΒΙΟΥ / ΤΟΥ ΠΑΜΦΙΛΟΥ / ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ / ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΤΗΣ / ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗΣ / ΕΧΗΓΗΣΙΣ ΤΩΝ ΨΑΛΜΩΝ ΠΑΝΥ / ΣΠΟΥΔΑΙΑ. Die Eigenheiten von Cb enthält er nicht, bespielsweise den", + "candidate_score": 0.612369, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_34_36", + "bdc_text": "- Lit. : Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_53", + "psc_text": "C 21). Überliefert wurde sie offensichtlich in zwei Bänden, von denen der eine Ps 1–76, der andere Ps 77–150 behandelte. Von Karo und Lietzmann wird sie unter dem Typ VIII beschrieben,Vgl. Karo / Lietzmann (wie Anm. 1) 32–35. von Gilles Dorival als eine Vertreterin der „Gemischten Konstantinopolitanischen Katenen“ eingeordnet und ausführlich analysiert.Dorival, Les Chaînes (wie Anm. 3) III 492–565. Entstanden ist sie zwischen 1088 und 1105, sehr wahrscheinlich im Zusammenhang mit seiner Lehrtätigkeit.Zu Biographie und Werk s. Bram Roosen, The works of Nicetas Heracleensis (ὁ) τοῦ Σερρῶν, in: Byzantion 69 (1999) 119–144. Niketas besaß Zugang zu sehr viel mehr Schriften von Eusebius als uns heute vergönnt ist. Die griechischen Fragmente zur Theophanie (CPG 3488) sind aus seiner Lukas-Katene gewonnen, ebenso die Schrift De solemnitate paschali (CPG 3479). Sein literarisches Engagement lässt daher von selbst die Frage aufkommen, ob er über die Fragmente in der Katene hinaus nicht auch den Psalmen-Kommentar", + "candidate_score": 0.611215, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_135", + "psc_text": "Den letzten in P überlieferten Satz, der mit ἐπιτελῶν endet, teilend fügt Niketas noch zwei weitere Sätze an, in denen Eusebius ein Hauptmotiv seiner Auslegung wie in einem hymnischen Abschluß zusammenfasst. Die zentralen Wörter ἀναπέμπειν und ἀθρόως begegnen immer wieder durch den gesamten Kommentar hindurch. Ausgaben und Vorarbeiten Im allgemeinen stand bislang der Forschung zur Verfügung der Text des Psalmen-Kommentars von Eusebius in den 1857 gedruckten Bänden 23 und 24 der Patrologia Graeca von Jacques-Paul Migne. Der Band 23 enthält in den Kolumnen 76 bis 1396 eine Kommentierung zu Ps 1–118. Sie ist der Edition von Bernard de Montfaucon entnommen.Bernard de Montfaucon, Collectio Nova Patrum et Scriptorum Graecorum. Tomus Primus (Paris 1706). In seinem, ebenfalls von Migne nachgedruckten, Vorwort gibt unser Archeget an, er habe einen lückenhaften Taurinensis aus der Bibliothek von Kardinal Perronius verwendet sowie einen Coislinianus, womit er den Coislinianus 44 meint, und für das, was darin fehlt,", + "candidate_score": 0.611208, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_134", + "psc_text": "= 419,8 Ziegler und XIV 1,1 = 259,6–7 Ziegler). Dieses Satzgerüst διελθὼν – μέτειμι ἐπί findet der TLG sonst nur einmal bei Photius (Bibliothek 221b12 Bekker). Die Wörter ἀθρόως und ὁμοῦ gehören zu oft wiederholten Ausdrücken der Gemeinsamkeit. Der Text Nr. 9 ist in Inhalt, Wortwahl und Darstellungsart sozusagen klassischer Eusebius. Es genügt, auf den Vergleich mit der λύρα hinzuweisen. Er findet sich in derselben Entfaltung, von πολυχόρδῳ bis μουσικῇ, fast wortgleich in De laudibus Constantini 12,11 (232,32–233,1 Heikel), in der Theophanie I 28 (506–9 Gressmann) und in De martyribus Palaestinae (recensio prolixior) 11,1 (933,2–4 Schwartz / Mommsen). Ps 150,6c Den letzten in P überlieferten Satz, der mit ἐπιτελῶν endet, teilend fügt Niketas noch zwei weitere Sätze an, in denen Eusebius ein Hauptmotiv seiner Auslegung wie in einem hymnischen Abschluß zusammenfasst. Die zentralen Wörter ἀναπέμπειν und ἀθρόως begegnen immer wieder durch den gesamten Kommentar hindurch. Ausgaben und Vorarbeiten Im allgemeinen", + "candidate_score": 0.611061, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_117", + "psc_text": "λέγων zur Einleitung eines Paulus-Zitates begegnet; im vorliegenden Fall handelt es sich sogar um dieselbe Paulus-Stelle. Ps 129,2bc Die Zuschreibung des kurzen Fragmentes an Eusebius in N wird durch den eröffnenden Imperativ τήρει ὅπως bestätigt. Er findet sich nicht in V (fol. 321v), wo der Satz gegen Ende einer längeren, dem Eusebius zugewiesenen Texteinheit (= PG 24, 24 B3–C11) in sekundärer Form auftaucht. Ps 134,3b Das zweite Fragment zu diesem Vers steht bei Niketas unmittelbar nach dessen Auszug aus dem Text des ersten Fragmentes. Deutlich eusebisch ist die Formulierung διὰ ... τῶν σωματικῶν ὀργάνων τὸν πρέποντα ὕμνον αὐτῷ ἀπόδοτε. In De laudibus Constantini ist zu lesen: (διὰ) σωμάτων ὥσπερ διὰ μουσικῶν ὀργάνων τοὺς πρέποντας ὕμνους αὐτῷ ... ἀναπέμπουσιν (10,5 = 223,3–5 Heikel). Ps 134,6a–c Das zweite, kurze Bruchstück empfiehlt sich durch die Zitat-Einleitung διὸ λέλεκται als eusebisch. Außer Origenes (fünf Belege im TLG) und an einigen fragwürdigen oder von Eusebius", + "candidate_score": 0.61055, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_784", + "psc_text": "Nd 204v: anonym; Nh 599r: anonym Διὰ … Ζαχαρίου] A 342rv: Eusebius; P 293rv: Eusebius; vgl. V 331r: anonym; vgl. PG 24 (36 D9–37 A6)Διὰ τῶν προτέρων ψαλμῶν ἡ χρηστότης τοῦ θεοῦ καὶ ἡ θαυματουργὸς αὐτοῦ καὶ εὐεργετικὴ δύναμις ἐδείκνυτο ~ , διὰ δὲ τῶν προκειμένων ἡ ἢ ὡς ἂν εἴποι τις ἀποτομία, μᾶλλον δὲ κριτικὴ καὶ τῶν πλημμελούντων ἐπιστρεπτικὴ δύναμις. Φασὶ … Ζαχαρίου] Nd 204v: Eusebius; Nh 599r: EusebiusΦασὶ γοῦν τὰ παρόντα προκείμενα οἱ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀποπεσόντες καὶ διὰ τὰς ἀσεβείας αὐτῶν ἐν τῇ Βαβυλωνίων χώρᾳ βαβυλῶνι μετενηνεγμένοι μετηνεγμένοι , οὐ μὴν πάμπαν ἐπιλελησμένοι ἀπολελησμένοι τοῦ θεοῦ θεοῦ. οὐδ’ ἀνεπαισθήτως ἔχοντες οἷ κακῶν εἰσί . καί μοι δοκεῖ διδάσκειν ὁ λόγος τοὺς ἐν Βαβυλῶνι τὰ κατάλληλα πράττειν τῇ ἐν Βαβυλῶνι διατριβῇ, τουτέστι θρηνεῖν σφᾶς αὐτοὺς καὶ ἀποκλαίεσθαι τὴν ἀπὸ τῶν κρειττόνων ἐπὶ τὰ χείρω κατάπτωσιν, ἀλλὰ μὴ τρυφᾶν μηδὲ ἀναισθήτως ἔχειν τῆς ἑαυτῶν ταλαιπωρίας. τοιοῦτοι δὲ ἦσαν οἱ πλείους", + "candidate_score": 0.610516, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_84", + "psc_text": "zu sehr mit Fragen der Authentizität behaftet, als dass sie als Fragmente angesehen werden dürften. Zum anderen und vor allem ist das Werk der Expositiones in psalmos bis heute noch gar nicht identifiziert. Die von Migne nachgedruckte Mauriner EditionBernard de Montfaucon, Athanasii opera omnia I 2 (Paris 1698) 1009–1239. stellt eine Kompilation mit anderen Quellen dar. Auch was als sogenannte „Athanasius-Serie“ im Codex Vaticanus 754 zu lesen ist, dürfte nicht das ursprüngliche Werk sein. Im übrigen ergibt sich aus der syrischen Übersetzung aus dem Ende des siebten Jahrhunderts,Die syrische Version ist ediert und ins Englische übersetzt von Robert W. Thomson, Athanasiana syriaca. Part IV = Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium 167–168 (Louvain 1977). dass der Text ihrer Vorlage mit dem uns vorliegenden Pseudo-Athanasius nicht kongruent ist. Die Untersuchung dieses Pseudo-Athanasius auf eusebisches Gut hin, um es einmal in einer Testimoniensammlung mitzuteilen, muss besonders behutsam vorgenommen werden und kann erst in Angriff", + "candidate_score": 0.610176, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4_6", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_85", + "psc_text": "Athanasiana syriaca. Part IV = Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium 167–168 (Louvain 1977). dass der Text ihrer Vorlage mit dem uns vorliegenden Pseudo-Athanasius nicht kongruent ist. Die Untersuchung dieses Pseudo-Athanasius auf eusebisches Gut hin, um es einmal in einer Testimoniensammlung mitzuteilen, muss besonders behutsam vorgenommen werden und kann erst in Angriff genommen werden, wenn das Werk erkannt und kritisch ediert ist. An der Universität Wien wurde unter Leitung von Uta Heil bereits die erste Phase einer Rekonstruktion der Expositiones in psalmos begonnen.Uta Heil / Sebastiano Panteghini, Determining the Text, Content and Provenance of the Expositiones in Psalmos attributed to Athanasius: Challenges and Opportunities, (erscheint 2023; eine vorläufige Version wurde mir freundlicherweise von den Herausgebern zur Verfügung gestellt). Doch selbst dann, wenn die Ergebnisse des gesamten Projektes vorliegen, können meiner Überzeugung nach nur Referate und keine sicheren neuen Fragmente des originalen Textes gewonnen werden. Zu den Bruchstücken aus der Niketas-Katene Konzeption und", + "candidate_score": 0.608111, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4_6", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_124", + "psc_text": "Kommentar zu Ps 93,3–4 (PG 23, 1196 C13–14). Ps 140,8ab Eusebisch ist in diesem Fragment vor allem der Ausdruck βασκαινόντων τῇ κατὰ θεὸν αὐτοῦ προκοπῇ (vgl. In psalmum 69,2–4 = PG 23, 769 B5–6 und In psalmum 85,11 = PG 23, 1037 B4). Ps 141,3a–4a Das zweite Fragment ist in N dem Exzerpt zu Vers 4a aus Theodoret hinzugefügt. Die Doppelzuweisung an Theodoret und Eusebius, die in Nd auf Eusebius verkürzt wurde, trägt dem Rechnung. Die Lexik des Satzes ist für Eusebius gewöhnlich, der Tonfall ähnelt dem ersten Satz des Bruchstückes aus der Palästinischen Katene. Ps 144,10a–12b Übereinstimmend mit der Palästinischen Katene bietet Niketas den Text von Beginn des Fragmentes bis τῆς ἐξομολογήσεως ἀποδιδόασιν, durchsetzt ihn jedoch mit Auszügen aus Chrysostomus, Theodoret und Euthymius. Die Texteinheit mit dem Fragment 6b, in den Handschriften nicht eigens kenntlich gemacht, schließt unmittelbar an den mit δημιουργικῆς δυνάμεως endenden ersten Abschnitt des Fragmentes aus", + "candidate_score": 0.606938, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4_6", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_77", + "psc_text": "10b zu Ps 106. Während in den b-Nummern in meiner Sammlung der eusebische Anteil nachzuweisen ist, finden sich nicht wenige Texteinheiten, die diese Eindeutigkeit vermissen lassen. Der Kommentar zu Ps 106,31a–32 beginnt in N anonym wie folgt: μετὰ τοὺς ἀποστόλους καὶ τοῦ πρεσβυτερίου μνησθεὶς αἰνεῖν (nach ἡγουμένους Ne) τοὺς τῆς ἐκκλησίας ἡγουμένους παρακελεύεται τὸν θεόν. Bis hierher liest man eine Paraphrase der ersten zwei Sätze von Eusebius im Fragment Nr. 12 zu Ps 106, was der Textabgrenzung in C entspricht. Was folgt, ist einer unbekannten Quelle entnommen: ἡ δὲ αἰτία τοῦ αἰνεῖν τὸ τὴν ἔρημον πάλαι τῶν ἐθνῶν ἐκκλησίαν πνευματικῶν ναμάτων ἐν μεθέξει γενέσθαι πολλῶν· οἱ γὰρ ποταμοὶ οἱ εὐαγγελικοί εἰσι λόγοι. Vokabular und Bilder sind reichlich aus Eusebius belegbar, aber sie sind nicht ausschließlich eusebisch. Vor allem aber ist die Wendung ἐν μεθέξει γενέσθαι vornehmlich bei Kyrill und nie bei Eusebius zu finden. Niketas hat nicht nur den direkt", + "candidate_score": 0.606826, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_92", + "psc_text": "Ps 105,35a–36b Die Angabe „Chrysostomus“ in Nd und Nh ist verrutscht und bezieht sich auf den folgenden Eintrag. Für Eusebius als Verfasser sprechen gute Gründe: Die Wortverbindung τῶν ἀλλοφύλων καὶ ἀθέων ἐθνῶν verweist deutlich auf den Lehrer in Cäsarea, ebenso die Art der Zitation von LXX:Wis:14:12: Wo Eusebius den verhältnismäßig selten zitierten Spruch anbringt, wird er durch Assoziierung von ἄσεμνος (Praeparatio I 9,18 = 39,2) oder ἀκόλαστος (Praeparatio VII 2,4 = 365,11) ausgelöst, beide Termini wie hier auf Götzenverehrung bezogen. Ps 106,2a–3b Zum ersten Stück (Fragment Nr. 3): Nomen und Attribute sind typisch für Eusebius. Es liegt inhaltlich nahe, den Satz im engen Kontext des folgenden Eusebius-Fragmentes zu vermuten. Zum zweiten Stück (Fragment Nr. 4): Die Ausdrucksweise deutet klar auf Eusebius: Den eröffnenden Imperativ τήρει δέ mit Konjunktion (ὡς, ὅπως, ὅτι) setzt Eusebius in Nachahmung des Origenes gerne ein, um eine Textbeobachtung mitzuteilen (was bei Chrysostomus nicht zu finden ist).", + "candidate_score": 0.606308, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4_6", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_29", + "psc_text": "Namensangaben. Zum Beispiel ist die Theodoret-Passage zu Ps 103,2b (PG 80, 1696A) τὴν τῆς δημιουργίας εὐκολίαν – μόνῳ χρησάμενος, die Pitra in seinen Analecta als einen Origenes zu Ps 103,2 bringt und Migne als Chrysostomus spurius zu Ps 103 (PG 55, 647) druckt, in Ca als ein Text von Apolinarius wiedergegeben. Glücklicherweise sind solche Verwirrungen nicht die Regel. Malingrey scheint in ihrer Edition der Chrysostomus-Fragmente den Angaben durchgängig vertraut zu haben, und für die bevorstehende Edition des Hesychius dürfte sich der Parisinus ähnlich bewähren. Bietet aber Ca einen Eintrag unter dem Namen des Eusebius, ist immer Vorsicht geboten. So ist der in den Hauptzeugen anonyme Eintrag zu Ps 103,1bc zwar wohl richtig dem Kommentator aus Cäsarea zugeordnet, wenn aber kurz darauf, noch auf derselben Seite, wiederum ein Eusebius, diesmal zu Vers 2a, angekündigt wird, handelt es sich um einen Didymus, jedenfalls nach den Entscheidungen von Mühlenberg (Fragment 990 = 236,10–13).", + "candidate_score": 0.605295, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_57_59", + "bdc_text": "1064 , 1f ; Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f )", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_12", + "psc_text": "Ebenso ist vielleicht im Text zu Ps 144,14a–16b das am Rand braun geschriebene ἀμείβων, das den Ausdruck πόλιν ἐκ πόλεως ergänzen soll, keine korrigierende eigene Erfindung. Dagegen wieder muss der Autor von P2 keine besondere Vorlage benutzt haben, wenn er an einer Stelle im Text zu Ps 136,1b–2 die Formulierung ändert: aus ἀπεκλαίοντο τῆς ἑαυτῶν πατρίδος ὡς ἂν θεοῦ πόλεως μεμνημένοι macht er ἀπεκλαίοντο τῆς ἑαυτῶν πατρίδος τὴν ἐρήμωσιν ὡς ἂν θεοῦ πόλεως μεμνημένοι. Er erwartete zu ἀπεκλαίοντο einen Akkusativ, den er sich mit τὴν ἐρήμωσιν ausdachte, und sah nicht, dass τῆς ἑαυτῶν πατρίδος zum folgenden Partizip μεμνημένοι gehört. Das Verhältnis des Textes in A und P ist im großen und ganzen einfach und sicher zu bestimmen; einige Details müssen im Unklaren bleiben. Auf die gemeinsamen fenestrae habe ich bereits hingewiesen. Darüber hinaus fehlte im Hyparchetyp in der Kommentierung zu Ps 104 eine längere Passage; sie kann mit der Sekundärüberlieferung", + "candidate_score": 0.602967, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_39", + "bdc_text": "Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex3_window_699", + "psc_text": "ὁ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖος καὶ οὐδὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομή t.r. περιτομῆ , ἀλλ’ ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος καὶ περιτομὴ καρδίας, οὐ γράμματι, ἀλλὰ πνεύματι θεοῦ, οὗ ὁ ἔπαινος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἐκ τοῦ θεοῦ . ρκηʹ Νίκης θεοῦ στρατιᾶς Κύριος δίκαιος συνέκοψεν αὐχένας ἁμαρτωλῶν. Διδάσκει … ἐπιχειρούντων] A 313v: Eusebius; P 270v: Eusebius; vgl. V 320v: Eusebius; PG 24 (24 A8–B2); Curti 139Διδάσκει δὲ ὁ λόγος μηδέποτε ἐφ’ ἑαυτῷ, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ θεῷ μόνῳ μέγα φρονεῖν. ἀντὶ δὲ τοῦ συνέκοψεν αὐχένας ἁμαρτωλῶν Ἀκύλας κατέκοψε βρόχους ἀσεβῶν , ὁ δὲ Σύμμαχος κατέκοψε βρόχους παρανόμων , ἡ δὲ πέμπτη ἔκδοσις κλοιοὺς ἀνόμων ἐκδεδώκασι δηλοῦντος τοῦ λόγου τοὺς ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν εἰς ἐπιβουλὴν τοῦ δικαίου κατεσκευασμένους. θεσπίζει … ἐπιχειρούντων] vgl. Nd 182r: Chrysostomus fortgesetzt; vgl. Nh 578v: Theodoret fortgesetztθεσπίζει δὲ καὶ διὰ τούτων ὁ λόγος τὰ ἔσχατα τέλη καὶ τὸν ὄλεθρον τῶν κατὰ καιροὺς τὴν ἐκκλησίαν", + "candidate_score": 0.602901, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 15, + "cf_id": "cf021", + "work_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae", + "max_score": 0.667526, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2720", + "psc_text": "potius magistrum audire, quam velut magistrum delectat audiri. Recolo enim quid dixerit eis quos prae caeteris elegit: Vos autem, inquit, nolite vocari ab hominibus Rabbi; unus est enim magister vester, Christus (Matth. XXIII, 8). Nec alius docuit Moysen etiam per Jetro (Exod. XVIII, 14-23), nec alius Cornelium etiam per priorem Petrum (Act. X, 25-48), nec alius Petrum etiam per posteriorem Paulum (Galat. II, 11-21): a quocumque enim verum dicitur, illo donante dicitur, qui est ipsa Veritas. Quid si ideo adhuc ista nescimus, et ea neque orando, neque legendo, neque cogitando et ratiocinando invenire potuimus, ut probemur non solum indoctos quanta charitate doceamus, verum a doctis etiam quanta humilitate discamus? 10. Doce ergo, quaeso, quod doceam, doce quod teneam, et dic mihi, si animae singillatim singulis hodieque nascentibus fiunt, ubi in parvulis peccent, ut indigeant in Sacramento Christi remissione peccati, peccantes in Adam ex quo caro est propagata peccati: aut si", + "candidate_score": 0.667526, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_49", + "bdc_text": "Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1621", + "psc_text": "Cor. XII, 28) dixerat de gradibus vel ordinibus dispositionum Dei, operante Spiritu sancto divisiones gratiarum: « Et quosdam quidem dedit apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero Evangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum » (Ephes. IV, 11, 12), et reliqua. Hoc opto distinguas mihi in hac diversitate nominum, quae sit cuique nomini officiorum vel gratiarum proprietas? quid proprium sit Apostolorum, quid Prophetarum, quid Evangelistarum, quid Pastorum, quidve Doctorum. In omnibus enim his diversis nominibus simile et prope unum doctrinae officium video fuisse tractatum. Hos autem Prophetas quos post Apostolos posuit, non puto illos esse qui ordine temporum ante Apostolos fuerunt, sed illos quibus jam sub Apostolis per gratiam donabatur, aut interpretatio Scripturarum et inspectio mentium, aut praedictio temporis secuturi; ut Agabus cernebat, qui et famem instantem praedixit (Act. XI, 28) et quae beatus Paulus in Jerosolymis passurus esset, et verbo denuntiavit, et signo zonae ejus ostendit (Id. XXI,", + "candidate_score": 0.660004, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_49", + "bdc_text": "Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2720", + "psc_text": "potius magistrum audire, quam velut magistrum delectat audiri. Recolo enim quid dixerit eis quos prae caeteris elegit: Vos autem, inquit, nolite vocari ab hominibus Rabbi; unus est enim magister vester, Christus (Matth. XXIII, 8). Nec alius docuit Moysen etiam per Jetro (Exod. XVIII, 14-23), nec alius Cornelium etiam per priorem Petrum (Act. X, 25-48), nec alius Petrum etiam per posteriorem Paulum (Galat. II, 11-21): a quocumque enim verum dicitur, illo donante dicitur, qui est ipsa Veritas. Quid si ideo adhuc ista nescimus, et ea neque orando, neque legendo, neque cogitando et ratiocinando invenire potuimus, ut probemur non solum indoctos quanta charitate doceamus, verum a doctis etiam quanta humilitate discamus? 10. Doce ergo, quaeso, quod doceam, doce quod teneam, et dic mihi, si animae singillatim singulis hodieque nascentibus fiunt, ubi in parvulis peccent, ut indigeant in Sacramento Christi remissione peccati, peccantes in Adam ex quo caro est propagata peccati: aut si", + "candidate_score": 0.647645, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_72_74", + "bdc_text": "[ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo . Zurch.", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2166", + "psc_text": "bonus, et cum illo aeterno vivas in aeternum, domine dilectissime, et desideratissime frater. Ego autem etsi in me non agnosco praeconia de me tua, quae tuae Benignitatis epistola continet; benevolo tamen animo erga exiguitatem meam ingratus esse non possum: simul admonens ut potius ores pro me, quo talis a Domino fiam, qualem me jam esse arbitraris. Et alia manu: Memor nostri, incolumis Domino placeas, domine dilectissime, et desideratissime frater DE DUABUS PROXIME SEQUENTIBUS EPISTOLIS. (LIB. II RETRACT. CAPUT XLI.) De Videndo Deo scripsi librum, ubi de spirituali corpore quod erit in resurrectione sanctorum, inquisitionem diligentiorem distuli, utrum vel quomodo Deus qui spiritus est, etiam per corpus tale videatur: sed eam postea quaestionem sane difficillimam in novissimo, id est in vicesimo et secundo libro de Civitate Dei, satis quantum arbitror explicavi. Inveni etiam in quodam nostro codice, in quo et iste liber est, quoddam Commonitorium a me factum de hac re", + "candidate_score": 0.647552, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_49_51", + "bdc_text": "Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. . Certatum est inter illos toto die , nec potuit inter illos convenire .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3486", + "psc_text": "Non est vestrum praedicare tempora; sed, Non est vestrum nosse: verum si ita vis intelligi quod ait, Non est vestrum scire, ac si diceret, Non est vestrum scientes facere, id est, non est vestrum hoc docere; quis nostrum docere audeat, vel se scire praesumat quod Deus ille magister nec eos discipulos docuit, a quibus praesentibus interrogatus est praesens, nec illi tam sancti magnique doctores Ecclesiam docere potuerunt? 5. An respondebitur, haec non docuisse Apostolos, sed Prophetas? Hoc enim aisti, et verum est, quod ea quae futura sunt, sanctorum Prophetarum vocibus cognoscuntur, qui priusquam fierent, inquis, ea quae futura erant, voluntate divina hominibus sunt locuti. Sed si venratio tua satis admiratione plenum esse dicit, si ea Deus quae praedici voluit, ad hominum sensus penitus non posse pervenire constituit; quanto majore admiratione plenam est, si ea quae Prophetae hominibus sunt locuti, haec Apostoli vel scire sunt prohibiti vel docere! Quomodo autem Prophetae", + "candidate_score": 0.647043, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_55", + "bdc_text": "Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_285", + "psc_text": "quales iste dicitur formidare: ipse adsit, agat cum illo. Rogabo eum, et, ut confido in nomine Christi, facile mihi concedet, ut suscipiat in hac re vicem meam, et eum Dominus pro veritate certantem, quamvis sermone impolitum, tamen vera fide eruditum, sicut confidimus, adjuvabit. Nulla ergo causa est, cur ad alios nescio quos deferat, ne inter nos quod ad nos pertinet peragamus. Nec tamen, ut dixi, etiam illos defugio, si eorum ipse poscit auxilium. EPISTOLA XXXV. Rursus interpellat Eusebium, ut clericorum donatistarum licentiam curet coercendam per Proculeianum episcopum: alioquin ut de se nullus queratur, si hanc illi perferri in notitiam per codices publicos fecerit. Domino eximio meritoque suscipiendo et dilectissimo fratri EUSEBIO, AUGUSTINUS. 1. Non ego recusanti voluntati tuae judicium, sicut dicis, inter episcopos subeundum molestus exhortator aut deprecator imposui. Quod quidem etiamsi suadere voluissem, possem fortasse facile ostendere quam valeas judicare inter nos in tam manifesta atque aperta causa, et", + "candidate_score": 0.64702, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_55_57", + "bdc_text": "Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ; 1058 , 12f; 1064 , 1f ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_285", + "psc_text": "quales iste dicitur formidare: ipse adsit, agat cum illo. Rogabo eum, et, ut confido in nomine Christi, facile mihi concedet, ut suscipiat in hac re vicem meam, et eum Dominus pro veritate certantem, quamvis sermone impolitum, tamen vera fide eruditum, sicut confidimus, adjuvabit. Nulla ergo causa est, cur ad alios nescio quos deferat, ne inter nos quod ad nos pertinet peragamus. Nec tamen, ut dixi, etiam illos defugio, si eorum ipse poscit auxilium. EPISTOLA XXXV. Rursus interpellat Eusebium, ut clericorum donatistarum licentiam curet coercendam per Proculeianum episcopum: alioquin ut de se nullus queratur, si hanc illi perferri in notitiam per codices publicos fecerit. Domino eximio meritoque suscipiendo et dilectissimo fratri EUSEBIO, AUGUSTINUS. 1. Non ego recusanti voluntati tuae judicium, sicut dicis, inter episcopos subeundum molestus exhortator aut deprecator imposui. Quod quidem etiamsi suadere voluissem, possem fortasse facile ostendere quam valeas judicare inter nos in tam manifesta atque aperta causa, et", + "candidate_score": 0.646012, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_71_73", + "bdc_text": "septembris 1537 . [ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2166", + "psc_text": "bonus, et cum illo aeterno vivas in aeternum, domine dilectissime, et desideratissime frater. Ego autem etsi in me non agnosco praeconia de me tua, quae tuae Benignitatis epistola continet; benevolo tamen animo erga exiguitatem meam ingratus esse non possum: simul admonens ut potius ores pro me, quo talis a Domino fiam, qualem me jam esse arbitraris. Et alia manu: Memor nostri, incolumis Domino placeas, domine dilectissime, et desideratissime frater DE DUABUS PROXIME SEQUENTIBUS EPISTOLIS. (LIB. II RETRACT. CAPUT XLI.) De Videndo Deo scripsi librum, ubi de spirituali corpore quod erit in resurrectione sanctorum, inquisitionem diligentiorem distuli, utrum vel quomodo Deus qui spiritus est, etiam per corpus tale videatur: sed eam postea quaestionem sane difficillimam in novissimo, id est in vicesimo et secundo libro de Civitate Dei, satis quantum arbitror explicavi. Inveni etiam in quodam nostro codice, in quo et iste liber est, quoddam Commonitorium a me factum de hac re", + "candidate_score": 0.644557, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_46_48", + "bdc_text": "s. Ehmer , aaO , S. 70f. , de imaginibus e templo tollendis vel non tollendis . Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_490", + "psc_text": "in usus communes, non proprios ac privatos, vel in honorem Dei veri convertuntur, hoc de illis fit quod de ipsis hominibus, cum ex sacrilegis et impiis in veram religionem mutantur. Hoc Deus intelligitur docuisse illis testimoniis quae ipse posuisti, cum de luco alienorum deorum jussit ligna ad holocaustum adhiberi; et de Jericho, ut omne aurum, argentum, et aeramentum inferretur in thesauros Domini. Quapropter etiam illud quod in Deuteronomio scriptum est: Non concupisces argentum vel aurum illorum, nec accipies inde tibi, ne excedas propter illud: quoniam abominatio est Domino Deo tuo: et non conferes exsecramentum in domum tuam, et eris anathema, sicut et illud est, et offensione offendes, et coinquinatione inquinaberis abominatione illa, quia anathema est (Deut. VII, 25, 26); satis apparet aut ipsos privatos usus in talibus esse prohibitos, aut ne sic inde aliquid inferatur in domum ut honoretur: tunc est enim abominatio et exsecratio; non cum talium sacrilegus honor", + "candidate_score": 0.643952, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_73", + "bdc_text": "] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_197", + "psc_text": "de suscepto hinc patrocinio mendacii officiosi. Domino dilectissimo, et cultu sincerissimo charitatis obsequendo atque amplectendo fratri et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS. CAPUT PRIMUM. 1. Nunquam aeque quisquam tam facie cuilibet innotuit, quam mihi tuorum in Domino studiorum quieta, laeta, et vere exercitatio liberalis. Quanquam ergo percupiam omnino te nosse; tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam videlicet corporis: quam ipsam etiam posteaquam te beatissimus nunc episcopus, tum vero jam episcopatu dignus, frater Alypius vidit, remeansque a me visus est, negare non possum magna ex parte mihi esse relatu ejus impressam; et ante reditum, cum te ille ibi videbat, ego videbam, sed oculis ejus. Non enim animo me atque illum, sed corpore duos, qui noverit, dixerit, concordia duntaxat et familiaritate fidissima, non meritis quibus ille antecellit. Quia ergo me primitus communione spiritus quo in unum nectimur, deinde illius ex ore jam diligis; nequaquam impudenter quasi aliquis ignotus commendo Germanitati tuae fratrem Profuturum,", + "candidate_score": 0.643385, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_55", + "bdc_text": "Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1473", + "psc_text": "miseram, noluit ut eum saltem videret. Alio die misi litteras, petens ut ei concederetur quod jussit in causis talibus Imperator, id est ut Actis municipalibus interrogarentur qui praecepti fuerint exhibendi, utrum velint in ea civitate sub custodia moderata triginta dies agere, ut rem suam ordinent vel praeparent sumptus: id utique existimans quod per dies ipsos possemus fortasse causam ejus amica disceptatione finire. Jam vero cum illo Officiali profectus ductus est: sed metus est ne forte ad Consularis perductus officium, mali aliquid patiatur. Habet enim causam cum homine pecuniosissimo, quamvis judicis integritas fama clarissima praedicetur. Ne quid tamen apud Officium pecunia praevaleat, peto Sanctitatem tuam, domine dilectissime et venerabilis frater, ut honorabili nobisque charissimo Consulari digneris tradere litteras meas, et has ei legere; quia bis eamdem causam insinuare necessarium non esse arbitratus sum; et ejus causae differat audientiam, quoniam nescio utrum in ea nocens an innocens sit. Et quod circa eumdem", + "candidate_score": 0.643184, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_55", + "bdc_text": "Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_682", + "psc_text": "hoc quia iste optime noverat, negare non potuit. Nam quae negavit, Deo dimisi, judicans quae occultare permissus non est. Timui ei committere Ecclesiam, praesertim inter haereticorum circumlatrantium rabiem constitutam. Et cum me rogaret ut ad presbyterum fundi Armemanensis in campo Bullensi, unde ad nos devenerat, causa ejus insinuata litteras darem, ne quid de illo atrocius suspicaretur, ut illic vivat, si fieri potest, sine officio presbyterii correctior, misericordia commotus feci. Haec autem me praecipue prudentiae tuae intimare oportebat, ne aliqua tibi fallacia subreperet. 2. Audivi autem causam ejus, cum centum dies essent ad Dominicum Paschae, qui futurus est octavo idus aprilis. Hoc propter concilium insinuare curavi Venerabilitati tuae, quod etiam ipsi non celavi, sed ei fideliter quid institutum esset aperui: ut si intra annum causam suam, si forte sibi aliquid agendum putat, agere neglexerit, deinceps ejus vocem nemo audiat. Nos autem, beatissime domine et venerabiliter suscipiende pater, si haec indicia malae", + "candidate_score": 0.642857, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_55", + "bdc_text": "Suspicantur quidam pro nobis esseWie Mitte Oktober bekannt wurde , hatte sich der Herzog im Sinne Blarers entschieden ( vgl. unten Nr. 1055 , 36-39 ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1046", + "psc_text": "satanae. In his omnibus quid attenditur, nisi quis eorum pro veritate, quis pro iniquitate, quis nocendi causa, quis emendandi? CAPUT III. 9. Non invenitur exemplum in evangelicis et apostolicis Litteris, aliquid petitum a regibus terrae pro Ecclesia, contra inimicos Ecclesiae. Quis negat non inveniri? Sed nondum implebatur illa prophetia: Et nunc, reges, intelligite, erudimini qui judicatis terram; servite Domino in timore. Adhuc enim illud implebatur, quod in eodem psalmo paulo superius dicitur: Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum, et adversus Christum ejus (Psal. II, 10, 11, 1, 2). Verumtamen si facta praeterita in propheticis libris figurae fuerunt futurorum, in rege illo qui appellabatur Nabuchodonosor, utrumque tempus figuratum est, et quod sub Apostolis habuit, et quod nunc habet Ecclesia. Temporibus itaque Apostolorum et martyrum illud implebatur quod figuratum est, quando rex memoratus pios et justos cogebat adorare simulacrum, et", + "candidate_score": 0.642844, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_31_33", + "bdc_text": "NDB VI 717f. , Wenceslaus UracensisWenzel Strauß ( Struthion , \"Meister Wentz\" ) , von Alzey ( Rheinland- Pfalz) , gest. 1552 , studierte ab 1508 in Heidelberg , promovierte 1515 zum Magister und war 1519/20 Dekan der Artistenfakultät. 1517-1520 hatte er eine Altaristenpfründe in Alzey inne , und 1520-1526 war er Pfarrer in Heidelberg , wo er als eifriger Gegner der Altgläubigen auffiel. Ab 1534 wirkte er als Pfarrer in Urach . Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_756", + "psc_text": "recte reprehenderet eos qui Legem servarent, quasi doctor Gentium; et Petrus jure reprehenderetur qui princeps circumcisionis (Gal. II, 8) id imperavit Gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis debitores sint legis faciendae; tu ut episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam, et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriunculo, cum monachis, id est compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in commentariis, secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse, et probasse. 6. Hanc autem explanationem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi Epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui", + "candidate_score": 0.6417, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_50_52", + "bdc_text": "über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. . Certatum est inter illos toto die , nec potuit inter illos convenire . Postremo iussi sunt , ut singuli suam sententiam scripto altera die exhiberent et simpliciter responderent , scilicet liceretne principi omnes in universum statuas et imagines e templis auferre .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3116", + "psc_text": "Unde autem argumententur adversus Apostolum apertissime dicentem, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt (Rom. V, 12), dicentes etiam parvulos propria per liberum arbitrium habere peccata, taedet attendere, pigetque proferre, sed magis compellimur dicere. Quod enim potuerunt magna et acuta ingenia cogitare, aut inopiae est tacendo vitare, aut arrogantiae contemnendo praeterire. Ecce, inquiunt, Esau et Jacob intra viscera materna luctantur, et dum nascuntur, alter supplantatur ab altero, atque in pede praecedentis manu consequentis et tenentis inventa, perseverans quodammodo lucta convincitur. Quomodo ergo in infantibus haec agentibus, nullum est vel ad bonum vel ad malum propriae voluntatis arbitrium, unde praemia sive supplicia meritis praecedentibus subsequantur? 14. Ad hoc nos dicimus, ideo motus illos et tanquam litigium parvulorum signum rerum fuisse magnarum, quia non fuit arbitrium, sed prodigium. Neque enim daturi sumus et asinis liberum arbitrium voluntatis, quoniam", + "candidate_score": 0.638764, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in :", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1706", + "psc_text": "significat quod in Evangelio Dominus ait: Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt (Matth. XXII, 21). Hoc enim dixit, cum sibi demonstrato nummo, et quaesito cujus haberet imaginem, responsum esset, Caesaris; ut hinc intelligerent, quod Deus exigeret ab homine imaginem suam in homine ipso, sicut Caesar suam exigebat in nummo. Quanto magis ergo reddenda est cum promittitur, cui etiam non promissa debetur! 7. Quapropter, charissime, possem quidem pro mea quantulacumque facultatula, sancti propositi quod Deo vovisse vos comperi, uberius laudare fructum, ac demonstrare quid distet inter christianos dilectores mundi hujus, et contemptores, quamvis fideles utrique dicantur. Eodem utrique lavacro sacri fontis abluti sunt, eisdem imbuti consecratique mysteriis, utrique ejusdem Evangelii non auditores tantum, verum etiam praedicatores; nec utrique tamen regni Dei lucisque participes, et vitae aeternae, quae sola est beata, cohaeredes. Dominus enim Jesus non ab eis qui non audiunt, sed eos inter se auditores verborum suorum,", + "candidate_score": 0.634794, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_25_27", + "bdc_text": "Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_794", + "psc_text": "falli potuisse credendum est: si manifesta, illos in eis falli non potuisse, perspicuum est: » tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu post eos ausus es disserere, quod illi explanare non potuerunt? si manifesta, superfluum est te voluisse disserere quod illos latere non potuit, maxime in explanatione Psalmorum quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feruntur et diversorum in paucos psalmos opuscula; sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis et Eusebius Vercellensis episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt: quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris? Si enim obscuri sunt Psalmi,", + "candidate_score": 0.634643, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_73", + "bdc_text": "] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_231", + "psc_text": "Domino fratri sancto et unanimo AUGUSTINO, PAULINUS et THERASIA peccatores. 1. Jamdudum, frater in Christo Domino mi unanime, ut te in sanctis et piis laboribus tuis nescientem agnovi, absentemque vidi, tota mente complexus, alloquio quoque familiari atque fraterno per litteras audire properavi. Et credo in manu, et in gratia Domini sermonem meum ad te fuisse perlatum; sed morante adhuc puero quem ad te aliosque dilectos aeque Deo salutandos, ante hiemem miseramus, non potuimus ultra et officium nostrum suspendere, et desiderium sermonis tui cupidissimum temperare. Scripsimus itaque iterato nunc, si priores ad te litterae nostrae pervenire meruerunt; aut primo, si illis in manus tuas perveniendi felicitas non fuit. 2. Sed tu, frater spiritualis omnia judicans, amorem in te nostrum ne pendas officio solo, aut tempore litterarum. Dominus enim testis est, qui unus atque idem operatur in suis ubique charitatem suam, jam abinde nobis, ex quo te beneficio venerabilium episcoporum Aurelii et", + "candidate_score": 0.634112, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_64_66", + "bdc_text": "octobris 1537\". . A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. . Haec te scire volui ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3486", + "psc_text": "Non est vestrum praedicare tempora; sed, Non est vestrum nosse: verum si ita vis intelligi quod ait, Non est vestrum scire, ac si diceret, Non est vestrum scientes facere, id est, non est vestrum hoc docere; quis nostrum docere audeat, vel se scire praesumat quod Deus ille magister nec eos discipulos docuit, a quibus praesentibus interrogatus est praesens, nec illi tam sancti magnique doctores Ecclesiam docere potuerunt? 5. An respondebitur, haec non docuisse Apostolos, sed Prophetas? Hoc enim aisti, et verum est, quod ea quae futura sunt, sanctorum Prophetarum vocibus cognoscuntur, qui priusquam fierent, inquis, ea quae futura erant, voluntate divina hominibus sunt locuti. Sed si venratio tua satis admiratione plenum esse dicit, si ea Deus quae praedici voluit, ad hominum sensus penitus non posse pervenire constituit; quanto majore admiratione plenam est, si ea quae Prophetae hominibus sunt locuti, haec Apostoli vel scire sunt prohibiti vel docere! Quomodo autem Prophetae", + "candidate_score": 0.632702, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_72_74", + "bdc_text": "[ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo . Zurch.", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_197", + "psc_text": "de suscepto hinc patrocinio mendacii officiosi. Domino dilectissimo, et cultu sincerissimo charitatis obsequendo atque amplectendo fratri et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS. CAPUT PRIMUM. 1. Nunquam aeque quisquam tam facie cuilibet innotuit, quam mihi tuorum in Domino studiorum quieta, laeta, et vere exercitatio liberalis. Quanquam ergo percupiam omnino te nosse; tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam videlicet corporis: quam ipsam etiam posteaquam te beatissimus nunc episcopus, tum vero jam episcopatu dignus, frater Alypius vidit, remeansque a me visus est, negare non possum magna ex parte mihi esse relatu ejus impressam; et ante reditum, cum te ille ibi videbat, ego videbam, sed oculis ejus. Non enim animo me atque illum, sed corpore duos, qui noverit, dixerit, concordia duntaxat et familiaritate fidissima, non meritis quibus ille antecellit. Quia ergo me primitus communione spiritus quo in unum nectimur, deinde illius ex ore jam diligis; nequaquam impudenter quasi aliquis ignotus commendo Germanitati tuae fratrem Profuturum,", + "candidate_score": 0.630864, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_2_4", + "bdc_text": "septembris UracumZum Uracher \"Götzentag\" vom 10 . [ ! ] September 1537 s. Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in :", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_623", + "psc_text": "dicentes: Digitus Dei est hic. 30. Exodum lege, et vide ubi Pascha celebraverunt, post quot dies data sit Lex. Loquitur Deus ad Moysen in eremo Sina die primo mensis tertii. Nota ergo unum diem ex ingressu ipsius tertii mensis, et vide quid dicat inter caetera: Descende, inquit, testare populo, et purifica illos hodie et cras, et lavent vestimenta sua, et sint parati in diem tertium. Tertia enim die descendet Dominus in montem Sina coram omni populo (Id. XIX, 10, 11): tunc data est Lex tertio scilicet die tertii mensis. Numera itaque a quartodecimo primi mensis die, quo factum est Pascha, usque ad diem tertium tertii mensis, et invenies decem et septem dies primi mensis, triginta secundi, tres tertii, qui fiunt quinquaginta. Lex in arca est sanctificatio in corpore Domini, per cujus resurrectionem nobis requies futura promittitur, ad quam percipiendam Spiritu sancto charitas inspiratur. Spiritus autem nondum erat datus, quia Jesus", + "candidate_score": 0.628281, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_4241", + "psc_text": "Evangelio suo, Post haec exiit Jesus et discipuli ejus in Judaeam terram, et illic morabatur cum eis, et baptizabat (Joan. III, 22): tunc paulo post de illo loquens ait, Ut ergo cognovit Jesus quia audierunt Pharisaei quod Jesus plures discipulos faceret, et baptizaret plures quam Joannes (quanquam Jesus ipse non baptizaret, sed discipuli ejus), reliquit Judaeam, et abiit iterum in Galilaeam (Id. IV, 1-3). Tunc ergo quando ab Jerosolymis exiit cum discipulis suis in Judaeam terram, et illic morabatur cum eis, baptizabat non per seipsum, sed per discipulos suos; quos intelligimus jam fuisse baptizatos, sive baptismo Joannis, sicut nonnulli arbitrantur, sive quod magis credibile est, baptismo Christi. Neque enim ministerium baptizandi defugeret, ut haberet baptizatos servos, per quos caeteros baptizaret, qui non defugit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lavit pedes; et petenti Petro ut non tantum pedes, verum etiam manus et caput ei lavaret, respondit, Qui lotus est non", + "candidate_score": 0.627387, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_64_66", + "bdc_text": "octobris 1537\". . A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. . Haec te scire volui ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3502", + "psc_text": "graveris exponere quomodo dixeris neminem posse temporum mensuras colligere; ne forte et hoc mihi videatur quod etiam Charitati tuae, et frustra quilibet nostrum instrui exspectet ab altero. Cum hoc enim dixisses, deinde subdidisti et aisti: Evangelium quidem dicit, « De die et hora nemo scit » (Matth. XXIV, 36): ego autem, inquis, pro possibilitate intellectus mei dico, neque mensem neque annum adventus ipsius sciri posse. Ita enim hoc videtur sonare, tanquam non possit sciri quo anno venturus sit, sed possit sciri qua hebdomade annorum, vel qua decade; tanquam dici possit atque definiri intra illos vel illos septem annos, aut intra illos vel illos decem annos. Quod si ne hoc quidem comprehendi potest, quaero utrum sic saltem possit definiri tempus adventus ejus, ut cum venturum esse dicamus intra istos, verbi gratia, quinquaginta vel centum annos, vel quotlibet seu majoris numeri seu minoris annorum, sed in quo eorum, nos ignorare. Hoc si", + "candidate_score": 0.626919, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_65_67", + "bdc_text": "A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. . Haec te scire volui ; sed non omnibus hęc spargenda .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3486", + "psc_text": "Non est vestrum praedicare tempora; sed, Non est vestrum nosse: verum si ita vis intelligi quod ait, Non est vestrum scire, ac si diceret, Non est vestrum scientes facere, id est, non est vestrum hoc docere; quis nostrum docere audeat, vel se scire praesumat quod Deus ille magister nec eos discipulos docuit, a quibus praesentibus interrogatus est praesens, nec illi tam sancti magnique doctores Ecclesiam docere potuerunt? 5. An respondebitur, haec non docuisse Apostolos, sed Prophetas? Hoc enim aisti, et verum est, quod ea quae futura sunt, sanctorum Prophetarum vocibus cognoscuntur, qui priusquam fierent, inquis, ea quae futura erant, voluntate divina hominibus sunt locuti. Sed si venratio tua satis admiratione plenum esse dicit, si ea Deus quae praedici voluit, ad hominum sensus penitus non posse pervenire constituit; quanto majore admiratione plenam est, si ea quae Prophetae hominibus sunt locuti, haec Apostoli vel scire sunt prohibiti vel docere! Quomodo autem Prophetae", + "candidate_score": 0.624925, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_52_54", + "bdc_text": "Postremo iussi sunt , ut singuli suam sententiam scripto altera die exhiberent et simpliciter responderent , scilicet liceretne principi omnes in universum statuas et imagines e templis auferre . Hoc factum est . Princeps omnibus omnium scriptis excussis sententiam tulit , quae nondum est promulgata .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3387", + "psc_text": "Secundum hanc excusationem, inexcusabiles dicit Scriptura divina quoscumque scientes peccare convincit. Dei tamen justum judicium nec illis parcit, qui non audierunt: Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege peribunt (Rom. II, 12). Et quamvis se ipsi excusare videantur, non admittit hanc excusationem, qui scit se fecisse hominem rectum eique obedientiae dedisse praeceptum, nec nisi ejus, quo male usus est, libero voluntatis arbitrio, etiam quod transiret in posteros manasse peccatum. Neque enim damnantur qui non peccaverunt, quandoquidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo ante propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccaverunt (Id. V, 12). Ac per hoc inexcusabilis est omnis peccator, vel reatu originis, vel additamento etiam propriae voluntatis; sive qui novit, sive qui ignorat, sive qui judicat, sive qui non judicat: quia et ipsa ignorantia in eis qui intelligere noluerunt, sine dubitatione peccatum est; in eis autem qui non potuerunt, poena peccati. Ergo in utrisque non est", + "candidate_score": 0.624425, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_47", + "bdc_text": "Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2825", + "psc_text": "Nam si templum ei facere, sicut Salomon fecit de lignis et lapidibus, juberemur; utique faciendo templum, λατρείαν exhibere convinceremur: quanto magis λατρείαν debemus cui non templum facimus, sed sumus! 3. Ac per hoc si Patri et Filio et Spiritui sancto λατρεία debetur, et exhibetur a nobis, de qua dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; procul dubio Dominus Deus noster, cui soli per λατρείαν servire debemus, non est Pater solus, nec Filius solus, nec solus Spiritus sanctus, sed ipsa Trinitas unus Deus solus, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus: non ut Pater sit ipse qui Filius, vel Spiritus sanctus ipse sit aut Pater aut Filius, cum sit in illa Trinitate Pater Filii solius, et Filius Patris solius, Spiritus autem sanctus et Patris et Filii sit Spiritus; sed propter unam eamdemque naturam atque inseparabilem vitam, ipsa Trinitas, quantum ab homine potest, fide praecedente intelligitur unus Dominus Deus noster,", + "candidate_score": 0.62206, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_72_74", + "bdc_text": "[ Adresse auf der Rückseite : ] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo . Zurch.", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_367", + "psc_text": "fratrem nostrum Asterium hypodiaconum Dignationi tuae epistolam miseram, promptum reddens salutationis officium; quam tibi arbitror redditam. Nunc quoque per sanctum fratrem meum Praesidium diaconum, obsecro primum ut memineris mei: deinde ut bajulum litterarum habeas commendatum, et mihi scias germanissimum, et in quibuscumque necessitas postulaverit, foveas atque sustentes; non quo aliqua re (Christo tribuente) indigeat, sed quo bonorum amicitias avidissime expetat, et se in his conjungendis maximum putet beneficium consecutum. Cur autem ad Occidentem navigaverit, ipso poteris narrante cognoscere. CAP. II. 2. Nos in monasterio constituti, variis hinc inde fluctibus quatimur, et peregrinationis molestias sustinemus. Sed credimus in eo qui dixit, « Confidite; ego vici mundum » (Joan. XVI, 33), quod ipso tribuente et praesule, contra hostem diabolum victoriam consequamur. Sanctum et venerabilem fratrem nostrum papam Alypium, ut meo obsequio salutes, obsecro. Sancti fratres, qui nobiscum in monasterio Domino servire festinant, oppido te salutant. Incolumem te et memorem mei, Christus Deus", + "candidate_score": 0.621268, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3878", + "psc_text": "Nunc enim ab Alypio se urgeri dicit, ut posterioribus Juliani libris respondeat. Domino sinceriter dilectissimo, fratri et condiacono QUODVULTDEO, AUGUSTINUS episcopus. 1. Cum mihi haec scribendi offerretur occasio per Fussalensem presbyterum, quem commendo charitati tuae, recensui epistolam tuam, in qua petis ut de haeresibus quae oriri potuerunt ex quo Domini in carne nuntiari coepit adventus, aliquid scriberem. Hoc autem feci, ut viderem utrum jam deberem opus ipsum aggredi, et inde tibi aliquid mittere; ubi considerares tanto esse difficilius, quanto vis effici brevius. Sed ne hoc quidem potui, talibus curis supervenientibus impeditus, a quibus omnino dissimulare non possem: nam me et ab eo quod habebam in manibus, averterunt. 2. Hoc autem est, ubi respondeo libris Juliani, quos octo edidit post illos quatuor quibus ante respondi. Hos enim cum Romae accepisset frater Alypius, nondum omnes descripserat, cum oblatam occasionem noluit praeterire, per quam mihi quinque transmisit; promittens alios tres cito se esse", + "candidate_score": 0.621264, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_690", + "psc_text": "noveris; Deum nostrum testor, hoc me non fecisse. Sed si forte aliqua in aliquibus scriptis meis reperiuntur, in quibus aliter aliquid quam tu sensisse reperiar, non contra te dictum, sed quod mihi videbatur a me scriptum esse, puto te debere cognoscere; aut si cognosci non potest, credere. Ita sane hoc dixerim, ut ego non tantum paratissimus sim, si quid te in meis scriptis moverit, fraterne accipere quid contra sentias, aut de correctione mea, aut de ipsa tua benevolentia gavisurus; verum etiam hoc a te postulem, et flagitem. 3. O si licuisset, etsi non cohabitante, saltem vicino te in Domino perfrui ad crebrum et dulce colloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum, quod in Domino quam possumus simul sumus, conservari studeas, et augeri ac perfici, et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum, et omnes fratres qui tecum ac de te in Domino", + "candidate_score": 0.619792, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3879", + "psc_text": "ab eo quod habebam in manibus, averterunt. 2. Hoc autem est, ubi respondeo libris Juliani, quos octo edidit post illos quatuor quibus ante respondi. Hos enim cum Romae accepisset frater Alypius, nondum omnes descripserat, cum oblatam occasionem noluit praeterire, per quam mihi quinque transmisit; promittens alios tres cito se esse missurum, et multum instans ne respondere differrem. Cujus instantia coactus sum remissius agere quod agebam; ut operi utrique non deessem, uni diebus, alteri noctibus, quando mihi ab aliis occupationibus hinc atque hinc venire non desistentibus parceretur. Agebam vero rem plurimum necessariam: nam retractabam opuscula mea; et si quid in eis me offenderet, vel alios offendere posset, partim reprehendendo, partim defendendo quod legi deberet et posset, operabar. Et duo volumina jam absolveram, retractatis omnibus libris meis, quorum numerum nesciebam: eosque ducentos triginta duos esse cognovi. Restabant epistolae, deinde tractatus populares, quos Graeci homilias vocant. Et plurimas jam epistolarum legeram, sed adhuc", + "candidate_score": 0.618874, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_60", + "psc_text": "tu. Etsi enim rescribendo par esse non valeo; tamen non minore a me diligentia servantur litterae tuae, quam frequentantur abs te. Prolixiores autem nostras, non te amplius quam binas accepisse convenit inter nos; non enim misimus tertias. Sane recognitis exemplaribus animadverti quinque fere tuis rogationibus esse responsum; nisi quod una ibi quaestio quasi transeunter perstricta, quanquam non temere ingenio tuo commissa sit, non tamen fortasse satisfecit avaritiae tuae; quam refrenes aliquantulum opus est, et nonnulla compendia libenter feras. Ita plane ut si quidquam fraudo intelligentiam, dum sum parcus in verbis, nihil parcas mihi; sed tu jure, quo mihi valentius esset forte aliquid, si quidquam posset esse jucundius, totum quod debetur, efflagites. Hanc igitur epistolam numerabis inter minores epistolas meas, quam tibi, non sibi nihil mihi de acervo minuere. Non enim et tu mittis minores, quae non eumdem acervum augeant. Quare illud quod de Filio Dei quaeris, cur ipse potius dicatur", + "candidate_score": 0.618475, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_783", + "psc_text": "aliquem Judaeorum, qui factus Christianus, natum sibi filium circumcidat, qui observet sabbatum, qui abstineat a cibis quos Deus creavit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarto decimo die mensis primi agnum mactet ad vesperam; et cum hoc feceris, imo non feceris (scio enim te christianum, et rem sacrilegam non esse facturum), velis nolis, tuam sententiam reprobabis; et tunc scies opere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. Ac ne forsitan tibi non crederemus, imo non intelligeremus quid diceres (frequenter enim in longum sermo protractus caret intelligentia; et dum non sentitur, ab imperitis minus reprehenditur), inculcas et replicas: « Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. Quod est malum Judaeorum, quod Paulus dimiserat? Utique illud quod sequitur: quod ignorantes, inquit, Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 3); deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato Sacramento gratiae, secundum ordinem Melchisedech, adhuc", + "candidate_score": 0.618218, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_753", + "psc_text": "qui id pollicear quod ille non potuit? Minime: quin potius in eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis commentarios secutus sum. Scripsit enim ille vir in Epistolam Pauli ad Galatas quinque proprie volumina, et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione ejus sermone complevit; tractatus quoque varios, et excerpta, quae vesola possent sufficere, composuit. Praetermitto Didymum videntem meum, et Laodicenum, de ecclesia nuper egressum, et Alexandrum veterem haereticum, Eusebium quoque Emisenum, et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentariolos reliquerunt. E quibus vel si pauca decerperem, fieret aliquid quod non penitus contemneretur. Itaque ut simpliciter fatear, legi haec omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum interdum, nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant, et non placeant inter extraneos, quae placent inter", + "candidate_score": 0.617876, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_59", + "psc_text": "omnia summa communione et inseparabilitate, tamen distincte demonstranda erant propter imbecillitatem nostram, qui ab unitate in varietatem lapsi sumus. Nemo enim quemquam erigit ad id in quo ipse est, nisi aliquantum ad id, in quo est ille, descendat. Habes epistolam, non quae tuam curam de hac re finierit, sed quae cogitationes tuas certo fortasse aliquo fundamento inchoaverit; ut caetera ingenio quod mihi notissimum est, persequaris, et pietate cui maxime standum est, consequaris. EPISTOLA XII. Quaestionem in superiore epistola perstrictam iterum tractandam suscipit. NEBRIDIO AUGUSTINUS. 1. Plures epistolas te scribis misisse quam accepimus; sed neque tibi possum non credere, neque mihi tu. Etsi enim rescribendo par esse non valeo; tamen non minore a me diligentia servantur litterae tuae, quam frequentantur abs te. Prolixiores autem nostras, non te amplius quam binas accepisse convenit inter nos; non enim misimus tertias. Sane recognitis exemplaribus animadverti quinque fere tuis rogationibus esse responsum; nisi quod una", + "candidate_score": 0.61746, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3878", + "psc_text": "Nunc enim ab Alypio se urgeri dicit, ut posterioribus Juliani libris respondeat. Domino sinceriter dilectissimo, fratri et condiacono QUODVULTDEO, AUGUSTINUS episcopus. 1. Cum mihi haec scribendi offerretur occasio per Fussalensem presbyterum, quem commendo charitati tuae, recensui epistolam tuam, in qua petis ut de haeresibus quae oriri potuerunt ex quo Domini in carne nuntiari coepit adventus, aliquid scriberem. Hoc autem feci, ut viderem utrum jam deberem opus ipsum aggredi, et inde tibi aliquid mittere; ubi considerares tanto esse difficilius, quanto vis effici brevius. Sed ne hoc quidem potui, talibus curis supervenientibus impeditus, a quibus omnino dissimulare non possem: nam me et ab eo quod habebam in manibus, averterunt. 2. Hoc autem est, ubi respondeo libris Juliani, quos octo edidit post illos quatuor quibus ante respondi. Hos enim cum Romae accepisset frater Alypius, nondum omnes descripserat, cum oblatam occasionem noluit praeterire, per quam mihi quinque transmisit; promittens alios tres cito se esse", + "candidate_score": 0.616458, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in :", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2276", + "psc_text": "qua interior homo renovatur de die in diem (II Cor. IV, 16): de quo et apostolus Petrus, cum eum moneret ornari, Non quae aforis, inquit, ornentur capillorum incrispationibus, aut auro, aut margaritis, vel veste pretiosa; sed ille absconditus cordis homo, qui est ante Deum dives (I Petr. III, 3). In qua enim facie velamen habent Judaei non transeundo ad Christum, quoniam cum transierit quisque ad Christum auferetur velamen, ea nos facie revelata in eamdem imaginem transformamur. Apertissime autem dicit, Velamen super corda eorum positum est (II Cor. III, 15-18). Ibi est igitur facies, qua revelata, nunc in fide, quamvis per speculum et in aenigmate contuemur; tunc autem facie ad faciem. CAPUT XXIII. 52. Quae si approbas, tene mecum sancti viri Ambrosii sententiam, jam non ejus auctoritate, sed ipsa veritate firmatam. Neque enim et mihi propterea placet, quia per illius os potissimum me Dominus ab errore liberavit, et per illius ministerium", + "candidate_score": 0.615281, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_753", + "psc_text": "qui id pollicear quod ille non potuit? Minime: quin potius in eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis commentarios secutus sum. Scripsit enim ille vir in Epistolam Pauli ad Galatas quinque proprie volumina, et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione ejus sermone complevit; tractatus quoque varios, et excerpta, quae vesola possent sufficere, composuit. Praetermitto Didymum videntem meum, et Laodicenum, de ecclesia nuper egressum, et Alexandrum veterem haereticum, Eusebium quoque Emisenum, et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentariolos reliquerunt. E quibus vel si pauca decerperem, fieret aliquid quod non penitus contemneretur. Itaque ut simpliciter fatear, legi haec omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum interdum, nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant, et non placeant inter extraneos, quae placent inter", + "candidate_score": 0.614503, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_11_13", + "bdc_text": "Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ; Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2870", + "psc_text": "quatuor vel potius quinque etiam sine prooemiis habent, et duodecimum sine extrema parte non parva: sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto sane ut hanc epistolam, seorsum quidem, sed tamen ad caput eorumdem librorum jubeas anteponi. Vale. Ora pro me. EPISTOLA CLXXV. Patres concilii Carthaginensis, Innocentio pontifici Romano, de actis adversus Pelagium et Celestium. Domino beatissimo et honorandissimo, sancto fratri INNOCENTIO, AURELIUS, NUMIDIUS, RUSTICIANUS, FIDENTIANUS, EVAGRIUS, ANTONIUS, PALATINUS, ADEODATUS, VINCENTIUS, PUBLIANUS, THEASIUS, TUTUS, PANNONIUS, VICTOR, RESTITUTUS, RUSTICUS, FORTUNATIANUS, alius RESTITUTUS, AMPELIUS, AMBIVIUS, FELIX, DONATIANUS, ADEODATUS, OCTAVIUS, SEROTINUS, MAJORINUS, POSTHUMIANUS, CRISPULUS, VICTOR, alius VICTOR, LEUCIUS, MARIANUS, FRUCTUOSUS, FAUSTINIANUS, QUODVULTDEUS, CANDORIUS, MAXIMUS, MEGASIUS, RUSTICUS, RUFINIANUS, PROCULUS, SEVERUS, THOMAS, JANUARIUS, OCTAVIANUS, PRAETEXTATUS, SIXTUS, QUODVULTDEUS, PENTHADIUS, QUODVULDEUS, CYPRIANUS, SERVILIUS, PELAGIANUS, MARCELLUS, VENANTIUS, DIDYMUS, SATURNINUS, BIZACENUS, GERMANUS, GERMANIANUS, INVENTIUS, MAJORINUS, INVENTIUS, CANDIDUS, CYPRIANUS, AEMILIANUS, ROMANUS, AFRICANUS, MARCELLINUS, et caeteri qui in concilio ecclesiae Carthaginensis adfuimus. 1. Cum ex", + "candidate_score": 0.61319, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3879", + "psc_text": "ab eo quod habebam in manibus, averterunt. 2. Hoc autem est, ubi respondeo libris Juliani, quos octo edidit post illos quatuor quibus ante respondi. Hos enim cum Romae accepisset frater Alypius, nondum omnes descripserat, cum oblatam occasionem noluit praeterire, per quam mihi quinque transmisit; promittens alios tres cito se esse missurum, et multum instans ne respondere differrem. Cujus instantia coactus sum remissius agere quod agebam; ut operi utrique non deessem, uni diebus, alteri noctibus, quando mihi ab aliis occupationibus hinc atque hinc venire non desistentibus parceretur. Agebam vero rem plurimum necessariam: nam retractabam opuscula mea; et si quid in eis me offenderet, vel alios offendere posset, partim reprehendendo, partim defendendo quod legi deberet et posset, operabar. Et duo volumina jam absolveram, retractatis omnibus libris meis, quorum numerum nesciebam: eosque ducentos triginta duos esse cognovi. Restabant epistolae, deinde tractatus populares, quos Graeci homilias vocant. Et plurimas jam epistolarum legeram, sed adhuc", + "candidate_score": 0.609652, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_10_12", + "bdc_text": "ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. : Hans- Christoph Rublack , in : TRE II 170-177 ;", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2695", + "psc_text": "ex anima, et sinuli cum brutis ammantibus conditione subsistat. Super quo quid mihi videretur, in opusculis contra Ruffinum scripsisse me novi, adversus eum libellum quem sanctae memoriae Anastasio, episcopo Romanae Ecclesiae, dedit; in quo lubrica et subdola, imo stulta confessione, dum auditorum simplicitati illudere nititur, suae fidei, imo perfidiae illusit: quos libros reor sanctum parentem vestrum habere Oceanum; olim enim editi sunt, multis Ruffini libris adversus calumnias respondentes. Certe habes ibi virum sanctum et eruditum Augustinum episcopum, qui viva, ut aiunt, voce docere te poterit, et suam, imo per se nostram explicare sententiam. CAP. II. 2. Ezechielis volumen olim aggredi volui, et sponsionem creberrimam studiosis lectoribus reddere; sed in ipso dictandi exordio ita animus meus occidentalium provinciarum, et maxime urbis Romae vastatione confusus est, ut juxta vulgare proverbium, proprium quoque ignorarem vocabulum: diuque tacui, sciens tempus esse lacrymarum. Hoc autem anno cum tres explicassem libros, subitus impetus barbarorum, de quibus", + "candidate_score": 0.608292, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_547", + "psc_text": "Ecclesiam sabbato non jejunantem; coeperat perturbari et fluctuare quid ageret: cum ego talia non curabam, sed propter ipsam consului de hac re beatissimae memoriae virum Ambrosium; respondit mihi nihil se docere me posse, nisi quod ipse faceret, quia si melius nosset, id potius observaret. Cumque ego putassem, nulla reddita ratione, auctoritate sola sua nos voluisse admonere ne sabbato jejunaremus, subsecutus est, et ait mihi: Cum Romam venio, jejuno sabbato; cum hic sum, non jejuno. Sic etiam tu, ad quam forte Ecclesiam veneris, ejus morem serva, si cuiquam non vis esse scandalo, nec quemquam tibi. Hoc cum matri renuntiassem, libenter amplexa est. Ego vero de hac sententia etiam atque etiam cogitans, ita semper habui, tanquam eam coelesti oraculo acceperim. Sensi enim saepe dolens et gemens multas infirmorum perturbationes fieri, per quorumdam fratrum contentiosam obstinationem, vel superstitiosam timiditatem, qui in rebus hujusmodi, quae neque Scripturae sanctae auctoritate, neque universalis Ecclesiae traditione, neque", + "candidate_score": 0.604787, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3116", + "psc_text": "Unde autem argumententur adversus Apostolum apertissime dicentem, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt (Rom. V, 12), dicentes etiam parvulos propria per liberum arbitrium habere peccata, taedet attendere, pigetque proferre, sed magis compellimur dicere. Quod enim potuerunt magna et acuta ingenia cogitare, aut inopiae est tacendo vitare, aut arrogantiae contemnendo praeterire. Ecce, inquiunt, Esau et Jacob intra viscera materna luctantur, et dum nascuntur, alter supplantatur ab altero, atque in pede praecedentis manu consequentis et tenentis inventa, perseverans quodammodo lucta convincitur. Quomodo ergo in infantibus haec agentibus, nullum est vel ad bonum vel ad malum propriae voluntatis arbitrium, unde praemia sive supplicia meritis praecedentibus subsequantur? 14. Ad hoc nos dicimus, ideo motus illos et tanquam litigium parvulorum signum rerum fuisse magnarum, quia non fuit arbitrium, sed prodigium. Neque enim daturi sumus et asinis liberum arbitrium voluntatis, quoniam", + "candidate_score": 0.604707, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 .", + "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_892", + "psc_text": "verum scripsit, vidisse se Petrum non recte ingredientem ad veritatem Evangelii eique in faciem restitisse, quod Gentes cogeret judaizare. Ipse vero Petrus, quod a Paulo fiebat utiliter libertate charitatis, sanctae ac benignae pietate humilitatis accepit: atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur, sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi; quam Paulus, quo confidenter auderent etiam minores majoribus pro defendenda evangelica veritate, salva fraterna charitate resistere. Nam cum satius sit a tenendo itinere, in nullo quam in aliquo declinare, multo est tamen mirabilius et laudabilius, libenter accipere corrigentem, quam audacter corrigere deviantem. Est laus itaque justae libertatis in Paulo, et sanctae humilitatis in Petro: quae, quantum mihi pro modulo meo videtur, magis fuerat adversus calumniantem Porphyrium defendenda, quam ut ei daretur obtrectandi major occasio; qua multo mordacius criminaretur Christianos fallaciter vel suas litteras scribere, vel Dei sui sacramenta portare. CAPUT III. 23. Flagitas a me", + "candidate_score": 0.59486, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 16, + "cf_id": "cf037", + "work_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi", + "max_score": 0.667156, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_6", + "psc_text": "Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficere studuit, ut mira scientia donaretur. Qui ut sanctarum Scripturarum studiis plene erudiretur, supplex docilisque discipulus hunc adiit praeceptorem, eumque Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit: et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte (al. pertulit ) pertulerit, ipsius Dei adfuisse gratiam verbis hujusmodi indicavit. Quoties in", + "candidate_score": 0.667156, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_20_22", + "bdc_text": "ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a .", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_6", + "psc_text": "Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficere studuit, ut mira scientia donaretur. Qui ut sanctarum Scripturarum studiis plene erudiretur, supplex docilisque discipulus hunc adiit praeceptorem, eumque Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit: et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte (al. pertulit ) pertulerit, ipsius Dei adfuisse gratiam verbis hujusmodi indicavit. Quoties in", + "candidate_score": 0.663617, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_6", + "psc_text": "Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficere studuit, ut mira scientia donaretur. Qui ut sanctarum Scripturarum studiis plene erudiretur, supplex docilisque discipulus hunc adiit praeceptorem, eumque Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit: et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte (al. pertulit ) pertulerit, ipsius Dei adfuisse gratiam verbis hujusmodi indicavit. Quoties in", + "candidate_score": 0.657595, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21_23", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte . Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 )", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_0", + "psc_text": "Vita I S. Hieronymi Hieronymus noster in oppido Stridonis, quod a Gothis nunc eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, patre Eusebio natus est. Vestem Christi puer Romae suscepit, ibique litteris Graecis ac Latinis a primaevo eruditus est. In arte quidem Grammatica Donatum habuit praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum oratorem. Postquam vero omnem mundanorum studiorum litteraturam adeptus est, probatissimorum quoque Monachorum habitum factumque imitatus est. Cupiditatem siquidem animae jugi sinceritate calcans voluptatemque corporis perenni frangens jejunio, plerosque virorum bonorum et religiosorum meliores fore suo docuit instituto. Quodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis, et (quod his difficilius est ) consuetudine lautioris cibi propter coelorum me regna castrassem, et Jerosolymam", + "candidate_score": 0.65706, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_21", + "bdc_text": "Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_0", + "psc_text": "Vita I S. Hieronymi Hieronymus noster in oppido Stridonis, quod a Gothis nunc eversum, Dalmatiae quondam Pannoniaeque confinium fuit, patre Eusebio natus est. Vestem Christi puer Romae suscepit, ibique litteris Graecis ac Latinis a primaevo eruditus est. In arte quidem Grammatica Donatum habuit praeceptorem, in Rhetorica autem Victorinum oratorem. Postquam vero omnem mundanorum studiorum litteraturam adeptus est, probatissimorum quoque Monachorum habitum factumque imitatus est. Cupiditatem siquidem animae jugi sinceritate calcans voluptatemque corporis perenni frangens jejunio, plerosque virorum bonorum et religiosorum meliores fore suo docuit instituto. Quodam igitur tempore, dum ex more idem Hieronymus, divina ad legendum pandit volumina, et mortalem bibliothecae suae auctorem Tullium recordatur. Mox coelitus, ne tales quandoque revolveret libros, salutifero castigatus est verbere. Ita enim ipse de se ad Eustochium virginem scribens asserit: Cum ante annos plurimos domo, parentibus, sorore, cognatis, et (quod his difficilius est ) consuetudine lautioris cibi propter coelorum me regna castrassem, et Jerosolymam", + "candidate_score": 0.644256, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_19_21", + "bdc_text": "[ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ; Cramer , aaO , S. 94 , Nr. 368. , Caspar Greterus episcopus Herenbergensis Kaspar Gräter ( Gretter , Grether , Greth) , von Gundelsheim am Neckar , geb. um 1501 , gest. 1557 , studierte ab 1520 in Heidelberg , wo er 1534 zum Magister promovierte .", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_6", + "psc_text": "Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficere studuit, ut mira scientia donaretur. Qui ut sanctarum Scripturarum studiis plene erudiretur, supplex docilisque discipulus hunc adiit praeceptorem, eumque Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit: et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte (al. pertulit ) pertulerit, ipsius Dei adfuisse gratiam verbis hujusmodi indicavit. Quoties in", + "candidate_score": 0.640126, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_8_10", + "bdc_text": "Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ; ab 1563 war er Abt von Blaubeuren. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_6", + "psc_text": "Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficere studuit, ut mira scientia donaretur. Qui ut sanctarum Scripturarum studiis plene erudiretur, supplex docilisque discipulus hunc adiit praeceptorem, eumque Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit: et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte (al. pertulit ) pertulerit, ipsius Dei adfuisse gratiam verbis hujusmodi indicavit. Quoties in", + "candidate_score": 0.639512, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_13_15", + "bdc_text": "Max-Adolf Cramer , Pfarrerbuch Innerwürttembergische Reichsstädte , Stuttgart 1991 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 . cum diacono SchradinoJohannes Schradin , von Reutlingen , gest. 1560/61 , wurde nach Studien in Basel und Tübingen 1523 Schulmeister , 1530 Archidia kon und 1534 Stadtpfarrer in Reutlingen. 1536 unterzeichnete er in Wittenberg zusammen mit Alber die Konkordie .", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_17", + "psc_text": "pistrinum reclusissem, et multo sudore multoque tempore coepissem anhelantia stridentiaque verba resonare, et quasi per cryptam ambulans, rarum desuper lumen aspicere, impegi novissime in Danielem, et tanto taedio affectus sum, ut desperatione subita omnem veterem laborem voluerim contemnere. Verum adhortante me viro Hebraeo, et illud mihi sua lingua crebrius ingerente, labor omnia vincit improbus, qui mihi videbar sciolus inter eos, coepi rursus discipulus esse Chaldaicus. Et ut verius fatear, usque in praesentem diem magis possum sermonem Chaldaicum legere et intelligere, quam sonare. Christi itaque gratia Hieronymus fidem adeptus, litterisque Graecis ac Latinis atque Hebraicis doctus, cuncta Hebraeorum volumina, quae in Canone continentur, ex veteri Testamento, vera Editione in linguam Latinam vertit, eaque omnia commentatus est. Danielem quoque Chaldaico sermone locutum Romano stylo descripsit. Psalterium videlicet quod a Soffronio postulatus Hieronymus ex Hebraeo Canone Latina modulatione canendum, verbum ad verbum exposuit, eumque breviter disseruit et enchiridionem appellavit. Duos libros Salomonis explanavit:", + "candidate_score": 0.636877, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_6", + "psc_text": "Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficere studuit, ut mira scientia donaretur. Qui ut sanctarum Scripturarum studiis plene erudiretur, supplex docilisque discipulus hunc adiit praeceptorem, eumque Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit: et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte (al. pertulit ) pertulerit, ipsius Dei adfuisse gratiam verbis hujusmodi indicavit. Quoties in", + "candidate_score": 0.635589, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_22_24", + "bdc_text": "Dazwischen war er u. a . Hauslehrer bei Dietrich von Gemmingen und verfaßte als Schulmeister in Heilbronn ( 1527-1533 ) einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. :", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_6", + "psc_text": "Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficere studuit, ut mira scientia donaretur. Qui ut sanctarum Scripturarum studiis plene erudiretur, supplex docilisque discipulus hunc adiit praeceptorem, eumque Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit: et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte (al. pertulit ) pertulerit, ipsius Dei adfuisse gratiam verbis hujusmodi indicavit. Quoties in", + "candidate_score": 0.629207, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17_19", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in :", + "psc_chunk_id": "022_Gennadius-Massiliensis_Vita-I-S.-Hieronymi_window_6", + "psc_text": "Igitur Hieronymus Roma egressus, ad orientem tendens, profectus est ad Gregorium Nazianzenum Constantinopolitanae urbis Episcopum; ubi ita proficere studuit, ut mira scientia donaretur. Qui ut sanctarum Scripturarum studiis plene erudiretur, supplex docilisque discipulus hunc adiit praeceptorem, eumque Constantinopolitana urbe observabat. Hoc discipulatu Hieronymus peracto, in Syriam perrexit: et dum in possessione Evagrii presbyteri moraretur, Malchum Monachum et aliquando captivum reperit, percunctatusque eum, omnem ejus captivitatis accepit historiam, quam postea edidit scriptam et Romanis fidelibus misit, haec in ejus historiae prologo interserens. Scribere, inquit, disposui, si tamen Deus vitam dederit, et si vituperatores mei saltem fugientem me et clausum persequi desierint. Ad deserta deinde loca, ad quae olim ad agendam inibi poenitentiam properare cupierat, ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam remeasse crederes. Quomodo vero per quadriennium continuum Christi potius auxilio poenituerit, idem Hieronymus quae sponte (al. pertulit ) pertulerit, ipsius Dei adfuisse gratiam verbis hujusmodi indicavit. Quoties in", + "candidate_score": 0.620634, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 17, + "cf_id": "cf025", + "work_id": "075_Gregorius-I_Moralia", + "max_score": 0.666849, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_48_50", + "bdc_text": "Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit . Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. .", + "psc_chunk_id": "075_Gregorius-I_Moralia_window_407", + "psc_text": "Narrat mala quae patitur, subjungit bona quae impartitur. Pensemus ergo cujus laboris sit, uno eodemque tempore foris adversa tolerare, intus infirma protegere. Foris pugnas patitur, quia 90 verberibus scinditur, catenis ligatur; intus metum tolerat, quia passionem suam non sibi, sed discipulis obesse formidat. Unde et eisdem scribit, dicens: Nemo moveatur in tribulationibus istis. Ipsi enim scitis, quod in hoc positi sumus (I Thess. III, 3) . Aliorum quippe casus in propria passione metuebat, ne dum ipsum discipuli afflictum pro fide verberibus agnoscerent, fideles se profiteri recusarent. O immensae charitatis viscera; despicit quod ipse patitur, et curat ne quid pravae persuasionis discipuli in corde patiantur. In se contemnit vulnera corporis, et in aliis vulnera medetur cordis. Habent quippe hoc justi proprium, ut in dolore positi tribulationis suae, curam non deserant utilitatis alienae; et cum de se adversa patientes dolent, aliis necessaria docentes praevident, et quasi percussi quidam magni medici aegrotant. Ipsi", + "candidate_score": 0.666849, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_46_48", + "bdc_text": "s. Ehmer , aaO , S. 70f. , de imaginibus e templo tollendis vel non tollendis . Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "075_Gregorius-I_Moralia_window_1347", + "psc_text": "Apocalypsi per septem Ecclesias septemque candelabra figuratur (Apoc. I, 12, 20)? Quae dum dona in se septiformis gratiae Spiritus continet, claritate summae virtutis irradians, quasi ab axe veritatis lucet. [ Vet. VII. ] Pensandum quoque est quod Arcturus semper versatur, et nunquam mergitur, quia et sancta Ecclesia persecutiones iniquorum sine cessatione tolerat, sed tamen usque ad mundi terminum sine defectu perdurat. Saepe namque eam reprobi, quia usque ad internecionem persecuti sunt, quasi hanc se funditus exstinxisse crediderunt; sed eo multiplicius ad statum sui provectus rediit, quo inter manus persequentium moriendo laboravit. Arcturus ergo dum versatur erigitur, quia tunc sancta Ecclesia valentius in veritate reficitur, cum ardentius pro veritate fatigatur. 14. Oriones martyres. --Unde apte quoque post Arcturum protinus Orionas subdit. Oriones quippe in ipso pondere temporis hiemalis oriuntur, suoque ortu tempestates excitant, et maria terrasque perturbant. Quid igitur post Arcturum per Orionas nisi martyres designantur? Quid, dum sancta Ecclesia ad", + "candidate_score": 0.637041, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_62_64", + "bdc_text": "Am Ende des Dokuments ist vermerkt : \"Auffgericht zu Blauwburen 7 . octobris 1537\". .", + "psc_chunk_id": "075_Gregorius-I_Moralia_window_530", + "psc_text": "Possunt etiam per tenebras occulta judicia designari. In luce namque quod videmus agnoscimus; in tenebris vero aut omnino nihil cernimus, aut incerto visu caligamus. Occulta ergo judicia quasi quaedam ante oculos nostros tenebrae sunt, quia perscrutari nequaquam possunt. Unde et de Deo scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum (Psal. XVII, 12) . Et quia absolvi non meremur, agnoscimus: sed praeveniente nos divina gratia, per ejus judicia occulta liberamur. Diem igitur tenebrae obscurant, cum flendum nostrae delectationis gaudium, ab illo justae animadversionis radio inscrutabilia ejus judicia misericorditer occultant. Ubi et apte subjungitur: Et umbra mortis. [ Vet. XX.] 30. Umbra mortis tripliciter in Scripturis accipitur. --In Scriptura enim sacra umbra mortis aliquando oblivio mentis accipitur, aliquando imitatio diaboli, aliquando mors carnis. Umbra enim mortis, oblivio mentis accipitur; quia, ut superius diximus, sicut mors hoc quod interficit, agit ut non sit in vita; ita et oblivio hoc quod intercipit, agit ut non", + "candidate_score": 0.628059, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_51", + "bdc_text": "Certatum est inter illos toto die , nec potuit inter illos convenire .", + "psc_chunk_id": "075_Gregorius-I_Moralia_window_369", + "psc_text": "septem diebus et septem noctibus cum afflicto Job sederint, an certe diebus septem et noctibus totidem instantia ei crebrae visitationis adhaeserint, ignoramus. Saepe enim rem quamlibet tot diebus agere dicimur, quamvis non eisdem diebus ad eam continue vacemus. Saepe vero Scriptura sacra sic totum pro parte, sicut pro toto partem ponere consuevit. Pro toto enim partem loquitur, sicut Jacob familiam describens dicit: Intravit Jacob in Aegyptum cum animabus septuaginta (Gen. XLVI, 27) . Quae nimirum cum animas memorat, constat quia intrantium et corpora comprehendit. Rursum totum pro parte insinuat, sicut ad monumentum Maria queritur, dicens: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum (Joan. XX, 2) . Solum quippe corpus Domini quaesitura venerat, et quasi totum simul Dominum tultum deplorat. An ergo et hoc in loco totum pro parte dicatur incertum est. 23. Nec sermo sit praeceps, nec post debitum silentium indiscretus. --Sed tamen hoc, quod diu tacuerunt, et", + "candidate_score": 0.601776, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 18, + "cf_id": "cf011", + "work_id": "pta0003.pta007.pta-grc1", + "max_score": 0.66665, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_25", + "bdc_text": "Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_47", + "psc_text": "26 αὐτὸ(??) 78, 14 πλά(??)σωμεν. 83, 33 ἂν εἰπεῖν V*: ἀνειπεῖν Vc. 88, 12 ἑαυτοῦ V*: ἑαυτὸ Vc. 94, 6 ἢν V*: ἢ Vc. 95, 20 ἔχρησεν V*: ἔχρισεν V c. 120, 34 βελτίω(??). Der so aus den Händen von V* (V1) und V2 (resp. V c) Text enthält aber noch immer nicht nur eine erhebliche schwerer, zum großen Teile gewiß schon der Vorlage von Verderbnisse, sondern auch noch genug von jenen geringfügigen Versehen, die den Apparat nutzlos belasten würden. Ich trage uneorrigierten Abweichungen V’s von der Ausgabe hier zum Schluß nachNicht berücksichtigt ist dabei, daß in manchen herrscht; so findet sich γοῦν neben γ᾿ οὖν, ὡς ἂν εἰ neben ὡσανεί usw. Fehler in Accenten und Spiritus sind meist nicht angemerkt.: 3, 16 παιδαγωγ zerstört am Ende der Seite. 4, 6 αὐτὸν αὐτὸ(??) ν (2 — 3 Bb. zerstört am Ende der Columne). 57 6, 19 δυσεβείας. 9, 27 ἑστήκει.", + "candidate_score": 0.66665, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_47", + "psc_text": "26 αὐτὸ(??) 78, 14 πλά(??)σωμεν. 83, 33 ἂν εἰπεῖν V*: ἀνειπεῖν Vc. 88, 12 ἑαυτοῦ V*: ἑαυτὸ Vc. 94, 6 ἢν V*: ἢ Vc. 95, 20 ἔχρησεν V*: ἔχρισεν V c. 120, 34 βελτίω(??). Der so aus den Händen von V* (V1) und V2 (resp. V c) Text enthält aber noch immer nicht nur eine erhebliche schwerer, zum großen Teile gewiß schon der Vorlage von Verderbnisse, sondern auch noch genug von jenen geringfügigen Versehen, die den Apparat nutzlos belasten würden. Ich trage uneorrigierten Abweichungen V’s von der Ausgabe hier zum Schluß nachNicht berücksichtigt ist dabei, daß in manchen herrscht; so findet sich γοῦν neben γ᾿ οὖν, ὡς ἂν εἰ neben ὡσανεί usw. Fehler in Accenten und Spiritus sind meist nicht angemerkt.: 3, 16 παιδαγωγ zerstört am Ende der Seite. 4, 6 αὐτὸν αὐτὸ(??) ν (2 — 3 Bb. zerstört am Ende der Columne). 57 6, 19 δυσεβείας. 9, 27 ἑστήκει.", + "candidate_score": 0.656746, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60_62", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) . Am Ende des Dokuments ist vermerkt :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_47", + "psc_text": "26 αὐτὸ(??) 78, 14 πλά(??)σωμεν. 83, 33 ἂν εἰπεῖν V*: ἀνειπεῖν Vc. 88, 12 ἑαυτοῦ V*: ἑαυτὸ Vc. 94, 6 ἢν V*: ἢ Vc. 95, 20 ἔχρησεν V*: ἔχρισεν V c. 120, 34 βελτίω(??). Der so aus den Händen von V* (V1) und V2 (resp. V c) Text enthält aber noch immer nicht nur eine erhebliche schwerer, zum großen Teile gewiß schon der Vorlage von Verderbnisse, sondern auch noch genug von jenen geringfügigen Versehen, die den Apparat nutzlos belasten würden. Ich trage uneorrigierten Abweichungen V’s von der Ausgabe hier zum Schluß nachNicht berücksichtigt ist dabei, daß in manchen herrscht; so findet sich γοῦν neben γ᾿ οὖν, ὡς ἂν εἰ neben ὡσανεί usw. Fehler in Accenten und Spiritus sind meist nicht angemerkt.: 3, 16 παιδαγωγ zerstört am Ende der Seite. 4, 6 αὐτὸν αὐτὸ(??) ν (2 — 3 Bb. zerstört am Ende der Columne). 57 6, 19 δυσεβείας. 9, 27 ἑστήκει.", + "candidate_score": 0.655397, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_25", + "bdc_text": "Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.654156, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_56", + "psc_text": "so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck erhöhen die Brauchbarkeit der Ausgabe. Die lateinische Übersetzung ist allerdings einfach nach Montagu wieder ab- gedruckt. Aber die Gaisfordsche Ausgabe kann doch nicht für abschließend angesehn werden. Einmal nämlich hat sie den Codex Venetus nicht völlig ausgenutzt; vielleicht z. Τ. nicht durch Schuld der Collation, sondern durch eigentümliche Mißgriffe bei ihrer Benutzung durch den Herausgeber. Z. B. gehörte Anm. r S. 12 (Gaisfords) nicht zu Z. sondern zu Z. 7; Anm. r S. 25 nicht zu Z. 3, sondern zu Z. 4; Anm. q S. 55 zu Z. 15, nicht Z. 11; Anm. r S. 102 zu S. 103, 2;", + "candidate_score": 0.652202, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_69", + "psc_text": "9 10 11 12 13 14 15 Nr. Re 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 13 c. Marc. II 8.9,11.19.12,31 11, 10 19, 30 c. Marc. II 45, 11 45, 15 45, 18 45, 25 44, 18 46, 12 46, 18 46, 23 d. e. th. I d. e. th. II d. e. th III 144,14. 145, 7. 151,11 145, 1 145, 20 145, 23 145, 25 1) Fortsetzung zu Nr. 85, nur aus Acacius erhalten bei Epiphanius haer. 72, 6. Schlusswort Den Codex Venetus habe ich verglichen im Herbst 1902, das Manuscript der Ausgabe war fertig im Herbst 1904, der Druck dauerte von da bis zum Winter 1905. Zu ganz besonderem Danke bin ich P. Wendland verpflichtet, der meine Ausgabe im Manuscript durchgearbeitet, weiter Ad. Harnack, F. Loofs und Th. Zahn, die die Druckbogen durchgesehn, und K. Gelshorn, der in manchen Fällen", + "candidate_score": 0.652007, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_56_58", + "bdc_text": "1058 , 12f; 1064 , 1f ; Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_38", + "psc_text": "12ff ABBREV, ebenso 60, 1. 61, 3. 62, 5. 68, 12 (oder 69, 6?) ἀληθῶς. 70, 26f ABBREV. 71, 22f καλῶς. 12, 35 f unleserlich (ἐπιστασία υἱοῦ ? ? Gelsborn). 87, 2 ABBREV 91, 28ff ABBREV 98, 12 ABBREV. 104, 14 ABBREV 16 ἀριανΐζεις. 106, 9 ABBREV 116, 3f καλώς. 19 θείως. 117, 29 ABBREV 119,34 ἀληθῶς. 122. 9f θείως. 133, 33 ὑπ(??) 139, 6 ABBREV 31f ABBREV 154, 23 (??) 159, 27 ABBREV 160, 7 ABBREV 163, 30 περὶ πνεύματος und ABBREV 164, 2 περὶ υἱοῦ. Er scheint endlich auch an einer ganzen Anzahl von Stellen sich selbst corrigiert zu haben (V1) Allerdings betreifen diese Verbesserungen meist nur unbedeutende Dinge, Verwechselungen von ai ε η ι εἰ oder ο ου ω, offenbare Verschreibungen und dergleichen, mit denen ich den kritischen Apparat nur selten belastet habe. Eine weitere Auswahl von Stellen, an denen erst V1 das Richtige bietet, mag hier", + "candidate_score": 0.649248, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_35", + "psc_text": "Beschreibung folgendes dienen mag. Die 185 Blätter umfassende Handschrift kam aus dem Besitze des Cardinais Bessarion nach dessen Tode im Jahre 1472 in die Marcusbibliothek. Sie enthältVgl. V. Otto a. a. Ο. S. XV ff, und Graeca D. Marci Bibliotheca 1740. I, 260. 1) fol. 1a τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν γρηγορίου ἐπισκόπου νύσης πρὸς τὰ ἀπολιναρίου ἀντιρρητικός. 2) fol. 29b εὐσεβίου τοῦ παμφίλου τῶν κατὰ μαρκέλλου τοῦ ἀγκύρας ἐπισκόπου λόγος αݲ. 3) fol. 48a τῶ τιμιωτάτω καὶ ἀγαπητῶ συλλειτουργῶ φλακίλλω εὐσεβίος ἐν κυρίω χαίρειν (folgen die 3 Bücher de ecclesiastica theologia). 4) fol. 92a διάλεκτος ἀδαμαντίου τοῦ καὶ ὠριγένους περὶ τῆς εἰς θεὸν ὀρθῆς πίστεως κτλ. 5) fol. 125b ζαχαρίου σχολαστικοῦ χριστιανοῦ τοῦ γενομένου μετὰ ταῦτα ἐπισκόπου μιτθλήνης ὁ διάλογος ἀμμώνιος ὅτι οὐ συναΐδιος τῶ θεῶ ὁ κόσμος κτλ. 6) fol. 143a αἰνείου σοφιστοῦ διάλογος θεόφραστος ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνθρώπων προβιοτὴ καὶ ὅτι ἀθάνατος ἡ ψυχή. 7) fol. 160b", + "candidate_score": 0.648568, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_16_18", + "bdc_text": "Am \"Götzentag\" sprach er sich entschiedener als dieser für die Entfernung der Bilder aus . Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück . Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_12", + "psc_text": "auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ κακοδοξίαν βραχὺ περιελθόντας τοῦ τῆς ἐπιστολῆς προσχήματος ἀπογυμνῶσαι, so gewiß sie auf einen Brief Marcells geht meint doch sicher den Rechtfertigungsbrief, den er am Ende seines römischen Aufenthalts an Julius verfaßte. Im Gegenteil, es wäre unser Verfasser, der sonst immer nur mit einer Schrift Marcells zutun hat (S. 1,14. 2,10. 60,10), hier ein weiteres Schriftstück von ihm einführte und das mit einer so ungenügenden Bezeichnung wie ἡ Man wird die Möglichkeit nicht von der Hand weisen können ZNTW 1905 S. 255), daß unser Verfasser hier entweder dieselbe Marcells, die er sonst γράμμα, γραφή oder σύγγραμμα nennt, als ἐπιστολή bezeichnetDas konnte", + "candidate_score": 0.646647, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60_62", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) . Am Ende des Dokuments ist vermerkt :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_56", + "psc_text": "so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck erhöhen die Brauchbarkeit der Ausgabe. Die lateinische Übersetzung ist allerdings einfach nach Montagu wieder ab- gedruckt. Aber die Gaisfordsche Ausgabe kann doch nicht für abschließend angesehn werden. Einmal nämlich hat sie den Codex Venetus nicht völlig ausgenutzt; vielleicht z. Τ. nicht durch Schuld der Collation, sondern durch eigentümliche Mißgriffe bei ihrer Benutzung durch den Herausgeber. Z. B. gehörte Anm. r S. 12 (Gaisfords) nicht zu Z. sondern zu Z. 7; Anm. r S. 25 nicht zu Z. 3, sondern zu Z. 4; Anm. q S. 55 zu Z. 15, nicht Z. 11; Anm. r S. 102 zu S. 103, 2;", + "candidate_score": 0.646616, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_27", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.646093, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_27", + "psc_text": "Annales literar. Helmstadtienses 1787 (vgl. Hamack LG I, 2, 581) war mir unzugänglich. wußten, die Handschrift in Venedig, die von ersterem, wohl nach Th. Heyse, folgendermaßen beschrieben wird: Cod. Marcianus 496. membranaceus saec. X, forma quadrata, δίστοιχος, versibus quadragenis binis, iisque litterarum fere tricenarum. Diligenter recognovit et jure suo potius quam ad alterius exempli fidem textum saepe emendavit docta manus saec. XVI. forsan Francisci Turiani, quem scimus hoc opus in MS. legisseVgl. die erste Note in Montacutius’ Ausgabe., vel etiam primi editoris. Nam hunc ipsum codicem editionum πρωτότυπον esse plane perspicitur ex lacunis p. 52 et 53. Tit. in indice libri: Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου λόγοι β΄ Μάρκελλον τὸν Γαλάτην ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκείνῳ συγγεγραμμένων· καὶ ἕτεροι τοῦ αὐτοῦ Εὐσεβίου λόγοι γ΄ ἀνατρέποντες τὰ Μαρκέλλου. Es steht mit der Überlieferung der beiden Eusebiusschriften also ganz entsprechend wie mit der der drei Βücher des Theophilus Antiochien an AutolycusVgl. v.Otto Corp. Apol. VIII", + "candidate_score": 0.645572, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24_26", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.645234, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26_28", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 . - Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ; Heinrich Fausel , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_0", + "psc_text": "Einleitung εἰ μὲν οὖν αὐταρκῶς ἔχει τὰ γραφέντα, κρίνειας ἂν αὐτὸς ἐντυγχάνων· εἰ δέ τινα λείποι, καὶ ταῦτα ἂν ἀναπληρώσειας, δηλαδὴ ἀδελφὸς ἀδελφοῦ τὰ ὑστερήματα, εἴπου καὶ θεραπείας δέοιτο, δι’ ἐπανορθώσεως ἐξιώμενος. Euseb. ep. ad Flacillum. Verfasser und Zeit der beiden Schriften Zweifellos rühren die zwei Schriften κατὰ Μαρκέλλου (S. 1, 2) ἐκκλησιαστικὴ θεολογία (S. 98, 13f vgl. 60, 16f 62, 10. 18)Die Bucheinteilung der Schriften stammt sicher von ihrem Verfasser (vgl. S. 60,6.9), von der Einteilung in Capitel und deren Inhaltsangaben ist das nicht gewiß. von einem und demselben Verfasser her. Nicht nur bringen beide z. Τ. identische Excerpte aus Marcell, sondern die Verwandtschaft erstreckt sich auch auf den Wortlaut der eigenen SätzeVgl. S. 42, 24. 32 mit S. 107, 23. 31.. Daß aber hier nicht etwa ein jüngerer Autor einen älteren benutzt, beweisen aufs deutlichste die Stellen: S. 60, 3—10: εἰ πρὸς τὴν ἀδόλεσχον καὶ πολυεπῆ Μαρκέλλου γραφὴν", + "candidate_score": 0.644793, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_55", + "psc_text": "Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th. Heyses besaßVgl. a. a. Ο. p. III und die Anmerkungen auf S. 105 — 107 usw. in Gaisfords Ausgabe.. Er hat infolge dessen unter Benutzung von Vorschlägen Montagus und Rettbergs und Hinzufügung einiger eigener Emendatiouen einen wesentlich besseren Text liefern können. Eine ParagrapheneinteilungLeider ist sie etwas flüchtig gemacht oder corrigiert; so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck", + "candidate_score": 0.644515, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_27", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_49", + "psc_text": "ε/καὶ ἐφ’ (beim Seitenwechsel). 26 ἆρ᾿. 61 ἂν εἴρηται. 64, 21 πειρᾶται πειρᾶται 66, 17 κτίστιν. 70, 28 κατασιγάση. 71, 3 ἐτεκτείνατο. 72, 13 ἀπηλλοτρίοται. 74, 14 ἐβιωνέους. 75, 6 ἀποκαλύψει (ebenso 76, 7). 8 ἐσφάλει. 35 παρασκευάσει 79, 33 ἐπαγγέλοιτο. 87, 36 ἀνθροποπαθὲς. 93, 2 δοκεῖ. 97, 17 φήσαιαν. 98, 2 ἐδόξαζεν. 99, 6 πρακταίων. 108, 1 ἑνώθη. 109, 1 μένουσαν (in einem Wort). 123,15 μωϋσέα (nur hier). 129,29 u. 31 ὅτε. 132, 20 ἠσαΐας. 137, 23 διαβεβαιοῦτο. 150, 31 διαστειλλάμενος. 151, 21 ἀλλιγορικοῦ. 167, 8 παρεσκευασκέναι. Ausgaben Der erste Druck der beiden Eusebiusschriften stammt aus dem Jahre 1628Eusebii Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug", + "candidate_score": 0.642331, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_27", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch II/2 , S. 130f , Nr. 764 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_0", + "psc_text": "Einleitung εἰ μὲν οὖν αὐταρκῶς ἔχει τὰ γραφέντα, κρίνειας ἂν αὐτὸς ἐντυγχάνων· εἰ δέ τινα λείποι, καὶ ταῦτα ἂν ἀναπληρώσειας, δηλαδὴ ἀδελφὸς ἀδελφοῦ τὰ ὑστερήματα, εἴπου καὶ θεραπείας δέοιτο, δι’ ἐπανορθώσεως ἐξιώμενος. Euseb. ep. ad Flacillum. Verfasser und Zeit der beiden Schriften Zweifellos rühren die zwei Schriften κατὰ Μαρκέλλου (S. 1, 2) ἐκκλησιαστικὴ θεολογία (S. 98, 13f vgl. 60, 16f 62, 10. 18)Die Bucheinteilung der Schriften stammt sicher von ihrem Verfasser (vgl. S. 60,6.9), von der Einteilung in Capitel und deren Inhaltsangaben ist das nicht gewiß. von einem und demselben Verfasser her. Nicht nur bringen beide z. Τ. identische Excerpte aus Marcell, sondern die Verwandtschaft erstreckt sich auch auf den Wortlaut der eigenen SätzeVgl. S. 42, 24. 32 mit S. 107, 23. 31.. Daß aber hier nicht etwa ein jüngerer Autor einen älteren benutzt, beweisen aufs deutlichste die Stellen: S. 60, 3—10: εἰ πρὸς τὴν ἀδόλεσχον καὶ πολυεπῆ Μαρκέλλου γραφὴν", + "candidate_score": 0.641921, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60_62", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) . Am Ende des Dokuments ist vermerkt :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_27", + "psc_text": "Annales literar. Helmstadtienses 1787 (vgl. Hamack LG I, 2, 581) war mir unzugänglich. wußten, die Handschrift in Venedig, die von ersterem, wohl nach Th. Heyse, folgendermaßen beschrieben wird: Cod. Marcianus 496. membranaceus saec. X, forma quadrata, δίστοιχος, versibus quadragenis binis, iisque litterarum fere tricenarum. Diligenter recognovit et jure suo potius quam ad alterius exempli fidem textum saepe emendavit docta manus saec. XVI. forsan Francisci Turiani, quem scimus hoc opus in MS. legisseVgl. die erste Note in Montacutius’ Ausgabe., vel etiam primi editoris. Nam hunc ipsum codicem editionum πρωτότυπον esse plane perspicitur ex lacunis p. 52 et 53. Tit. in indice libri: Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου λόγοι β΄ Μάρκελλον τὸν Γαλάτην ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκείνῳ συγγεγραμμένων· καὶ ἕτεροι τοῦ αὐτοῦ Εὐσεβίου λόγοι γ΄ ἀνατρέποντες τὰ Μαρκέλλου. Es steht mit der Überlieferung der beiden Eusebiusschriften also ganz entsprechend wie mit der der drei Βücher des Theophilus Antiochien an AutolycusVgl. v.Otto Corp. Apol. VIII", + "candidate_score": 0.641635, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_60", + "psc_text": "explicandum mihi erit, recensui. Da er zu dieser Erklärung aber nicht gekommen zu sein cheint (wenigstens habe ich sie nicht aufgefunden), so lassen sich seine Quellen nicht mit Bestimmtheit angeben. Daß jedoch der cod. Venetus nicht benutzt sein wird, dürfte aus Stichproben dieser Ausgabe deutlich sein. Wenn man dazu das Selbstbekenntnis Noltes nimmt, er habe »intra paucos dies totum recensionis et annotationum scriben da- rum negotium« besorgen müssen, so kann man sich nicht wundern, daß sie der Gaisfordschen minderwertig erscheint und heute vollends keinen Nutzen verspricht. Ich habe sie deshalb nicht weiter berücksichtigt. Die neue Ausgabe gibt, wo nichts andres bemerkt ist, genau den Text wieder, den der erste Schreiber des Codex Venetus Marc. gr. 496 beabsichtigte, und zwar nach meiner Collation. Seine kleinen Versehen und Eigenheiten sind dabei in der Regel ausgeschlossen geblieben, auch vom Apparat, zumal wenn sie bereits von zweiter oder gar schon erster Hand corrigiert warenVgl.", + "candidate_score": 0.638728, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_49", + "psc_text": "ε/καὶ ἐφ’ (beim Seitenwechsel). 26 ἆρ᾿. 61 ἂν εἴρηται. 64, 21 πειρᾶται πειρᾶται 66, 17 κτίστιν. 70, 28 κατασιγάση. 71, 3 ἐτεκτείνατο. 72, 13 ἀπηλλοτρίοται. 74, 14 ἐβιωνέους. 75, 6 ἀποκαλύψει (ebenso 76, 7). 8 ἐσφάλει. 35 παρασκευάσει 79, 33 ἐπαγγέλοιτο. 87, 36 ἀνθροποπαθὲς. 93, 2 δοκεῖ. 97, 17 φήσαιαν. 98, 2 ἐδόξαζεν. 99, 6 πρακταίων. 108, 1 ἑνώθη. 109, 1 μένουσαν (in einem Wort). 123,15 μωϋσέα (nur hier). 129,29 u. 31 ὅτε. 132, 20 ἠσαΐας. 137, 23 διαβεβαιοῦτο. 150, 31 διαστειλλάμενος. 151, 21 ἀλλιγορικοῦ. 167, 8 παρεσκευασκέναι. Ausgaben Der erste Druck der beiden Eusebiusschriften stammt aus dem Jahre 1628Eusebii Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug", + "candidate_score": 0.638717, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_24_26", + "bdc_text": "einen Katechismus. 1534 wurde er Pfarrer im württembergischen Herrenberg , 1538 in Cannstatt. 1540-1542 und erneut ab 1544 war er Hofprediger in Stuttgart , ab 1553 außerdem Kirchenrat. - Lit. : Pfarrerbuch Württembergisch Franken , Teil 2 , Die Kirchen- und Schuldiener , bearb. v . Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_50", + "psc_text": "Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug auf den Text, mit schlechter, ungleichmäßiger lateinischer Übersetzung, aber mit gelehrten Anmerkungen von Richard Montagu (Mo) herausgegeben wurdenZahn a. a. Ο. S. 2. Die Schreibung des Namens Montacutius schwankt nach Allibones Dictionary of English literature II s. v. zwischen Montagu, Montague und Mountagu. Die Gelehrsamkeit M.’s versagt selten, wie in der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend.", + "candidate_score": 0.638614, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.637602, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_56_58", + "bdc_text": "1058 , 12f; 1064 , 1f ; Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_69", + "psc_text": "9 10 11 12 13 14 15 Nr. Re 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 13 c. Marc. II 8.9,11.19.12,31 11, 10 19, 30 c. Marc. II 45, 11 45, 15 45, 18 45, 25 44, 18 46, 12 46, 18 46, 23 d. e. th. I d. e. th. II d. e. th III 144,14. 145, 7. 151,11 145, 1 145, 20 145, 23 145, 25 1) Fortsetzung zu Nr. 85, nur aus Acacius erhalten bei Epiphanius haer. 72, 6. Schlusswort Den Codex Venetus habe ich verglichen im Herbst 1902, das Manuscript der Ausgabe war fertig im Herbst 1904, der Druck dauerte von da bis zum Winter 1905. Zu ganz besonderem Danke bin ich P. Wendland verpflichtet, der meine Ausgabe im Manuscript durchgearbeitet, weiter Ad. Harnack, F. Loofs und Th. Zahn, die die Druckbogen durchgesehn, und K. Gelshorn, der in manchen Fällen", + "candidate_score": 0.637264, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_61", + "psc_text": "bemerkt ist, genau den Text wieder, den der erste Schreiber des Codex Venetus Marc. gr. 496 beabsichtigte, und zwar nach meiner Collation. Seine kleinen Versehen und Eigenheiten sind dabei in der Regel ausgeschlossen geblieben, auch vom Apparat, zumal wenn sie bereits von zweiter oder gar schon erster Hand corrigiert warenVgl. oben, ich bin der Handschrift auch bei ihren Schwankungen zwischen γίγνομαι — γίνομαι treu geblieben, und erst recht in den Fällen γενηθῆναι — γενητός — γεννητός usw. vgl. Zahn a. a. Ο. S. 40 Anm. 2. Dagegen habe ich immer ῾Ησαΐας und Ἱερεμίας geschrieben, nicht mit V unter Umständen ἠσαΐας und ἰερεμίας. Zu Ἁβραάμ vgl. die Nachträge und Berichtigungen.. Dann ist energisch emendiert worden. Schon die mehrfach überlieferten Marcellstücke weisen Abweichungen unter einander auf, die auszugleichen waren. Weiter aber sind die Vorschläge Montagus gründlicher ausgenutzt worden als bei und zu den selteneren Besserungen von Rettberg, Gaisford selbst, Zahn und anderen", + "candidate_score": 0.636861, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60_62", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) . Am Ende des Dokuments ist vermerkt :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_69", + "psc_text": "9 10 11 12 13 14 15 Nr. Re 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 13 c. Marc. II 8.9,11.19.12,31 11, 10 19, 30 c. Marc. II 45, 11 45, 15 45, 18 45, 25 44, 18 46, 12 46, 18 46, 23 d. e. th. I d. e. th. II d. e. th III 144,14. 145, 7. 151,11 145, 1 145, 20 145, 23 145, 25 1) Fortsetzung zu Nr. 85, nur aus Acacius erhalten bei Epiphanius haer. 72, 6. Schlusswort Den Codex Venetus habe ich verglichen im Herbst 1902, das Manuscript der Ausgabe war fertig im Herbst 1904, der Druck dauerte von da bis zum Winter 1905. Zu ganz besonderem Danke bin ich P. Wendland verpflichtet, der meine Ausgabe im Manuscript durchgearbeitet, weiter Ad. Harnack, F. Loofs und Th. Zahn, die die Druckbogen durchgesehn, und K. Gelshorn, der in manchen Fällen", + "candidate_score": 0.636465, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_60_62", + "bdc_text": "und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) . Am Ende des Dokuments ist vermerkt :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_60", + "psc_text": "explicandum mihi erit, recensui. Da er zu dieser Erklärung aber nicht gekommen zu sein cheint (wenigstens habe ich sie nicht aufgefunden), so lassen sich seine Quellen nicht mit Bestimmtheit angeben. Daß jedoch der cod. Venetus nicht benutzt sein wird, dürfte aus Stichproben dieser Ausgabe deutlich sein. Wenn man dazu das Selbstbekenntnis Noltes nimmt, er habe »intra paucos dies totum recensionis et annotationum scriben da- rum negotium« besorgen müssen, so kann man sich nicht wundern, daß sie der Gaisfordschen minderwertig erscheint und heute vollends keinen Nutzen verspricht. Ich habe sie deshalb nicht weiter berücksichtigt. Die neue Ausgabe gibt, wo nichts andres bemerkt ist, genau den Text wieder, den der erste Schreiber des Codex Venetus Marc. gr. 496 beabsichtigte, und zwar nach meiner Collation. Seine kleinen Versehen und Eigenheiten sind dabei in der Regel ausgeschlossen geblieben, auch vom Apparat, zumal wenn sie bereits von zweiter oder gar schon erster Hand corrigiert warenVgl.", + "candidate_score": 0.635229, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_68", + "psc_text": "Schrift aus den wenigen Stücken nicht ausreichendEine nähere Begründung würde zu weit führen.. Eine Anordnung aber nach dem der Fragmente ist auch hypothetisch, zumal Marcell oft auf die gleichen Dinge zu sprechen gekommen sein muß (vgl. S. 43, 16. 193 204, 34 usw.). Rettbergs auf dem zweiten Wege gewonnene, vorläufig üble Anordnung habe ich deshalb einfach beibehalten. Eine Tabelle des Vorkommens der Marcellfragmente im Eusenbiustext folgt hierIch bemerke ausdrücklich, daß in meinem Eusebiustexte die Rettbergschen Nummern beibehalten (und dabei um 109—115 vermehrt) worden während die Marcellfragmente meine genauere Zählung aufweisen.. Nr. Kl 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Nr. Re 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 13 c. Marc. II 8.9,11.19.12,31 11, 10 19, 30 c. Marc. II 45, 11 45, 15 45, 18 45, 25 44, 18 46, 12 46, 18 46, 23", + "candidate_score": 0.634517, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_22", + "psc_text": "S. 261—264). Aber man wird doch HarnackLG II, 2, 545. darin beipflichten müssen, daß »Eusebius hier mehrere Bischöfe, die Marcell angegriffen digt, und es daher nahe lag, daß er in diesem Zusammenhang von sich der dritten Person sprach«. Sodann ist es zweifellos auffällig, Autor von contra Marcellum entgegen der Gewohnheit des Eusebius von Caesarea den textus receptus von Matth. 28, 19 benutzt (S. 3, 7. 8, 21, vgl. ZNTW 1903 S. 333, 1905 S. 266 f. 252 ff). Aber diese Tatsache verliert bedeutend an Gewicht dadurch, daß doch noch eine bestbezeugte Schrift des Eusebius dieselbe Eigentümlichkeit nämlich sein nach dem Concil von isicaea 325 an die Gemeinde Caesarea geschriebener Brief, dessen Hauptstelle lautet (Hahn a. a. O. S. 257 f): πιστεύομεν εἰς ἕνα θεόν, πατέρα παντοκράτορα τὸν τῶν ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν. καὶ εἰς ἕνα κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν τοῦ θεοῦ λόγον, θεὸν ἐκ θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, ζωὴν", + "candidate_score": 0.634084, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_25", + "psc_text": "19 auch in die zweite, sogenannte lucianische Formel der antiochenischen Synode von 341 gelangtVgl. Hahn a. a. Ο. S. 185.. Dieses arianische Schibboleth könne man aber dem Eusebius von Caesarea nicht zutrauenSie sollen in sein Glaubensbekenntnis nicht passen, »for in the second clause of his creed that father gave prominence not to the Son but to the Word«. Aber der Begrifi: υἱὸν μονογενῆ hat in ihm doch auch seine Stelle, so daß das υἱὸν ἀληθῶς υἱὸν durchaus anschließt.. Also der Schlußpassus seines angeführten Briefes für contra Marcellum gerade auch wegen der mit jenem Briefstück übereinstimmenden Worte S. 18, 30 ff ταῦτα ὁ Μάρκελλος πρὸς Ἀστέριον, οὐκ ἀρεσκόμενος τῷ τὸν πατέρα δεῖν ἀληθῶς πατέρα εἶναι ὁμολογεῖν καὶ τὸν υἱὸν ἀληθῶς υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ὡσαύτως (vgl. auch S. 4, 10. 12 u. ö.) für nicht von Eusebius Pamphili stammend anzusehn. Die Kühnheit dieser ganzen Kritik wird es gerechtfertigt lassen, wenn", + "candidate_score": 0.630819, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_13", + "psc_text": "60,10), hier ein weiteres Schriftstück von ihm einführte und das mit einer so ungenügenden Bezeichnung wie ἡ Man wird die Möglichkeit nicht von der Hand weisen können ZNTW 1905 S. 255), daß unser Verfasser hier entweder dieselbe Marcells, die er sonst γράμμα, γραφή oder σύγγραμμα nennt, als ἐπιστολή bezeichnetDas konnte er, da sie Konstantin anredete, vgl. S. 190, 15. 212, 20 (auch 186, 21. 194, 17. usw.? vgl. Register Β unter σύ)., oder vielleicht einen einleitenden Dedicationsbrief an KonstantinVgl. S. 58, 20 und Zahn a. a. Ο. S. 46; er hätte dann etwa die gegen den Kaiser (S. 58, 6 f. 21) und die Aufforderung, die Schrift zu lesen (S. 58, 20) enthalten, nebst einer Betonung von Marcells Rechtgläubigkeit, gegen die nun unser Autor S. 31, 26 ff richtet.. Daß ferner Sätze wie S. 58. 14 ff: μάλιστα δέ μοι ἀναγκαῖον ἡγοῦμαι γεγενῆσθαι τὸ γράμμα διὰ τοὺς ἠδικῆσθαι τὸν ἄνδρα", + "candidate_score": 0.630166, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_61", + "psc_text": "bemerkt ist, genau den Text wieder, den der erste Schreiber des Codex Venetus Marc. gr. 496 beabsichtigte, und zwar nach meiner Collation. Seine kleinen Versehen und Eigenheiten sind dabei in der Regel ausgeschlossen geblieben, auch vom Apparat, zumal wenn sie bereits von zweiter oder gar schon erster Hand corrigiert warenVgl. oben, ich bin der Handschrift auch bei ihren Schwankungen zwischen γίγνομαι — γίνομαι treu geblieben, und erst recht in den Fällen γενηθῆναι — γενητός — γεννητός usw. vgl. Zahn a. a. Ο. S. 40 Anm. 2. Dagegen habe ich immer ῾Ησαΐας und Ἱερεμίας geschrieben, nicht mit V unter Umständen ἠσαΐας und ἰερεμίας. Zu Ἁβραάμ vgl. die Nachträge und Berichtigungen.. Dann ist energisch emendiert worden. Schon die mehrfach überlieferten Marcellstücke weisen Abweichungen unter einander auf, die auszugleichen waren. Weiter aber sind die Vorschläge Montagus gründlicher ausgenutzt worden als bei und zu den selteneren Besserungen von Rettberg, Gaisford selbst, Zahn und anderen", + "candidate_score": 0.626866, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_12", + "psc_text": "auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ κακοδοξίαν βραχὺ περιελθόντας τοῦ τῆς ἐπιστολῆς προσχήματος ἀπογυμνῶσαι, so gewiß sie auf einen Brief Marcells geht meint doch sicher den Rechtfertigungsbrief, den er am Ende seines römischen Aufenthalts an Julius verfaßte. Im Gegenteil, es wäre unser Verfasser, der sonst immer nur mit einer Schrift Marcells zutun hat (S. 1,14. 2,10. 60,10), hier ein weiteres Schriftstück von ihm einführte und das mit einer so ungenügenden Bezeichnung wie ἡ Man wird die Möglichkeit nicht von der Hand weisen können ZNTW 1905 S. 255), daß unser Verfasser hier entweder dieselbe Marcells, die er sonst γράμμα, γραφή oder σύγγραμμα nennt, als ἐπιστολή bezeichnetDas konnte", + "candidate_score": 0.620564, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_37", + "psc_text": "unter fast regelmäßiger Setzung des beweglichen ν (dagegen ist ι adseriptum selten). Er bezeichnete dabei mitunter biblische Citate durch > > , Marcellcitate durch — — am Rande; beides aber ganz unregelmäßig. Er rückte öfter, namentlich gegen Ende unseres Textes, den ersten Buchstaben einer Zeile etwas an den Rand vor; doch ist ein Princip in der so angedeuteten Einteilung nicht zu erkennenIch unterdrücke daher eine Aufzählung derartiger Stellen.. Er schrieb auch die kurzen Randnoten, die er vermutlich bereits in der Vorlage fand. Es sind dies folgende: S. 8, 13 (der Ausgabe) ἀ(??)ρειανίζεις. 14, 2ff ABBREV, 26, 7 ἀπ’ ἀπ'ς. 52, 12ff ABBREV, ebenso 60, 1. 61, 3. 62, 5. 68, 12 (oder 69, 6?) ἀληθῶς. 70, 26f ABBREV. 71, 22f καλῶς. 12, 35 f unleserlich (ἐπιστασία υἱοῦ ? ? Gelsborn). 87, 2 ABBREV 91, 28ff ABBREV 98, 12 ABBREV. 104, 14 ABBREV 16 ἀριανΐζεις. 106, 9 ABBREV 116, 3f καλώς.", + "candidate_score": 0.620004, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_34", + "psc_text": "sich, seitdem der Marcianus bekannt geworden, verschmerzen. Bereits von Otto (a. a. 0. S. XIX) bemerkt, daß die Handschrift »neque cum Veneto nostro neque cum Bodlejano prorsus consentit«, d. h. ihnen sehr verwandt ist. Aus Graux, Essai p. 137. 225. 253. 363. 399 ist aber zu schließen, daß sie höchst wahrscheinlich ebenfalls lediglich eine Copie des Marcianus gewesen ist; denn sie umfaßte dieselben Stücke wie dieser; es fehlt ihr nur der Antirrheticus des Gregor, der auch in der Copie des Georgias Trypho vermißt wird«. So bleibt als einzige selbständige Überlieferung der cod. Venetus Marc. gr. 490 übrig, zu dessen weiterer Beschreibung folgendes dienen mag. Die 185 Blätter umfassende Handschrift kam aus dem Besitze des Cardinais Bessarion nach dessen Tode im Jahre 1472 in die Marcusbibliothek. Sie enthältVgl. V. Otto a. a. Ο. S. XV ff, und Graeca D. Marci Bibliotheca 1740. I, 260. 1) fol. 1a τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς", + "candidate_score": 0.619411, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58_60", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_56", + "psc_text": "so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck erhöhen die Brauchbarkeit der Ausgabe. Die lateinische Übersetzung ist allerdings einfach nach Montagu wieder ab- gedruckt. Aber die Gaisfordsche Ausgabe kann doch nicht für abschließend angesehn werden. Einmal nämlich hat sie den Codex Venetus nicht völlig ausgenutzt; vielleicht z. Τ. nicht durch Schuld der Collation, sondern durch eigentümliche Mißgriffe bei ihrer Benutzung durch den Herausgeber. Z. B. gehörte Anm. r S. 12 (Gaisfords) nicht zu Z. sondern zu Z. 7; Anm. r S. 25 nicht zu Z. 3, sondern zu Z. 4; Anm. q S. 55 zu Z. 15, nicht Z. 11; Anm. r S. 102 zu S. 103, 2;", + "candidate_score": 0.618037, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_59_61", + "bdc_text": "Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_56", + "psc_text": "so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck erhöhen die Brauchbarkeit der Ausgabe. Die lateinische Übersetzung ist allerdings einfach nach Montagu wieder ab- gedruckt. Aber die Gaisfordsche Ausgabe kann doch nicht für abschließend angesehn werden. Einmal nämlich hat sie den Codex Venetus nicht völlig ausgenutzt; vielleicht z. Τ. nicht durch Schuld der Collation, sondern durch eigentümliche Mißgriffe bei ihrer Benutzung durch den Herausgeber. Z. B. gehörte Anm. r S. 12 (Gaisfords) nicht zu Z. sondern zu Z. 7; Anm. r S. 25 nicht zu Z. 3, sondern zu Z. 4; Anm. q S. 55 zu Z. 15, nicht Z. 11; Anm. r S. 102 zu S. 103, 2;", + "candidate_score": 0.617617, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_29", + "psc_text": "sehr jung und offenbar direkt oder indirekt aus der venezianischen hergeleitetAls Beweis genügt eben, daß sie alle an den im Venetus erst zerstörten Stellen (vgl. S. 54 f der Ausgabe und die Nachträge dazu) Lücken lassen oder falsch ergänzen, vgl. Gaisfords Worte u.. Von den beiden Codices Bodleiani auct. Ε. Ι. 10 (früher 2276?) und E. I. 11 sagt bereits GaisfordA. a. Ο. p. IV.: quum recentes sint admodum et proculdubio e Veneto derivati, eos in consilium perraro adhibui. Der hierbei an zweiter Stelle genannte Codex, früher Bodl. Gr. misc. (noch früher NE. B. 6. 8 [2040] Bodl. 211) ist eine seit 1604 in Bodleiana befindliche, im Jahre 1543 von Georgios Tryphon Epidaurius geschriebene Papierhandschrift. Auch HarnackLG I, 2, 497, vgl. auch v. Otto a. a. Ο. S. XVIII ff. erklärt sie, was den Text des Theophilus anlangt, für eine bloße Abschrift aus Die Bedenken, die van de Sande Bakhuyzen", + "candidate_score": 0.617354, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_69", + "psc_text": "9 10 11 12 13 14 15 Nr. Re 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 13 c. Marc. II 8.9,11.19.12,31 11, 10 19, 30 c. Marc. II 45, 11 45, 15 45, 18 45, 25 44, 18 46, 12 46, 18 46, 23 d. e. th. I d. e. th. II d. e. th III 144,14. 145, 7. 151,11 145, 1 145, 20 145, 23 145, 25 1) Fortsetzung zu Nr. 85, nur aus Acacius erhalten bei Epiphanius haer. 72, 6. Schlusswort Den Codex Venetus habe ich verglichen im Herbst 1902, das Manuscript der Ausgabe war fertig im Herbst 1904, der Druck dauerte von da bis zum Winter 1905. Zu ganz besonderem Danke bin ich P. Wendland verpflichtet, der meine Ausgabe im Manuscript durchgearbeitet, weiter Ad. Harnack, F. Loofs und Th. Zahn, die die Druckbogen durchgesehn, und K. Gelshorn, der in manchen Fällen", + "candidate_score": 0.617293, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_42", + "bdc_text": "Blätter für Württembergische Kirchengeschichte , NF IX , 1905 , S. 36. , doctor Paulus Phrigio et Ambrosius Ambrosius Blarer.", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_0", + "psc_text": "Einleitung εἰ μὲν οὖν αὐταρκῶς ἔχει τὰ γραφέντα, κρίνειας ἂν αὐτὸς ἐντυγχάνων· εἰ δέ τινα λείποι, καὶ ταῦτα ἂν ἀναπληρώσειας, δηλαδὴ ἀδελφὸς ἀδελφοῦ τὰ ὑστερήματα, εἴπου καὶ θεραπείας δέοιτο, δι’ ἐπανορθώσεως ἐξιώμενος. Euseb. ep. ad Flacillum. Verfasser und Zeit der beiden Schriften Zweifellos rühren die zwei Schriften κατὰ Μαρκέλλου (S. 1, 2) ἐκκλησιαστικὴ θεολογία (S. 98, 13f vgl. 60, 16f 62, 10. 18)Die Bucheinteilung der Schriften stammt sicher von ihrem Verfasser (vgl. S. 60,6.9), von der Einteilung in Capitel und deren Inhaltsangaben ist das nicht gewiß. von einem und demselben Verfasser her. Nicht nur bringen beide z. Τ. identische Excerpte aus Marcell, sondern die Verwandtschaft erstreckt sich auch auf den Wortlaut der eigenen SätzeVgl. S. 42, 24. 32 mit S. 107, 23. 31.. Daß aber hier nicht etwa ein jüngerer Autor einen älteren benutzt, beweisen aufs deutlichste die Stellen: S. 60, 3—10: εἰ πρὸς τὴν ἀδόλεσχον καὶ πολυεπῆ Μαρκέλλου γραφὴν", + "candidate_score": 0.616722, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.616708, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.616663, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58_60", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_47", + "psc_text": "26 αὐτὸ(??) 78, 14 πλά(??)σωμεν. 83, 33 ἂν εἰπεῖν V*: ἀνειπεῖν Vc. 88, 12 ἑαυτοῦ V*: ἑαυτὸ Vc. 94, 6 ἢν V*: ἢ Vc. 95, 20 ἔχρησεν V*: ἔχρισεν V c. 120, 34 βελτίω(??). Der so aus den Händen von V* (V1) und V2 (resp. V c) Text enthält aber noch immer nicht nur eine erhebliche schwerer, zum großen Teile gewiß schon der Vorlage von Verderbnisse, sondern auch noch genug von jenen geringfügigen Versehen, die den Apparat nutzlos belasten würden. Ich trage uneorrigierten Abweichungen V’s von der Ausgabe hier zum Schluß nachNicht berücksichtigt ist dabei, daß in manchen herrscht; so findet sich γοῦν neben γ᾿ οὖν, ὡς ἂν εἰ neben ὡσανεί usw. Fehler in Accenten und Spiritus sind meist nicht angemerkt.: 3, 16 παιδαγωγ zerstört am Ende der Seite. 4, 6 αὐτὸν αὐτὸ(??) ν (2 — 3 Bb. zerstört am Ende der Columne). 57 6, 19 δυσεβείας. 9, 27 ἑστήκει.", + "candidate_score": 0.616419, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35_37", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_50", + "psc_text": "Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug auf den Text, mit schlechter, ungleichmäßiger lateinischer Übersetzung, aber mit gelehrten Anmerkungen von Richard Montagu (Mo) herausgegeben wurdenZahn a. a. Ο. S. 2. Die Schreibung des Namens Montacutius schwankt nach Allibones Dictionary of English literature II s. v. zwischen Montagu, Montague und Mountagu. Die Gelehrsamkeit M.’s versagt selten, wie in der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend.", + "candidate_score": 0.616404, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_66", + "psc_text": "des Zettelkatalogs übersehn ist, konnte es nicht wieder gut gemacht werden. Einer Rechtfertigung bedarf schließlich noch die Beigabe einer Sammlung der Marcellfragmente. Sie ist nach reiflichen Erwägungen erfolgt. Weniger aus dem Grunde, daß in Rettbergs Marcelliana einige Fragmente (Nr. 122 — 128) gar nicht, einige in mangelhafter Benutzung des Eusebius und falsch abgegrenzt (wie Nr. 101 = Re 90)Zwei Fragmente sind bei Rettberg doppelt gezählt: 35=97 und 43 = 81. alle aber auf ungenügender handschriftlicher Grundlage gedruckt sind. Aber der schon mehrfach erwähnte Umstand, daß ein sehr erheblicher Teil der Marcellfragmente nicht nur einmal, sondern an zwei, drei, vier und mehr Stellen des Eusebiustextes citiert Avird, verlangte eine neue Separatausgabe, in der die parallelen Überlieferungen in einander gearbeitet vorgeführt werden. Und vollends schienen die dringend Register zum Marceil technisch eine solche vorauszusetzen. Daß ich die Fragmente am liebsten auch in einer möglichst Marcells entsprechenden Reihenfolge neu georhnet hätte, hat mich", + "candidate_score": 0.616352, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_47", + "psc_text": "26 αὐτὸ(??) 78, 14 πλά(??)σωμεν. 83, 33 ἂν εἰπεῖν V*: ἀνειπεῖν Vc. 88, 12 ἑαυτοῦ V*: ἑαυτὸ Vc. 94, 6 ἢν V*: ἢ Vc. 95, 20 ἔχρησεν V*: ἔχρισεν V c. 120, 34 βελτίω(??). Der so aus den Händen von V* (V1) und V2 (resp. V c) Text enthält aber noch immer nicht nur eine erhebliche schwerer, zum großen Teile gewiß schon der Vorlage von Verderbnisse, sondern auch noch genug von jenen geringfügigen Versehen, die den Apparat nutzlos belasten würden. Ich trage uneorrigierten Abweichungen V’s von der Ausgabe hier zum Schluß nachNicht berücksichtigt ist dabei, daß in manchen herrscht; so findet sich γοῦν neben γ᾿ οὖν, ὡς ἂν εἰ neben ὡσανεί usw. Fehler in Accenten und Spiritus sind meist nicht angemerkt.: 3, 16 παιδαγωγ zerstört am Ende der Seite. 4, 6 αὐτὸν αὐτὸ(??) ν (2 — 3 Bb. zerstört am Ende der Columne). 57 6, 19 δυσεβείας. 9, 27 ἑστήκει.", + "candidate_score": 0.614713, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58_60", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_66", + "psc_text": "des Zettelkatalogs übersehn ist, konnte es nicht wieder gut gemacht werden. Einer Rechtfertigung bedarf schließlich noch die Beigabe einer Sammlung der Marcellfragmente. Sie ist nach reiflichen Erwägungen erfolgt. Weniger aus dem Grunde, daß in Rettbergs Marcelliana einige Fragmente (Nr. 122 — 128) gar nicht, einige in mangelhafter Benutzung des Eusebius und falsch abgegrenzt (wie Nr. 101 = Re 90)Zwei Fragmente sind bei Rettberg doppelt gezählt: 35=97 und 43 = 81. alle aber auf ungenügender handschriftlicher Grundlage gedruckt sind. Aber der schon mehrfach erwähnte Umstand, daß ein sehr erheblicher Teil der Marcellfragmente nicht nur einmal, sondern an zwei, drei, vier und mehr Stellen des Eusebiustextes citiert Avird, verlangte eine neue Separatausgabe, in der die parallelen Überlieferungen in einander gearbeitet vorgeführt werden. Und vollends schienen die dringend Register zum Marceil technisch eine solche vorauszusetzen. Daß ich die Fragmente am liebsten auch in einer möglichst Marcells entsprechenden Reihenfolge neu georhnet hätte, hat mich", + "candidate_score": 0.614548, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_6", + "bdc_text": "vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_45", + "psc_text": "οὐ κατὰ τὰς ὑποστάσεις. 162, 29ff οὐαί σοι und καχεξιῶν (κατεξιῶν V2) πάντως τὴν δυσωδίαν ἐρεύξω. 164, 4f οὐαί σοι. 18ff ἰδοὺ καὶ τὸν (so, lies: καὶ τὸ πνεῦμα) ποίημα τοῦ πατρὸς λέγει. 20 οὐαί σοι. 22 ff ποῦ ταῦτα, θεομάχε. 171, 6f καλῶς. 175, 23ff οὐκ ὀρθῶς οὐδὲ τοῦτο ἐξηγήσω δύο θεοὺς παρησάγων (so). Übrigens ist es namentlich bei Rasuren, aber auch in andern Fällen, nicht immer möglich zu entscheiden, ob V* sich selbst verbessert (V1) oder ob eine Correctur von der Hand V2 vorliegt. Ich habe in solchen Fällen die Sigie V c gebraucht, denke aber, daß V c = V2 sein wirdBesonders bei dem von V* fast stets gesetzten beweglichen ν muß paläographisch sehr oft zweifelhaft bleiben, ob dieses gleich von V1 (so einige Male), oder später von V2 wieder getilgt ist (so wohl meistens, vgl. V. Otto a. a. Ο.). Ich habe das ν, wo V*", + "candidate_score": 0.61443, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58_60", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_69", + "psc_text": "9 10 11 12 13 14 15 Nr. Re 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 13 c. Marc. II 8.9,11.19.12,31 11, 10 19, 30 c. Marc. II 45, 11 45, 15 45, 18 45, 25 44, 18 46, 12 46, 18 46, 23 d. e. th. I d. e. th. II d. e. th III 144,14. 145, 7. 151,11 145, 1 145, 20 145, 23 145, 25 1) Fortsetzung zu Nr. 85, nur aus Acacius erhalten bei Epiphanius haer. 72, 6. Schlusswort Den Codex Venetus habe ich verglichen im Herbst 1902, das Manuscript der Ausgabe war fertig im Herbst 1904, der Druck dauerte von da bis zum Winter 1905. Zu ganz besonderem Danke bin ich P. Wendland verpflichtet, der meine Ausgabe im Manuscript durchgearbeitet, weiter Ad. Harnack, F. Loofs und Th. Zahn, die die Druckbogen durchgesehn, und K. Gelshorn, der in manchen Fällen", + "candidate_score": 0.614403, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_35_37", + "bdc_text": "Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ; Oekolampad BA I 208 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_49", + "psc_text": "ε/καὶ ἐφ’ (beim Seitenwechsel). 26 ἆρ᾿. 61 ἂν εἴρηται. 64, 21 πειρᾶται πειρᾶται 66, 17 κτίστιν. 70, 28 κατασιγάση. 71, 3 ἐτεκτείνατο. 72, 13 ἀπηλλοτρίοται. 74, 14 ἐβιωνέους. 75, 6 ἀποκαλύψει (ebenso 76, 7). 8 ἐσφάλει. 35 παρασκευάσει 79, 33 ἐπαγγέλοιτο. 87, 36 ἀνθροποπαθὲς. 93, 2 δοκεῖ. 97, 17 φήσαιαν. 98, 2 ἐδόξαζεν. 99, 6 πρακταίων. 108, 1 ἑνώθη. 109, 1 μένουσαν (in einem Wort). 123,15 μωϋσέα (nur hier). 129,29 u. 31 ὅτε. 132, 20 ἠσαΐας. 137, 23 διαβεβαιοῦτο. 150, 31 διαστειλλάμενος. 151, 21 ἀλλιγορικοῦ. 167, 8 παρεσκευασκέναι. Ausgaben Der erste Druck der beiden Eusebiusschriften stammt aus dem Jahre 1628Eusebii Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug", + "candidate_score": 0.613916, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.613375, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_18_20", + "bdc_text": "Er verfaßte mehrere kleine Schriften und korrespondierte u. a . mit Zwingli ( s. Z XI 346f ) . - Lit. : [ Wilhelm ] Heyd , in : ADB XXXII 438-440 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_0", + "psc_text": "Einleitung εἰ μὲν οὖν αὐταρκῶς ἔχει τὰ γραφέντα, κρίνειας ἂν αὐτὸς ἐντυγχάνων· εἰ δέ τινα λείποι, καὶ ταῦτα ἂν ἀναπληρώσειας, δηλαδὴ ἀδελφὸς ἀδελφοῦ τὰ ὑστερήματα, εἴπου καὶ θεραπείας δέοιτο, δι’ ἐπανορθώσεως ἐξιώμενος. Euseb. ep. ad Flacillum. Verfasser und Zeit der beiden Schriften Zweifellos rühren die zwei Schriften κατὰ Μαρκέλλου (S. 1, 2) ἐκκλησιαστικὴ θεολογία (S. 98, 13f vgl. 60, 16f 62, 10. 18)Die Bucheinteilung der Schriften stammt sicher von ihrem Verfasser (vgl. S. 60,6.9), von der Einteilung in Capitel und deren Inhaltsangaben ist das nicht gewiß. von einem und demselben Verfasser her. Nicht nur bringen beide z. Τ. identische Excerpte aus Marcell, sondern die Verwandtschaft erstreckt sich auch auf den Wortlaut der eigenen SätzeVgl. S. 42, 24. 32 mit S. 107, 23. 31.. Daß aber hier nicht etwa ein jüngerer Autor einen älteren benutzt, beweisen aufs deutlichste die Stellen: S. 60, 3—10: εἰ πρὸς τὴν ἀδόλεσχον καὶ πολυεπῆ Μαρκέλλου γραφὴν", + "candidate_score": 0.612632, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_57_59", + "bdc_text": "1064 , 1f ; Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f )", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_49", + "psc_text": "ε/καὶ ἐφ’ (beim Seitenwechsel). 26 ἆρ᾿. 61 ἂν εἴρηται. 64, 21 πειρᾶται πειρᾶται 66, 17 κτίστιν. 70, 28 κατασιγάση. 71, 3 ἐτεκτείνατο. 72, 13 ἀπηλλοτρίοται. 74, 14 ἐβιωνέους. 75, 6 ἀποκαλύψει (ebenso 76, 7). 8 ἐσφάλει. 35 παρασκευάσει 79, 33 ἐπαγγέλοιτο. 87, 36 ἀνθροποπαθὲς. 93, 2 δοκεῖ. 97, 17 φήσαιαν. 98, 2 ἐδόξαζεν. 99, 6 πρακταίων. 108, 1 ἑνώθη. 109, 1 μένουσαν (in einem Wort). 123,15 μωϋσέα (nur hier). 129,29 u. 31 ὅτε. 132, 20 ἠσαΐας. 137, 23 διαβεβαιοῦτο. 150, 31 διαστειλλάμενος. 151, 21 ἀλλιγορικοῦ. 167, 8 παρεσκευασκέναι. Ausgaben Der erste Druck der beiden Eusebiusschriften stammt aus dem Jahre 1628Eusebii Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug", + "candidate_score": 0.612605, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_62", + "psc_text": "und ἰερεμίας. Zu Ἁβραάμ vgl. die Nachträge und Berichtigungen.. Dann ist energisch emendiert worden. Schon die mehrfach überlieferten Marcellstücke weisen Abweichungen unter einander auf, die auszugleichen waren. Weiter aber sind die Vorschläge Montagus gründlicher ausgenutzt worden als bei und zu den selteneren Besserungen von Rettberg, Gaisford selbst, Zahn und anderen kamen zahlreiche neue von mir (KI)Ich habe meine Emendationen dieses Mal so bezeichnet, anders als bei Gelegenheit von Origenes III und Eusebius III 1. und Wendland (We). Zu der in der Handschrift überlieferten Einteilung in Bücher und Capitel habe ich die Gaisfordschen Paragraphen in verbesserter Gestalt (vgl, S, XXIV Anm. 3) hinzugefügt. Sonst stehn noch am Rande links die Seiten der Handschrift, rechts die der Montaguschen Ausgabe, und im Text vor den Marcellfragmenten ihre Nummern bei Rettberg. Im Stellenapparat sind außer den sehr vermehrten BibelcitatenNatürlich ist der ἐπὶ πάντων θεός nicht stets auf Röm. 9, 5 zurückgeführt usw. Bei den", + "candidate_score": 0.611973, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_34_36", + "bdc_text": "- Lit. : Walter Müller , Die Stellung der Kurpfalz zur lutherischen Bewegung von 1517-1525 , Heidelberg 1937 . - Heidelberger Abhandlungen zur mittleren und neueren Geschichte 68 , S. 81. 120f. 126-129 und passim ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_50", + "psc_text": "Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug auf den Text, mit schlechter, ungleichmäßiger lateinischer Übersetzung, aber mit gelehrten Anmerkungen von Richard Montagu (Mo) herausgegeben wurdenZahn a. a. Ο. S. 2. Die Schreibung des Namens Montacutius schwankt nach Allibones Dictionary of English literature II s. v. zwischen Montagu, Montague und Mountagu. Die Gelehrsamkeit M.’s versagt selten, wie in der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend.", + "candidate_score": 0.611405, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4_6", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_32", + "psc_text": "in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der Bodleiana abgeschriebenen Adamantius auch die beiden Eusebiusschriften mit dem Datum »Prid. non. Mart. 1695 (nach einer Mitteilung von Swete). In bezug auf den Adamantius ist die Handschrift erwiesenermaßen nur eine Copie des Bodleianus Ε. 1. 11Vgl. van de Sande Bakhuyzen a. a. Ο. S. XXXVI f.. Verschollen ist eine siebente Handschrift, die sich einst in der Bibliothek des kaiserlichen Gesandten in Venedig Don Diego Hurtado de Mendoza daselbst befand und an erster Stelle die 5 Bücher Eusebius gegen Marcell enthalten zu haben scheintVgl. C. Gesner in der Bibliotheca universalis 1545; Graux, Essai sur les origines du fonds grec de l’Escurial.", + "candidate_score": 0.610623, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58_60", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_55", + "psc_text": "Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th. Heyses besaßVgl. a. a. Ο. p. III und die Anmerkungen auf S. 105 — 107 usw. in Gaisfords Ausgabe.. Er hat infolge dessen unter Benutzung von Vorschlägen Montagus und Rettbergs und Hinzufügung einiger eigener Emendatiouen einen wesentlich besseren Text liefern können. Eine ParagrapheneinteilungLeider ist sie etwas flüchtig gemacht oder corrigiert; so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck", + "candidate_score": 0.610482, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4_6", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_2", + "psc_text": "πρὸς ἐκείνῃ τῇ φῶρα καὶ τὴν ἀνατροπὴν τῶν αὐτῶν διὰ τριῶν τῶν μετὰ χεῖρας προσήγαγον. S. 62, 5—21: ἐγὼ μὲν ᾤμην ἐξαρκεῖν τὰς τῶν αὐτοῦ Μαρκέλλου φωνῶν παραθέσεις, ἃς διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἀνελεξάμην, πρὸς τὸν καθ’ ἑαυτῶν ἔλεγχον. οὕτω γὰρ προφανῆ καὶ ἀδιάτρεπτον τὴν ἄρνησιν τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ περιεῖχον, ὡς καὶ δίχα πάσης ἀντιρρήσεως τοῖς τῆς ἐκκλησίας τοῦ θεοῦ τροφίμοις φευκτὸν εἶναι τὸν ἐν αὐτοῖς λόγον. ἐπεὶ δὲ διεσκεψάμην, μήποτ’ ἄρα τινὲς τῆς ἐκκλησιαστικῆς θεολογίας ὑποσυρεῖεν τῇ πολλῇ παραθέσει, ᾖ κέχρηται ὁ ἀνὴρ εἰς πίστωσιν ὧν ᾤετο αὐτῷ συμβαλεῖοθαι, καὶ τούτων ἔκρινα δεῖν ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸν ἔλεγχον ἐκφῆναι, ὡς ἂν μάθοι πᾶς ὅτι μηδὲ εἷς αὐτῷ λόγος τῆς ἐνθέου γραφῆς ἀρνουμένῳ τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ συνῳδὸν παρείχετο μαρτυρίαν..... συνάψω δὲ κατὰ τὸ αὐτὸ τῇ τούτων φῶρα τὴν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν θεολογίαν, νεώτερον μὲν λέγειν ἔχων οὐδένWenn Zahn (Marcellus von Antiochien, 1867, S. 48) schreibt: »Das Versprechen aber, in", + "candidate_score": 0.60788, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4_6", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_40", + "psc_text": "a. R. 30, 16 δὲδὲν: δὲ οὐδὲν. 41, 32 παραδήγματι? 48, 9 ἐπιδήτερ. 52, 10 ταῦττa: ταῦτα πάντα. 53, 5 κεχωρῆσθαι. 57, 25 ἰηρεμίαν. 63, 14 R τὴν ἐκκλησίαν. 68, 18 γενᾶ . κτίζει. 70,32 χώρει 71, 34 ἔχει. 86, 21 τῆς τοῦ ݲπρςݲ τῆς τοῦ ݲπρςݲ. 123, 1 ηὑροσεν. 141, 3 ݲπναݲ ݲπναݲ. 149, 3 διαλελθμμένως. 167, 22 τού.· τούτου. 170, 18 οἷς — ἐπιλέγει bis scr. 179, 30 ἄκρων? Bei weitem das meiste der Art hat aber erst V2 corrigiert, eine jüngere Hand, die sich einer grünlich-schwarzen Tinte bedient. Ob Gaisford (vgl. oben S. XVI) ausgesprochene Vermutung richtig ist, es sei die Hand des Franciscus Turrianus, vermag ich nicht zu sagen. Die des ersten Herausgebers kann es nicht seinvgl. S. XXIII.. Richtig sagt aber Gaisford, daß die Correcturen dieses Schreibers nicht auf Vergleichung andern Manuscripts, sondern lediglich auf dem eignen Wissen zu beruhen scheinen2) Das Gegenteil behaupten v.", + "candidate_score": 0.606132, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_4_6", + "bdc_text": "Hermann Ehmer , Das Uracher Bildergespräch 1537 , in : BWKG 90 , 1990 , S. 65-91 ; vgl . auch Zwicks Bericht an Vadian ( Vadian BW V 4460 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_31", + "psc_text": "— so sicher nach einer Nachricht Mercatis, nicht saec. XIV, wie van de Sande Bakhuyzen angibtA. a. Ο. S. XXVII f.. Des letzteren Vermutung aber, daß Handschrift »wahrscheinlich eine Abschrift« der venezianischen ist, steht auch in Bezug auf unseren Text zu Recht. Als fünfte käme eine Handschrift der Nationalbibliothek zu Paris, cod. Paris, gr. 949 (nicht 969, früher Reg. 2985, 2) chart, 1581 Pantaleon Mamukas von Chios geschriebenVgl. Omont, Inventaire sommaire etc. Ι, 182, auch Catal. Par. Reg. II, 185. Zu dem Schreiber Gardthausen, Griechische Palaeographie S. 335.. Eine sechste Handschrift »adscriptis etiam ex alio codice emendationibus [Excerpta ex iis in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der", + "candidate_score": 0.606055, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_59_61", + "bdc_text": "Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_27", + "psc_text": "Annales literar. Helmstadtienses 1787 (vgl. Hamack LG I, 2, 581) war mir unzugänglich. wußten, die Handschrift in Venedig, die von ersterem, wohl nach Th. Heyse, folgendermaßen beschrieben wird: Cod. Marcianus 496. membranaceus saec. X, forma quadrata, δίστοιχος, versibus quadragenis binis, iisque litterarum fere tricenarum. Diligenter recognovit et jure suo potius quam ad alterius exempli fidem textum saepe emendavit docta manus saec. XVI. forsan Francisci Turiani, quem scimus hoc opus in MS. legisseVgl. die erste Note in Montacutius’ Ausgabe., vel etiam primi editoris. Nam hunc ipsum codicem editionum πρωτότυπον esse plane perspicitur ex lacunis p. 52 et 53. Tit. in indice libri: Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου λόγοι β΄ Μάρκελλον τὸν Γαλάτην ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκείνῳ συγγεγραμμένων· καὶ ἕτεροι τοῦ αὐτοῦ Εὐσεβίου λόγοι γ΄ ἀνατρέποντες τὰ Μαρκέλλου. Es steht mit der Überlieferung der beiden Eusebiusschriften also ganz entsprechend wie mit der der drei Βücher des Theophilus Antiochien an AutolycusVgl. v.Otto Corp. Apol. VIII", + "candidate_score": 0.604432, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_59_61", + "bdc_text": "Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f ) und findet sich in Bern StA , A V 1452 , Nr. 98 ( Edition voraussichtlich in : BWKG 97 , 1997 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_49", + "psc_text": "ε/καὶ ἐφ’ (beim Seitenwechsel). 26 ἆρ᾿. 61 ἂν εἴρηται. 64, 21 πειρᾶται πειρᾶται 66, 17 κτίστιν. 70, 28 κατασιγάση. 71, 3 ἐτεκτείνατο. 72, 13 ἀπηλλοτρίοται. 74, 14 ἐβιωνέους. 75, 6 ἀποκαλύψει (ebenso 76, 7). 8 ἐσφάλει. 35 παρασκευάσει 79, 33 ἐπαγγέλοιτο. 87, 36 ἀνθροποπαθὲς. 93, 2 δοκεῖ. 97, 17 φήσαιαν. 98, 2 ἐδόξαζεν. 99, 6 πρακταίων. 108, 1 ἑνώθη. 109, 1 μένουσαν (in einem Wort). 123,15 μωϋσέα (nur hier). 129,29 u. 31 ὅτε. 132, 20 ἠσαΐας. 137, 23 διαβεβαιοῦτο. 150, 31 διαστειλλάμενος. 151, 21 ἀλλιγορικοῦ. 167, 8 παρεσκευασκέναι. Ausgaben Der erste Druck der beiden Eusebiusschriften stammt aus dem Jahre 1628Eusebii Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug", + "candidate_score": 0.603311, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_57_59", + "bdc_text": "1064 , 1f ; Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) . Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f )", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_53", + "psc_text": "ab, 148b 10 usw.). Er hat aber gar nicht eine einzige Handschrift gehabt, sondern neben der eigentlich seinen, die sich besonders daraus müßte feststelleu lassen, daß in ihr auch das ganze Stück meiner Ausgabe S. 104, 33 (καὶ) — 105 21 (μείζων μού ἐστιν) fehlte (vgl. zu p. 110 a 10)Der Cantabrigiensis ist zu jung, um als Vorlage für den Druck gedient zu haben, vgl. oben S. XVII, und die Bodleiani enthalten beide S. 104, 33—105, 21., noch eine zweite (vgl. zu p. 94 c 7,118 b 10); und zwar war diese ein cod. Bodleianus (vgl. zu p. 149 a 3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären.", + "candidate_score": 0.602174, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_59", + "bdc_text": "Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f )", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_55", + "psc_text": "Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th. Heyses besaßVgl. a. a. Ο. p. III und die Anmerkungen auf S. 105 — 107 usw. in Gaisfords Ausgabe.. Er hat infolge dessen unter Benutzung von Vorschlägen Montagus und Rettbergs und Hinzufügung einiger eigener Emendatiouen einen wesentlich besseren Text liefern können. Eine ParagrapheneinteilungLeider ist sie etwas flüchtig gemacht oder corrigiert; so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck", + "candidate_score": 0.584966, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_59", + "bdc_text": "Das von Blarer entworfene Dekret ist über Straßburg nach Bern gelangt ( vgl. Blarer BW I 859f )", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_68", + "psc_text": "Schrift aus den wenigen Stücken nicht ausreichendEine nähere Begründung würde zu weit führen.. Eine Anordnung aber nach dem der Fragmente ist auch hypothetisch, zumal Marcell oft auf die gleichen Dinge zu sprechen gekommen sein muß (vgl. S. 43, 16. 193 204, 34 usw.). Rettbergs auf dem zweiten Wege gewonnene, vorläufig üble Anordnung habe ich deshalb einfach beibehalten. Eine Tabelle des Vorkommens der Marcellfragmente im Eusenbiustext folgt hierIch bemerke ausdrücklich, daß in meinem Eusebiustexte die Rettbergschen Nummern beibehalten (und dabei um 109—115 vermehrt) worden während die Marcellfragmente meine genauere Zählung aufweisen.. Nr. Kl 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Nr. Re 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 13 c. Marc. II 8.9,11.19.12,31 11, 10 19, 30 c. Marc. II 45, 11 45, 15 45, 18 45, 25 44, 18 46, 12 46, 18 46, 23", + "candidate_score": 0.583832, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 19, + "cf_id": "cf016", + "work_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1", + "max_score": 0.66632, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_68_70", + "bdc_text": "Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_841", + "psc_text": "erudiet PR 24 erudiuit] erudit a 26 nonj et BOII 0 aduocemus R semper ad legem simus adtenti. scriptum est enim: os iusti meditabitur sapientiam et lingua eius loquetur iudicium. hoc in ueteri testamento; audi dicentem et in nouo: prope est uerbum in ore tuo et in corde tuo. § 3 et maxime hanc meditationem sacerdotibus necessariam ostendit aa ntumTitum scnbensscribens, quia debet episcopus ampiectiamplecti eum qui secundum doctrinam est fidelem sermonem, ut potens sit exhortari in doctrina sana et eos qui contradicunt arguere. quod utique sollicitae atque intentae meditationis est, non perfunctoriae lectionis. et ad Timotheum scribens ait: adtende lectioni, exhortationi, doctrinae. lectio enim frequens nec intermissione aliqua destituta doctrinae munus operatur. cap. 40 § 1 Quod autem poscit ut uiuat, frequenter ostendimus huius corporis uitam uerae uitae gratiam non habere, sed illam ueram uitam fore, cuius bona unusquisque sanctorum credit se uidere in terra uiuentium. quod credimus nos", + "candidate_score": 0.66632, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_67_69", + "bdc_text": "sed non omnibus hęc spargenda . Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1063", + "psc_text": "qui in lege meditatur semper dies est et lumen sine defectu, quod nullae tenebrae noctis interpolent. alioquin quomodo neglegentiorem in processu operis declararet quem diligentiorem in ipsis operis sui propheta principiis esse uoluisset? in die ergo meditatur legis et euangelii praedicator. cap. 9 § 1 Et fortasse illi qui nouum non recipiunt testamentum in nocte legerunt et ideo nescierunt neque intellexerunt. unde saluator, ne etiam nos legeremus in tenebris, admonet dicens ambulandum in die, quia non offendat qui in die ambulat; uidet enim gratiam lucis. qui enim ambulat in tenebris, scopulum offensionis incurrit. cap. 10 § 1 Sequitur uersus tertius: super omnes docentes ifte i ntelle x i, quia testimonia tua meditatio mea est. doctrinam profitentur scribae Iudaeorum, quia legem et prophetas ipsi priores habere meruerunt. sed illi profitentur docere, sed non docent. ei autem populo qui ex gentibus eonpetitconpetit dicere: super omnes docentes me inteilexi, quia illi non intellexerunt.", + "candidate_score": 0.657371, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_67_69", + "bdc_text": "sed non omnibus hęc spargenda . Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_839", + "psc_text": "§ 1 Sequitur uersus quintus: ueniant mihi miserationes tuae et niuamuiuam, quoniam lex tua me ditatio mea est. cui lex dei meditatio est, huic praesto sunt misericordiae, ut uiuat in aeternum. quomodo enim beatus quis potest esse sine miseratione diuina? beatus autem qui in lege domini die ac nocte meditatur. sed qui meditatur § 2 in lege eruditur in lege et quem lex erudierit dominus erudiuit, qui locutus est legem. ideoque scriptum est: b e at u s quem tu erudieris, domine, et de lege tua docueris eum. discamus ergo et nos in lege meditari, non auocemur saecularibus inlecebris, non occupemur inpedimentis, sed 4.13*Ps. 118,76 6*Matth.10,19—20 17*Ps. 118.77 21 cf. Ps. 1, 1-2 24*Ps. 93,12 1 non] add. in Rml omni passioae A 2 digna Ov ex diuina GM diuina cet. a consolatio APTa pro christoiVa 3 Christi] dominiO 4 uerbum] eloquium 0 5 seruo tuo om.N 8 dabitur] add.", + "candidate_score": 0.65645, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_68_70", + "bdc_text": "Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_839", + "psc_text": "§ 1 Sequitur uersus quintus: ueniant mihi miserationes tuae et niuamuiuam, quoniam lex tua me ditatio mea est. cui lex dei meditatio est, huic praesto sunt misericordiae, ut uiuat in aeternum. quomodo enim beatus quis potest esse sine miseratione diuina? beatus autem qui in lege domini die ac nocte meditatur. sed qui meditatur § 2 in lege eruditur in lege et quem lex erudierit dominus erudiuit, qui locutus est legem. ideoque scriptum est: b e at u s quem tu erudieris, domine, et de lege tua docueris eum. discamus ergo et nos in lege meditari, non auocemur saecularibus inlecebris, non occupemur inpedimentis, sed 4.13*Ps. 118,76 6*Matth.10,19—20 17*Ps. 118.77 21 cf. Ps. 1, 1-2 24*Ps. 93,12 1 non] add. in Rml omni passioae A 2 digna Ov ex diuina GM diuina cet. a consolatio APTa pro christoiVa 3 Christi] dominiO 4 uerbum] eloquium 0 5 seruo tuo om.N 8 dabitur] add.", + "candidate_score": 0.651556, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_68_70", + "bdc_text": "Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_444", + "psc_text": "ethice ista decursa sint; mystica autem illa, si possumus, uel linea intueamur extrema. cap. 24 § 1 Sedebat intra domum sponsa deuota domino intra parietem legis et prophetarum spiritalium lapidum exaedificatione fundatum, qui claudebat atque uallabat domum regiam plenam iucunditatis atque laetitiae. mirabatur thesauros regios et intuebatur sollicite, cupiens sapientiam. § 2 quae has sibi diuitias demonstraret, adsciscere. in secreto erat, sed secreti ipsius interpretem requirebat. uenit dominus Iesus salienssupermontes—nobissero uidebaturuenire.sed ille properabat—,saliebat denique et transiliebat, ut Iudaeorum corporalia et saxosa dogmata transiliret. adstitit post parietem domus quae erat in ueteri testamento, prospiciens per legis fenestram, per prophetarum cauernas. nondum erant domus illius aperta uestibnlauestibula, § 3 nondum claues scientiae portarum claustra patefecerant, quibus legis claudebantur interna. de superiore tamen, hoc est spiritali parte prospectans ecclesiam uocat, ut per legem et prophetas euangelii uertice sublimis adsurgens retia Iudaicae interpretationis et nodos intrepido calcet uestigio. ideoque proxima uocatur, ut 4 cf.", + "candidate_score": 0.651171, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_49_51", + "bdc_text": "Vocati autem sunt etiam aliqui docti viriGemeint sind wohl die oben genannten Theologen ; über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. . Certatum est inter illos toto die , nec potuit inter illos convenire .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1064", + "psc_text": "super omnes docentes ifte i ntelle x i, quia testimonia tua meditatio mea est. doctrinam profitentur scribae Iudaeorum, quia legem et prophetas ipsi priores habere meruerunt. sed illi profitentur docere, sed non docent. ei autem populo qui ex gentibus eonpetitconpetit dicere: super omnes docentes me inteilexi, quia illi non intellexerunt. respondet Iudaeus: 'unde habuisti intellegere, 7 cf. Ps. 1,2 17 cf. loll. 11,9-10 20.25 Ps. 118, 99 1 animis GmlllIml traducebatur MOav 2 coacerbandi PrnlRml 3 aestus] estu ab GM 4 studium ANPmlRTa interdum ARrrd 5 medi- fcatione NOT uendicabat Gm2M0a 8 meditationi A 9 quanta meditatio est ARm2 quantus meditator (meditatur 0 meditatus a)cet. vuideatur sigm- ficare Mav 11 alioqui A 12 neglegHitior est R 13 principiis propheta O W meditator GNOPmlRmlv 16 etiam saluator ne a 17 legernnns Rm1 ammonet NP 18 offendit AORm2av 19 enim] autem Ov 20 uersus on-GMNOPTv tertius Rm2 III N P, om.AGMORm1Tv 21quia", + "candidate_score": 0.65021, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_68_70", + "bdc_text": "Ora autem dominum cum Pellicano , LeoneLeo Jud . et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur . Valete. 24 .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1063", + "psc_text": "qui in lege meditatur semper dies est et lumen sine defectu, quod nullae tenebrae noctis interpolent. alioquin quomodo neglegentiorem in processu operis declararet quem diligentiorem in ipsis operis sui propheta principiis esse uoluisset? in die ergo meditatur legis et euangelii praedicator. cap. 9 § 1 Et fortasse illi qui nouum non recipiunt testamentum in nocte legerunt et ideo nescierunt neque intellexerunt. unde saluator, ne etiam nos legeremus in tenebris, admonet dicens ambulandum in die, quia non offendat qui in die ambulat; uidet enim gratiam lucis. qui enim ambulat in tenebris, scopulum offensionis incurrit. cap. 10 § 1 Sequitur uersus tertius: super omnes docentes ifte i ntelle x i, quia testimonia tua meditatio mea est. doctrinam profitentur scribae Iudaeorum, quia legem et prophetas ipsi priores habere meruerunt. sed illi profitentur docere, sed non docent. ei autem populo qui ex gentibus eonpetitconpetit dicere: super omnes docentes me inteilexi, quia illi non intellexerunt.", + "candidate_score": 0.644726, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_46_48", + "bdc_text": "s. Ehmer , aaO , S. 70f. , de imaginibus e templo tollendis vel non tollendis . Schnepfius perpetuo contendit non ferri solum posse , sed etiam utiles esse in templis christianorum , si non prostent ad cultum . Ambrosius semper contra putavit , quanquam harum causa nullam tragędiam movere voluit .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_380", + "psc_text": "non est aliena gratiae. timor ergo uerbi est locus, sicut in pace locus eius; timor quoddam studium uerbi, uerbum timoris est disciplina; plenus enim disciplinae timor non nutat ad lapsum. cap. 39 § 1 Et quia basim uerbi timorem diximus, ne quid alienum scripturis posuisse nos quisquam putet, accipiat lectum de dei uerbo in Canticis canticommcanticorum: crura eius columnae marmoreae fundatae super bases aureas, significans coliunnascolumnas esse ecclesiae apostolos, qui fundati sunt in timore sanctorum. nam sicut Petrus, Iacobus et Iohannes et BarnabusBarnabas columnae esse uidebantur ecclesiae et quicumque uicerit hoc saeculum fit columna dei, quam confirmat qui dicit: ego confirmaui coumnascolumnas eius, ita et basis aurea timor plenus disciplinae, quia initium 3 cf. Eccli. 1. 14 (16) 10 cf. Matth. 13, 4 14 cf. Ps. 75, 3 19*Cant. 5. 15 22 cf. Gal. 2, 9 24 Ps. 74, 4 25 cf. Ps. 110, 10 1 inscii ex inscia N", + "candidate_score": 0.639512, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_73", + "bdc_text": "] Domino Hainricho Bullingero , optimo et observando fratri meo .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1341", + "psc_text": "om.O interioris hominis av 2 uerbum dei 0 4 patientds Rml 5 dei om.O mouerej add. non N B ministerium M 10 deus] dominus AOR 11 qui R infirmioribus GM infirmis NOP Rm2av dare debuit Gv 12 perfecta praecepta dare 0 possunt AO, add. qucd si non faceret Tm2a 15 fuerit me N 16 perfectionis GM 17 uidentur nobis av 18 alia om.0 19 non est Iex Aav 20 pr. temerent A tenerent N alt. pertimerent MNT pertimegcerent a 21 isti oculi av 24 locum NT 25 nobis ostendit N 27 Iohannis]add. enim 0 baptismum enim (om. a) Inhannia av impiorum MN enim oculus est, quem dominicae passionis umbra tuetur et protegit. aliud ergo Aenon. aliud Ain: in Aenon baptizatur conscius grauium delictorum, qui autem purum oculum e gratiam suscipit spiritalem. § 3 et inperfeetae fortasse animae oculus suppiiciorumsuppliciorum est, perfectae autem oculus gratiarum est purior atque sincerior. qui significatur", + "candidate_score": 0.632209, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_14", + "bdc_text": "- Baden-Württembergisches Pfarrerbuch III , S. 19f , Nr. 2 .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_847", + "psc_text": "19 19.22*Ps. 118, 78 20 cf. Ex. 23, 5 26 Matth. 9, 13 def. A 1 incipiant M 2 suam insolentiam Nav correctorav est correctio NT 3 nostri OPRav pudore Pml commissum Mml 4 ammonemur NO 5 cognoscere] add. et scire Ov 6 cum] add. se v 8 peccatis renuntiare a considera mihi] consideramus GMP consideremus Na 9 iniquitates Min2N inique 0 inquietantes Pm2R iniquitate Tml puellis Mv,add. inferentes Mm2 10 alt. non om.R uel] et Mml 11 pulchritudini Nm2Tm2 titulo PR,om.T 12 confessione Oml ipsorum] add. sit OPm2R 13 cum] comPml 14 confundnntur NPTa 16 quam] tamquam O delinquerit Mml quae deliquerit 0 17 iisu 18 nostri codd. Mediol. v nisi GMNP RT quomodo existimem nisi Tat om.0 20 est om.ORml uel iumentum ceciderit B 22 autem om.O 23 eonsidere Rml iusteom.P 24 cupiat se O cupit Pincipiatu moysis N R (v) peccatores, quia Iudaei ad uindicandum se auctoritate", + "candidate_score": 0.630908, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_63_65", + "bdc_text": "\"Auffgericht zu Blauwburen 7 . octobris 1537\". . A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_204", + "psc_text": "tuo, significans fore tempus, quo etsi quis seraieritseruierit hic positus fratri suo, postea tamen exactis annis, qui ex istis diebus atque istis quos hic exigimus mensibus colliguntur, soluat iugum a ceruice sua, quod fit septimo anno remissionis. § 3 conicere possumus ueri Hebraei typum in Joseph, qui portauit semitutisiugum, sed eum culpa non cepit, non carcer inclusit, nonAegvptus colorauit. conicimus inPetro Iohannelacobo, qui creati et instituti sub iugo legis soluerunt tamen fratris sui Iudaicum iugum, ubi legitimae tempus quietis aduenit. quando refulsit his remissio peccatorum. cap. 28 § 1 Et hoc tamen hic in umbra adhuc gestum comparatione caelestium : quanta autem quies illa, quae exlege conicitur, in euangelio reuelatur, dicente domino Iesu: uolo ut ubi ego sum et isti sint mecum! quam beatus, qui istius habitationis fructum quietis consortium illic potuerit promereri ! tunc intelleget, quid sit aperuisse oculos, ut uideret mirabilia de lege dei. cap. 29 § 1", + "candidate_score": 0.629464, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_62_64", + "bdc_text": "Am Ende des Dokuments ist vermerkt : \"Auffgericht zu Blauwburen 7 . octobris 1537\". .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1647", + "psc_text": "est finis legis ad iustitiam omni credenti. synagoga nec initium nec finem habet, quia nec in principio inuenit quod sequatur nec in fine quod speret. inflatus ergo caput non tenet. hoc est illam Christi humilitatem qua descendit usque ad cracemcrucem. descendit usque ad inferos. ideo Iudaeus non 12*Col. 2.18—19 14*Col. 2, 19 17*Esai. 9.14 22 Col. 1, 18 23 Apoc. 22, 13 24 Rom. 10, 4 1 hoc-2 poterit om.A 2 potuit Rml solumNPml 6 profundum Pm2 10 negotii summa spei summa om.P 11 humiies v 12 mentis Aml 13 alt. capit Rml 15 colligationis Pml 16 in om.PmlRml augmentum 0 18 iuda 0 20 perfidiae P 21 fines Pml ecclesia-22 enim om. codd. praeter OR,s pr. habet-enim suppl. Pm2 22 ecclesiae om.OP 23 pr. et om.M 25 sinagoga AMPR 26 finem P 27 humilitatem Christi a qua] quae AGMm1 28 usque-usque om O ad crucem-usque om.Pm1 credidit. quia contempsit", + "candidate_score": 0.626926, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_69", + "bdc_text": "et Theodoro Theodor Bibliander. , charissimis fratribus et dominis meis , ut missis nugis istis ad seria studium conferatur .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_839", + "psc_text": "§ 1 Sequitur uersus quintus: ueniant mihi miserationes tuae et niuamuiuam, quoniam lex tua me ditatio mea est. cui lex dei meditatio est, huic praesto sunt misericordiae, ut uiuat in aeternum. quomodo enim beatus quis potest esse sine miseratione diuina? beatus autem qui in lege domini die ac nocte meditatur. sed qui meditatur § 2 in lege eruditur in lege et quem lex erudierit dominus erudiuit, qui locutus est legem. ideoque scriptum est: b e at u s quem tu erudieris, domine, et de lege tua docueris eum. discamus ergo et nos in lege meditari, non auocemur saecularibus inlecebris, non occupemur inpedimentis, sed 4.13*Ps. 118,76 6*Matth.10,19—20 17*Ps. 118.77 21 cf. Ps. 1, 1-2 24*Ps. 93,12 1 non] add. in Rml omni passioae A 2 digna Ov ex diuina GM diuina cet. a consolatio APTa pro christoiVa 3 Christi] dominiO 4 uerbum] eloquium 0 5 seruo tuo om.N 8 dabitur] add.", + "candidate_score": 0.626474, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_32_34", + "bdc_text": "Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1077", + "psc_text": "O stola sapientiae Oante habuit O anteaMoy Hlernsalem quae in caclo sursum est. aecedimusaccedimus ergo ad patrem. § 3 offerimus illi epulas mitiores, patientiae cibos, misericordiae lenitatem, suauitatem intellectus. accipio benedictionem, praeripio fratri seniori gratiam spiritalem. uenit ille, irascitur, non inuenit quod accipiat; mater oceurritoccurrit et pio nos informat hortatu. residet penes me stola illa bonis intexta mandatis. cap. 16 § 1 Ab omni uia maligna prohibui pedes meos, ut custodiam uerba tua. uere dignus qui super seniores intellexerit, quandoquidem diuino est honoratus spiritu, ut seniores doceret non solum intellectus ueritatem, uerum etiam peccati fugam culpaeque cautelam. itaque cum fragilitas humana prona sit, ut ad imimiimum affectibus et currente uestigio feratur in uitium, docet quemadmodum uiae istius lubriciunlubricum, itineris huius anfractus uiantem implicare non possit. § 2 prohibui, inquit, pedes meos a maligna uia, hoc est ab istius saeculi nanitateuanitate, quia saeculum in maligno positum est. dubium quicquid est et", + "candidate_score": 0.622108, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_0_2", + "bdc_text": "Salus . 16 . septembris UracumZum Uracher \"Götzentag\" vom 10 .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_736", + "psc_text": "16 § 1 Sed quamuis bonus deus sit, cuius etiam amara plus prosunt —non enim inferuntur ut noceant, sed ut corrigant —, rogatur tamen, ut in bonitate sua doceat nos iustitias suas. considera medicum utilia adponentem medicamenta uulneribus, ea tamen, quae mordeant ulceris uirus, aut certe ferro putrefacta resecantem. § 2 cum m eo ipso sit bonus medicus, quia utilitatem operatur aegroti, et faciat quod prodesse nouerit, tamen, quia aeger dolorem aut 2* Act. 26, 2 5 Act. 26, 27 13 Matth. 7, 17 17*Matth. 7, 17 19*Matth. 7, 11 23 cf. Ps. 118, 68 1 scripturarum ordinem 0 3.5 agryppa P 3 Iudaeis] add. de his l' 4 aput OPml 5 o rex M 6 in quibus] pergit A 7 gratiam conciliare Aav 9 dicatur Ma ammoneatur NO 10 mitiscit Mml mitescat Titi2a intimis (s dd.) M deponat Tm2a 12 possit GmlPmlRml autem dei est Oav 13 euangeliis AR", + "candidate_score": 0.621185, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_63_65", + "bdc_text": "\"Auffgericht zu Blauwburen 7 . octobris 1537\". . A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_386", + "psc_text": "septimus uersus av cap. 41 § 1 Aufer obprobrium meum quod sus pi catus sum. subobscure dictum uidetur, sed explanauit apostolus quod hic uidebatur obscurum, ubi ait: nihi1 quidem mihi conscius sum, sed non in hoc iustificatus sum, sciebat enim se esse hominem, etsi callebatcauebat ut poterat, ne post suscepta baptismi sacramenta peccaret, ideoque delicti conscius sibi non erat; sed quia homo erat, peecatorempeccatorem se fatebatur sciens unum esse Iesum lumen uerum, qui peccatum non fecit nec est inuentus in ore eius dolus, ipsum solimisolum iustificari, qui uere alienus esset a lapsu. § 2 similiter ergo et propheta, etsi peccatum declinare cupiebat, tamen quasi deum repulsorem peccati esse cupiebat sui. uolebat auferri obprobrimuobprobrium quod suspicatus est, uel quia cogitauerat in corde et non fecerat et paenitentia licet abolitum suspectus tamen erat ne forte adhuc maneret eius obprobrium. et ideo deum precatur ut illud auferat, qui solus nouit quod nescire potest", + "candidate_score": 0.620434, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_32_34", + "bdc_text": "Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst . Johann Stumpf charakterisiert ihn als lutherischen Scharfmacher ( Stumpf , Abendmahlsstreit 108 , Marginalie ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_66", + "psc_text": "Potest iuuenior iste, qui fecit bonum tollendo in iuuentute 2*Gen. 48. 15 4*Ps. 24, 7 7*Thren. 3. 27 18 Ps. 4. 9 (10) 21 ci. III Reg. 19.11. 17.6 26 cf. Ps. 118,61. Pron. 5.22 3 paseis NOu 4 lapsum GMm1v Japsus Mm2 6 est om. N remedium est MT robor Pml alt. salutis om. MN uulneri] ras. N 7 sanitatis Nm2 8 potest Aml 9 decursos A decursum R 10 sua om. N 12 abolere faciat APRa. add. in iuuentute facta Ot' 14 inuenit 0 15 donatur ART donabitur P 18 domine om. AGmlPBav 21 praeeminebat A sedebat solus G 23 turmis MNT 26 nec trahenda (om. essent) Gmlav 28 iugum uerbi in iuuentute 0 iugum uerbi, nondum perfectus, quia adhuc iunior, segregans uero se a eonloquiisconloquiis aequalium, quae plerumque corrumpunt mores bonos, et contagia nolensuolens fugere peccantium ita intellegi singulariter sedere et silere, ne rudis aetatis facilitate labatur,", + "candidate_score": 0.620339, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_0_2", + "bdc_text": "Salus . 16 . septembris UracumZum Uracher \"Götzentag\" vom 10 .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_320", + "psc_text": "Rm2 terra AORml in terra Rm2 19 proselitis AMNOP Ra 21 patrum fides requiescebat M et om. a 23eiusom.O alt. umbra] add. eiusaυ iabeleusMNPR 24pr. faciem PmlR agnoseat ad faciem 0 sunt dies festi secundum legem primo mense decima mensis usque ad quartam decimam et inde usque ad uicesimam primam mensis, [quae] umbra est celebritas illa inter primum et septimum mensem in tempore illo anonymo, umbra est sanctificata libertas in sabbato, § 2 umbra est dies festus septimi mensis neomeniae et memoriale tubarum septimi mensis dies decimus, dies propitiationis. uides, quia monas et decas duo festi dies, item quintus decimus dies, dies tabernaculorum per octo dies. in umbra haec omnia; in umbra prima dies uocata et octaua dies uocata in umbra, quae in scenopegiis praescripta secundum legem. cap. 12 § 1 Constitue mihi aliquos ex circumcisione credentes in lege doctos obseruantiae sollicitae uiros et nunc euangelii agnitione inluminatos, spiritali saginatos", + "candidate_score": 0.618787, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_46", + "bdc_text": "s. Ehmer , aaO , S. 70f. , de imaginibus e templo tollendis vel non tollendis .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_383", + "psc_text": "apostolico sermoni tribunal est timor iusti et basis aurea plena prudentiae, simulacrum autem bonum tamquam effigies ueritatis sermo sanctorum. et uide tamquam basim auream esse sanctorum timorem; lege Esaiam, uide quantis subiecerit timorem, ut faceret inreprehensibilem et bonum timorem: spiritus, inquit, sapientiae et intellectus, spiritus consilii at- § 3 que uirtutis, spiritus cognitionis atque p i etatis, spiritus sancti timoris. quantis timorem subiecit, ut haberet quod sequi posset! informatur per sapientiam, instruitur per intellectum, consilio dirigitur, uirtute firmatur, cognitione regitur, pietate decoratur. tolle timorem domini; ita est inrationabilis et insipiens timor, unus ex illis: foris pugnae, intus timores, quibus adflictus esset et Paulus, nisi habuisset dominum consolantem. cap. 40 § 1 Nec otiosum est in Prouerbiis: tunc intelleges timorem domini. quid est 'tunc' ? id est: cum sapien- . tiam inuocaueris et prudentiae dederis uocem tuam e t si quaesieris illam ut pecuniam et § 2 ut thesauros scrutatus fueris", + "candidate_score": 0.61657, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_58", + "bdc_text": "Ehmer , aaO , S. 79 und 84 ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_403", + "psc_text": "da 4 cf. Ps. 84, 8 5 cf. Ps. 84,2 7*Gen. 3. 19 12*Ps. 81, 7—10 21 cf. loh. 11, 43—44 22 cf. Matth. 27, 52 25 Ioh. 1,18 27 Ps. 84, 8 2 quem] quin Mm2 hoc est om. GmlMNOPB 3 pr. et] est 0, om. MNT ueniae 0 4 LXXXIIIIGOR octuagesimo a domini iesu euidentius 0 5 profetauit R terram post postulet tr. M. om. N postulat N 6 contraxerat in adam MN 8 naturae om. JJfN 9 in Christo — 20 nostra om. N superato (ato in ras.) Ta 10 benedictus] benedicitur R, om. A assumptam T 11 conditione AGOP R 15 audiam — 20 nostra om. MmlT. qui additi et reliqua usque ut inhabitet gloria in terra nostra 18 eonuertuntur eodd. 19 ipsiusj add. usque M (ef. ad lin. 15) 21 mortuos uiuificauit O 25 profeta R nobis. salutare dei uirtus est, salutare dei Christus est", + "candidate_score": 0.614769, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_44", + "bdc_text": "Conferendum per illos amice fuitnach fuit ein gestrichenes , unlesbares Wort. praesentibus aliquot , qui principiHerzog Ulrich von Württemberg .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_890", + "psc_text": "uirtutem sermonis agnoscere. denique nolebat talem suum apostolus esse sermonem, qui in mfirmitateinfirmitate ueniebat, ut alios faceret fortiores, in timore et tremore, ut timentes nihil metuerent nisi dominum Iesum, trementes . pacem eius tranquillitatemque seruarent. audi ergo, qualem apostolus sermonem habebat: et sermo, inquit, meus et praedicatio meanon in persuasione sapientiae uerborum, sed in ostensione spiritus et uirtutis, quia fides non forensi sermone sapientiae, sed dei uirtute firmatur. § 3 ergo in sermone sanctorum uirtus est, in sermone autem forensi isto ac philosophico uanitas mundi. uirtutem autem esse in sermone sanctorum etiam iste propheta te doceat, qui ait: dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute mulamulta, hoc est ut multa possint uirtute euangelium 4 Luc. 10, 40 6*Luc. 10, 41—42 11*1 Cor. 4, 20 17 cf. I Cor. 2, 3 20*1 Cor. 2, 4 27 Ps. 67,12 1 est uerbum 0 3 dicendi Mml 4 cura Mml 5 reliquerit AGMR 7 bonum", + "candidate_score": 0.613273, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_32", + "bdc_text": "Im Interim bewahrte ihn Herzog Ulrich 1548 vor der Absetzung , doch 1549 wurde er wohl wegen seiner Altersschwäche dennoch abgelöst .", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_101", + "psc_text": "om. av quae Oav qui AR quia eet. capere ante AOR 25 iam om. Ga diuina mandata MN ad custodiendum scripsi custodientem codd. at' autem uerba dei, quia custodiuit ea, Moyses quasi senior eligitur, et nunc, quibus hoc spiritu dei committitur officii, ut eligant seniores uiros, eligunt sine dubio inter seniores iuuenem corrigentem uiam suam in custodiendo uerba dei. et si senioris aetatis uirum 3 elegermtelegerint, non quasi longaeuunilongaeuum utique elegerunt, sectsed quasi cusodientemcustodientem uerba dei: quod si repperitur in iuniore, utique et ipse est eligendus. liquet igitur ex his, quod non senectutis longaeuitas eligatur, sed custodia uerborum dei. denique ipse Moyses Iesum XaueNaue et Caleph iuuenes prae ceteris adprobabat, quorum consilium in terrae electione magis quam multorum seniorum et ipse secutus est et deus praetulit. cap. 19 § 1 Unde et illud de Iacob, quod supra diximus: deus qui pascit me a iuuentute mea, manifestatur nobis de eo dictum,", + "candidate_score": 0.601331, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_38_40", + "bdc_text": "Blarer BW I 550f ; Gustav Bossert , Das Interim in Württemberg , Halle 1895 . - SVRG 46/47 , S. 68 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_399", + "psc_text": "6. 5 8 loh. 15. 1-1 10*Ps. 118, 40 cf. Rom. 10, 20 12 ct. I Tim. 5, 6 13 cf. Ps. 54. 16 15 ci. Matth. 16. 28 21.24 Ps. 118. 41 1 dilexit hunc mundum 0 se om. GMOPm1Ta omnis Mml 4 luioriosus ORml 5 deum autem dominum MN deum om. 0 praecepit GMNPRab tenere O. add. id est tenaci MNPTa 7 alt. est om- MN 8 inquid GPm1 10 audet v audit codd. andiet a 11 sit uera av quam] qua T 12 quam] qua MN Ta sunt — 14 uiuunt mn. Mm1NT 15 in die JLV 16 resurgent] add. Explicit quinta (V.40) littera. Incipit AOP R. om. eel. 19 Uau sexta littera G sonat - 20 ait AR est (om. G) ut iBe ; alius interpres 'non est' ait Ga sonat est' uel et' MNT sonat 'est' uel 'sie' (sic s. uocabulum erasurn) P 'ffleest, et", + "candidate_score": 0.59997, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 20, + "cf_id": "cf025", + "work_id": "077_Gregorius-I_Dialogi", + "max_score": 0.665926, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_7_9", + "bdc_text": "vocati sunt Brentius , Schnepfius , Matheus Rutlingensis Matthäus Alber ( Aulber ) , von Reutlingen , 1495-1570 , studierte ab 1513 in Tübingen , wo er 1518 den Magister- und 1539 den Doktorgrad erwarb , sowie kurze Zeit in Freiburg . Von 1521 bis zum Interim ( 1548 ) war er Hauptprediger in seiner Heimatstadt , deren Reformator er wurde. 1524 richtete Zwingli die erste öffentliche Darlegung seiner Abendmahlslehre an Alber ( s. Z III 322-354 ) , doch ließ sich dieser nicht dafür gewinnen , sondern blieb ein allerdings selbständiger Schüler Luthers. 1549 kam er als Pfarrer an die Stuttgarter Stiftskirche , und 1552 wurde er Mitglied der Kirchenleitung ;", + "psc_chunk_id": "077_Gregorius-I_Dialogi_window_19", + "psc_text": "discipulus hominis esse despiciat, et magister erroris fiat. Mens autem quae divino spiritu impletur, habet evidentissime signa sua; virtutes scilicet et humilitatem, quae si utraque perfecte in una mente conveniunt, liquet quod de praesentia sancti Spiritus testimonium ferunt. Sic quippe etiam Joannes Baptista magistrum habuisse non legitur, neque ipsa Veritas, quae corporali praesentia apostolos docuit, eum corporaliter inter discipulos aggregavit; sed quem intrinsecus docebat, extrinsecus quasi in sua libertate reliquerat. Sic Moyses in eremo edoctus mandatum ab angelo didicit (Exod. XXIII), quod per hominem non cognovit. Sed haec, ut praediximus, infirmis veneranda sunt, non imitanda. PETR. Placet quod dicis; sed peto ut mihi dicas si tantus hic Pater aliquem sui imitatorem discipulum reliquit. ΚΕΦΑΛ. Α'. Περὶ Ὁνωράτου ἡγουμένου μονῆς τῆς ἐπιλεγομένης Φούνδης. Βεναντίου τοῦ τηνικαῦτα πατρικίου ἐν τοῖς τῆς Σαμνίας χώρας μέρεσι χωρίον ὑπῆρχεν, ἐν ᾧ γεωργὸς αὐτοῦ υἱὸν ἔσχεν, ὀνόματι Ὁνωρᾶτον, ὅς τις ἐκ νηπίας αὐτοῦ ἡλικίας, εἰς τὸν", + "candidate_score": 0.665926, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_50_52", + "bdc_text": "über weitere Teilnehmer am Gespräch ist nichts bekannt. . Certatum est inter illos toto die , nec potuit inter illos convenire . Postremo iussi sunt , ut singuli suam sententiam scripto altera die exhiberent et simpliciter responderent , scilicet liceretne principi omnes in universum statuas et imagines e templis auferre .", + "psc_chunk_id": "077_Gregorius-I_Dialogi_window_921", + "psc_text": "leonem de tribu Juda dicit aperiri. Quo videlicet in libro quid aliud quam sacra Scriptura signatur? Quam solus Redemptor noster aperuit, qui homo factus, moriendo, resurgendo, ascendendo, cuncta mysteria quae in eo fuerant clausa patefecit. Et nullus in coelo, quia neque angelus; nullus in terra, quia neque homo vivens in corpore; nullus subtus terram dignus inventus est, quia neque animae corpore exutae aperire nobis praeter Dominum sacri eloquii secreta potuerunt. Cum ergo ad solvendum librum nullus sub terra inventus dignus dicitur, quid obstet non video ut sub terra infernus esse credatur. PETR. Quaeso te, unus esse gehennae ignis credendus est; an quanta peccatorum diversitas fuerit, tanta quoque aestimanda sunt et ipsa incendia esse praeparata? ΚΕΦΑΛ. ΜΔ'. Ἐρώτησις ποῦ τὸν ᾅδην εἶναι πιστευτέον. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ. Περὶ τῆς ἐρωτήσεως ταύτης, οὐδὲν ἀσφαλῶς ἀποφήνασθαι τολμῶ. Πολλοὶ γὰρ ἐν μέρει τινὶ τῆς γῆς τὸν ᾅδην ὑπάρχειν ἐνόμισαν· ἕτεροι δὲ τοῦτον ὑποκάτω τῆς γῆς εἶναι ὑπέλαβον.", + "candidate_score": 0.644944, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_51_53", + "bdc_text": "Certatum est inter illos toto die , nec potuit inter illos convenire . Postremo iussi sunt , ut singuli suam sententiam scripto altera die exhiberent et simpliciter responderent , scilicet liceretne principi omnes in universum statuas et imagines e templis auferre . Hoc factum est .", + "psc_chunk_id": "077_Gregorius-I_Dialogi_window_921", + "psc_text": "leonem de tribu Juda dicit aperiri. Quo videlicet in libro quid aliud quam sacra Scriptura signatur? Quam solus Redemptor noster aperuit, qui homo factus, moriendo, resurgendo, ascendendo, cuncta mysteria quae in eo fuerant clausa patefecit. Et nullus in coelo, quia neque angelus; nullus in terra, quia neque homo vivens in corpore; nullus subtus terram dignus inventus est, quia neque animae corpore exutae aperire nobis praeter Dominum sacri eloquii secreta potuerunt. Cum ergo ad solvendum librum nullus sub terra inventus dignus dicitur, quid obstet non video ut sub terra infernus esse credatur. PETR. Quaeso te, unus esse gehennae ignis credendus est; an quanta peccatorum diversitas fuerit, tanta quoque aestimanda sunt et ipsa incendia esse praeparata? ΚΕΦΑΛ. ΜΔ'. Ἐρώτησις ποῦ τὸν ᾅδην εἶναι πιστευτέον. ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ. Περὶ τῆς ἐρωτήσεως ταύτης, οὐδὲν ἀσφαλῶς ἀποφήνασθαι τολμῶ. Πολλοὶ γὰρ ἐν μέρει τινὶ τῆς γῆς τὸν ᾅδην ὑπάρχειν ἐνόμισαν· ἕτεροι δὲ τοῦτον ὑποκάτω τῆς γῆς εἶναι ὑπέλαβον.", + "candidate_score": 0.627397, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_43_45", + "bdc_text": "noster . Conferendum per illos amice fuitnach fuit ein gestrichenes , unlesbares Wort. praesentibus aliquot , qui principiHerzog Ulrich von Württemberg . sunt a consiliisErbmarschall Hans Konrad Thumb , Hofkanzler Hans Knoder sowie die Räte bei der Kanzlei Balthasar von Gültlingen und Philipp Lang ;", + "psc_chunk_id": "077_Gregorius-I_Dialogi_window_912", + "psc_text": "ὃν εἰς μέρος Λαυρεντίου συνῄνεσα, καὶ κατὰ Συμμάχου ἐγενόμην. Ἀλλ' αἰτῶ, ὑπὲρ ἐμοῦ τὸν κύριον δυσώπησον, καὶ ἐν τούτῳ γνώσῃ ὅτι εἰσηκούσθης, ἐὰν ὑποστρέφων ἐνθάδε μὴ εὕρῃς με. Ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος Γερμανὸς ἑαυτὸν εἰς δέησιν ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς κύριον ἐπέτεινε. Καὶ μετ' ὀλίγας ἡμέρας ἐκεῖσε ὑποστρέψας, τὸν προλεχθέντα Πασχάσιον ἑν τῷ αὐτῷ τόπῳ οὐδαμῶς εὗρεν. Διὰ δὲ τὸ μὴ ἐκ πονηρίας, ἀλλ' ἐκ πλάνης ἀγνοίας ἡμαρτηκέναι αὐτὸν, ἠδυνήθη ἀπὸ ἁμαρτίας καθαρισθῆναι. Μᾶλλον δὲ τοῦτο πιστευτέον ὑπάρχει, ὅτι διὰ τῆς ἐλεημοσύνης αὐτοῦ τούτου ἀπέτυχε, καὶ τότε τῆς συγχωρήσεως ἠξιώθη, ὅτε λοιπὸν οὐδὲν ἐργάσασθαι ἠδύνατο. ΠΕΤΡ. Τί τοῦτο θέλει εἶναι, αἰτῶ σε, ὅτι ἐν τοῖς ἐσχάτοις καιροῖς τούτοις τοσαῦτα περὶ ψυχῶν φανεροῦνται, ἅπερ πρότερον ἐλάνθανον, ἢ πάντως, ἵνα φανεραῖς ἀποκαλύψεσι τὸν μέλλοντα κόσμον ἐπιδεικνυόμενον ἡμῖν θεασώμεθα; CAPUT XLI. Cur in extremis temporibus, tam multa de animabus clarescunt, quae antea latuerunt. GREGORIUS. Ita est; nam quantum praesens saeculum propinquat ad finem,", + "candidate_score": 0.615108, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_17", + "bdc_text": "Wegen des Interims verlie ß er die Stadt und wirkte ab 1549 als Präzeptor in Neuffen , bevor er 1551 das Pfarramt in Frickenhofen übernahm. 1553 wurde er als Hofprediger nach Mömpelgard berufen , kehrte aber 1557 als Hauptprediger und Superintendent nach Reutlingen zurück .", + "psc_chunk_id": "077_Gregorius-I_Dialogi_window_298", + "psc_text": "Pater, habebimus? Quibus ipse Pater per prophetiae spiritum respondit, dicens: Post Constantium, mulionem; post mulionem, fullonem. O te, Aquine, et hoc habes. Quibus prophetiae verbis editis, vitae spiritum exhalavit extremum. Quo defuncto, ejus Ecclesiae pastoralem suscepit curam Andreas diaconus illius, qui quondam in stabulis itinerum cursum servaverat equorum. Atque hoc ex hac vita subducto, ad episcopatus ordinem Jovinus accersitus est, qui in eadem urbe fullo fuerat. Quo adhuc superstite, ita cuncti inhabitatores civitatis illius et barbarorum gladiis et pestilentiae immanitate vastati sunt, ut post mortem illius nec quis episcopus fieret, nec quibus fieret inveniri potuisset. Sic itaque completa est viri Dei sententia, quatenus post decessum duorum se sequentium ejus Ecclesia pastorem minime haberet. 294 ΚΕΦΑΛ. Η'. Περὶ Κωνσταντίου ἐπισκόπου πόλεως Ἀκυίνου. Ἀνήρ τις πάνυ τῇ ζωῇ εὐλα��έστατος, Κωνστάντιος τοὔνομα, ἐπίσκοπος τῆς Ἀκυίνου πόλεως ὑπῆρχεν, ὅστις οὐ πρὸ πολλοῦ χρόνου ἐπὶ τοῦ προηγησαμένου με Ἰωάννου τοῦ ἐν μακαρίᾳ τῇ μνήμῃ γενομένου", + "candidate_score": 0.614581, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_26", + "bdc_text": "Otto Haug unter Mitarbeit von Max-Adolf Cramer und Marlene Holtzmann , Stuttgart 1981 .", + "psc_chunk_id": "077_Gregorius-I_Dialogi_window_618", + "psc_text": "Ἐν γὰρ τῷ παραδείσῳ ὁ ἄνθρωπος ὑπάρχων, τοῖς τοῦ Θεοῦ λόγοις ἀκούειν εἰώθει, καὶ ἐν τῇ τῶν μακαρίων ἀγγέλων καταστάσει, καθαρότητι καρδίας, καὶ ὑψώματι θεωρίας ἔνδον ὑπῆρχε. Μετὰ δὲ τὸ ἐνταῦθα ἐκπεσεῖν αὐτὸν τοῦ λογισμοῦ ἐκείνου, οὗπερ φωτὸς ἐπληροῦτο ἀπέστη, ὅθεν ἐκ τῆς ἐκείνου σαρκὸς ἡμεῖς ἐν ταύτῃ τῆς ἐξορίας τυφλώσει γενηθέντες, πατρίδα μὲν οὐράνιον ὑπάρχειν ἀκούομεν, καὶ τοὺς ταύτης πολίτας ἀγγέλους· ἀκούομεν κοινωνοὺς τῶν αὐτῶν μακαρίων ἀγγέλων, πνεύματα δικαίων τετελειωμένων. Σαρκικοὶ δέ τινες τὰ ἀθεώρητα ἐκεῖνα γινώσκειν μὴ δυνάμενοι, καὶ διὰ τῆς ἀπειρίας εἰς δειλίαν καταπίπτοντες, ἐν δυσπιστίᾳ εἰσί. μὴ νομίζοντες ὑπάρχειν ἐκεῖνα, ἅπερ τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς θεωρῆσαι οὐ δύνανται. Αὕτη δὲ ἡ δειλία ἐν τῳ προπάτορι ἡμῶν οὐχ ὑπῆρχε. Κἂν εἰ γὰρ ἐξεβλήθη ἐκ τῆς τοῦ παραδείσου χαρᾶς, ἀλλ' οὖν ὅμως ὑπεμιμνήσκετο, ὅπερ ἦν θεασάμενος, εἰ καὶ ἀποβαλόμενος ἦν τοῦτο. Οὗτοι δὲ νοῆσαι, ἢ ἀναμνησθῆναι τὰ ἀκουσθέντα οὐ δύνανται, διὰ τὸ μηδὲ μίαν πείραν βεβαίως κρατεῖν αὐτοὺς, καθὼς", + "candidate_score": 0.598921, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "11089_sent_65", + "bdc_text": "A Schnepfio steterunt Brentius et Wenceslausnach Wenceslaus ein gestrichenes , unlesbares Wort. .", + "psc_chunk_id": "077_Gregorius-I_Dialogi_window_558", + "psc_text": "διαμεῖναι αὐτὸν ὀλίγας ἡμέρας πεποίηκα. Οἵα δὲ τῆς ἰάσεως χάρις αὐτόθι γέγονεν, ἐν συντόμῳ παραστῆσαι δύναμαι. Μεταξύ γὰρ ἐν τῷ νοσοκομείῳ ἀσθενῶν ὑπῆρχέ τις τὸν νοῦν βεβλαμμένος, ἥνπερ ἀσθένειαν ἡ ἰατρικὴ τέχνη τῇ Ἑλληνίδι διαλέκτῳ φρενῖτιν ὀνομάζει. Οὗτος τοίνυν ἐν ταῖς νυξὶ, μεγάλας καὶ ἀπαύστους προσφέρων φωνὰς, ὡς ἀνυγιὴς δηλαδὴ ταῖς φρεσὶ πάντας τοὺς ἀῤῥώστους ἐτάρασσεν, ὥστε μηδένα τῶν ἐκεῖσε κειμένων δύνασθαι ὕπνου μεταλαβεῖν. Ἐγίνετο οὖν πρᾶγμα σφόδρα ἐλεεινὸν, ὅτι τοῦ ἑνὸς κακῶς ἔχοντος, πάντες ἐξ αὐτοῦ χείρω ὠδυνῶντο. Παρὰ Φλωρίδου οὖν τοῦ ἐπισκόπου ἐν πρώτοις μεμάθηκα τὸ συμβὰν, ὅς τις ἅμα τῷ προλεχθέντι πρεσβυτέρῳ τὸ τηνικαῦτα ἐκεῖσε ἀνεπαύετο. ἔπειτα δὲ καὶ παρὰ τοῦ παιδὸς τοῦ τῇ νυκτὶ ἐκείνῃ τοῖς ἀῤῥώστοις δουλεύοντος. Ἔλεγεν οὖν ὅτι ὁ αὐτὸς εὐλαβέστατος πρεσβύτερος ἐκ τῆς στρωμνῆς αὑτοῦ ἀναστὰς, ἐν τῇ κλίνῃ τοῦ φρενετιοῦντος μυστικῶς παρεγένετο, καὶ ἐπάνω αὐτοῦ θεὶς τὰς χεῖρας ηὔξατο. Εὐθέως δὲ κρεῖττον αὐτὸν ἐσχηκότα ἐπῇρε, καὶ εἰς τὰ ἀνώγεα τοῦ οἴκου", + "candidate_score": 0.591963, + "ce_score": null + } + ] + } + ], + "biblical_hits": [] +} \ No newline at end of file