diff --git "a/10/10533.json" "b/10/10533.json" new file mode 100644--- /dev/null +++ "b/10/10533.json" @@ -0,0 +1,8866 @@ +{ + "letter_id": "10533", + "bd_url": "https://www.bullinger-digital.ch/letter/10533", + "dominant_topic": 7, + "topic_dist": [ + 0.046177, + 0.058192, + 0.055347, + 0.054282, + 0.049624, + 0.046177, + 0.044053, + 0.058909, + 0.044507, + 0.046373, + 0.046246, + 0.043902, + 0.0517, + 0.047252, + 0.045859, + 0.053664, + 0.044056, + 0.058153, + 0.053834, + 0.051693 + ], + "citations": [ + { + "rank": 1, + "cf_id": "cf033", + "work_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis", + "max_score": 0.688983, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_152", + "bdc_text": "Er scheint der Reformation günstig gesinnt gewesen zu sein. In deren Folge hatte er neue Aufgaben übernommen - so etwa die Krankenseelsorge im Jahre 1525 oder die Aufsicht über den Gottesdienstbesuch der Chorherren und Kaplane im Jahr darauf.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1916", + "psc_text": "ibi non habeat potestatem. CAPUT XXXVI De infirmis fratribus Infirmorum cura ante omnia et super omnia adhibenda est, ut sicut revera Christo, ita eis serviatur; quia ipse dixit: Infirmus fui, et visitastis me. Et, Quod fecistis 459 uni de his minimis meis, mihi fecistis. Sed et ipsi infirmi considerent, in honorem Dei sibi serviri: et non superfluitate sua contristent fratres suos servientes sibi; qui tamen patienter portandi sunt, quia de talibus copiosior merces acquiritur. Ergo cura maxima sit abbati ne aliquam negligentiam patiantur. Quibus fratribus infirmis sit cella super se deputata, et servitor timens Deum, et diligens ac sollicitus. Balnearum usus infirmis quotiens expedit offeratur: sanis autem, et maxime juvenibus, tardius concedatur. Sed et carnium esus infirmis omninoque debilibus pro reparatione concedatur. At ubi meliorati fuerint, a carnibus more solito omnes abstineant. Curam autem maximam habeat abbas ne a cellerariis aut servitoribus negligantur infirmi: quia ad ipsum respicit quidquid a", + "candidate_score": 0.688983, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_152", + "bdc_text": "Er scheint der Reformation günstig gesinnt gewesen zu sein. In deren Folge hatte er neue Aufgaben übernommen - so etwa die Krankenseelsorge im Jahre 1525 oder die Aufsicht über den Gottesdienstbesuch der Chorherren und Kaplane im Jahr darauf.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_531", + "psc_text": "Paulo: Quis infirmatur, et ego non infirmor? dicere possimus. Visitemus et causa vicissitudinis, ut cum fuerimus infirmi, visitemur a sanis. Visitemus et causa dilectionis, quia scriptum est: Non te pigeat visitare infirmos. » Denique quomodo qui corporaliter non potest, spiritaliter infirmos visitare queat, explicat his verbis Grimlaicus Regul. Solit. cap. 25: « Infirmum, vel in carcere positum ille procul dubio visitat, qui in lecto vel in tenebris vitiorum videt aliquem jacere, et morbo suae iniquitatis laborare, eumque suae exemplo operationis, atque antidoto salubris exhortationis roborat, quam in bona actione titubare ac debilitari cernebat. » Mortuum sepelire. ] Hoc instrumento non ea tantum charitatis officia, quae ad defuncti fratris sepulturam singulariter spectant, praecipiuntur; sed etiam ea quae praecedere, aut subsequi solent orationum piorumque operum suffragia: unde Grimlaicus in Regula Solitariorum hoc instrumentum explicans dicit Cap. 25 : « Mortuum ille sepelit, qui pro eo devote seduleque preces ad Dominum fundit »", + "candidate_score": 0.687735, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_16_18", + "bdc_text": "Festgabe für Hubert Jedin , hg. v. Er win Iserloh und Konrad Repgen , Teil , Münster/Westfalen 1965 . - Reformationsgeschichtliche Studien und Texte , Supplementband I , Erster Teil , S. 445-465 . siquidem iam audivisti , haec mea praeterire [ ! ] , sin minus , perlege .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1885", + "psc_text": "Regulae accipiant supra statutam annonam mixtum, ut non sit eis grave jejunium, dum ministrant, sustinere. Lector vero post sextam, antequam accedat ad legendum. » Ubi distinguitur hora qua hebdomadarii servitores sumerent mixtum, ab ea qua lector mensae. Accipiant super statutam annonam. ] Haec verba duobus modis intelligi possunt; vel ita ut panis et vinum de statuta libra panis et hemina vini sumantur, vel ita ut ad statutam panis ac vini annonam aliquid superaddatur; ut idem sit super, ac praeter, insuper. Priorem sensum sequuntur Menardus, Carolus Cointius, dissertator Gallicus de hemina vini et libra panis Benedictina, cum quibusdam Regulae versionibus Gallicis. At sententiam in altera dissertationis editione retractavit dissertator, num. 32, ubi contendit super a Graeco ὑπὲρ formatum, unde etiam insuper proprie significare id quod superabundat. Idem sentit Matthias Lambert, et monachus Cisterciensis in Gallica expositione Regulae S. Benedicti, quorum primus Regulae textum ita Gallice reddidit, outre la portion ordonnée, alter", + "candidate_score": 0.668119, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_16_18", + "bdc_text": "Festgabe für Hubert Jedin , hg. v. Er win Iserloh und Konrad Repgen , Teil , Münster/Westfalen 1965 . - Reformationsgeschichtliche Studien und Texte , Supplementband I , Erster Teil , S. 445-465 . siquidem iam audivisti , haec mea praeterire [ ! ] , sin minus , perlege .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3646", + "psc_text": "in capitulo 874 pronuntietur, ut videre est in concilio Aquisgranensi, canone 69, in libello Supplici monachorum Fuldensium, num. 1, in Vita S. Benedicti Animensis, in Vita S. Odonis, in mss. Germaniae Consuetudinibus, in Historia Relationis S. Walarici, et apud Bernardum Cassinensem, in hunc locum sic scribentem: « Hoc in consuetudinem est conversum apud nos, quod quolibet die unum Regulae capitulum legatur. Imo debet diligenter exponi ad ignorantiam crassam tollendam omnino. Novitii vero totiens debent ruminare legendo, ut totam ex integro sicut psalterium mente perfecte sciant. » Sed et Boherius: « Apud nos, inquit, in capitulo consuevit legi quotidie, et qualibet die infra capitulum istius Regulae, exceptis diebus XII lectionum, et vigiliis festivitatum, quibus pronuntiatur evangelium homiliae, ut in vigilia Paschae, Pentecostes, et similibus. Dividuntur tamen ad instar psalmorum prolixiorum, prooemium hujus Regulae, cap. 2, 43, 48, 63, 64, 65. Constitutiones vero papales bis in anno legi debent, et semel in", + "candidate_score": 0.663547, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_169", + "bdc_text": "Eruditissimo sacrarum literarum perito interpreti d. Henrico Bullingero , praeceptori observando .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2707", + "psc_text": "Ecclesiae praescripto sacerdotio initientur, et praecipuum tam sacerdotum quam monachorum studium, circa sacram Scripturam versari debeat, ad perfectam ejus intelligentiam consequendam, necessarias esse etiam aliarum disciplinarum scientias asserunt, probantque imprimis auctoritate S. Augustini, qui in libris de Doctrina Christiana totus in eo versatur. Supponit enim sanctus doctor duabus ex causis solere non intelligi Scripturas (Lib. II, c. 10), « si aut ignotis, aut ambiguis signis, » id est verbis obteguntur. Deinde, facta distinctione inter signa propria et translata seu metaphorica (Cap. 11): « Contra ignota signa propria, inquit, magnum remedium est linguarum cognitio. Et Latinae quidem linguae homines quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, Hebraea scilicet et Graeca, ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit Latinorum interpretum infinita varietas. » Et postea (Cap. 16): « In translatis vero signis, si qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, investiganda", + "candidate_score": 0.662405, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_99", + "bdc_text": "Et ne vestes , libros et quicquid εἰς τὰ δέοντα requiritur , enarrando molestior sim :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1729", + "psc_text": "ad vestimenta illa quae debent in operam habere, quando operantur aliquid quod eis a priore injunctum fuerit; » nam S. Benedictus hic loquitur de quibu libet vestibus. Seu quibuslibet rebus. ] « Ut privilegiis et aliis munimentis, 415, vasis argenteis, libris, ornamentis ecclesiasticis, bladis, vinis et aliis pretiosis, quae non debent extra monasteria poni, » infit Boherius, Recte. Provideat abbas fratres de quorum vita et moribus securus sit. ] Quos magister vult « fide divina constringi, ut timore vel testimonio Dei fideliter possint commissa implere; » et quorum ex Regula Cujusdam ad virgines (Cap. 17) « et sollicitudo animi vigeat, et conscientiae firmitas sit probata. » Et certe quod de his, postquam egit de cellerario S. Pater immediate pertractat, haud obscure insinuat (Cap. 13), « quia iisdem omnino qualitatibus eos esse constitutos convenit, quibus ille, ut loquitur Gerardus Belga monachus, hoc est, ut sint sapientes, maturis moribus, etc. » Et", + "candidate_score": 0.660752, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_169", + "bdc_text": "Eruditissimo sacrarum literarum perito interpreti d. Henrico Bullingero , praeceptori observando .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1366", + "psc_text": "» Antequam caput istud absolvam, observabo cum Boherio in secundo comm., hujus capitis initio, quosdam olim existimasse S. Patrem Benedictum Gallicano usum esse Psalterio; quod ex iis locis colligebant, quae S. Pater citat ex Psalterio in Regula, in quibus variae reperiuntur lectiones quae non exstant in Romano, bene autem in Gallicano. CAPUT XIX. De disciplina psallendi. Ubique credimus divinam esse praesentiam, et oculos Domini in omni loco speculari bonos et malos: maxime tamen hoc sine aliqua dubitatione credamus, cum ad opus divinum assistimus. Ideo semper memores simus quod ait propheta: Servite Domino in timore; et iterum, Psallite sapienter; et, In conspectu angelorum psallam tibi. Ergo consideremus qualiter oporteat nos in conspectu divinitatis et angelorum ejus esse: et sic stemus ad psallendum, ut mens nostra concordet voci nostrae. COMMENTARIUS Hactenus de divinis officiis satis fuse S. Benedictus, singulas illius horas assignando, singulas horarum partes distribuendo, psalmorum ordinem disponendo: unum restare videbatur,", + "candidate_score": 0.660643, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_16_18", + "bdc_text": "Festgabe für Hubert Jedin , hg. v. Er win Iserloh und Konrad Repgen , Teil , Münster/Westfalen 1965 . - Reformationsgeschichtliche Studien und Texte , Supplementband I , Erster Teil , S. 445-465 . siquidem iam audivisti , haec mea praeterire [ ! ] , sin minus , perlege .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1211", + "psc_text": "» inquiunt mss. Consuet. Germaniae. Et lib. Usuum Cisterc. (Cap. 11): « Prima dominica Septuagesimae . . . incipiatur lectio Genesis, vel aliorum librorum, ut diximus, ibi ubi cantor lectiones vigiliarum usque ad quadragesimam debere finire praeviderit. » Et infra (Cap. 16): « Librum Jeremiae prophetae his diebus tam in ecclesia quam in refectorio dividat cantor. » Vide Udal. l. I, c. 1. Finem vero lectionum aut cera apposita, aut ungue codici impresso notabant: « Nullus ad terminum vel ceram apposuit, vel saltem unguibus quantulumcunque signum impressit; sed cuncti omnia quae legenda erant ita sibi nota facere curaverunt, ut quando inopinato legere juberentur, irreprehensibiles apud eum invenirentur, » inquit praefatus lib. de Cura eccles. Caroli Magni: quae verba indicant contrariam apud alios consuetudinem. Redeo ad S. Benedicti textum, qui non modo lectiones, sed etiam responsoria breviari imperata: quod qui fieri possit, non facile est disserere. Existimat Bernardus Cassinensis breviari posse", + "candidate_score": 0.65801, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_16_18", + "bdc_text": "Festgabe für Hubert Jedin , hg. v. Er win Iserloh und Konrad Repgen , Teil , Münster/Westfalen 1965 . - Reformationsgeschichtliche Studien und Texte , Supplementband I , Erster Teil , S. 445-465 . siquidem iam audivisti , haec mea praeterire [ ! ] , sin minus , perlege .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2033", + "psc_text": "lib. IV, cap. 26, ubi de Gervino abbate piissimo scribit, quod in itinere constitutus (Spicil. tom. IV), « coena apparata, si accubuisset pransurus, lectionis auditione vel divinae legis meditatione implicari studebat. » His accedit quod de decanis villarum provisoribus extra monasterium suis in decaniis comedentibus habet Udalricus (Lib. III, c. 5): « Antequam comedat, dicto versu, legitur quoque aliquid de S. Scriptura, vel per alium, vel per seipsum; et in fine similiter antequam surgat post comestionem. » Nec fortuito casu qui arripuerit codicem, legere audeat ibi. ] Nec fortuito casu, « id est improvise, subito, vel repente; ut lectio praevideatur, quia etiam valde periti, et litterati male legunt litteram impraevisam; male vero legens, male pronuntians in pausis, in accentu, in brevibus et longis, in omissione, in adjectione, in mendosa pronuntiatione, non solum fratres audientes non aedificat; verum etiam querelandi causam vel occasionem praestat, » inquit Bernardus Cassinensis, quam expositionem accepit", + "candidate_score": 0.656067, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_141_143", + "bdc_text": "Oktober 1534 angetreten hatte , führte nicht nach Marburg , sondern nach Kassel . Von dort kehrte er am 6 . Januar 1535 nach Straßburg zurück . Siehe Rott , Corr. de Bucer , Liste 98 ( dort sind alle Stationen seiner Reise genannt ) ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1169", + "psc_text": "nonagesimo quarto psalmo. COMMENTARIUS. 275 A Pascha autem usque ad calendas Novembris, etc.] A Pascha, inquit, scilicet Resurrectionis, ad differentiam aliarum solemnitatum Domini nostri Jesu Christi, inquit Boherius, quas etiam quaedam provinciae Paschata vocant. Ita in antiquis Germaniae Consuetudinibus mss., feria V in Coena Domini Pascha appellatur. Pro ipsis tribus lectionibus una de Veteri Testamento memoriter dicatur. ] Huc spectare videtur illud Guigonis Carthusiae prioris statutum (Cap. 5): « A Pentecoste usque ad Novembris calendas, una, nisi festum intersit, lectione sicut caeteri monachi contenti sumus. » Quod dicit a Pentecoste, ostendit toto tempore Paschali plures recitatas fuisse lectiones, et revera tres olim in omnibus passim monasteriis legebantur, uti observavimus in lib III de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 18, quod etiam exemplo Romanae Ecclesiae tota aestate praestitisse Cassinenses constat ex Theodemari abbatis epistola ad Carolum Magnum. Scribit etiam Amalarius in Supplem. quod « in quibusdam monasteriis monachorum propter consuetudinem Romanam, ne", + "candidate_score": 0.65578, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_16_18", + "bdc_text": "Festgabe für Hubert Jedin , hg. v. Er win Iserloh und Konrad Repgen , Teil , Münster/Westfalen 1965 . - Reformationsgeschichtliche Studien und Texte , Supplementband I , Erster Teil , S. 445-465 . siquidem iam audivisti , haec mea praeterire [ ! ] , sin minus , perlege .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3647", + "psc_text": "die infra capitulum istius Regulae, exceptis diebus XII lectionum, et vigiliis festivitatum, quibus pronuntiatur evangelium homiliae, ut in vigilia Paschae, Pentecostes, et similibus. Dividuntur tamen ad instar psalmorum prolixiorum, prooemium hujus Regulae, cap. 2, 43, 48, 63, 64, 65. Constitutiones vero papales bis in anno legi debent, et semel in capitulo provinciali. » Cistercienses in legenda Regula ita singula distribuebant capita, ut eam quater in anno percurrerent. Dies autem in quibus inchoari deberet explicantur his versibus: Tu Benedicte caput, sequitur vigilia Baptist. Crastinus Andochii, tandem festum puerorum. Cum vero festum B. Benedicti transferretur, transferebatur etiam ipsa Regulae inchoatio ex libro Instit., dist. 6, cap. 1. Ne quis fratrum de ignorantia se excuset. ] Ex his postremis hujus capituli verbis recte omnino Bernardus Cassinensis infert, non modo legendam, sed insuper exponendam esse Regulam; alioquin de ejus ignorantia posset se aliquis excusare. Et certe nonnulla occurrunt in textu Regulae loca quae varios", + "candidate_score": 0.65559, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_43_45", + "bdc_text": "Ante vero quam haec exorirentur , mirum in modum omnes pii scripta tuaEs dürfte sich vor allem um die zwischen 1532 und September 1534 bei Froschauer in dichter Folge erschienenen Kommentarwerke Bullingers gehandelt haben ( s. HBBibl I , Nr. 37f. 42f , 52-54 , 62 ) . amplectebantur , sollicite emebant , honorificentissime te unum et amplissime praedicabant .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2077", + "psc_text": "in secunda libri sui editione, non de communione eucharistica S. Benedictum intelligit, sed de communione precum et charitatis; cujus a lectore signum aliquod S. Pater omnibus dari voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium sane charitatis indicium frustulum panis privatim edere ante lectionem! Et hanc interpretationem ab eruditissimo et in traditione versatissimo viro accepisse se fatetur dissertator; cui non deferre haudquaquam potuerit. Ita praevaluerunt in gratiam viri doctissimi, doctioris fortasse semel praeconcepta praejudicia. Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sensum opinionem singulari tractatu refutavit noster Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua dissertator gloriatur, licet nullum inde protulerit argumentum aliqua auctoritate firmatum, contenti erimus. Itaque sancti Benedicti textum de communione eucharistica intelligendum esse constans est omnium qui a tempore sancti Benedicti scripserunt hanc in rem, auctorum sententia. In primis Magister, qui ante mille annos suam scripsit Regulam, ex Benedictina magna ex parte desumptam, sancti", + "candidate_score": 0.65318, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_43_45", + "bdc_text": "Ante vero quam haec exorirentur , mirum in modum omnes pii scripta tuaEs dürfte sich vor allem um die zwischen 1532 und September 1534 bei Froschauer in dichter Folge erschienenen Kommentarwerke Bullingers gehandelt haben ( s. HBBibl I , Nr. 37f. 42f , 52-54 , 62 ) . amplectebantur , sollicite emebant , honorificentissime te unum et amplissime praedicabant .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1313", + "psc_text": "Regula c. 15. Vide concil. Milevit. c. 12; Carthag. II, c. 25, et Agathense can. 30, in quibus agitur de Collectis quae proinde ante S. Benedicti tempora in Ecclesia erant in usu Hactenus dicat confirmare possem ex lectione quae reperitur in vetustissimis Regulae S. Benedicti manuscriptis codicibus, Oxoniensi ante annos mille exarato, Narbonensi ante nongentos, et Floriacensi ante octingentos, in quibus non legitur et missae sint, sed tantum et missas, quasi diceret S. Benedictus post tres psalmos recitetur lectio una, versus Kyrie eleison, et orationes seu missas. Nec est quod dicat aliquis missas ibi exprimi in accusandi casu, cum reliqua scribantur in casu nominandi: nam id frequenter occurrit in illis codicibus, maxime in Narbonensi et Floriacensi, in quibus saepe legimus hymnum pro hymnus, lectionem pro lectio. Nec me multum movet quod dicit S. Hildegardis, nullam a S. Benedicto collectam esse designatam, « quatenus fastidium orantibus tollatur, et ne praemissa oratio", + "candidate_score": 0.652369, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_97_99", + "bdc_text": "26 coronatos pro annua portione - sic vocant - numeravi . Multum primo itinere Parisios , inde Biturigas et idem iter repetens huc Argentinam expendi . Et ne vestes , libros et quicquid εἰς τὰ δέοντα requiritur , enarrando molestior sim :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1344", + "psc_text": "cum libri principio apte concordet diei quoque nascentis origo. » Et ita per singulos dies ad primam usque ad dominicam dicantur per ordinem terni psalmi, etc.] De instituto toto hoc capite a S. Benedicto ordine plura digessit Amalarius in Supplemento, tom. II Analect., quod si lubet consule. Quare autem adeo celebratum a clericis psalmum CXVIII S. Pater ad primam quotidie 320 decantari non praeceperit, has Haeftenus rationes sive conjecturas affert (Lib. VII, tract. 7, disq. 3): « Prima, quod pulcherrimum psalmum, ut pluris fieret, noluerit quotidie repeti, sicut pretiosiora ornamenta non ponuntur in dies. Secunda, vitare voluerit illud, quod ex repetitione subnasci posset fastidium, et nonnulla esset hic variatio. Tertia hoc pacto psalmodiam fecerit breviorem. » Fuit nihilominus etiam hic psalmus a monachis celebratus ut videre est in Vita S. Benedicti Anianensis; et Wetino monacho inter alia ab Angelo commendatus, ex ejus visione, n. 4, saec. IV, part. I. Quique", + "candidate_score": 0.651921, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_99", + "bdc_text": "Et ne vestes , libros et quicquid εἰς τὰ δέοντα requiritur , enarrando molestior sim :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1684", + "psc_text": "Regula Orientali quae decernit (Cap. 25), ut cellerarius « omnia utensilia, quae in monasterio sunt, id est vestem, vas, ferramentum, et quidquid usibus quotidianis necessarium est, custodiat, et unamquamque rem proferens cum fuerit necessarium, ab eo iterum ad reponendum cui utendo consignaverit recepturus. Ad victum vero fratrum proferat et tradat septimanariis, ad condiendos cibos det necessaria secundum quotidianae expensae consuetudinem, neque profuse, neque avare; ne vitio ipsius vel monasterii substantia gravetur, et fratres patiantur injuriam. Sed et necessitatem infirmorum fratrum ac laborem considerans, nihil aegrotantium desideriis neget ex his quae habuerit, quantum illis necesse fuerit: advenientibus diversis fratribus escas parabit. Haec erit cura custodis cellarii, recurrens semper ad seniorum consilium, et requirens de omnibus, et praecipue de his quae proprio intellectu non potuit adimplere. » Quae postrema verba hunc sanctae Regulae locum illustrant, ut scilicet in his quae dubia sunt, nec proprio potest adimplere intellectu, sive, ut loquitur Lanfrancus (Stat,", + "candidate_score": 0.651461, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_16_18", + "bdc_text": "Festgabe für Hubert Jedin , hg. v. Er win Iserloh und Konrad Repgen , Teil , Münster/Westfalen 1965 . - Reformationsgeschichtliche Studien und Texte , Supplementband I , Erster Teil , S. 445-465 . siquidem iam audivisti , haec mea praeterire [ ! ] , sin minus , perlege .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2074", + "psc_text": "quantitate non sumatur. Priusquam incipiat legere. ] Id est paulo antequam legat, non vero cum servitoribus, qui una hora ante refectionem fratrum mixtum debent accipere. Propter communionem sanctam, et ne forte grave sit ei jejunium sustinere. ] Reddit rationem quare mixtum sumere lectori permittat, scilicet: 1º propter communionem sanctam, 2º propter jejunii laborem. Sed quod ait propter communionem sanctam varie intelligunt recentiores Regulae commentatores. Richardus de S. Angelo, praepositus Vallis Lucis, qui saeculo XIV ineunte scribebat, duplicem hujus loci adducit expositionem: « Communionem sanctam, inquit, id est sanctam congregationem; quasi dicat, ne deficiat sanctae congregationi in legendo; quia communio derivari potest a communi, et ubi communitas, ibi congregatio, quae derivatur a coeundo, quasi conveniendo in unum, ut 15 dist. canones generalium 496 in fine. Ergo recte taliter potest exponi; et illud ne, quod sequitur, expone pro non, et supple quasi diceret, ne deficiat congregationi, ut dictum est, et non sit", + "candidate_score": 0.651417, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_169", + "bdc_text": "Eruditissimo sacrarum literarum perito interpreti d. Henrico Bullingero , praeceptori observando .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2679", + "psc_text": "Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros disciplinis imbuit, verum etiam monachas, quae tantae sapientiae virum, ut scribit Willibaldus, praeceptorem expetierunt. Quo praeceptore paginarum transcurrentes seriem, coelesti instanter scrutinio inhaerebant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita jugiter meditabantur. In Germaniam ipse profectus, religiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex quibus CUNIHILT et filia ejus BERATHGIT valde eruditae in liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset", + "candidate_score": 0.651197, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_107_109", + "bdc_text": "oben [Nr. 374 ] S. 173 , 33 und Anm. 8 ) war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris . Er stand in geschäftlicher Beziehung zu seinem Cousin Johann Schabler , genannt Wattenschnee , Buchhändler in Basel , und zu seinem Schwiegersohn , dem Buchhändler Jean Vaugris ( †1527 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", + "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", + "candidate_score": 0.651073, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_169", + "bdc_text": "Eruditissimo sacrarum literarum perito interpreti d. Henrico Bullingero , praeceptori observando .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.650537, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_107_109", + "bdc_text": "oben [Nr. 374 ] S. 173 , 33 und Anm. 8 ) war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris . Er stand in geschäftlicher Beziehung zu seinem Cousin Johann Schabler , genannt Wattenschnee , Buchhändler in Basel , und zu seinem Schwiegersohn , dem Buchhändler Jean Vaugris ( †1527 ) .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2678", + "psc_text": "ordinati sunt; et aliqui seniores, qui longo tempore mecum viventes laboraverunt, et me adjuvabant. De his omnibus sollicitus sum, ut post obitum meum non disperdantur. Hinc mortuo Wigberto Fritislariensis monasterii abbate, praecipit ut Wigbertus presbyter et Megingodus diaconus Regulam insinuent, et magistri sint infantium, et praedicent verbum Dei fratribus. Floruere deinde studia litterarum in coenobiis, 640 quantum aeruginosa illa ferebant tempora, ut non magis essent asceteria virtutis quam scientiarum. » Hactenus Mabillonius. Idem postea commendavit Carolus Magnus in Capitulari Aquisgranensi statuens (Cap. 72), ut scholae legentium puerorum fiant ubi psalmos, notas, cantus, compotum, grammaticam per singula monasteria et episcopia discant. Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros", + "candidate_score": 0.650124, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_99", + "bdc_text": "Et ne vestes , libros et quicquid εἰς τὰ δέοντα requiritur , enarrando molestior sim :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2985", + "psc_text": "sic loquentem inducit: « Serico et purpura indutae Christum induere non possunt: auro et margaritis et monilibus adornatae ornamenta cordis perdiderunt. » Vide S. Basilii Constitutiones monasticas, cap. 31; S. Dorothei Doct., cap. 19, et Regulam solitariorum cap. 49, et S. Bernard. homil. 4, super Missus est. Porro acute hic notant Hildemarus, Bernardus Cassinensis, et Nicolaus de Fractura, S. Benedictum non simpliciter viles, nec omnino vilissimas vestes praescripsisse; ne si viles instituisset, ad preciosas; si vilissimas, ad sordes, et affectatam nimis abjectionem aut immunditiem accedere videretur: utrumque enim pari studio monachis esse vitandum docent S. Hieronymus epist. 2 et 22, S. Isidorus in Regula cap. 13, et concilium Aquisgranense can. 20. Atque ita S. Cuthbertus, teste Beda (In ejus Vita, cap. 16, saec. 2), « vestimentis utebatur communibus, ita temperanter agens, ut horum neque munditiis, neque sordibus esset notabilis. Unde usque hodie, inquit, in eodem monasterio exemplo ejus observatur, ne", + "candidate_score": 0.64973, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_41_43", + "bdc_text": "Siehe Bourrilly/ Weiss 116-118. . Ego tam dira et atrocia ne vel spectarem vel audirem , commode socios itineris nactus discessi . Ante vero quam haec exorirentur , mirum in modum omnes pii scripta tuaEs dürfte sich vor allem um die zwischen 1532 und September 1534 bei Froschauer in dichter Folge erschienenen Kommentarwerke Bullingers gehandelt haben ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2886", + "psc_text": "mattam vel nattam dicimus: in his autem solis antiqui monachi dormire solebant, et his solis lectulos suos sternebant. » Eodem modo loquitur Petrus Diaconus, sed Bernardus Cassinensis et Boherius lectos stratos intelligunt lectos « ordinatos cum suis stramentis, id est omnibus ad quiescendum necessariis praeparatos. » Similiter Richardus de S. Angelo lectos ordinatos quos etiam molles vult esse S. Fructuosus, c. 10. Vide Regulam Magistri, cap. 79. Et domus Dei a sapientibus sapienter administretur. ] S. Pachomius « sollicitudinem totius dispensationis erga fratres et peregrinos eisdem commisit, qui se in ordine sequebantur, » ut legimus in ejus Vita, cap. 25 (Apud Rosweid, lib. I de Vit. Patr.). Hospitibus autem, cui non praecipitur, nullatenus societur neque colloquatur. ] Haec fuit communis veterum monachorum praxis, quam videre est in omnibus pene antiquis Regulis, Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii, et alterius Macarii (Cap. 8): « Nec licebit aliqua fratri eum superveniente sermocinari, non", + "candidate_score": 0.648771, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108_110", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris . Er stand in geschäftlicher Beziehung zu seinem Cousin Johann Schabler , genannt Wattenschnee , Buchhändler in Basel , und zu seinem Schwiegersohn , dem Buchhändler Jean Vaugris ( †1527 ) . Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2678", + "psc_text": "ordinati sunt; et aliqui seniores, qui longo tempore mecum viventes laboraverunt, et me adjuvabant. De his omnibus sollicitus sum, ut post obitum meum non disperdantur. Hinc mortuo Wigberto Fritislariensis monasterii abbate, praecipit ut Wigbertus presbyter et Megingodus diaconus Regulam insinuent, et magistri sint infantium, et praedicent verbum Dei fratribus. Floruere deinde studia litterarum in coenobiis, 640 quantum aeruginosa illa ferebant tempora, ut non magis essent asceteria virtutis quam scientiarum. » Hactenus Mabillonius. Idem postea commendavit Carolus Magnus in Capitulari Aquisgranensi statuens (Cap. 72), ut scholae legentium puerorum fiant ubi psalmos, notas, cantus, compotum, grammaticam per singula monasteria et episcopia discant. Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros", + "candidate_score": 0.647889, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_15_17", + "bdc_text": "Reformata reformanda . Festgabe für Hubert Jedin , hg. v. Er win Iserloh und Konrad Repgen , Teil , Münster/Westfalen 1965 . - Reformationsgeschichtliche Studien und Texte , Supplementband I , Erster Teil , S. 445-465 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3646", + "psc_text": "in capitulo 874 pronuntietur, ut videre est in concilio Aquisgranensi, canone 69, in libello Supplici monachorum Fuldensium, num. 1, in Vita S. Benedicti Animensis, in Vita S. Odonis, in mss. Germaniae Consuetudinibus, in Historia Relationis S. Walarici, et apud Bernardum Cassinensem, in hunc locum sic scribentem: « Hoc in consuetudinem est conversum apud nos, quod quolibet die unum Regulae capitulum legatur. Imo debet diligenter exponi ad ignorantiam crassam tollendam omnino. Novitii vero totiens debent ruminare legendo, ut totam ex integro sicut psalterium mente perfecte sciant. » Sed et Boherius: « Apud nos, inquit, in capitulo consuevit legi quotidie, et qualibet die infra capitulum istius Regulae, exceptis diebus XII lectionum, et vigiliis festivitatum, quibus pronuntiatur evangelium homiliae, ut in vigilia Paschae, Pentecostes, et similibus. Dividuntur tamen ad instar psalmorum prolixiorum, prooemium hujus Regulae, cap. 2, 43, 48, 63, 64, 65. Constitutiones vero papales bis in anno legi debent, et semel in", + "candidate_score": 0.647741, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_65_67", + "bdc_text": "Er studierte die Rechte in Orléans und Paris , beschäftigte sich mit Philosophie , Geschichte , Theologie und Mathemati k und wandte sich schließlich mit Leidenschaft den antiken Autoren zu. Als Sekretär in königlichen Diensten unter Karl VIII. , Ludwig XII . und Franz I. entfaltete er von 1502 an eine rege literarische Tätigkeit .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.645823, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_106_108", + "bdc_text": "Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s. oben [Nr. 374 ] S. 173 , 33 und Anm. 8 ) war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2504", + "psc_text": "« Id est in domo cujuslibet artis, » inquit Boherius. Quamvis Paulus Augustinus a Janua, Theobaldus Artaldus, et quaedam versiones Gallicae hunc textum intelligant de mensae ministerio. In pistrino. ] Pistrinum Boherio « est locus ubi farina deponitur, et fit panis. Et haec quidem parare, inquit, monachorum est. » Nimirum per vices olim in quibusdam saltem monasteriis fratres id praestabant, ut patet ex Vita S. Samsonis (Num. 16, saec. I Ben.): « Frater autem ejusdem presbyteri vicissentibus se per ordinem caeteris monachis hujus monasterii pistor effectus est. » Et in Vita S. Austrebertae (Saec. III Ben.): « Erat consuetudo ut vicissim a sororibus coquerentur panes. » 599 Aut fregerit quidpiam. ] Quanta severitate veteres monachi eos plecterent qui aliquid fregissent docet Cassianus his verbis (Lib. IV, cap. 16): « Si quis gillonem fictilem, quem baucalem nuncupant, casu aliquo fregerit, non aliter negligentiam suam quam publica diluet poenitentia; cunctisque in synaxi", + "candidate_score": 0.644572, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_99", + "bdc_text": "Et ne vestes , libros et quicquid εἰς τὰ δέοντα requiritur , enarrando molestior sim :", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3007", + "psc_text": "Si quis lavat aut alterius, aut suam vestem praeter voluntatem archimandritae, careat benedictione. » Regula S. Augustini (Cap. 11): « Indumenta vestra secundum arbitrium praepositae laventur, sive a vobis, sive a fullonibus. » Regula SS. Pauli et Stephani (Cap. 28): « Vestimenta vel lectualia nullus sibi lavare audeat absque oratione et permissione superioris. » Denique Regula Tarnatensis (Cap. 19): « Observandum est etiam ne interioris animae sordes contrahat vestis mundae nimius appetitus. Quapropter secundum praepositi ordinationem sunt lavandae. » His accedunt acta S. Salabergae abbatissae Laudunensis, n. 20 (Saec. II Ben.). « Soror quaedam lavando vestimentorum sordes, ut mos est, ad cellam, qua haec agi solitum erat, veniens, etc. » De disciplina et ritu quem hoc in exercitio observarent, audiendus est iterum S. Pachomius in Regula, prout excusa est in codice Regularum: « Levitonarium, inquit, et quidquid in veste est monachorum 718, nemo lavet in die Dominica, praeter nautas et", + "candidate_score": 0.643945, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_93_95", + "bdc_text": "Libros non paucos et probatissimos emi . Huc ad me spero propediem mittentur . Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2679", + "psc_text": "Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros disciplinis imbuit, verum etiam monachas, quae tantae sapientiae virum, ut scribit Willibaldus, praeceptorem expetierunt. Quo praeceptore paginarum transcurrentes seriem, coelesti instanter scrutinio inhaerebant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita jugiter meditabantur. In Germaniam ipse profectus, religiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex quibus CUNIHILT et filia ejus BERATHGIT valde eruditae in liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset", + "candidate_score": 0.643813, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_106_108", + "bdc_text": "Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s. oben [Nr. 374 ] S. 173 , 33 und Anm. 8 ) war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2168", + "psc_text": "nemo varia librae panis monachis distribuendi pondera: nam Cassinenses in Declarationibus aiunt: « Pondus librae, ut habuimus a monasterio nostro Cassinensi, fuit unciarum triginta trium. » Simile aut parum absimile olim in Fossatensi S. Mauri monasterio servatum fuisse testantur Petrus Boherius et Jacobus Brolius. Item aliud in Suessionensi S. Medardi, quo etiam vicini 518 eidem monasterio Coelestini Suessionenses utebantur, unciarum triginta duarum. Aliud insuper in Burdegalensi S. Crucis ex aere Cyprio unciarum viginti octo. Denique pondus quatuor librarum Carolo Augusto a Theodemaro abbate missum. Haec omnia pondera, quae tanquam falsa et supposititia suspiciet aliquis, ut vera et legitima admittimus. Nam pondus Cassinensium, Fossa entium, Suessionensium et Burdegalensium, pondus erat duarum librarum, quae duobus dividebantur monachis; et quidem libra Cassinensium, Fossatensium et Suessionensium sexdecim erat unciarum, aut eo amplius ante coctionem; Burdegalensium quatuordecim, coctione facta. Nec est quod quis dicat ista pondera non esse aequalia; nam parum pro nihilo reputatur, nec", + "candidate_score": 0.643808, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_106_108", + "bdc_text": "Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s. oben [Nr. 374 ] S. 173 , 33 und Anm. 8 ) war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2137", + "psc_text": "» Idem de primis sancti Benedicti abbatis Anianensis discipulis narrat Ardo in ejus Vita num. 12 (Saec. IV Ben. part. I): « Pellebatur aliquoties eorum esuries lacte delato a vicinis mulieribus, quoniam ariditate tabuerant corpora eorum, solo viventes pane et aqua. » Sanctus Ansegisus abbas Fontanellensis in constitutione de victu et vestitu suorum monachorum assignat fabas, pisa, mel, caseum, ova, porcos saginatos ad adipem et lardum, insuper in Nativitate Domini et Paschate aucipastas, pullipastas, et pullos. Ad potum vero vinum et siceram. Ad infirmorum curam, mel et pigmenta. Cluniacenses sua pulmenta quotidie conficiebant unum ex fabis, 511 alterum ex oleribus; quibus adjiciebant pittantiam vel generale ex caseo, ovis; sola dominica et feria quinta ex piscibus; idque si tamen aequo pretio inveniri poterant. Quid vero sit pittantia, quid generale, docet Udalricus his verbis (Lib. II, cap. 35, et lib. III, c. 18): « Generale appellamus quod singulis in singulis datur scutellis.", + "candidate_score": 0.642863, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_17", + "bdc_text": "- Reformationsgeschichtliche Studien und Texte , Supplementband I , Erster Teil , S. 445-465 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3646", + "psc_text": "in capitulo 874 pronuntietur, ut videre est in concilio Aquisgranensi, canone 69, in libello Supplici monachorum Fuldensium, num. 1, in Vita S. Benedicti Animensis, in Vita S. Odonis, in mss. Germaniae Consuetudinibus, in Historia Relationis S. Walarici, et apud Bernardum Cassinensem, in hunc locum sic scribentem: « Hoc in consuetudinem est conversum apud nos, quod quolibet die unum Regulae capitulum legatur. Imo debet diligenter exponi ad ignorantiam crassam tollendam omnino. Novitii vero totiens debent ruminare legendo, ut totam ex integro sicut psalterium mente perfecte sciant. » Sed et Boherius: « Apud nos, inquit, in capitulo consuevit legi quotidie, et qualibet die infra capitulum istius Regulae, exceptis diebus XII lectionum, et vigiliis festivitatum, quibus pronuntiatur evangelium homiliae, ut in vigilia Paschae, Pentecostes, et similibus. Dividuntur tamen ad instar psalmorum prolixiorum, prooemium hujus Regulae, cap. 2, 43, 48, 63, 64, 65. Constitutiones vero papales bis in anno legi debent, et semel in", + "candidate_score": 0.642737, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_106_108", + "bdc_text": "Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s. oben [Nr. 374 ] S. 173 , 33 und Anm. 8 ) war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2248", + "psc_text": "etiam variasse mensuras ac pondera: id quod probat tum ex praecepto Caroli Calvi pro stipendiis clericorum Sancti Petri, qui sanctimonialibus Suessionici Beatae Mariae Parthenonis subjecti sunt, quo singulis sacerdotibus per singulos dies heminam, id est tres libras vini tribuit; tum ex vetustissimo auctore, quem in Rhemensi Sancti Remigii archimonasterio saeculo IX describebat Bertigarius monachus; qui auctor vetustissimus in tractatu de Ponderibus et Mensuris de hemina sic loquitur: « Apud quosdam cyathi novem heminam facere videntur, quod sunt drachmae nonaginta. Apud quosdam vero acetabula quatuor, quod sunt drachmae quadraginta octo. Hemina autem juxta quosdam appendit libram unam; apud quosdam vero libram et dimidiam. » Deinde quibusdam aliis de sextario, de choenice, et de congio interjectis, addit: « Sed has mensuras ad votum principum vel judicum esse deprehendimus. » Quod confirmat concilium Aquisgranense anni 816, cap. 122. Ex his concludit, 1º incertum esse an permanserit Romae adusque sancti Benedicti tempora antiquae mensurae", + "candidate_score": 0.642179, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_106_108", + "bdc_text": "Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s. oben [Nr. 374 ] S. 173 , 33 und Anm. 8 ) war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1885", + "psc_text": "Regulae accipiant supra statutam annonam mixtum, ut non sit eis grave jejunium, dum ministrant, sustinere. Lector vero post sextam, antequam accedat ad legendum. » Ubi distinguitur hora qua hebdomadarii servitores sumerent mixtum, ab ea qua lector mensae. Accipiant super statutam annonam. ] Haec verba duobus modis intelligi possunt; vel ita ut panis et vinum de statuta libra panis et hemina vini sumantur, vel ita ut ad statutam panis ac vini annonam aliquid superaddatur; ut idem sit super, ac praeter, insuper. Priorem sensum sequuntur Menardus, Carolus Cointius, dissertator Gallicus de hemina vini et libra panis Benedictina, cum quibusdam Regulae versionibus Gallicis. At sententiam in altera dissertationis editione retractavit dissertator, num. 32, ubi contendit super a Graeco ὑπὲρ formatum, unde etiam insuper proprie significare id quod superabundat. Idem sentit Matthias Lambert, et monachus Cisterciensis in Gallica expositione Regulae S. Benedicti, quorum primus Regulae textum ita Gallice reddidit, outre la portion ordonnée, alter", + "candidate_score": 0.641609, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_93_95", + "bdc_text": "Libros non paucos et probatissimos emi . Huc ad me spero propediem mittentur . Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2685", + "psc_text": "Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo XII ineunte antiquum priscorum monachorum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis ordinis sui cunabulis studiis litterarum operam dare coeperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet ex libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui liber complectitur varias definitiones ab initio ordinis in capitulis generalibus editas usque ad annum 1134, quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere", + "candidate_score": 0.641234, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_25_27", + "bdc_text": "Eadem autem nocteIn der Nacht vom 17 . auf den 18 . Oktober 1534 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1046", + "psc_text": "medium Septembris mensis esse dignoscitur; et ita post illud aequinoctium Septembris, November habet in nocte horas 14. Considerato ergo quod November habet 14 horas in nocte, ut dixi, dividas noctem per medium, et remanent in qualibet parte noctis septem horae; facta autem jam hora octava modicum erit amplius de media nocte, quando surrexerit horologio excitante qui habet horologium custodire, et accensis lucernis ecclesiae, quae poterant propter prolixitatem noctis fuisse obscuratae, ac pulsatis campanis ad dormientium fratrum excitationem, potuit transire dimidia octavae horae antequam surrexerint fratres. Et secundum intellectum istum potest accipi quod dixit: Juxta considerationem rationis octava hora noctis surgendum est; et ideo sequitur, ut magis quod dixerat declaretur: ut modice amplius de media nocte pausetur: satis est modicum amplius hora dimidia, vel parum plus. » Hactenus Bernardus Cassinensis, ex cujus mente hora post nostram duodecimam media surgendum foret: vult enim ut facta sive incipiente hora octava noctis, quae mense", + "candidate_score": 0.640879, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_22_24", + "bdc_text": "beide waren Pfarrer in Neuenburg . Siehe Hari , aaO , S. 121-127 und 133-137. . Thema erat contra missae abusum et praesentiae corporis in eucharistia negatio .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3438", + "psc_text": "Pater subdit. Qui abbas non conturbet gregem sibi commissum, etc.] Hic, ut scribit Bernardus Cassinensis, « triplici freno considerationem constringit abbatis. Primo quod paci subditorum intendat, gregem non conturbando. Secundo quod omnia juste disponat, potestatis libertate non abutendo. Tertio quod tam opera quam judicia Deo sunt cognita, et semper timeat discussionem extremi judicii cogitando. » Sic accedant ad pacem. ] Scilicet quae datur in missa, ut docent Bernardus Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Richardus de S. Angelo, Boherius in secundo commentario, Theobaldus Artaldus, et Nicolaus Bravus; vel quae datur advenientibus hospitibus aut in missa, ut Menardus; vel tandem quae datur in missa, aut accedentibus hospitibus, aut professis post missam, aut in missa Evangelio dicto a textu Evangelii sine cruce in quibusdam monasteriis, ut exponit in primo commentario Boherius. De modo dandi et accipiendi in missa pacem ante communionem, de qua hunc locum interpretor, vide quae diximus in l. II de Antiq.", + "candidate_score": 0.640838, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_106_108", + "bdc_text": "Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s. oben [Nr. 374 ] S. 173 , 33 und Anm. 8 ) war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2160", + "psc_text": "mittere debuisset, si Romanam S. Benedicti libram, aut heminam admisisset. Missam a Theodemaro abbate imperatori libram statim post ejus 516 obitum in omnibus monasteriis, haud dubium, recipi curavit synodus Aquisgranensis, statuens ut libra panis triginta solidis per duodecim denarios metiatur; et quidem antequam coquatur, ut praefert canonis titulus. Haec verba illis temporibus omnino perspicua, nostris valde obscura, plurimis divinandi occasionem tribuerunt. Nam Gazaeus in notis ad Cassiani lib. V, cap. 5, hunc canonem de pretio triginta solidorum intellexit, eique suffragatur Dadinus Alteserra Ascet. lib. V. Haeftenus de pondere quatuor librarum, hoc est quadraginta octo unciarum, uti se ipse explicat, fretus, seu potius illusus Theodemari verbis ad imperatorem scribentis: « Direximus quoque pondus quatuor librarum, ad cujus aequalitatem ponderis magis debeat fieri, qui in quaternos quadros singularum librarum, juxta sacrum Regulae textum, possit dividi; quando pondus, sicut ab ipso Patre est institutum, in hoc est loco repertum. » Accessit concilii Aquisgranensis", + "candidate_score": 0.640514, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95_97", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s . Hanhart 22f). . 26 coronatos pro annua portione - sic vocant - numeravi .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2269", + "psc_text": "asserens sanctum Isidorum res ab aliis antiquioribus auctoribus dictas, a se sine ullo examine collectas scripsisse. Et certe sanctus Isidorus, ut ostendit noster Menardus, sibi ipsi contradicit. Qui etiam, quamvis sibi non contradiceret dissertatori, qui Romanae heminae uncias omnino decem tribuit, non faveret. Nam S. Isidorus duodecim unciis, et quidem ponderalibus heminam facit: « Hemina, inquit (Lib. XVI Origin., c. 25) appendit libram unam, quae geminata sextarium facit. » Unde mirum est virum eruditum adeo invalidum proponere argumentum; quod certe in rudiori scholastico alius aegre ferret. Sed quid? In tuenda mala causa omnia solent adhiberi, ut ipsius dissertatoris verbis utar (In Resp. ad object., n. 7). Hactenus satis demonstratum existimo non probasse dissertatorem in suis responsis immutatas adusque sanctum Benedictum Romanorum antiquas mensuras viguisse. At multo minus probat eas eo tempore 542 per totam Italiam usu receptas fuisse. Nam quem ad id astruendum profert, Nicolaum de Fractura, qui annis post", + "candidate_score": 0.640447, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_106_108", + "bdc_text": "Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s. oben [Nr. 374 ] S. 173 , 33 und Anm. 8 ) war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2159", + "psc_text": "non exstitisset, haud necesse fuisset illud eo deferre, cum simile in Gallia reperiri posset; 2º quod, everso a Longobardis monasterio, Cassinenses Romam aufugientes S. Regulae textum cum relicta sibi a S. Benedicto panis libra secum detulerint; cujus pondus, restaurato postea monasterio, Zacharias papa ibidem restituit (Leo Ostiensis Chron. Cassin., lib. I, cap. 2); quae sane sollicitudo omnino fuisset inutilis, si Romanam S. Pater libram adoptasset; 3º quod Carolus Magnus, collapsam passim in Galliae monasteris disciplinam regularem restituere cupiens, missos Cassinum direxerit, qui institutum a S. Benedicto librae panis pondus, et heminae vini mensuram sibi deferrent. Porro Romam, non Cassinum imperator mittere debuisset, si Romanam S. Benedicti libram, aut heminam admisisset. Missam a Theodemaro abbate imperatori libram statim post ejus 516 obitum in omnibus monasteriis, haud dubium, recipi curavit synodus Aquisgranensis, statuens ut libra panis triginta solidis per duodecim denarios metiatur; et quidem antequam coquatur, ut praefert canonis titulus. Haec verba", + "candidate_score": 0.640234, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_25_27", + "bdc_text": "Eadem autem nocteIn der Nacht vom 17 . auf den 18 . Oktober 1534 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2598", + "psc_text": "aequinoctio hiemali, quod est octavo calendas Octobris, usque in Pascha, quia frigus est, et mane fratres non possunt aliquid operari, a prima usque ad tertiam » lectionem jubet; dicta tertia, laborem usque ad sextam. Sexta cantata, laborem iterum usque ad nonam; qua item persoluta, laborem etiam usque ad lucernariam. « In aestatis vero tempore, id est a Pascha usque aequinoctium hiemale, quod est octavo calendas Octobris, quia magis mane refrigerat, a prima usque in tertiam operentur, ut recenti et suavi vel gravi brevium noctium somno careant. Item post dictam tertiam usque in sextam laborent. » Post sextam et modicam inde secutam quietem, labori vacent iterum usque ad nonam: inde ad inchoatam temperius lucernariam lectioni. Regula solitariorum praescribit (Cap. 40), ut « omni tempore a mane usque ad horam pene tertiam lectioni vacent: ab hora autem tertia usque ad horam quasi nonam laborent quod necessarium fuerit, nisi forte paululum in stratis", + "candidate_score": 0.640018, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_93_95", + "bdc_text": "Libros non paucos et probatissimos emi . Huc ad me spero propediem mittentur . Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", + "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", + "candidate_score": 0.637875, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_1_3", + "bdc_text": "Argentinam relictis Parisiis quinto idus decembris9 . Dezember . - In einem Brief an Myconius dagegen nennt Geßner als Ankunftstag den 4 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1169", + "psc_text": "nonagesimo quarto psalmo. COMMENTARIUS. 275 A Pascha autem usque ad calendas Novembris, etc.] A Pascha, inquit, scilicet Resurrectionis, ad differentiam aliarum solemnitatum Domini nostri Jesu Christi, inquit Boherius, quas etiam quaedam provinciae Paschata vocant. Ita in antiquis Germaniae Consuetudinibus mss., feria V in Coena Domini Pascha appellatur. Pro ipsis tribus lectionibus una de Veteri Testamento memoriter dicatur. ] Huc spectare videtur illud Guigonis Carthusiae prioris statutum (Cap. 5): « A Pentecoste usque ad Novembris calendas, una, nisi festum intersit, lectione sicut caeteri monachi contenti sumus. » Quod dicit a Pentecoste, ostendit toto tempore Paschali plures recitatas fuisse lectiones, et revera tres olim in omnibus passim monasteriis legebantur, uti observavimus in lib III de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 18, quod etiam exemplo Romanae Ecclesiae tota aestate praestitisse Cassinenses constat ex Theodemari abbatis epistola ad Carolum Magnum. Scribit etiam Amalarius in Supplem. quod « in quibusdam monasteriis monachorum propter consuetudinem Romanam, ne", + "candidate_score": 0.637479, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_33_35", + "bdc_text": "Novis et inauditis modis torquentur longe miserrime , comburuntur , eruuntur linguae , manus praeabscinduntur . Sunt porro in certas tabulas infinita capiendorum nomina relataÜber die durch die Aktion ausgelöste erste Verfolgungswelle s. Hari , aaO , S. 98-106 , und Bourrilly/ Weiss 109-114 . . Sed duo studiosiUnbekannt .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2709", + "psc_text": "imperitia 647 multa facit non intelligi, translate ac mystice posita in Scripturis. » Et post pauca: « Non pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. » Deinde ubi nonnulla dixit de iis quae Christiano fugiendae sunt scientiis, de utilibus et necessariis ad intelligendam Scripturam subjungit hoc modo (Cap. 28): « Quidquid igitur de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad sanctos libros intelligendos, etiamsi praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur; nam et per olympiadas, et per consulum nomina multa quaeruntur a nobis, et ignorantia consulatus quo natus est Dominus, et quo passus est nonnullos coegit errare, etc. » Et narratis nonnullis in gratiam et laudem historiae: « Est etiam, inquit (Cap. 29), narratio demonstrationi similis, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris. In quo genere sunt quaecunque de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumque corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus,", + "candidate_score": 0.636553, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_25_27", + "bdc_text": "Eadem autem nocteIn der Nacht vom 17 . auf den 18 . Oktober 1534 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1039", + "psc_text": "peccatis, igne nimirum charitatis, ad cujus culmen pervenit; Spiritu sancto praeveniente et adjuvante; dignabitur demonstrare, et postmodum aeternam gloriam retribuere. Faxit Deus. CAPUT VIII. De Officiis divinis in noctibus. Hiemis tempore, id est a calendis Novembris usque ad Pascha, juxta considerationem rationis, octava hora noctis surgendum est; ut modice amplius de media nocte pausetur, et jam digesti surgant. Quod vero restat post vigilias a fratribus, qui psalterii vel lectionum aliquid indigent, meditationi inserviatur. A Pascha autem usque ad supradictas calendas Novembris, sic temperetur hora vigiliarum agenda; parvissimo intervallo, quo fratres ad necessaria naturae exeant, custodito, mox matutini, qui incipiente luce agendi sunt, subsequantur. COMMENTARIUS Hiemis tempore, etc.] Licet annum quatuor in partes aequales sive tempestates dividere soleant, hiemem scilicet, quae juxta S. Isidorum VIII calendas Decembris incipit; juxta Graecos et Romanos, « quorum, inquit Hildemarus, in hujusmodi disciplinis potius 245 quam Hispanorum auctoritas sequi consuevit, » VII idus Novembris; ver,", + "candidate_score": 0.635455, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95_97", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s . Hanhart 22f). . 26 coronatos pro annua portione - sic vocant - numeravi .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2246", + "psc_text": "non plus pendere quam septem uncias et semis. At Menardi computum de Graecorum, non de Romanorum hemina in elligendum esse existimavit Gallicus dissertator. Paulo liberalior fuit Nicolaus Bravus, auctor Hispanus: nam uncias omnino decem heminae dedit. Eamdem esse heminae mensuram docuit dissertator Gallicus a nobis jam citatus, eo in libello quem de hemina vini Benedictina anno 1667 Parisiis publici juris fecit. Is enim probat heminam esse semisextarium; sextarium sextam congii partem; congium unciis constare omnino centum viginti; cujus rei periculum factum esse asserit ad antiquum congium, qui Romae in aedibus Farnesianis asservatur; ex quo intulit heminam uncias plus quam decem continere haud posse. Sed quidquid sit de congio Farnesiano, qui tamen facta proportione ad veteres uncias Romanas, non omnino inventus est ex aequo respondere, tota dissertatoris disputatio super Romanam, non super Benedictinam heminam cadit; quod interim demonstrandum incumbebat. Mediam, et quidem, ut mihi videtur, tutiorem iniit viam noster Mabillonius, uncias", + "candidate_score": 0.634664, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_72_74", + "bdc_text": "Budé war ein loyaler Parteigänger der königlichen Politik ; dies galt auch in kirchenpolitischen Angelegenheiten , obschon er in seinem Denken oft den Auffassungen der Reformatoren nahekam . Mit Bullinger hat er offensichtlich keine Briefe gewechselt.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2897", + "psc_text": "status, si semel animus litterarum permotus affectu, eorumque recensendo sermones ac vultus quos tanto tempore dereliquit, iterum eos revisere, ipsisque cohabitare, et animo ac mente coeperit interesse? quos profecto corporaliter deseruisse nihil proderit, si corde eos incipiat intueri, ac memoriam quam saeculo huic renuntians quisque velut mortuus abdicavit, reviviscens eamdem rursus admiserit. Haec volvens in corde suo non solum nullam resolvere epistolam definivit, sed ne ipsum quidem fasciculum resignare, ne scilicet eorum qui scripserant, vel nomina recensendo, vel vultus recordando, a spiritus sui intentione cessaret. Itaque, ut eum constrictum susceperat, igni tradidit concremandum: Ite, inquiens, cogitationes patriae, pariter concremamini, nec me ulterius ad illa quae fugi revocare tentetis. » Egregium plane facinus, ac vero monacho dignum! Eadem prorsus mente Gerardus pius Belga monachus (Bucelinus in addit. ad Comment. Gerardi, cap. 54) « litteras sibi missas, nisi argentissimae causae essent, et respondere illico cogeretur, nunquam nisi pomeridiano tempore legebat, ne quid", + "candidate_score": 0.634508, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", + "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", + "candidate_score": 0.63368, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_25_27", + "bdc_text": "Eadem autem nocteIn der Nacht vom 17 . auf den 18 . Oktober 1534 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1045", + "psc_text": "concilio, mandaverat sub poena excommunicationis, reclamantibus licet Asianis, maxime Policrate Ephesino episcopo. Quod decretum de celebrando Pascha die dominico in concilio Antiocheno anno 341, can. 1, instauratum, plurimas in Hibernia turbas, quae saeculis secutis contigerant ea de causa, minime prohibuit, de quibus vide praefation. ad Saec. III Bened., parte I. Juxta considerationem rationis octava hora noctis surgendum est. ] Quaenam sit hora ista noctis octava non consentiunt commentatores. Bernardus Cassinensis respiciens ad usum sui temporis, diem naturalem in horas 24 dividendi, mentem suam ita explicat: « Istud quod dicit Pater, scilicet juxta considerationem rationis, tempus aequinoxii attendisse videtur, quod post medium Septembris mensis esse dignoscitur; et ita post illud aequinoctium Septembris, November habet in nocte horas 14. Considerato ergo quod November habet 14 horas in nocte, ut dixi, dividas noctem per medium, et remanent in qualibet parte noctis septem horae; facta autem jam hora octava modicum erit amplius de media", + "candidate_score": 0.632913, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95_97", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s . Hanhart 22f). . 26 coronatos pro annua portione - sic vocant - numeravi .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2320", + "psc_text": "ante duas hebdomadas de Quadragesima, secunda, quarta, et sexta; inde postea usque ad Pascha, omni die jejunandum, absque die dominica: qui die dominica jejunat peccat. Missus vero in jejunio tres; in prandio vero et in coena duo tantum praeparentur. In prandio binas biberes et in coena accipiant; et in jejunio ternas. » Et in Regula ad sanctimoniales in recapitulatione: 554 « Jejunium a Pentecoste usque ad calendas Septembris quomodo virtutem et possibilitatem viderit mater monasterii, sic studeat temperare. A calendis Septembris usque ad calendas Novembris, secunda, quarta, et sexta feria jejunandum est. A calendis vero Novembris usque ad Natalem Domini, exceptis festivitatibus vel sabbato, omnibus diebus jejunari oportet. Ante Epiphaniam jejunandum septem diebus. Ab Epiphania vero usque ad hebdomadam Quadragesimae, secunda, quarta, et sexta feria jejunandum est. » In ordine convivii, quem suae sanctus Aurelianus Regulae subjunxit, haec leguntur: « Jejunium vero a calendis Septembris usque calendas Octobris, secunda, quarta,", + "candidate_score": 0.632307, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_3", + "bdc_text": "- In einem Brief an Myconius dagegen nennt Geßner als Ankunftstag den 4 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2347", + "psc_text": "praecipimus vobis ut jejunetis. » Sanctus Ignatius (Epist. 4 ad Phil.): « Quartis et sextis feriis jejunare non negligatis, ciborum reliquias pauperibus largientes. » Tertullianus (Lib. de Jejun.): « Cur stationibus quartam et sextam feriam sabbati dicamus, » jejunia suo more stationes appellans. Sanctus Clemens Alexandrinus (Lib. VII Strom.): « Novit fidelis aenigmata jejunii horum dierum, quarti, inquam, et sexti. » Sanctus Petrus patriarcha Alexandrinus: « Nemo reprehendit nos observantes quartam feriam et Parasceven, in quibus jejunare juxta traditionem rationaliter nobis praescriptum est. » Sanctus Epiphanius in Synopsi: « Quarta et sexta feria in jejuniis usque ad nonam manere ab apostolis institutum est. » Quapropter mirum videri haud debet, si tanta jejunium istud religione observarent veteres monachi, ut etiam in hospitum adventu illud violare nefas ducerent, nec nisi pro summa necessitate illud solvere praesumerent: « Absque legitimis quartae sextaeque feriae, inquit Cassianus (Lib. V, cap. 24), quocunque pergebamus, quotidiana statio", + "candidate_score": 0.631884, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95_97", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s . Hanhart 22f). . 26 coronatos pro annua portione - sic vocant - numeravi .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2247", + "psc_text": "continere haud posse. Sed quidquid sit de congio Farnesiano, qui tamen facta proportione ad veteres uncias Romanas, non omnino inventus est ex aequo respondere, tota dissertatoris disputatio super Romanam, non super Benedictinam heminam cadit; quod interim demonstrandum incumbebat. Mediam, et quidem, ut mihi videtur, tutiorem iniit viam noster Mabillonius, uncias decem et octo diurnae Benedictinae heminae tribuens. Is occasione data decem annis post editam dissertationem Gallicam in praefatione prima ad saeculum IV Benedictinum, laudata imprimis dissertatoris eruditione, concedit quidem veterem heminam Romanam decem tantum unciis constitisse, at de qualibet hemina id dici posse negat, aitque pro variis regionibus, variisque temporibus, etiam variasse mensuras ac pondera: id quod probat tum ex praecepto Caroli Calvi pro stipendiis clericorum Sancti Petri, qui sanctimonialibus Suessionici Beatae Mariae Parthenonis subjecti sunt, quo singulis sacerdotibus per singulos dies heminam, id est tres libras vini tribuit; tum ex vetustissimo auctore, quem in Rhemensi Sancti Remigii archimonasterio saeculo", + "candidate_score": 0.63163, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95_97", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s . Hanhart 22f). . 26 coronatos pro annua portione - sic vocant - numeravi .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2248", + "psc_text": "etiam variasse mensuras ac pondera: id quod probat tum ex praecepto Caroli Calvi pro stipendiis clericorum Sancti Petri, qui sanctimonialibus Suessionici Beatae Mariae Parthenonis subjecti sunt, quo singulis sacerdotibus per singulos dies heminam, id est tres libras vini tribuit; tum ex vetustissimo auctore, quem in Rhemensi Sancti Remigii archimonasterio saeculo IX describebat Bertigarius monachus; qui auctor vetustissimus in tractatu de Ponderibus et Mensuris de hemina sic loquitur: « Apud quosdam cyathi novem heminam facere videntur, quod sunt drachmae nonaginta. Apud quosdam vero acetabula quatuor, quod sunt drachmae quadraginta octo. Hemina autem juxta quosdam appendit libram unam; apud quosdam vero libram et dimidiam. » Deinde quibusdam aliis de sextario, de choenice, et de congio interjectis, addit: « Sed has mensuras ad votum principum vel judicum esse deprehendimus. » Quod confirmat concilium Aquisgranense anni 816, cap. 122. Ex his concludit, 1º incertum esse an permanserit Romae adusque sancti Benedicti tempora antiquae mensurae", + "candidate_score": 0.631576, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_22_24", + "bdc_text": "beide waren Pfarrer in Neuenburg . Siehe Hari , aaO , S. 121-127 und 133-137. . Thema erat contra missae abusum et praesentiae corporis in eucharistia negatio .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3043", + "psc_text": "abbatem cum hospitibus in communi fratrum conventu refici debere probat antiqua et recepta monachorum veterum praxis, a quibus S. P. Benedictum recessisse in re tanti momenti facile non est credendum. Hanc vero praxim passim videre est in eorum regulis et actis. Regula tertia SS. Patrum ita habet: « Illud quoque statuimus, ut abbates omni tempore cum fratribus reficiant; quia eo tempore quo fratres, aut pro negligentia arguere, aut spiritali debent sermone imbuere, absque certa necessitate se removere non debent. » S. Caesarius in epistola ad Oratoriam abbatissam (Cap. 11): « In quotidiano corporis alimento, atque communi cibo par sis his cum quibus pari in mensa uteris consessu, iisdem denique quibus sorores, ferculorum saporibus delectare, et aequalia vobis cibaria potionesque communes exhibeant discoferae et pincernae, etc. » S. Aurelianus in Regula ad monachos (Cap. 50): « Sanctus abbas, nisi inaequalitate faciente, extra congregationem non reficiet. » Regula S. Isidori (Cap. 10):", + "candidate_score": 0.630837, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_93_95", + "bdc_text": "Libros non paucos et probatissimos emi . Huc ad me spero propediem mittentur . Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2781", + "psc_text": "ibi, hoc est in itinere, quam lectionem probat Menardus. Et servitu is pensum non negligant reddere. ] Ideoque « debent a bibliotheca habere librum in quo sit officium ordinatum, » inquit Bernardus Cassinensis; idque juxta Gregorii papae IX constitutionem pro Benedictinis, praescribentem ut « ipsi dicant horas in via, et de libris provideatur eisdem: » cui concinit Benedictus XII in sua item pro monachis Benedictinis constitutione, in qua sic lego (Cap. 24): « Nullus monachus pernoctaturus extra ecclesiam, monasterium, et alium locum suum, permittatur abire sine cuculla regulari clausa, nec non breviario, in quo servitutis pensum possit exsolvere Creatori. » CAPUT LI. De fratribus qui non satis longe profiscuntur. Frater qui pro quovis responso dirigitur, et ea die speratur reverti ad monasterium, non praesumat foris manducare, etiamsi a quovis rogetur nisi forte ei ab abbate suo praecipiatur. Quod si aliter fecerit, excommunicetur. COMMENTARIUS. Frater qui pro quovis responso dirigitur. ]", + "candidate_score": 0.630479, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_159_161", + "bdc_text": "Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2342", + "psc_text": "I, cap. 18. Dunstanus vero praescribit ut mediante hora quinta cantetur sexta, dehinc manibus lotis adeant mensam. 559 Ante praedictam vero sextam horam non videmus sanctum Benedictum, aut quemquam alium monachorum magistrum aliquid cibi fratribus suis, saltem omnibus, praegustandum concessisse; nonnulli quidem ad nonam aut vesperam refectionem distulerunt; at qui sextam praeveniret invenimus neminem: una est Vita S. Samsonis (Saec. I Bened.), in cujus num. 16 haec lego: « Consuetudo erat in hujus monasterii lege, herbas hortinas per poculum ad sanitatem convenientes fricare, ac singulis fratribus in suis vasculis scyphunculo non grandi ad sanitatem particulatim dividere, ut quando de tertia celebranda veniebant, paratum jam poculum hortinis mixtum herbis reperirent. » Ante hanc autem tertiam horam, ut id etiam obiter observem, quidquam cibi praegustare religio Britannis erat, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, et ex Vita sancti Guthlaci anachoretae, num. 29, saec. III Bened. Et ad seram coenent. ]", + "candidate_score": 0.629784, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_53_55", + "bdc_text": "Sic quidem evasimus . Iam autem ipse captus detinetur Eine Falschmeldung des Pariser Parlaments war die Ursache für das Gerücht , daß ein Bruder des Bischofs von Paris eingekerkert worden sei ( s . Correspondance du Cardinal Jean du Bellay , hg. v. Rémy Scheurer , Bd. I:", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1627", + "psc_text": "id faciat: una nocte jaceat in hospitale antequam recipiatur. Si fugerit de aliqua cella, et ibi reversus fuerit, recipiatur ut est supradictum; et quando venerit ad caput monasterii, similiter id faciat. Si fugerit de aliqua cella, et ibi non reversus fuerit, et venerit ad caput monasterii, recipiatur ut est superius praenotatum, donec vocetur prior de cella, et audiantur querelae amborum, et ubicunque fuerit culpa inventa, emendetur; post haec, si priori videtur, revertatur ipse frater ad ipsam cellam. Ex mss. Consuetudinibus S. Benigni Divionensis, cap. 32. Fugitivi vero monasterii cum redierint, hoc modo debent satisfacere: si veniunt post capitulum, debet eleemosynarius eos suscipere donec in crastino fratres fuerint in capitulo: quibus congregatis, postquam aliquantulum de ordine suo locuti fuerint, mittitur eleemosynarius, ut eos adducat. Illi autem in auditorio nudati et discalciati, cuculla plicata in sinistra, acceptoque manipulo virgarium in dextera, sic debent venire in medium capituli, positisque cucullis ad sinistram, et", + "candidate_score": 0.629235, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_1_3", + "bdc_text": "Argentinam relictis Parisiis quinto idus decembris9 . Dezember . - In einem Brief an Myconius dagegen nennt Geßner als Ankunftstag den 4 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2378", + "psc_text": "567 statim sexta cantabitur, et facto intervallo nona sequitur. » De Carthusianis quoque idem Petrus Venerabilis sic loquitur (Lib. II Mir. cap. 28): « Semel in die semper comedunt, exceptis octo diebus Natalis Domini, octo diebus Paschae, octo diebus Pentecostes, Epiphania Domini, Repraesentatione ejus, hoc est Purificatione sanctae Mariae; Annuntiatione Domini, quando paschali tempore pervenit; Ascensione Domini, Assumptione, ac Nativitate jam dictae sacrae Virginis matris ejus, et exceptis festis duodecim apostolorum, sancti Joannis Baptistae, sancti Michaelis, sancti Martini, et illo, quod in calendas Novembris celebratur, festo Omnium Sanctorum. » Petrus Damiani in suae congregationis Institutis (Opusc. 15, cap. 6) ab idibus Septembris ad Pascha hos solos dies a jejunio eximit, festum « sancti Martini, et sancti Andreae, hebdomada Natalis Domini, et uno die Epiphaniae et Hypopanti. » Cassinenses vero (Cassin. cap. 41) dispensant a jejunio in festis sancti Matthaei, sancti Michaelis, sanctae Justinae de Padua, sancti Lucae, sanctorum Simonis et", + "candidate_score": 0.629161, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_22_24", + "bdc_text": "beide waren Pfarrer in Neuenburg . Siehe Hari , aaO , S. 121-127 und 133-137. . Thema erat contra missae abusum et praesentiae corporis in eucharistia negatio .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1016", + "psc_text": "S. Bernardi auctoritas (Serm. 64, in Cant.): « Publice praedicare nec monacho convenit, nec novitio expedit, nec non misso licet. » Gilberti de Hoillandia (Serm. 18 in Cant.): « Nemo praedicationis officium assumat, nemo sibi sumat honorem nisi vocatus a Deo. » Et certe recte argumentatur auctor Sermonum ad Fratres in eremo, cum dicit (Serm. 23): « Officium vestrum est non solum carnem jejuniis, abstinentia escae et potus affligere, quantum valetudo naturae permittit; sed etiam mundum contemnere, et non doctoris 239 appetere cathedram, sed in cilicio et cinere perseverare in eremo debemus. » Vide Petri Blesensis epist. 13. Caeterum quam hic tradit hujus loci Regulae explanationem Petrus Boherius, eamdem sequitur Julianus Warnier in eo quem conscripsit libro de Antiqua et vera Regulae S. Benedicti praxi, cap. 35. Monstrante Scriptura quia in multiloquio non effugitur peccatum. ] Hanc sententiam supra exposuimus. Et quia vir linguosus. ] Vir linguosus ex S. Augustino", + "candidate_score": 0.629072, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_149_151", + "bdc_text": "Salvere iube omnes symmystas tuos et praeceptores meos Ammianum Johann Jakob Ammann. et Collinum Rudolf Collin. , tum studiosos omnes , patruum meumAndreas Geßner. , matrem meamAgathe Frick . et d. Joh. FriciumHans Frick ( Fritz) , ein Onkel von Geßners Mutter , war Kaplan am Großmünster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.628644, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_66_68", + "bdc_text": "und wandte sich schließlich mit Leidenschaft den antiken Autoren zu. Als Sekretär in königlichen Diensten unter Karl VIII. , Ludwig XII . und Franz I. entfaltete er von 1502 an eine rege literarische Tätigkeit . Er stand mit den bekanntesten Humanisten seiner Zeit - mit Erasmus , Thomas Morus usw .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.628566, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_160_162", + "bdc_text": "Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 . Stück", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2753", + "psc_text": "« Libra panis major solito et delicatior debet esse, et vinum melius quam alio tempore . . . . . Cellerarius dominica, tertia et quinta feriis pisces vel valentiam piscium donat; caeteris diebus arentia et milium per totam Quadragesimam, quod praepositus debet ministrare. Quarta et sexta feriis herbas crudas debemus habere de hortulano, et in jejuniis Quatuor Temporum per annum similiter. » Denique Cistercienses omnium austeriores in capitulo generali anni 1293 id tantum, quod sciam, definierunt (Lib. Instit., dist. 13, cap. 6): « Abstinentia sextae feriae in Quadragesima sic teneatur, ut tribus sextis feriis in conventu utamur pane et aqua; aliis vero tribus uno tantum pulmento simus contenti et potu consueto. » De somno. ] Sic « qui dormire solebat ab exitu de completorio usquequo ad vigilias pulsabatur, aut post completorium, aut antequam pulsetur ad vigilias, orationi se dabit vel meditationi, aut certe silenti psalmorum decantationi, » quemadmodum loquuntur Bernardus", + "candidate_score": 0.628178, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_64_66", + "bdc_text": "Budaeum Guillaume Budé ( Budaeus ) , geb. 1468 ( fälschlich oft 1467 ) , gest. 1540 , von Paris , Jurist und Gräzist , wurde zum bedeutendsten Vertreter des französischen Humanismus . Er studierte die Rechte in Orléans und Paris , beschäftigte sich mit Philosophie , Geschichte , Theologie und Mathemati k und wandte sich schließlich mit Leidenschaft den antiken Autoren zu. Als Sekretär in königlichen Diensten unter Karl VIII. , Ludwig XII .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2673", + "psc_text": "Benedicti Biscopi n. 18. His adjungendus est Beda Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipulus in ejus Vita n. 2 (Saec. III Ben.), in Girwensi monasterio « infantulus bonae spei et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur . . . . . Et cum in Latina erudiretur lingua, Graecae quoque peritiam non mediocriter percepit. » Neque vero in sola Latinae et Graecae linguae scientia profecit, sed in omni etiam artium liberalium disciplina; id quod testantur varia quae post se reliquit et hactenus perseverant omnigenae doctrinae monumenta. Porro quam infantulus acceperat doctrinam, eamdem factus in eodem monasterio magister fratribus suis postea reddidit. Viguisse etiam in coenobiis monachorum Britanniae minoris (Armoricam vocant) litterarum scientias, colligimus ex Vita S. Judoci (Saec. II Ben.) n. 3. 639 Quod si inde gradum faciamus in Hispaniam, idem et ibi reperiemus obtinuisse institutum. Nam cum S. Hildephonsus Toletanus episcopus (In ejus Vita num. 2, ibid.) « sub", + "candidate_score": 0.627477, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_3", + "bdc_text": "- In einem Brief an Myconius dagegen nennt Geßner als Ankunftstag den 4 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1169", + "psc_text": "nonagesimo quarto psalmo. COMMENTARIUS. 275 A Pascha autem usque ad calendas Novembris, etc.] A Pascha, inquit, scilicet Resurrectionis, ad differentiam aliarum solemnitatum Domini nostri Jesu Christi, inquit Boherius, quas etiam quaedam provinciae Paschata vocant. Ita in antiquis Germaniae Consuetudinibus mss., feria V in Coena Domini Pascha appellatur. Pro ipsis tribus lectionibus una de Veteri Testamento memoriter dicatur. ] Huc spectare videtur illud Guigonis Carthusiae prioris statutum (Cap. 5): « A Pentecoste usque ad Novembris calendas, una, nisi festum intersit, lectione sicut caeteri monachi contenti sumus. » Quod dicit a Pentecoste, ostendit toto tempore Paschali plures recitatas fuisse lectiones, et revera tres olim in omnibus passim monasteriis legebantur, uti observavimus in lib III de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 18, quod etiam exemplo Romanae Ecclesiae tota aestate praestitisse Cassinenses constat ex Theodemari abbatis epistola ad Carolum Magnum. Scribit etiam Amalarius in Supplem. quod « in quibusdam monasteriis monachorum propter consuetudinem Romanam, ne", + "candidate_score": 0.627197, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_160_162", + "bdc_text": "Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 . Stück", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1169", + "psc_text": "nonagesimo quarto psalmo. COMMENTARIUS. 275 A Pascha autem usque ad calendas Novembris, etc.] A Pascha, inquit, scilicet Resurrectionis, ad differentiam aliarum solemnitatum Domini nostri Jesu Christi, inquit Boherius, quas etiam quaedam provinciae Paschata vocant. Ita in antiquis Germaniae Consuetudinibus mss., feria V in Coena Domini Pascha appellatur. Pro ipsis tribus lectionibus una de Veteri Testamento memoriter dicatur. ] Huc spectare videtur illud Guigonis Carthusiae prioris statutum (Cap. 5): « A Pentecoste usque ad Novembris calendas, una, nisi festum intersit, lectione sicut caeteri monachi contenti sumus. » Quod dicit a Pentecoste, ostendit toto tempore Paschali plures recitatas fuisse lectiones, et revera tres olim in omnibus passim monasteriis legebantur, uti observavimus in lib III de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 18, quod etiam exemplo Romanae Ecclesiae tota aestate praestitisse Cassinenses constat ex Theodemari abbatis epistola ad Carolum Magnum. Scribit etiam Amalarius in Supplem. quod « in quibusdam monasteriis monachorum propter consuetudinem Romanam, ne", + "candidate_score": 0.626971, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_159_161", + "bdc_text": "Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2350", + "psc_text": "Bened.) « in quarta feria et sexta ab omnium ciborum pabulo exstitit alienus, quam observationem jejunii in quarta feria explevit, eo quod in ea sacrilegi et rei facti Judaei sanguineum, ut auctorem suum Dominum morti traderent, pactum statuerunt: sexta autem feria, quia id quod de corde conceperant, ipsum cruci affigentes, in hac opere compleverunt. » Eamdem etiam rationem profert sanctus Augustinus ad Casulanum scribens, et Richardus de S. Angelo in hunc locum. Verumtamen Hildemarus adhuc altius hujus consuetudinis originem repetens: « Haec, inquit, consuetudo jejunandi quarta feria et sexta feria, orta est a sanctis Patribus, nec non et Judaica consuetudo fuit, sicut Pharisaeus dicit: Jejuno bis in sabbato. » 561 Istud jejunium sub finem saeculi septimi, saltem a nonnullis, adhuc observabatur, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, cap. 5 (Saec. II Ben.): « Erat namque sexta sabbati, inquit, qua plerique fidelium ob reverentiam dominicae passionis usque ad horam", + "candidate_score": 0.626544, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_141_143", + "bdc_text": "Oktober 1534 angetreten hatte , führte nicht nach Marburg , sondern nach Kassel . Von dort kehrte er am 6 . Januar 1535 nach Straßburg zurück . Siehe Rott , Corr. de Bucer , Liste 98 ( dort sind alle Stationen seiner Reise genannt ) ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1043", + "psc_text": "feria 5, 6 aut sabbato, a dominica sequente Optima sane explicatio, dummodo tempore S. P. Benedicti is fuerit in Ecclesia officii divini recitandi usus, qui ab aevo Hildemari ad nostrum usque perseverat. At cum nobis id non constet, nec aliunde appareat S. Benedictum diem Octobris 16 hic intellexisse; calendas Novembris in naturali et genuino sensu accipientes, primum hujus mensis diem intelligendum censemus. Usque ad Pascha. ] « Pascha, inquit Hildemarus, antiquitus Ecclesia quarta decima luna celebrabat, quocunque die occurreret; quem ritum SS. Patres in Nicaena synodo prohibuerunt, constituentes non solum lunam paschalem et mensem inquirere, sed etiam et diem Resurrectionis dominicae observare, etc. » Hic locus si in rigore sumatur, foede allucinatur Hildemarus in eo quod ait, quarta decima luna, quacunque accidisset die, antiquam Ecclesiam celebrasse Pascha. Et quidem in ipsis Ecclesiae nascentis primordiis, Judaeis ad fidem conversis priscum quarta decima luna Martii Pascha celebrandi morem sequi permissum est; at", + "candidate_score": 0.626381, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_160_162", + "bdc_text": "Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 . Stück", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2378", + "psc_text": "567 statim sexta cantabitur, et facto intervallo nona sequitur. » De Carthusianis quoque idem Petrus Venerabilis sic loquitur (Lib. II Mir. cap. 28): « Semel in die semper comedunt, exceptis octo diebus Natalis Domini, octo diebus Paschae, octo diebus Pentecostes, Epiphania Domini, Repraesentatione ejus, hoc est Purificatione sanctae Mariae; Annuntiatione Domini, quando paschali tempore pervenit; Ascensione Domini, Assumptione, ac Nativitate jam dictae sacrae Virginis matris ejus, et exceptis festis duodecim apostolorum, sancti Joannis Baptistae, sancti Michaelis, sancti Martini, et illo, quod in calendas Novembris celebratur, festo Omnium Sanctorum. » Petrus Damiani in suae congregationis Institutis (Opusc. 15, cap. 6) ab idibus Septembris ad Pascha hos solos dies a jejunio eximit, festum « sancti Martini, et sancti Andreae, hebdomada Natalis Domini, et uno die Epiphaniae et Hypopanti. » Cassinenses vero (Cassin. cap. 41) dispensant a jejunio in festis sancti Matthaei, sancti Michaelis, sanctae Justinae de Padua, sancti Lucae, sanctorum Simonis et", + "candidate_score": 0.626288, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_93_95", + "bdc_text": "Libros non paucos et probatissimos emi . Huc ad me spero propediem mittentur . Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2653", + "psc_text": "orbis Christiani ornamentum. Hic enim in Syriae solitudinem secedens, insignem illam bibliothecam quam summo studio impendioque Romae sibi paraverat, indeque Hierosolymam asportari fecerat, secum attulit. Porro quibus in eremo studiis 634 vacaret, ipse nos docet his verbis (Epist. 4): « Dum essem, inquit, juvenis, et solitudinis me deserta vallarent, incentiva vitiorum, ardoremque naturae ferre non poteram; quem cum crebris jejuniis frangerem, mens tamen cogitationibus aestuabat. Ad quam edomandam cuidam fratri, qui ex Hebraeis crediderat, me in disciplinam dedi; ut post Quintiliani acumina, Ciceronis fluvios, gravitatemque Frontonis, et lenitatem Plinii, alphabetum discerem, et stridentia anhelantiaque verba meditarer. Quid ibi laboris insumpserim, quid sustinuerim difficultatis, quoties desperaverim, quoties cessaverim, et contentione discendi rursus incoeperim; testis est conscientia tam mea qui passus sum, quam eorum qui mecum duxerunt vitam; et gratias ago Domino, quod de amaro semine litterarum dulces fructus carpo. » Longum hic foret per omnes insignes illos doctissimosque monachos excurrere, quorum", + "candidate_score": 0.626219, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_160_162", + "bdc_text": "Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 . Stück", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2350", + "psc_text": "Bened.) « in quarta feria et sexta ab omnium ciborum pabulo exstitit alienus, quam observationem jejunii in quarta feria explevit, eo quod in ea sacrilegi et rei facti Judaei sanguineum, ut auctorem suum Dominum morti traderent, pactum statuerunt: sexta autem feria, quia id quod de corde conceperant, ipsum cruci affigentes, in hac opere compleverunt. » Eamdem etiam rationem profert sanctus Augustinus ad Casulanum scribens, et Richardus de S. Angelo in hunc locum. Verumtamen Hildemarus adhuc altius hujus consuetudinis originem repetens: « Haec, inquit, consuetudo jejunandi quarta feria et sexta feria, orta est a sanctis Patribus, nec non et Judaica consuetudo fuit, sicut Pharisaeus dicit: Jejuno bis in sabbato. » 561 Istud jejunium sub finem saeculi septimi, saltem a nonnullis, adhuc observabatur, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, cap. 5 (Saec. II Ben.): « Erat namque sexta sabbati, inquit, qua plerique fidelium ob reverentiam dominicae passionis usque ad horam", + "candidate_score": 0.62568, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_129_131", + "bdc_text": "Andreas Wyngartner cum nobili quadam Galla muliereUnbekannt . Argentinae est . Resciverunt eum libros Lutheranorum invexisse .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2708", + "psc_text": "instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, Hebraea scilicet et Graeca, ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit Latinorum interpretum infinita varietas. » Et postea (Cap. 16): « In translatis vero signis, si qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, investiganda sunt. » Igitur praeter linguarum scientiam ad intelligendas Scripturas ex Augustino necessaria est etiam cognitio rerum: « Rerum enim ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animantium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. » Addit S. doctor: « Numerorum etiam imperitia 647 multa facit non intelligi, translate ac mystice posita in Scripturis. » Et post pauca: « Non pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. » Deinde ubi nonnulla dixit de iis quae Christiano fugiendae sunt scientiis, de utilibus et necessariis ad intelligendam Scripturam subjungit hoc modo (Cap.", + "candidate_score": 0.625639, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_160_162", + "bdc_text": "Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 . Stück", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2342", + "psc_text": "I, cap. 18. Dunstanus vero praescribit ut mediante hora quinta cantetur sexta, dehinc manibus lotis adeant mensam. 559 Ante praedictam vero sextam horam non videmus sanctum Benedictum, aut quemquam alium monachorum magistrum aliquid cibi fratribus suis, saltem omnibus, praegustandum concessisse; nonnulli quidem ad nonam aut vesperam refectionem distulerunt; at qui sextam praeveniret invenimus neminem: una est Vita S. Samsonis (Saec. I Bened.), in cujus num. 16 haec lego: « Consuetudo erat in hujus monasterii lege, herbas hortinas per poculum ad sanitatem convenientes fricare, ac singulis fratribus in suis vasculis scyphunculo non grandi ad sanitatem particulatim dividere, ut quando de tertia celebranda veniebant, paratum jam poculum hortinis mixtum herbis reperirent. » Ante hanc autem tertiam horam, ut id etiam obiter observem, quidquam cibi praegustare religio Britannis erat, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, et ex Vita sancti Guthlaci anachoretae, num. 29, saec. III Bened. Et ad seram coenent. ]", + "candidate_score": 0.624901, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_10", + "bdc_text": "Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2685", + "psc_text": "Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo XII ineunte antiquum priscorum monachorum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis ordinis sui cunabulis studiis litterarum operam dare coeperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet ex libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui liber complectitur varias definitiones ab initio ordinis in capitulis generalibus editas usque ad annum 1134, quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere", + "candidate_score": 0.624794, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_50", + "bdc_text": "Ego et doctus quidam Hispanus Unbekannt. , cum multa haberemus , tandem ab hospite deprehensi sumus , qui secus ferre noluit , nisi ad ecclesiasten aliquem , qui nos absolveret , res deferretur .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2077", + "psc_text": "in secunda libri sui editione, non de communione eucharistica S. Benedictum intelligit, sed de communione precum et charitatis; cujus a lectore signum aliquod S. Pater omnibus dari voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium sane charitatis indicium frustulum panis privatim edere ante lectionem! Et hanc interpretationem ab eruditissimo et in traditione versatissimo viro accepisse se fatetur dissertator; cui non deferre haudquaquam potuerit. Ita praevaluerunt in gratiam viri doctissimi, doctioris fortasse semel praeconcepta praejudicia. Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sensum opinionem singulari tractatu refutavit noster Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua dissertator gloriatur, licet nullum inde protulerit argumentum aliqua auctoritate firmatum, contenti erimus. Itaque sancti Benedicti textum de communione eucharistica intelligendum esse constans est omnium qui a tempore sancti Benedicti scripserunt hanc in rem, auctorum sententia. In primis Magister, qui ante mille annos suam scripsit Regulam, ex Benedictina magna ex parte desumptam, sancti", + "candidate_score": 0.624664, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_160_162", + "bdc_text": "Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 . Stück", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3646", + "psc_text": "in capitulo 874 pronuntietur, ut videre est in concilio Aquisgranensi, canone 69, in libello Supplici monachorum Fuldensium, num. 1, in Vita S. Benedicti Animensis, in Vita S. Odonis, in mss. Germaniae Consuetudinibus, in Historia Relationis S. Walarici, et apud Bernardum Cassinensem, in hunc locum sic scribentem: « Hoc in consuetudinem est conversum apud nos, quod quolibet die unum Regulae capitulum legatur. Imo debet diligenter exponi ad ignorantiam crassam tollendam omnino. Novitii vero totiens debent ruminare legendo, ut totam ex integro sicut psalterium mente perfecte sciant. » Sed et Boherius: « Apud nos, inquit, in capitulo consuevit legi quotidie, et qualibet die infra capitulum istius Regulae, exceptis diebus XII lectionum, et vigiliis festivitatum, quibus pronuntiatur evangelium homiliae, ut in vigilia Paschae, Pentecostes, et similibus. Dividuntur tamen ad instar psalmorum prolixiorum, prooemium hujus Regulae, cap. 2, 43, 48, 63, 64, 65. Constitutiones vero papales bis in anno legi debent, et semel in", + "candidate_score": 0.624333, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_93_95", + "bdc_text": "Libros non paucos et probatissimos emi . Huc ad me spero propediem mittentur . Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1362", + "psc_text": "c. 14. Quod nos tepidi utinam septimana integra persolvamus. ] Quibus postremis verbis, paternaque increpatione S. Benedictus stimulos addit discipulis, ut aliquid ad solitum suae devotionis servitium addant: unde satis mirari non possum quosdam monachos, eo quod parvum B. Mariae officium aliquando recitare cogantur, conqueri, quasi nimis prolixa graventur psalmodia, cum vix ulla olim exstiterit monachorum congregatio, quae quotidie illud persolvendum non susceperit, tantaque olim apud nostros augendi officii increverit devotio, « ut in quibusdam monasteriis ultra tria in quantitate Psalteria » ad institutum a S. Patre divini operis cursum adjecerint, ut scribit Boherius: quod certe patet ex his quae retulimus in lib. I de Antiq. monachor. Ritib., c. 2, 3, 4, 9 et 11. Scio equidem aliquos prolixitatem illam in psalmodia non ita probasse, ut sunt Guillelmus abbas S. Theoderici in epistola ad fratres de Monte Dei, et Petrus Blesensis ad monachum quemdam Carthusianum, quem ad Cluniacenses transire meditantem", + "candidate_score": 0.62426, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_93_95", + "bdc_text": "Libros non paucos et probatissimos emi . Huc ad me spero propediem mittentur . Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2703", + "psc_text": "non pro litterario exercitio sumitur, sed pro corrupta animi propensione in malum. Atque eo sensu Vernensis concilii canonem Gallice reddidit qui nuper dissertationem de hemina vini Benedictina vulgavit, vir doctissimus, ubi sic loquitur (In resp. ad object., n. 6): Le concile de Vernon tenu sous Charles le Chauve témoigne qu' encore de son temps quantité de moines extoient sortis de leur voye, les uns par un dessein formé, les autres par pure négligence, et la pluspart fante d' avoir seulement de quoy vivre et se vêtir. Nec magis audiendi videntur cum eorum monachorum lapsum qui Origenis errores secuti, Eutychetis haereses amplexi, Adelfi et Euchitarum falsas novitates tuiti sunt, Nestorii, ac Severi impia dogmata propugnarunt, aut Anthropomorphitis adhaeserunt, studiis litterarum attribuunt. Nam qui id ita asserunt, ipsi sibi manifeste contradicunt, cum ignota antiquis monachis studia fuisse doceant. Melius sane et veritati magis consentanee dixissent, si monachorum illorum qui tot in Oriente", + "candidate_score": 0.624023, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_129_131", + "bdc_text": "Andreas Wyngartner cum nobili quadam Galla muliereUnbekannt . Argentinae est . Resciverunt eum libros Lutheranorum invexisse .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2663", + "psc_text": "quorumdam simplicitatem fratrum, qui ad arduum adeo studium haud possunt assurgere, subdit (Cap. 28): « Verumtamen nec illud Patres sanctissimi decreverunt, ut saecularium litterarum studia respuantur, quia exinde non minimum ad sacras Scripturas intelligendas sensus noster instruitur: si tamen divina gratia suffragante, notitia ipsarum rerum sobrie ac rationabiliter inquiratur, non ut in ipsis habeamus spem provectus nostri, sed per ipsa transeuntes desideremus nobis a Patre luminum proficuam salutaremque sapientiam debere concedi . . . . Multi iterum Patres nostri talibus litteris eruditi, et in lege Domini permanentes, ad veram sapientiam pervenerunt, sicut B. Augustinus in libro de Doctrina Christiana meminit, dicens: Non aspicimus quanto auro et argento et veste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suavissimus, et martyr beatissimus; quanto Lactantius; quanto Victorinus, Optatus, Hilarius. Nos addimus Ambrosium, ipsumque Augustinum atque Hieronymum, multosque alios innumerabiles Graecos. Hoc etiam ipse fidelissimus Dei famulus Moyses fecit; de quo scriptum est, quod", + "candidate_score": 0.623954, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2844", + "psc_text": "Tertio, haec olim lectio fiebat in auditorio, ut patet ex Vita sancti Guillelmi ducis et monachi Gellonensis (Saec. IV Ben.), ubi narratur quomodo suo susceptus fuerit in monasterio. Ac primo quidem num. 21, longe occurritur ei a fratribus, ducitur ad orationem, ecclesiaeque dona confert. Et postea, num. 22: « Completa oratione, factaque cunctis altaribus 680 sua cuique digna veneratione . . . . itur in auditorium, et osculatis fratribus, lectaque ex more lectione, factoque pro tempore brevi sermone de animae aedificatione, mox vir Dei subinfert, et indicat manifeste cur ipse venerit. » Idem videre est apud Ekkehardum in lib. de Casibus S. Galli cap. 11, ubi referens qua ratione episcopi et abbates ad visitandum S. Galli asceterium missi ab Ottone imperatore recepti fuerint: « Adveniunt omnes, inquit, festive receptis Cives apostolorum responsorium canitur. Abbas in auditorio debilis residens, introductis quidem eis assurgit. Legitur considentibus lectio de charitate et de pedisequa", + "candidate_score": 0.623651, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2769", + "psc_text": "eo in Gallias directis, celebrasse legitur, idque in basilica illius loci in quo diverterant. Flectentes genua. ] Ad preces scilicet et orationem, et hoc, ut aiunt Bernardus Cassinensis et Boherius, in diebus quibus genua fratres in conventu flectunt; » ubi vides antiquum ad orationes divini cursus genuflectendi morem, a quo tamen abstinebant tam universi fideles quam monachi diebus dominicis et a Pascha ad Pentecosten, ut patet ex Tertulliano lib. de Corona milit., cap. 3; S. Ambrosio serm. 61, de Pentecoste; S. Hieronymo Dial. adversus Lucif., et in prooemio Epist. ad Ephesios; Cassiano lib. II, cap. 18, et Alexandro III in sua decretali lib. II Decretalium, cap. Quoniam. cujus institutionis rationem reddit Rabanus Maurus lib. II de institut. clericorum, cap. 4. Similiter qui in itinere directi sunt, non eos praetereant horae constitutae. ] Hic locus multarum apud monachos, maxime Cluniacenses inter et Cistercienses querelarum seges fuit. Alii enim hanc vocem similiter", + "candidate_score": 0.623603, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_149_151", + "bdc_text": "Salvere iube omnes symmystas tuos et praeceptores meos Ammianum Johann Jakob Ammann. et Collinum Rudolf Collin. , tum studiosos omnes , patruum meumAndreas Geßner. , matrem meamAgathe Frick . et d. Joh. FriciumHans Frick ( Fritz) , ein Onkel von Geßners Mutter , war Kaplan am Großmünster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2617", + "psc_text": "molendinum, pistrinum, hortum, aliaque id genus; id quod Fuldenses monachi, porrecto ad Carolum Magnum libello, enixe flagitaverunt, postulantes (Num. 16) « ut ipsa monasterii ministeria per fratres ordinentur, id est, pistrinum, hortus, braciatorium, coquina, agricultura, et caetera ministeria, sicut apud decessores nostros fuerunt. » Insuper, cum ad agros excolendos, ligna aliaque ad vitam necessaria in monasterium afferenda, omniaque monasterii ministeria obeunda, nonnulla viderentur animalia necessaria, horum cura etiam in agris pascendorum alicui committebatur, ut patet ex Vita S. Benedicti abbatis Anianensis, in qua haec lego (Num. 38, saec. IV Ben.): « In montibus autem in quibus fratres soliti erant alendarum ovium curam habentes habitare, sibi ad orandum exiguum oratorium exstruxerunt. » Tandem, cum varias in monasteriis artes exerceri S. Benedicti Regula permittat, qui aliquam callebant, huic potissimum applicabantur. Camaldulenses, ut docet Petrus Damiani ( In Vita S. Romualdi, cap. 26), « faciebant omnes opera manuum, alii scilicet cochlearia, alii nebant,", + "candidate_score": 0.623571, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_21_23", + "bdc_text": "Plerique ad Farellum et quendam Augustinianum monachum authores referunt Neben Antoine Marcourt , dem «Augustiner» , war nicht Farel , sondern Pierre Viret Mitverfasser des Manifestes ; beide waren Pfarrer in Neuenburg . Siehe Hari , aaO , S. 121-127 und 133-137. .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2650", + "psc_text": "Eodem tempore vivebat alter Ammonius, abbatis Pambo discipulus, vir insigniter doctus (Pallad. in Laus., c. 12) , qui « Vetus et Novum Testamentum dicebat memoriter, et in doctorum virorum Origenis, et Didymi, et Pierii, et Stephani scriptis ita erat versatus, ut sexagies centena millia versuum percurrerit. » Hic magno Athanasio Romam proficiscenti datus est socius, vir, teste Socrate (Lib. IV, cap. 18), adeo « parum curiosus, ut cum Romae una cum Athanasio forte versaretur, nihil ex magnificis urbis operibus, praeter templum Petro et Paulo dicatum, videre omnino desideraret. » Adeo verum est, quod aiunt nonnulli, scientiam in monachis parere curiositatem, eosque ad curas externas plus aequo effundere. Eodem referri debet quod de Theone abbate, qui triginta annis in domuncula seorsum inclusus silentium exercuit, tradunt Rufinus (Ruf. lib. II de Vit. Patr. cap. 6) et Palladius (Pall. Laus. cap. 50), quod scilicet « erat vir eruditus in triplici gratia sermonum, in", + "candidate_score": 0.622625, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_160_162", + "bdc_text": "Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 . Stück", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1041", + "psc_text": "convenientius existimavit S. P. Benedictus in ordinandis divinis officiis duas tantum in partes annum dividere, scilicet a calendis Novembris usque ad Pascha, et a Pascha usque ad praedictas calendas. Priorem partem hiemem vocat, hiemis tempore, inquit, licet in ea aliquid autumni verisque contineatur, vel quia aliarum tempestatum non nisi aliquae partes; hiems vero tota et integra in ea comprehenditur, et a majori parte denominatur totum. Vel quia a calendis Novembris incipit, quo mense hiems initium capit. Id est a calendis Novembris. ] Calendae proprie loquendo sunt primi mensis cujusque dies: sed cum calendae a decimo quarto aut decimo sexto die mensis praecedentis incipiant numerari, merito hic quaeri posset qua ratione iste locus a calendis Novembris intelligendus sit; an scilicet a die 16 Octobris, quo incipiunt numerari Novembres calendae, eo nimirum modo quo cap. 48 calendas Octobris pro die 14 Septembris usurpat; an vero a prima die Novembris, in quem incidunt", + "candidate_score": 0.622449, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2685", + "psc_text": "Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo XII ineunte antiquum priscorum monachorum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis ordinis sui cunabulis studiis litterarum operam dare coeperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet ex libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui liber complectitur varias definitiones ab initio ordinis in capitulis generalibus editas usque ad annum 1134, quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere", + "candidate_score": 0.622158, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_160_162", + "bdc_text": "Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 . Stück", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2605", + "psc_text": "intervalla orationes inserens; dictaque post hoc vespera, corpus reficiet; et sic tempus completorii psallens exspectet. » Denique Statuta Guigonis prioris Carthusiae (Cap. 29): « Spatium a tertia usque ad sextam hieme, et a prima usque ad tertiam aestate manuum operibus deputatur, quae tamen opera brevibus volumus orationibus interrumpi . . . . et quod nonam vesperasque disterminat, manualibus occupatur operibus. » Idem habent antiqua Carthusiensium statuta; in quibus tamen additur (Part. I, cap. 41, n. 20): « Porro a spatiis operibus manuum deputatis 623 utilitatem non intendimus excludere lectionis. » Tandem de S. Stephano abbate Obazinensi primisque ejus discipulis in ejus Vita lib. I, num. 15 ( Tom IV Miscel. Bal. ), legitur: « Labor manuum tam illi quam fratribus assiduus erat et solito gravior, quibus nec totius diei spatium ad hoc sufficiebat, propter quod ipsam plerumque refectionem usque in vesperam differebant, ne ejus intuitu ex diurnis operibus aliquid minueretur.", + "candidate_score": 0.621844, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_13_15", + "bdc_text": "Stephan Skalweit , Die «affaire des placards » und ihr reformationsgeschichtlicher Hintergrund , in : Reformata reformanda .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1809", + "psc_text": "praeterire factum S. Stephani, abbatis Obazinensis, ordinis Cisterciensis (Tom. IV, Miscel. Baluz.), cujus cum Petrus prior aliquos solidos ex simplicitate potius quam ex cupiditate occultasset: « hoc cum abbati compertum esset, in tantum commotus est, ut eum ab officio suo deponeret, et in quadam cella remotiore habitare praeciperet; ubi per aliquos annos in multa afflictione degens, tandem vocante Domino a terrenis ad coelestia, a labore ad requiem, a peregrinatione ad patriam feliciter emigravit. » Haec quoad Cistercienses, quorum antiquas Definitiones dist. 7, cap. 7, videsis. Antiqua Carthusiensium statuta adversus proprietarios ita definiunt (Part. II, cap. 22, § 19): « Singulis annis a Circumcisione usque ad Quinquagesimam conversi et redditi: monachi vero a Quinquagesima usque ad Ramos palmarum quidquid habent ostendant et exponant voluntati prioris; et in ipsa dominica Ramis palmarum omnes tam monachi quam conversi et redditi conveniant in capitulo monachorum, ibique, non praemisso alio sermone, tractetur de consuetudinibus ordinis,", + "candidate_score": 0.621637, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2020", + "psc_text": "Salomon abbas tribus in anno diebus in scholarum aedibus carnibus vesci pueris concessit saeculo X, teste Ekkehardo juniore lib. VI de Casibus S. Galli, cap. 1, quod signo est antea abstinuisse omnino. Praeterea Udalricus docet (Lib. III, c. 8) pueros in eodem refectorio cum aliis manducare; id quod habent etiam Benignianae Consuetudines mss. His accedit Boherius in secundo commentario, ubi quod in primo dixerat retractans, sic loquitur: « Percontari libet quaenam sit ista districtio Regulae, quae istis relaxari jubetur? Nunquid vescentur carnibus 483 contra regularem vigorem? Non puto quidem, quia de eis nihil Magister in ipsis sicut de infirmis excipit, debilibus, et aegrotis: et quanquam hae quidem aetates possint dici debiles, tamen ratio hujus textus cessat in eis; quia carnes utique comeduntur pro reparatione et melioramento naturae; quoniam infantia semper melioratur et senectus diminuitur. Relaxabuntur ergo eis jejunia, ministrabuntur frequentius piscium, et aliarum rerum liquamina, et horas edendi praevenient etiam", + "candidate_score": 0.620307, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_129_131", + "bdc_text": "Andreas Wyngartner cum nobili quadam Galla muliereUnbekannt . Argentinae est . Resciverunt eum libros Lutheranorum invexisse .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2707", + "psc_text": "Ecclesiae praescripto sacerdotio initientur, et praecipuum tam sacerdotum quam monachorum studium, circa sacram Scripturam versari debeat, ad perfectam ejus intelligentiam consequendam, necessarias esse etiam aliarum disciplinarum scientias asserunt, probantque imprimis auctoritate S. Augustini, qui in libris de Doctrina Christiana totus in eo versatur. Supponit enim sanctus doctor duabus ex causis solere non intelligi Scripturas (Lib. II, c. 10), « si aut ignotis, aut ambiguis signis, » id est verbis obteguntur. Deinde, facta distinctione inter signa propria et translata seu metaphorica (Cap. 11): « Contra ignota signa propria, inquit, magnum remedium est linguarum cognitio. Et Latinae quidem linguae homines quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, Hebraea scilicet et Graeca, ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit Latinorum interpretum infinita varietas. » Et postea (Cap. 16): « In translatis vero signis, si qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum notitia, partim rerum, investiganda", + "candidate_score": 0.620213, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2677", + "psc_text": "direxit, et in Fritislariensi primum asceterio, postea in Fuldensi, tum Trajecti ad Rhenum, aliisque in locis publicas aperuit scholas. Atque ne id genus exercitii eo mortuo insuper haberetur, scripsit epistolam ad Fulradum, magnae tunc in regno Francorum auctoritatis, in haec verba: Deprecor celsitudinem regis nostri pro nomine Christi Filii Dei, ut mihi nunc viventi indicare et mandare dignetur circa discipulos meos, qualem mercedem postea de illis facere voluerit. Sunt enim pene omnes peregrini, quidam presbyteri, per multa loca ad ministerium Ecclesiae et populorum constituti. Quidam sunt monachi per cellulas nostras et infantes ad legentes ( Forte infantibus ad legendas) litteras ordinati sunt; et aliqui seniores, qui longo tempore mecum viventes laboraverunt, et me adjuvabant. De his omnibus sollicitus sum, ut post obitum meum non disperdantur. Hinc mortuo Wigberto Fritislariensis monasterii abbate, praecipit ut Wigbertus presbyter et Megingodus diaconus Regulam insinuent, et magistri sint infantium, et praedicent verbum Dei fratribus. Floruere", + "candidate_score": 0.61816, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_70", + "bdc_text": "Im Jahre 1522 wurde er von Franz I . zum Leiter der königlichen Bibliothek ernannt .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1210", + "psc_text": "videre est in lib. I de Ecclesiastica Cura Caroli Magni, in cujus cap. 7 haec leguntur: « Finem vero lectionis sono gutturis designavit (Carolus imperator), ad quem universi ita intente suspensi erant, ut sive finita sententia, sive in media distinctione, sive subdistinctione significaret, nullus sequens superius aut inferius inciperet quantumcunque incongruum initium vel finis videretur. » In plurimis tamen monasteriis usus obtinuerat ut pridie lectiones terminarentur ab uno aliquo cui haec cura demandata erat, qui singulis indicabat lectoribus quid quantumque quis legere deberet. Hic erat ut plurimum cantor sive armarius: « Lectiones ab armario pridie ante sint terminatae et correctae, » inquiunt mss. Consuet. Germaniae. Et lib. Usuum Cisterc. (Cap. 11): « Prima dominica Septuagesimae . . . incipiatur lectio Genesis, vel aliorum librorum, ut diximus, ibi ubi cantor lectiones vigiliarum usque ad quadragesimam debere finire praeviderit. » Et infra (Cap. 16): « Librum Jeremiae prophetae his diebus tam in", + "candidate_score": 0.618154, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_151", + "bdc_text": "et d. Joh. FriciumHans Frick ( Fritz) , ein Onkel von Geßners Mutter , war Kaplan am Großmünster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1422", + "psc_text": "Statutis Lanfranci, aut Cluniacensis monasterii Consuetudinibus, quae agunt tantum de abbate, priore majore, decanis villarum provisoribus, priore claustrali, circatoribus, et puerorum magistris. In ordine etiam Cisterciensi decani nomen inauditum fuit, inquit Joannes Craesbeeck; officium tamen quod in priore conventuali residere videtur non inusitatum. Apud Cassinenses olim unus duntaxat post abbatem erat decanus: et post hunc vicedecanus, ut scribit Nicolaus de Fractura; sed cum Coelestinus papa V suos in Cassinensi monasterio introduxisset, « mutavit nomen decani, qui post ipsorum adventum vocatus est prior, » inquit Richardus a Paulo Augustino a Janua citatus ad Regulae c. 55. Et certe in Fossatensi S. Mauri monasterio priores etiam appellabantur decani, ut patet ex lib. Mirac. S. Baboleni abbatis c. 5 (Saec. II Bened., p. 595), ubi Robertus ejusdem monasterii modo prior, modo decanus appellatur. Sed hi proprie non erant decani prout a S. P. Benedicto ordinati sunt, quos tandem restituerunt Cassinenses edito hoc 339", + "candidate_score": 0.617336, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_149_151", + "bdc_text": "Salvere iube omnes symmystas tuos et praeceptores meos Ammianum Johann Jakob Ammann. et Collinum Rudolf Collin. , tum studiosos omnes , patruum meumAndreas Geßner. , matrem meamAgathe Frick . et d. Joh. FriciumHans Frick ( Fritz) , ein Onkel von Geßners Mutter , war Kaplan am Großmünster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2658", + "psc_text": "cum Polichronio doctrinae scientiis imbuti fuerunt Severus Trevirensis, Albinus Catalaunensis, Aventinus Trecensis episcopi, et S. Aemilianus: omnes vitae merito et sanctitate insignes. Idem de Britanniae monachis asserendum esse constat, tum ex vita S. Gildae abbatis Ruyensis (Saec. I Bened.), qui sub finem saeculi V abbati « Hilduto traditur imbuendus, qui suscipiens sanctum puerulum, sacris litteris coepit instruere illum; et videns eum formae specie fulgentem, ac liberalibus studiis instantissime intentum, benigno amore dilexit, etc. » Sub eodem magistro profecere etiam Samson et Paulus, quorum primus Dolensis, alter Oximensis fuit episcopus ex ejusdem Vitae n. 3. Et quidem de S. Samsone constat ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: «", + "candidate_score": 0.617242, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2653", + "psc_text": "orbis Christiani ornamentum. Hic enim in Syriae solitudinem secedens, insignem illam bibliothecam quam summo studio impendioque Romae sibi paraverat, indeque Hierosolymam asportari fecerat, secum attulit. Porro quibus in eremo studiis 634 vacaret, ipse nos docet his verbis (Epist. 4): « Dum essem, inquit, juvenis, et solitudinis me deserta vallarent, incentiva vitiorum, ardoremque naturae ferre non poteram; quem cum crebris jejuniis frangerem, mens tamen cogitationibus aestuabat. Ad quam edomandam cuidam fratri, qui ex Hebraeis crediderat, me in disciplinam dedi; ut post Quintiliani acumina, Ciceronis fluvios, gravitatemque Frontonis, et lenitatem Plinii, alphabetum discerem, et stridentia anhelantiaque verba meditarer. Quid ibi laboris insumpserim, quid sustinuerim difficultatis, quoties desperaverim, quoties cessaverim, et contentione discendi rursus incoeperim; testis est conscientia tam mea qui passus sum, quam eorum qui mecum duxerunt vitam; et gratias ago Domino, quod de amaro semine litterarum dulces fructus carpo. » Longum hic foret per omnes insignes illos doctissimosque monachos excurrere, quorum", + "candidate_score": 0.615585, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_118", + "bdc_text": "Anscheinend wurde Wingarter durch die Ereignisse in Paris und durch seine Flucht in schwere Finanznöte gebracht , denn 1535 ließ man an der Frankfurter Messe 1580 seiner Bücher zwangsversteigern ( s.", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3078", + "psc_text": "Pater, quamvis ad beneplacitum abbatis opera distraherent. Per quorum manus transigenda sunt. ] « Id est in quibus manibus ponenda sunt ad vendendum, ut ille venditor sit legalis, sive fidelis, » inquit Richardus de S. Angelo; ita ut ipsi per se non vendant, sed per domesticos, aut alios amicos: quia magnum est monachis periculum vel minimum claustro egredi. Eadem ratione S. Stephanus Grandimontensis (In Regul. cap. 15) fratres suos nolebat quidquam per se emere; sed « cum aliquid emere volueritis, infit, mandate alicui amicorum vestrorum, quatenus hoc vobis afferat; quod si vobis dare noluerit, 735 postquam ab eo ad emendum petieritis, nullatenus accipiatis. Sed nobis fortasse dicetis, Melius mercabimur si nundinas adeamus? hoc vobis prohibemus, nam multo melius vobis est parum substantiae amittere, quam redeundo ad saeculum animam perdere. » Et sane cautum olim fuit ne monachi venderent, ut passim videre est in conciliis. Sed ante sancti Benedicti tempora id", + "candidate_score": 0.615319, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_70", + "bdc_text": "Im Jahre 1522 wurde er von Franz I . zum Leiter der königlichen Bibliothek ernannt .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2644", + "psc_text": "essent codices trecenti, ut patet ex catalogo librorum ejusdem monasterii tempore Ludovici Pii confecto, et ab Hariulfo in Chronico Centulensi relato (In Chron. Centul. lib. III, cap. 3): unde etiam horis secundum Regulam lectioni deputatis, uno legente alii saepius auscultare cogebantur; eoque respexit S. Benedictus cum dicit (Cap. 4) lectiones sanctas libenter audire. Secundum, paucitas sacerdotum: nam cum in ipsis vitae monasticae cunabulis, haud ita multi monachorum in clerum asciscerentur, nec 632 a laicis fere distinguerentur; etsi perutilem scientiam existimarent, non tamen omnino necessariam: quapropter urgente victus sibi comparandi necessitate, longe plures laboribus manuum horas impendebant: alioqui quos sacris altaribus destinabant, scientiis informare omnino satagebant, Domini per prophetam comminationem formidantes: Quia repulisti scientiam, repellam te, ne sacerdotio fungaris mihi; et illud: Ignorans ignorabitur. Tertium, perversa Massalianorum haereticorum et quorumdam vagantium monachorum doctrina, qui aut orationis, aut praedicationis obtentu, laborem non solum tanquam inutilem, sed etiam ut malum, et evangelicis verbis", + "candidate_score": 0.614782, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_13_15", + "bdc_text": "Stephan Skalweit , Die «affaire des placards » und ihr reformationsgeschichtlicher Hintergrund , in : Reformata reformanda .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2701", + "psc_text": "Nam primo litteras longe ante saeculum octavum in monasteriis floruisse supra luce clarius demonstratum est. Secundo, nec verum est, quod lapsum observantiae ex studiis litterarum provenisse docent; qui si legissent historias, non studiis, hujusce rei causam attribuissent, sed bellis civilibus et incursionibus Normannorum, qui spoliatis incensisque monasteriis, monachos omnes sparsim effugarunt, ut vix ullum exstiterit in universo Francorum regno coenobium, quod eorum potuerit evadere furorem. Veram et unicam hancce causam agnovit Adso Dervensis abbas, qui saeculo X libellum de miraculis et translatione S. Basoli describebat, ubi aperte docet quod in S. Basoli coenobio « partim propter incursus barbaricos, partim vero propter frequentes et perpetes in regno principum discordias, omnis antiquorum Patrum deperit instituta traditio (Cap. 1 saec. IV Bened.). » Additque: « Tunc etiam et alia monasteria sunt suo honore privata, nudatae rebus ecclesiae, et plurimae subversae. » Nec magis eis favet quem citant truncatus concilii Vernensis canon; quem, ut", + "candidate_score": 0.612668, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2679", + "psc_text": "Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros disciplinis imbuit, verum etiam monachas, quae tantae sapientiae virum, ut scribit Willibaldus, praeceptorem expetierunt. Quo praeceptore paginarum transcurrentes seriem, coelesti instanter scrutinio inhaerebant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita jugiter meditabantur. In Germaniam ipse profectus, religiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex quibus CUNIHILT et filia ejus BERATHGIT valde eruditae in liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset", + "candidate_score": 0.612344, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_13_15", + "bdc_text": "Stephan Skalweit , Die «affaire des placards » und ihr reformationsgeschichtlicher Hintergrund , in : Reformata reformanda .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2171", + "psc_text": "in quaternas quadras singularum librarum juxta sacrae textum Regulae possit dividi. Quod pondus sicut ab ipso Patre institutum est, in hoc est loco repertum. » In quaternas ergo quadras singularum librarum dividebatur, idque juxta sacrae textum Regulae. Hac ratione variae possunt solvi difficultates, quas occasione diversorum ponderum aliquis movere posset, absque eo quod necesse sit recurrere ad ridiculas prorsus ponderum genealogias, quibus odiosos saecularibus monachos reddere quis conetur. Certe haec omnia pondera aliquam prae se ferunt antiquitatem; quibus proinde usi sunt majores nostri, quos adeo modica libra contentos fuisse videmus, ut aliquibus vix sufficeret. Nunc vero Cassinenses, Camaldulenses, Fulienses, et aliae communiter monachorum congregationes tantum unicuique panis apponunt, quantum singulis satis sit. Cistercienses etiam sesquilibram singulis in refectorio ministrasse colligitur ex lib. II de Vita S. Stephani, abbatis Obazinensis, num. 27 (Tom. IV Miscell. Baluz.): « Post tertiam iterum pistrinum ingressi, tantam panum copiam invenerunt, ut totus conventus, qui tunc", + "candidate_score": 0.612246, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_118_120", + "bdc_text": "Anscheinend wurde Wingarter durch die Ereignisse in Paris und durch seine Flucht in schwere Finanznöte gebracht , denn 1535 ließ man an der Frankfurter Messe 1580 seiner Bücher zwangsversteigern ( s. Alexander Dietz , Zur Geschichte der Frankfurter Büchermesse 1462-1792 , Frankfurt am Main [1921 ] , S. 11 ) . Noch gegen Ende des Jahres muß sich Wingarter im Raume Straßburg-Basel aufgehalten haben. Am 18 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3078", + "psc_text": "Pater, quamvis ad beneplacitum abbatis opera distraherent. Per quorum manus transigenda sunt. ] « Id est in quibus manibus ponenda sunt ad vendendum, ut ille venditor sit legalis, sive fidelis, » inquit Richardus de S. Angelo; ita ut ipsi per se non vendant, sed per domesticos, aut alios amicos: quia magnum est monachis periculum vel minimum claustro egredi. Eadem ratione S. Stephanus Grandimontensis (In Regul. cap. 15) fratres suos nolebat quidquam per se emere; sed « cum aliquid emere volueritis, infit, mandate alicui amicorum vestrorum, quatenus hoc vobis afferat; quod si vobis dare noluerit, 735 postquam ab eo ad emendum petieritis, nullatenus accipiatis. Sed nobis fortasse dicetis, Melius mercabimur si nundinas adeamus? hoc vobis prohibemus, nam multo melius vobis est parum substantiae amittere, quam redeundo ad saeculum animam perdere. » Et sane cautum olim fuit ne monachi venderent, ut passim videre est in conciliis. Sed ante sancti Benedicti tempora id", + "candidate_score": 0.611861, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2768", + "psc_text": "cujus haec verba (Cap. 27): « Qui ad chorum vel ad ecclesiam accedere nequiverint, praedicationi, lectioni, studio, seu administrationibus, vel officiis suis, aut piis seu licitis operibus de licentia illius ad quem ea de re pertinuerit, occupati in alio loco congruo et honesto, debitis horis juxta possibilitatem plures simul conveniant, et debite dicant divinum officium, et quotidianum pensum exsolvant debitae servitutis. » Atque ita etiam in itinere constituti observabant, ut patet ex Fausto in Vita S. Mauri num. 30 (Saec. I Ben.), ubi sanctus vir « matutinos hymnos cum aliis ejusdem habitus viris, » hoc est cum fratribus una cum eo in Gallias directis, celebrasse legitur, idque in basilica illius loci in quo diverterant. Flectentes genua. ] Ad preces scilicet et orationem, et hoc, ut aiunt Bernardus Cassinensis et Boherius, in diebus quibus genua fratres in conventu flectunt; » ubi vides antiquum ad orationes divini cursus genuflectendi morem, a quo", + "candidate_score": 0.609953, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3024", + "psc_text": "24) « aut de grosso lino, aut de canabe factum, et fere in modum sacci formatum, et quodam genere stramentorum repletum, et hic super mattam positum, quod monachi pro lectisternio habebant. » Huic sagi acceptioni concinit Bernardus Cassinensis his verbis: « Puto secundum intellectum modernum sagum istud esse, quod continet paleas, vel fenum, et hoc vulgari hujus regni concordat. » Idem habet Nicolaus de Fractura; eoque sensu sumitur in antiqua Vita S. Eugendi abbatis Jurensis, in qua haec lego: « Paleis vero lectuli in eremo lectis, multo tempore, vilique sagello constrictis, pellicioque superposito conquievit. » (Ubi etiam obiter observandum est lectorum omnium fenum ex statutis Lanfranci, singulis annis esse renovandum: idque inter festivitatem S. Joannis et SS. Apostolorum Petri et Pauli, uti praescribunt Consuetudines S. Benigni, c. 43.) Existimat tamen Haeftenus sagum esse monachalis lecti operimentum, monachi enim in ipsa matta cubabant; cui consentit Guido Juvenalis sagum Gallice vertens une", + "candidate_score": 0.608887, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2684", + "psc_text": "monasteriis resuscitarent. » Eapropter ab Alfredo rege e Gallia evocatus in Angliam fuit Grimbaldus, postea abbas Wintoniensis, « ut litteraturae studium in Anglia sopitum et pene emortuum sua suscitaret industria, » inquit Willelmus Malmesburiensis (Lib. II de Gest. Angl. reg., cap. 4). Eadem ratione, « transmisso S. Oswaldus (Vita 2 S. Osvald., n. 20, saec. V Benedict.) ocius nuntio, quemdam virum nominatissimum Abbonem, qui liberalium artium notitiam imis hauserat medullis, de coenobio Floriacensi evocatum, apud Ramesiam scholas regere, et novellas recentis hortuli sui insitiones doctrinae suae rore rigare constituit. » Eodem saeculo Fulco Rhemensis archiepiscopus, qui in Sithiensi seu S. Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo", + "candidate_score": 0.608774, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_70", + "bdc_text": "Im Jahre 1522 wurde er von Franz I . zum Leiter der königlichen Bibliothek ernannt .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2781", + "psc_text": "ibi, hoc est in itinere, quam lectionem probat Menardus. Et servitu is pensum non negligant reddere. ] Ideoque « debent a bibliotheca habere librum in quo sit officium ordinatum, » inquit Bernardus Cassinensis; idque juxta Gregorii papae IX constitutionem pro Benedictinis, praescribentem ut « ipsi dicant horas in via, et de libris provideatur eisdem: » cui concinit Benedictus XII in sua item pro monachis Benedictinis constitutione, in qua sic lego (Cap. 24): « Nullus monachus pernoctaturus extra ecclesiam, monasterium, et alium locum suum, permittatur abire sine cuculla regulari clausa, nec non breviario, in quo servitutis pensum possit exsolvere Creatori. » CAPUT LI. De fratribus qui non satis longe profiscuntur. Frater qui pro quovis responso dirigitur, et ea die speratur reverti ad monasterium, non praesumat foris manducare, etiamsi a quovis rogetur nisi forte ei ab abbate suo praecipiatur. Quod si aliter fecerit, excommunicetur. COMMENTARIUS. Frater qui pro quovis responso dirigitur. ]", + "candidate_score": 0.608307, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2703", + "psc_text": "non pro litterario exercitio sumitur, sed pro corrupta animi propensione in malum. Atque eo sensu Vernensis concilii canonem Gallice reddidit qui nuper dissertationem de hemina vini Benedictina vulgavit, vir doctissimus, ubi sic loquitur (In resp. ad object., n. 6): Le concile de Vernon tenu sous Charles le Chauve témoigne qu' encore de son temps quantité de moines extoient sortis de leur voye, les uns par un dessein formé, les autres par pure négligence, et la pluspart fante d' avoir seulement de quoy vivre et se vêtir. Nec magis audiendi videntur cum eorum monachorum lapsum qui Origenis errores secuti, Eutychetis haereses amplexi, Adelfi et Euchitarum falsas novitates tuiti sunt, Nestorii, ac Severi impia dogmata propugnarunt, aut Anthropomorphitis adhaeserunt, studiis litterarum attribuunt. Nam qui id ita asserunt, ipsi sibi manifeste contradicunt, cum ignota antiquis monachis studia fuisse doceant. Melius sane et veritati magis consentanee dixissent, si monachorum illorum qui tot in Oriente", + "candidate_score": 0.607706, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2670", + "psc_text": "gratia monachi destinarentur, sicuti discimus ex Vita S. Frodoberti abbatis Cellensis n. 6. Hoc saeculo vigebant in praecipuis, si non in omnibus Galliae monasteriis scientiae: in Longoretico Francardus, ejusdem loci postea abbas, « erat nutritor et doctor filiorum nobilium, » ex visione Baronti n. 11. In Pictaviensi S. Hilarii Aicadrus, postea abbas Gemmeticensis (Ibid.), Ansfrido monacho, sapientia famosissimo, puer ad erudiendum traditus, ex ejus Vita cap. 1 (Ibid.). In Solemniacensi, « susceptum B. Tillonem Elegius sancto Remaclo Solemniacensis monasterii sui abbati tradidit nutriendum atque litteris imbuendum . . . . qui sic tam saecularibus quam divinis institutionibus instruendum . . . . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres", + "candidate_score": 0.606323, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_95", + "bdc_text": "Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2673", + "psc_text": "Benedicti Biscopi n. 18. His adjungendus est Beda Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipulus in ejus Vita n. 2 (Saec. III Ben.), in Girwensi monasterio « infantulus bonae spei et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur . . . . . Et cum in Latina erudiretur lingua, Graecae quoque peritiam non mediocriter percepit. » Neque vero in sola Latinae et Graecae linguae scientia profecit, sed in omni etiam artium liberalium disciplina; id quod testantur varia quae post se reliquit et hactenus perseverant omnigenae doctrinae monumenta. Porro quam infantulus acceperat doctrinam, eamdem factus in eodem monasterio magister fratribus suis postea reddidit. Viguisse etiam in coenobiis monachorum Britanniae minoris (Armoricam vocant) litterarum scientias, colligimus ex Vita S. Judoci (Saec. II Ben.) n. 3. 639 Quod si inde gradum faciamus in Hispaniam, idem et ibi reperiemus obtinuisse institutum. Nam cum S. Hildephonsus Toletanus episcopus (In ejus Vita num. 2, ibid.) « sub", + "candidate_score": 0.606011, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_118_120", + "bdc_text": "Anscheinend wurde Wingarter durch die Ereignisse in Paris und durch seine Flucht in schwere Finanznöte gebracht , denn 1535 ließ man an der Frankfurter Messe 1580 seiner Bücher zwangsversteigern ( s. Alexander Dietz , Zur Geschichte der Frankfurter Büchermesse 1462-1792 , Frankfurt am Main [1921 ] , S. 11 ) . Noch gegen Ende des Jahres muß sich Wingarter im Raume Straßburg-Basel aufgehalten haben. Am 18 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3079", + "psc_text": "petieritis, nullatenus accipiatis. Sed nobis fortasse dicetis, Melius mercabimur si nundinas adeamus? hoc vobis prohibemus, nam multo melius vobis est parum substantiae amittere, quam redeundo ad saeculum animam perdere. » Et sane cautum olim fuit ne monachi venderent, ut passim videre est in conciliis. Sed ante sancti Benedicti tempora id passim consueverant, quamvis illud omnino non probet S. Basilius (Regul. fus. cap. 39), de distractione operum haec scribens: « Cavendum est ne opera fratrum longius aliquo venum exponantur, ne ipsi vendendi gratia in publicum procedant; honestius est enim ut uno in loco agant, et utilius quoque ad mutuam aedificationem, et diligentem quotidianae disciplinae custodiam; ita ut satius sit aliquid de justo pretio demere, quam modici lucri gratia extra regionis fines proficisci. Si vero id fieri non posse ipsa docuerit experientia, eligenda sunt loca et urbes virorum piorum, ne infrugiferam perfectionem instituamus; et curandum ut plures fratres ad demonstratas panegyres una", + "candidate_score": 0.605471, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_122_124", + "bdc_text": "Über das weitere Schicksal Wingarters ist nichts bekannt . - Lit. : Peter G. Bietenholz , Basle and France in the sixteenth century , Genf 1971 , S. 31. 35. 107 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2684", + "psc_text": "monasteriis resuscitarent. » Eapropter ab Alfredo rege e Gallia evocatus in Angliam fuit Grimbaldus, postea abbas Wintoniensis, « ut litteraturae studium in Anglia sopitum et pene emortuum sua suscitaret industria, » inquit Willelmus Malmesburiensis (Lib. II de Gest. Angl. reg., cap. 4). Eadem ratione, « transmisso S. Oswaldus (Vita 2 S. Osvald., n. 20, saec. V Benedict.) ocius nuntio, quemdam virum nominatissimum Abbonem, qui liberalium artium notitiam imis hauserat medullis, de coenobio Floriacensi evocatum, apud Ramesiam scholas regere, et novellas recentis hortuli sui insitiones doctrinae suae rore rigare constituit. » Eodem saeculo Fulco Rhemensis archiepiscopus, qui in Sithiensi seu S. Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo", + "candidate_score": 0.605267, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_10", + "bdc_text": "Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2659", + "psc_text": "ex ejus Vita n. 7, ab auctore subaequali scripta, ubi de Hilduto sive Eltuto magistro sic disserit: « Ille vero Eltutus de totis Scripturis Veteris ac Novi Testamenti, et omnis philosophiae generis, geometriae scilicet ac rhetoricae grammaticae, et arithmeticae, et omnium artium philosophiae omnium Britannorum peritissimus erat. » Additque: « In cujus monasterio ego fui. » His etiam adjiciendus est S. Maglorius, qui, ut habetur in ejus Vita n. 1, « tam artium liberalium quam et divinorum eloquiorum » scientiam ab Eltuto edoctus est. Neque id singulare tantum exstitit Eltuto, cum circa idem tempus S. Maclovius puer (Vita S. Maclovii, n. 1, saec. I Bened.) Brendano abbati, « eo tempore viro sanctitate et scientia famosissimo, litteratoriae » imbuendus disciplinae traditus sit. Nec mihi dubium est olim Britanniam, ut fidei mysteriis, ita litterarum scientiis institutam fuisse a monachis, agente S. Patricio ejusque discipulis, qui primi in Hibernia verbi divini semina diffuderunt.", + "candidate_score": 0.605252, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_118_120", + "bdc_text": "Anscheinend wurde Wingarter durch die Ereignisse in Paris und durch seine Flucht in schwere Finanznöte gebracht , denn 1535 ließ man an der Frankfurter Messe 1580 seiner Bücher zwangsversteigern ( s. Alexander Dietz , Zur Geschichte der Frankfurter Büchermesse 1462-1792 , Frankfurt am Main [1921 ] , S. 11 ) . Noch gegen Ende des Jahres muß sich Wingarter im Raume Straßburg-Basel aufgehalten haben. Am 18 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1805", + "psc_text": "Regulae et ordinis constitutiones puniatur. » Quaenam autem sint illae ordinis constitutiones, jam aperiendum est. In primis hanc apud Cistercienses legem reperio in lib. Institutionum cap. gener. ord. Cist. (Dist. 6, c. 16): Monachus vel conversus in furto vel proprietate deprehensus, ultimus omnium per annum erit ad minus, et quantum ultra visum fuerit abbati; et omni sexta feria per annum sit in pane et aqua, et quadraginta diebus grossiori pane vescatur. Conversus ad terram comedat, et illis quadraginta diebus in claustro sedeat, et operetur in silentio quod ei fuerit imperatum; nec loquatur nisi cum abbate, vel cum eo qui conventum tenet, et cum magistro conversorum, et de confessione. Et omnibus horis canonicis intersit, et omnibus capitulis, quibus intererit, per annum verberetur; et monachus quadraginta diebus vapulet in capitulo monachorum. Et si furtum excesserit valorem viginti solidorum, tam monachus quam conversus, ablato ei habitu, ad portam emittatur. Et si conversus fuerit", + "candidate_score": 0.604691, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_118_120", + "bdc_text": "Anscheinend wurde Wingarter durch die Ereignisse in Paris und durch seine Flucht in schwere Finanznöte gebracht , denn 1535 ließ man an der Frankfurter Messe 1580 seiner Bücher zwangsversteigern ( s. Alexander Dietz , Zur Geschichte der Frankfurter Büchermesse 1462-1792 , Frankfurt am Main [1921 ] , S. 11 ) . Noch gegen Ende des Jahres muß sich Wingarter im Raume Straßburg-Basel aufgehalten haben. Am 18 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3640", + "psc_text": "egrediantur. » Vide S. Lanfranci epist. 57, et S. Anselmi lib. III, epist. 130. Quid quod ne quidem ad procurandas res monasterii temporales monachos foras exire probaverunt nonnulli? Certe ea videtur fuisse mens S. Gregorii papae, ut colligimus ex epistola ad Petrum subdiaconum Siciliae, qua praecipit ei ut exteriorem curam monasterii Fausto commendet, quia, inquit (Lib. I, epist. 67), « sicut studii nostri condecet, et litigiis foralibus monachos submovere, ut divinis ministeriis pie ac solerter invigilent, ita necesse est nostra provisione, quemadmodum negotia eorum disponi debeant ordinare, ne districta mens per varias causarum curas diffluat. et ad celebrandum opus consuetum enervata torpescat. » Et infra: « Expedit enim parvo incommodo a strepitu causarum servos Dei quietos existere, ut et utilitates cellae per negligentiam non pereant, et servorum Dei memes ad opus dominicum liberiores existant. » Haec eadem etiam erat mens S. Dunstani, qui Wlfinum germanum fratrem suum « sibi forinsecus", + "candidate_score": 0.604567, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_151", + "bdc_text": "et d. Joh. FriciumHans Frick ( Fritz) , ein Onkel von Geßners Mutter , war Kaplan am Großmünster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2929", + "psc_text": "deflueret, quam scapulare S. Benedictus appellat, et simpliciter cucullam nuncupabant Cluniacenses, aliique Ultramontani monachi, vocantque hactenus Cluniacenses; alteram majorem, quae totum corpus ambiret, manicas et caputium habentem, quam illi flocum sive frocum vocabant, qualem supra descripsimus, cum hoc tamen discrimine, quod frocus Cluniacensium caputio careret, major autem cuculla minime. Utramque vestem S. legislator concessit, et quidem cum caputio; unam ad laborem, alteram extra opera; unde corrigendus est Boherius, dum scribit de froco in Regula nihil contineri, cum frocus, si ei caputium assuatur, et cuculla major non differant. Hanc S. Benedictus in hieme villosam, in aestate puram esse voluit: Cluniacenses tamen, ut scribit Nicolaus de Fractura, tam in aestate quam in hieme villosam deferebant. Villosam autem, secundum Bernardum Cassinensem, « intelligunt quidam, quod de panno debeat fieri villoso, id est quod vellus ovis sit ad ministrandum calorem. Alii vero dicunt, cucullae pellem ovinam cum suo vellere jungi debere; sed qualiscunque sit", + "candidate_score": 0.603614, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_10", + "bdc_text": "Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2274", + "psc_text": "eo saeculo, id est IX, scribebat, unus ex illis fuerit; nam ex duabus quas refert opinionibus, semper laxiori favet. Sed videat ipse dissertator num legerit attente et cum examine quae asserit, aut ne praecipiti oculo praefationem perlustravit. Deflexerint monachi saeculo VIII ab exacta Regulae observatione, nec ne, per me licet. Vixerit in Remensi sancti Remigii monasterio 543 saeculo IX, Bertigarius monachus, permitto; at non Bertigario longe antiquior auctor, qui tractatum de ponderibus et mensuris composuit, quem quidem Bertigarius tanquam alienum fetum, non suum, Ebone Remensi pontifice, scribebat in Remigiano monasterio. Quod si verus illius tractatus auctor esset Bertigarius monachus, neque tamen obtineret inde dissertator quod desiderat. Nam dum auctor in eam propendet sententiam, quae tres sextario libras, heminae libram et dimidiam tribuit, haud dubium locutus esset secundum usum sui monasterii, hoc est secundum institutum in omnibus Galliae monasteriis usum ab Aquisgranensi concilio, ex cujus decreto Benedictina hemina omnibus in coenobiis", + "candidate_score": 0.603436, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_70", + "bdc_text": "Im Jahre 1522 wurde er von Franz I . zum Leiter der königlichen Bibliothek ernannt .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1422", + "psc_text": "Statutis Lanfranci, aut Cluniacensis monasterii Consuetudinibus, quae agunt tantum de abbate, priore majore, decanis villarum provisoribus, priore claustrali, circatoribus, et puerorum magistris. In ordine etiam Cisterciensi decani nomen inauditum fuit, inquit Joannes Craesbeeck; officium tamen quod in priore conventuali residere videtur non inusitatum. Apud Cassinenses olim unus duntaxat post abbatem erat decanus: et post hunc vicedecanus, ut scribit Nicolaus de Fractura; sed cum Coelestinus papa V suos in Cassinensi monasterio introduxisset, « mutavit nomen decani, qui post ipsorum adventum vocatus est prior, » inquit Richardus a Paulo Augustino a Janua citatus ad Regulae c. 55. Et certe in Fossatensi S. Mauri monasterio priores etiam appellabantur decani, ut patet ex lib. Mirac. S. Baboleni abbatis c. 5 (Saec. II Bened., p. 595), ubi Robertus ejusdem monasterii modo prior, modo decanus appellatur. Sed hi proprie non erant decani prout a S. P. Benedicto ordinati sunt, quos tandem restituerunt Cassinenses edito hoc 339", + "candidate_score": 0.603083, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_10", + "bdc_text": "Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1452", + "psc_text": "comment. exscribit Boherius; in secundo vero: « Lectisternia, inquit, id est lectorum stramenta, » de quibus c. 55, ad quod remittit: « Stramenta lectorum matta, sagum, laena, et capitale. » Denique Richardus de S. Angelo: « Lectisternia, id est ordines, seu ordinationes lectorum. » Ad quem accedit Theobaldus Artaldus hunc locum Gallice ita reddens: Ils doivent avoir et garder les lieux et situations de leurs couches. Ex his omnibus sententiis duae omnino videntur probabiles. Prima, quam refert Bernardus Cassinensis, qua lectisternia dicuntur lecti strati, seu lecti cum suo stramento. Eam sequitur Menardus hunc in locum ita scribens: « Lectisternia sunt lecti. Sidonius epist. 15, l. 4: Epulum multiplex et capacissima lectisternia para. Acta S. Findani, c. 4: Pro lectisterniis lapides velatos inter fratres pausans occulte corpori supposuit. » Concinit antiqua versio Gallica Regulae S. Benedicti: Les lits soient appareillés comme il appartient à leur conversation; et versio Guidonis: Et aient", + "candidate_score": 0.602924, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_10", + "bdc_text": "Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", + "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", + "candidate_score": 0.601427, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_151", + "bdc_text": "et d. Joh. FriciumHans Frick ( Fritz) , ein Onkel von Geßners Mutter , war Kaplan am Großmünster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3455", + "psc_text": "non enim dicit priores juniores fratres nominent, sed juniores suos, id est sibi inferiores in ordine professionis: unde contingere potest ut unus et idem monachus frater et nonnus vocetur, frater ab antiquiore, nonnus ab inferiore. Certe saeculo XII Joannes sacerdos et monachus frater Joannes appellatus legitur in Vita S. Aiberti num. 7 (Bolland., 7 Aprilis). Alius tamen usus viguit apud Cluniacenses, in quorum antiquis Consuetudinibus reperio (Lib. II, c. 20): « Si quem fratrem appellat, nunquam puro nomine appellat, nisi domnus adjungat; et pueros fratres nominat. Item proprium nomen dicturus, semper frater praemittit. » Quare autem juniores S. Benedictus appellari voluerit fratres, ita explicat Hildemarus: « Bene fratres jussit appellari, quia uno sacro fonte baptismatis sunt renati, et uno Spiritu sanctificati, et unam professionem professi sunt, et unam remunerationem adipisci desiderant, et una matre, id est sancta Ecclesia editi sunt. » Aliquid simile habet Bernardus Cassinensis. Vide Haeftenum, lib. III,", + "candidate_score": 0.600133, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_122_124", + "bdc_text": "Über das weitere Schicksal Wingarters ist nichts bekannt . - Lit. : Peter G. Bietenholz , Basle and France in the sixteenth century , Genf 1971 , S. 31. 35. 107 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3352", + "psc_text": "remordente, ut assolet, conscientia, incipiat denuo de rupta stabilitate causari, inquit S. Bernardus (De Praec. et disp., c. 16), generalem super hujuscemodi scrupulo consolatoriam profert sententiam, dicens: Ubique enim uni Deo servitur, et uni Regi militatur. » Quem etiam si talem esse perspexerit abbas, liceat eum in superiore aliquantulum constituere loco. ] Atque ita Guillelmum Luciacensem monachum in Cluniacensi monasterio S. Majolus (Bolland., 1 Januar.) « promovit honorifice cum consilio fratrum, » teste Glabro Rodulfo in Vita S. Guillelmi. Ita in Virdunensi S. Vitoni monasterio S. Popponem (Bolland., 25 Januar.) « in sublimiori quam fuerat loco » promovit Richardus abbas. Ita Petrum Abaelardum in Cluniacensi stabilitate firmata, ad altiorem gradum Petrus Venerabilis extulit, ut ipse docet ad Eloysam scribens. Ex hoc tamen loco Haeftenus recte infert (Lib. IV, tract. 2, disq. 5) communi jure peregrinum hunc monachum ultimo collocandum loco. Et certe in Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii, et alterius", + "candidate_score": 0.599908, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_122_124", + "bdc_text": "Über das weitere Schicksal Wingarters ist nichts bekannt . - Lit. : Peter G. Bietenholz , Basle and France in the sixteenth century , Genf 1971 , S. 31. 35. 107 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2701", + "psc_text": "Nam primo litteras longe ante saeculum octavum in monasteriis floruisse supra luce clarius demonstratum est. Secundo, nec verum est, quod lapsum observantiae ex studiis litterarum provenisse docent; qui si legissent historias, non studiis, hujusce rei causam attribuissent, sed bellis civilibus et incursionibus Normannorum, qui spoliatis incensisque monasteriis, monachos omnes sparsim effugarunt, ut vix ullum exstiterit in universo Francorum regno coenobium, quod eorum potuerit evadere furorem. Veram et unicam hancce causam agnovit Adso Dervensis abbas, qui saeculo X libellum de miraculis et translatione S. Basoli describebat, ubi aperte docet quod in S. Basoli coenobio « partim propter incursus barbaricos, partim vero propter frequentes et perpetes in regno principum discordias, omnis antiquorum Patrum deperit instituta traditio (Cap. 1 saec. IV Bened.). » Additque: « Tunc etiam et alia monasteria sunt suo honore privata, nudatae rebus ecclesiae, et plurimae subversae. » Nec magis eis favet quem citant truncatus concilii Vernensis canon; quem, ut", + "candidate_score": 0.599616, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_70", + "bdc_text": "Im Jahre 1522 wurde er von Franz I . zum Leiter der königlichen Bibliothek ernannt .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1741", + "psc_text": "c. 27; in Croylandensi monasterio in chartaria arcu lapideo per totum contecta ex Ingulfi historia Croylandensi (Ad ann. 1091): quorum exemplaria pluribus in locis aliquando deponebant, ut videre est in Chronici Ramesiensis parte secunda, cap. 7. In typico seu Regula Irenes Augustae cap. 19, haec cura committitur vasorum sacrorum custodi. Alteri insuper libri custodiendi dabantur. Huic obedientiae custodem sacrarii sanctus Isidorus deputat (In Reg. c. 9), praescribens, ut « omnes codices custos sacrarii habeat deputatos, a quo singulos singuli fratres accipient, quos prudenter lectos vel habitos semper post vesperam reddent. » Apud nostros hoc officium praecentori demandari solebat, quem propterea armarium, ab armario in quo libri recondebantur, appellabant. Illud in Fuldensi monasterio olim exercuit Gerhohus presbyter ex Rabani carmine 16, in Tolosano B. Mariae S. Geraldus postea episcopus Bracarensis (Misc. Baluz. tom. III), qui « quia divinae Scripturae pabulo refici magnopere exoptabat, armarii, in quo libri divini reponebantur, custos factus", + "candidate_score": 0.598779, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_70", + "bdc_text": "Im Jahre 1522 wurde er von Franz I . zum Leiter der königlichen Bibliothek ernannt .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1160", + "psc_text": "Job publice ad vigilias faciat, non grate suscepi; quia non est illud opus populare, et rudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut commenta Psalmorum legi ad vigilias faciat, quae mentes saecularium ad bonos mores praecipue informant. » Ex quibus verbis observare licet nondum in Ecclesia ordinata fuisse lectionaria, ut vocant, ex SS. Patrum homiliis compilata; sed in arbitrio episcoporum et praelatorum fuisse, assignare libros unde lectiones desumerentur. Primus id feliciter aggressus esse videtur Carolus Magnus imperator, qui per manum Pauli diaconi Cassinensis duo volumina ex SS. Patrum homiliis et sermonibus per anni circulum legenda confecit, cum hoc titulo: Opus praeclarum omnium homeliarum et postillarum venerabilium ac egregiorum doctorum Gregorii, Augustini, Hieronymi, Ambrosii, Bedae, Herici, Leonis, Maximi, Joannis episcopi, atque Origenis integraliter de Tempore et de Sanctis per totius anni circulum, cum quibusdam eorum sparsim interpositis sermonibus hinc inde suis locis collectis, et coaptis temporibus in partem", + "candidate_score": 0.598578, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_151", + "bdc_text": "et d. Joh. FriciumHans Frick ( Fritz) , ein Onkel von Geßners Mutter , war Kaplan am Großmünster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1094", + "psc_text": "quam in dominicis et festis diebus matutini incipiente luce agendi sunt. » Idem docet ad cap. 11 idem cum eo etiam Bernardus Cassinensis, et Nicolaus de Fractura ad cap. item 11; quorum sententiam confirmat praxis, quam videre est apud anonymum Sangermanensem qui, principatu Caroli Magni translationem S. Germani Parisiensis episcopi describebat, in qua, n. 7, refert (Saec. III Bened., part. II) contractum quemdam « mane facto . . . . clericis (id est monachis), juxta morem diei dominici matutinorum officia consummantibus » curatum fuisse; apud Aimonium in lib. II Mirac. S. Germani, cap. 10, ubi fratribus « matutinale, orto jam crepusculo, Paschalis sacrosanctae festivitatis officium celebrantibus. » Normanni adesse dicuntur; apud Hildegarium in Vita S. Faronis, cap. 113 (Saec. II): « Nocte quadam cum jam nova aurora claro suo crepusculo dilucidaret, ac concinentes monachi resonarent ecclesiam quodam versu, Deus misereatur nostri et benedicat nobis, » etc., qui versus dicitur ad", + "candidate_score": 0.598551, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_122_124", + "bdc_text": "Über das weitere Schicksal Wingarters ist nichts bekannt . - Lit. : Peter G. Bietenholz , Basle and France in the sixteenth century , Genf 1971 , S. 31. 35. 107 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2683", + "psc_text": "emiserit hoc saeculo scientia litterarum, longum est enarrare: qui plura hac de re desideraverit, adeat Mabillonii praefationem ad saec. IV Bened., part. I, n. 173, ubi hoc argumentum fuse et erudite suo more prosequitur. Saeculo X, Dunstanus et Aethelvoldus episcopi collapsam in Anglia monasticam disciplinam resarcire sapientes, sopitas etiam in monasteriis scientias ea de causa resuscitare studuerunt: nam, ut testatur Aedfricus apud Spelmannum (Tom. I Conc. Angl., pag. 618), usque adeo litterarum studium in Anglia defecerat, « ut sacerdos nullus Anglicus epistolam nosset vel Latine edere, vel e Latino interpretari, usque dum archiepiscopus Cantuariae Dunstanus et episcopus Aethelvoldus hanc in monasteriis resuscitarent. » Eapropter ab Alfredo rege e Gallia evocatus in Angliam fuit Grimbaldus, postea abbas Wintoniensis, « ut litteraturae studium in Anglia sopitum et pene emortuum sua suscitaret industria, » inquit Willelmus Malmesburiensis (Lib. II de Gest. Angl. reg., cap. 4). Eadem ratione, « transmisso S. Oswaldus (Vita 2", + "candidate_score": 0.598422, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_70", + "bdc_text": "Im Jahre 1522 wurde er von Franz I . zum Leiter der königlichen Bibliothek ernannt .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2841", + "psc_text": "sermones in Cassinensi bibliotheca vidit noster Mabillonius. Rodulfus abbas monasterii S. Theodorici prope Rhemos, coram Roberto Flandrensium comite, et Danorum regina Vitam S. Theoderici (Saec. I Ben) jussit legi, ut scribit Adalgisus in lib. Mirac. ejus, cap. 15. Denique Patres congregationis Anglicanae statuunt (In cap. 53), ut « ducatur ad cellam hospitum, ubi a fratre cui mandatur cura hospitum legatur lectio ex I Joan., cap. IV, Charissimi, diligamus, etc., usque ad finem; et dicatur, Tu autem, Domine, et statim prosternat se coram hospite, deosculans terram, quo Christus in eo adoretur juxta regulam. » Secundo, statim post factam in ecclesia orationem, et exhibitum pacis osculum, antequam hospes duceretur in hospitium, fiebat hujusmodi lectio, ut videre est in libro Usuum Cisterciensium (Cap. 87): « Osculentur eos, et postmodum resideant, et lecta sententia, si expositione indiget hospes, exponatur ei; deinde ducatur ad hospitium, vel praesentetur hospitali; fratres autem redeant in claustrum; » et", + "candidate_score": 0.598246, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_122_124", + "bdc_text": "Über das weitere Schicksal Wingarters ist nichts bekannt . - Lit. : Peter G. Bietenholz , Basle and France in the sixteenth century , Genf 1971 , S. 31. 35. 107 ;", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2685", + "psc_text": "Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo XII ineunte antiquum priscorum monachorum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis ordinis sui cunabulis studiis litterarum operam dare coeperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet ex libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui liber complectitur varias definitiones ab initio ordinis in capitulis generalibus editas usque ad annum 1134, quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere", + "candidate_score": 0.598099, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_10", + "bdc_text": "Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", + "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", + "candidate_score": 0.598022, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_10", + "bdc_text": "Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2666", + "psc_text": "tantum virum, qui monachorum leges apprime noverat, imo qui monasticam vitam et ipse professus creditur, eos ad aliena suae religioni studia impulisse. Exemplo esse potest Dionysius monachus, cognomento Exiguus, sed eruditione plane maximus, cujus elogium idem Cassiodorus contexuit. Et certe si in Romano S. Andreae monasterio non floruissent hoc saeculo litterarum studia, qua ratione Gregorius Magnus tot verbi divini praecones in Britanniam mittendos exinde extrahere potuisset? Nam et remanere debebant aliqui in commune monasterii, ipsiusque Ecclesiae catholicae, cui potissimum illis temporibus inserviebant monachi, commodum. Quam in Italia ebiberant Benedictini monachi doctrinam eamdem in Britanniam profecti eructarunt: quamvis in Hibernia jam viguisse litterarum studia modo probaverimus ex Vitis SS. Gildae, Samsonis et Maglorii, qui ab Eltuto abbate liberales artes didicerunt; et ex Vita S. Maclovii, qui in Brendani abbatis monasterio iisdem in studiis profecit. Idem demonstrari amplius posset tam ex Vita S. Constantini, num. 1, qui ex rege monachus factus, saeculo", + "candidate_score": 0.597485, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_10", + "bdc_text": "Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2395", + "psc_text": "] Id est simul, sive, ut alii legunt, in unum locum, seu in uno loco. De loco ubi facienda sit collatio, diximus in lib. I de Antiq. monach. Ritibus, cap. 11. Et legat unus collationes. ] Quales descripsit Cassianus. Vel vitas Patrum, aut certe aliquid quod aedificet audientes. ] Quod Smaragdus explicat « de homiliis Patrum, in quibus aedificationes pleniter scriptae sunt audientium; vel certe de expositionibus librorum catholicorum, quae ab orthodoxis factae sunt viris, in quibus sancta sufficienter sanctis doctrina redundat monachis. » Similiter Bernardus Cassinensis: « De homiliis sanctorum doctorum, et aliis moralibus et aedificationis documentis. » Et Nicolaus de Fractura: « De homiliis sanctorum Patrum, et aliis moralibus, et de lib. Dialog. B. Gregorii, de vitis Patrum, et aliis similibus. » Ita sanctus Benedictus abbas Anianensis unum « ex sanctorum doctorum homiliis, quae in exhortationem monachorum sunt prolatae conjunxit librum; eumque omni tempore in vespertinis collectis legere", + "candidate_score": 0.597296, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_10", + "bdc_text": "Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2660", + "psc_text": "n. 1, saec. I Bened.) Brendano abbati, « eo tempore viro sanctitate et scientia famosissimo, litteratoriae » imbuendus disciplinae traditus sit. Nec mihi dubium est olim Britanniam, ut fidei mysteriis, ita litterarum scientiis institutam fuisse a monachis, agente S. Patricio ejusque discipulis, qui primi in Hibernia verbi divini semina diffuderunt. Venio ad saeculum VI, quo Benedictinus ordo, in quo thesauros sapientiae et scientiae hactenus reconditos crederes, ortum simul et incrementum accepit. Qualis fuerit primorum S. Benedicti discipulorum oraxis, aliqua ex parte discere possumus ex his quae scribit Cassiodorus ad Vivarienses suos monachos, qui a Cassino haud procul dissiti, Benedictinis haud dubium parebant institutis. His imprimis commendat sacrae Scripturae studium, historiae ecclesiasticae lectionem, SS. Patrum, maxime Hilarii, Cypriani, Ambrosii. Hieronymi et Augustini scripta; tum hortatur eos ad Dionysii Exigui monachi canones ecclesiasticos assidue legendos. « ne videamini, inquit, tam salutares ecclesiasticas 636 regulas culpabiliter ignorare. » Et paulo post addit (Divin.", + "candidate_score": 0.596817, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_151", + "bdc_text": "et d. Joh. FriciumHans Frick ( Fritz) , ein Onkel von Geßners Mutter , war Kaplan am Großmünster .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3454", + "psc_text": "gratia, Petre, Paule; vel solum familiae nomen, verbi gratia, le Blanc, le Noir, la Perche; vel solum nationis, ut Germane, Hispane; vel officii aut dignitatis, ut, Sacrista, Cantor, Decane, Praeposite, quod aut saeculum sapit, aut contemptum, imo etiam aliquando praebet occasionem superbiendi, dum ei suggeritur a cogitationibus suis se non 828 esse ut caeteri hominum, ut pote tali praepositum officio, ex tali oriundum familia, tam clara, tam illustri. Sed priores juniores suos fratres nominent. ] Juniores hic vocat, non quidem infantes, sive, ut aiunt, simpliciter aetate juniores; sed comparative ad antiquiores et priores in ordine professionis, ut indicat pronomen suos: non enim dicit priores juniores fratres nominent, sed juniores suos, id est sibi inferiores in ordine professionis: unde contingere potest ut unus et idem monachus frater et nonnus vocetur, frater ab antiquiore, nonnus ab inferiore. Certe saeculo XII Joannes sacerdos et monachus frater Joannes appellatus legitur in Vita S. Aiberti", + "candidate_score": 0.59528, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_67", + "bdc_text": "und Franz I. entfaltete er von 1502 an eine rege literarische Tätigkeit .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2622", + "psc_text": "plane, sic verbi Domini poteris fieri taciturnus praedicator, et lingua silente in multorum populorum auribus manus tua clamosis vocibus personabit. » Eumdem laborem singulari opusculo laudavit Joannes Trithemius, etiam post typographiae inventionem fratres suos ad illum invitans. Vide Benedicti ejusdem lib. I de Viris illustribus ordinis S. cap. 6. Denique, aliud laboris genus a nostris frequentatum notat Mabillonius (Praefat. ad saec. I Bened., pag. 60): nimirum qui prae corporis infirmitate operosos labores manibus exercere non poterant, iis pro Regulae indulgentia prolixioribus studiis aliorum operas compensare licebat. Quod probat exemplo Lanfranci, qui, ut loquitur Guillelmus Malmesburiensis (Lib. I de Gestis Pont. Angl.): « Factus monachus, homo qui ne ciret agresti opere victum quaerere, publicas scholas de dialectica professus est, ut egestatem monasterii scholarum liberalitate 627 temperaret, » cum econtra Herluinus abbas coquendis panibus, et fimo tractando occuparetur, et S. Bernardi abbatis Clarevallensis, cui pro manuum labore commissa est cura divini verbi", + "candidate_score": 0.594954, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_67", + "bdc_text": "und Franz I. entfaltete er von 1502 an eine rege literarische Tätigkeit .", + "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_610", + "psc_text": "« legerat juvenis libros antiquorum philosophorum, Virgiliique mendacia, quae nolebat jam nec audire, nec discipulos suos legere, Sufficiunt, inquiens, divini poetae vobis, nec egetis luxuriosa sermonis Virgilii vos pollui facundia; » quae totidem verbis de S. Maiolo scribit Syrus in ejus Vita lib. I, c. 14. Vide Vitam S. Odonis, saec. V Bened., et S. Hugonis abbatis Cluniac., auctore Hildeberto Coenoman., n. 18, apud Bollandum 29 April.; et Regul. S. Isid. cap. 9. Orationi frequenter incumbere. ] Exemplo S. Martini, de quo Severus Sulpitius scribit In ejus Vitae lib. I , quod « nunquam hora ulla vel momentum praeteriit, quo non aut orationibus incumberet, aut insisteret lectioni; quanquam etiam inter legendum, aut si quid aliud forte agebat, nunquam animum ab oratione laxabat; nimirum, ut fabriferrariis mos est, qui inter operandum pro quodam laboris levamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere videretur, semper 144 orabat. » Et certe,", + "candidate_score": 0.593813, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 2, + "cf_id": "cf011", + "work_id": "pta0003.pta007.pta-grc1", + "max_score": 0.688899, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.688899, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.680089, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76_78", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.674074, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_55", + "psc_text": "Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th. Heyses besaßVgl. a. a. Ο. p. III und die Anmerkungen auf S. 105 — 107 usw. in Gaisfords Ausgabe.. Er hat infolge dessen unter Benutzung von Vorschlägen Montagus und Rettbergs und Hinzufügung einiger eigener Emendatiouen einen wesentlich besseren Text liefern können. Eine ParagrapheneinteilungLeider ist sie etwas flüchtig gemacht oder corrigiert; so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck", + "candidate_score": 0.671822, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_51", + "psc_text": "der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend. Die von GaisfordVgl. oben und Zahn a. a. O. S. 5, Anm. 3. ausgesprochene Meinung, Montagu habe den Codex Venetus selbst benutzt, ist unbegründet. Das geht aus einer Reihe von Noten Montagus aufs deutlichste hervor. Z. B. zu p. 2 (Montagus) b5 »μόνον] erat in margine ὅλον et tolerari postest« etc., V hat aber ὅλον i. Τ.; p. 4 b 1 »διδασκόμενος] in margine codicis erat διαστελλόμενος«, so V i. Τ.; p. 43 c 2 »εἰς αὐτὸν ἀσεβῶντα] satis liquet legend, εἰς αὐτὸν ἀσεβῶν τὸν«, so V i. Τ.; 53 ab »διὸ ἐπανάγει] hiatus erat in exemplari, forte sie supplendus:", + "candidate_score": 0.671088, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.670714, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_41", + "psc_text": "ist, es sei die Hand des Franciscus Turrianus, vermag ich nicht zu sagen. Die des ersten Herausgebers kann es nicht seinvgl. S. XXIII.. Richtig sagt aber Gaisford, daß die Correcturen dieses Schreibers nicht auf Vergleichung andern Manuscripts, sondern lediglich auf dem eignen Wissen zu beruhen scheinen2) Das Gegenteil behaupten v. Otto und van de Sande Bakhuyzen, der sich nur dann erklären kann, daß die zweite Hand »andere Wörter« hat Als ob erst die Holländer die Conjectur erfanden hätten! Übrigens ist seine Collation von V ungenügend (vgl. GGA 1905 S. 674 Anm. 1).. Zu seinen unzähligen Verbesserungen der von V* V1 überlieferten leichten Irrtümer und Eigenheiten brauchte er jeden- GewichtAbgesehen von S. 11, 5, wo V2 zu πρὸ τῶν a. R. zweifelnd anmerkt: ἴσως· πρῶτον. die vielen unzweifelhaft falschen Emendationen von V2, vgl. den kritischen Apparat zu S. 2, 1. 4, 29. 5, 22. 9, 10. 17, 10Füge hinzu: S. 20,", + "candidate_score": 0.668146, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76_78", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_41", + "psc_text": "ist, es sei die Hand des Franciscus Turrianus, vermag ich nicht zu sagen. Die des ersten Herausgebers kann es nicht seinvgl. S. XXIII.. Richtig sagt aber Gaisford, daß die Correcturen dieses Schreibers nicht auf Vergleichung andern Manuscripts, sondern lediglich auf dem eignen Wissen zu beruhen scheinen2) Das Gegenteil behaupten v. Otto und van de Sande Bakhuyzen, der sich nur dann erklären kann, daß die zweite Hand »andere Wörter« hat Als ob erst die Holländer die Conjectur erfanden hätten! Übrigens ist seine Collation von V ungenügend (vgl. GGA 1905 S. 674 Anm. 1).. Zu seinen unzähligen Verbesserungen der von V* V1 überlieferten leichten Irrtümer und Eigenheiten brauchte er jeden- GewichtAbgesehen von S. 11, 5, wo V2 zu πρὸ τῶν a. R. zweifelnd anmerkt: ἴσως· πρῶτον. die vielen unzweifelhaft falschen Emendationen von V2, vgl. den kritischen Apparat zu S. 2, 1. 4, 29. 5, 22. 9, 10. 17, 10Füge hinzu: S. 20,", + "candidate_score": 0.667886, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76_78", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_55", + "psc_text": "Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th. Heyses besaßVgl. a. a. Ο. p. III und die Anmerkungen auf S. 105 — 107 usw. in Gaisfords Ausgabe.. Er hat infolge dessen unter Benutzung von Vorschlägen Montagus und Rettbergs und Hinzufügung einiger eigener Emendatiouen einen wesentlich besseren Text liefern können. Eine ParagrapheneinteilungLeider ist sie etwas flüchtig gemacht oder corrigiert; so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck", + "candidate_score": 0.662919, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108_110", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris . Er stand in geschäftlicher Beziehung zu seinem Cousin Johann Schabler , genannt Wattenschnee , Buchhändler in Basel , und zu seinem Schwiegersohn , dem Buchhändler Jean Vaugris ( †1527 ) . Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_51", + "psc_text": "der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend. Die von GaisfordVgl. oben und Zahn a. a. O. S. 5, Anm. 3. ausgesprochene Meinung, Montagu habe den Codex Venetus selbst benutzt, ist unbegründet. Das geht aus einer Reihe von Noten Montagus aufs deutlichste hervor. Z. B. zu p. 2 (Montagus) b5 »μόνον] erat in margine ὅλον et tolerari postest« etc., V hat aber ὅλον i. Τ.; p. 4 b 1 »διδασκόμενος] in margine codicis erat διαστελλόμενος«, so V i. Τ.; p. 43 c 2 »εἰς αὐτὸν ἀσεβῶντα] satis liquet legend, εἰς αὐτὸν ἀσεβῶν τὸν«, so V i. Τ.; 53 ab »διὸ ἐπανάγει] hiatus erat in exemplari, forte sie supplendus:", + "candidate_score": 0.662744, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.661958, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108_110", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris . Er stand in geschäftlicher Beziehung zu seinem Cousin Johann Schabler , genannt Wattenschnee , Buchhändler in Basel , und zu seinem Schwiegersohn , dem Buchhändler Jean Vaugris ( †1527 ) . Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.660204, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76_78", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.659931, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_55", + "psc_text": "Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th. Heyses besaßVgl. a. a. Ο. p. III und die Anmerkungen auf S. 105 — 107 usw. in Gaisfords Ausgabe.. Er hat infolge dessen unter Benutzung von Vorschlägen Montagus und Rettbergs und Hinzufügung einiger eigener Emendatiouen einen wesentlich besseren Text liefern können. Eine ParagrapheneinteilungLeider ist sie etwas flüchtig gemacht oder corrigiert; so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck", + "candidate_score": 0.657332, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108_110", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris . Er stand in geschäftlicher Beziehung zu seinem Cousin Johann Schabler , genannt Wattenschnee , Buchhändler in Basel , und zu seinem Schwiegersohn , dem Buchhändler Jean Vaugris ( †1527 ) . Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_50", + "psc_text": "Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug auf den Text, mit schlechter, ungleichmäßiger lateinischer Übersetzung, aber mit gelehrten Anmerkungen von Richard Montagu (Mo) herausgegeben wurdenZahn a. a. Ο. S. 2. Die Schreibung des Namens Montacutius schwankt nach Allibones Dictionary of English literature II s. v. zwischen Montagu, Montague und Mountagu. Die Gelehrsamkeit M.’s versagt selten, wie in der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend.", + "candidate_score": 0.655619, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_55_57", + "bdc_text": "Correspondance du Cardinal Jean du Bellay , hg. v. Rémy Scheurer , Bd. I: 1529-1535 , Paris 1969 , S. 451 , Anm. 3 ) . Zu diesen Gerüchten vgl . auch Bourrilly/ Weiss 129f. .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_11", + "psc_text": "S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι τοίνυν ἀπὸ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γραφείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἕκαστον τῶν μὴ ὀρθῶς γραφέντων ἀντιλέγειν sind gar nicht Worte des Verfassers von contra Marcellum über einen Brief Marcells, sondern hier spricht Marcell selbst über einen Brief des AsteriusVgl. Harnack a. a. Ο. und meine Ausgabe zu S. 18, 14ff. Conybeare denn auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ", + "candidate_score": 0.651693, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_74_76", + "bdc_text": "Mit Bullinger hat er offensichtlich keine Briefe gewechselt. - Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.649473, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.648037, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_74_76", + "bdc_text": "Mit Bullinger hat er offensichtlich keine Briefe gewechselt. - Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_34", + "psc_text": "sich, seitdem der Marcianus bekannt geworden, verschmerzen. Bereits von Otto (a. a. 0. S. XIX) bemerkt, daß die Handschrift »neque cum Veneto nostro neque cum Bodlejano prorsus consentit«, d. h. ihnen sehr verwandt ist. Aus Graux, Essai p. 137. 225. 253. 363. 399 ist aber zu schließen, daß sie höchst wahrscheinlich ebenfalls lediglich eine Copie des Marcianus gewesen ist; denn sie umfaßte dieselben Stücke wie dieser; es fehlt ihr nur der Antirrheticus des Gregor, der auch in der Copie des Georgias Trypho vermißt wird«. So bleibt als einzige selbständige Überlieferung der cod. Venetus Marc. gr. 490 übrig, zu dessen weiterer Beschreibung folgendes dienen mag. Die 185 Blätter umfassende Handschrift kam aus dem Besitze des Cardinais Bessarion nach dessen Tode im Jahre 1472 in die Marcusbibliothek. Sie enthältVgl. V. Otto a. a. Ο. S. XV ff, und Graeca D. Marci Bibliotheca 1740. I, 260. 1) fol. 1a τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς", + "candidate_score": 0.64788, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_3_5", + "bdc_text": "- In einem Brief an Myconius dagegen nennt Geßner als Ankunftstag den 4 . Dezember ; s. Corr. des réformateurs III 235 , Anm. 2 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_11", + "psc_text": "S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι τοίνυν ἀπὸ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γραφείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἕκαστον τῶν μὴ ὀρθῶς γραφέντων ἀντιλέγειν sind gar nicht Worte des Verfassers von contra Marcellum über einen Brief Marcells, sondern hier spricht Marcell selbst über einen Brief des AsteriusVgl. Harnack a. a. Ο. und meine Ausgabe zu S. 18, 14ff. Conybeare denn auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ", + "candidate_score": 0.64782, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_49", + "psc_text": "ε/καὶ ἐφ’ (beim Seitenwechsel). 26 ἆρ᾿. 61 ἂν εἴρηται. 64, 21 πειρᾶται πειρᾶται 66, 17 κτίστιν. 70, 28 κατασιγάση. 71, 3 ἐτεκτείνατο. 72, 13 ἀπηλλοτρίοται. 74, 14 ἐβιωνέους. 75, 6 ἀποκαλύψει (ebenso 76, 7). 8 ἐσφάλει. 35 παρασκευάσει 79, 33 ἐπαγγέλοιτο. 87, 36 ἀνθροποπαθὲς. 93, 2 δοκεῖ. 97, 17 φήσαιαν. 98, 2 ἐδόξαζεν. 99, 6 πρακταίων. 108, 1 ἑνώθη. 109, 1 μένουσαν (in einem Wort). 123,15 μωϋσέα (nur hier). 129,29 u. 31 ὅτε. 132, 20 ἠσαΐας. 137, 23 διαβεβαιοῦτο. 150, 31 διαστειλλάμενος. 151, 21 ἀλλιγορικοῦ. 167, 8 παρεσκευασκέναι. Ausgaben Der erste Druck der beiden Eusebiusschriften stammt aus dem Jahre 1628Eusebii Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug", + "candidate_score": 0.647144, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_74_76", + "bdc_text": "Mit Bullinger hat er offensichtlich keine Briefe gewechselt. - Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_51", + "psc_text": "der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend. Die von GaisfordVgl. oben und Zahn a. a. O. S. 5, Anm. 3. ausgesprochene Meinung, Montagu habe den Codex Venetus selbst benutzt, ist unbegründet. Das geht aus einer Reihe von Noten Montagus aufs deutlichste hervor. Z. B. zu p. 2 (Montagus) b5 »μόνον] erat in margine ὅλον et tolerari postest« etc., V hat aber ὅλον i. Τ.; p. 4 b 1 »διδασκόμενος] in margine codicis erat διαστελλόμενος«, so V i. Τ.; p. 43 c 2 »εἰς αὐτὸν ἀσεβῶντα] satis liquet legend, εἰς αὐτὸν ἀσεβῶν τὸν«, so V i. Τ.; 53 ab »διὸ ἐπανάγει] hiatus erat in exemplari, forte sie supplendus:", + "candidate_score": 0.644352, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_56", + "psc_text": "so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck erhöhen die Brauchbarkeit der Ausgabe. Die lateinische Übersetzung ist allerdings einfach nach Montagu wieder ab- gedruckt. Aber die Gaisfordsche Ausgabe kann doch nicht für abschließend angesehn werden. Einmal nämlich hat sie den Codex Venetus nicht völlig ausgenutzt; vielleicht z. Τ. nicht durch Schuld der Collation, sondern durch eigentümliche Mißgriffe bei ihrer Benutzung durch den Herausgeber. Z. B. gehörte Anm. r S. 12 (Gaisfords) nicht zu Z. sondern zu Z. 7; Anm. r S. 25 nicht zu Z. 3, sondern zu Z. 4; Anm. q S. 55 zu Z. 15, nicht Z. 11; Anm. r S. 102 zu S. 103, 2;", + "candidate_score": 0.64399, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_51", + "psc_text": "der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend. Die von GaisfordVgl. oben und Zahn a. a. O. S. 5, Anm. 3. ausgesprochene Meinung, Montagu habe den Codex Venetus selbst benutzt, ist unbegründet. Das geht aus einer Reihe von Noten Montagus aufs deutlichste hervor. Z. B. zu p. 2 (Montagus) b5 »μόνον] erat in margine ὅλον et tolerari postest« etc., V hat aber ὅλον i. Τ.; p. 4 b 1 »διδασκόμενος] in margine codicis erat διαστελλόμενος«, so V i. Τ.; p. 43 c 2 »εἰς αὐτὸν ἀσεβῶντα] satis liquet legend, εἰς αὐτὸν ἀσεβῶν τὸν«, so V i. Τ.; 53 ab »διὸ ἐπανάγει] hiatus erat in exemplari, forte sie supplendus:", + "candidate_score": 0.643591, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_50", + "psc_text": "Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug auf den Text, mit schlechter, ungleichmäßiger lateinischer Übersetzung, aber mit gelehrten Anmerkungen von Richard Montagu (Mo) herausgegeben wurdenZahn a. a. Ο. S. 2. Die Schreibung des Namens Montacutius schwankt nach Allibones Dictionary of English literature II s. v. zwischen Montagu, Montague und Mountagu. Die Gelehrsamkeit M.’s versagt selten, wie in der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend.", + "candidate_score": 0.642969, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.642876, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_157", + "bdc_text": "dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_13", + "psc_text": "60,10), hier ein weiteres Schriftstück von ihm einführte und das mit einer so ungenügenden Bezeichnung wie ἡ Man wird die Möglichkeit nicht von der Hand weisen können ZNTW 1905 S. 255), daß unser Verfasser hier entweder dieselbe Marcells, die er sonst γράμμα, γραφή oder σύγγραμμα nennt, als ἐπιστολή bezeichnetDas konnte er, da sie Konstantin anredete, vgl. S. 190, 15. 212, 20 (auch 186, 21. 194, 17. usw.? vgl. Register Β unter σύ)., oder vielleicht einen einleitenden Dedicationsbrief an KonstantinVgl. S. 58, 20 und Zahn a. a. Ο. S. 46; er hätte dann etwa die gegen den Kaiser (S. 58, 6 f. 21) und die Aufforderung, die Schrift zu lesen (S. 58, 20) enthalten, nebst einer Betonung von Marcells Rechtgläubigkeit, gegen die nun unser Autor S. 31, 26 ff richtet.. Daß ferner Sätze wie S. 58. 14 ff: μάλιστα δέ μοι ἀναγκαῖον ἡγοῦμαι γεγενῆσθαι τὸ γράμμα διὰ τοὺς ἠδικῆσθαι τὸν ἄνδρα", + "candidate_score": 0.642255, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_155_157", + "bdc_text": "Hans Frick ist zweifellos identisch mit dem in AZürcherRef Reg . genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_0", + "psc_text": "Einleitung εἰ μὲν οὖν αὐταρκῶς ἔχει τὰ γραφέντα, κρίνειας ἂν αὐτὸς ἐντυγχάνων· εἰ δέ τινα λείποι, καὶ ταῦτα ἂν ἀναπληρώσειας, δηλαδὴ ἀδελφὸς ἀδελφοῦ τὰ ὑστερήματα, εἴπου καὶ θεραπείας δέοιτο, δι’ ἐπανορθώσεως ἐξιώμενος. Euseb. ep. ad Flacillum. Verfasser und Zeit der beiden Schriften Zweifellos rühren die zwei Schriften κατὰ Μαρκέλλου (S. 1, 2) ἐκκλησιαστικὴ θεολογία (S. 98, 13f vgl. 60, 16f 62, 10. 18)Die Bucheinteilung der Schriften stammt sicher von ihrem Verfasser (vgl. S. 60,6.9), von der Einteilung in Capitel und deren Inhaltsangaben ist das nicht gewiß. von einem und demselben Verfasser her. Nicht nur bringen beide z. Τ. identische Excerpte aus Marcell, sondern die Verwandtschaft erstreckt sich auch auf den Wortlaut der eigenen SätzeVgl. S. 42, 24. 32 mit S. 107, 23. 31.. Daß aber hier nicht etwa ein jüngerer Autor einen älteren benutzt, beweisen aufs deutlichste die Stellen: S. 60, 3—10: εἰ πρὸς τὴν ἀδόλεσχον καὶ πολυεπῆ Μαρκέλλου γραφὴν", + "candidate_score": 0.642039, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_57", + "psc_text": "ihrer Benutzung durch den Herausgeber. Z. B. gehörte Anm. r S. 12 (Gaisfords) nicht zu Z. sondern zu Z. 7; Anm. r S. 25 nicht zu Z. 3, sondern zu Z. 4; Anm. q S. 55 zu Z. 15, nicht Z. 11; Anm. r S. 102 zu S. 103, 2; Anm. c S. 183 zu S. 184, 1; Anm. q S. 209 zu Z. 7, nicht Z. 8; Anm. g S. 228 zu Z. 14, nicht Z. 17; Anm, a S. 319 zu S. 320 Z. 5. Aber auch sonst liest V doch häufig anders als Gaisfords Text, z. B. S. 1, 12 (meiner Ausgabe) δὴ V: δὲ Gaisford. 2,25 κενοφωνία: κενολογίᾳ. 4,17 δῆλος: δῆλον. 18, 14 ἀπὸ τῆς: ἀπ’ αὐτῆς. 31 εἶναι: om. 19, 31 γάρ: om. 22,4 τὴν: om. 24,34 γενέσεως: γεννήσεως. 28,28 οὕτως: om. 29,30 μεμψάμενος: μεμφόμενος. 32, 14 τότε: ποτὲ. 15 δὴ . . τέλους: δὲ", + "candidate_score": 0.641451, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_63", + "psc_text": "3) hinzugefügt. Sonst stehn noch am Rande links die Seiten der Handschrift, rechts die der Montaguschen Ausgabe, und im Text vor den Marcellfragmenten ihre Nummern bei Rettberg. Im Stellenapparat sind außer den sehr vermehrten BibelcitatenNatürlich ist der ἐπὶ πάντων θεός nicht stets auf Röm. 9, 5 zurückgeführt usw. Bei den Marcellfragmenten habe ich freilich noch einige derartige Stellen hinzugesetzt. namentlich auch zu den Anspielungen Eusebs auf nicht ausdrücklich citierte Marcellworte die Nummern der entsprechenden Marcellfragmente nach Kräften hinzugefügt. Freilich wird sich in Zukunft gerade hier und vielleicht auch in Ermittelung von Parallelen aus andern Schriften des Eusebius von Caesarea mehr leisten lassen. Socrates, Epiphanius, Origenes usw. sind mit den wichtigsten Varianten aus ihren brauchbarsten Ausgaben angeführtZum Epiphanius konnte ich Notizen über die Handschriften benutzen.. Der kritische Apparat enthält die wichtigsten Lesungen der Handschrift, sowie die beachtenswerten Verbesserungsvorschläge der KritikerMit Mo Re Ga habe ich die ausdrücklich von Montagu, Rettberg und", + "candidate_score": 0.641442, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_52", + "psc_text": "etc., V hat aber ὅλον i. Τ.; p. 4 b 1 »διδασκόμενος] in margine codicis erat διαστελλόμενος«, so V i. Τ.; p. 43 c 2 »εἰς αὐτὸν ἀσεβῶντα] satis liquet legend, εἰς αὐτὸν ἀσεβῶν τὸν«, so V i. Τ.; 53 ab »διὸ ἐπανάγει] hiatus erat in exemplari, forte sie supplendus: εἰ δέ τι γένοιτο, περὶ τῆς«, in V ist aber nach ἐπάγει noch erhalten, wenn auch fast unleserlich: λέγων (?) εἰ δέ τις περὶ usw. Montagu kann also nur eine der jüngeren Abschriften im Auge haben, wenn er Lesarten seines »exemplar« anführt (vgl. Note zu p. 52 b 8, 53 ab, 148b 10 usw.). Er hat aber gar nicht eine einzige Handschrift gehabt, sondern neben der eigentlich seinen, die sich besonders daraus müßte feststelleu lassen, daß in ihr auch das ganze Stück meiner Ausgabe S. 104, 33 (καὶ) — 105 21 (μείζων μού ἐστιν) fehlte (vgl. zu p. 110 a", + "candidate_score": 0.641349, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_41", + "psc_text": "ist, es sei die Hand des Franciscus Turrianus, vermag ich nicht zu sagen. Die des ersten Herausgebers kann es nicht seinvgl. S. XXIII.. Richtig sagt aber Gaisford, daß die Correcturen dieses Schreibers nicht auf Vergleichung andern Manuscripts, sondern lediglich auf dem eignen Wissen zu beruhen scheinen2) Das Gegenteil behaupten v. Otto und van de Sande Bakhuyzen, der sich nur dann erklären kann, daß die zweite Hand »andere Wörter« hat Als ob erst die Holländer die Conjectur erfanden hätten! Übrigens ist seine Collation von V ungenügend (vgl. GGA 1905 S. 674 Anm. 1).. Zu seinen unzähligen Verbesserungen der von V* V1 überlieferten leichten Irrtümer und Eigenheiten brauchte er jeden- GewichtAbgesehen von S. 11, 5, wo V2 zu πρὸ τῶν a. R. zweifelnd anmerkt: ἴσως· πρῶτον. die vielen unzweifelhaft falschen Emendationen von V2, vgl. den kritischen Apparat zu S. 2, 1. 4, 29. 5, 22. 9, 10. 17, 10Füge hinzu: S. 20,", + "candidate_score": 0.641307, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_68", + "psc_text": "Schrift aus den wenigen Stücken nicht ausreichendEine nähere Begründung würde zu weit führen.. Eine Anordnung aber nach dem der Fragmente ist auch hypothetisch, zumal Marcell oft auf die gleichen Dinge zu sprechen gekommen sein muß (vgl. S. 43, 16. 193 204, 34 usw.). Rettbergs auf dem zweiten Wege gewonnene, vorläufig üble Anordnung habe ich deshalb einfach beibehalten. Eine Tabelle des Vorkommens der Marcellfragmente im Eusenbiustext folgt hierIch bemerke ausdrücklich, daß in meinem Eusebiustexte die Rettbergschen Nummern beibehalten (und dabei um 109—115 vermehrt) worden während die Marcellfragmente meine genauere Zählung aufweisen.. Nr. Kl 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Nr. Re 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 13 c. Marc. II 8.9,11.19.12,31 11, 10 19, 30 c. Marc. II 45, 11 45, 15 45, 18 45, 25 44, 18 46, 12 46, 18 46, 23", + "candidate_score": 0.64057, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.640184, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_64", + "psc_text": "leisten lassen. Socrates, Epiphanius, Origenes usw. sind mit den wichtigsten Varianten aus ihren brauchbarsten Ausgaben angeführtZum Epiphanius konnte ich Notizen über die Handschriften benutzen.. Der kritische Apparat enthält die wichtigsten Lesungen der Handschrift, sowie die beachtenswerten Verbesserungsvorschläge der KritikerMit Mo Re Ga habe ich die ausdrücklich von Montagu, Rettberg und Gaisford vorgeschlagenen Änderungen bezeichnet, mit m r g die in ihrem Text stillschweigend gemachten; m r bedeutet die Randnoten der Montaguschen Ausgabe da, wo nicht feststeht, ob eine Conjectur von Mo oder eine Randlesart seiner Handschrift vorliegt.. Bei den mehrfach überlieferten Marcellfragmenten sind die Parallelstellen verglichen und als Zeuge mit der Sigle »and. St.« eingeführtWo »and. St.« oder LXX und NT eine Emendation nötig machten, habe ich in der Regel nicht erst angemerkt, ob die Correctur auch von Mo Re oder andern vorgeschlagen war.. Die Register zum Eusebius sind wegen der Echtheitsfrage besonders ausführlich gestaltet. Vom Wortlaut des Textes mußte", + "candidate_score": 0.639688, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_10", + "psc_text": "mehr am Leben gewesen.. etwas spätere Schrift de ecclesiastica theologia müsse aber, weil Herbst 343 nicht mehr lebenden Flacillus gewidmet, spätestens auf gesetzt werden. Für beide komme also der 338/39 gestorbene von Caesarea als Verfasser nicht in Betracht; und so werde, da ein Eusebius nötig sei, und wegen der Widmung an Flacillus, von Emesa als Autor anzusehn seinAlso ähnlich, wie bei den beiden Eusebius von Caesarea zugeschriebenen Homilien gegen Marcell, vgl. Harnack LG, I, 2, 584 f. (ZNTW 1903 S. 330–333 S. 250–259. 265). Aber selbst wenn man die Datierungen Conybeares zunächst annimmtDagegen hält z. B. Harnack LG, II, 2 S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι", + "candidate_score": 0.639062, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_2_4", + "bdc_text": "Dezember . - In einem Brief an Myconius dagegen nennt Geßner als Ankunftstag den 4 . Dezember ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_11", + "psc_text": "S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι τοίνυν ἀπὸ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γραφείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἕκαστον τῶν μὴ ὀρθῶς γραφέντων ἀντιλέγειν sind gar nicht Worte des Verfassers von contra Marcellum über einen Brief Marcells, sondern hier spricht Marcell selbst über einen Brief des AsteriusVgl. Harnack a. a. Ο. und meine Ausgabe zu S. 18, 14ff. Conybeare denn auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τ��ν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ", + "candidate_score": 0.638772, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_56", + "psc_text": "so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck erhöhen die Brauchbarkeit der Ausgabe. Die lateinische Übersetzung ist allerdings einfach nach Montagu wieder ab- gedruckt. Aber die Gaisfordsche Ausgabe kann doch nicht für abschließend angesehn werden. Einmal nämlich hat sie den Codex Venetus nicht völlig ausgenutzt; vielleicht z. Τ. nicht durch Schuld der Collation, sondern durch eigentümliche Mißgriffe bei ihrer Benutzung durch den Herausgeber. Z. B. gehörte Anm. r S. 12 (Gaisfords) nicht zu Z. sondern zu Z. 7; Anm. r S. 25 nicht zu Z. 3, sondern zu Z. 4; Anm. q S. 55 zu Z. 15, nicht Z. 11; Anm. r S. 102 zu S. 103, 2;", + "candidate_score": 0.636803, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_139_141", + "bdc_text": "Et tu quoque , si meministi , abituris pollicebare , si quid praeter sortem usus postularet , non defuturos vosDas Versprechen läßt sich nicht nachweisen. . Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 . Oktober 1534 angetreten hatte , führte nicht nach Marburg , sondern nach Kassel .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_26", + "psc_text": "ταῦτα ὁ Μάρκελλος πρὸς Ἀστέριον, οὐκ ἀρεσκόμενος τῷ τὸν πατέρα δεῖν ἀληθῶς πατέρα εἶναι ὁμολογεῖν καὶ τὸν υἱὸν ἀληθῶς υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ὡσαύτως (vgl. auch S. 4, 10. 12 u. ö.) für nicht von Eusebius Pamphili stammend anzusehn. Die Kühnheit dieser ganzen Kritik wird es gerechtfertigt lassen, wenn ich auf den Titel der Ausgabe noch ohne Fragezeichen gesetzt habe: Eusebius’ Werke IV. Band. Handschriften Einzige Text quelle ist, wie schon Gaisford und ZahnVgl. Eusebii Pamphili contra Hieroclem et Marcellum libri. ed. Th. Gsisford Oxonii 1852 p. III; Zahn a, a. Ο. S. 5, Anm. 3. Rettberg in den Annales literar. Helmstadtienses 1787 (vgl. Hamack LG I, 2, 581) war mir unzugänglich. wußten, die Handschrift in Venedig, die von ersterem, wohl nach Th. Heyse, folgendermaßen beschrieben wird: Cod. Marcianus 496. membranaceus saec. X, forma quadrata, δίστοιχος, versibus quadragenis binis, iisque litterarum fere tricenarum. Diligenter recognovit et jure suo potius", + "candidate_score": 0.636544, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_34_36", + "bdc_text": "Sunt porro in certas tabulas infinita capiendorum nomina relataÜber die durch die Aktion ausgelöste erste Verfolgungswelle s. Hari , aaO , S. 98-106 , und Bourrilly/ Weiss 109-114 . . Sed duo studiosiUnbekannt . huc ad nos nudius quartus venerunt fuga Galliis elapsi et mulierHerminjard nennt hier Françoise Bayard ( s. Corr. des réformateurs III 237 ) , Hari , aaO , S. 90 , setzt dazu allerdings ein Fragezeichen .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_49", + "psc_text": "ε/καὶ ἐφ’ (beim Seitenwechsel). 26 ἆρ᾿. 61 ἂν εἴρηται. 64, 21 πειρᾶται πειρᾶται 66, 17 κτίστιν. 70, 28 κατασιγάση. 71, 3 ἐτεκτείνατο. 72, 13 ἀπηλλοτρίοται. 74, 14 ἐβιωνέους. 75, 6 ἀποκαλύψει (ebenso 76, 7). 8 ἐσφάλει. 35 παρασκευάσει 79, 33 ἐπαγγέλοιτο. 87, 36 ἀνθροποπαθὲς. 93, 2 δοκεῖ. 97, 17 φήσαιαν. 98, 2 ἐδόξαζεν. 99, 6 πρακταίων. 108, 1 ἑνώθη. 109, 1 μένουσαν (in einem Wort). 123,15 μωϋσέα (nur hier). 129,29 u. 31 ὅτε. 132, 20 ἠσαΐας. 137, 23 διαβεβαιοῦτο. 150, 31 διαστειλλάμενος. 151, 21 ἀλλιγορικοῦ. 167, 8 παρεσκευασκέναι. Ausgaben Der erste Druck der beiden Eusebiusschriften stammt aus dem Jahre 1628Eusebii Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug", + "candidate_score": 0.636199, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_159_161", + "bdc_text": "Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.636161, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_139_141", + "bdc_text": "Et tu quoque , si meministi , abituris pollicebare , si quid praeter sortem usus postularet , non defuturos vosDas Versprechen läßt sich nicht nachweisen. . Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 . Oktober 1534 angetreten hatte , führte nicht nach Marburg , sondern nach Kassel .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_11", + "psc_text": "S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι τοίνυν ἀπὸ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γραφείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἕκαστον τῶν μὴ ὀρθῶς γραφέντων ἀντιλέγειν sind gar nicht Worte des Verfassers von contra Marcellum über einen Brief Marcells, sondern hier spricht Marcell selbst über einen Brief des AsteriusVgl. Harnack a. a. Ο. und meine Ausgabe zu S. 18, 14ff. Conybeare denn auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ", + "candidate_score": 0.635488, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_139_141", + "bdc_text": "Et tu quoque , si meministi , abituris pollicebare , si quid praeter sortem usus postularet , non defuturos vosDas Versprechen läßt sich nicht nachweisen. . Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 . Oktober 1534 angetreten hatte , führte nicht nach Marburg , sondern nach Kassel .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_19", + "psc_text": "zwei Einzelheiten sind wohl auffälligWenn die Vita Constantini für Konstantinopel ἡ βασιλέως (oder ἐπώνυμος πόλις, ἡ αὐτοῦ πόλις usw., für Rom ἧ βασιλεύουσα (oder βασιλὶς) sagt, so folgt daraus noch nicht die Unechtheit von contra Marcellum, wo Konstantinopel S. 58, 8 ἧ βασιλικὴ πόλις heißt. Warum soll Eusebius Pamphili um 338 nicht so haben sagen können (der doch wenigstens ἧ αὐτοῦ πόλις wenn sein Schüler Eusebius von Emesa es um 341 ohne Anstoß konnte?. Einmal nämlich, unser Verfasser in demselben Zusammenhang von sich in erster und von Eusebius von Caesarea in dritter Person spricht, z.B. S. 17, bis is, θήσω δὲ πρῶτα δι’ ὣν τοῖς ὀρθῶς καὶ ἐκκλησιαστικῶς γραφεῖσιν ἀντιλέγειν πειρᾶται διαβάλλων τοὺς γράψαντας .... ἄρτι μὲν γὰρ πρὸς Ἀστέριον τὴν ἀντίρρησιν ποιεῖται, ἄρτι δὲ πρὸς Εὐσέβιον τὸν μέγαν. καὶ ἔπειτα ἐπὶ τὸν τοῦ θεοῦ ἄνθρωπον . . . Παυλῖνον . . . καὶ ἐκ τούτου μεταβὰς Ὠριγένει πολεμεῖ .", + "candidate_score": 0.63526, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_55", + "psc_text": "Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th. Heyses besaßVgl. a. a. Ο. p. III und die Anmerkungen auf S. 105 — 107 usw. in Gaisfords Ausgabe.. Er hat infolge dessen unter Benutzung von Vorschlägen Montagus und Rettbergs und Hinzufügung einiger eigener Emendatiouen einen wesentlich besseren Text liefern können. Eine ParagrapheneinteilungLeider ist sie etwas flüchtig gemacht oder corrigiert; so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck", + "candidate_score": 0.635012, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_11", + "psc_text": "S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι τοίνυν ἀπὸ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γραφείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἕκαστον τῶν μὴ ὀρθῶς γραφέντων ἀντιλέγειν sind gar nicht Worte des Verfassers von contra Marcellum über einen Brief Marcells, sondern hier spricht Marcell selbst über einen Brief des AsteriusVgl. Harnack a. a. Ο. und meine Ausgabe zu S. 18, 14ff. Conybeare denn auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ", + "candidate_score": 0.634783, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_156_158", + "bdc_text": "genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_11", + "psc_text": "S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι τοίνυν ἀπὸ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γραφείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἕκαστον τῶν μὴ ὀρθῶς γραφέντων ἀντιλέγειν sind gar nicht Worte des Verfassers von contra Marcellum über einen Brief Marcells, sondern hier spricht Marcell selbst über einen Brief des AsteriusVgl. Harnack a. a. Ο. und meine Ausgabe zu S. 18, 14ff. Conybeare denn auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ", + "candidate_score": 0.634138, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_32", + "psc_text": "in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der Bodleiana abgeschriebenen Adamantius auch die beiden Eusebiusschriften mit dem Datum »Prid. non. Mart. 1695 (nach einer Mitteilung von Swete). In bezug auf den Adamantius ist die Handschrift erwiesenermaßen nur eine Copie des Bodleianus Ε. 1. 11Vgl. van de Sande Bakhuyzen a. a. Ο. S. XXXVI f.. Verschollen ist eine siebente Handschrift, die sich einst in der Bibliothek des kaiserlichen Gesandten in Venedig Don Diego Hurtado de Mendoza daselbst befand und an erster Stelle die 5 Bücher Eusebius gegen Marcell enthalten zu haben scheintVgl. C. Gesner in der Bibliotheca universalis 1545; Graux, Essai sur les origines du fonds grec de l’Escurial.", + "candidate_score": 0.633395, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_80_82", + "bdc_text": "ders. , Répertoire analytique et chronologique de la correspondance de Guillaume Budé , Toulouse/Paris 1907 ; Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_32", + "psc_text": "in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der Bodleiana abgeschriebenen Adamantius auch die beiden Eusebiusschriften mit dem Datum »Prid. non. Mart. 1695 (nach einer Mitteilung von Swete). In bezug auf den Adamantius ist die Handschrift erwiesenermaßen nur eine Copie des Bodleianus Ε. 1. 11Vgl. van de Sande Bakhuyzen a. a. Ο. S. XXXVI f.. Verschollen ist eine siebente Handschrift, die sich einst in der Bibliothek des kaiserlichen Gesandten in Venedig Don Diego Hurtado de Mendoza daselbst befand und an erster Stelle die 5 Bücher Eusebius gegen Marcell enthalten zu haben scheintVgl. C. Gesner in der Bibliotheca universalis 1545; Graux, Essai sur les origines du fonds grec de l’Escurial.", + "candidate_score": 0.633231, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_56", + "bdc_text": "1529-1535 , Paris 1969 , S. 451 , Anm. 3 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_31", + "psc_text": "— so sicher nach einer Nachricht Mercatis, nicht saec. XIV, wie van de Sande Bakhuyzen angibtA. a. Ο. S. XXVII f.. Des letzteren Vermutung aber, daß Handschrift »wahrscheinlich eine Abschrift« der venezianischen ist, steht auch in Bezug auf unseren Text zu Recht. Als fünfte käme eine Handschrift der Nationalbibliothek zu Paris, cod. Paris, gr. 949 (nicht 969, früher Reg. 2985, 2) chart, 1581 Pantaleon Mamukas von Chios geschriebenVgl. Omont, Inventaire sommaire etc. Ι, 182, auch Catal. Par. Reg. II, 185. Zu dem Schreiber Gardthausen, Griechische Palaeographie S. 335.. Eine sechste Handschrift »adscriptis etiam ex alio codice emendationibus [Excerpta ex iis in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der", + "candidate_score": 0.632802, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_51", + "psc_text": "der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend. Die von GaisfordVgl. oben und Zahn a. a. O. S. 5, Anm. 3. ausgesprochene Meinung, Montagu habe den Codex Venetus selbst benutzt, ist unbegründet. Das geht aus einer Reihe von Noten Montagus aufs deutlichste hervor. Z. B. zu p. 2 (Montagus) b5 »μόνον] erat in margine ὅλον et tolerari postest« etc., V hat aber ὅλον i. Τ.; p. 4 b 1 »διδασκόμενος] in margine codicis erat διαστελλόμενος«, so V i. Τ.; p. 43 c 2 »εἰς αὐτὸν ἀσεβῶντα] satis liquet legend, εἰς αὐτὸν ἀσεβῶν τὸν«, so V i. Τ.; 53 ab »διὸ ἐπανάγει] hiatus erat in exemplari, forte sie supplendus:", + "candidate_score": 0.632627, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_5", + "psc_text": "1 — 2: τῷ τιμιωτάτῳ καὶ ἀγαπητῷ συλλειτουργῷ Φλακίλλῳ Εὐσεβίος ἐν κυρίῳ χαίρειν. Nun bezeichnet aber die einzige selbständige HandschriftVgl. S. XVI ff. unserer beiden Werke, der cod. Venetus Marc. gr. 496, auf fol. 29v die beiden Bücher contra Marcellum ausdrücklich als Eigentum Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου τῶν κατὰ Μαρκέλλου τοῦ Ἀγκύρας ἐπισκόπου (S. 1, 1 — 3)Die sonst noch von Conybeare ZNTW 1903 S. 330 angeführten Unter- und Überschriften steh η nicht in V.. Kein Zweifel, daß sie auch die drei folgenden Bücher de ecclesiastica theologia demselben zuschreibt. Und damit stimmt das Zeugnis des SocratesConybeare ZNTW 1903 S. 330 möchte die Überschrift des Venetus auf Socrates’ Einfluß zurückführen, um nur einem eugnis gegenüber zu stehn. Socrates selbst aber habe den Autor nicht überliefert erhalten, sondern erst selbst aus der Inschrift des Briefes an Flacillus fälschlich auf Eusebius von Caesarea geschlossen (ZNTW 1905 S. 264 f). Es ist jedoch nicht gerade", + "candidate_score": 0.631888, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_40", + "psc_text": "a. R. 30, 16 δὲδὲν: δὲ οὐδὲν. 41, 32 παραδήγματι? 48, 9 ἐπιδήτερ. 52, 10 ταῦττa: ταῦτα πάντα. 53, 5 κεχωρῆσθαι. 57, 25 ἰηρεμίαν. 63, 14 R τὴν ἐκκλησίαν. 68, 18 γενᾶ . κτίζει. 70,32 χώρει 71, 34 ἔχει. 86, 21 τῆς τοῦ ݲπρςݲ τῆς τοῦ ݲπρςݲ. 123, 1 ηὑροσεν. 141, 3 ݲπναݲ ݲπναݲ. 149, 3 διαλελθμμένως. 167, 22 τού.· τούτου. 170, 18 οἷς — ἐπιλέγει bis scr. 179, 30 ἄκρων? Bei weitem das meiste der Art hat aber erst V2 corrigiert, eine jüngere Hand, die sich einer grünlich-schwarzen Tinte bedient. Ob Gaisford (vgl. oben S. XVI) ausgesprochene Vermutung richtig ist, es sei die Hand des Franciscus Turrianus, vermag ich nicht zu sagen. Die des ersten Herausgebers kann es nicht seinvgl. S. XXIII.. Richtig sagt aber Gaisford, daß die Correcturen dieses Schreibers nicht auf Vergleichung andern Manuscripts, sondern lediglich auf dem eignen Wissen zu beruhen scheinen2) Das Gegenteil behaupten v.", + "candidate_score": 0.631691, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_157", + "bdc_text": "dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_55", + "psc_text": "Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th. Heyses besaßVgl. a. a. Ο. p. III und die Anmerkungen auf S. 105 — 107 usw. in Gaisfords Ausgabe.. Er hat infolge dessen unter Benutzung von Vorschlägen Montagus und Rettbergs und Hinzufügung einiger eigener Emendatiouen einen wesentlich besseren Text liefern können. Eine ParagrapheneinteilungLeider ist sie etwas flüchtig gemacht oder corrigiert; so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck", + "candidate_score": 0.631215, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_16", + "psc_text": "ἐπαρχίαι τε καὶ πόλεις μετεποιήθησαν, vgl. auch S. 17,33 f) Eusebius von Nicomedien als bereits verstorben zu denken sei, scheint durch Conybeare noch nicht ausgemacht (ZNTW 1905 S. 258 f).? Eine Reihe weiterer Gründe Conybeares, die man wohl als bezeichnen kann, überzeugt ebensowenig. Wenn in unseren Büchern (vgl. z. B. S. 3, 22 ff) die Trinitätslehre Platz einnimmt als sonst bei Eusebius von Caesarea (ZNTW 1903 S. 333, 1905 S. 260 f) — ist denn das System dieses Mannes klarVgl. Zahn a. a. Ο. S. 36 f. und uns bekannt genug, daß wir wirklich bestimmen könnten, sich in Bezug auf die τριάς in jedem Fall ausdrücken mußte und wie nicht? Und wenn unsere Bücher geradezu wie eine Verteidigung den Ἀρειανός Asterius aussehn (ZNTW 1905 S. 261)Über die Formel πατέρα ἀληθῶς πατέρα κτλ. vgl. ZNTW 1903 S. 333 f, 1905 S. 251—254 und S. XVf. spricht das wirklich gegen Eusebius von", + "candidate_score": 0.631039, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_116", + "bdc_text": "Er erschien als André Vincard in der Liste der Flüchtigen , die am 25 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.630298, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_156_158", + "bdc_text": "genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.630177, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_21", + "psc_text": "33. 19, 9. 20, 30 gemeint, an allen andern Stellen von S. 26, 11 ab scheint Εὐσεβίος den von Caesarea zu bezeichnen. Das allein entspricht der Ankündigung S. 18, 10. Gewiß muß S. 26, 28 ff von dem gleichen Eusebius die Rede sein, wie S. 27, ff (Zahn a. a. O. S. 43 Anm. 4); aber eben deshalb muß beide Male Caesareenser gemeint sein, denn S. 27, 14ff ist er es sicher (vgl. zu S. 27, 24 f: S. 29, 30. 30, 20 f).. Ein solcher Wechsel in der Selbstbezeichnung wäre nach eine literarische Unmöglichkeit (ZNTW 1903 S. 332 f, S. 261—264). Aber man wird doch HarnackLG II, 2, 545. darin beipflichten müssen, daß »Eusebius hier mehrere Bischöfe, die Marcell angegriffen digt, und es daher nahe lag, daß er in diesem Zusammenhang von sich der dritten Person sprach«. Sodann ist es zweifellos auffällig, Autor von contra Marcellum entgegen der Gewohnheit", + "candidate_score": 0.630096, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_116", + "bdc_text": "Er erschien als André Vincard in der Liste der Flüchtigen , die am 25 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_12", + "psc_text": "auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤ��η καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ κακοδοξίαν βραχὺ περιελθόντας τοῦ τῆς ἐπιστολῆς προσχήματος ἀπογυμνῶσαι, so gewiß sie auf einen Brief Marcells geht meint doch sicher den Rechtfertigungsbrief, den er am Ende seines römischen Aufenthalts an Julius verfaßte. Im Gegenteil, es wäre unser Verfasser, der sonst immer nur mit einer Schrift Marcells zutun hat (S. 1,14. 2,10. 60,10), hier ein weiteres Schriftstück von ihm einführte und das mit einer so ungenügenden Bezeichnung wie ἡ Man wird die Möglichkeit nicht von der Hand weisen können ZNTW 1905 S. 255), daß unser Verfasser hier entweder dieselbe Marcells, die er sonst γράμμα, γραφή oder σύγγραμμα nennt, als ἐπιστολή bezeichnetDas konnte", + "candidate_score": 0.629983, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_156_158", + "bdc_text": "genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_13", + "psc_text": "60,10), hier ein weiteres Schriftstück von ihm einführte und das mit einer so ungenügenden Bezeichnung wie ἡ Man wird die Möglichkeit nicht von der Hand weisen können ZNTW 1905 S. 255), daß unser Verfasser hier entweder dieselbe Marcells, die er sonst γράμμα, γραφή oder σύγγραμμα nennt, als ἐπιστολή bezeichnetDas konnte er, da sie Konstantin anredete, vgl. S. 190, 15. 212, 20 (auch 186, 21. 194, 17. usw.? vgl. Register Β unter σύ)., oder vielleicht einen einleitenden Dedicationsbrief an KonstantinVgl. S. 58, 20 und Zahn a. a. Ο. S. 46; er hätte dann etwa die gegen den Kaiser (S. 58, 6 f. 21) und die Aufforderung, die Schrift zu lesen (S. 58, 20) enthalten, nebst einer Betonung von Marcells Rechtgläubigkeit, gegen die nun unser Autor S. 31, 26 ff richtet.. Daß ferner Sätze wie S. 58. 14 ff: μάλιστα δέ μοι ἀναγκαῖον ἡγοῦμαι γεγενῆσθαι τὸ γράμμα διὰ τοὺς ἠδικῆσθαι τὸν ἄνδρα", + "candidate_score": 0.629525, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_30", + "psc_text": "eine seit 1604 in Bodleiana befindliche, im Jahre 1543 von Georgios Tryphon Epidaurius geschriebene Papierhandschrift. Auch HarnackLG I, 2, 497, vgl. auch v. Otto a. a. Ο. S. XVIII ff. erklärt sie, was den Text des Theophilus anlangt, für eine bloße Abschrift aus Die Bedenken, die van de Sande Bakhuyzen für den Text des Adamautius äussertA. a. Ο. S. XXX f., machen nichts aus; denn wenn Bodl. auct. Ε. I. 11 auch nur »Abschrift einer revidierten Abschrift« des Venetus wäre, so einer auf Grund unabhängigen handschriftlichen Materials revidierten. Eine vierte Handschrift ist der cod. Vaticanus gr. 1089 chart. saec. XVI — so sicher nach einer Nachricht Mercatis, nicht saec. XIV, wie van de Sande Bakhuyzen angibtA. a. Ο. S. XXVII f.. Des letzteren Vermutung aber, daß Handschrift »wahrscheinlich eine Abschrift« der venezianischen ist, steht auch in Bezug auf unseren Text zu Recht. Als fünfte käme eine Handschrift der Nationalbibliothek zu", + "candidate_score": 0.629404, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_157_159", + "bdc_text": "dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. : Hanhart 3f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_13", + "psc_text": "60,10), hier ein weiteres Schriftstück von ihm einführte und das mit einer so ungenügenden Bezeichnung wie ἡ Man wird die Möglichkeit nicht von der Hand weisen können ZNTW 1905 S. 255), daß unser Verfasser hier entweder dieselbe Marcells, die er sonst γράμμα, γραφή oder σύγγραμμα nennt, als ἐπιστολή bezeichnetDas konnte er, da sie Konstantin anredete, vgl. S. 190, 15. 212, 20 (auch 186, 21. 194, 17. usw.? vgl. Register Β unter σύ)., oder vielleicht einen einleitenden Dedicationsbrief an KonstantinVgl. S. 58, 20 und Zahn a. a. Ο. S. 46; er hätte dann etwa die gegen den Kaiser (S. 58, 6 f. 21) und die Aufforderung, die Schrift zu lesen (S. 58, 20) enthalten, nebst einer Betonung von Marcells Rechtgläubigkeit, gegen die nun unser Autor S. 31, 26 ff richtet.. Daß ferner Sätze wie S. 58. 14 ff: μάλιστα δέ μοι ἀναγκαῖον ἡγοῦμαι γεγενῆσθαι τὸ γράμμα διὰ τοὺς ἠδικῆσθαι τὸν ἄνδρα", + "candidate_score": 0.62932, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_156_158", + "bdc_text": "genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_16", + "psc_text": "ἐπαρχίαι τε καὶ πόλεις μετεποιήθησαν, vgl. auch S. 17,33 f) Eusebius von Nicomedien als bereits verstorben zu denken sei, scheint durch Conybeare noch nicht ausgemacht (ZNTW 1905 S. 258 f).? Eine Reihe weiterer Gründe Conybeares, die man wohl als bezeichnen kann, überzeugt ebensowenig. Wenn in unseren Büchern (vgl. z. B. S. 3, 22 ff) die Trinitätslehre Platz einnimmt als sonst bei Eusebius von Caesarea (ZNTW 1903 S. 333, 1905 S. 260 f) — ist denn das System dieses Mannes klarVgl. Zahn a. a. Ο. S. 36 f. und uns bekannt genug, daß wir wirklich bestimmen könnten, sich in Bezug auf die τριάς in jedem Fall ausdrücken mußte und wie nicht? Und wenn unsere Bücher geradezu wie eine Verteidigung den Ἀρειανός Asterius aussehn (ZNTW 1905 S. 261)Über die Formel πατέρα ἀληθῶς πατέρα κτλ. vgl. ZNTW 1903 S. 333 f, 1905 S. 251—254 und S. XVf. spricht das wirklich gegen Eusebius von", + "candidate_score": 0.628337, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_23", + "bdc_text": "Siehe Hari , aaO , S. 121-127 und 133-137. .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_38", + "psc_text": "12ff ABBREV, ebenso 60, 1. 61, 3. 62, 5. 68, 12 (oder 69, 6?) ἀληθῶς. 70, 26f ABBREV. 71, 22f καλῶς. 12, 35 f unleserlich (ἐπιστασία υἱοῦ ? ? Gelsborn). 87, 2 ABBREV 91, 28ff ABBREV 98, 12 ABBREV. 104, 14 ABBREV 16 ἀριανΐζεις. 106, 9 ABBREV 116, 3f καλώς. 19 θείως. 117, 29 ABBREV 119,34 ἀληθῶς. 122. 9f θείως. 133, 33 ὑπ(??) 139, 6 ABBREV 31f ABBREV 154, 23 (??) 159, 27 ABBREV 160, 7 ABBREV 163, 30 περὶ πνεύματος und ABBREV 164, 2 περὶ υἱοῦ. Er scheint endlich auch an einer ganzen Anzahl von Stellen sich selbst corrigiert zu haben (V1) Allerdings betreifen diese Verbesserungen meist nur unbedeutende Dinge, Verwechselungen von ai ε η ι εἰ oder ο ου ω, offenbare Verschreibungen und dergleichen, mit denen ich den kritischen Apparat nur selten belastet habe. Eine weitere Auswahl von Stellen, an denen erst V1 das Richtige bietet, mag hier", + "candidate_score": 0.627671, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_23", + "bdc_text": "Siehe Hari , aaO , S. 121-127 und 133-137. .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_69", + "psc_text": "9 10 11 12 13 14 15 Nr. Re 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 13 c. Marc. II 8.9,11.19.12,31 11, 10 19, 30 c. Marc. II 45, 11 45, 15 45, 18 45, 25 44, 18 46, 12 46, 18 46, 23 d. e. th. I d. e. th. II d. e. th III 144,14. 145, 7. 151,11 145, 1 145, 20 145, 23 145, 25 1) Fortsetzung zu Nr. 85, nur aus Acacius erhalten bei Epiphanius haer. 72, 6. Schlusswort Den Codex Venetus habe ich verglichen im Herbst 1902, das Manuscript der Ausgabe war fertig im Herbst 1904, der Druck dauerte von da bis zum Winter 1905. Zu ganz besonderem Danke bin ich P. Wendland verpflichtet, der meine Ausgabe im Manuscript durchgearbeitet, weiter Ad. Harnack, F. Loofs und Th. Zahn, die die Druckbogen durchgesehn, und K. Gelshorn, der in manchen Fällen", + "candidate_score": 0.62752, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_157", + "bdc_text": "dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_11", + "psc_text": "S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι τοίνυν ἀπὸ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γραφείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἕκαστον τῶν μὴ ὀρθῶς γραφέντων ἀντιλέγειν sind gar nicht Worte des Verfassers von contra Marcellum über einen Brief Marcells, sondern hier spricht Marcell selbst über einen Brief des AsteriusVgl. Harnack a. a. Ο. und meine Ausgabe zu S. 18, 14ff. Conybeare denn auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ", + "candidate_score": 0.627317, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_156_158", + "bdc_text": "genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_22", + "psc_text": "S. 261—264). Aber man wird doch HarnackLG II, 2, 545. darin beipflichten müssen, daß »Eusebius hier mehrere Bischöfe, die Marcell angegriffen digt, und es daher nahe lag, daß er in diesem Zusammenhang von sich der dritten Person sprach«. Sodann ist es zweifellos auffällig, Autor von contra Marcellum entgegen der Gewohnheit des Eusebius von Caesarea den textus receptus von Matth. 28, 19 benutzt (S. 3, 7. 8, 21, vgl. ZNTW 1903 S. 333, 1905 S. 266 f. 252 ff). Aber diese Tatsache verliert bedeutend an Gewicht dadurch, daß doch noch eine bestbezeugte Schrift des Eusebius dieselbe Eigentümlichkeit nämlich sein nach dem Concil von isicaea 325 an die Gemeinde Caesarea geschriebener Brief, dessen Hauptstelle lautet (Hahn a. a. O. S. 257 f): πιστεύομεν εἰς ἕνα θεόν, πατέρα παντοκράτορα τὸν τῶν ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων ποιητήν. καὶ εἰς ἕνα κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν τοῦ θεοῦ λόγον, θεὸν ἐκ θεοῦ, φῶς ἐκ φωτός, ζωὴν", + "candidate_score": 0.626886, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_53", + "psc_text": "ab, 148b 10 usw.). Er hat aber gar nicht eine einzige Handschrift gehabt, sondern neben der eigentlich seinen, die sich besonders daraus müßte feststelleu lassen, daß in ihr auch das ganze Stück meiner Ausgabe S. 104, 33 (καὶ) — 105 21 (μείζων μού ἐστιν) fehlte (vgl. zu p. 110 a 10)Der Cantabrigiensis ist zu jung, um als Vorlage für den Druck gedient zu haben, vgl. oben S. XVII, und die Bodleiani enthalten beide S. 104, 33—105, 21., noch eine zweite (vgl. zu p. 94 c 7,118 b 10); und zwar war diese ein cod. Bodleianus (vgl. zu p. 149 a 3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären.", + "candidate_score": 0.626789, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_116", + "bdc_text": "Er erschien als André Vincard in der Liste der Flüchtigen , die am 25 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_47", + "psc_text": "26 αὐτὸ(??) 78, 14 πλά(??)σωμεν. 83, 33 ἂν εἰπεῖν V*: ἀνειπεῖν Vc. 88, 12 ἑαυτοῦ V*: ἑαυτὸ Vc. 94, 6 ἢν V*: ἢ Vc. 95, 20 ἔχρησεν V*: ἔχρισεν V c. 120, 34 βελτίω(??). Der so aus den Händen von V* (V1) und V2 (resp. V c) Text enthält aber noch immer nicht nur eine erhebliche schwerer, zum großen Teile gewiß schon der Vorlage von Verderbnisse, sondern auch noch genug von jenen geringfügigen Versehen, die den Apparat nutzlos belasten würden. Ich trage uneorrigierten Abweichungen V’s von der Ausgabe hier zum Schluß nachNicht berücksichtigt ist dabei, daß in manchen herrscht; so findet sich γοῦν neben γ᾿ οὖν, ὡς ἂν εἰ neben ὡσανεί usw. Fehler in Accenten und Spiritus sind meist nicht angemerkt.: 3, 16 παιδαγωγ zerstört am Ende der Seite. 4, 6 αὐτὸν αὐτὸ(??) ν (2 — 3 Bb. zerstört am Ende der Columne). 57 6, 19 δυσεβείας. 9, 27 ἑστήκει.", + "candidate_score": 0.626478, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_61", + "psc_text": "bemerkt ist, genau den Text wieder, den der erste Schreiber des Codex Venetus Marc. gr. 496 beabsichtigte, und zwar nach meiner Collation. Seine kleinen Versehen und Eigenheiten sind dabei in der Regel ausgeschlossen geblieben, auch vom Apparat, zumal wenn sie bereits von zweiter oder gar schon erster Hand corrigiert warenVgl. oben, ich bin der Handschrift auch bei ihren Schwankungen zwischen γίγνομαι — γίνομαι treu geblieben, und erst recht in den Fällen γενηθῆναι — γενητός — γεννητός usw. vgl. Zahn a. a. Ο. S. 40 Anm. 2. Dagegen habe ich immer ῾Ησαΐας und Ἱερεμίας geschrieben, nicht mit V unter Umständen ἠσαΐας und ἰερεμίας. Zu Ἁβραάμ vgl. die Nachträge und Berichtigungen.. Dann ist energisch emendiert worden. Schon die mehrfach überlieferten Marcellstücke weisen Abweichungen unter einander auf, die auszugleichen waren. Weiter aber sind die Vorschläge Montagus gründlicher ausgenutzt worden als bei und zu den selteneren Besserungen von Rettberg, Gaisford selbst, Zahn und anderen", + "candidate_score": 0.626343, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_159_161", + "bdc_text": "Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_61", + "psc_text": "bemerkt ist, genau den Text wieder, den der erste Schreiber des Codex Venetus Marc. gr. 496 beabsichtigte, und zwar nach meiner Collation. Seine kleinen Versehen und Eigenheiten sind dabei in der Regel ausgeschlossen geblieben, auch vom Apparat, zumal wenn sie bereits von zweiter oder gar schon erster Hand corrigiert warenVgl. oben, ich bin der Handschrift auch bei ihren Schwankungen zwischen γίγνομαι — γίνομαι treu geblieben, und erst recht in den Fällen γενηθῆναι — γενητός — γεννητός usw. vgl. Zahn a. a. Ο. S. 40 Anm. 2. Dagegen habe ich immer ῾Ησαΐας und Ἱερεμίας geschrieben, nicht mit V unter Umständen ἠσαΐας und ἰερεμίας. Zu Ἁβραάμ vgl. die Nachträge und Berichtigungen.. Dann ist energisch emendiert worden. Schon die mehrfach überlieferten Marcellstücke weisen Abweichungen unter einander auf, die auszugleichen waren. Weiter aber sind die Vorschläge Montagus gründlicher ausgenutzt worden als bei und zu den selteneren Besserungen von Rettberg, Gaisford selbst, Zahn und anderen", + "candidate_score": 0.626283, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_155_157", + "bdc_text": "Hans Frick ist zweifellos identisch mit dem in AZürcherRef Reg . genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_34", + "psc_text": "sich, seitdem der Marcianus bekannt geworden, verschmerzen. Bereits von Otto (a. a. 0. S. XIX) bemerkt, daß die Handschrift »neque cum Veneto nostro neque cum Bodlejano prorsus consentit«, d. h. ihnen sehr verwandt ist. Aus Graux, Essai p. 137. 225. 253. 363. 399 ist aber zu schließen, daß sie höchst wahrscheinlich ebenfalls lediglich eine Copie des Marcianus gewesen ist; denn sie umfaßte dieselben Stücke wie dieser; es fehlt ihr nur der Antirrheticus des Gregor, der auch in der Copie des Georgias Trypho vermißt wird«. So bleibt als einzige selbständige Überlieferung der cod. Venetus Marc. gr. 490 übrig, zu dessen weiterer Beschreibung folgendes dienen mag. Die 185 Blätter umfassende Handschrift kam aus dem Besitze des Cardinais Bessarion nach dessen Tode im Jahre 1472 in die Marcusbibliothek. Sie enthältVgl. V. Otto a. a. Ο. S. XV ff, und Graeca D. Marci Bibliotheca 1740. I, 260. 1) fol. 1a τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς", + "candidate_score": 0.626224, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.626019, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_69", + "bdc_text": "- in Briefwechsel. Budés Werke , besonders diejenigen über die griechische Sprache , die «Annotationes » zu den Pandekten Justinians , das «De asse et partibus eius . . . » ( ein umfassendes Werk zur Altertumskunde ) fanden welte Verbreitung .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_0", + "psc_text": "Einleitung εἰ μὲν οὖν αὐταρκῶς ἔχει τὰ γραφέντα, κρίνειας ἂν αὐτὸς ἐντυγχάνων· εἰ δέ τινα λείποι, καὶ ταῦτα ἂν ἀναπληρώσειας, δηλαδὴ ἀδελφὸς ἀδελφοῦ τὰ ὑστερήματα, εἴπου καὶ θεραπείας δέοιτο, δι’ ἐπανορθώσεως ἐξιώμενος. Euseb. ep. ad Flacillum. Verfasser und Zeit der beiden Schriften Zweifellos rühren die zwei Schriften κατὰ Μαρκέλλου (S. 1, 2) ἐκκλησιαστικὴ θεολογία (S. 98, 13f vgl. 60, 16f 62, 10. 18)Die Bucheinteilung der Schriften stammt sicher von ihrem Verfasser (vgl. S. 60,6.9), von der Einteilung in Capitel und deren Inhaltsangaben ist das nicht gewiß. von einem und demselben Verfasser her. Nicht nur bringen beide z. Τ. identische Excerpte aus Marcell, sondern die Verwandtschaft erstreckt sich auch auf den Wortlaut der eigenen SätzeVgl. S. 42, 24. 32 mit S. 107, 23. 31.. Daß aber hier nicht etwa ein jüngerer Autor einen älteren benutzt, beweisen aufs deutlichste die Stellen: S. 60, 3—10: εἰ πρὸς τὴν ἀδόλεσχον καὶ πολυεπῆ Μαρκέλλου γραφὴν", + "candidate_score": 0.625719, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_157", + "bdc_text": "dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_12", + "psc_text": "auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ κακοδοξίαν βραχὺ περιελθόντας τοῦ τῆς ἐπιστολῆς προσχήματος ἀπογυμνῶσαι, so gewiß sie auf einen Brief Marcells geht meint doch sicher den Rechtfertigungsbrief, den er am Ende seines römischen Aufenthalts an Julius verfaßte. Im Gegenteil, es wäre unser Verfasser, der sonst immer nur mit einer Schrift Marcells zutun hat (S. 1,14. 2,10. 60,10), hier ein weiteres Schriftstück von ihm einführte und das mit einer so ungenügenden Bezeichnung wie ἡ Man wird die Möglichkeit nicht von der Hand weisen können ZNTW 1905 S. 255), daß unser Verfasser hier entweder dieselbe Marcells, die er sonst γράμμα, γραφή oder σύγγραμμα nennt, als ἐπιστολή bezeichnetDas konnte", + "candidate_score": 0.625511, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_159_161", + "bdc_text": "Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_55", + "psc_text": "Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th. Heyses besaßVgl. a. a. Ο. p. III und die Anmerkungen auf S. 105 — 107 usw. in Gaisfords Ausgabe.. Er hat infolge dessen unter Benutzung von Vorschlägen Montagus und Rettbergs und Hinzufügung einiger eigener Emendatiouen einen wesentlich besseren Text liefern können. Eine ParagrapheneinteilungLeider ist sie etwas flüchtig gemacht oder corrigiert; so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck", + "candidate_score": 0.625451, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_156_158", + "bdc_text": "genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_15", + "psc_text": "ποιουμένους (S. 58, 11ff). ist gar nicht bewiesenSagt doch Julius selbst in seinem Brief an Danius etc. (Athan. apol. 23): Ἀθανάσιος δὲ καὶ Μάρκελλος οἱ ἐπίσκοποι πλείονας ἔχουσι τοὺς ὑπὲρ ἑαυτῶν λέγοντας καὶ γράφοντας.. Ebensowenig muß S. 31, 24 f: τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῷ ἀνδρὶ κακοδοξίαν (vgl. S. 58, 17 f) eine directe Anspielung auf Julius’ Worte (vgl. Athan. apol. c. καὶ οὐ νῦν ταῦτα πεφρονηκέναι διεβεβαιώσατο ἀλλὰ καὶ ἔκπαλαι bedeuten. Warum soll der Ausdruck nicht ohne jede solche Beziehung aus der Sache selbst erwachsen seinDaß endlich wegen S. 19, 8ff, (τὸν μέγαν Εὐσέβιον, οἱ τῆς πλεῖσται καὶ διαφανεῖς ἐπαρχίαι τε καὶ πόλεις μετεποιήθησαν, vgl. auch S. 17,33 f) Eusebius von Nicomedien als bereits verstorben zu denken sei, scheint durch Conybeare noch nicht ausgemacht (ZNTW 1905 S. 258 f).? Eine Reihe weiterer Gründe Conybeares, die man wohl als bezeichnen kann, überzeugt ebensowenig. Wenn in unseren Büchern (vgl. z. B.", + "candidate_score": 0.625436, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_157_159", + "bdc_text": "dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. : Hanhart 3f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_11", + "psc_text": "S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι τοίνυν ἀπὸ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γραφείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἕκαστον τῶν μὴ ὀρθῶς γραφέντων ἀντιλέγειν sind gar nicht Worte des Verfassers von contra Marcellum über einen Brief Marcells, sondern hier spricht Marcell selbst über einen Brief des AsteriusVgl. Harnack a. a. Ο. und meine Ausgabe zu S. 18, 14ff. Conybeare denn auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ", + "candidate_score": 0.625305, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_52", + "psc_text": "etc., V hat aber ὅλον i. Τ.; p. 4 b 1 »διδασκόμενος] in margine codicis erat διαστελλόμενος«, so V i. Τ.; p. 43 c 2 »εἰς αὐτὸν ἀσεβῶντα] satis liquet legend, εἰς αὐτὸν ἀσεβῶν τὸν«, so V i. Τ.; 53 ab »διὸ ἐπανάγει] hiatus erat in exemplari, forte sie supplendus: εἰ δέ τι γένοιτο, περὶ τῆς«, in V ist aber nach ἐπάγει noch erhalten, wenn auch fast unleserlich: λέγων (?) εἰ δέ τις περὶ usw. Montagu kann also nur eine der jüngeren Abschriften im Auge haben, wenn er Lesarten seines »exemplar« anführt (vgl. Note zu p. 52 b 8, 53 ab, 148b 10 usw.). Er hat aber gar nicht eine einzige Handschrift gehabt, sondern neben der eigentlich seinen, die sich besonders daraus müßte feststelleu lassen, daß in ihr auch das ganze Stück meiner Ausgabe S. 104, 33 (καὶ) — 105 21 (μείζων μού ἐστιν) fehlte (vgl. zu p. 110 a", + "candidate_score": 0.624961, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_124_126", + "bdc_text": "Peter G. Bietenholz , Basle and France in the sixteenth century , Genf 1971 , S. 31. 35. 107 ; Rudolf Wackernagel , Geschichte der Stadt Basel , Bd. III , Basel 1924 , S. 444. 9 coronatos , abiens 14 a vobis , et vos decem misistis Durch Froschauer ( s.", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_98", + "psc_text": "Ἰωσεδὲκ, ὃς ἅμα Ζοροβάβελ τῶν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων ἡγήσατο, ὁ γενναῖος οὗτος καὶ θαυμαστὸς συγγραφεὺς ταῦτ’ ἀγνοήσας τίθησιν μὲν τοῦ Ζαχαρίου τὴν λέξιν δι’ ἧς μέμνηται τοῦ Ἰησοῦ, μακρὰν δὲ τῆς ἱστορίας ἀκοντισθεὶς λέγειν αὐτὸν ὑπείληφεν περὶ Ἰησοῦ τοῦ Μωσέως διαδόχου. καὶ πάλιν τοῦ ἀποστόλου γράψαντος ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ τοῦτον τὸν τρόπον »ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστίν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ ἡμῶν«, ἢ λάθετ’ ἢ οὐκ ἐνοήσεν ἢ καὶ ἑκὼν διαστρέφει τὸν λόγον. γράφ��ν »ἡ δὲ ἡμετέρα Ἱερουσαλὴμ ἄνω ἐστίν· αὕτη γὰρ δουλεύει μετὰ τῶν τέκνων αὐτῆς«. καὶ αὖθις τοῦ σωτῆρος ἡμῶν τῷ Πέτρῳ εἰρηκότος »ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ, σκάνδαλον εἶ ἐμοί, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων«, οὐ συνεὶς ὅπως ὁ λόγος εἴρητο πρὸς τὸν ἀπόστολον καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, πρὸς τὸν διάβολον ταῦτα λελέχθαι φησίν. ὁμοῦ δὲ τοσαῦτα σφάλματα ὑπὸ μίαν τίθησιν περικοπὴν αὐτολεξεὶ τοῦτον γράφων τὸν τρόπον ὅτι οὐδὲν ὄνομα μεῖζον", + "candidate_score": 0.624762, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_159_161", + "bdc_text": "Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_40", + "psc_text": "a. R. 30, 16 δὲδὲν: δὲ οὐδὲν. 41, 32 παραδήγματι? 48, 9 ἐπιδήτερ. 52, 10 ταῦττa: ταῦτα πάντα. 53, 5 κεχωρῆσθαι. 57, 25 ἰηρεμίαν. 63, 14 R τὴν ἐκκλησίαν. 68, 18 γενᾶ . κτίζει. 70,32 χώρει 71, 34 ἔχει. 86, 21 τῆς τοῦ ݲπρςݲ τῆς τοῦ ݲπρςݲ. 123, 1 ηὑροσεν. 141, 3 ݲπναݲ ݲπναݲ. 149, 3 διαλελθμμένως. 167, 22 τού.· τούτου. 170, 18 οἷς — ἐπιλέγει bis scr. 179, 30 ἄκρων? Bei weitem das meiste der Art hat aber erst V2 corrigiert, eine jüngere Hand, die sich einer grünlich-schwarzen Tinte bedient. Ob Gaisford (vgl. oben S. XVI) ausgesprochene Vermutung richtig ist, es sei die Hand des Franciscus Turrianus, vermag ich nicht zu sagen. Die des ersten Herausgebers kann es nicht seinvgl. S. XXIII.. Richtig sagt aber Gaisford, daß die Correcturen dieses Schreibers nicht auf Vergleichung andern Manuscripts, sondern lediglich auf dem eignen Wissen zu beruhen scheinen2) Das Gegenteil behaupten v.", + "candidate_score": 0.624717, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_80_82", + "bdc_text": "ders. , Répertoire analytique et chronologique de la correspondance de Guillaume Budé , Toulouse/Paris 1907 ; Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_27", + "psc_text": "Annales literar. Helmstadtienses 1787 (vgl. Hamack LG I, 2, 581) war mir unzugänglich. wußten, die Handschrift in Venedig, die von ersterem, wohl nach Th. Heyse, folgendermaßen beschrieben wird: Cod. Marcianus 496. membranaceus saec. X, forma quadrata, δίστοιχος, versibus quadragenis binis, iisque litterarum fere tricenarum. Diligenter recognovit et jure suo potius quam ad alterius exempli fidem textum saepe emendavit docta manus saec. XVI. forsan Francisci Turiani, quem scimus hoc opus in MS. legisseVgl. die erste Note in Montacutius’ Ausgabe., vel etiam primi editoris. Nam hunc ipsum codicem editionum πρωτότυπον esse plane perspicitur ex lacunis p. 52 et 53. Tit. in indice libri: Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου λόγοι β΄ Μάρκελλον τὸν Γαλάτην ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκείνῳ συγγεγραμμένων· καὶ ἕτεροι τοῦ αὐτοῦ Εὐσεβίου λόγοι γ΄ ἀνατρέποντες τὰ Μαρκέλλου. Es steht mit der Überlieferung der beiden Eusebiusschriften also ganz entsprechend wie mit der der drei Βücher des Theophilus Antiochien an AutolycusVgl. v.Otto Corp. Apol. VIII", + "candidate_score": 0.62457, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_140_142", + "bdc_text": "Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 . Oktober 1534 angetreten hatte , führte nicht nach Marburg , sondern nach Kassel . Von dort kehrte er am 6 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_8", + "psc_text": "1). Von der Synode zu Sardica heisse es (Athan. apol. 47): ἀνεγνώσθη δὲ καὶ τὸ σύγγραμμα τοῦ συλλειτουργοῦ Μαρκέλλου, καὶ εὑρέθη τῶν περὶ Εὐσέβιον ἡ κακοτεχνία. ἃ γὰρ ὡς ζητῶν ὁ Μάρκελλος εἴρηκε, ταῦτα ὡς ὁμολογούμενα διαβεβλήκασιν. Und »obierat tunc Eusebius uterque, Nicomediensis et Caesariensis, κακοτεχνία in scriptis fuit. Ille alastor Nicomediensis nihil scripsit in hoc genere, scripsit autem Caesariensis. Das ist freilich nicht zwingend. Aber auf Grund der beiden ersten Instanzen hat man trotz des Schweigens der Hieronymus, Epiphanius und Photius von Montacutius an bis auf Zahn nicht an der Autorschaft des Caesareensers gezweifelt, sondern die fünf Bücher Darstellung seiner Theologie benutzt, ohne Unzuträglichkeiten zu Erst Conybeare hat sie ganz neuerdings mit energischer Einseitigkeit bestrittenA. a. Ο.. Conybeares Gründe sind erstens chronologische. Er hält nämlich für sicher, baß in den Büchern contra Marcellum des Marcell an Julius vom Herbst 340 (vgl. Marcellfr. Nr. 129), auf dessen Eindruck auf die", + "candidate_score": 0.624166, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_32", + "psc_text": "in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der Bodleiana abgeschriebenen Adamantius auch die beiden Eusebiusschriften mit dem Datum »Prid. non. Mart. 1695 (nach einer Mitteilung von Swete). In bezug auf den Adamantius ist die Handschrift erwiesenermaßen nur eine Copie des Bodleianus Ε. 1. 11Vgl. van de Sande Bakhuyzen a. a. Ο. S. XXXVI f.. Verschollen ist eine siebente Handschrift, die sich einst in der Bibliothek des kaiserlichen Gesandten in Venedig Don Diego Hurtado de Mendoza daselbst befand und an erster Stelle die 5 Bücher Eusebius gegen Marcell enthalten zu haben scheintVgl. C. Gesner in der Bibliotheca universalis 1545; Graux, Essai sur les origines du fonds grec de l’Escurial.", + "candidate_score": 0.623926, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_157", + "bdc_text": "dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_56", + "psc_text": "so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck erhöhen die Brauchbarkeit der Ausgabe. Die lateinische Übersetzung ist allerdings einfach nach Montagu wieder ab- gedruckt. Aber die Gaisfordsche Ausgabe kann doch nicht für abschließend angesehn werden. Einmal nämlich hat sie den Codex Venetus nicht völlig ausgenutzt; vielleicht z. Τ. nicht durch Schuld der Collation, sondern durch eigentümliche Mißgriffe bei ihrer Benutzung durch den Herausgeber. Z. B. gehörte Anm. r S. 12 (Gaisfords) nicht zu Z. sondern zu Z. 7; Anm. r S. 25 nicht zu Z. 3, sondern zu Z. 4; Anm. q S. 55 zu Z. 15, nicht Z. 11; Anm. r S. 102 zu S. 103, 2;", + "candidate_score": 0.623353, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77_79", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé . Les origines , les débuts , les idées maîtresses , Paris 1907 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_0", + "psc_text": "Einleitung εἰ μὲν οὖν αὐταρκῶς ἔχει τὰ γραφέντα, κρίνειας ἂν αὐτὸς ἐντυγχάνων· εἰ δέ τινα λείποι, καὶ ταῦτα ἂν ἀναπληρώσειας, δηλαδὴ ἀδελφὸς ἀδελφοῦ τὰ ὑστερήματα, εἴπου καὶ θεραπείας δέοιτο, δι’ ἐπανορθώσεως ἐξιώμενος. Euseb. ep. ad Flacillum. Verfasser und Zeit der beiden Schriften Zweifellos rühren die zwei Schriften κατὰ Μαρκέλλου (S. 1, 2) ἐκκλησιαστικὴ θεολογία (S. 98, 13f vgl. 60, 16f 62, 10. 18)Die Bucheinteilung der Schriften stammt sicher von ihrem Verfasser (vgl. S. 60,6.9), von der Einteilung in Capitel und deren Inhaltsangaben ist das nicht gewiß. von einem und demselben Verfasser her. Nicht nur bringen beide z. Τ. identische Excerpte aus Marcell, sondern die Verwandtschaft erstreckt sich auch auf den Wortlaut der eigenen SätzeVgl. S. 42, 24. 32 mit S. 107, 23. 31.. Daß aber hier nicht etwa ein jüngerer Autor einen älteren benutzt, beweisen aufs deutlichste die Stellen: S. 60, 3—10: εἰ πρὸς τὴν ἀδόλεσχον καὶ πολυεπῆ Μαρκέλλου γραφὴν", + "candidate_score": 0.622671, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_155_157", + "bdc_text": "Hans Frick ist zweifellos identisch mit dem in AZürcherRef Reg . genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_4", + "psc_text": "καὶ οἰκεῖον εὕρεμα, τῆς δ’ ἐκκλησίας τοῦ θεοῦ τὴν ἀδιάφθορον διδασκαλίαν προϊοχόμενος, ἣν παρὰ τῶν αὐτοπτῶν καὶ αὐτηκόων τοῦ λόγου ἄνωθεν ἐξ ἀρχῆς παραλαβοῦσα φυλάττει. S. 165, 12 — 14: ἤδη δὲ διὰ τῆς πρὸ τούτου γραφῆς τὰ περὶ τούτων τοῦ Μαρκέλλου φωνὰς παραθέμενος, λόγου συμμετρίας φειδόμενος, τῇ αὐτῶν ἐκείνων ἀρκεσθήσομαι μαρτυρίᾳ (bezieht sich auf c. Marc. II, 3). Ist demnach der Verfasser von de ecclesiastica theologia notwendig identisch mit dem von contra Marcellum, so ist für beide der Eusebius als Autor anzusehn, der sich in der Zuschrift des Briefes an Flacillus von Antiochien als solcher bekennt, vgl. S. 60, 1 — 2: τῷ τιμιωτάτῳ καὶ ἀγαπητῷ συλλειτουργῷ Φλακίλλῳ Εὐσεβίος ἐν κυρίῳ χαίρειν. Nun bezeichnet aber die einzige selbständige HandschriftVgl. S. XVI ff. unserer beiden Werke, der cod. Venetus Marc. gr. 496, auf fol. 29v die beiden Bücher contra Marcellum ausdrücklich als Eigentum Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου τῶν κατὰ Μαρκέλλου τοῦ", + "candidate_score": 0.622502, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_82_84", + "bdc_text": "TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in : Dictionnaire de biographie française , Bd. VII , Paris 1956 , Sp. 611f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_32", + "psc_text": "in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der Bodleiana abgeschriebenen Adamantius auch die beiden Eusebiusschriften mit dem Datum »Prid. non. Mart. 1695 (nach einer Mitteilung von Swete). In bezug auf den Adamantius ist die Handschrift erwiesenermaßen nur eine Copie des Bodleianus Ε. 1. 11Vgl. van de Sande Bakhuyzen a. a. Ο. S. XXXVI f.. Verschollen ist eine siebente Handschrift, die sich einst in der Bibliothek des kaiserlichen Gesandten in Venedig Don Diego Hurtado de Mendoza daselbst befand und an erster Stelle die 5 Bücher Eusebius gegen Marcell enthalten zu haben scheintVgl. C. Gesner in der Bibliotheca universalis 1545; Graux, Essai sur les origines du fonds grec de l’Escurial.", + "candidate_score": 0.621305, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_157_159", + "bdc_text": "dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. : Hanhart 3f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.621258, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_82_84", + "bdc_text": "TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in : Dictionnaire de biographie française , Bd. VII , Paris 1956 , Sp. 611f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_27", + "psc_text": "Annales literar. Helmstadtienses 1787 (vgl. Hamack LG I, 2, 581) war mir unzugänglich. wußten, die Handschrift in Venedig, die von ersterem, wohl nach Th. Heyse, folgendermaßen beschrieben wird: Cod. Marcianus 496. membranaceus saec. X, forma quadrata, δίστοιχος, versibus quadragenis binis, iisque litterarum fere tricenarum. Diligenter recognovit et jure suo potius quam ad alterius exempli fidem textum saepe emendavit docta manus saec. XVI. forsan Francisci Turiani, quem scimus hoc opus in MS. legisseVgl. die erste Note in Montacutius’ Ausgabe., vel etiam primi editoris. Nam hunc ipsum codicem editionum πρωτότυπον esse plane perspicitur ex lacunis p. 52 et 53. Tit. in indice libri: Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου λόγοι β΄ Μάρκελλον τὸν Γαλάτην ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκείνῳ συγγεγραμμένων· καὶ ἕτεροι τοῦ αὐτοῦ Εὐσεβίου λόγοι γ΄ ἀνατρέποντες τὰ Μαρκέλλου. Es steht mit der Überlieferung der beiden Eusebiusschriften also ganz entsprechend wie mit der der drei Βücher des Theophilus Antiochien an AutolycusVgl. v.Otto Corp. Apol. VIII", + "candidate_score": 0.620267, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_157", + "bdc_text": "dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_16", + "psc_text": "ἐπαρχίαι τε καὶ πόλεις μετεποιήθησαν, vgl. auch S. 17,33 f) Eusebius von Nicomedien als bereits verstorben zu denken sei, scheint durch Conybeare noch nicht ausgemacht (ZNTW 1905 S. 258 f).? Eine Reihe weiterer Gründe Conybeares, die man wohl als bezeichnen kann, überzeugt ebensowenig. Wenn in unseren Büchern (vgl. z. B. S. 3, 22 ff) die Trinitätslehre Platz einnimmt als sonst bei Eusebius von Caesarea (ZNTW 1903 S. 333, 1905 S. 260 f) — ist denn das System dieses Mannes klarVgl. Zahn a. a. Ο. S. 36 f. und uns bekannt genug, daß wir wirklich bestimmen könnten, sich in Bezug auf die τριάς in jedem Fall ausdrücken mußte und wie nicht? Und wenn unsere Bücher geradezu wie eine Verteidigung den Ἀρειανός Asterius aussehn (ZNTW 1905 S. 261)Über die Formel πατέρα ἀληθῶς πατέρα κτλ. vgl. ZNTW 1903 S. 333 f, 1905 S. 251—254 und S. XVf. spricht das wirklich gegen Eusebius von", + "candidate_score": 0.620073, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_66", + "bdc_text": "und wandte sich schließlich mit Leidenschaft den antiken Autoren zu. Als Sekretär in königlichen Diensten unter Karl VIII. , Ludwig XII .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_35", + "psc_text": "Beschreibung folgendes dienen mag. Die 185 Blätter umfassende Handschrift kam aus dem Besitze des Cardinais Bessarion nach dessen Tode im Jahre 1472 in die Marcusbibliothek. Sie enthältVgl. V. Otto a. a. Ο. S. XV ff, und Graeca D. Marci Bibliotheca 1740. I, 260. 1) fol. 1a τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν γρηγορίου ἐπισκόπου νύσης πρὸς τὰ ἀπολιναρίου ἀντιρρητικός. 2) fol. 29b εὐσεβίου τοῦ παμφίλου τῶν κατὰ μαρκέλλου τοῦ ἀγκύρας ἐπισκόπου λόγος αݲ. 3) fol. 48a τῶ τιμιωτάτω καὶ ἀγαπητῶ συλλειτουργῶ φλακίλλω εὐσεβίος ἐν κυρίω χαίρειν (folgen die 3 Bücher de ecclesiastica theologia). 4) fol. 92a διάλεκτος ἀδαμαντίου τοῦ καὶ ὠριγένους περὶ τῆς εἰς θεὸν ὀρθῆς πίστεως κτλ. 5) fol. 125b ζαχαρίου σχολαστικοῦ χριστιανοῦ τοῦ γενομένου μετὰ ταῦτα ἐπισκόπου μιτθλήνης ὁ διάλογος ἀμμώνιος ὅτι οὐ συναΐδιος τῶ θεῶ ὁ κόσμος κτλ. 6) fol. 143a αἰνείου σοφιστοῦ διάλογος θεόφραστος ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνθρώπων προβιοτὴ καὶ ὅτι ἀθάνατος ἡ ψυχή. 7) fol. 160b", + "candidate_score": 0.619635, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_140_142", + "bdc_text": "Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 . Oktober 1534 angetreten hatte , führte nicht nach Marburg , sondern nach Kassel . Von dort kehrte er am 6 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_19", + "psc_text": "zwei Einzelheiten sind wohl auffälligWenn die Vita Constantini für Konstantinopel ἡ βασιλέως (oder ἐπώνυμος πόλις, ἡ αὐτοῦ πόλις usw., für Rom ἧ βασιλεύουσα (oder βασιλὶς) sagt, so folgt daraus noch nicht die Unechtheit von contra Marcellum, wo Konstantinopel S. 58, 8 ἧ βασιλικὴ πόλις heißt. Warum soll Eusebius Pamphili um 338 nicht so haben sagen können (der doch wenigstens ἧ αὐτοῦ πόλις wenn sein Schüler Eusebius von Emesa es um 341 ohne Anstoß konnte?. Einmal nämlich, unser Verfasser in demselben Zusammenhang von sich in erster und von Eusebius von Caesarea in dritter Person spricht, z.B. S. 17, bis is, θήσω δὲ πρῶτα δι’ ὣν τοῖς ὀρθῶς καὶ ἐκκλησιαστικῶς γραφεῖσιν ἀντιλέγειν πειρᾶται διαβάλλων τοὺς γράψαντας .... ἄρτι μὲν γὰρ πρὸς Ἀστέριον τὴν ἀντίρρησιν ποιεῖται, ἄρτι δὲ πρὸς Εὐσέβιον τὸν μέγαν. καὶ ἔπειτα ἐπὶ τὸν τοῦ θεοῦ ἄνθρωπον . . . Παυλῖνον . . . καὶ ἐκ τούτου μεταβὰς Ὠριγένει πολεμεῖ .", + "candidate_score": 0.619416, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_168", + "bdc_text": "[ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_11", + "psc_text": "S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι τοίνυν ἀπὸ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γραφείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἕκαστον τῶν μὴ ὀρθῶς γραφέντων ἀντιλέγειν sind gar nicht Worte des Verfassers von contra Marcellum über einen Brief Marcells, sondern hier spricht Marcell selbst über einen Brief des AsteriusVgl. Harnack a. a. Ο. und meine Ausgabe zu S. 18, 14ff. Conybeare denn auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ", + "candidate_score": 0.619202, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_27", + "psc_text": "Annales literar. Helmstadtienses 1787 (vgl. Hamack LG I, 2, 581) war mir unzugänglich. wußten, die Handschrift in Venedig, die von ersterem, wohl nach Th. Heyse, folgendermaßen beschrieben wird: Cod. Marcianus 496. membranaceus saec. X, forma quadrata, δίστοιχος, versibus quadragenis binis, iisque litterarum fere tricenarum. Diligenter recognovit et jure suo potius quam ad alterius exempli fidem textum saepe emendavit docta manus saec. XVI. forsan Francisci Turiani, quem scimus hoc opus in MS. legisseVgl. die erste Note in Montacutius’ Ausgabe., vel etiam primi editoris. Nam hunc ipsum codicem editionum πρωτότυπον esse plane perspicitur ex lacunis p. 52 et 53. Tit. in indice libri: Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου λόγοι β΄ Μάρκελλον τὸν Γαλάτην ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκείνῳ συγγεγραμμένων· καὶ ἕτεροι τοῦ αὐτοῦ Εὐσεβίου λόγοι γ΄ ἀνατρέποντες τὰ Μαρκέλλου. Es steht mit der Überlieferung der beiden Eusebiusschriften also ganz entsprechend wie mit der der drei Βücher des Theophilus Antiochien an AutolycusVgl. v.Otto Corp. Apol. VIII", + "candidate_score": 0.619143, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_140_142", + "bdc_text": "Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 . Oktober 1534 angetreten hatte , führte nicht nach Marburg , sondern nach Kassel . Von dort kehrte er am 6 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_21", + "psc_text": "33. 19, 9. 20, 30 gemeint, an allen andern Stellen von S. 26, 11 ab scheint Εὐσεβίος den von Caesarea zu bezeichnen. Das allein entspricht der Ankündigung S. 18, 10. Gewiß muß S. 26, 28 ff von dem gleichen Eusebius die Rede sein, wie S. 27, ff (Zahn a. a. O. S. 43 Anm. 4); aber eben deshalb muß beide Male Caesareenser gemeint sein, denn S. 27, 14ff ist er es sicher (vgl. zu S. 27, 24 f: S. 29, 30. 30, 20 f).. Ein solcher Wechsel in der Selbstbezeichnung wäre nach eine literarische Unmöglichkeit (ZNTW 1903 S. 332 f, S. 261—264). Aber man wird doch HarnackLG II, 2, 545. darin beipflichten müssen, daß »Eusebius hier mehrere Bischöfe, die Marcell angegriffen digt, und es daher nahe lag, daß er in diesem Zusammenhang von sich der dritten Person sprach«. Sodann ist es zweifellos auffällig, Autor von contra Marcellum entgegen der Gewohnheit", + "candidate_score": 0.619124, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_140_142", + "bdc_text": "Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 . Oktober 1534 angetreten hatte , führte nicht nach Marburg , sondern nach Kassel . Von dort kehrte er am 6 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_10", + "psc_text": "mehr am Leben gewesen.. etwas spätere Schrift de ecclesiastica theologia müsse aber, weil Herbst 343 nicht mehr lebenden Flacillus gewidmet, spätestens auf gesetzt werden. Für beide komme also der 338/39 gestorbene von Caesarea als Verfasser nicht in Betracht; und so werde, da ein Eusebius nötig sei, und wegen der Widmung an Flacillus, von Emesa als Autor anzusehn seinAlso ähnlich, wie bei den beiden Eusebius von Caesarea zugeschriebenen Homilien gegen Marcell, vgl. Harnack LG, I, 2, 584 f. (ZNTW 1903 S. 330–333 S. 250–259. 265). Aber selbst wenn man die Datierungen Conybeares zunächst annimmtDagegen hält z. B. Harnack LG, II, 2 S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι", + "candidate_score": 0.618739, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110_112", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich . Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_50", + "psc_text": "Pamphilii Caesareae Palaestinae episcopi, de demonstratione evangelica libri decem. quibus accessere nondum bactenus editi nee visi contra Marcelum Ancyrae episcopum libri duo: de ecclesiastica theologia tres. omnia studio R. Μ. latine facta, notis illustrata: et indicibus loco suo necessariis locupletata. Parisiis 1628., in dem sie »mit leidlicher Sorgfalt in Bezug auf den Text, mit schlechter, ungleichmäßiger lateinischer Übersetzung, aber mit gelehrten Anmerkungen von Richard Montagu (Mo) herausgegeben wurdenZahn a. a. Ο. S. 2. Die Schreibung des Namens Montacutius schwankt nach Allibones Dictionary of English literature II s. v. zwischen Montagu, Montague und Mountagu. Die Gelehrsamkeit M.’s versagt selten, wie in der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend.", + "candidate_score": 0.618372, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_57", + "bdc_text": "Zu diesen Gerüchten vgl . auch Bourrilly/ Weiss 129f. .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_15", + "psc_text": "ποιουμένους (S. 58, 11ff). ist gar nicht bewiesenSagt doch Julius selbst in seinem Brief an Danius etc. (Athan. apol. 23): Ἀθανάσιος δὲ καὶ Μάρκελλος οἱ ἐπίσκοποι πλείονας ἔχουσι τοὺς ὑπὲρ ἑαυτῶν λέγοντας καὶ γράφοντας.. Ebensowenig muß S. 31, 24 f: τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῷ ἀνδρὶ κακοδοξίαν (vgl. S. 58, 17 f) eine directe Anspielung auf Julius’ Worte (vgl. Athan. apol. c. καὶ οὐ νῦν ταῦτα πεφρονηκέναι διεβεβαιώσατο ἀλλὰ καὶ ἔκπαλαι bedeuten. Warum soll der Ausdruck nicht ohne jede solche Beziehung aus der Sache selbst erwachsen seinDaß endlich wegen S. 19, 8ff, (τὸν μέγαν Εὐσέβιον, οἱ τῆς πλεῖσται καὶ διαφανεῖς ἐπαρχίαι τε καὶ πόλεις μετεποιήθησαν, vgl. auch S. 17,33 f) Eusebius von Nicomedien als bereits verstorben zu denken sei, scheint durch Conybeare noch nicht ausgemacht (ZNTW 1905 S. 258 f).? Eine Reihe weiterer Gründe Conybeares, die man wohl als bezeichnen kann, überzeugt ebensowenig. Wenn in unseren Büchern (vgl. z. B.", + "candidate_score": 0.618258, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_111_113", + "bdc_text": "Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) . Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_31", + "psc_text": "— so sicher nach einer Nachricht Mercatis, nicht saec. XIV, wie van de Sande Bakhuyzen angibtA. a. Ο. S. XXVII f.. Des letzteren Vermutung aber, daß Handschrift »wahrscheinlich eine Abschrift« der venezianischen ist, steht auch in Bezug auf unseren Text zu Recht. Als fünfte käme eine Handschrift der Nationalbibliothek zu Paris, cod. Paris, gr. 949 (nicht 969, früher Reg. 2985, 2) chart, 1581 Pantaleon Mamukas von Chios geschriebenVgl. Omont, Inventaire sommaire etc. Ι, 182, auch Catal. Par. Reg. II, 185. Zu dem Schreiber Gardthausen, Griechische Palaeographie S. 335.. Eine sechste Handschrift »adscriptis etiam ex alio codice emendationibus [Excerpta ex iis in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der", + "candidate_score": 0.618216, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_158_160", + "bdc_text": "- Lit. : Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.617766, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_142_144", + "bdc_text": "Von dort kehrte er am 6 . Januar 1535 nach Straßburg zurück . Siehe Rott , Corr. de Bucer , Liste 98 ( dort sind alle Stationen seiner Reise genannt ) ; Pollet , Bucer II 230f. .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_12", + "psc_text": "auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ κακοδοξίαν βραχὺ περιελθόντας τοῦ τῆς ἐπιστολῆς προσχήματος ἀπογυμνῶσαι, so gewiß sie auf einen Brief Marcells geht meint doch sicher den Rechtfertigungsbrief, den er am Ende seines römischen Aufenthalts an Julius verfaßte. Im Gegenteil, es wäre unser Verfasser, der sonst immer nur mit einer Schrift Marcells zutun hat (S. 1,14. 2,10. 60,10), hier ein weiteres Schriftstück von ihm einführte und das mit einer so ungenügenden Bezeichnung wie ἡ Man wird die Möglichkeit nicht von der Hand weisen können ZNTW 1905 S. 255), daß unser Verfasser hier entweder dieselbe Marcells, die er sonst γράμμα, γραφή oder σύγγραμμα nennt, als ἐπιστολή bezeichnetDas konnte", + "candidate_score": 0.615537, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77_79", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé . Les origines , les débuts , les idées maîtresses , Paris 1907 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_41", + "psc_text": "ist, es sei die Hand des Franciscus Turrianus, vermag ich nicht zu sagen. Die des ersten Herausgebers kann es nicht seinvgl. S. XXIII.. Richtig sagt aber Gaisford, daß die Correcturen dieses Schreibers nicht auf Vergleichung andern Manuscripts, sondern lediglich auf dem eignen Wissen zu beruhen scheinen2) Das Gegenteil behaupten v. Otto und van de Sande Bakhuyzen, der sich nur dann erklären kann, daß die zweite Hand »andere Wörter« hat Als ob erst die Holländer die Conjectur erfanden hätten! Übrigens ist seine Collation von V ungenügend (vgl. GGA 1905 S. 674 Anm. 1).. Zu seinen unzähligen Verbesserungen der von V* V1 überlieferten leichten Irrtümer und Eigenheiten brauchte er jeden- GewichtAbgesehen von S. 11, 5, wo V2 zu πρὸ τῶν a. R. zweifelnd anmerkt: ἴσως· πρῶτον. die vielen unzweifelhaft falschen Emendationen von V2, vgl. den kritischen Apparat zu S. 2, 1. 4, 29. 5, 22. 9, 10. 17, 10Füge hinzu: S. 20,", + "candidate_score": 0.6152, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_168", + "bdc_text": "[ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_10", + "psc_text": "mehr am Leben gewesen.. etwas spätere Schrift de ecclesiastica theologia müsse aber, weil Herbst 343 nicht mehr lebenden Flacillus gewidmet, spätestens auf gesetzt werden. Für beide komme also der 338/39 gestorbene von Caesarea als Verfasser nicht in Betracht; und so werde, da ein Eusebius nötig sei, und wegen der Widmung an Flacillus, von Emesa als Autor anzusehn seinAlso ähnlich, wie bei den beiden Eusebius von Caesarea zugeschriebenen Homilien gegen Marcell, vgl. Harnack LG, I, 2, 584 f. (ZNTW 1903 S. 330–333 S. 250–259. 265). Aber selbst wenn man die Datierungen Conybeares zunächst annimmtDagegen hält z. B. Harnack LG, II, 2 S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι", + "candidate_score": 0.615196, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_16", + "psc_text": "ἐπαρχίαι τε καὶ πόλεις μετεποιήθησαν, vgl. auch S. 17,33 f) Eusebius von Nicomedien als bereits verstorben zu denken sei, scheint durch Conybeare noch nicht ausgemacht (ZNTW 1905 S. 258 f).? Eine Reihe weiterer Gründe Conybeares, die man wohl als bezeichnen kann, überzeugt ebensowenig. Wenn in unseren Büchern (vgl. z. B. S. 3, 22 ff) die Trinitätslehre Platz einnimmt als sonst bei Eusebius von Caesarea (ZNTW 1903 S. 333, 1905 S. 260 f) — ist denn das System dieses Mannes klarVgl. Zahn a. a. Ο. S. 36 f. und uns bekannt genug, daß wir wirklich bestimmen könnten, sich in Bezug auf die τριάς in jedem Fall ausdrücken mußte und wie nicht? Und wenn unsere Bücher geradezu wie eine Verteidigung den Ἀρειανός Asterius aussehn (ZNTW 1905 S. 261)Über die Formel πατέρα ἀληθῶς πατέρα κτλ. vgl. ZNTW 1903 S. 333 f, 1905 S. 251—254 und S. XVf. spricht das wirklich gegen Eusebius von", + "candidate_score": 0.615103, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_168", + "bdc_text": "[ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.614203, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_83_85", + "bdc_text": "A. Martin , Guillaume Budé , in : Dictionnaire de biographie française , Bd. VII , Paris 1956 , Sp. 611f ; Contemporaries I 212-217 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_32", + "psc_text": "in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der Bodleiana abgeschriebenen Adamantius auch die beiden Eusebiusschriften mit dem Datum »Prid. non. Mart. 1695 (nach einer Mitteilung von Swete). In bezug auf den Adamantius ist die Handschrift erwiesenermaßen nur eine Copie des Bodleianus Ε. 1. 11Vgl. van de Sande Bakhuyzen a. a. Ο. S. XXXVI f.. Verschollen ist eine siebente Handschrift, die sich einst in der Bibliothek des kaiserlichen Gesandten in Venedig Don Diego Hurtado de Mendoza daselbst befand und an erster Stelle die 5 Bücher Eusebius gegen Marcell enthalten zu haben scheintVgl. C. Gesner in der Bibliotheca universalis 1545; Graux, Essai sur les origines du fonds grec de l’Escurial.", + "candidate_score": 0.613338, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_113_115", + "bdc_text": "Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s . oben Anm. 13 , und unten , Anm. 31 ) . Die «Affaire des placards » zwang ihn im Dezember 1534 zur Flucht nach Straßburg .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_56", + "psc_text": "so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck erhöhen die Brauchbarkeit der Ausgabe. Die lateinische Übersetzung ist allerdings einfach nach Montagu wieder ab- gedruckt. Aber die Gaisfordsche Ausgabe kann doch nicht für abschließend angesehn werden. Einmal nämlich hat sie den Codex Venetus nicht völlig ausgenutzt; vielleicht z. Τ. nicht durch Schuld der Collation, sondern durch eigentümliche Mißgriffe bei ihrer Benutzung durch den Herausgeber. Z. B. gehörte Anm. r S. 12 (Gaisfords) nicht zu Z. sondern zu Z. 7; Anm. r S. 25 nicht zu Z. 3, sondern zu Z. 4; Anm. q S. 55 zu Z. 15, nicht Z. 11; Anm. r S. 102 zu S. 103, 2;", + "candidate_score": 0.612638, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_163_165", + "bdc_text": "von der Naturforschenden Gesellschaft in Zürich herausgegeben , S. 9 ; Diethelm Fretz , Konrad Geßner als Gärtner , Zürich 1948 , S. 16-18. . Argentinae , in aedibus Buceri , 27 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_61", + "psc_text": "bemerkt ist, genau den Text wieder, den der erste Schreiber des Codex Venetus Marc. gr. 496 beabsichtigte, und zwar nach meiner Collation. Seine kleinen Versehen und Eigenheiten sind dabei in der Regel ausgeschlossen geblieben, auch vom Apparat, zumal wenn sie bereits von zweiter oder gar schon erster Hand corrigiert warenVgl. oben, ich bin der Handschrift auch bei ihren Schwankungen zwischen γίγνομαι — γίνομαι treu geblieben, und erst recht in den Fällen γενηθῆναι — γενητός — γεννητός usw. vgl. Zahn a. a. Ο. S. 40 Anm. 2. Dagegen habe ich immer ῾Ησαΐας und Ἱερεμίας geschrieben, nicht mit V unter Umständen ἠσαΐας und ἰερεμίας. Zu Ἁβραάμ vgl. die Nachträge und Berichtigungen.. Dann ist energisch emendiert worden. Schon die mehrfach überlieferten Marcellstücke weisen Abweichungen unter einander auf, die auszugleichen waren. Weiter aber sind die Vorschläge Montagus gründlicher ausgenutzt worden als bei und zu den selteneren Besserungen von Rettberg, Gaisford selbst, Zahn und anderen", + "candidate_score": 0.610677, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_113_115", + "bdc_text": "Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s . oben Anm. 13 , und unten , Anm. 31 ) . Die «Affaire des placards » zwang ihn im Dezember 1534 zur Flucht nach Straßburg .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_11", + "psc_text": "S. 544 f. die Gründe für denen Caspari den Brief Marcells auf 337/38 datiert hat., bleibt seine wichtigste Aufstellung unerwiesen, nämlich die, daß der Verfasser von contra Marcellum den Brief Marcells Julius anführe. Sein erster Beweis dafür (ZNTW 1903 S 330 verfehlt; denn die Worte (S. 18, 14 f): ἄρξομαι τοίνυν ἀπὸ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γραφείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἕκαστον τῶν μὴ ὀρθῶς γραφέντων ἀντιλέγειν sind gar nicht Worte des Verfassers von contra Marcellum über einen Brief Marcells, sondern hier spricht Marcell selbst über einen Brief des AsteriusVgl. Harnack a. a. Ο. und meine Ausgabe zu S. 18, 14ff. Conybeare denn auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ", + "candidate_score": 0.610343, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110_112", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich . Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.60927, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_158_160", + "bdc_text": "- Lit. : Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_27", + "psc_text": "Annales literar. Helmstadtienses 1787 (vgl. Hamack LG I, 2, 581) war mir unzugänglich. wußten, die Handschrift in Venedig, die von ersterem, wohl nach Th. Heyse, folgendermaßen beschrieben wird: Cod. Marcianus 496. membranaceus saec. X, forma quadrata, δίστοιχος, versibus quadragenis binis, iisque litterarum fere tricenarum. Diligenter recognovit et jure suo potius quam ad alterius exempli fidem textum saepe emendavit docta manus saec. XVI. forsan Francisci Turiani, quem scimus hoc opus in MS. legisseVgl. die erste Note in Montacutius’ Ausgabe., vel etiam primi editoris. Nam hunc ipsum codicem editionum πρωτότυπον esse plane perspicitur ex lacunis p. 52 et 53. Tit. in indice libri: Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου λόγοι β΄ Μάρκελλον τὸν Γαλάτην ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκείνῳ συγγεγραμμένων· καὶ ἕτεροι τοῦ αὐτοῦ Εὐσεβίου λόγοι γ΄ ἀνατρέποντες τὰ Μαρκέλλου. Es steht mit der Überlieferung der beiden Eusebiusschriften also ganz entsprechend wie mit der der drei Βücher des Theophilus Antiochien an AutolycusVgl. v.Otto Corp. Apol. VIII", + "candidate_score": 0.609099, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_31", + "psc_text": "— so sicher nach einer Nachricht Mercatis, nicht saec. XIV, wie van de Sande Bakhuyzen angibtA. a. Ο. S. XXVII f.. Des letzteren Vermutung aber, daß Handschrift »wahrscheinlich eine Abschrift« der venezianischen ist, steht auch in Bezug auf unseren Text zu Recht. Als fünfte käme eine Handschrift der Nationalbibliothek zu Paris, cod. Paris, gr. 949 (nicht 969, früher Reg. 2985, 2) chart, 1581 Pantaleon Mamukas von Chios geschriebenVgl. Omont, Inventaire sommaire etc. Ι, 182, auch Catal. Par. Reg. II, 185. Zu dem Schreiber Gardthausen, Griechische Palaeographie S. 335.. Eine sechste Handschrift »adscriptis etiam ex alio codice emendationibus [Excerpta ex iis in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der", + "candidate_score": 0.608723, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_68", + "psc_text": "Schrift aus den wenigen Stücken nicht ausreichendEine nähere Begründung würde zu weit führen.. Eine Anordnung aber nach dem der Fragmente ist auch hypothetisch, zumal Marcell oft auf die gleichen Dinge zu sprechen gekommen sein muß (vgl. S. 43, 16. 193 204, 34 usw.). Rettbergs auf dem zweiten Wege gewonnene, vorläufig üble Anordnung habe ich deshalb einfach beibehalten. Eine Tabelle des Vorkommens der Marcellfragmente im Eusenbiustext folgt hierIch bemerke ausdrücklich, daß in meinem Eusebiustexte die Rettbergschen Nummern beibehalten (und dabei um 109—115 vermehrt) worden während die Marcellfragmente meine genauere Zählung aufweisen.. Nr. Kl 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Nr. Re 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 12 13 c. Marc. II 8.9,11.19.12,31 11, 10 19, 30 c. Marc. II 45, 11 45, 15 45, 18 45, 25 44, 18 46, 12 46, 18 46, 23", + "candidate_score": 0.608562, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_51", + "psc_text": "der Note zu p. 37, c 7 »ἐγὼ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω] hoc ubi dictum sit a servatore, nescio etc.««. Jedenfalls war es vor allem ein nicht gewöhnliches Maß von philologischer Begabung, was Montagu zur Herstellung eines leidlichen Textes befähigte. Denn seine handschriftlichen Mittel waren durchaus nicht hervorragend. Die von GaisfordVgl. oben und Zahn a. a. O. S. 5, Anm. 3. ausgesprochene Meinung, Montagu habe den Codex Venetus selbst benutzt, ist unbegründet. Das geht aus einer Reihe von Noten Montagus aufs deutlichste hervor. Z. B. zu p. 2 (Montagus) b5 »μόνον] erat in margine ὅλον et tolerari postest« etc., V hat aber ὅλον i. Τ.; p. 4 b 1 »διδασκόμενος] in margine codicis erat διαστελλόμενος«, so V i. Τ.; p. 43 c 2 »εἰς αὐτὸν ἀσεβῶντα] satis liquet legend, εἰς αὐτὸν ἀσεβῶν τὸν«, so V i. Τ.; 53 ab »διὸ ἐπανάγει] hiatus erat in exemplari, forte sie supplendus:", + "candidate_score": 0.60816, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_63", + "psc_text": "3) hinzugefügt. Sonst stehn noch am Rande links die Seiten der Handschrift, rechts die der Montaguschen Ausgabe, und im Text vor den Marcellfragmenten ihre Nummern bei Rettberg. Im Stellenapparat sind außer den sehr vermehrten BibelcitatenNatürlich ist der ἐπὶ πάντων θεός nicht stets auf Röm. 9, 5 zurückgeführt usw. Bei den Marcellfragmenten habe ich freilich noch einige derartige Stellen hinzugesetzt. namentlich auch zu den Anspielungen Eusebs auf nicht ausdrücklich citierte Marcellworte die Nummern der entsprechenden Marcellfragmente nach Kräften hinzugefügt. Freilich wird sich in Zukunft gerade hier und vielleicht auch in Ermittelung von Parallelen aus andern Schriften des Eusebius von Caesarea mehr leisten lassen. Socrates, Epiphanius, Origenes usw. sind mit den wichtigsten Varianten aus ihren brauchbarsten Ausgaben angeführtZum Epiphanius konnte ich Notizen über die Handschriften benutzen.. Der kritische Apparat enthält die wichtigsten Lesungen der Handschrift, sowie die beachtenswerten Verbesserungsvorschläge der KritikerMit Mo Re Ga habe ich die ausdrücklich von Montagu, Rettberg und", + "candidate_score": 0.607955, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_142_144", + "bdc_text": "Von dort kehrte er am 6 . Januar 1535 nach Straßburg zurück . Siehe Rott , Corr. de Bucer , Liste 98 ( dort sind alle Stationen seiner Reise genannt ) ; Pollet , Bucer II 230f. .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_43", + "psc_text": "4. 155, 9. 160, 1. 171, 25. 174, 8Hinzu kommen noch im kritischen Apparat nicht notierte Stellen, wie z. B. 4, 33 (ἀγέννητον V2), 23, 25 (γεγεννῆσθαι V2, ebenso 24, 2), 131, 19 εἰδωλολατρίαν V2, ebenso 132, 34), 34), 16 (γεννώμενος V2).. Besonders wichtig sind aber die Lücken in V* (V1) S. 54, 19. und 55, 27—29, von denen V2 die beiden letzten überhaupt nicht und die erste ganz falsch ausgefüllt hat. Hatte er wirklich einen von unabhängigen Codex zur Hand, so mußte er mindestens S. 54, 21 aus ihm herstellen können, da diese Zeilen auch im Venetus vorhanden waren und in ihm erst später durch Zufall zerstört sindVgl. Νachträge und Berichtigungen zu d. St.. Hiernach scheint es ausgeschlossen, daß V2 bei aus einer andern handschriftlichen Quelle schörfte. Aus Eigenen würde er dann aber auch die auf ihn entfallenden hinzugefügt haben, nämlich: S. 33, 5f ὅρα τὸν εὐσέβιον ὅπως καὶ", + "candidate_score": 0.607917, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_67", + "psc_text": "mehr Stellen des Eusebiustextes citiert Avird, verlangte eine neue Separatausgabe, in der die parallelen Überlieferungen in einander gearbeitet vorgeführt werden. Und vollends schienen die dringend Register zum Marceil technisch eine solche vorauszusetzen. Daß ich die Fragmente am liebsten auch in einer möglichst Marcells entsprechenden Reihenfolge neu georhnet hätte, hat mich viel Zeit auf Versuche nach dieser Richtung verwenden lassen, ohne befriedigendes Resultat. Die bei oberflächlicher Betrachtung und eindeutig aussehenden Angaben des Eusebius über den Gedankenfortschritt in der Marcelischen Schrift erweisen sich schließlich als z. T. widerspruchsvoll und dazu für eine auch nur ungefähre der umfangreichen (vgl. S. 2, 9. 60,3) Schrift aus den wenigen Stücken nicht ausreichendEine nähere Begründung würde zu weit führen.. Eine Anordnung aber nach dem der Fragmente ist auch hypothetisch, zumal Marcell oft auf die gleichen Dinge zu sprechen gekommen sein muß (vgl. S. 43, 16. 193 204, 34 usw.). Rettbergs auf dem zweiten Wege gewonnene, vorläufig", + "candidate_score": 0.607745, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_123_125", + "bdc_text": "- Lit. : Peter G. Bietenholz , Basle and France in the sixteenth century , Genf 1971 , S. 31. 35. 107 ; Rudolf Wackernagel , Geschichte der Stadt Basel , Bd. III , Basel 1924 , S. 444.", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_98", + "psc_text": "Ἰωσεδὲκ, ὃς ἅμα Ζοροβάβελ τῶν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων ἡγήσατο, ὁ γενναῖος οὗτος καὶ θαυμαστὸς συγγραφεὺς ταῦτ’ ἀγνοήσας τίθησιν μὲν τοῦ Ζαχαρίου τὴν λέξιν δι’ ἧς μέμνηται τοῦ Ἰησοῦ, μακρὰν δὲ τῆς ἱστορίας ἀκοντισθεὶς λέγειν αὐτὸν ὑπείληφεν περὶ Ἰησοῦ τοῦ Μωσέως διαδόχου. καὶ πάλιν τοῦ ἀποστόλου γράψαντος ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ τοῦτον τὸν τρόπον »ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστίν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ ἡμῶν«, ἢ λάθετ’ ἢ οὐκ ἐνοήσεν ἢ καὶ ἑκὼν διαστρέφει τὸν λόγον. γράφων »ἡ δὲ ἡμετέρα Ἱερουσαλὴμ ἄνω ἐστίν· αὕτη γὰρ δουλεύει μετὰ τῶν τέκνων αὐτῆς«. καὶ αὖθις τοῦ σωτῆρος ἡμῶν τῷ Πέτρῳ εἰρηκότος »ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ, σκάνδαλον εἶ ἐμοί, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων«, οὐ συνεὶς ὅπως ὁ λόγος εἴρητο πρὸς τὸν ἀπόστολον καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, πρὸς τὸν διάβολον ταῦτα λελέχθαι φησίν. ὁμοῦ δὲ τοσαῦτα σφάλματα ὑπὸ μίαν τίθησιν περικοπὴν αὐτολεξεὶ τοῦτον γράφων τὸν τρόπον ὅτι οὐδὲν ὄνομα μεῖζον", + "candidate_score": 0.607679, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_158_160", + "bdc_text": "- Lit. : Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_41", + "psc_text": "ist, es sei die Hand des Franciscus Turrianus, vermag ich nicht zu sagen. Die des ersten Herausgebers kann es nicht seinvgl. S. XXIII.. Richtig sagt aber Gaisford, daß die Correcturen dieses Schreibers nicht auf Vergleichung andern Manuscripts, sondern lediglich auf dem eignen Wissen zu beruhen scheinen2) Das Gegenteil behaupten v. Otto und van de Sande Bakhuyzen, der sich nur dann erklären kann, daß die zweite Hand »andere Wörter« hat Als ob erst die Holländer die Conjectur erfanden hätten! Übrigens ist seine Collation von V ungenügend (vgl. GGA 1905 S. 674 Anm. 1).. Zu seinen unzähligen Verbesserungen der von V* V1 überlieferten leichten Irrtümer und Eigenheiten brauchte er jeden- GewichtAbgesehen von S. 11, 5, wo V2 zu πρὸ τῶν a. R. zweifelnd anmerkt: ἴσως· πρῶτον. die vielen unzweifelhaft falschen Emendationen von V2, vgl. den kritischen Apparat zu S. 2, 1. 4, 29. 5, 22. 9, 10. 17, 10Füge hinzu: S. 20,", + "candidate_score": 0.607591, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110_112", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich . Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_31", + "psc_text": "— so sicher nach einer Nachricht Mercatis, nicht saec. XIV, wie van de Sande Bakhuyzen angibtA. a. Ο. S. XXVII f.. Des letzteren Vermutung aber, daß Handschrift »wahrscheinlich eine Abschrift« der venezianischen ist, steht auch in Bezug auf unseren Text zu Recht. Als fünfte käme eine Handschrift der Nationalbibliothek zu Paris, cod. Paris, gr. 949 (nicht 969, früher Reg. 2985, 2) chart, 1581 Pantaleon Mamukas von Chios geschriebenVgl. Omont, Inventaire sommaire etc. Ι, 182, auch Catal. Par. Reg. II, 185. Zu dem Schreiber Gardthausen, Griechische Palaeographie S. 335.. Eine sechste Handschrift »adscriptis etiam ex alio codice emendationibus [Excerpta ex iis in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der", + "candidate_score": 0.60752, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_82_84", + "bdc_text": "TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in : Dictionnaire de biographie française , Bd. VII , Paris 1956 , Sp. 611f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_31", + "psc_text": "— so sicher nach einer Nachricht Mercatis, nicht saec. XIV, wie van de Sande Bakhuyzen angibtA. a. Ο. S. XXVII f.. Des letzteren Vermutung aber, daß Handschrift »wahrscheinlich eine Abschrift« der venezianischen ist, steht auch in Bezug auf unseren Text zu Recht. Als fünfte käme eine Handschrift der Nationalbibliothek zu Paris, cod. Paris, gr. 949 (nicht 969, früher Reg. 2985, 2) chart, 1581 Pantaleon Mamukas von Chios geschriebenVgl. Omont, Inventaire sommaire etc. Ι, 182, auch Catal. Par. Reg. II, 185. Zu dem Schreiber Gardthausen, Griechische Palaeographie S. 335.. Eine sechste Handschrift »adscriptis etiam ex alio codice emendationibus [Excerpta ex iis in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der", + "candidate_score": 0.607245, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_113_115", + "bdc_text": "Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s . oben Anm. 13 , und unten , Anm. 31 ) . Die «Affaire des placards » zwang ihn im Dezember 1534 zur Flucht nach Straßburg .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_53", + "psc_text": "ab, 148b 10 usw.). Er hat aber gar nicht eine einzige Handschrift gehabt, sondern neben der eigentlich seinen, die sich besonders daraus müßte feststelleu lassen, daß in ihr auch das ganze Stück meiner Ausgabe S. 104, 33 (καὶ) — 105 21 (μείζων μού ἐστιν) fehlte (vgl. zu p. 110 a 10)Der Cantabrigiensis ist zu jung, um als Vorlage für den Druck gedient zu haben, vgl. oben S. XVII, und die Bodleiani enthalten beide S. 104, 33—105, 21., noch eine zweite (vgl. zu p. 94 c 7,118 b 10); und zwar war diese ein cod. Bodleianus (vgl. zu p. 149 a 3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären.", + "candidate_score": 0.607151, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_158_160", + "bdc_text": "- Lit. : Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_40", + "psc_text": "a. R. 30, 16 δὲδὲν: δὲ οὐδὲν. 41, 32 παραδήγματι? 48, 9 ἐπιδήτερ. 52, 10 ταῦττa: ταῦτα πάντα. 53, 5 κεχωρῆσθαι. 57, 25 ἰηρεμίαν. 63, 14 R τὴν ἐκκλησίαν. 68, 18 γενᾶ . κτίζει. 70,32 χώρει 71, 34 ἔχει. 86, 21 τῆς τοῦ ݲπρςݲ τῆς τοῦ ݲπρςݲ. 123, 1 ηὑροσεν. 141, 3 ݲπναݲ ݲπναݲ. 149, 3 διαλελθμμένως. 167, 22 τού.· τούτου. 170, 18 οἷς — ἐπιλέγει bis scr. 179, 30 ἄκρων? Bei weitem das meiste der Art hat aber erst V2 corrigiert, eine jüngere Hand, die sich einer grünlich-schwarzen Tinte bedient. Ob Gaisford (vgl. oben S. XVI) ausgesprochene Vermutung richtig ist, es sei die Hand des Franciscus Turrianus, vermag ich nicht zu sagen. Die des ersten Herausgebers kann es nicht seinvgl. S. XXIII.. Richtig sagt aber Gaisford, daß die Correcturen dieses Schreibers nicht auf Vergleichung andern Manuscripts, sondern lediglich auf dem eignen Wissen zu beruhen scheinen2) Das Gegenteil behaupten v.", + "candidate_score": 0.606726, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_113_115", + "bdc_text": "Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s . oben Anm. 13 , und unten , Anm. 31 ) . Die «Affaire des placards » zwang ihn im Dezember 1534 zur Flucht nach Straßburg .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_33", + "psc_text": "Handschrift, die sich einst in der Bibliothek des kaiserlichen Gesandten in Venedig Don Diego Hurtado de Mendoza daselbst befand und an erster Stelle die 5 Bücher Eusebius gegen Marcell enthalten zu haben scheintVgl. C. Gesner in der Bibliotheca universalis 1545; Graux, Essai sur les origines du fonds grec de l’Escurial. 1880. S. 225. 253.363; Harnack LG I, 2, 497 van de Sande Bakhuyzen a. a. Ο. S. XXXII.. Harnack bemerkt zum Theophilus a. a. O.: »Die Handschrift soll später in die des Μ. Corvinus nach Ofen gekommen sein und ist dann wahrscheinlich von den Türken verschleppt worden. Ihr Verlust läßt sich, seitdem der Marcianus bekannt geworden, verschmerzen. Bereits von Otto (a. a. 0. S. XIX) bemerkt, daß die Handschrift »neque cum Veneto nostro neque cum Bodlejano prorsus consentit«, d. h. ihnen sehr verwandt ist. Aus Graux, Essai p. 137. 225. 253. 363. 399 ist aber zu schließen, daß sie höchst", + "candidate_score": 0.605705, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110_112", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich . Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_35", + "psc_text": "Beschreibung folgendes dienen mag. Die 185 Blätter umfassende Handschrift kam aus dem Besitze des Cardinais Bessarion nach dessen Tode im Jahre 1472 in die Marcusbibliothek. Sie enthältVgl. V. Otto a. a. Ο. S. XV ff, und Graeca D. Marci Bibliotheca 1740. I, 260. 1) fol. 1a τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν γρηγορίου ἐπισκόπου νύσης πρὸς τὰ ἀπολιναρίου ἀντιρρητικός. 2) fol. 29b εὐσεβίου τοῦ παμφίλου τῶν κατὰ μαρκέλλου τοῦ ἀγκύρας ἐπισκόπου λόγος αݲ. 3) fol. 48a τῶ τιμιωτάτω καὶ ἀγαπητῶ συλλειτουργῶ φλακίλλω εὐσεβίος ἐν κυρίω χαίρειν (folgen die 3 Bücher de ecclesiastica theologia). 4) fol. 92a διάλεκτος ἀδαμαντίου τοῦ καὶ ὠριγένους περὶ τῆς εἰς θεὸν ὀρθῆς πίστεως κτλ. 5) fol. 125b ζαχαρίου σχολαστικοῦ χριστιανοῦ τοῦ γενομένου μετὰ ταῦτα ἐπισκόπου μιτθλήνης ὁ διάλογος ἀμμώνιος ὅτι οὐ συναΐδιος τῶ θεῶ ὁ κόσμος κτλ. 6) fol. 143a αἰνείου σοφιστοῦ διάλογος θεόφραστος ὅτι οὐκ ἔστιν ἀνθρώπων προβιοτὴ καὶ ὅτι ἀθάνατος ἡ ψυχή. 7) fol. 160b", + "candidate_score": 0.605616, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_163_165", + "bdc_text": "von der Naturforschenden Gesellschaft in Zürich herausgegeben , S. 9 ; Diethelm Fretz , Konrad Geßner als Gärtner , Zürich 1948 , S. 16-18. . Argentinae , in aedibus Buceri , 27 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_54", + "psc_text": "3), der andere von den beiden in Oxford schon damals vorhandenen (vgl. zu p. 110 a 10). Nach dem oben über die Handschriften Gesagten ist aber klar, daß sein Text ein durchaus befriedigender selbst dann nicht geworden wäre, wenn der Druck sorgfältiger corrigiert, die Bibelstellen und Marcellfragmente reinlicher herausgestellt wären. Dennoch begnügte man sich lange mit Montagus TextEin schlechter Nachdruck existiert von 1688, vgl. Fabricius-Harles a. a. Ο VII, 394, Zahn a. a. Ο. S. 2, Anm. 3., und einzig Christian Heinrich Georg Rettberg (Re) lieferte in seinen MarcellianaGottingae 1794. schätzenswerte Beiträge zur Textkritik, wenn auch nur auf Grund der Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th.", + "candidate_score": 0.604587, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_113_115", + "bdc_text": "Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s . oben Anm. 13 , und unten , Anm. 31 ) . Die «Affaire des placards » zwang ihn im Dezember 1534 zur Flucht nach Straßburg .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_5", + "psc_text": "1 — 2: τῷ τιμιωτάτῳ καὶ ἀγαπητῷ συλλειτουργῷ Φλακίλλῳ Εὐσεβίος ἐν κυρίῳ χαίρειν. Nun bezeichnet aber die einzige selbständige HandschriftVgl. S. XVI ff. unserer beiden Werke, der cod. Venetus Marc. gr. 496, auf fol. 29v die beiden Bücher contra Marcellum ausdrücklich als Eigentum Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου τῶν κατὰ Μαρκέλλου τοῦ Ἀγκύρας ἐπισκόπου (S. 1, 1 — 3)Die sonst noch von Conybeare ZNTW 1903 S. 330 angeführten Unter- und Überschriften steh η nicht in V.. Kein Zweifel, daß sie auch die drei folgenden Bücher de ecclesiastica theologia demselben zuschreibt. Und damit stimmt das Zeugnis des SocratesConybeare ZNTW 1903 S. 330 möchte die Überschrift des Venetus auf Socrates’ Einfluß zurückführen, um nur einem eugnis gegenüber zu stehn. Socrates selbst aber habe den Autor nicht überliefert erhalten, sondern erst selbst aus der Inschrift des Briefes an Flacillus fälschlich auf Eusebius von Caesarea geschlossen (ZNTW 1905 S. 264 f). Es ist jedoch nicht gerade", + "candidate_score": 0.604333, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_158_160", + "bdc_text": "- Lit. : Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_55", + "psc_text": "Montaguschen Ausgabe. Eine neue Ausgabe des ganzen Textes erschien erst wieder im Jahre 1852, und zwar von Thomas Gaisford (Ga)Vgl. oben S. XVI, Anm. 1.. Dieser stützte sich, in richtiger Erkenntnis der Sachlage, allein, oder doch so gut wie allein, auf die venezianische Handschrift, von der er eine Collation Th. Heyses besaßVgl. a. a. Ο. p. III und die Anmerkungen auf S. 105 — 107 usw. in Gaisfords Ausgabe.. Er hat infolge dessen unter Benutzung von Vorschlägen Montagus und Rettbergs und Hinzufügung einiger eigener Emendatiouen einen wesentlich besseren Text liefern können. Eine ParagrapheneinteilungLeider ist sie etwas flüchtig gemacht oder corrigiert; so fehlt in Gaisfords Ausgabe S. 27/28 § 28, S. 47 kommt zweimal § 25 vor, S. 49—62 steht ἐξ 1955 statt 29—65 (d. h. noch richtiger 30—66), S, 74/75 kommt zweimal § 13 vor, S. 221/222 zählt §§ 6—9 statt 9—12! und die Hervorhebung der Marcellfragmente durch besondern Druck", + "candidate_score": 0.603885, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_113_115", + "bdc_text": "Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s . oben Anm. 13 , und unten , Anm. 31 ) . Die «Affaire des placards » zwang ihn im Dezember 1534 zur Flucht nach Straßburg .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_12", + "psc_text": "auch in ZNTW 1905 S. 250 f diese Instanz zurückgezogen.. Aber auch die weitere Stelle (S. 31, 22 22ff): τὴν τοῦ Γαλάτου πίστιν, ἢ καὶ μᾶλλον τὴν ἀπιστίαν τὴν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, καιρὸς ἤδη καλεῖ . . . εἰς φῶς ἀγαγεῖν, καὶ τὴν χρόνοις μακροῖς ἐνδομυχήσασαν τῴ ἀνδρὶ κακοδοξίαν βραχὺ περιελθόντας τοῦ τῆς ἐπιστολῆς προσχήματος ἀπογυμνῶσαι, so gewiß sie auf einen Brief Marcells geht meint doch sicher den Rechtfertigungsbrief, den er am Ende seines römischen Aufenthalts an Julius verfaßte. Im Gegenteil, es wäre unser Verfasser, der sonst immer nur mit einer Schrift Marcells zutun hat (S. 1,14. 2,10. 60,10), hier ein weiteres Schriftstück von ihm einführte und das mit einer so ungenügenden Bezeichnung wie ἡ Man wird die Möglichkeit nicht von der Hand weisen können ZNTW 1905 S. 255), daß unser Verfasser hier entweder dieselbe Marcells, die er sonst γράμμα, γραφή oder σύγγραμμα nennt, als ἐπιστολή bezeichnetDas konnte", + "candidate_score": 0.603634, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_109", + "bdc_text": "Er stand in geschäftlicher Beziehung zu seinem Cousin Johann Schabler , genannt Wattenschnee , Buchhändler in Basel , und zu seinem Schwiegersohn , dem Buchhändler Jean Vaugris ( †1527 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_98", + "psc_text": "Ἰωσεδὲκ, ὃς ἅμα Ζοροβάβελ τῶν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων ἡγήσατο, ὁ γενναῖος οὗτος καὶ θαυμαστὸς συγγραφεὺς ταῦτ’ ἀγνοήσας τίθησιν μὲν τοῦ Ζαχαρίου τὴν λέξιν δι’ ἧς μέμνηται τοῦ Ἰησοῦ, μακρὰν δὲ τῆς ἱστορίας ἀκοντισθεὶς λέγειν αὐτὸν ὑπείληφεν περὶ Ἰησοῦ τοῦ Μωσέως διαδόχου. καὶ πάλιν τοῦ ἀποστόλου γράψαντος ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ τοῦτον τὸν τρόπον »ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστίν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ ἡμῶν«, ἢ λάθετ’ ἢ οὐκ ἐνοήσεν ἢ καὶ ἑκὼν διαστρέφει τὸν λόγον. γράφων »ἡ δὲ ἡμετέρα Ἱερουσαλὴμ ἄνω ἐστίν· αὕτη γὰρ δουλεύει μετὰ τῶν τέκνων αὐτῆς«. καὶ αὖθις τοῦ σωτῆρος ἡμῶν τῷ Πέτρῳ εἰρηκότος »ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ, σκάνδαλον εἶ ἐμοί, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων«, οὐ συνεὶς ὅπως ὁ λόγος εἴρητο πρὸς τὸν ἀπόστολον καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, πρὸς τὸν διάβολον ταῦτα λελέχθαι φησίν. ὁμοῦ δὲ τοσαῦτα σφάλματα ὑπὸ μίαν τίθησιν περικοπὴν αὐτολεξεὶ τοῦτον γράφων τὸν τρόπον ὅτι οὐδὲν ὄνομα μεῖζον", + "candidate_score": 0.602601, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_83_85", + "bdc_text": "A. Martin , Guillaume Budé , in : Dictionnaire de biographie française , Bd. VII , Paris 1956 , Sp. 611f ; Contemporaries I 212-217 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_27", + "psc_text": "Annales literar. Helmstadtienses 1787 (vgl. Hamack LG I, 2, 581) war mir unzugänglich. wußten, die Handschrift in Venedig, die von ersterem, wohl nach Th. Heyse, folgendermaßen beschrieben wird: Cod. Marcianus 496. membranaceus saec. X, forma quadrata, δίστοιχος, versibus quadragenis binis, iisque litterarum fere tricenarum. Diligenter recognovit et jure suo potius quam ad alterius exempli fidem textum saepe emendavit docta manus saec. XVI. forsan Francisci Turiani, quem scimus hoc opus in MS. legisseVgl. die erste Note in Montacutius’ Ausgabe., vel etiam primi editoris. Nam hunc ipsum codicem editionum πρωτότυπον esse plane perspicitur ex lacunis p. 52 et 53. Tit. in indice libri: Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου λόγοι β΄ Μάρκελλον τὸν Γαλάτην ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκείνῳ συγγεγραμμένων· καὶ ἕτεροι τοῦ αὐτοῦ Εὐσεβίου λόγοι γ΄ ἀνατρέποντες τὰ Μαρκέλλου. Es steht mit der Überlieferung der beiden Eusebiusschriften also ganz entsprechend wie mit der der drei Βücher des Theophilus Antiochien an AutolycusVgl. v.Otto Corp. Apol. VIII", + "candidate_score": 0.597203, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_67", + "bdc_text": "und Franz I. entfaltete er von 1502 an eine rege literarische Tätigkeit .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_37", + "psc_text": "unter fast regelmäßiger Setzung des beweglichen ν (dagegen ist ι adseriptum selten). Er bezeichnete dabei mitunter biblische Citate durch > > , Marcellcitate durch — — am Rande; beides aber ganz unregelmäßig. Er rückte öfter, namentlich gegen Ende unseres Textes, den ersten Buchstaben einer Zeile etwas an den Rand vor; doch ist ein Princip in der so angedeuteten Einteilung nicht zu erkennenIch unterdrücke daher eine Aufzählung derartiger Stellen.. Er schrieb auch die kurzen Randnoten, die er vermutlich bereits in der Vorlage fand. Es sind dies folgende: S. 8, 13 (der Ausgabe) ἀ(??)ρειανίζεις. 14, 2ff ABBREV, 26, 7 ἀπ’ ἀπ'ς. 52, 12ff ABBREV, ebenso 60, 1. 61, 3. 62, 5. 68, 12 (oder 69, 6?) ἀληθῶς. 70, 26f ABBREV. 71, 22f καλῶς. 12, 35 f unleserlich (ἐπιστασία υἱοῦ ? ? Gelsborn). 87, 2 ABBREV 91, 28ff ABBREV 98, 12 ABBREV. 104, 14 ABBREV 16 ἀριανΐζεις. 106, 9 ABBREV 116, 3f καλώς.", + "candidate_score": 0.595744, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_160", + "bdc_text": "Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_61", + "psc_text": "bemerkt ist, genau den Text wieder, den der erste Schreiber des Codex Venetus Marc. gr. 496 beabsichtigte, und zwar nach meiner Collation. Seine kleinen Versehen und Eigenheiten sind dabei in der Regel ausgeschlossen geblieben, auch vom Apparat, zumal wenn sie bereits von zweiter oder gar schon erster Hand corrigiert warenVgl. oben, ich bin der Handschrift auch bei ihren Schwankungen zwischen γίγνομαι — γίνομαι treu geblieben, und erst recht in den Fällen γενηθῆναι — γενητός — γεννητός usw. vgl. Zahn a. a. Ο. S. 40 Anm. 2. Dagegen habe ich immer ῾Ησαΐας und Ἱερεμίας geschrieben, nicht mit V unter Umständen ἠσαΐας und ἰερεμίας. Zu Ἁβραάμ vgl. die Nachträge und Berichtigungen.. Dann ist energisch emendiert worden. Schon die mehrfach überlieferten Marcellstücke weisen Abweichungen unter einander auf, die auszugleichen waren. Weiter aber sind die Vorschläge Montagus gründlicher ausgenutzt worden als bei und zu den selteneren Besserungen von Rettberg, Gaisford selbst, Zahn und anderen", + "candidate_score": 0.59544, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_140", + "bdc_text": "Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_216", + "psc_text": "ἔδει γὰρ ταύτην ἰάσεως τυχεῖν, τινὰ τρόπον κοινωνήσασαν τῷ ἁγίῳ λόγῳ. θέα δὲ πῶς ἐν τούτοις ὁ Μάρκελλος ἑαυτῷ περιπίπτει. φήσας γοῦν ἐν ἑτέρῳ περιπίπτει ⟨τὴν σάρκα⟩ εἶναι τὴν »ἀρχὴν ὁδῶν« τοῦ θεοῦ κτισθεῖσαν καὶ πάλιν »θεμέλιον« τὴν αὐτὴν εἶναι εἰπών, ἐπάγει τὸ »πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιήσαι«. εἶθ’ ἑρμηνεύει τὴν γῆν πάλιν τὴν σάρκα εἶναι, οὐχ ὁρῶν ὡς οὐδεμίαν ἔχει ἀκολουθίαν πρὸ τῆς σαρκὸς τὴν σάρκα ἐκτίσθαι λέγειν καὶ μετὰ τὴν κτίσιν τῆς σαρκὸς πάλιν τὴν σάρκα ὀνομάζειν. ὁ δὲ ἔτι πρὸς τούτοις ἐπιφέρει ἑξῆς λέγων εἶτα »πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι« φησίν· ἐνταῦθα τὰς ἀβύσσους παροιμιωδῶς ὁ προφήτης τὰς τῶν ἁγίων καρδίας εἶναι λέγει τὰς ἐν τῷ ἑαυτῶν βάθει τὴν τοῦ πνεύματος ἐχούσας δωρεάν. καὶ ἐν τούτοις δὲ πρόσχες, ὅπως εἰς τὴν σάρκα ἐκλαβὼν εἰρῆσθαι τὸ »κύριος ἔκτισέν με«, ἔπειτα στενοχωρούμενος ὑπὸ τῆς γραφῆς λεγούσης »πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσσους ποιῆσαι«, τὰς μὲν ἀβύσσους ἑρμηνεύει τὰς τῶν ἁγίων καρδίας", + "candidate_score": 0.594821, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_67", + "bdc_text": "und Franz I. entfaltete er von 1502 an eine rege literarische Tätigkeit .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_40", + "psc_text": "a. R. 30, 16 δὲδὲν: δὲ οὐδὲν. 41, 32 παραδήγματι? 48, 9 ἐπιδήτερ. 52, 10 ταῦττa: ταῦτα πάντα. 53, 5 κεχωρῆσθαι. 57, 25 ἰηρεμίαν. 63, 14 R τὴν ἐκκλησίαν. 68, 18 γενᾶ . κτίζει. 70,32 χώρει 71, 34 ἔχει. 86, 21 τῆς τοῦ ݲπρςݲ τῆς τοῦ ݲπρςݲ. 123, 1 ηὑροσεν. 141, 3 ݲπναݲ ݲπναݲ. 149, 3 διαλελθμμένως. 167, 22 τού.· τούτου. 170, 18 οἷς — ἐπιλέγει bis scr. 179, 30 ἄκρων? Bei weitem das meiste der Art hat aber erst V2 corrigiert, eine jüngere Hand, die sich einer grünlich-schwarzen Tinte bedient. Ob Gaisford (vgl. oben S. XVI) ausgesprochene Vermutung richtig ist, es sei die Hand des Franciscus Turrianus, vermag ich nicht zu sagen. Die des ersten Herausgebers kann es nicht seinvgl. S. XXIII.. Richtig sagt aber Gaisford, daß die Correcturen dieses Schreibers nicht auf Vergleichung andern Manuscripts, sondern lediglich auf dem eignen Wissen zu beruhen scheinen2) Das Gegenteil behaupten v.", + "candidate_score": 0.591079, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_123_125", + "bdc_text": "- Lit. : Peter G. Bietenholz , Basle and France in the sixteenth century , Genf 1971 , S. 31. 35. 107 ; Rudolf Wackernagel , Geschichte der Stadt Basel , Bd. III , Basel 1924 , S. 444.", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_31", + "psc_text": "— so sicher nach einer Nachricht Mercatis, nicht saec. XIV, wie van de Sande Bakhuyzen angibtA. a. Ο. S. XXVII f.. Des letzteren Vermutung aber, daß Handschrift »wahrscheinlich eine Abschrift« der venezianischen ist, steht auch in Bezug auf unseren Text zu Recht. Als fünfte käme eine Handschrift der Nationalbibliothek zu Paris, cod. Paris, gr. 949 (nicht 969, früher Reg. 2985, 2) chart, 1581 Pantaleon Mamukas von Chios geschriebenVgl. Omont, Inventaire sommaire etc. Ι, 182, auch Catal. Par. Reg. II, 185. Zu dem Schreiber Gardthausen, Griechische Palaeographie S. 335.. Eine sechste Handschrift »adscriptis etiam ex alio codice emendationibus [Excerpta ex iis in Roeskri Bibl. PP. Τ. V. p. 282sq.]« besaß einst Thomas GaleVgl. Fabricius-Harles, Bibliotheca graeca VIl, 395 u. Catal. codd. Angliae et Hibern. II p. 186 Nr. 5888.. Dies ist wahrscheinlich der jetzige cod. Cantabrigiensis Trinity College O. 4. 41, enthaltend neben dem 1613 von Petrus Goldmannus Scotus in der", + "candidate_score": 0.590304, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_124", + "bdc_text": "Peter G. Bietenholz , Basle and France in the sixteenth century , Genf 1971 , S. 31. 35. 107 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_98", + "psc_text": "Ἰωσεδὲκ, ὃς ἅμα Ζοροβάβελ τῶν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπανελθόντων ἡγήσατο, ὁ γενναῖος οὗτος καὶ θαυμαστὸς συγγραφεὺς ταῦτ’ ἀγνοήσας τίθησιν μὲν τοῦ Ζαχαρίου τὴν λέξιν δι’ ἧς μέμνηται τοῦ Ἰησοῦ, μακρὰν δὲ τῆς ἱστορίας ἀκοντισθεὶς λέγειν αὐτὸν ὑπείληφεν περὶ Ἰησοῦ τοῦ Μωσέως διαδόχου. καὶ πάλιν τοῦ ἀποστόλου γράψαντος ἐν τῇ πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῇ τοῦτον τὸν τρόπον »ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστίν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ ἡμῶν«, ἢ λάθετ’ ἢ οὐκ ἐνοήσεν ἢ καὶ ἑκὼν διαστρέφει τὸν λόγον. γράφων »ἡ δὲ ἡμετέρα Ἱερουσαλὴμ ἄνω ἐστίν· αὕτη γὰρ δουλεύει μετὰ τῶν τέκνων αὐτῆς«. καὶ αὖθις τοῦ σωτῆρος ἡμῶν τῷ Πέτρῳ εἰρηκότος »ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ, σκάνδαλον εἶ ἐμοί, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων«, οὐ συνεὶς ὅπως ὁ λόγος εἴρητο πρὸς τὸν ἀπόστολον καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν, πρὸς τὸν διάβολον ταῦτα λελέχθαι φησίν. ὁμοῦ δὲ τοσαῦτα σφάλματα ὑπὸ μίαν τίθησιν περικοπὴν αὐτολεξεὶ τοῦτον γράφων τὸν τρόπον ὅτι οὐδὲν ὄνομα μεῖζον", + "candidate_score": 0.584215, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_7", + "bdc_text": "Quod enim ad literas , Germania nostra nihil Galliis cedere videbatur .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta007.pta-grc1_window_241", + "psc_text": "τρόπον τινὰ ἐξομολογούμενος ὅτι μηδὲν ἠπίστατο ὧν ἔλεγεν· διὸ ἐπάγει λέγων εἰ δέ τις περὶ τῆς σαρκὸς ταύτης τῆς ἐν τῷ λόγῳ ἀθανάτου γεγονυίας πυνθάνοιτο, τί φαμεν πρὸς αὐτόν; ὅτι δογματίζειν μὲν ἡμεῖς περὶ ὧν μὴ ἀκριβῶς παρὰ τῶν θείων μεμαθήκαμεν γραφῶν οὐκ ἀσφαλὲς εἶναι νομίζομεν. πῶς γὰρ τοῦτο πράττειν δυνατὸν τοῖς καὶ τὰ ἑτέρων ἀνατρέπουσιν δόγματα; ἀλλ’ ἐροῦμεν πρὸς τοὺς τὸν ἀκριβῆ περὶ τούτου μαθεῖν παρ’ ἡμῶν βουλομένους λόγον, ὅτι πειθόμενοι τῷ ἱερῷ ἀποστόλῳ ἴσμεν ὅτι οὕτως ἡμᾶς ὁρᾶν τὰ ἀποκεκρυμμένα μυστήρια προσήκει, ὡς αὐτὸς ἔφη »βλέπομεν γὰρ ἄρτι« φησὶν » δι’ ἐσόπτρου ἐν αἰνίγματι, τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον· ἄρτι γινώσκομεν ἐκ μέρους, τότε δὲ ἐπιγνωσόμεθα καθὼς καὶ ἐπεγνώσθημεν« . ὥστε μή μου πυνθάνου περὶ ὧν σαφῶς παρὰ τῆς θείας γραφῆς μὴ μεμάθηκα. διὰ τοῦτο τοίνυν οὐδὲ περὶ τῆς θείας ἐκείνης τῆς τῷ θείῳ λόγῳ κοινωνησάσης σαρκὸς σαφῶς εἰπεῖν δυνήσομαι. νυνὶ δὲ πιστεύω ταῖς θείαις γραφαῖς, ὅτι εἷς", + "candidate_score": 0.577571, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 3, + "cf_id": "cf011", + "work_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2", + "max_score": 0.688502, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_32", + "psc_text": "einen bemerkenswerten Aufbau: Den Mittelteil bildet der Psalmenkommentar des Diodor; eine erste Randkatene, von Karo / Lietzmann als Typ V (CPG C 18) klassifiziert, wird durch eine zweite Randkatene gerahmt, die Scholien des Origenes und Exzerpte aus Theodorets Psalmenkommentar kombiniert. Insbesondere die Scholien des Origenes haben in der Forschung großes Interesse geweckt, vgl. ; Dorival, Chaînes II (wie Anm. 24) 8–18; Franz Xaver Risch, Das Handbuch des Origenes zu den Psalmen, in: Adamantius 20 (2014) 36–48. Die Handschrift enthält Kommentierungen zu Ps 1–118. Bei einigen Psalmen fehlt die zweite Randkatene, teilweise erscheinen auf dem dadurch vorhandenen freien Platz Zusätze von späterer Hand. Weiterhin ist bei einigen Psalmen die erste Randkatene, die allein für die Edition des eusebianischen Psalmenkommentars von Interesse ist, Für eine Analyse dieser Katene siehe Dorival, Chaînes V (wie Anm. 23) 130–173. sehr kurz und endet schon weit früher als der Kommentar des Diodor. Dies betrifft von den", + "candidate_score": 0.688502, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76_78", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_32", + "psc_text": "einen bemerkenswerten Aufbau: Den Mittelteil bildet der Psalmenkommentar des Diodor; eine erste Randkatene, von Karo / Lietzmann als Typ V (CPG C 18) klassifiziert, wird durch eine zweite Randkatene gerahmt, die Scholien des Origenes und Exzerpte aus Theodorets Psalmenkommentar kombiniert. Insbesondere die Scholien des Origenes haben in der Forschung großes Interesse geweckt, vgl. ; Dorival, Chaînes II (wie Anm. 24) 8–18; Franz Xaver Risch, Das Handbuch des Origenes zu den Psalmen, in: Adamantius 20 (2014) 36–48. Die Handschrift enthält Kommentierungen zu Ps 1–118. Bei einigen Psalmen fehlt die zweite Randkatene, teilweise erscheinen auf dem dadurch vorhandenen freien Platz Zusätze von späterer Hand. Weiterhin ist bei einigen Psalmen die erste Randkatene, die allein für die Edition des eusebianischen Psalmenkommentars von Interesse ist, Für eine Analyse dieser Katene siehe Dorival, Chaînes V (wie Anm. 23) 130–173. sehr kurz und endet schon weit früher als der Kommentar des Diodor. Dies betrifft von den", + "candidate_score": 0.685534, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_32", + "psc_text": "einen bemerkenswerten Aufbau: Den Mittelteil bildet der Psalmenkommentar des Diodor; eine erste Randkatene, von Karo / Lietzmann als Typ V (CPG C 18) klassifiziert, wird durch eine zweite Randkatene gerahmt, die Scholien des Origenes und Exzerpte aus Theodorets Psalmenkommentar kombiniert. Insbesondere die Scholien des Origenes haben in der Forschung großes Interesse geweckt, vgl. ; Dorival, Chaînes II (wie Anm. 24) 8–18; Franz Xaver Risch, Das Handbuch des Origenes zu den Psalmen, in: Adamantius 20 (2014) 36–48. Die Handschrift enthält Kommentierungen zu Ps 1–118. Bei einigen Psalmen fehlt die zweite Randkatene, teilweise erscheinen auf dem dadurch vorhandenen freien Platz Zusätze von späterer Hand. Weiterhin ist bei einigen Psalmen die erste Randkatene, die allein für die Edition des eusebianischen Psalmenkommentars von Interesse ist, Für eine Analyse dieser Katene siehe Dorival, Chaînes V (wie Anm. 23) 130–173. sehr kurz und endet schon weit früher als der Kommentar des Diodor. Dies betrifft von den", + "candidate_score": 0.682319, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.679783, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_36", + "psc_text": "noch Exzerpte, die Johannes Chrysostomus zugeschrieben sind. Vgl. Lauriotis / Eustratiades, Catalogue (wie Anm. 30). Für meine Arbeit konnte ich lediglich Digitalisate eines Mikrofilms und Mikrofiches von mäßiger Qualität auswerten. Da zudem einige Folia starke Gebrauchspuren und Flecken aufweisen, lässt sich der Text aus diesen Reproduktionen nicht immer zweifelsfrei entziffern. Soweit dies für textkritische Entscheidungen relevant ist, wurde es im Apparat vermerkt. Im Allgemeinen bestätigt Dd den Text von Fragmenten, die auch in G überliefert sind, mitunter ist jedoch auch weiteres Material enthalten. Dd bietet in der Regel wörtliche Auszüge, an einigen Stellen finden sich jedoch auch Paraphrasen und offensichtliche Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III", + "candidate_score": 0.675475, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76_78", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.673936, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.669856, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76_78", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_36", + "psc_text": "noch Exzerpte, die Johannes Chrysostomus zugeschrieben sind. Vgl. Lauriotis / Eustratiades, Catalogue (wie Anm. 30). Für meine Arbeit konnte ich lediglich Digitalisate eines Mikrofilms und Mikrofiches von mäßiger Qualität auswerten. Da zudem einige Folia starke Gebrauchspuren und Flecken aufweisen, lässt sich der Text aus diesen Reproduktionen nicht immer zweifelsfrei entziffern. Soweit dies für textkritische Entscheidungen relevant ist, wurde es im Apparat vermerkt. Im Allgemeinen bestätigt Dd den Text von Fragmenten, die auch in G überliefert sind, mitunter ist jedoch auch weiteres Material enthalten. Dd bietet in der Regel wörtliche Auszüge, an einigen Stellen finden sich jedoch auch Paraphrasen und offensichtliche Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III", + "candidate_score": 0.669685, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108_110", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris . Er stand in geschäftlicher Beziehung zu seinem Cousin Johann Schabler , genannt Wattenschnee , Buchhändler in Basel , und zu seinem Schwiegersohn , dem Buchhändler Jean Vaugris ( †1527 ) . Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.668394, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_31", + "psc_text": "große Teile des in E durch den oben beschriebenen Verlust eines Foliums im Kommentar zu Ps 51 ausgefallenen Textes, und oftmals lassen sich kleinere Textausfälle in E zumindest teilweise durch G heilen. Vgl. dazu den kritischen Apparat zu 228,20–24 (Kommentar zu Ps 67), siehe auch 258,18–19 und 260,25–27 (Kommentar zu Ps 68). (Wa) Wien, Österreichische Nationalbibliothek, theol. gr. 8 (11. Jh.) Der Codex ist detailiert beschrieben bei: Herbert Hunger / Otto Kresten, Katalog der griechischen Handschriften der Österreichischen Nationalbibliothek 3,1, Codices theologici 1–100 (Museion N.F. 4, Bd. 1, T. 3,1; Wien 1976) 14–15. Die Pergamenthandschrift umfasst 276 Folia und hat einen bemerkenswerten Aufbau: Den Mittelteil bildet der Psalmenkommentar des Diodor; eine erste Randkatene, von Karo / Lietzmann als Typ V (CPG C 18) klassifiziert, wird durch eine zweite Randkatene gerahmt, die Scholien des Origenes und Exzerpte aus Theodorets Psalmenkommentar kombiniert. Insbesondere die Scholien des Origenes haben in der Forschung großes", + "candidate_score": 0.667318, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_16", + "psc_text": "die wörtliche Auszüge dieser Katene enthalten. Um den textkritischen Apparat nicht unnötig aufzublähen, wurden nach eingehender Prüfung einige zunächst aussichtsreiche Sekundärüberlieferungen nicht aufgenommen, denn diese Handschriften enthalten keine relevanten Varianten: Athos, Μονή Βατοπεδίου, 660 (10.–11. Jh., keine Klassifizierung bei Karo / Lietzmann, CPG C 40.1); Wien, ÖNB, Theol. gr. 59 (12.–13. Jh.,Typ VII K/L, CPG C 20); Vatikan, BAV, gr. 754 (10. Jh., Typ XIII bzw. XIX K/L, CPG C 26 bzw. 32); Moskau, GIM, gr. 194 (10.–11. Jh., Typ XIII bzw. IV K/L, CPG C 26 bzw. C 17); Vatikan, BAV, Ottob. gr. 398 (11. Jh., Typ IV K/L, CPG C 17); Vatikan, BAV, Borg. gr. 3 (anno 1665, Typ X K/L, CPG C 23). Die Niketaskatene, die sich für das letzte Drittel des Psalters als wichtige Quelle eusebianischer Fragmente erweist, ist für die Textkritik der im vorliegenden Band enthaltenen Kommentare weitgehend zu vernachlässigen. (Bt) Turin, Biblioteca Nazionale Universitaria,", + "candidate_score": 0.665929, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76_78", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_41", + "psc_text": "siehe Dorival, Chaînes I (wie Anm. 18) 232–324. Siehe auch Ekkehard Mühlenberg, Psalmenkommentare aus der Katenenüberlieferung III = PTS 19 (Berlin 1978) 23–25. unter anderem zwei verschiedene Sammlungen von wörtlichen Auszügen aus der Ersten Palästinischen Katene. Bei der Kombination dieser beiden Quellen war der Katenist zwar bemüht, Dopplungen zu vermeiden, dennoch finden sich immer wieder Dubletten, die sich meist in Umfang und Wortlaut unterscheiden. Sofern in der vorliegenden Edition Dubletten ausgewertet wurden, ist dies duch den Zusatz dubl zur Sigle gekennzeichnet. Dabei bezeichnet Cadubl/Cbdubl immer das Exzerpt, das als zweites erscheint. Neben wörtlichen Auszügen enthält diese Katene eine große Zahl von Paraphrasen. Diese wurden grundsätzlich nicht in die vorliegende Edition aufgenommen, da die Dokumentation ihrer Varianten sehr aufwändig ist und keinen textkritischen Wert hat. Die Exzerpte der C-Gruppe sind meist wesentlich stärker gekürzt als in den anderen ausgewerteten Katenenhandschriften. Dennoch handelt es sich durchaus um eine wichtige Quelle, weil sie", + "candidate_score": 0.665704, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_41", + "psc_text": "siehe Dorival, Chaînes I (wie Anm. 18) 232–324. Siehe auch Ekkehard Mühlenberg, Psalmenkommentare aus der Katenenüberlieferung III = PTS 19 (Berlin 1978) 23–25. unter anderem zwei verschiedene Sammlungen von wörtlichen Auszügen aus der Ersten Palästinischen Katene. Bei der Kombination dieser beiden Quellen war der Katenist zwar bemüht, Dopplungen zu vermeiden, dennoch finden sich immer wieder Dubletten, die sich meist in Umfang und Wortlaut unterscheiden. Sofern in der vorliegenden Edition Dubletten ausgewertet wurden, ist dies duch den Zusatz dubl zur Sigle gekennzeichnet. Dabei bezeichnet Cadubl/Cbdubl immer das Exzerpt, das als zweites erscheint. Neben wörtlichen Auszügen enthält diese Katene eine große Zahl von Paraphrasen. Diese wurden grundsätzlich nicht in die vorliegende Edition aufgenommen, da die Dokumentation ihrer Varianten sehr aufwändig ist und keinen textkritischen Wert hat. Die Exzerpte der C-Gruppe sind meist wesentlich stärker gekürzt als in den anderen ausgewerteten Katenenhandschriften. Dennoch handelt es sich durchaus um eine wichtige Quelle, weil sie", + "candidate_score": 0.665264, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_75_77", + "bdc_text": "- Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_68", + "psc_text": "crit. akribisch vermerkt. Diese Genauigkeit erscheint insbesondere im Hinblick auf die Bände I und III des eusebianischen Psalmenkommentars angebracht, da die Editionstexte in beiden Bänden fast ausschließlich aus Katenen gewonnen wurden und – bis auf den Kommentar zu Ps 37 – keine direkte Überlieferung der Kommentare erhalten ist. Durch den Vergleich mit den hier und im Band II/2 enthaltenen Texten erhält man eine gute Vorstellung, mit welchen Veränderungen gegenüber den originalen Kommentaren bei den Katenenexzerpten zu rechnen ist. Zudem ist es durch die ausführliche Dokumentation der Katenenhandschriften möglich, an jeder Stelle festzustellen, auf welcher Bezeugungsbasis textkritische Entscheidungen getroffen wurden. An Stellen, an denen möglicherweise Zweifel darüber aufkommen könnten, da die Überlieferung etwas unübersichtlich ist, wurde ein positiver Apparateintrag gewählt. Ebenso erscheint ein positver Eintrag an allen Stellen, an denen die Entscheidung gegen die direkte Überlieferung in E für die Variante einer, mehrerer oder aller Katenen getroffen wurde. Ansonsten wurde der", + "candidate_score": 0.665053, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_68", + "psc_text": "crit. akribisch vermerkt. Diese Genauigkeit erscheint insbesondere im Hinblick auf die Bände I und III des eusebianischen Psalmenkommentars angebracht, da die Editionstexte in beiden Bänden fast ausschließlich aus Katenen gewonnen wurden und – bis auf den Kommentar zu Ps 37 – keine direkte Überlieferung der Kommentare erhalten ist. Durch den Vergleich mit den hier und im Band II/2 enthaltenen Texten erhält man eine gute Vorstellung, mit welchen Veränderungen gegenüber den originalen Kommentaren bei den Katenenexzerpten zu rechnen ist. Zudem ist es durch die ausführliche Dokumentation der Katenenhandschriften möglich, an jeder Stelle festzustellen, auf welcher Bezeugungsbasis textkritische Entscheidungen getroffen wurden. An Stellen, an denen möglicherweise Zweifel darüber aufkommen könnten, da die Überlieferung etwas unübersichtlich ist, wurde ein positiver Apparateintrag gewählt. Ebenso erscheint ein positver Eintrag an allen Stellen, an denen die Entscheidung gegen die direkte Überlieferung in E für die Variante einer, mehrerer oder aller Katenen getroffen wurde. Ansonsten wurde der", + "candidate_score": 0.662974, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_36", + "psc_text": "noch Exzerpte, die Johannes Chrysostomus zugeschrieben sind. Vgl. Lauriotis / Eustratiades, Catalogue (wie Anm. 30). Für meine Arbeit konnte ich lediglich Digitalisate eines Mikrofilms und Mikrofiches von mäßiger Qualität auswerten. Da zudem einige Folia starke Gebrauchspuren und Flecken aufweisen, lässt sich der Text aus diesen Reproduktionen nicht immer zweifelsfrei entziffern. Soweit dies für textkritische Entscheidungen relevant ist, wurde es im Apparat vermerkt. Im Allgemeinen bestätigt Dd den Text von Fragmenten, die auch in G überliefert sind, mitunter ist jedoch auch weiteres Material enthalten. Dd bietet in der Regel wörtliche Auszüge, an einigen Stellen finden sich jedoch auch Paraphrasen und offensichtliche Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III", + "candidate_score": 0.661052, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_59_61", + "bdc_text": "Sic omnia infestatores «κλαγγ ῇ τ’ ἐνοπῇ τε»Homer , II. 3 , 2. , sed clam aliquot χιλιάδα ς τῶν τῆς ὀρθοδοξία ς ἐχομένω ν «σιγῇ μένεα πνειούσας »Homer , II. 3 , 7 :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1800", + "psc_text": "ἠχῶν καὶ ταράττων, καὶ μονονουχὶ ἀπειλῶν πᾶσαν ἄρδην κατακλύσειν τε καὶ ἀφανίσειν τὴν ἐκκλησίαν τοῦ θεοῦ. Εἴποις δ’ ἂν καὶ ἄλλως πρὸς λέξιν ταῦτα διηγούμενος ἐπαίρειν τοὺς ποταμούς, αὐτοὺς δὴ τούτους τοὺς αἰσθητούς, τὴν φωνὴν αὐτῶν τῷ θεῷ τοῦ δημιουργοῦ τοῦ δὴ καὶ κτίσαντος αὐτοὺς καὶ ὑποστησαμένου τὴν δόξαν ἐμφαίνοντας. ὡς γὰρ ἐκ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων ὁ γενεσιουργὸς θεωρεῖται, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐκ τῶν μ��ρῶν τοῦ κόσμου τὸ θαῦμα τῆς τοῦ θεοῦ μεγαλουργίας τοῖς ὁρᾷν δυναμένοις παρίσταται. Εἰ γοῦν τις παρ’ ἑαυτῷ λογίσαιτο· πόθεν ἄρα φέρεται ἡ τοσαύτη τῶν ποταμῶν φορά, πόθεν τὰ τοσαῦτα μεγέθη καὶ τὰ πλήθη τῆς ὑγρᾶς οὐσίας, πόθεν αἱ μηδὲ πώποτε ἐξ αἰῶνος διαλείψασαι πηγαὶ αἱ τοὺς ἀεννάους καὶ παμμε γέθεις βρύουσαι ποταμούς; ἀπὸ ποίων ἆρα βυθῶν ὁρμῶνται, καὶ ἐκ ποίας ὑποστάσεως τὸν σύμπαντα ῥέουσιν αἰῶνα; εἴ τις ταῦτα ἐννοήσειεν, ὄψεται ὡς μονονουχὶ φωνὴν ἀφίησι καὶ ἡ διὰ τῶν ποταμῶν αὐτῶν δὴ τούτων παρισταμένη τοῦ", + "candidate_score": 0.659855, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76_78", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_31", + "psc_text": "große Teile des in E durch den oben beschriebenen Verlust eines Foliums im Kommentar zu Ps 51 ausgefallenen Textes, und oftmals lassen sich kleinere Textausfälle in E zumindest teilweise durch G heilen. Vgl. dazu den kritischen Apparat zu 228,20–24 (Kommentar zu Ps 67), siehe auch 258,18–19 und 260,25–27 (Kommentar zu Ps 68). (Wa) Wien, Österreichische Nationalbibliothek, theol. gr. 8 (11. Jh.) Der Codex ist detailiert beschrieben bei: Herbert Hunger / Otto Kresten, Katalog der griechischen Handschriften der Österreichischen Nationalbibliothek 3,1, Codices theologici 1–100 (Museion N.F. 4, Bd. 1, T. 3,1; Wien 1976) 14–15. Die Pergamenthandschrift umfasst 276 Folia und hat einen bemerkenswerten Aufbau: Den Mittelteil bildet der Psalmenkommentar des Diodor; eine erste Randkatene, von Karo / Lietzmann als Typ V (CPG C 18) klassifiziert, wird durch eine zweite Randkatene gerahmt, die Scholien des Origenes und Exzerpte aus Theodorets Psalmenkommentar kombiniert. Insbesondere die Scholien des Origenes haben in der Forschung großes", + "candidate_score": 0.658455, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_27", + "psc_text": "Katenen werden unterstützt, Z. B. 101,18 (Kommentar zu Ps 58): τοῦ πάθους BtCaCb < E. und an einer Stelle bietet Bt sogar als einziger Textzeuge den richtigen Text. 311,27 (Kommentar zu Ps 71): λαμπροτέραν Bt < E. (G) Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Reginensis graecus 40 (13. Jh.) Hierbei handelt es sich um eine Bombycin-Handschrift, die auf 344 Folia Kommentierungen zu Ps 1–150 enthält. Die Handschrift ist sehr gut erhalten, wurde jedoch offenbar neu gebunden, denn fol. 144 und fol. 151, die äußeren Blätter eines Quaternions, sind dabei vertauscht worden. Dies ist in der Foliierung der Handschrift mit arabischen Zahlen nachträglich korrigiert worden. G ist die einzige erhaltene Handschrift des Katenentyps IX nach Karo / Lietzmann (CPG C 22), einer komplexen, aus verschiedenen früheren Katenen zusammengestellten Katene, Gilles Dorival spricht in einem solchen Fall von einer chaîne complexe. Zur Katene des Vat. Reg. gr. 40 siehe Gilles Dorival, Les Chaînes exégétiques", + "candidate_score": 0.657929, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_76_78", + "bdc_text": "Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien . Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_68", + "psc_text": "crit. akribisch vermerkt. Diese Genauigkeit erscheint insbesondere im Hinblick auf die Bände I und III des eusebianischen Psalmenkommentars angebracht, da die Editionstexte in beiden Bänden fast ausschließlich aus Katenen gewonnen wurden und – bis auf den Kommentar zu Ps 37 – keine direkte Überlieferung der Kommentare erhalten ist. Durch den Vergleich mit den hier und im Band II/2 enthaltenen Texten erhält man eine gute Vorstellung, mit welchen Veränderungen gegenüber den originalen Kommentaren bei den Katenenexzerpten zu rechnen ist. Zudem ist es durch die ausführliche Dokumentation der Katenenhandschriften möglich, an jeder Stelle festzustellen, auf welcher Bezeugungsbasis textkritische Entscheidungen getroffen wurden. An Stellen, an denen möglicherweise Zweifel darüber aufkommen könnten, da die Überlieferung etwas unübersichtlich ist, wurde ein positiver Apparateintrag gewählt. Ebenso erscheint ein positver Eintrag an allen Stellen, an denen die Entscheidung gegen die direkte Überlieferung in E für die Variante einer, mehrerer oder aller Katenen getroffen wurde. Ansonsten wurde der", + "candidate_score": 0.657824, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_126", + "bdc_text": "9 coronatos , abiens 14 a vobis , et vos decem misistis Durch Froschauer ( s.", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1372", + "psc_text": "Ἀσάφ, ὧν πρῶτος μὲν ἦν ὁ οβ, τελευταῖος δὲ ὁ β καὶ π, ἕπεται ὁ παρὼν πγ, τοῖς υἱοῖς Κορὲ ἐπιγεγραμμένος, περὶ ὧν ἐν τοῖς προτεχνολογουμένοις τὰ δόξαντα διειλήφαμεν. Ἐπιτηρῆσαι δὲ ἀναγκαῖον, ὡς οἱ πάντες τοῦ Ἀσὰφ δώδεκα τυγχάνουσι τὸν ἀριθμὸν ψαλμοί· ἰσάριθμοι δὲ τούτοις εἰσὶ καὶ οἱ ἐπιγραφόμενοι τῶν υἱῶν Κορέ. ἀλλὰ τῶν υἱῶν Κορὲ ὀκτὼ μὲν ἦσαν ἑξῆς συνημμένοι οἱ ἀπὸ τοῦ μα ψαλμοῦ, οἱ δὲ λείποντες τέσσαρες ἐνταῦθα πρόκεινται, ἀρχόμενοι μὲν ἀπὸ τοῦ πγ, ἐφεξῆς δὲ κείμενοι τῶν ἐπιγεγραμμένων τοῦ Ἀσάφ. ὡς αὕτως δὲ καὶ οἱ τοῦ Ἀσὰφ ια μέν εἰσι συνημμένοι, οἱ ἀπὸ οβ καὶ ἐπὶ τὸν πβ, ὁ δὲ ιβ ἑξῆς κατατέτακται τοῖς πρώτοις ὀκτὼ τῶν υἱῶν Κορέ, ὥσπερ ἀντιδόσεως γενομένης διὰ τὰς ἐν ταῖς παρ’ ἑκατέροις προφητείας ἐπικοινωνούσας ἀλλήλαις θεωρίαις. Ἦσαν μὲν οὖν οἱ πρῶτοι τῶν υἱῶν Κορὲ ὀκτὼ τὸν ἀριθμόν, οἱ πάντες ἀπὸ τοῦ μα ἀρχόμενοι, καὶ λήγοντες εἰς τὸν μη. περιεῖχον δὲ", + "candidate_score": 0.65551, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.654718, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_59_61", + "bdc_text": "Sic omnia infestatores «κλαγγ ῇ τ’ ἐνοπῇ τε»Homer , II. 3 , 2. , sed clam aliquot χιλιάδα ς τῶν τῆς ὀρθοδοξία ς ἐχομένω ν «σιγῇ μένεα πνειούσας »Homer , II. 3 , 7 :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_651", + "psc_text": "μὲν οὖν καθ’ ἕνα λελέχθω τρόπον. ἐπεὶ δὲ ἡ πᾶσα προφητεία εὐαγγελικὴ τυγχάνει, θέα μήποτε ταῦτα εἰς τὸν θεὸν λόγον ἀναφέρεται, ὃς ἦν μὲν πάλαι ἐν τοῖς κόλποις ἀναπαυόμενος τοῦ πατρός· ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος. καί· οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν, αὐτὸς ἦ�� ὁ μονογενὴς τοῦ θεοῦ ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ πατρός. ἐπεὶ δὲ μορφὴν δούλου λαβὼν καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν μέχρι θανάτου, τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον εἰκότως τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ θεσπίζει λέγον· ἀναστήτω ὁ θεός, καὶ διασκορπισθή τωσαν οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ, Θεοῦ νοουμένου τοῦ θεοῦ λόγου ἢ τῆς εὐχῆς περὶ μὲν τοῦ Χριστοῦ λεγούσης τό· ἀναστήτω, πρὸς δὲ τὸν θεὸν τῶν ὅλων ἀναπεμπομένης, ἵν’ ᾖ τό· ὁ θεός, ἀντὶ τοῦ· ὦ θεέ, ἀναστήτω ὁ Χριστός σου, καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ. συνήχθησαν μὲν γὰρ οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ κατὰ", + "candidate_score": 0.653122, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_59_61", + "bdc_text": "Sic omnia infestatores «κλαγγ ῇ τ’ ἐνοπῇ τε»Homer , II. 3 , 2. , sed clam aliquot χιλιάδα ς τῶν τῆς ὀρθοδοξία ς ἐχομένω ν «σιγῇ μένεα πνειούσας »Homer , II. 3 , 7 :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_598", + "psc_text": "ζωὴν καὶ μὴ δόντος εἰς σάλον τοὺς πόδας μου. Ἀντὶ δὲ τοῦ· τὴν ψυχήν μου, τὴν ψυχὴν ἡμῶν, οἱ λοιποὶ πάντες ἑρμηνευταὶ ἐκδεδώκασιν· καὶ πάλιν ἀντί· τοὺς πόδας μου, τοὺς πόδας ἡμῶν, ὁμοίως οἱ πάντες ἡρμήνευσαν. μὴ γὰρ ἐπὶ τοῖς παλαιοῖς, φησί, μόνοις ἔργοις τοῦ θεοῦ, ἃ διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἐδηλοῦτο, τὸν ὕμνον αὐτῷ καὶ τὰς αἰνέσεις ἀναπέμπετε, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τοὺς ταῦτα λέγοντας εὐεργεσίας. ἐπειδὴ γὰρ τοὺς ἡμετέρους πόδας πολλὰ δραμόντας, ὥστε πᾶσιν ὑμῖν τοῖς ἔθνεσι κηρύξαι τὸ σωτήριον εὐαγγέλιον, ἐδυνάμωσεν ἐφύλαξέ τε ἀδιατρέπτους ἐν τοῖς τοῦ βίου ῥεύμασι τὰ ἐμποδὼν κωλύματα περιελών, πολλῶν τε τῇ ψυχῇ ἡμῶν ἐπιβουλευόντων αὐτὸς ταύτης σωτὴρ καὶ φύλαξ ἐγένετο· καὶ τούτων αὐτῶν ἕνεκα εὐλογεῖτε, ἔθνη, τὸν θεὸν ἡμῶν, καὶ ἀκουτίσατε τὴν φωνὴν τῆς αἰνέσεως αὐτοῦ. Ταῦτα δὲ ἄντικρυς ἐκ προσώπου τῶν κηρύκων τοῦ εὐαγγελίου προανεφωνεῖτο, ὧν τὸν δρόμον καὶ τῶν ποδῶν τὴν ἀρετὴν Ἡσαΐας, μᾶλλον δὲ τὸ πνεῦμα τὸ", + "candidate_score": 0.650849, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_59", + "bdc_text": "Sic omnia infestatores «κλαγγ ῇ τ’ ἐνοπῇ τε»Homer , II. 3 , 2. , sed clam aliquot χιλιάδα ς τῶν τῆς ὀρθοδοξία ς", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_933", + "psc_text": "τῶν τὰ ἔσχατα τῆς γῆς οἰκούντων καὶ τὰ εἴσω τῆς οἰκουμένης ἔθνη δηλοῦνται καὶ πρόδηλον ὅπως ἁπανταχοῦ γῆς οἱ εἰς αὐτὸν πεπιστευκότες, γόνυ κλίνοντες καὶ εἰς αὐτὴν προπίπτοντες τὴν γῆν, δι’ αὐτοῦ τὴν προσκύνησιν τῷ ἐπὶ πάντων ἀναπέμπουσι θεῷ. ἀλλὰ καὶ οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ, φησὶ, χοῦν λείξουσιν, ἐξομοιωθέντες τῷ ἑαυτῶν πατρὶ τῷ ὄφει, ἐπὶ τῷ στήθει καὶ τῇ κοιλίᾳ πορευομένῳ, καὶ γῆν ἐσθίοντι κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς γενομένην αὐτῷ προστίμησιν. οὕτω δ’ οὖν ὄψει τοὺς τῆς ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ πολεμίους τὸν χοῦν καὶ τὰς σωματικὰς ἡδονὰς περιλιχμωμένους. Εἰ γὰρ τὸ σῶμα, ὅπερ κεῖται ἡ ψυχὴ, χοῦς ἀνείρηται κατὰ τὴν φάσκουσαν γραφήν· «ἔλαβεν ὁ θεὸς χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἔπλασε τὸν ἄνθρωπον·» οἱ τὸν χοῦν περιλιχμώμενοι καὶ τὰς τῆς σαρκὸς ἡδυπαθείας τιμῶντες διαβέβληνται εἰκότως, ὡς ἂν ἐχθροὶ τοῦ σωτηρίου τυγχάνοντες λόγου. ἀλλ’ οὗτοι μὲν τοιοῦτοι· τὸ δ’ ἕτερον τάγμα τῶν τὴν βασιλείαν τοῦ Χριστοῦ γνωριζόντων δῶρα προσοίσουσιν αὐτῷ, προφητεύεται· δι’", + "candidate_score": 0.648239, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_108_110", + "bdc_text": "war gleich Geßner Stipendiat in Frankreich. stipendio 50 francos , id est 22 coronatos cum testono , ut vocant , ab Andrea WyngartnerAndreas Wingarter ( Weingartner ) , Buchhändler aus Basel , hatte eine Ablage in Paris . Er stand in geschäftlicher Beziehung zu seinem Cousin Johann Schabler , genannt Wattenschnee , Buchhändler in Basel , und zu seinem Schwiegersohn , dem Buchhändler Jean Vaugris ( †1527 ) . Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_38", + "psc_text": "roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x. zurückgreifen. (Cb) Venedig, Biblioteca Nazionale Marciana, gr. Z 17 (10. Jhdt.) Eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift findet sich ebenfalls bei Vanderschelden, An Unconventional Catena (wie Anm. 34) 44–48. Der ebenfalls sehr großzügig gestaltete, 430 Folia umfassende Pergamentcodex überliefert nicht nur dieselbe Katene wie Ca zu Ps 1–150 und zu den Oden, sondern ist auch beinahe identisch aufgebaut. Tatsächlich enthalten die meisten Seiten genau dieselben Psalmverse und kommentierenden Exzerpte. Allerdings verwendet Cb keine Verweiszeichen sondern griechische Zahlen, um die Exzerpte den jeweiligen Halbversen zuzuordnen. Meist stimmen Ca und Cb wörtlich überein, allerdings neigt Cb bei problematischen Stellen zu (mitunter genialen) Schreiberkorrekturen.", + "candidate_score": 0.648014, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_152_154", + "bdc_text": "Er scheint der Reformation günstig gesinnt gewesen zu sein. In deren Folge hatte er neue Aufgaben übernommen - so etwa die Krankenseelsorge im Jahre 1525 oder die Aufsicht über den Gottesdienstbesuch der Chorherren und Kaplane im Jahr darauf. In seinem Haus hatte Konrad Geßner seine Jugendjahre verbracht . Fricks große Liebe zur Natur , besonders zur Pflanzenwelt , hatte beim jungen Geßner das Interesse für die Naturwissenschaften geweckt .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_833", + "psc_text": "ἔργα χωρῆσαι τὰ προλεχθέντα, ὥστε ὀφθαλμοῖς αὐτὰ θεάσασθαι τοὺς εἰρημένους πτωχοὺς, δηλαδὴ τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ καὶ τοὺς ἀποστόλους. ἰδεῖν δὲ τούτοις εὔχεται τὴν ἀποδοθεῖσαν αὐτοῦ αἴνεσιν τὴν ὑπὲρ μόσχον νέον τὸν κέρατα ἐκφέροντα καὶ ὁπλάς. Kαὶ δὴ πληρουμένης αὐτοῦ τῆς εὐχῆς μακροῖς ὕστερον χρόνοις, ἐμακάριζε τοὺς κατηξιωμένους τῆς τῶν πραγμάτων θέας· διὸ ἐν εὐαγγελίοις ἀναγέγραπται τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς εἰπών· ὑμῶν δὲ μακάριοι οἱ ὀφθαλμοὶ, ὅτι βλέπουσι, καὶ τὰ ὦτα ὑμῶν, ὅτι ἀκούουσι. ταῦτα γὰρ σύμφωνα ἦν τῷ φήσαντι λόγῳ· Ἰδέτωσαν πτωχοὶ καὶ εὐφρανθήτωσαν· ἐκζητήσατε τὸν θεόν, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν, ὅτι εἰσήκουσεν τῶν πενήτων ὁ κύριοϛ· καὶ τοὺς πεπεδημένους αὐτοῦ οὐκ ἐξουδένωσεν. Εὐξάμενος ὑπὲρ τῶν πτωχῶν, πρὸς αὐτοὺς λοιπὸν ποιεῖται τὸν λόγον, εὐαγγελίζεταί τε αὐτοῖς ζωὴν οὐ σωμάτων, ἀλλὰ ψυχῶν· καὶ ταύτην αὐτοῖς εὑρεθήσεσθαι ἐκζητήσασι τὸν θεὸν ἐπαγγέλλεται· διό φησιν· Ἐκζητήσατε τὸν θεόν, καὶ ζήσεται ἡ ψυχὴ ὑμῶν. Πηγὴ γὰρ ζωῆς παρ’ αὐτῷ. Διὸ πάντα δεύτερα θεμένους τοὺς εἰρημένους", + "candidate_score": 0.647891, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_74_76", + "bdc_text": "Mit Bullinger hat er offensichtlich keine Briefe gewechselt. - Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_68", + "psc_text": "crit. akribisch vermerkt. Diese Genauigkeit erscheint insbesondere im Hinblick auf die Bände I und III des eusebianischen Psalmenkommentars angebracht, da die Editionstexte in beiden Bänden fast ausschließlich aus Katenen gewonnen wurden und – bis auf den Kommentar zu Ps 37 – keine direkte Überlieferung der Kommentare erhalten ist. Durch den Vergleich mit den hier und im Band II/2 enthaltenen Texten erhält man eine gute Vorstellung, mit welchen Veränderungen gegenüber den originalen Kommentaren bei den Katenenexzerpten zu rechnen ist. Zudem ist es durch die ausführliche Dokumentation der Katenenhandschriften möglich, an jeder Stelle festzustellen, auf welcher Bezeugungsbasis textkritische Entscheidungen getroffen wurden. An Stellen, an denen möglicherweise Zweifel darüber aufkommen könnten, da die Überlieferung etwas unübersichtlich ist, wurde ein positiver Apparateintrag gewählt. Ebenso erscheint ein positver Eintrag an allen Stellen, an denen die Entscheidung gegen die direkte Überlieferung in E für die Variante einer, mehrerer oder aller Katenen getroffen wurde. Ansonsten wurde der", + "candidate_score": 0.647742, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_44", + "bdc_text": "HBBibl I , Nr. 37f. 42f , 52-54 , 62 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_46", + "psc_text": "Anm. 41) 511–512. Hier konnte ich einen vollständigen Mikrofilm der Handschrift auswerten. Nb enthält mehr Zuschreibungen am Seitenrand, mitunter sind jedoch die enthaltenen Texte gegenüber Na gekürzt. Für meine Arbeit benutzte ich zunächst einen guten und vollständigen Mikrofilm der Handschrift, inzwischen ist aber auch ein sehr gutes Digitalisat online verfügbar. https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bav_pal_gr_247. Zwei strittige Katenenfragmente zu Ps 51 Ekkehard Mühlenberg benennt zwei Katenenfragmente zu Ps 51, die nach seiner Einschätzung zumindest teilweise mit dem Kommentar des Eusebius in Zusammenhang stehen könnten. Vgl. Ekkehard Mühlenberg, Psalmenkommentare aus der Katenenüberlieferung II = PTS 16 (Berlin 1977) xxii–xxiii. Bereits Gilles Dorival widerspricht einer Zuschreibung an Eusebius und plädiert für die Zuschreibung an Didymus. Vgl. Gilles Dorival, Chaînes I (wie Anm. 18) 169–170. Die beiden Fragmente sollen an dieser Stelle kurz besprochen werden. Fragment 1 (zu Ps 51,9) Ps 51,9: Ἰδοὺ ἄνθρωπος, ὃς οὐκ ἔθετο τὸν θεὸν βοηθὸν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐπήλπισεν ἐπὶ τὸ πλῆθος τοῦ", + "candidate_score": 0.645115, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_59", + "bdc_text": "Sic omnia infestatores «κλαγγ ῇ τ’ ἐνοπῇ τε»Homer , II. 3 , 2. , sed clam aliquot χιλιάδα ς τῶν τῆς ὀρθοδοξία ς", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1800", + "psc_text": "ἠχῶν καὶ ταράττων, καὶ μονονουχὶ ἀπειλῶν πᾶσαν ἄρδην κατακλύσειν τε καὶ ἀφανίσειν τὴν ἐκκλησίαν τοῦ θεοῦ. Εἴποις δ’ ἂν καὶ ἄλλως πρὸς λέξιν ταῦτα διηγούμενος ἐπαίρειν τοὺς ποταμούς, αὐτοὺς δὴ τούτους τοὺς αἰσθητούς, τὴν φωνὴν αὐτῶν τῷ θεῷ τοῦ δημιουργοῦ τοῦ δὴ καὶ κτίσαντος αὐτοὺς καὶ ὑποστησαμένου τὴν δόξαν ἐμφαίνοντας. ὡς γὰρ ἐκ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων ὁ γενεσιουργὸς θεωρεῖται, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐκ τῶν μερῶν τοῦ κόσμου τὸ θαῦμα τῆς τοῦ θεοῦ μεγαλουργίας τοῖς ὁρᾷν δυναμένοις παρίσταται. Εἰ γοῦν τις παρ’ ἑαυτῷ λογίσαιτο· πόθεν ἄρα φέρεται ἡ τοσαύτη τῶν ποταμῶν φορά, πόθεν τὰ τοσαῦτα μεγέθη καὶ τὰ πλήθη τῆς ὑγρᾶς οὐσίας, πόθεν αἱ μηδὲ πώποτε ἐξ αἰῶνος διαλείψασαι πηγαὶ αἱ τοὺς ἀεννάους καὶ παμμε γέθεις βρύουσαι ποταμούς; ἀπὸ ποίων ἆρα βυθῶν ὁρμῶνται, καὶ ἐκ ποίας ὑποστάσεως τὸν σύμπαντα ῥέουσιν αἰῶνα; εἴ τις ταῦτα ἐννοήσειεν, ὄψεται ὡς μονονουχὶ φωνὴν ἀφίησι καὶ ἡ διὰ τῶν ποταμῶν αὐτῶν δὴ τούτων παρισταμένη τοῦ", + "candidate_score": 0.644941, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_36", + "psc_text": "noch Exzerpte, die Johannes Chrysostomus zugeschrieben sind. Vgl. Lauriotis / Eustratiades, Catalogue (wie Anm. 30). Für meine Arbeit konnte ich lediglich Digitalisate eines Mikrofilms und Mikrofiches von mäßiger Qualität auswerten. Da zudem einige Folia starke Gebrauchspuren und Flecken aufweisen, lässt sich der Text aus diesen Reproduktionen nicht immer zweifelsfrei entziffern. Soweit dies für textkritische Entscheidungen relevant ist, wurde es im Apparat vermerkt. Im Allgemeinen bestätigt Dd den Text von Fragmenten, die auch in G überliefert sind, mitunter ist jedoch auch weiteres Material enthalten. Dd bietet in der Regel wörtliche Auszüge, an einigen Stellen finden sich jedoch auch Paraphrasen und offensichtliche Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III", + "candidate_score": 0.64488, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_74_76", + "bdc_text": "Mit Bullinger hat er offensichtlich keine Briefe gewechselt. - Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_27", + "psc_text": "Katenen werden unterstützt, Z. B. 101,18 (Kommentar zu Ps 58): τοῦ πάθους BtCaCb < E. und an einer Stelle bietet Bt sogar als einziger Textzeuge den richtigen Text. 311,27 (Kommentar zu Ps 71): λαμπροτέραν Bt < E. (G) Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Reginensis graecus 40 (13. Jh.) Hierbei handelt es sich um eine Bombycin-Handschrift, die auf 344 Folia Kommentierungen zu Ps 1–150 enthält. Die Handschrift ist sehr gut erhalten, wurde jedoch offenbar neu gebunden, denn fol. 144 und fol. 151, die äußeren Blätter eines Quaternions, sind dabei vertauscht worden. Dies ist in der Foliierung der Handschrift mit arabischen Zahlen nachträglich korrigiert worden. G ist die einzige erhaltene Handschrift des Katenentyps IX nach Karo / Lietzmann (CPG C 22), einer komplexen, aus verschiedenen früheren Katenen zusammengestellten Katene, Gilles Dorival spricht in einem solchen Fall von einer chaîne complexe. Zur Katene des Vat. Reg. gr. 40 siehe Gilles Dorival, Les Chaînes exégétiques", + "candidate_score": 0.644708, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_59", + "bdc_text": "Sic omnia infestatores «κλαγγ ῇ τ’ ἐνοπῇ τε»Homer , II. 3 , 2. , sed clam aliquot χιλιάδα ς τῶν τῆς ὀρθοδοξία ς", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1205", + "psc_text": "χαλινῷ τὰς σιαγόνας αὐτῶν ἄγξαι τῶν μὴ ἐγγιζόντων πρὸς σέ. πολλαὶ αἱ μάστιγες τῶν ἁμαρτωλῶν, τοὺς δὲ ἐλπίζοντας ἐπὶ κύριον ἔλεος κυκλώσει. Καὶ ἠγάπησαν αὐτὸν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν καὶ τῇ γλώσσῃ αὐτῶν ἐψεύσαντο αὐτῷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν οὐκ εὐθεῖα μετ’ αὐτοῦ, οὐδὲ ἐπιστώθησαν ἐν τῇ διαθήκῃ αὐτοῦ. αὐτὸς δέ ἐστιν οἰκτίρμων καὶ ἱλάσεται ταῖς ἁμαρτίαις αὐτῶν καὶ οὐ διαφθερεῖ καὶ πληθυνεῖ τοῦ ἀποστρέψαι τὸν θυμὸν αὐτοῦ καὶ οὐκ ἐκκαύσει πᾶσαν τὴν ὀργὴν αὐτοῦ· καὶ ἐμνήσθη, ὅτι σάρξ εἰσιν, πνεῦμα πορευόμενον καὶ οὐκ ἐπιστρέφον. Τῶν μὲν παραδόξων ἀπολαύοντες οὐκ ἐπίστευον, μαστιζόμενοι δὲ καὶ ἀποκτεινόμενοι ἐπέστρεφον πρὸς τὸν θεόν . ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο γνησίως ἐποίουν, προσποιήσει δὲ καὶ εἰρωνείᾳ μέχρι χειλέων εὐφημεῖν ἐδόκουν, οὐ μὴν καθαρῷ λογισμῷ τοῦτ’ ἔπραττον, ὡς καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἁρμόττειν τὸ φῆσαν λόγιον· ὁ ��αὸς οὗτος τοῖς χείλεσίν με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω ἀπέχει ἀπ’ ἐμοῦ· μάτην δὲ σέβονταί με. καὶ αὐτοὶ μὲν εἰς", + "candidate_score": 0.644183, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_16", + "psc_text": "die wörtliche Auszüge dieser Katene enthalten. Um den textkritischen Apparat nicht unnötig aufzublähen, wurden nach eingehender Prüfung einige zunächst aussichtsreiche Sekundärüberlieferungen nicht aufgenommen, denn diese Handschriften enthalten keine relevanten Varianten: Athos, Μονή Βατοπεδίου, 660 (10.–11. Jh., keine Klassifizierung bei Karo / Lietzmann, CPG C 40.1); Wien, ÖNB, Theol. gr. 59 (12.–13. Jh.,Typ VII K/L, CPG C 20); Vatikan, BAV, gr. 754 (10. Jh., Typ XIII bzw. XIX K/L, CPG C 26 bzw. 32); Moskau, GIM, gr. 194 (10.–11. Jh., Typ XIII bzw. IV K/L, CPG C 26 bzw. C 17); Vatikan, BAV, Ottob. gr. 398 (11. Jh., Typ IV K/L, CPG C 17); Vatikan, BAV, Borg. gr. 3 (anno 1665, Typ X K/L, CPG C 23). Die Niketaskatene, die sich für das letzte Drittel des Psalters als wichtige Quelle eusebianischer Fragmente erweist, ist für die Textkritik der im vorliegenden Band enthaltenen Kommentare weitgehend zu vernachlässigen. (Bt) Turin, Biblioteca Nazionale Universitaria,", + "candidate_score": 0.643662, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_100", + "bdc_text": "Quam a Pericle Athenienses Plutarch , Perikles C. 32 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1530", + "psc_text": "ἔμπροσθεν ἡ εἰς ἀνθρώπους γένεσις αὐτοῦ προεφητεύετο κατὰ τὰ ἐν τῷ π καὶ ς ψαλμῷ παραστάντα· ἐχρῆν δὲ πρὸς τῇ γενέσει μαθεῖν καὶ πόθεν προελεύσεται· διδάσκει τοῦτο ἀναγκαίως ἡ παροῦσα γραφὴ τὴν πρὸς τὸν Δαυὶδ ἐπαγγελίαν τοῦ θεοῦ περὶ τοῦ ἐκ σπέρματος αὐτοῦ τὸν Χριστὸν προελεύσεσθαι περιέχουσα, ὥστε ἔχειν ἀκολουθίαν καὶ τοῦτον πρὸς τοὺς πρὸ αὐτοῦ κατατεταγμένους ψαλμούς. Συνέσεως δὲ ἐπιγέγραπται αὐτὸ μόνον, οὔτε δὲ ψαλμός, οὔτε ὕμνος. εἴη δ’ ἂν ᾠδὴ προφητικὴ συνέσεως τῆς κατὰ θεὸν δεομένη. δι’ ὃ λέλεκται· εἰς τὸν αἰῶνα ᾄσομαι, καί· εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν ἀπαγγελῶ τὴν ἀλήθειάν σου. ἀπὸ μὲν γὰρ τοῦ· εἰς τὸν αἰῶνα ᾄσομαι, ᾠδὴν αὐτὴν εἰκότως ἄν τις εἴποι· ἀπὸ δὲ τοῦ· ἀπαγγελῶ τὴν ἀλήθειάν σου εἰς γενεὰν καὶ γενεάν, καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς ἐπιλεγομένων, προφητείαν. Λέλεκται δὲ Αἰθὰν τοῦ Ἐζραΐτου, περὶ οὗ τὰ παραστάντα ἐν τοῖς προτεχνολογουμένοις τῶν Ψαλμῶν διειλήφαμεν. Ὅτι εἶπας· εἰς τὸν αἰῶνα ἔλεος οἰκο δομηθήσεται, ἐν τοῖς", + "candidate_score": 0.643521, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_74_76", + "bdc_text": "Mit Bullinger hat er offensichtlich keine Briefe gewechselt. - Lit. : Conradin Bonorand , Personenkommentar II zum Vadianischen Briefwerk , St . Gallen 1983 - Vadian-Studien .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_32", + "psc_text": "einen bemerkenswerten Aufbau: Den Mittelteil bildet der Psalmenkommentar des Diodor; eine erste Randkatene, von Karo / Lietzmann als Typ V (CPG C 18) klassifiziert, wird durch eine zweite Randkatene gerahmt, die Scholien des Origenes und Exzerpte aus Theodorets Psalmenkommentar kombiniert. Insbesondere die Scholien des Origenes haben in der Forschung großes Interesse geweckt, vgl. ; Dorival, Chaînes II (wie Anm. 24) 8–18; Franz Xaver Risch, Das Handbuch des Origenes zu den Psalmen, in: Adamantius 20 (2014) 36–48. Die Handschrift enthält Kommentierungen zu Ps 1–118. Bei einigen Psalmen fehlt die zweite Randkatene, teilweise erscheinen auf dem dadurch vorhandenen freien Platz Zusätze von späterer Hand. Weiterhin ist bei einigen Psalmen die erste Randkatene, die allein für die Edition des eusebianischen Psalmenkommentars von Interesse ist, Für eine Analyse dieser Katene siehe Dorival, Chaînes V (wie Anm. 23) 130–173. sehr kurz und endet schon weit früher als der Kommentar des Diodor. Dies betrifft von den", + "candidate_score": 0.642642, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_44", + "psc_text": "(Hrsg.), Research on Psalter Catenae (wie Anm. 38) 61–92. Es ist also davon auszugehen, dass Niketas für seine Kommentare zu Ps 51–71 nicht die eusebianischen Kommentare in direkter Tradition, sondern lediglich Katenenmaterial benutzt hat. Aus diesem Grund wurde die Niketaskatene nur an den Stellen aufgenommen, wo sie textkritisch relevant ist. Aus ihrer umfangreichen Überlieferung Vgl. dazu Dorival, Les Chaînes exégétiques grecques sur les Psaumes III (Leuven 1992) 492–565, eine Übersicht findet sich ebd. 513. wurden dafür folgende zwei sehr alte Handschriften ausgewertet: (Na) Al-Iskandariyya (Alexandria), Βιβλιοθήκη τοῦ Πατριαρχείου, cod. 11 Der Pergamentcodex von 544 Folia aus dem 12. Jh. enthält die Katene zu Ps 1–76. Zu dieser Handschrift vgl. Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 496–497 und die online zugänglichen Aufzeichnungen von Marcel Richard, die im IRHT verwahrt werden: https://ideal.irht.cnrs.fr/document/818960. Bei meiner Arbeit habe ich das Digitalisat eines Mikrofilms dieser Handschrift benutzt, im dem jedoch einige Folia nicht enthalten sind.", + "candidate_score": 0.6418, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_44", + "bdc_text": "HBBibl I , Nr. 37f. 42f , 52-54 , 62 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_70", + "psc_text": "die denselben codex unicus (E) auswertet wie die vorliegende Edition. Alle im app. crit. erwähnten Konjekturen Montfaucons wurden in seiner Ausgabe von 1707 nachgeprüft. Dabei stellte sich heraus, dass einige Konjekturen nur im Text des Nachdruckes erscheinen. Da der oder die Urheber dieser Konjekturen nicht mehr festgestellt werden können, sind sie im Apparat dem Herausgeber Migne zugeschrieben. Zu den Konjekturen von Henry Savile zu Ps 51 (Savilems und Savileeditio) siehe oben bei der Beschreibung der Handschrift Xp. Der eusebianische Psalmenkommentar ist eine, wenn nicht die Hauptquelle für hexaplarische Varianten zum Psalter, weshalb Frederick Field das Werk für seine Sammlung von Bruchstücken der Hexapla ausführlich benutzt hat, und zwar in der Edition von Montfaucon. Vgl. bibl . Bisweilen macht Field aufgrund seiner breiten Kenntnis der Hexapla-Überlieferung in seinen Anmerkungen Konjekturvorschläge zum Wortlaut der Hexapla-Fragmente bei Eusebius, die dankbar angenommen oder zumindest in den app. crit. aufgenommen wurden. Alle Konjekturen, die ich", + "candidate_score": 0.641442, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_0", + "psc_text": "Vorbemerkung der Online-Edition Bei dem hier dargebotenen Text des eusebianischen Psalmenkommentars handelt es sich um einen vorläufigen Lesetext der in Arbeit befindlichen kritischen Edition, der aus den mit dem Classical Text Editor erstellten Dateien konvertiert wurde. Soweit vorhanden, sind die Apparate (Bezeugung und Varianten) daher (vorerst) nicht für die Anzeige im PTA optimiert, da größtenteils die Bezeugung des Lemmas fehlt. Für Ps 51–71 greift die vorliegende Online-Fassung auf die als „Eusebius von Caesarea Werke Band X: Der Psalmenkommentar. Teil 2,1: Die Kommentare zu Psalm 51­–71. Herausgegeben von Cordula Bandt, GCS.NF 30, Berlin/Boston 2024“ publizierte Druckfassung zurück. Die folgende Praefatio ist diesem Band entnommen. Die handschriftliche Überlieferung Die Kommentare des Eusebius zu Ps 51–71 werden in direkter Tradition im Codex Coislin 44 (Sigle E) überliefert, der Kommentar zu Ps 51 außerdem mit Zuschreibung an Johannes Chrysostomus im Codex Paris. gr. 655 (Sigle Xp). Neben der direkten Überlieferung wurde die Katenentradition ausgewertet.", + "candidate_score": 0.639324, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_155_157", + "bdc_text": "Hans Frick ist zweifellos identisch mit dem in AZürcherRef Reg . genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_39", + "psc_text": "Oden, sondern ist auch beinahe identisch aufgebaut. Tatsächlich enthalten die meisten Seiten genau dieselben Psalmverse und kommentierenden Exzerpte. Allerdings verwendet Cb keine Verweiszeichen sondern griechische Zahlen, um die Exzerpte den jeweiligen Halbversen zuzuordnen. Meist stimmen Ca und Cb wörtlich überein, allerdings neigt Cb bei problematischen Stellen zu (mitunter genialen) Schreiberkorrekturen. Auch für diese Handschrift habe ich zunächst einen Mikrofilm und später die online zugänglichen digitalen Aufnahmen https://www.internetculturale.it/jmms/iccuviewer/iccu.jsp?id=oai%3A193.206.197.121%3A18%3AVE0049%3ACSTOR.240.9608&mode=all&teca=marciana. benutzt. Aus den Varianten in Ca und Cb lässt sich schließen, dass keine der beiden Handschriften direkt von der anderen abhängig ist. Vgl. dazu auch Leontien Vanderschelden, The Archetype of the Type III Catena and the Broader Catena Tradition of the Psalms, in: Cordula Bandt / Reinhart Ceulemans (Hrsg.), Research on Psalter Catenae: Future Trends and Recent Developments = TU 197 (Berlin 2024), 45–60. Allerdings zieht Vanderschelden aus ihren Untersuchungen den Schluss, dass Ca und Cb nicht einmal auf dieselbe Vorlage zurückgehen können.", + "candidate_score": 0.638238, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_80_82", + "bdc_text": "ders. , Répertoire analytique et chronologique de la correspondance de Guillaume Budé , Toulouse/Paris 1907 ; Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.63692, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_0", + "psc_text": "Vorbemerkung der Online-Edition Bei dem hier dargebotenen Text des eusebianischen Psalmenkommentars handelt es sich um einen vorläufigen Lesetext der in Arbeit befindlichen kritischen Edition, der aus den mit dem Classical Text Editor erstellten Dateien konvertiert wurde. Soweit vorhanden, sind die Apparate (Bezeugung und Varianten) daher (vorerst) nicht für die Anzeige im PTA optimiert, da größtenteils die Bezeugung des Lemmas fehlt. Für Ps 51–71 greift die vorliegende Online-Fassung auf die als „Eusebius von Caesarea Werke Band X: Der Psalmenkommentar. Teil 2,1: Die Kommentare zu Psalm 51­–71. Herausgegeben von Cordula Bandt, GCS.NF 30, Berlin/Boston 2024“ publizierte Druckfassung zurück. Die folgende Praefatio ist diesem Band entnommen. Die handschriftliche Überlieferung Die Kommentare des Eusebius zu Ps 51–71 werden in direkter Tradition im Codex Coislin 44 (Sigle E) überliefert, der Kommentar zu Ps 51 außerdem mit Zuschreibung an Johannes Chrysostomus im Codex Paris. gr. 655 (Sigle Xp). Neben der direkten Überlieferung wurde die Katenentradition ausgewertet.", + "candidate_score": 0.63456, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_51_53", + "bdc_text": "Nos effecimus , ut apud episcopi fratremRené du Bellay vertrat seinen Bruder Jean , den Bischof von Paris , der zu jener Zeit in England weilte . Er habe , so Bourrilly/ Weiss 115f , mehreren deutschen Studenten , unter ihnen Konrad Geßner , zur Flucht verholfen. Vgl . auch Bourrilly , Guillaume du Bellay 189. , eius tum vicarium et evangelii fautorem , ageretur . Sic quidem evasimus .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_609", + "psc_text": "Οὐ γὰρ ἡμῶν ἦν τὸ ὑπομεῖναι καὶ διαφυγεῖν τὰ τοσαῦτα, ἀλλὰ σοῦ τοῦ μεγάλου σωτῆρος. ὡς γὰρ εἰσήγαγες εἰς τὴν παγίδα, οὕτω καὶ ἐξήγαγες εἰς ἀναψυχήν, ἐπειδὴ μὴ παράμονα εἴασας καθ’ ἡμῶν τὰ σκυθρωπὰ μηδὲ εἰς ἄπειρον παρέτεινας τὴν θλίψιν μηδὲ εἰς μακρὸν χρόνον σ��νεχώρησας ἐπιβῆναι ἀνθρώπους ἐπὶ τὰς κεφαλὰς ἡμῶν· ἀλλ’ οὐδὲ ἐν τῷ πυρὶ γενόμενοι ἐναπεμείναμεν, οὐδὲ ἐν τῷ ὕδατι ἐμβληθέντες κατεπόθημεν· καὶ τοῦτο δὲ διήλθομεν· διὸ λέλεκται· διήλθομεν διὰ πυρός· καὶ τὸν βυθὸν τῶν ὑδάτων διεξήλθομεν· διὸ καὶ δι’ ὕδατος εἴρηται. Καὶ δὴ ἐπὶ τούτοις ἅπασιν ἐγγυμνάσας ἡμᾶς καὶ τῆς ὑπομονῆς ἡμῶν καὶ τῆς καρτερίας τὴν δοκιμὴν λαβὼν ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν, ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον εἰς εὐρυχωρίαν. Καὶ τοῦτο δὲ ἐπληροῦτο διαφόρως· ἑνὸς γὰρ ὄντος τοῦ τῶν θεοσεβῶν σώματος καὶ τῶν μὲν τάδε πεπονθότων, τῶν δὲ ὑπομεινάντων τιμωρίαν, τῶν δὲ τῇ τῶν ὑπαρχόντων ζημίᾳ μόνῃ δοκιμασθέντων, τῶν δὲ διὰ φυγῆς καὶ τῆς τῶν οἰκείων ἀναχωρήσεως ἐγγυμνασθέντων,", + "candidate_score": 0.633632, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_155_157", + "bdc_text": "Hans Frick ist zweifellos identisch mit dem in AZürcherRef Reg . genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_71", + "psc_text": "Bruchstücken der Hexapla ausführlich benutzt hat, und zwar in der Edition von Montfaucon. Vgl. bibl . Bisweilen macht Field aufgrund seiner breiten Kenntnis der Hexapla-Überlieferung in seinen Anmerkungen Konjekturvorschläge zum Wortlaut der Hexapla-Fragmente bei Eusebius, die dankbar angenommen oder zumindest in den app. crit. aufgenommen wurden. Alle Konjekturen, die ich selbst am Text vorgenommen habe, sind im Sinne der Eindeutigkeit mit meinem Namen bezeichnet. Viele der Texte konnte ich ganz oder auszugsweise in einer vorläufigen Fassung in der wöchentlichen Lektürerunde des Vorhabens „Die alexandrinsiche und antiochenische Bibelexegese in der Spätantike“ an der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften mit kundigen Kollegen diskutieren. Dabei habe ich viel hilfreiches Feedback und auch immer wieder Vorschläge für Konjekturen bekommen, deren Urheber ich im Apparat vermerkt habe: Karin Metzler, Franz Xaver Risch, Annette von Stockhausen, Barbara Villani und Dietmar Wyrwa. Weiterhin sind auch Konjekturen aus den Gutachten von Hanns-Christof Brennecke, Jürgen Hammerstaedt und erneut Karin Metzler", + "candidate_score": 0.63336, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_51_53", + "bdc_text": "Nos effecimus , ut apud episcopi fratremRené du Bellay vertrat seinen Bruder Jean , den Bischof von Paris , der zu jener Zeit in England weilte . Er habe , so Bourrilly/ Weiss 115f , mehreren deutschen Studenten , unter ihnen Konrad Geßner , zur Flucht verholfen. Vgl . auch Bourrilly , Guillaume du Bellay 189. , eius tum vicarium et evangelii fautorem , ageretur . Sic quidem evasimus .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_173", + "psc_text": "μηδέ, ὅποι κλίνας ἑαυτὸν ἐκτὸς τῶν κακῶν γένοιτο, εὔχεται μετέωρος ἀρθῆναι πτηνός τε καὶ ὡς πτηνός δι’ ἀέρος ἐκφυγεῖν· διὸ ἐπιλέγει· καὶ εἶπα· τίς δώσει δώσει καὶ τὰ ἑξῆς μοι πτέρυγας καὶ τὰ ἑξῆς ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθήσομαι καὶ καταπαύσω; Περιστερᾶς γὰρ δίκην ἀκάκου πτέρυγας ἐκφυγεῖν ἐκφυγοῦσαι ἐκφεῦξαι vgl. oben ἐκφυγεῖν καὶ πετασθῆναι, ὡς ἂν φύγοι τὰ κακά, ἠξίου. οὐκοῦν καὶ περὶ τούτου ἀνωτέρω ἔλεγεν τό· ἐνώτισαι, ὁ θεός, τὴν προσευχήν μου καὶ μὴ ὑπερίδης τὴν δέησίν μου, ὡς ἂν τύχοι πτερύγων περιστερᾶς καὶ πετασθείη· μόνως γὰρ οὕτως καὶ οὐδὲ ἄλλως πόρρω γίνεσθαι τῆς τῶν ἀσεβῶν πόλεως οἷός τε ἦν. Κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον· καὶ εἶπον· τίς δώσει μοι πτέρυγας ὡς περιστερᾶς πετασθῆναι καὶ ἑδρασθῆναι; πόρρω ἂν ἐποίησα τὴν ἀναχώρησίν μου, ηὐλιζόμην ἂν ἐν τῇ ἐρήμῳ. ἐξαίφνης ἂν ἐποίησα τὴν ἔκφευξίν μου ἀπὸ πνεύματος ἐπαίροντος. Πόρρω γὰρ ἂν ἐποίησα , φησί, φησιν ἐποίησα τὴν ἀναχώρησίν μου , εἰ ἔτυχον πτερύγων,", + "candidate_score": 0.632836, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_34_36", + "bdc_text": "Sunt porro in certas tabulas infinita capiendorum nomina relataÜber die durch die Aktion ausgelöste erste Verfolgungswelle s. Hari , aaO , S. 98-106 , und Bourrilly/ Weiss 109-114 . . Sed duo studiosiUnbekannt . huc ad nos nudius quartus venerunt fuga Galliis elapsi et mulierHerminjard nennt hier Françoise Bayard ( s. Corr. des réformateurs III 237 ) , Hari , aaO , S. 90 , setzt dazu allerdings ein Fragezeichen .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_59", + "psc_text": "auffindbare Deutung κατὰ τὴν ἱστορίαν. Die beinahe vollständige Abwesenheit von Exzerpten des ansonsten doch recht prominenten Autors ist ein rätselhaftes Vorkommnis. Die Auslassung betrifft lediglich Eusebius: die anderen Autoren der Ersten Palästinischen Katene werden regelmäßig angeführt, vor allem Didymus, Theodoret und besonders zu Ps 61 sehr ausführlich Basilius. Fast scheint es, als wären die Kommentare zu Ps 61–66 aus dem Exemplar des eusebianischen Psalmenkommentars, welches der Kompilator bzw. die Kompilatoren der Ersten Palästinischen Katene exzerpiert haben, ausgefallen gewesen. Bemerkenswerterweise beginnt mit Ps 61 in E ein neuer Abschnitt des Gesamtwerkes, angezeigt durch ein Inhaltverzeichnis über die nächsten 11 Psalmen (s.u. S. 138). Möglicherweise lag der Psalmenkommentar des Eusebius also ursprünglich in einer Ausgabe vor, die mehr als drei Bände umfasste und in der ein Teilband mit Ps 61 begann. Dieser Teilband könnte den Verfassern der Ersten Palästinischen Katene in unvollständiger Form vorgelegen haben, also ohne die ersten sechs Kommentare. Doch", + "candidate_score": 0.632364, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_100", + "bdc_text": "Quam a Pericle Athenienses Plutarch , Perikles C. 32 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_173", + "psc_text": "μηδέ, ὅποι κλίνας ἑαυτὸν ἐκτὸς τῶν κακῶν γένοιτο, εὔχεται μετέωρος ἀρθῆναι πτηνός τε καὶ ὡς πτηνός δι’ ἀέρος ἐκφυγεῖν· διὸ ἐπιλέγει· καὶ εἶπα· τίς δώσει δώσει καὶ τὰ ἑξῆς μοι πτέρυγας καὶ τὰ ἑξῆς ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθήσομαι καὶ καταπαύσω; Περιστερᾶς γὰρ δίκην ἀκάκου πτέρυγας ἐκφυγεῖν ἐκφυγοῦσαι ἐκφεῦξαι vgl. oben ἐκφυγεῖν καὶ πετασθῆναι, ὡς ἂν φύγοι τὰ κακά, ἠξίου. οὐκοῦν καὶ περὶ τούτου ἀνωτέρω ἔλεγεν τό· ἐνώτισαι, ὁ θεός, τὴν προσευχήν μου καὶ μὴ ὑπερίδης τὴν δέησίν μου, ὡς ἂν τύχοι πτερύγων περιστερᾶς καὶ πετασθείη· μόνως γὰρ οὕτως καὶ οὐδὲ ἄλλως πόρρω γίνεσθαι τῆς τῶν ἀσεβῶν πόλεως οἷός τε ἦν. Κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον· καὶ εἶπον· τίς δώσει μοι πτέρυγας ὡς περιστερᾶς πετασθῆναι καὶ ἑδρασθῆναι; πόρρω ἂν ἐποίησα τὴν ἀναχώρησίν μου, ηὐλιζόμην ἂν ἐν τῇ ἐρήμῳ. ἐξαίφνης ἂν ἐποίησα τὴν ἔκφευξίν μου ἀπὸ πνεύματος ἐπαίροντος. Πόρρω γὰρ ἂν ἐποίησα , φησί, φησιν ἐποίησα τὴν ἀναχώρησίν μου , εἰ ἔτυχον πτερύγων,", + "candidate_score": 0.63045, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_166_168", + "bdc_text": "decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_57", + "psc_text": "nicht berücksichtigt, weil sie nur Paraphrasen bieten. Bemerkenswerterweise enthalten sie jedoch zu Ps 64 als einzige Katenenhandschriften eine Paraphrase aus dem Psalmenkommentar des Eusebius: Vgl. 170,10–26. Das Fragment findet sich gleichlautend in den Handschriften Vatikan, BAV, gr. 1422, fol. 116v und Paris, BnF, suppl. gr. 1157, fol. 35v. Mit geringfügigen Abweichungen erscheint es auch in Paris, BnF, gr. 146, fol. 116v. In allen drei Handschriften wird das Fragment auf Ps 64,2ab bezogen und trägt keine Autorenzuweisung. Διδάσκει τοὺς προσίοντας ἐξ ἐθνῶν λέγειν μονῷ τῷ θεῷ· σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ θεός, ἐν Σιών (Ps 64,2a)· Σιὼν δηλαδὴ ἡ ἐκκλησία αὐτοῦ· Σιὼν μὲν γάρ ἐστιν ἀληθινὴ ἡ ἐπουράνιος Ἰερουσαλὴμ καὶ τὸ ἐπουράνιον ὄρος τοῦ θεοῦ, περὶ οὗ ὁ ἀπόστολος ἔλεγεν· προσεληλύθατε Σιὼν ὄρη καὶ τὰ ἑξῆς (Hebr 12,22), εἰκὼν δὲ ἐκείνης ἡ ἐπίγειος ἐκκλησία ὁμωνύμως καὶ αὑτὴ καλουμένη ποτὲ μὲν Σιών, ποτὲ δὲ Ἰερουσαλήμ. Psalm 65 Keine Fragmente in den Katenenhandschriften. Psalm", + "candidate_score": 0.629498, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_151_153", + "bdc_text": "et d. Joh. FriciumHans Frick ( Fritz) , ein Onkel von Geßners Mutter , war Kaplan am Großmünster . Er scheint der Reformation günstig gesinnt gewesen zu sein. In deren Folge hatte er neue Aufgaben übernommen - so etwa die Krankenseelsorge im Jahre 1525 oder die Aufsicht über den Gottesdienstbesuch der Chorherren und Kaplane im Jahr darauf. In seinem Haus hatte Konrad Geßner seine Jugendjahre verbracht .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1933", + "psc_text": "ἡ πρὸς σοφὸν ἄρχοντα καὶ δεσπότην ὑποταγή. Οὐ κατῴκει ἐν μέσῳ τῆς οἰκίας μου ποιῶν ὑπερηφανίαν. Τῷ κατὰ θεὸν σοφῷ φροντὶς καὶ πάντας τοὺς οἰκείους καὶ ὑπηκόους σπουδαίους ἔχειν· ὅθεν τὸν εἰς ἐπισκοπὴν χειροτονούμενον βούλεται ὁ λόγος τέκνα ἔχειν πιστά. μὴ ἐν κατηγορίᾳ ἀσωτίας· ὁ γὰρ τοῦ ἰδίου οἴκου ἐπιμελεθεῖς ἐπισκόπος καὶ ἐκκλησίας ἀμέμπτον ἄρξει σὺν νόμῳ καὶ τελείῳ θεσμῷ. καὶ ταῦτα δὲ πάλιν κατὰ τὸ ῥητὸν ἐξεταζόμενα οὐκ ἔχει τὸ ἀναγκαῖον· Σαμουὴλ γοῦν υἱοὺς φαύλους εἶχε καὶ πάνυ ἀδίκους κριτάς· ἀλλὰ καὶ ὁ Ἰσαὰκ τὸν Ἠσαῦ οὐ σπουδαῖον ὄντα, ἀλλ’ ὑπερηφανίαν ἐργαζόμενον· Δαυὶδ ὁ ταῦτα λέγων τὸν Ἀμνὼν ἀδελφῇ ἐπιμανέντα. Εἰ μὴ ἄρα τίς εἴποι μὴ ἁπλῶς τὸν παρρησιαζόμενον εἰρηκέναι μὴ κατοικεῖν ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ ποιοῦντα ὑπερηφανίαν, ἀλλ’ ἐν μέσῳ τῆς οἰκίας αὐτοῦ, τοῦ ἐν μέσῳ τῆκ οἰκίας κατοικοῦντος πολλὴν παρρησίαν καὶ ἐλευθερίαν ἔχοντος ἐν ὄψεσι τοῦ δεσπότου· ὡς εἶναι τὸ λεγόμενον τοιοῦτον· εἰ καί τις ποιῶν ὑπερηφανίαν", + "candidate_score": 0.628952, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_100", + "bdc_text": "Quam a Pericle Athenienses Plutarch , Perikles C. 32 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_174", + "psc_text": "Κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον· καὶ εἶπον· τίς δώσει μοι πτέρυγας ὡς περιστερᾶς πετασθῆναι καὶ ἑδρασθῆναι; πόρρω ἂν ἐποίησα τὴν ἀναχώρησίν μου, ηὐλιζόμην ἂν ἐν τῇ ἐρήμῳ. ἐξαίφνης ἂν ἐποίησα τὴν ἔκφευξίν μου ἀπὸ πνεύματος ἐπαίροντος. Πόρρω γὰρ ἂν ἐποίησα , φησί, φησιν ἐποίησα τὴν ἀναχώρησίν μου , εἰ ἔτυχον πτερύγων, φεύγων τοὺς φεύγοντος τὰ προλεχθέντα τολμῶντας τολμήσαντας πονηροὺς ἀνθρώπους καὶ τὰς ἐρήμους μᾶλλον τῆς εἰρημένης πόλεως προετίμων· οὕτως τε ἐν τῇ γῇ ἐρήμῳ γεγονὼς προσεδεχόμην ἂν τὸν σῴζοντά με ἀπὸ τῆς γενομένης μοι ὀλιγοψυχίας καὶ ἀπὸ τῆς καταλαβούσης με καταιγίδος. Καταπόντισον, κύριε, καὶ καταδίελε τὰς γλώσσας αὐτῶν, ὅτι ἴδον ἀνομίαν καὶ ἀντιλογίαν ἐν τῇ πόλει. ἡμέρας καὶ νυκτὸς κυκλώσει αὐτὴν ἐπὶ τὸ τεῖχος αὐτῆς, καὶ ἀνομία καὶ κόπος ἐν μέσῳ αὐτῆς. ἀδικία ἐν μέσῳ αὐτῆς· καὶ οὐκ ἐξέλιπεν ἐκ τῶν πλατειῶν τόκος καὶ δόλος. Τὴν αἰτίαν, δι’ ἣν ηὔξατο πτερύγων τυχεῖν, ὡς ἂν πετασθείη καὶ φύγοι, ἔρημόν τε μᾶλλον οἰκεῖν", + "candidate_score": 0.628932, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_159_161", + "bdc_text": "Hanhart 3f ; Hans Fischer , Conrad Gessner 1516-1565 , Zürich 1966 . - Neujahrsblatt auf das Jahr 1966 als 168 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.628832, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_23", + "bdc_text": "Siehe Hari , aaO , S. 121-127 und 133-137. .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_45", + "psc_text": "die Katene zu Ps 1–76. Zu dieser Handschrift vgl. Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 496–497 und die online zugänglichen Aufzeichnungen von Marcel Richard, die im IRHT verwahrt werden: https://ideal.irht.cnrs.fr/document/818960. Bei meiner Arbeit habe ich das Digitalisat eines Mikrofilms dieser Handschrift benutzt, im dem jedoch einige Folia nicht enthalten sind. (Nb) Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Palat. gr. 247 Dieser Pergamentcodex aus dem 12. Jhdt. enthält auf 387 Folia ebenfalls die Niketaskatene zu Ps 1–76. Der Codex ist sehr detailiert beschrieben im Rahmen des Projektes „Biblioteca Palatina – digital“, vgl. https://digi.ub.uni-heidelberg.de/de/bpd/virtuelle_bibliothek/codpalgraec/beschreibungen/bav_pal_gr_247.html. Für eine weitere ausführliche Beschreibung siehe Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 511–512. Hier konnte ich einen vollständigen Mikrofilm der Handschrift auswerten. Nb enthält mehr Zuschreibungen am Seitenrand, mitunter sind jedoch die enthaltenen Texte gegenüber Na gekürzt. Für meine Arbeit benutzte ich zunächst einen guten und vollständigen Mikrofilm der Handschrift, inzwischen ist aber auch ein sehr gutes Digitalisat online verfügbar.", + "candidate_score": 0.627689, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_156_158", + "bdc_text": "genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_45", + "psc_text": "die Katene zu Ps 1–76. Zu dieser Handschrift vgl. Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 496–497 und die online zugänglichen Aufzeichnungen von Marcel Richard, die im IRHT verwahrt werden: https://ideal.irht.cnrs.fr/document/818960. Bei meiner Arbeit habe ich das Digitalisat eines Mikrofilms dieser Handschrift benutzt, im dem jedoch einige Folia nicht enthalten sind. (Nb) Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Palat. gr. 247 Dieser Pergamentcodex aus dem 12. Jhdt. enthält auf 387 Folia ebenfalls die Niketaskatene zu Ps 1–76. Der Codex ist sehr detailiert beschrieben im Rahmen des Projektes „Biblioteca Palatina – digital“, vgl. https://digi.ub.uni-heidelberg.de/de/bpd/virtuelle_bibliothek/codpalgraec/beschreibungen/bav_pal_gr_247.html. Für eine weitere ausführliche Beschreibung siehe Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 511–512. Hier konnte ich einen vollständigen Mikrofilm der Handschrift auswerten. Nb enthält mehr Zuschreibungen am Seitenrand, mitunter sind jedoch die enthaltenen Texte gegenüber Na gekürzt. Für meine Arbeit benutzte ich zunächst einen guten und vollständigen Mikrofilm der Handschrift, inzwischen ist aber auch ein sehr gutes Digitalisat online verfügbar.", + "candidate_score": 0.627619, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_156_158", + "bdc_text": "genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) . - Lit. :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_44", + "psc_text": "(Hrsg.), Research on Psalter Catenae (wie Anm. 38) 61–92. Es ist also davon auszugehen, dass Niketas für seine Kommentare zu Ps 51–71 nicht die eusebianischen Kommentare in direkter Tradition, sondern lediglich Katenenmaterial benutzt hat. Aus diesem Grund wurde die Niketaskatene nur an den Stellen aufgenommen, wo sie textkritisch relevant ist. Aus ihrer umfangreichen Überlieferung Vgl. dazu Dorival, Les Chaînes exégétiques grecques sur les Psaumes III (Leuven 1992) 492–565, eine Übersicht findet sich ebd. 513. wurden dafür folgende zwei sehr alte Handschriften ausgewertet: (Na) Al-Iskandariyya (Alexandria), Βιβλιοθήκη τοῦ Πατριαρχείου, cod. 11 Der Pergamentcodex von 544 Folia aus dem 12. Jh. enthält die Katene zu Ps 1–76. Zu dieser Handschrift vgl. Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 496–497 und die online zugänglichen Aufzeichnungen von Marcel Richard, die im IRHT verwahrt werden: https://ideal.irht.cnrs.fr/document/818960. Bei meiner Arbeit habe ich das Digitalisat eines Mikrofilms dieser Handschrift benutzt, im dem jedoch einige Folia nicht enthalten sind.", + "candidate_score": 0.627148, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_56", + "bdc_text": "1529-1535 , Paris 1969 , S. 451 , Anm. 3 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.626984, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_93_95", + "bdc_text": "Libros non paucos et probatissimos emi . Huc ad me spero propediem mittentur . Abfui fere biennioGeßner hatte die Studienreise nach Frankreich im Februar 1533 angetreten ( s .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.626006, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_168", + "bdc_text": "[ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_58", + "psc_text": "μὲν γάρ ἐστιν ἀληθινὴ ἡ ἐπουράνιος Ἰερουσαλὴμ καὶ τὸ ἐπουράνιον ὄρος τοῦ θεοῦ, περὶ οὗ ὁ ἀπόστολος ἔλεγεν· προσεληλύθατε Σιὼν ὄρη καὶ τὰ ἑξῆς (Hebr 12,22), εἰκὼν δὲ ἐκείνης ἡ ἐπίγειος ��κκλησία ὁμωνύμως καὶ αὑτὴ καλουμένη ποτὲ μὲν Σιών, ποτὲ δὲ Ἰερουσαλήμ. Psalm 65 Keine Fragmente in den Katenenhandschriften. Psalm 66 Ein kurzer wörtlicher Auszug in den Handschriften der Niketaskatene, der für die Edition ausgewertet wurde. Vgl. 209,1–3. An diese Deutung schließt Niketas, eingeleitet durch ἤ, zunächst eine kurze ethische Deutung an, die in verschiedenen Katenen unter dem Namen Athanasius überliefert wird (PG 27, 292C5–6), danach eine im TLG nicht auffindbare Deutung κατὰ τὴν ἱστορίαν. Die beinahe vollständige Abwesenheit von Exzerpten des ansonsten doch recht prominenten Autors ist ein rätselhaftes Vorkommnis. Die Auslassung betrifft lediglich Eusebius: die anderen Autoren der Ersten Palästinischen Katene werden regelmäßig angeführt, vor allem Didymus, Theodoret und besonders zu Ps 61 sehr ausführlich Basilius. Fast scheint", + "candidate_score": 0.624254, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_80_82", + "bdc_text": "ders. , Répertoire analytique et chronologique de la correspondance de Guillaume Budé , Toulouse/Paris 1907 ; Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_44", + "psc_text": "(Hrsg.), Research on Psalter Catenae (wie Anm. 38) 61–92. Es ist also davon auszugehen, dass Niketas für seine Kommentare zu Ps 51–71 nicht die eusebianischen Kommentare in direkter Tradition, sondern lediglich Katenenmaterial benutzt hat. Aus diesem Grund wurde die Niketaskatene nur an den Stellen aufgenommen, wo sie textkritisch relevant ist. Aus ihrer umfangreichen Überlieferung Vgl. dazu Dorival, Les Chaînes exégétiques grecques sur les Psaumes III (Leuven 1992) 492–565, eine Übersicht findet sich ebd. 513. wurden dafür folgende zwei sehr alte Handschriften ausgewertet: (Na) Al-Iskandariyya (Alexandria), Βιβλιοθήκη τοῦ Πατριαρχείου, cod. 11 Der Pergamentcodex von 544 Folia aus dem 12. Jh. enthält die Katene zu Ps 1–76. Zu dieser Handschrift vgl. Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 496–497 und die online zugänglichen Aufzeichnungen von Marcel Richard, die im IRHT verwahrt werden: https://ideal.irht.cnrs.fr/document/818960. Bei meiner Arbeit habe ich das Digitalisat eines Mikrofilms dieser Handschrift benutzt, im dem jedoch einige Folia nicht enthalten sind.", + "candidate_score": 0.623707, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_165_167", + "bdc_text": "Argentinae , in aedibus Buceri , 27 . decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1827", + "psc_text": "εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ. διάψαλμα. Ἀκολούθως μετὰ τὸ διαγράψαι τὸν ἀποκείμενον τῷ ἁμαρτωλῷ βόθρον τὰ χρηστὰ τέλη τῶν διὰ τὸν θεὸν κακουμένων ὑφηγεῖται. ἐπεὶ γὰρ διὰ τῶν ἀνωτέρω εἴρητο· τὸν λαόν σου, κύριε, ἐταπείνωσαν, καὶ τὴν κληρονομίαν σου ἐκάκωσαν, εἰκότως νῦν τὰ τέλη τοῦ ταπεινουμένου λαοῦ καὶ τῆς κακουμένης κληρονομίας παρίστησι λέγων· οὐκ ἀπώσεται κύριος τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ οὐκ ἐγκαταλείψει. Εἰ γὰρ καὶ πρὸς βραχύν τινα καιρὸν ἐπιτρέπει τοῖς ἀσεβέσι συγχωρῶν ταπεινοῦν καὶ κακοῦν τὸν λαὸν αὐτοῦ, ἀλ λ’ οὐκ εἰς τέλος ἀπώσεται τὸν λαὸν αὐτοῦ οὐδὲ τὴν κληρονομίαν καταλείψει. Ποῖον δὲ λαὸν καὶ ποίαν κληρονομίαν, ἔγνωμεν ἀπὸ τῆς εἰς πρόσωπον τοῦ Χριστοῦ λεγούσης φωνῆς· αἴτησαι παρ’ ἐμοῦ καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. Τὸν αὐτὸν δὲ λαὸν τὸν ἐξ ἐθνῶν καὶ Ζαχαρίας ὁ προφήτης θεσπίζει λέγων· χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιών· κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· - ἰδοὺ ἐγὼ ἔρχομαι,", + "candidate_score": 0.62366, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_155_157", + "bdc_text": "Hans Frick ist zweifellos identisch mit dem in AZürcherRef Reg . genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s. dazu auch Z IX 362 , Anm. 5. 635 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_70", + "psc_text": "die denselben codex unicus (E) auswertet wie die vorliegende Edition. Alle im app. crit. erwähnten Konjekturen Montfaucons wurden in seiner Ausgabe von 1707 nachgeprüft. Dabei stellte sich heraus, dass einige Konjekturen nur im Text des Nachdruckes erscheinen. Da der oder die Urheber dieser Konjekturen nicht mehr festgestellt werden können, sind sie im Apparat dem Herausgeber Migne zugeschrieben. Zu den Konjekturen von Henry Savile zu Ps 51 (Savilems und Savileeditio) siehe oben bei der Beschreibung der Handschrift Xp. Der eusebianische Psalmenkommentar ist eine, wenn nicht die Hauptquelle für hexaplarische Varianten zum Psalter, weshalb Frederick Field das Werk für seine Sammlung von Bruchstücken der Hexapla ausführlich benutzt hat, und zwar in der Edition von Montfaucon. Vgl. bibl . Bisweilen macht Field aufgrund seiner breiten Kenntnis der Hexapla-Überlieferung in seinen Anmerkungen Konjekturvorschläge zum Wortlaut der Hexapla-Fragmente bei Eusebius, die dankbar angenommen oder zumindest in den app. crit. aufgenommen wurden. Alle Konjekturen, die ich", + "candidate_score": 0.622795, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_112_114", + "bdc_text": "des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) . Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s . oben Anm. 13 , und unten , Anm. 31 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.622178, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110_112", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich . Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_15", + "psc_text": "auch für die im vorliegenden Band enthaltenen Kommentare vor allem die Exzerpte der Ersten Palästinischen Katene (Typ VI bzw. XI Karo / Lietzmann, CPG C 12, bzw. C 19 und C 24) für die Textkritik maßgeblich. Allerdings wurde diese Katene für unseren Teil des Psalters nur in einer einzigen Handschrift bis in die Neuzeit überliefert, dem Codex Tauriensis C II 6 (Sigle Bt), der bedauerlicherweise 1904 durch einen verheerenden Brand in der Biblioteca Nazionale Universitaria di Torino fast gänzlich zerstört wurde. Neben den wenigen erhaltenen Fragmenten dieser Handschrift wurden daher verschiedene Sekundärtraditionen der Ersten Palästinischen Katene ausgewertet, und zwar Katenen, die wörtliche Auszüge dieser Katene enthalten. Um den textkritischen Apparat nicht unnötig aufzublähen, wurden nach eingehender Prüfung einige zunächst aussichtsreiche Sekundärüberlieferungen nicht aufgenommen, denn diese Handschriften enthalten keine relevanten Varianten: Athos, Μονή Βατοπεδίου, 660 (10.–11. Jh., keine Klassifizierung bei Karo / Lietzmann, CPG C 40.1); Wien, ÖNB, Theol. gr. 59", + "candidate_score": 0.621511, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110_112", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich . Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_16", + "psc_text": "die wörtliche Auszüge dieser Katene enthalten. Um den textkritischen Apparat nicht unnötig aufzublähen, wurden nach eingehender Prüfung einige zunächst aussichtsreiche Sekundärüberlieferungen nicht aufgenommen, denn diese Handschriften enthalten keine relevanten Varianten: Athos, Μονή Βατοπεδίου, 660 (10.–11. Jh., keine Klassifizierung bei Karo / Lietzmann, CPG C 40.1); Wien, ÖNB, Theol. gr. 59 (12.–13. Jh.,Typ VII K/L, CPG C 20); Vatikan, BAV, gr. 754 (10. Jh., Typ XIII bzw. XIX K/L, CPG C 26 bzw. 32); Moskau, GIM, gr. 194 (10.–11. Jh., Typ XIII bzw. IV K/L, CPG C 26 bzw. C 17); Vatikan, BAV, Ottob. gr. 398 (11. Jh., Typ IV K/L, CPG C 17); Vatikan, BAV, Borg. gr. 3 (anno 1665, Typ X K/L, CPG C 23). Die Niketaskatene, die sich für das letzte Drittel des Psalters als wichtige Quelle eusebianischer Fragmente erweist, ist für die Textkritik der im vorliegenden Band enthaltenen Kommentare weitgehend zu vernachlässigen. (Bt) Turin, Biblioteca Nazionale Universitaria,", + "candidate_score": 0.620368, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_80_82", + "bdc_text": "ders. , Répertoire analytique et chronologique de la correspondance de Guillaume Budé , Toulouse/Paris 1907 ; Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_16", + "psc_text": "die wörtliche Auszüge dieser Katene enthalten. Um den textkritischen Apparat nicht unnötig aufzublähen, wurden nach eingehender Prüfung einige zunächst aussichtsreiche Sekundärüberlieferungen nicht aufgenommen, denn diese Handschriften enthalten keine relevanten Varianten: Athos, Μονή Βατοπεδίου, 660 (10.–11. Jh., keine Klassifizierung bei Karo / Lietzmann, CPG C 40.1); Wien, ÖNB, Theol. gr. 59 (12.–13. Jh.,Typ VII K/L, CPG C 20); Vatikan, BAV, gr. 754 (10. Jh., Typ XIII bzw. XIX K/L, CPG C 26 bzw. 32); Moskau, GIM, gr. 194 (10.–11. Jh., Typ XIII bzw. IV K/L, CPG C 26 bzw. C 17); Vatikan, BAV, Ottob. gr. 398 (11. Jh., Typ IV K/L, CPG C 17); Vatikan, BAV, Borg. gr. 3 (anno 1665, Typ X K/L, CPG C 23). Die Niketaskatene, die sich für das letzte Drittel des Psalters als wichtige Quelle eusebianischer Fragmente erweist, ist für die Textkritik der im vorliegenden Band enthaltenen Kommentare weitgehend zu vernachlässigen. (Bt) Turin, Biblioteca Nazionale Universitaria,", + "candidate_score": 0.620219, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110_112", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich . Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.619377, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_168", + "bdc_text": "[ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_57", + "psc_text": "nicht berücksichtigt, weil sie nur Paraphrasen bieten. Bemerkenswerterweise enthalten sie jedoch zu Ps 64 als einzige Katenenhandschriften eine Paraphrase aus dem Psalmenkommentar des Eusebius: Vgl. 170,10–26. Das Fragment findet sich gleichlautend in den Handschriften Vatikan, BAV, gr. 1422, fol. 116v und Paris, BnF, suppl. gr. 1157, fol. 35v. Mit geringfügigen Abweichungen erscheint es auch in Paris, BnF, gr. 146, fol. 116v. In allen drei Handschriften wird das Fragment auf Ps 64,2ab bezogen und trägt keine Autorenzuweisung. Διδάσκει τοὺς προσίοντας ἐξ ἐθνῶν λέγειν μονῷ τῷ θεῷ· σοὶ πρέπει ὕμνος, ὁ θεός, ἐν Σιών (Ps 64,2a)· Σι���ν δηλαδὴ ἡ ἐκκλησία αὐτοῦ· Σιὼν μὲν γάρ ἐστιν ἀληθινὴ ἡ ἐπουράνιος Ἰερουσαλὴμ καὶ τὸ ἐπουράνιον ὄρος τοῦ θεοῦ, περὶ οὗ ὁ ἀπόστολος ἔλεγεν· προσεληλύθατε Σιὼν ὄρη καὶ τὰ ἑξῆς (Hebr 12,22), εἰκὼν δὲ ἐκείνης ἡ ἐπίγειος ἐκκλησία ὁμωνύμως καὶ αὑτὴ καλουμένη ποτὲ μὲν Σιών, ποτὲ δὲ Ἰερουσαλήμ. Psalm 65 Keine Fragmente in den Katenenhandschriften. Psalm", + "candidate_score": 0.618894, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_111_113", + "bdc_text": "Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) . Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_15", + "psc_text": "auch für die im vorliegenden Band enthaltenen Kommentare vor allem die Exzerpte der Ersten Palästinischen Katene (Typ VI bzw. XI Karo / Lietzmann, CPG C 12, bzw. C 19 und C 24) für die Textkritik maßgeblich. Allerdings wurde diese Katene für unseren Teil des Psalters nur in einer einzigen Handschrift bis in die Neuzeit überliefert, dem Codex Tauriensis C II 6 (Sigle Bt), der bedauerlicherweise 1904 durch einen verheerenden Brand in der Biblioteca Nazionale Universitaria di Torino fast gänzlich zerstört wurde. Neben den wenigen erhaltenen Fragmenten dieser Handschrift wurden daher verschiedene Sekundärtraditionen der Ersten Palästinischen Katene ausgewertet, und zwar Katenen, die wörtliche Auszüge dieser Katene enthalten. Um den textkritischen Apparat nicht unnötig aufzublähen, wurden nach eingehender Prüfung einige zunächst aussichtsreiche Sekundärüberlieferungen nicht aufgenommen, denn diese Handschriften enthalten keine relevanten Varianten: Athos, Μονή Βατοπεδίου, 660 (10.–11. Jh., keine Klassifizierung bei Karo / Lietzmann, CPG C 40.1); Wien, ÖNB, Theol. gr. 59", + "candidate_score": 0.617669, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_142_144", + "bdc_text": "Von dort kehrte er am 6 . Januar 1535 nach Straßburg zurück . Siehe Rott , Corr. de Bucer , Liste 98 ( dort sind alle Stationen seiner Reise genannt ) ; Pollet , Bucer II 230f. .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_35", + "psc_text": "Kommentierungen zu Ps 1–150 und zu den Oden. Auch Dd enthält eine Randkatene, die jedoch in diesem Fall die kommentierten Psalmen rahmt. Diese Katene (CPG C 40.25) wurde von Karo / Lietzmann nicht aufgenommen. Es handelt sich erneut um eine komplexe Katene, die unter anderem eine Auswahl von Exzerpten aus der Ersten Palästinischen Katene enthält. Vgl. die Analyse der Katene zu Ps 1–118 bei Dorival, Chaînes V (wie Anm. 23) 126–168. Der Name des Eusebius (Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου) wird als einziger in der stark verblassten Inhaltsangabe auf fol. 1r erwähnt. Die Katene selbst endet mit Ps 118, danach folgen nur noch Exzerpte, die Johannes Chrysostomus zugeschrieben sind. Vgl. Lauriotis / Eustratiades, Catalogue (wie Anm. 30). Für meine Arbeit konnte ich lediglich Digitalisate eines Mikrofilms und Mikrofiches von mäßiger Qualität auswerten. Da zudem einige Folia starke Gebrauchspuren und Flecken aufweisen, lässt sich der Text aus diesen Reproduktionen nicht immer zweifelsfrei entziffern.", + "candidate_score": 0.615682, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_77_79", + "bdc_text": "Untersuchungen und Texte II , S. 236f ( mit weiterer Literatur ) ; Louis Delaruelle , Guillaume Budé . Les origines , les débuts , les idées maîtresses , Paris 1907 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.615143, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_165_167", + "bdc_text": "Argentinae , in aedibus Buceri , 27 . decembris 1534 . Tuum mancipium , Conradus Gessnerus .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1480", + "psc_text": "κύριον καὶ αὐτὸν τε τέχθαι ἐκεῖ φά σκων παρίστησι τὴν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τοῦ θεοῦ λόγου κατοίκησιν. ὥσπερ γὰρ ἡ Σιὼν πόλις οὖσα τοῦ θεοῦ χώρα τυγχάνει τοῦ τεχθέντος ἐν αὐτῇ ἀνδρός, οὕτω καὶ αὐτὸς ὁ ἀνὴρ χώρα γίνεται καὶ δοχεῖον τοῦ ἐν αὐτῷ γεννηθέντος θεοῦ λόγου, ὡς ἐν ἱερῷ ἁγίῳ καὶ ναῷ, μᾶλλον δὲ ὡς ἐν ἀγάλματι καὶ δοχείῳ τῆς αὐτοῦ θεότητος ἐν αὐτῷ κατῳκηκότος. Καὶ ταῦτα δὲ ἀναγκαίως ὁ λόγος ἐδίδαξεν εἰς τὸ γνωσθῆναι πῶς ἀλλόφυλοι καὶ Τύρος καὶ λαὸς Αἰθιόπων ἐγενήθησαν ἐν τῇ τοῦ θεοῦ πόλει καὶ γεγόνασιν υἱοὶ θεοῦ διὰ τῆς παρ’ αὐτῷ ἀναγεννήσεως. ὅπως γὰρ καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἡ τοσαύτη εἰς ἀνθρώπους ἐξεχύθη χάρις, παρέστησεν εἰπὼν τὰ κατὰ τὸν ἄνδρα τὸν γεννηθέντα ἐκεῖ, καὶ τὸν ἐν τῷ ἀνδρὶ πάλιν γεννηθέντα κύριον. Οἷς ἅπασιν ἐπιλέγει τό· ὡς εὐφραινομένων πάντων ἡ κατοικία ἐν σοί· ἀνθ’ οὗ ὁ μὲν Ἀκύλας φησί· καὶ ᾄδοντες ὡς χοροὶ πᾶσαι πηγαὶ", + "candidate_score": 0.614948, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_42", + "bdc_text": "Ego tam dira et atrocia ne vel spectarem vel audirem , commode socios itineris nactus discessi .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_785", + "psc_text": "μεθυσκόμενοι ἐν ταῖς κατ’ ἐμοῦ παροινίαις. ἐφ’ οἷς ἔτι μᾶλλον ἐγὼ συνεκάλυπτον ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐτιθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον, τὴν αὐτῶν ἀπώλειαν ἀποκλαιόμενος. διὸ κατὰ τὸν Ἀκύλαν εἴρηται· Καὶ ἔκλαυσα ἐν νηστείᾳ ψυχήν μου, καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. καὶ ἔδωκεν ἔνδυσίν μου σάκκον, καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. ὡμίλουν ἐν ἐμοὶ καθήμενοι πύλην· καὶ ψαλμοὶ πινόντων μέθυσμα. Κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον· Καὶ κλάοντι μετὰ νηστείας τὴν ψυχήν μου ἐγένετο εἰς ὄνειδος ἐμοί. καὶ τάσσων τὸ ἔνδυμά μου σάκκον, καὶ ἐγενόμην αὐτοῖς εἰς παραβολήν. διηγοῦντό με καθήμενοι ἐν πύλῃ, καὶ ἔψαλλόν με οἱ πίνοντες μέθυσμα. Ἀλλὰ τούτοις συνεξετάσαι ἀναγκαῖον, πῶς εἴρηται ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐν εὐαγγελίοις· ἦλθεν Ἰωάννης μήτε ἐσθίων μήτε πίνων, καὶ λέγουσιν· δαιμόνιον ἔχει. ἦλθεν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οἰνοπότης, τελωνῶν φίλος καὶ ἁμαρτωλῶν. ἀλλ’ ἐρεῖς ταῦτα κατ’ ἀρχὰς ταῦτα τοῦ εὐαγγελίου γίγνεσθαι, ὅτε διὰ", + "candidate_score": 0.614916, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_142_144", + "bdc_text": "Von dort kehrte er am 6 . Januar 1535 nach Straßburg zurück . Siehe Rott , Corr. de Bucer , Liste 98 ( dort sind alle Stationen seiner Reise genannt ) ; Pollet , Bucer II 230f. .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.614636, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_111_113", + "bdc_text": "Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) . Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.614168, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_112_114", + "bdc_text": "des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) . Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s . oben Anm. 13 , und unten , Anm. 31 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_72", + "psc_text": "Dabei habe ich viel hilfreiches Feedback und auch immer wieder Vorschläge für Konjekturen bekommen, deren Urheber ich im Apparat vermerkt habe: Karin Metzler, Franz Xaver Risch, Annette von Stockhausen, Barbara Villani und Dietmar Wyrwa. Weiterhin sind auch Konjekturen aus den Gutachten von Hanns-Christof Brennecke, Jürgen Hammerstaedt und erneut Karin Metzler und Annette von Stockhausen vermerkt. να Ἔλεγχος μοχθηροῦ τρόπου καὶ τέλος τοῦ αὐτοῦ nach Eusebius, Periochae (Ps 51; TU 183,132 Bandt) Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν να ψαλμόν Εἰς τὸ τέλος, συνέσεως τῷ Δαυίδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν Δωὴκ τὸν Ἰδουμαῖον καὶ ἀναγγεῖλαι τῷ Σαοὺλ καὶ εἰπεῖν αὐτῷ· ἦλθε Δαυὶδ εἰς τὸν οἶκον Ἀβιμέλεχ Ἀχιμέλεχ siehe aber den Namen im Folgenden, vor allem auch unten im Text: ἀβι- korrigiert zu ἀχι-; am Rand ἀχι- korrigiert zu Ἀχι- auch im Folgenden wird der Anfangsbuchstabe des Namens zur Großschreibung durchkorrigiert . Τί ἐγκαυχᾷ ἐν κακίᾳ, ὁ δυνατός, ἀνομίαν ὅλην τὴν ἡμέραν; ἀδικίαν ἐλογίσατο ἡ", + "candidate_score": 0.613367, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_16", + "psc_text": "die wörtliche Auszüge dieser Katene enthalten. Um den textkritischen Apparat nicht unnötig aufzublähen, wurden nach eingehender Prüfung einige zunächst aussichtsreiche Sekundärüberlieferungen nicht aufgenommen, denn diese Handschriften enthalten keine relevanten Varianten: Athos, Μονή Βατοπεδίου, 660 (10.–11. Jh., keine Klassifizierung bei Karo / Lietzmann, CPG C 40.1); Wien, ÖNB, Theol. gr. 59 (12.–13. Jh.,Typ VII K/L, CPG C 20); Vatikan, BAV, gr. 754 (10. Jh., Typ XIII bzw. XIX K/L, CPG C 26 bzw. 32); Moskau, GIM, gr. 194 (10.–11. Jh., Typ XIII bzw. IV K/L, CPG C 26 bzw. C 17); Vatikan, BAV, Ottob. gr. 398 (11. Jh., Typ IV K/L, CPG C 17); Vatikan, BAV, Borg. gr. 3 (anno 1665, Typ X K/L, CPG C 23). Die Niketaskatene, die sich für das letzte Drittel des Psalters als wichtige Quelle eusebianischer Fragmente erweist, ist für die Textkritik der im vorliegenden Band enthaltenen Kommentare weitgehend zu vernachlässigen. (Bt) Turin, Biblioteca Nazionale Universitaria,", + "candidate_score": 0.612925, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110_112", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich . Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_45", + "psc_text": "die Katene zu Ps 1–76. Zu dieser Handschrift vgl. Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 496–497 und die online zugänglichen Aufzeichnungen von Marcel Richard, die im IRHT verwahrt werden: https://ideal.irht.cnrs.fr/document/818960. Bei meiner Arbeit habe ich das Digitalisat eines Mikrofilms dieser Handschrift benutzt, im dem jedoch einige Folia nicht enthalten sind. (Nb) Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Palat. gr. 247 Dieser Pergamentcodex aus dem 12. Jhdt. enthält auf 387 Folia ebenfalls die Niketaskatene zu Ps 1–76. Der Codex ist sehr detailiert beschrieben im Rahmen des Projektes „Biblioteca Palatina – digital“, vgl. https://digi.ub.uni-heidelberg.de/de/bpd/virtuelle_bibliothek/codpalgraec/beschreibungen/bav_pal_gr_247.html. Für eine weitere ausführliche Beschreibung siehe Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 511–512. Hier konnte ich einen vollständigen Mikrofilm der Handschrift auswerten. Nb enthält mehr Zuschreibungen am Seitenrand, mitunter sind jedoch die enthaltenen Texte gegenüber Na gekürzt. Für meine Arbeit benutzte ich zunächst einen guten und vollständigen Mikrofilm der Handschrift, inzwischen ist aber auch ein sehr gutes Digitalisat online verfügbar.", + "candidate_score": 0.612516, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110_112", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich . Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_17", + "psc_text": "CPG C 17); Vatikan, BAV, Borg. gr. 3 (anno 1665, Typ X K/L, CPG C 23). Die Niketaskatene, die sich für das letzte Drittel des Psalters als wichtige Quelle eusebianischer Fragmente erweist, ist für die Textkritik der im vorliegenden Band enthaltenen Kommentare weitgehend zu vernachlässigen. (Bt) Turin, Biblioteca Nazionale Universitaria, C II 6 (11. Jh.) Der Codex wird als Nr. 221 beschrieben in Giuseppe Pasini / Antonio Rivautella / Francesco Berta, Codices Manuscripti Bibliothecae Regii Taurinensis Athenaei per Linguas digesti, binas in Partes distributi, in quarum prima Hebraei, Graeci, in altera Latini, Italici, Gallici (Turin 1749) 311. Eine kurze Beschriebung geben weiterhin Georg Karo / Hans Lietzmann, Catenarum Graecarum Catalogus, Pars 1, in: Nachrichten von der Königl. Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-historische Klasse (1902) 1–66, hier 64–65. Vor seiner Zerstörung durch den Brand 1904 umfasste der Pergamentcodex 323 in zwei Kolumnen mit je 37 Zeilen beschriebene Folia und enthielt", + "candidate_score": 0.612322, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_46", + "bdc_text": "Sed hac tempestate , cum singulae fere domus perquirerentur , omnes piorum lucubrationes partim VulcanoDem Vulcanus ( Gott des Feuers ) geopfert.", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1800", + "psc_text": "ἠχῶν καὶ ταράττων, καὶ μονονουχὶ ἀπειλῶν πᾶσαν ἄρδην κατακλύσειν τε καὶ ἀφανίσειν τὴν ἐκκλησίαν τοῦ θεοῦ. Εἴποις δ’ ἂν καὶ ἄλλως πρὸς λέξιν ταῦτα διηγούμενος ἐπαίρειν τοὺς ποταμούς, αὐτοὺς δὴ τούτους τοὺς αἰσθητούς, τὴν φωνὴν αὐτῶν τῷ θεῷ τοῦ δημιουργοῦ τοῦ δὴ καὶ κτίσαντος αὐτοὺς καὶ ὑποστησαμένου τὴν δόξαν ἐμφαίνοντας. ὡς γὰρ ἐκ μεγέθους καὶ κα��λονῆς κτισμάτων ὁ γενεσιουργὸς θεωρεῖται, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐκ τῶν μερῶν τοῦ κόσμου τὸ θαῦμα τῆς τοῦ θεοῦ μεγαλουργίας τοῖς ὁρᾷν δυναμένοις παρίσταται. Εἰ γοῦν τις παρ’ ἑαυτῷ λογίσαιτο· πόθεν ἄρα φέρεται ἡ τοσαύτη τῶν ποταμῶν φορά, πόθεν τὰ τοσαῦτα μεγέθη καὶ τὰ πλήθη τῆς ὑγρᾶς οὐσίας, πόθεν αἱ μηδὲ πώποτε ἐξ αἰῶνος διαλείψασαι πηγαὶ αἱ τοὺς ἀεννάους καὶ παμμε γέθεις βρύουσαι ποταμούς; ἀπὸ ποίων ἆρα βυθῶν ὁρμῶνται, καὶ ἐκ ποίας ὑποστάσεως τὸν σύμπαντα ῥέουσιν αἰῶνα; εἴ τις ταῦτα ἐννοήσειεν, ὄψεται ὡς μονονουχὶ φωνὴν ἀφίησι καὶ ἡ διὰ τῶν ποταμῶν αὐτῶν δὴ τούτων παρισταμένη τοῦ", + "candidate_score": 0.610404, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.609922, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_82_84", + "bdc_text": "TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in : Dictionnaire de biographie française , Bd. VII , Paris 1956 , Sp. 611f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_37", + "psc_text": "Zusätze. Z.B. app. crit. zu 258,19–20 (Kommentar zu Ps 68); siehe auch unten, S. XXII. (Ca) Paris, Bibliothèque nationale de France, gr. 139 (10. Jhdt.) Für eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift mit weiteren Literaturangaben siehe Leontien Vanderschelden, An Unconventional Catena on the Psalms. A Partial Edition of the Type III Catena and an Assessment of its Position in the Exegetical Tradition (Diss. Leuven 2020) 40–43. Der als „Pariser Psalter“ vor allem wegen seiner prachtvollen Illustrationen bekannte Pergamentcodex umfasst 449 Folia und enthält Kommentierungen zu Ps 1–150 und den Oden in einer Randkatene, die den Psalmentext rahmt. Die Autorennamen erscheinen in roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x.", + "candidate_score": 0.609662, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_42", + "bdc_text": "Ego tam dira et atrocia ne vel spectarem vel audirem , commode socios itineris nactus discessi .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_784", + "psc_text": "χλευάζοντες τὴν ἐμὴν νηστείαν. βουλόμενος δὲ αὐτοῖς ὑπογραμμὸν μετανοίας δεικνύναι, οὐ μόνον νηστείαις ἐμαυτὸν κατεπόνουν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἔνδυμά μου σάκκον ἐποιούμην, κολάζων καὶ τιμωρούμενος τὴν ἐμαυτοῦ σάρκα, αὐτῷ τε ἔργῳ τρόπον ἐξομολογήσεως καὶ τῶν προτέρων ἁμαρτημάτων καθάρσεως ἐπιδεικνὺς αὐτοῖς. οἱ δὲ καὶ ταῦτα γελῶντες ἀντὶ παραβολῆς με εἶχον, συνερχόμενοι μὲν ἅμα καὶ πρὸς ταῖς ἑαυτῶν πύλαις καθεζόμενοι, πᾶσαν δὲ τὴν ἑαυτῶν ὁμιλίαν περὶ ἐμοῦ ποιούμενοι, καὶ μονονουχὶ ἀδολεσχοῦντες πρὸς ἀλλήλους ἐν τῇ κατ’ ἐμοῦ χλεύῃ. οὐκ ἀπήρκει δὲ αὐτοῖς διασύρειν καὶ χλευάζειν τὰς ἐμὰς ὑπὲρ αὐτῶν ἀσκήσεις, ἀλλὰ καὶ συμπόσια συγκροτοῦντες, ᾠδὰς καὶ ᾄσματα εἰς ἐμὲ διεξῄεσαν οἰνοφλυγοῦντες καὶ μεθυσκόμενοι ἐν ταῖς κατ’ ἐμοῦ παροινίαις. ἐφ’ οἷς ἔτι μᾶλλον ἐγὼ συνεκάλυπτον ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐτιθέμην τὸ ἔνδυμά μου σάκκον, τὴν αὐτῶν ἀπώλειαν ἀποκλαιόμενος. διὸ κατὰ τὸν Ἀκύλαν εἴρηται· Καὶ ἔκλαυσα ἐν νηστείᾳ ψυχήν μου, καὶ ἐγενήθη εἰς ὀνειδισμοὺς ἐμοί. καὶ ἔδωκεν ἔνδυσίν μου σάκκον, καὶ ἐγενόμην", + "candidate_score": 0.609246, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_112_114", + "bdc_text": "des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) . Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s . oben Anm. 13 , und unten , Anm. 31 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_11", + "psc_text": "pars prior (Paris 2011) 119–120. Für die vorliegende Edition habe ich das online zugängliche Digitalisat des Mikrofilms der BnF benutzt. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10723869s. Der Text trägt auf fol. 133v die mit Sicherheit sekundäre Überschrift τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν ναʹ ψαλμόν:~ Die Parallelüberlieferung durch Xp ist ein besonderer editorischer Glücksfall, da mit ihr der oben erwähnte Textausfall in E geheilt werden kann. Ansonsten sind die Abweichungen zwischen E und Xp nicht groß, bei Varianten ist allerdings meist E der Vorzug zu geben. Gegenüber der Katenenüberlieferung stimmen beide Handschriften in der Regel überein. Eine direkte Abhängigkeit von E schließt sich für Xp schon aufgrund der Zuschreibung an Chrysostomus aus; sie kommt auch nicht infrage aufgrund besserer Varianten in Xp. Siehe den app. crit. zu 1,4; 2,10–11; 8,23 u.ö. Umgekehrt kann natürlich E keinesfalls von Xp abhängig sein, aufgrund der Überlieferung, der Datierung und des in der Regel besseren Textes in E. Henry Savile hat", + "candidate_score": 0.608915, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_81_83", + "bdc_text": "Hanns Kerner , in : TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in :", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_44", + "psc_text": "(Hrsg.), Research on Psalter Catenae (wie Anm. 38) 61–92. Es ist also davon auszugehen, dass Niketas für seine Kommentare zu Ps 51–71 nicht die eusebianischen Kommentare in direkter Tradition, sondern lediglich Katenenmaterial benutzt hat. Aus diesem Grund wurde die Niketaskatene nur an den Stellen aufgenommen, wo sie textkritisch relevant ist. Aus ihrer umfangreichen Überlieferung Vgl. dazu Dorival, Les Chaînes exégétiques grecques sur les Psaumes III (Leuven 1992) 492–565, eine Übersicht findet sich ebd. 513. wurden dafür folgende zwei sehr alte Handschriften ausgewertet: (Na) Al-Iskandariyya (Alexandria), Βιβλιοθήκη τοῦ Πατριαρχείου, cod. 11 Der Pergamentcodex von 544 Folia aus dem 12. Jh. enthält die Katene zu Ps 1–76. Zu dieser Handschrift vgl. Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 496–497 und die online zugänglichen Aufzeichnungen von Marcel Richard, die im IRHT verwahrt werden: https://ideal.irht.cnrs.fr/document/818960. Bei meiner Arbeit habe ich das Digitalisat eines Mikrofilms dieser Handschrift benutzt, im dem jedoch einige Folia nicht enthalten sind.", + "candidate_score": 0.608861, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_113_115", + "bdc_text": "Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s . oben Anm. 13 , und unten , Anm. 31 ) . Die «Affaire des placards » zwang ihn im Dezember 1534 zur Flucht nach Straßburg .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_11", + "psc_text": "pars prior (Paris 2011) 119–120. Für die vorliegende Edition habe ich das online zugängliche Digitalisat des Mikrofilms der BnF benutzt. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10723869s. Der Text trägt auf fol. 133v die mit Sicherheit sekundäre Überschrift τοῦ α��τοῦ εἰς τὸν ναʹ ψαλμόν:~ Die Parallelüberlieferung durch Xp ist ein besonderer editorischer Glücksfall, da mit ihr der oben erwähnte Textausfall in E geheilt werden kann. Ansonsten sind die Abweichungen zwischen E und Xp nicht groß, bei Varianten ist allerdings meist E der Vorzug zu geben. Gegenüber der Katenenüberlieferung stimmen beide Handschriften in der Regel überein. Eine direkte Abhängigkeit von E schließt sich für Xp schon aufgrund der Zuschreibung an Chrysostomus aus; sie kommt auch nicht infrage aufgrund besserer Varianten in Xp. Siehe den app. crit. zu 1,4; 2,10–11; 8,23 u.ö. Umgekehrt kann natürlich E keinesfalls von Xp abhängig sein, aufgrund der Überlieferung, der Datierung und des in der Regel besseren Textes in E. Henry Savile hat", + "candidate_score": 0.605726, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110_112", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich . Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_22", + "psc_text": "Textes 5 (1956) 87–98 = ders., Opera minora (Turnhout 1977) Nr. 70. Zur Zuordnung der Handschrift Taur. C II 6 zu CPG C 24 vgl. Maurice Geerard, Clavis Patrum Graecorum IV: Concilia, Catenae, 2. überarbeitete und aktualisierte Aufl. von Jacques Noret (Turnhout 2018) 275–276. Zu den Handschriften der Katene des Typs XI (Milano, Biblioteca Ambrosiana, F 126 sup.; Wien, ÖNB, theol. gr. 59 und Patmos, Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου, cod. 215) siehe auch die Praefationes in Band II/2 und III; zu den Handschriften des Typs VI, also den anderen Handschriften der B-Gruppe, siehe die Praefatio in Band I. klassifizierten dreibändigen Ausgabe der Ersten Palästinischen Katene handelte, wurde der Handschrift eine Sigle aus der B-Gruppe zugewiesen, in der ansonsten die Handschriften eben dieser Katene zu Ps 1–50 zusammengefasst sind. Nach dem Brand sind nur 76 Fragmente, meist der inneren Kolumnen, erhalten. Die Fragmente wurden aufwändig restauriert und in einen", + "candidate_score": 0.605618, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_82_84", + "bdc_text": "TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in : Dictionnaire de biographie française , Bd. VII , Paris 1956 , Sp. 611f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_16", + "psc_text": "die wörtliche Auszüge dieser Katene enthalten. Um den textkritischen Apparat nicht unnötig aufzublähen, wurden nach eingehender Prüfung einige zunächst aussichtsreiche Sekundärüberlieferungen nicht aufgenommen, denn diese Handschriften enthalten keine relevanten Varianten: Athos, Μονή Βατοπεδίου, 660 (10.–11. Jh., keine Klassifizierung bei Karo / Lietzmann, CPG C 40.1); Wien, ÖNB, Theol. gr. 59 (12.–13. Jh.,Typ VII K/L, CPG C 20); Vatikan, BAV, gr. 754 (10. Jh., Typ XIII bzw. XIX K/L, CPG C 26 bzw. 32); Moskau, GIM, gr. 194 (10.–11. Jh., Typ XIII bzw. IV K/L, CPG C 26 bzw. C 17); Vatikan, BAV, Ottob. gr. 398 (11. Jh., Typ IV K/L, CPG C 17); Vatikan, BAV, Borg. gr. 3 (anno 1665, Typ X K/L, CPG C 23). Die Niketaskatene, die sich für das letzte Drittel des Psalters als wichtige Quelle eusebianischer Fragmente erweist, ist für die Textkritik der im vorliegenden Band enthaltenen Kommentare weitgehend zu vernachlässigen. (Bt) Turin, Biblioteca Nazionale Universitaria,", + "candidate_score": 0.60507, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_42", + "bdc_text": "Ego tam dira et atrocia ne vel spectarem vel audirem , commode socios itineris nactus discessi .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_786", + "psc_text": "τούτοις συνεξετάσαι ἀναγκαῖον, πῶς εἴρηται ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐν εὐαγγελίοις· ἦλθεν Ἰωάννης μήτε ἐσθίων μήτε πίνων, καὶ λέγουσιν· δαιμόνιον ἔχει. ἦλθεν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οἰνοπότης, τελωνῶν φίλος καὶ ἁμαρτωλῶν. ἀλλ’ ἐρεῖς ταῦτα κατ’ ἀρχὰς ταῦτα τοῦ εὐαγγελίου γίγνεσθαι, ὅτε διὰ τὸ μὴ νηστεύειν τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ, τὴν ὑπὲρ αὐτῶν ἀπολογίαν ποιούμενος, ἔφασκεν· οὐ δύνανται οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος νηστεύειν, ἐφ’ ὅσον μετ’ αὐτῶν ἐστιν ὁ νυμφίος· ἀρθήσεται ἀπ’ αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσιν. Ὁρᾷς γὰρ, ὡς καὶ αὐτὸς ἠπίστατο τὸν τῆς νηστείας καιρόν; εἰ τοίνυν τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ συνεξετάσειας τοῖς μετὰ χεῖρας προκειμένοις, εὕροις ἂν ὅπως ταῦτα ἐπληροῦτο, ὅτε λοιπὸν αἰρομένου τοῦ νυμφίου καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐνήστευον. ἐφ’ οἷς οὐκ ἀπεικὸς ἦν καὶ αὐτὸν προορῶντα, ὡς μικρὸν ὕστερον ἀπηλλοτριωμένος ἔσται αὐτοῖς, καὶ ὡς τὸ πᾶν ἔθνος τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐξαιτήσεται, καὶ ὡς", + "candidate_score": 0.604951, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_46", + "bdc_text": "Sed hac tempestate , cum singulae fere domus perquirerentur , omnes piorum lucubrationes partim VulcanoDem Vulcanus ( Gott des Feuers ) geopfert.", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_650", + "psc_text": "σφοδρά, καί· πῦρ ἐναντίον αὐτοῦ καυθήσεται, καὶ φλογιεῖ πάντας τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ. Καὶ ἐν τῷ μετὰ χεῖρας οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ οὐ μόνον ἐκλείπειν ὡς καπνός, ἀλλὰ καὶ ὡς τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός, οὕτως ἐκτήκεσθαι εἴρηνται, ἐπειδήπερ αὐτοὶ ἑαυτοὺς ἐχθροὺς τοῦ θεοῦ πε ποιήκασιν. Ὁ γὰρ θεὸς ἀγαπᾷ τὰ ὄντα πάντα καὶ οὐδὲν βδελύσσεται ὧν ἐποίησεν· οὐδὲ γὰρ μισῶν τι κατεσκεύασεν· διὸ οὐδενὸς ἐχθρὸς αὐτός. οἱ δὲ μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπ’ αὐτοῦ καὶ ἐχθροποιοῦντες ἑαυτοὺς ἐπισπῶνται τὴν ἀπώλειαν, ὡς λέγεσθαι· ὅτι ἰδοὺ οἱ μακρύνοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ ἀπολοῦνται. Οὕτω δὲ καὶ μισοῦσι τὸν θεὸν οἱ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ μεμισημένα πράττοντες. Ταῦτα μὲν οὖν καθ’ ἕνα λελέχθω τρόπον. ἐπεὶ δὲ ἡ πᾶσα προφητεία εὐαγγελικὴ τυγχάνει, θέα μήποτε ταῦτα εἰς τὸν θεὸν λόγον ἀναφέρεται, ὃς ἦν μὲν πάλαι ἐν τοῖς κόλποις ἀναπαυόμενος τοῦ πατρός· ἐν ἀρχῇ γὰρ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος. καί·", + "candidate_score": 0.603991, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_82_84", + "bdc_text": "TRE VII 335-338 ( mit weiterer Literatur ) ; A. Martin , Guillaume Budé , in : Dictionnaire de biographie française , Bd. VII , Paris 1956 , Sp. 611f ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_44", + "psc_text": "(Hrsg.), Research on Psalter Catenae (wie Anm. 38) 61–92. Es ist also davon auszugehen, dass Niketas für seine Kommentare zu Ps 51–71 nicht die eusebianischen Kommentare in direkter Tradition, sondern lediglich Katenenmaterial benutzt hat. Aus diesem Grund wurde die Niketaskatene nur an den Stellen aufgenommen, wo sie textkritisch relevant ist. Aus ihrer umfangreichen Überlieferung Vgl. dazu Dorival, Les Chaînes exégétiques grecques sur les Psaumes III (Leuven 1992) 492–565, eine Übersicht findet sich ebd. 513. wurden dafür folgende zwei sehr alte Handschriften ausgewertet: (Na) Al-Iskandariyya (Alexandria), Βιβλιοθήκη τοῦ Πατριαρχείου, cod. 11 Der Pergamentcodex von 544 Folia aus dem 12. Jh. enthält die Katene zu Ps 1–76. Zu dieser Handschrift vgl. Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 496–497 und die online zugänglichen Aufzeichnungen von Marcel Richard, die im IRHT verwahrt werden: https://ideal.irht.cnrs.fr/document/818960. Bei meiner Arbeit habe ich das Digitalisat eines Mikrofilms dieser Handschrift benutzt, im dem jedoch einige Folia nicht enthalten sind.", + "candidate_score": 0.603595, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_88_90", + "bdc_text": "Sed hoc hactenus . Frisius Johannes Fries , Geßners Studiengefährte . hoc tempore ad iter accinctus non erat .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_786", + "psc_text": "τούτοις συνεξετάσαι ἀναγκαῖον, πῶς εἴρηται ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐν εὐαγγελίοις· ἦλθεν Ἰωάννης μήτε ἐσθίων μήτε πίνων, καὶ λέγουσιν· δαιμόνιον ἔχει. ἦλθεν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐσθίων καὶ πίνων, καὶ λέγουσιν· ἰδοὺ ἄνθρωπος φάγος καὶ οἰνοπότης, τελωνῶν φίλος καὶ ἁμαρτωλῶν. ἀλλ’ ἐρεῖς ταῦτα κατ’ ἀρχὰς ταῦτα τοῦ εὐαγγελίου γίγνεσθαι, ὅτε διὰ τὸ μὴ νηστεύειν τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ, τὴν ὑπὲρ αὐτῶν ἀπολογίαν ποιούμενος, ἔφασκεν· οὐ δύνανται οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος νηστεύειν, ἐφ’ ὅσον μετ’ αὐτῶν ἐστιν ὁ νυμφίος· ἀρθήσεται ἀπ’ αὐτῶν ὁ νυμφίος, καὶ τότε νηστεύσουσιν. Ὁρᾷς γὰρ, ὡς καὶ αὐτὸς ἠπίστατο τὸν τῆς νηστείας καιρόν; εἰ τοίνυν τὸν καιρὸν τοῦ πάθους αὐτοῦ συνεξετάσειας τοῖς μετὰ χεῖρας προκειμένοις, εὕροις ἂν ὅπως ταῦτα ἐπληροῦτο, ὅτε λοιπὸν αἰρομένου τοῦ νυμφίου καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ἐνήστευον. ἐφ’ οἷς οὐκ ἀπεικὸς ἦν καὶ αὐτὸν προορῶντα, ὡς μικρὸν ὕστερον ἀπηλλοτριωμένος ἔσται αὐτοῖς, καὶ ὡς τὸ πᾶν ἔθνος τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐξαιτήσεται, καὶ ὡς", + "candidate_score": 0.598785, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_140", + "bdc_text": "Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1502", + "psc_text": "βουλῇ, οὐχ ἁπλῶς εἰς τὸν θάνατον, οὐδὲ εἰς τὸν ᾅδην καὶ τὸν καλούμενον λάκκον κατελή λυθεν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ βαθύτατα καὶ τὰ κατώτατα καὶ τὰ ἔσχατα, ὡς ἂν εἴποι τις, τῶν ἐκεῖ χωρίων. παρίστησι δὲ τοῦτο καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς εὐαγγελίοις φάσκων· δεῖ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ποιῆσαι ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας. Ἀντὶ δὲ τοῦ· ἐν σκοτεινοῖς καὶ ἐν σκιᾷ θανάτου, ὁ Ἀκύλας· ἐν σκοτεινοῖς, φησίν, καὶ ἐν βυθοῖς, ὁ δὲ Σύμμαχος· ἐν σκοτεινοῖς ἐσκεπασμένον, ἡ δὲ ε΄ ἔκδοσις· ἐν σκοτεινοῖς ἐν καταδύτοις. τοῦτο δέ μοι παρα τετήρηται ἀναγκαίως, ὡς ἂν μή τις ὑπολάβῃ μὴ ἐν θανάτῳ αὐτὸν γεγονέναι διὰ τὸ λέγεσθαι παρὰ τοῖς ο΄· ἐν σκοτεινοῖς καὶ ἐν σκιᾷ θανάτου. δέδεικται γάρ, ὅτι ἐν ἐσκοτισμένοις καὶ βυθοῖς καὶ καταδύτοις αὐτοῦ τοῦ θανάτου γέγονε· διόπερ οὔτε τὸ Ἑβραϊκὸν οὔτε οἱ λοιποὶ ἑρμηνευταὶ σκιὰν θανάτου ἡρμήνευσαν. τὸν γὰρ παρόντα βίον καὶ τὴν ἐνεστῶσαν ζωὴν", + "candidate_score": 0.59636, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_10_12", + "bdc_text": "Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 . - Travaux d'Humanisme et Renaissance XXVIII , S. 79-142 ; Bourrilly/ Weiss 97- 143 ;", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_581", + "psc_text": "θεωρίαν τῶν ἔργων αὐτοῦ. μακρὰν γὰρ ἀφεστῶτα τοῦ θεοῦ οὔτε ἑώρα, οὔτε ἐγίνωσκεν. διό φησι· δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ, περὶ ὧν ἀνωτέρω ἐλέγετο· εἴπατε τῷ θεῷ· ὡς φοβερὰ τὰ ἔργα σου. Ἀλλὰ πάλαι μὲν προσέταττε λέγειν· ὡς φοβερὰ τὰ ἔργα σου · ἐπειδὴ δὲ εἰκὸς ἦν ἀγνοεῖν τοὺς μακρὰν ἀφεστῶτας τίνα ἦν τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ, ἀκολούθως ἐνταῦθα πρὸς τοὺς αὐτοὺς φάσκει· δεῦτε καὶ ἴδετε τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ. Ἰδόντες δὲ ταῦτα μαθήσεσθε, ὅτι φοβερός ἐστ��ν ἐν βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. καὶ τοῦτο γνόντες ἐρεῖτε τῷ θεῷ· ὡς φοβερὰ τὰ ἔργα σου. Ἀντὶ δὲ τοῦ· φοβερὸς ἐν βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων, τρανώτερον τὴν διάνοιαν ἀπέδωκεν ὁ Σύμμαχος εἰπών· ἔλθετε καὶ ἴδετε πράξεις τοῦ θεοῦ, φοβερὰ μηχανήματα ὑπὲρ υἱῶν ἀνθρώπων. Πάντα γὰρ ὑπὲρ σωτηρίας τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων ἐμηχανήσατο. εἶτα διδάσκει ὅσα πρότερον παρὰ τοῖς παλαιοῖς πεποιηκὼς ὁ θεὸς ἱστορεῖται· τίνα δὲ ταῦτα, ἐπιλέγει", + "candidate_score": 0.595448, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_67", + "bdc_text": "und Franz I. entfaltete er von 1502 an eine rege literarische Tätigkeit .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_38", + "psc_text": "roter Tinte am Rand oder zum Beginn der Exzerpte; der Bezug auf die jeweils kommentierten Halbverse erfolgt durch vielfältige Verweiszeichen im Lemmatext und am Rand der Katene. Bei meiner Arbeit konnte ich zunächst auf einen qualitativ hochwertigen Mikrofilm, später auf die ebenfalls hervorragenden online verfügbaren farbigen Digitalaufnahmen der Handschrift https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10515446x. zurückgreifen. (Cb) Venedig, Biblioteca Nazionale Marciana, gr. Z 17 (10. Jhdt.) Eine detaillierte Beschreibung dieser Handschrift findet sich ebenfalls bei Vanderschelden, An Unconventional Catena (wie Anm. 34) 44–48. Der ebenfalls sehr großzügig gestaltete, 430 Folia umfassende Pergamentcodex überliefert nicht nur dieselbe Katene wie Ca zu Ps 1–150 und zu den Oden, sondern ist auch beinahe identisch aufgebaut. Tatsächlich enthalten die meisten Seiten genau dieselben Psalmverse und kommentierenden Exzerpte. Allerdings verwendet Cb keine Verweiszeichen sondern griechische Zahlen, um die Exzerpte den jeweiligen Halbversen zuzuordnen. Meist stimmen Ca und Cb wörtlich überein, allerdings neigt Cb bei problematischen Stellen zu (mitunter genialen) Schreiberkorrekturen.", + "candidate_score": 0.594713, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_98", + "bdc_text": "Multum primo itinere Parisios , inde Biturigas et idem iter repetens huc Argentinam expendi .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1240", + "psc_text": "δὲ διὰ τούτων ὁ λόγος διὰ τοῦ παραδείγματος τῆς Σηλὼμ μὴ μέγα φρονεῖν τοὺς ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ, τὴν σκηνὴν καὶ τὴν κιβωτὸν ὑποδεξαμένους· πείσεσθαι γὰρ τὰ ὅμοια τοῖς πρώτοις, εἰ μὴ ἄξιοι γίγνοιντο τοῦ θεοῦ· ὃ δὴ καὶ ἀπέβη ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα χρόνοις. καὶ ἐξελέξατο τὴν φυλὴν Ἰούδα, τὸ ὄρος Σιών, ὃ ἠγάπησεν, καὶ ᾠκοδόμησεν ὡς μονοκερώτων τὸ ἁγίασμα αὐτοῦ, ἐν τῇ γῇ ἐθεμελίωσεν αὐτὴν εἰς τὸν αἰῶνα. καὶ ἐξελέξατο Δαυὶδ τὸν δοῦλον αὐτοῦ καὶ ἀνέλαβεν αὐτὸν ἐκ τῶν ποιμνίων τῶν προβάτων, ἐξόπισθεν τῶν λοχευομένων ἔλαβεν αὐτόν, ποιμαίνειν Ἰακὼβ τὸν δοῦλον αὐτοῦ καὶ Ἰσραὴλ τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ, καὶ ἐποίμαινεν αὐτοὺς ἐν τῇ ἀκακίᾳ τῆς καρδίας αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ συνέσει τῶν χειρῶν αὐτοῦ ὡδήγησεν αὐτούς. Φυλὴν μὲν φυλῆς ἀντικατηλλάξατο, τὴν φυλὴν Βενιαμὶν ἀντὶ τῆς φυλῆς Ἰωσήφ· καὶ τόπον δὲ ἀντὶ τόπου εἵλατο, τῆς Σηλὼμ τὴν Ἱερουσαλὴμ προκρίνας· ἀλλὰ καὶ ὄρος ἀντὶ ὄρους ἠγάπησεν, τὸ Σιὼν δηλαδὴ ἀντὶ τοῦ ὄρους", + "candidate_score": 0.583737, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_123_125", + "bdc_text": "- Lit. : Peter G. Bietenholz , Basle and France in the sixteenth century , Genf 1971 , S. 31. 35. 107 ; Rudolf Wackernagel , Geschichte der Stadt Basel , Bd. III , Basel 1924 , S. 444.", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_45", + "psc_text": "die Katene zu Ps 1–76. Zu dieser Handschrift vgl. Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 496–497 und die online zugänglichen Aufzeichnungen von Marcel Richard, die im IRHT verwahrt werden: https://ideal.irht.cnrs.fr/document/818960. Bei meiner Arbeit habe ich das Digitalisat eines Mikrofilms dieser Handschrift benutzt, im dem jedoch einige Folia nicht enthalten sind. (Nb) Vatikan, Biblioteca Apostolica Vaticana, Palat. gr. 247 Dieser Pergamentcodex aus dem 12. Jhdt. enthält auf 387 Folia ebenfalls die Niketaskatene zu Ps 1–76. Der Codex ist sehr detailiert beschrieben im Rahmen des Projektes „Biblioteca Palatina – digital“, vgl. https://digi.ub.uni-heidelberg.de/de/bpd/virtuelle_bibliothek/codpalgraec/beschreibungen/bav_pal_gr_247.html. Für eine weitere ausführliche Beschreibung siehe Dorival, Chaînes III (wie Anm. 41) 511–512. Hier konnte ich einen vollständigen Mikrofilm der Handschrift auswerten. Nb enthält mehr Zuschreibungen am Seitenrand, mitunter sind jedoch die enthaltenen Texte gegenüber Na gekürzt. Für meine Arbeit benutzte ich zunächst einen guten und vollständigen Mikrofilm der Handschrift, inzwischen ist aber auch ein sehr gutes Digitalisat online verfügbar.", + "candidate_score": 0.582831, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_7", + "bdc_text": "Quod enim ad literas , Germania nostra nihil Galliis cedere videbatur .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1698", + "psc_text": "καὶ πάλιν· πέπεισμαι γὰρ, ὅτι οὔτε θάνατος, οὔτε ζωὴ, οὔτε ἐνεστῶτα, οὔτε μέλλοντα, οὔτε δυνάμεις, οὔτε ὕψωμα, οὔτε βάθος, οὔτε τις κτίσις ἑτέρα δυνήσεται ἡμᾶς χωρίσαι ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ θεοῦ τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ὁ δὲ πρὸς τούτοις οἷός τε ὢν λέγειν· ἀλλ’ ἐν τούτοις πᾶσιν ὑπερνικῶμεν, ἄξιος ἂν γένοιτο τοῦ καὶ ἐπ’ αὐτῷ λεχθῆναι τὰς προκειμένας φωνάς. Ὁ γὰρ τοιοῦτος, κατοικῶν ἐν βοηθείᾳ τοῦ ὑψίστου, καὶ ἐν σκέπῃ τοῦ θεοῦ αὐλιζόμενος, ἐρεῖ τῷ Κυρίῳ· ἀντιλήπτωρ μου εἶ καὶ καταφυγή μου, ὁ θεὸς, καὶ ἐλπιῶ ἐπ’ αὐτόν. ταῦτα δὲ αὐτοῦ διαθέσει τελείᾳ εἰρηκότος, θεσπίζει αὐτῷ τὸ θεῖον πνεῦμα, ὅτι δὴ ἀσφαλῆ εἵλατο φύλακα, καὶ καλὴν ἐκτήσατο καταφυγὴν τὸν κύριον· τοιοῦτον γὰρ ἔχων βοηθὸν καὶ πρόμαχον καὶ ὑπερασπιστὴν, οὐδένα τῶν ἐχθρῶν φοβηθήσεται, ἅτε αὐτοῦ τοῦ κυρίου ῥυομένου αὐτὸν ἐξ ἁπάντων. καὶ γὰρ ἐκ παγίδος θηρευτῶν ἐξελεῖται αὐτὸν, καὶ ἀπὸ λόγου ταραχώδους τοῖς μεταφρένοις αὐτοῦ ἐπισκιάσει αὐτῷ· καὶ πάντα δὲ τὰ", + "candidate_score": 0.581885, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_98", + "bdc_text": "Multum primo itinere Parisios , inde Biturigas et idem iter repetens huc Argentinam expendi .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1222", + "psc_text": "καὶ εἰσήγαγεν αὐτοὺς εἰς ὅριον ἁγιάσματος αὐτοῦ, ὄρος τοῦτο, ὃ ἐκτήσατο ἡ δεξιὰ αὐτοῦ. Μετὰ τὴν κατὰ τῶν Αἰγυπτίων δεκάτην πληγήν, ὅπως τὴν ἀπ’ Αἰγύπτου πορείαν πεποίηνται, διδάσκει φάσκων· καὶ ἀπῆρεν ὡς πρόβατα τὸν λαὸν αὐτοῦ, καὶ ἀνήγαγεν αὐτοὺς καὶ ὡσεὶ ποίμνιον ἐν ἐρήμῷ καὶ ὡδήγησεν αὐτοὺς ἐν ἐλπίδι, καὶ οὐκ ἐδειλίασαν (κατὰ δὲ τὸν Ἀκύλαν· καὶ καθωδήγησεν αὐτοὺς εἰς πεποίθησιν, καὶ οὐκ ἐπτοήθησαν, κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον· ὡδήγησεν αὐτοὺς ἀφόβους καὶ ἀπτοήτους), καὶ τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν ἐκάλυψεν ἡ θάλασσα. Καὶ ταῦτα μὲν πρότερα ἦν τῆς κατὰ τὴν ἔρημον διατριβῆς· οὐ μὴν καὶ ὁ λόγος τῇ τάξει κέχρηται τῶν πεπραγμένων, ὡς ἐν ὕμνῳ δὲ καὶ ᾠδῇ τὰ δεύτερα πρῶτα τίθησιν καὶ τὰ πρῶτα δεύτερα. διὸ τὰ κατὰ τὴν ἔρημον συμβάντα καὶ ὅσα ἥμαρτον ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ ὁσάκις παρεπίκραινον προδιηγη��άμενος, μετὰ ταῦτα τὴν τῶν πρώτων μνήμην ποιεῖται, ὡς ἂν τὸν λόγον περιγράψειε μὴ εἰς λυπηρά, ἀλλ’ ἐπὶ ταῖς τοῦ θεοῦ", + "candidate_score": 0.58158, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_7", + "bdc_text": "Quod enim ad literas , Germania nostra nihil Galliis cedere videbatur .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_1273", + "psc_text": "ἡμῖν παραταθῆναι, λῆξαι δέ ποτε καὶ μεταβαλεῖν ἐπὶ τὸ φαιδρότερον. σὺ γὰρ ἔθου ἡμᾶς εἰς ἀντιλογίαν τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, καὶ οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν ἐμυκτήρισαν ἡμᾶς μηδὲν τούτων πάλαι καθ’ ἡμῶν τολμῶντες, ὅτε σε προστάτην εἴχομεν. διὸ δεόμεθα καὶ σὲ τὸν θεὸν τῶν δυνάμεων ἀνακαλούμεθα ἐπιστρέψαι ἡμᾶς καθικετεύοντες. τοῦτο δὲ ἔσται, εἰ ἐπιφανὴς γένοιο καὶ τὸ σαυτοῦ πρόσωπον ἐπιδείξειας ἡμῖν· τούτου γὰρ γενομένου σωθησόμεθα λέξοντες ἂν καὶ ἡμεῖς· ἐσημειώθη ἐφ’ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, κύριε. Ἄμπελον ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας, ἐξέβαλες ἔθνη καὶ κατεφύτευσας αὐτήν· ὡδοποίησας ἔμπροσθεν αὐτῆς καὶ κατεφύτευσας τὰς ῥίζας αὐτῆς, καὶ ἐπλήρωσεν τὴν γῆν. ἐκάλυψεν ὄρη ἡ σκιὰ αὐτῆς καὶ αἱ ἀναδενδράδες αὐτῆς τὰς κέδρους τοῦ θεοῦ· ἐξέτεινεν τὰ κλήματα αὐτῆς ἕως θαλάσσης καὶ ἕως ποταμῶν τὰς παραφυάδας αὐτῆς. ἵνα τί καθεῖλες τὸν φραγμὸν αὐτῆς, καὶ τρυγῶσιν αὐτὴν πάντες οἱ παραπορευόμενοι τὴν ὁδόν; ἐλυμήνατο αὐτὴν ὗς ἐκ δρυμοῦ, καὶ μονιὸς ἄγριος κατενεμήσατο αὐτήν. Ἀρχόμενος τῆς ἱκετηρίας ὁ", + "candidate_score": 0.581001, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_7", + "bdc_text": "Quod enim ad literas , Germania nostra nihil Galliis cedere videbatur .", + "psc_chunk_id": "pta0003.pta020.pta-grcBibex2_window_360", + "psc_text": "κατ’ ἐχθρῶν ἀνίστη καὶ νίκας κατὰ πολεμίων ᾕρητο, δέον οὖν ἐπὶ τούτοις ᾠδὰς ἐπι νικίους ᾄδειν θύειν τε εὐχαριστήρια τῷ θεῷ· ὁ δὲ τούτων μὲν οὐδὲν πράττει, τἀναντία δὲ ἀπολοφύρεται λέγων· ὁ θεός, ἀπώσω ἡμᾶς καὶ καθεῖλες ἡμᾶς, ὠργίσθης καὶ οἰκτείρησας ἡμᾶς. Ἀντὶ δὲ τοῦ καὶ οἰκτείρησας ἡμᾶς, καὶ περιήγαγες ἡμᾶς, Σ ὁ Σύμμαχος ἡρμήνευσεν, ἡ δὲ ε ἔκδοσις· καὶ περιεκύκλωσαν ἡμᾶς ε , ὁ δὲ Ἀκύλας· θυμωθεὶς μετέστρεψας ἡμῖν Ἀ . εἶτα ἐπιλέγει ἑξῆς· ἔδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά, ἐπότισας ἡμᾶς οἶνον κατανύξεως. Ταῦτα δὲ ἀκατάλληλα καὶ ἀνάρμοστα δόξαι ἂν εἶναι τοῖς ἐν τῇ προγραφῇ δηλουμένοις. ἀλλὰ γὰρ οὐκ ἀσκόπως ἡγοῦμαι τὴν προγραφὴν εἰς τὸ τέλος ἡμᾶς ἀναπέμπειν καὶ τοῖς ἀλλοιωθησομένοις ἐπιγράφειν καὶ στηλογραφίαν τοὺς λόγους ἀποκαλεῖν· εἰς μὲν γὰρ τὸ τέλος διὰ τὸ ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων μέλλειν πληροῦσθαι τὰ προφητευόμενα εἴρηται, πρόσκειται δέ· τοῖς ἀλλοιωθησομένοις, ἀναγκαίως διὰ τὴν μέλλουσαν διαλήψεσθαι ἀλλοίωσιν τὴν κατάστασιν τῶν τότε πραγμάτων· ὅτε", + "candidate_score": 0.579155, + "ce_score": null + } + ] + }, + { + "rank": 4, + "cf_id": "cf012", + "work_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1", + "max_score": 0.684937, + "ce_confirmed": false, + "evidence": [ + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_144_146", + "bdc_text": "Pollet , Bucer II 230f. . Dum hic ero , in Hebraeas litteras incumbam . Unica in te et plurima spes est .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1296", + "psc_text": "m. 2 V. initiis atque ab infantiseinfantiae ipsius inchoaretur oxordiisexordiis, heechaec ad Timotheum inter magna atque praeclara fidei studiique praeconispraeconia in secunda epistula scribit: tu uero permane in his, quae didicisti et credidisti, sciens, a quibus didiceris, et quod ab infantia sacras litteras nosti, quae te possint instruere in salutem. hoc propter praesentem psalmum ita dictum sit, in quo, cum cognitio ueritatis ad eruditionem humanae ignorantiae esset edenda, per ipsa litterarum atque elementorum initia doctrinae ordo est distributus, secundum enim HebrdeoruinHebraeorum litteras in singulis octonis uersibus singulae litterae prseferunturpraeferuntur. est autem omnis numerus uersuum in centum septuaginta sex uersibus. nam cum ex uiginti duabus litteris omnis hebraeus sermo conueniat et octonos uersus litterae singulae explicent, numerus iste uersuum octonis partibus multiplicatus expletur. hanc igitur extitisse caosamcausam existimo, ut per litteras totius istius psalmi ordo decurrat: ut, sicut paruuli et inperiti et ad legendum inbuendi haec primum, per quae sibi uerba", + "candidate_score": 0.684937, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_169", + "bdc_text": "Eruditissimo sacrarum literarum perito interpreti d. Henrico Bullingero , praeceptori observando .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1718", + "psc_text": "et ex profeta est m. 2 V 28 docentes te Cpb super uersus r 24 se om. Cp id est om. V 27 seculorum habere C oaelorum habere V caelorum se habere E 99 ihm xpi V.. intellegit, qui unigenitum dei filium in carne uenturum, testimonia. eius meditans, semper expectet. o felix discipuli intellegentia! o doctorum miserabilis inperitia! docentes nesciunt, et intellegunt qui docentur. caret autem propheta uitio iactantire: intellegentiae enim prsestantiampraestantiam unde adeptus esset, ostendit. nam superius ait, quod super inimicos suos prudentior a deo in mandatis eius esset effectus. intellegentia enim omnis ex eo est, qui prudentiorem eum esse constituit. super docentes se ergo intellegit. § 6 Et quia interdum ex naturse diuersitate soleat accidere, ut discipulus prudentior sit magistro, tamen hoc ipsum diligentiae susesuae et studii esse demonstrat. ait enim: super seniores intellexi: quia mandata tua exquisiui. etsuperdocentes intellegit et super seniores intellegit, doctrinae atque intellegentiseintellegentiae suae", + "candidate_score": 0.66245, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_144_146", + "bdc_text": "Pollet , Bucer II 230f. . Dum hic ero , in Hebraeas litteras incumbam . Unica in te et plurima spes est .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1297", + "psc_text": "cum ex uiginti duabus litteris omnis hebraeus sermo conueniat et octonos uersus litterae singulae explicent, numerus iste uersuum octonis partibus multiplicatus expletur. hanc igitur extitisse caosamcausam existimo, ut per litteras totius istius psalmi ordo decurrat: ut, sicut paruuli et inperiti et ad legendum inbuendi haec primum, per quae sibi uerba contexta sunt, litterarum elementa cognoscerent, ita et humana ignoratio ad mores, ad disciplinam, ad cognitionem dei per hanc singularum litterarum octonarium uiimerum ipsis uelut infantilis doctrinae initiis erudiretur. § 2 Arduum enim et difficillimum homini est, per se ipsum uel per saeculi doctores rationem praeceptorum caelestium consequi; nec naturae nostrae recipit infirmitas diuinis institutis, nisi per eius gratiam, qui haec ipsa dederit, erudiri. namque qui simpliciter ea, quae inter manus sibi inciderint, legunt, 3 n Tim. 3, 14 sq. 1 ad er ab corr. m. 2 V 2 Timothaeum R fide istudi (stud. å. ras.) i-aque (eraa, d?) R 4", + "candidate_score": 0.659464, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_169", + "bdc_text": "Eruditissimo sacrarum literarum perito interpreti d. Henrico Bullingero , praeceptori observando .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1716", + "psc_text": "intellegeretur, id, quod consequitur, adiecit: super omnes docentes me intellexi, quoniam testimonia tua meditatio mea est. didicisti, o Dauid, a Moyse legem, et Aaron tibi sacrifieiorumsacrificiorum omnium doctor est, Iesus iteratae circumcisionis magister est, Samuel ungendi tibi sacramentum in temetipso et prophetae et regis ostendit: quid est istud, quod loqui ausus es, quod super omnes te docentes intellexeris ? sed superior uersus, super quos omnes docentes se intellegat, ostendit, id est super inimicos. et rursum hic, qui nunc est uersus inferior, qui inimici sint, declarat, id est omnes docentes. claues enim se caelorum habere profitentur et doctores esse se legis gloriantur. et cum omnia legis testimonia aduentum domini nostri Iesu Christi testentur, super doctores suos propheta 1 dei om. Cp et ante in lege om. C heretici VR 2 mandatatum ex mandatum m. 2 V -4 auctorem — circumciBio om. V 5 -pcederit C 6 dfa R dnS V dominum", + "candidate_score": 0.658047, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_58", + "bdc_text": "In fratrem enim , episcopum Parisiensem , licet evangelicum sciant , nihildum audent .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_503", + "psc_text": "solus patrem uidet, qui solus patrem scit, qui solus potest orare pernoctans — secundum euangelium enim dominus pernoctauit orans —, qui per speculum uerborum formam ipsam occultissimi sacramenti sub communibus uerbis, dum oraremus, ostendit. et qui orationem suam poposcit audiri, ut peculiare hocfiducise suae doceret esse, subiecit: inaurire uerba oris mei. et quisquam hoc humanae fiducitefiduciae esse existimabit, ut uerba oris sui uelit audiri? an illa, quibus motus animi nostri et inpetus pronuntiamus, tum cum de ira exardescimus, tum eumcum de odio obtrectamus, tum cum de dolore querimur, tum eumcum de adulatione blandimur, tum cum aut pro spe lucri aut de ueritatis pudore mentimur, aut de contumeliae offensione maledicimus ? et quis usquam uifce ita emendatae et patientis ad omnia fuit, ut his humanae demutationis uitiis non esset obnoiiusobnoxius? solus hoc potuit cum fiducia uelle, qui peccatum non fecit. in cuius ore dolus non fuit, qui flagellis dorsum prabuitpraebuit, maxillas", + "candidate_score": 0.656985, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_145_147", + "bdc_text": "Dum hic ero , in Hebraeas litteras incumbam . Unica in te et plurima spes est . Potes enim .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1297", + "psc_text": "cum ex uiginti duabus litteris omnis hebraeus sermo conueniat et octonos uersus litterae singulae explicent, numerus iste uersuum octonis partibus multiplicatus expletur. hanc igitur extitisse caosamcausam existimo, ut per litteras totius istius psalmi ordo decurrat: ut, sicut paruuli et inperiti et ad legendum inbuendi haec primum, per quae sibi uerba contexta sunt, litterarum elementa cognoscerent, ita et humana ignoratio ad mores, ad disciplinam, ad cognitionem dei per hanc singularum litterarum octonarium uiimerum ipsis uelut infantilis doctrinae initiis erudiretur. § 2 Arduum enim et difficillimum homini est, per se ipsum uel per saeculi doctores rationem praeceptorum caelestium consequi; nec naturae nostrae recipit infirmitas diuinis institutis, nisi per eius gratiam, qui haec ipsa dederit, erudiri. namque qui simpliciter ea, quae inter manus sibi inciderint, legunt, 3 n Tim. 3, 14 sq. 1 ad er ab corr. m. 2 V 2 Timothaeum R fide istudi (stud. å. ras.) i-aque (eraa, d?) R 4", + "candidate_score": 0.65649, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_85_87", + "bdc_text": "Contemporaries I 212-217 . quoque non est quod dubites . Noster est totus cum doctissimis quibusque .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1716", + "psc_text": "intellegeretur, id, quod consequitur, adiecit: super omnes docentes me intellexi, quoniam testimonia tua meditatio mea est. didicisti, o Dauid, a Moyse legem, et Aaron tibi sacrifieiorumsacrificiorum omnium doctor est, Iesus iteratae circumcisionis magister est, Samuel ungendi tibi sacramentum in temetipso et prophetae et regis ostendit: quid est istud, quod loqui ausus es, quod super omnes te docentes intellexeris ? sed superior uersus, super quos omnes docentes se intellegat, ostendit, id est super inimicos. et rursum hic, qui nunc est uersus inferior, qui inimici sint, declarat, id est omnes docentes. claues enim se caelorum habere profitentur et doctores esse se legis gloriantur. et cum omnia legis testimonia aduentum domini nostri Iesu Christi testentur, super doctores suos propheta 1 dei om. Cp et ante in lege om. C heretici VR 2 mandatatum ex mandatum m. 2 V -4 auctorem — circumciBio om. V 5 -pcederit C 6 dfa R dnS V dominum", + "candidate_score": 0.654172, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_138_140", + "bdc_text": "Speramus vosin der Vorlage nos. , qua estis humanitate , non tam ἀποτόμως nobiscum acturos . Et tu quoque , si meministi , abituris pollicebare , si quid praeter sortem usus postularet , non defuturos vosDas Versprechen läßt sich nicht nachweisen. . Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1865", + "psc_text": "1 bucnsq; est in (supr. scr. i Sr) p haec om. b 8 fiuntquae V1 o fiunt Cpe 7 huni C 8 quod per aliut R 9 offici V 10 auditu oris RCp auditu auris e 11 sed hos Ra 12 solita ^ -- est R 18 deaiderio C desiderium VR per desiderium pE 14 intellegentiam V1 16 apostoluB — ait in marg. infer. add. C animalis enim homo pE 18 lapidib; C 20 expetendus et C 22 08 add. m. 2 V 24 scit p in latitudine RCpE (hri rb jrAaros LXX) 25 di praedicatio ex praedicatio m. 2 V dei uerbum C 26 sed secundum V 27 arripit RC. delectat. ut enim per os in alimoniam corporis cibum sumimus. ita et per cor ad uiuificandam animam escas doctrinae caelestis accipimus, quae, nisi amplificato et patente corde adtracta quodam modo fuerint, non adibunt. § 6 Sequitur deinde: aspice in", + "candidate_score": 0.652865, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_105_107", + "bdc_text": "Ego duobus his annis 65 coronatos insumpsi . Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s. oben [Nr. 374 ] S. 173 , 33 und Anm. 8 )", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_479", + "psc_text": "et om. V 24 haec enim P 25 non alia caelestium V. dominatuum uel potestatum uel thronum neluirtutum uirtus auertit, sed ille, qui accepto libro in synagoga cum ista legisset: spiritus domini super me, propter quod unxit me praedicare captiuis remissionem et caecis uisionem, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum, fidem et auctorem consnmmatseconsummatae significans prophetiseprophetiae ait: quia hodie inpleta est prophetia hsechaec in auribus uestris. haec igitur populi dei auersa captiuitas est, cum oculi intellegentiseintellegentiae panduntur, cum praefracta peccatis corda in requiem relaxantur, cum annus domini acceptabiiisacceptabilis nuntiatur, quo psenitentisepaenitentiae nostronostrae deo est accepta confessio, cum nihil praeteritorum reputatur ad crimen, eumcum noua omnia sunt, nonanoua libertas est, noninoui filii, et aeterna lsetitialaetitia est. § 21 Exultabit Iacob et laetabitur Israhel: idem namque ipse patriarcha utrumque nomen sortitus ex merito est. nam, quia manu calcem fratris continuisset in partu, Iacob nuncupatus est, subplantaturus deinceps et emendo primogenita", + "candidate_score": 0.652556, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_86_88", + "bdc_text": "quoque non est quod dubites . Noster est totus cum doctissimis quibusque . Sed hoc hactenus .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1716", + "psc_text": "intellegeretur, id, quod consequitur, adiecit: super omnes docentes me intellexi, quoniam testimonia tua meditatio mea est. didicisti, o Dauid, a Moyse legem, et Aaron tibi sacrifieiorumsacrificiorum omnium doctor est, Iesus iteratae circumcisionis magister est, Samuel ungendi tibi sacramentum in temetipso et prophetae et regis ostendit: quid est istud, quod loqui ausus es, quod super omnes te docentes intellexeris ? sed superior uersus, super quos omnes docentes se intellegat, ostendit, id est super inimicos. et rursum hic, qui nunc est uersus inferior, qui inimici sint, declarat, id est omnes docentes. claues enim se caelorum habere profitentur et doctores esse se legis gloriantur. et cum omnia legis testimonia aduentum domini nostri Iesu Christi testentur, super doctores suos propheta 1 dei om. Cp et ante in lege om. C heretici VR 2 mandatatum ex mandatum m. 2 V -4 auctorem — circumciBio om. V 5 -pcederit C 6 dfa R dnS V dominum", + "candidate_score": 0.652403, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_169", + "bdc_text": "Eruditissimo sacrarum literarum perito interpreti d. Henrico Bullingero , praeceptori observando .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1717", + "psc_text": "gloriantur. et cum omnia legis testimonia aduentum domini nostri Iesu Christi testentur, super doctores suos propheta 1 dei om. Cp et ante in lege om. C heretici VR 2 mandatatum ex mandatum m. 2 V -4 auctorem — circumciBio om. V 5 -pcederit C 6 dfa R dnS V dominum Cpb opes V opus C 7 liminum (om. et) VCpb 8 azima R 10 legente nesciente R 11 xfrnnus V intelleget R 13 salutarg Cjps salutS p1 mortem V .17 super docentes intellexi C 19 moese V 20 diotor V1 91 samuhel RC unguendi RC ungenti p laoramento C profetae et ex profeta est m. 2 V 28 docentes te Cpb super uersus r 24 se om. Cp id est om. V 27 seculorum habere C oaelorum habere V caelorum se habere E 99 ihm xpi V.. intellegit, qui unigenitum dei filium in carne uenturum, testimonia. eius meditans, semper expectet.", + "candidate_score": 0.652287, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_138_140", + "bdc_text": "Speramus vosin der Vorlage nos. , qua estis humanitate , non tam ἀποτόμως nobiscum acturos . Et tu quoque , si meministi , abituris pollicebare , si quid praeter sortem usus postularet , non defuturos vosDas Versprechen läßt sich nicht nachweisen. . Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1792", + "psc_text": "TAPANOMOYC R om. Cp (p lacunam habet post dicens) 13 ut quia CpE et qui V legis ex legem m. 2 V 16 in uerbo tuo p dei auzilio pb 17 adque VR 19 et mundi — adueraus in mtrg. infer. add. C 21 hos ex hoc m. 2 V 92 aduersus hos E praecandus VR pstandus C 25 spes non — futuras om. R 26 futuras ex futurus m. 2 V. dei, id est dictis propheticis continentur. sperat autem uel retributiones fidei in uitam spiritalem, uel ipsum illum domini nostri, qui dei uerbum est, aduentum kexpectatexpectat. spes enim ista meretur auxilium et adiutorium dei. non aliter aut nos meremur aut aliqui ante meruerunt, quam uerbum dei deum naturae nostrae carnem uel habitaturum sperasse uel, quod habitauerit, credidisse. § 6 Sed propheta multa in se esse meminit, quae spei suae conentur obsistere; et ideo subiecit: declinate a me maligni; et", + "candidate_score": 0.651596, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_104_106", + "bdc_text": "pro coronato computetis , stipendium in annum erit viginti quinque coronati , ut ego quidem computo . Ego duobus his annis 65 coronatos insumpsi . Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s.", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_902", + "psc_text": "ex persona domini: spiritus domini super me, propterea anxitunxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisionem, aocareuocare annum domini acceptum et diem retributionis: annum aeterni et beati illius saeculi sine dubio declarat. namque bonitatis domini hic annus est, quo erunt indefessa illa benignae retributionis tempora auspicanda. huius igitur anni dei benedicetur corona, iucundissimus et suauissimus uisitatae terrae inebriataeque fructus. haec enim Christi est, depulsa corporum nostrorum corruptione et perempta mortis potestate, uictoria. haec corona sanctificatsesanctificatae terrae nostrae flore benedicta est dominus sanctorum suorum choro atque ambitu gloriosus. tunc ubertate campi replebuntur, tunc deserti fines pinguescent, tunc colles exultatione accingentur, tunc arietes ouium induentur. illud enim retributionis est tempus. § 17 Sed discrimen ipsius retributionis est contuendum. in campis enim, quorum in cultura usus est, ea, quae sub lege ex cultura dei fuerint, opera ubertatem consequentur. ubi autem fines deserti pinguescent, ecclesiae, quae deserta fuit diu, popu-", + "candidate_score": 0.650965, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_44_46", + "bdc_text": "HBBibl I , Nr. 37f. 42f , 52-54 , 62 ) . amplectebantur , sollicite emebant , honorificentissime te unum et amplissime praedicabant . Sed hac tempestate , cum singulae fere domus perquirerentur , omnes piorum lucubrationes partim VulcanoDem Vulcanus ( Gott des Feuers ) geopfert.", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2136", + "psc_text": "deo et in unigenito deo secundum proprietatem atque naturam cum fide et ueritate profitemur. nusquam enim genere plurali nec deos neque dominos sermo propheticus nuncupauit, sed unumquemque suo ordine. Genesis namque ait: et pluit sulphur et ignem dominus a domino; et propheta: unxit te deus, deus tuus; et rursum: dixit dominus domino meo; et euangelia: et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum; et apostolus: unus deus, ex quo omnia, et unusdominos Iesus, per quem omnia; etrursum: ex quibus Christus cstest, qui super omnia deus. hoc ergo propter \"dominus\" dictum est, ut intellegeremus per id, quod unus innascibilis deus est, non adimi unigenito deo posse, quod deus est. deus 18 Gen. XIX, 24. 19 Pa. XLIV, 8. 20 Pa. CIX, 1. lob. I, 1. 22 I Cor. 8, 6. 23 Rom. IX, 5. 1 hii G hi ex hiiP nequitiarum GP nequitiarum in caelestibus RE 2 in operam G", + "candidate_score": 0.650631, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_169", + "bdc_text": "Eruditissimo sacrarum literarum perito interpreti d. Henrico Bullingero , praeceptori observando .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_132", + "psc_text": "translsitores septuaginta in principio ediderunt ceteris diuerse transferentibus: et secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio. § 3 Sed perfecta horum septuaginta interpretum auctoritas manet. primum, quod ante aduentum corporalem domini transtulerunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguetur, tanto anteriore interpretationis aetate: dehinc, quod ipsi illi principes doctoresque synagogae et praeter scientiam legis per Moysen quoque doctrina secretiore perfecti non potuerunt inprobabiles esse arbitri interpretandi, qui certissimi et grauissimi erant auctores docendi. hi ergo psalmos inter ceteros libros 1 trasferentea r 2 cognitionum ex cognitionem m. 2 V scientia V 3 ambigua R hebraeicae V uario V nuntia - tia (quae lilt. correcta sit non apparet) R 5 post transtulerunt 1-2 iitt. eras. R multi- R modu m sermonum intellegentiam V 6 ut om. Rb 7 interpraetantes Vll 8 attulerint RE occulte V ..moysi VR 9 traditionis profectae V ambiguae VII hebrea V 10 cumemorata", + "candidate_score": 0.650588, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_145_147", + "bdc_text": "Dum hic ero , in Hebraeas litteras incumbam . Unica in te et plurima spes est . Potes enim .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1296", + "psc_text": "m. 2 V. initiis atque ab infantiseinfantiae ipsius inchoaretur oxordiisexordiis, heechaec ad Timotheum inter magna atque praeclara fidei studiique praeconispraeconia in secunda epistula scribit: tu uero permane in his, quae didicisti et credidisti, sciens, a quibus didiceris, et quod ab infantia sacras litteras nosti, quae te possint instruere in salutem. hoc propter praesentem psalmum ita dictum sit, in quo, cum cognitio ueritatis ad eruditionem humanae ignorantiae esset edenda, per ipsa litterarum atque elementorum initia doctrinae ordo est distributus, secundum enim HebrdeoruinHebraeorum litteras in singulis octonis uersibus singulae litterae prseferunturpraeferuntur. est autem omnis numerus uersuum in centum septuaginta sex uersibus. nam cum ex uiginti duabus litteris omnis hebraeus sermo conueniat et octonos uersus litterae singulae explicent, numerus iste uersuum octonis partibus multiplicatus expletur. hanc igitur extitisse caosamcausam existimo, ut per litteras totius istius psalmi ordo decurrat: ut, sicut paruuli et inperiti et ad legendum inbuendi haec primum, per quae sibi uerba", + "candidate_score": 0.648971, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_4_6", + "bdc_text": "Dezember ; s. Corr. des réformateurs III 235 , Anm. 2 . veni simul , quod maiorem sumptum in dies facerem , simul etiam , quod tantae tyrannidis , quantam vos pridem audiisse credo , spectator esse non sustinerem .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_575", + "psc_text": "V cum hogpitiie PT 22 eat id est R totue V 23 circum V 24 adque YR. quem spes et precatio sua esset, ostendit dicens: ego ad dominum clamaui et dominus ezaudiuitexaudiuit me. uespere et mane et meridie narrabo, renuntiabo: et exaudiet uocem meam. liberauit in pace animam mearnmeam ab his, qui adpropiant mihi, quoniam inter multos erant mecum. et exaudiet me deus; et humiliauit eos, qui est auteante saecula. clamorem fidelem mox dominus exaudiuit et hanc ipsam exauditi clam oris sui gratulationem uespere et mane et meridie narrabit, diem omnem in his diei partibus, per quas dies continetur, ostendens. talis autem temporum ordo non nisi ex prophetica scientia distributus est, ut uespere et maneetmeridie nuntiet, quia secundum legem et obseruantiam legis a uespere dies caepta eadem ipsa usque ad meridiem deputatur, cum inchoationem diei non mane luslux reddita, sed uespere nox facta perficiat. narrat ergo et renuntiat ea, quae", + "candidate_score": 0.647046, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_38", + "bdc_text": "Illi aiunt decem tantummodo hucusque combustosDie Liste der Opfer bei Hari , aaO , S. 99-103. , regem Parisios venire , huius iudicium , cum tantus sit captorum numerus , senatum expectareKur z vor dem 20 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2105", + "psc_text": "17 adhorant R airtutes caelestes R uirgines oaelestes G caelestes uirtutes PT 19 nomini dni GR dfli nomini PT 21 nomini ex nomine m. 1 R 28 tribunalia V thronos RPT 25 iudicabunt VE iudicant RPT condemnabit RPTE b et ipsa iudicauit V nineuitae V niniuetae T. condemnabunt; quia hi paenitentiam super lonse praedicationem egerunt et illa ex ultimis terrae partibus ueniens sapientiam Salomonis audiuit: in quibus ecclesiae praefiguratio est, qusequae peregrina et incognita et psenitentiaepaenitentiae credidit et sapientiam desiderauit audire. § 10 Hic igitur sedes . iudicii erit, ubi in testimonium Israhel tribus domini ascendent ad nomen domini confitendum, in ecclesia scilicet, sanctorum lapidum ciuitate, quae domus domini est. ait enim: quia illic sederunt sedes in iudicium. sedes super domum Dauid. Dauid nunc quoque, sicut in ceteris locis, domino nomen ex corpore est. scriptura enim. ubicumque mentionem adsumendi corporis facit, Dauid eum solita est nuncupare, nomen ei ex parente", + "candidate_score": 0.646559, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_38", + "bdc_text": "Illi aiunt decem tantummodo hucusque combustosDie Liste der Opfer bei Hari , aaO , S. 99-103. , regem Parisios venire , huius iudicium , cum tantus sit captorum numerus , senatum expectareKur z vor dem 20 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1068", + "psc_text": "in sancta V 20 hominibus (om. in) VPTe sed if. infr. 21 inhabitare dum dm R 24 haud ex haut RP haut V danihel RPT 25 sedes RITE ardens rota* eius: flumen ignis ducebat ante eum: milia milium seruiebant ei et dena milia denum milium adstabant ei. atque in his quidem, siue sub specie talis ornatus, siue sub significationis exemplo, nobis in currocurru opinio et sensus comitatus caelestis adfertur, ut sub concordi iugo milibus Uetantiumlaetantium obsequellam caelestem intellegamus. et hoc illae in Sina ardentes faces conlucentesque ignes, ingrauescentia tonitrua et totius domini aduentus terror ostendit, miDisteriaministeria scilicet angelorum legem in manu mediatoris disponentium adstitisse. hic ergo currus dei decem milium multiplex est miliaque laetantium sunt. et quia mediator dei hominumque sit dominus, in cuius manu per angelos, ut dictum est, lata lex fuerit, sequens sermo subiecit: dominus in illis in Sina, in illis scilicet laetantibus milibus: currusque numero multiplici decem", + "candidate_score": 0.64636, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_104_106", + "bdc_text": "pro coronato computetis , stipendium in annum erit viginti quinque coronati , ut ego quidem computo . Ego duobus his annis 65 coronatos insumpsi . Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s.", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_479", + "psc_text": "et om. V 24 haec enim P 25 non alia caelestium V. dominatuum uel potestatum uel thronum neluirtutum uirtus auertit, sed ille, qui accepto libro in synagoga cum ista legisset: spiritus domini super me, propter quod unxit me praedicare captiuis remissionem et caecis uisionem, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum, fidem et auctorem consnmmatseconsummatae significans prophetiseprophetiae ait: quia hodie inpleta est prophetia hsechaec in auribus uestris. haec igitur populi dei auersa captiuitas est, cum oculi intellegentiseintellegentiae panduntur, cum praefracta peccatis corda in requiem relaxantur, cum annus domini acceptabiiisacceptabilis nuntiatur, quo psenitentisepaenitentiae nostronostrae deo est accepta confessio, cum nihil praeteritorum reputatur ad crimen, eumcum noua omnia sunt, nonanoua libertas est, noninoui filii, et aeterna lsetitialaetitia est. § 21 Exultabit Iacob et laetabitur Israhel: idem namque ipse patriarcha utrumque nomen sortitus ex merito est. nam, quia manu calcem fratris continuisset in partu, Iacob nuncupatus est, subplantaturus deinceps et emendo primogenita", + "candidate_score": 0.646083, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_137_139", + "bdc_text": "Ingenue enim amice et liberaliter suo nos stipendio uti concessit . Speramus vosin der Vorlage nos. , qua estis humanitate , non tam ἀποτόμως nobiscum acturos . Et tu quoque , si meministi , abituris pollicebare , si quid praeter sortem usus postularet , non defuturos vosDas Versprechen läßt sich nicht nachweisen. .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1532", + "psc_text": "cat ion i bus tuis. et exercitatio adsiduitatem operationis ostendit. frequenter itaque sibi esse ac semper intentam praeceptorum obseruantiam docet ad illas, de quibus superius memorauimus, caelestium iustificationum effieientias, nunc se in iustificationibus praesentis et ex futuris adumbratae legis exercens. ZAIN. Memento uerbi tui seruo tuo, in quo mihi spem dedisti et reliqua. § 1 Omnis dei sermo, qui scripturis diuinis continetur. m spem bonorum caelestium uocat. atque ob id propheta in omnibus se dei praeceptis mansisse confidens constanter ait: memorare uerbum tuum seruo tuo. numquid promissi sui deus inmemor est? absit istud, ut aliqua subrepere in aeternam atque indefessam uirtutem humanarum infirmitatum genera credantur. sed propheta, qui promissis dei credidit, qui desiderio caelestium detentus est, qui contemptu praesentium futura sperauit, non ad memoriam uerbi sui deum admonet; sed, ut uerbi sui in se seruo suo memor sit, deprecatur, id est, ut ita dignus habeatur, in quo iam deus uerbi", + "candidate_score": 0.645115, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_99", + "bdc_text": "Et ne vestes , libros et quicquid εἰς τὰ δέοντα requiritur , enarrando molestior sim :", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_87", + "psc_text": "quasi uero non occupanda in res suas naturae nostrae necessitas possit sine interpellatione temporis semper orare. meditatio itaque legis non solum in uerbis legendi est, sed in operis religione; neque ut libros tantum et scripturas recenseamus, sed ut ea, quae scripturis ac libris continentur, gestis rebusque meditemur, et diurna nocturnaque opera legem semper exerceant, ut illud apostoli est: omnia quaecumque facietis in gloriam dei, siue cum manducatis, siue cum bibitis, siue cum aliud agitis. per hoc enim efficitur, ut sine intermissione oremus, cum per opera deo placita et in gloriam eius semper exercitaLa sancti euiusquecuiusque uiri uita omnis oratio sit; ac sic secundum legem noctu dieque uiuendo uita ipsa nocturna legis erit et diurna meditatio. § 13 Sed consummata uiri huius beatitudine, qui impiorum consiliis et peccatorum uiis et pestilentiae cathedra se abstinens 8 I Thess. 5, 17. 15 I Cor. 10, 31. 3 infirmita = \"= tis R 6", + "candidate_score": 0.644248, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_85_87", + "bdc_text": "Contemporaries I 212-217 . quoque non est quod dubites . Noster est totus cum doctissimis quibusque .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_3037", + "psc_text": "uiis suis et sanctus in omnibus operibus suis. iustus in uiis est, cum infirmitatem nostram in aeternum regnum suum confirmata donorum spiritalium communione deducit; sanctus autem in operibus suis, cum uniuersis fructus in temporum oportunitate subpeditat: sanctitatem suam in omnium alimonia docens, iustitiam uero in replendis beneplacito animis conseruans. § 21 Post quae sequitur: prope est dominus inuocantibus eum. non longe abest, qui per naturae suae uirtutem et ipse ubique semper est, et totus semper et ubique est secundum illud Apostoli: quia in ipso sumus et in ipso uiuimus ac mouemur. prope est ergo inuocantibus, cum nihil sit, quod sine eo sit. sed quibus iouocantibusinuocantibus prope sit, subiectis docet: omnibusinuocantibuseuminueritate. non ex otio inuocantibus neque ex infidelis ambiguitatis incerto, sed uerum deum fideli inuocantibus ueritate. § 22 Et cum prope adsit, quid in ueritate se inuocantibus tribuat, demonstrat dicens: uoluntatem timentium se faciet; non turpium uoluntates neque uitiosorum cupiditates deus", + "candidate_score": 0.643532, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_97", + "bdc_text": "26 coronatos pro annua portione - sic vocant - numeravi .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_902", + "psc_text": "ex persona domini: spiritus domini super me, propterea anxitunxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisionem, aocareuocare annum domini acceptum et diem retributionis: annum aeterni et beati illius saeculi sine dubio declarat. namque bonitatis domini hic annus est, quo erunt indefessa illa benignae retributionis tempora auspicanda. huius igitur anni dei benedicetur corona, iucundissimus et suauissimus uisitatae terrae inebriataeque fructus. haec enim Christi est, depulsa corporum nostrorum corruptione et perempta mortis potestate, uictoria. haec corona sanctificatsesanctificatae terrae nostrae flore benedicta est dominus sanctorum suorum choro atque ambitu gloriosus. tunc ubertate campi replebuntur, tunc deserti fines pinguescent, tunc colles exultatione accingentur, tunc arietes ouium induentur. illud enim retributionis est tempus. § 17 Sed discrimen ipsius retributionis est contuendum. in campis enim, quorum in cultura usus est, ea, quae sub lege ex cultura dei fuerint, opera ubertatem consequentur. ubi autem fines deserti pinguescent, ecclesiae, quae deserta fuit diu, popu-", + "candidate_score": 0.643099, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_23_25", + "bdc_text": "Siehe Hari , aaO , S. 121-127 und 133-137. . Thema erat contra missae abusum et praesentiae corporis in eucharistia negatio . Eadem autem nocteIn der Nacht vom 17 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_88", + "psc_text": "ac sic secundum legem noctu dieque uiuendo uita ipsa nocturna legis erit et diurna meditatio. § 13 Sed consummata uiri huius beatitudine, qui impiorum consiliis et peccatorum uiis et pestilentiae cathedra se abstinens 8 I Thess. 5, 17. 15 I Cor. 10, 31. 3 infirmita = \"= tis R 6 utque a spe J. consequendae ex consequentae R 6 cum aliquando. 7 adque V 8 huic dicto illut * apoatoli dictum est V 9 orantes Re 10 nostre corr. m. 2 r 11 legi = = s R 12 legentis Ed. Basil. et Paria. legendis b sed et in operis e 18 recenseamus sed ut ea quae scribturis ex recenseamus sed ut eamus sed ut ea quae scribturis m. 2 V recennt ea q.≡in n p seamus s.ed soriptoris (in diuers. liq. m. 2) R 16 opera legē er \" u semper ser ; ex e = - e -", + "candidate_score": 0.642944, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_61_63", + "bdc_text": "«σιγῇ μένεα πνειούσας »Homer , II. 3 , 7 : Homer stellt lärmige Troer den schweigend von Mut erfüllten Achäern gegenüber . speramus et partim certo scimus .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1913", + "psc_text": "q.rella P quaerella V2 R querela pE depraessa VR 17 postulant VCp quod eispectat — personum est om. Cp exspectant V 18 precantur Cp farao rR 19 istrahel r 20 ad om. p nerebatur Cp urgebatur e mare Vp 21 nullam iã C 22 mestus V 23 fidem V. dicens: dixit autem dominus ad Moysen: quid proclamas ad me? silebat uir ille; sed oratio fidei eius clamor ad deum est. nouit et apostolus hunc in uiris fidelibus spiritus esse clamorem, cum dicit: spiritus enenim i m in cordibus nostris ciamatclamat: abba pater. penetrat hic silentii clamor usque ad aures dei, sed aures non clamorem, sed fidem audientes: fidem, quae non terrenas opes poscat, non gloriam inanem caducamque desideret, non quae moritura corporis gaudia precetur. exiguis quidem epistulas suas apostolus litteris scribit et communis haec ei elementorum atque apicum forma est, sed noait ingentes has esse litteras suas dicens: ecce qualibus", + "candidate_score": 0.642635, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_144_146", + "bdc_text": "Pollet , Bucer II 230f. . Dum hic ero , in Hebraeas litteras incumbam . Unica in te et plurima spes est .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_3146", + "psc_text": "sortita sit, uel cum superscriptiones nonnullae aliter, quam HebrseorumHebraeorum libris continentur, adscriptae sunt, uel cum tituli plures, cum nulli sint, praef-erantur. cum ergo ultra litterae opinionem celsioris intellegentiae sensu uolumen digestum sit, oportuit idipsum digno fine concludi, ut secundum gloriosam spei nostrae perfectionem liber quoque tanti prophetae consum- - matus existeret. primum enim in eum est numerum distributus, qui efx tripartito quinquagesimo numero esset explendus, cum neque in Hebraeis numerus singulis quibusque conexus sit, et plerique apud eos psalmi, quo minus hic triplicis quinquagesimae numerus conueniret, iuncti sunt. fuit ergo in translntoribus hoc intellegentiseintellegentiae spiritalis, ut congestumcongestam hanc in plurimis continuatamque seriem partirentur in numerum, ut psalmorum omnium hic et ordo et numerus, qui in his tribus quinquagesimis est, possit expleri, totiusque libri idem hic quasi status existeret. qui fidei, ut in quinquagesimo psalmo centesimoque tractauimus, quorum unus secundum praescripta legis post sabbatorum sabbata confessionem peccati remissionemque conplexus est, alius", + "candidate_score": 0.642336, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_167_169", + "bdc_text": "Tuum mancipium , Conradus Gessnerus . [ Adresse fehlt. ]Joh. Jakob Simler stellt seiner Abschrift ( Zürich ZB , Ms S 37 , Nr. 76 ) folgende Adresse voran : Eruditissimo sacrarum literarum perito interpreti d. Henrico Bullingero , praeceptori observando .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_132", + "psc_text": "translsitores septuaginta in principio ediderunt ceteris diuerse transferentibus: et secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio. § 3 Sed perfecta horum septuaginta interpretum auctoritas manet. primum, quod ante aduentum corporalem domini transtulerunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguetur, tanto anteriore interpretationis aetate: dehinc, quod ipsi illi principes doctoresque synagogae et praeter scientiam legis per Moysen quoque doctrina secretiore perfecti non potuerunt inprobabiles esse arbitri interpretandi, qui certissimi et grauissimi erant auctores docendi. hi ergo psalmos inter ceteros libros 1 trasferentea r 2 cognitionum ex cognitionem m. 2 V scientia V 3 ambigua R hebraeicae V uario V nuntia - tia (quae lilt. correcta sit non apparet) R 5 post transtulerunt 1-2 iitt. eras. R multi- R modu m sermonum intellegentiam V 6 ut om. Rb 7 interpraetantes Vll 8 attulerint RE occulte V ..moysi VR 9 traditionis profectae V ambiguae VII hebrea V 10 cumemorata", + "candidate_score": 0.641502, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_97", + "bdc_text": "26 coronatos pro annua portione - sic vocant - numeravi .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_3070", + "psc_text": "R(G?) et omnibus his nomina E 26 praeferantur R proferuntur E cf. p. 848, 9 81 ***cernit G discreuit BE. suis uocentur, audiamus eum, qui uocaturus est. dicit in euangelio: nolite mirari ista; quia uenit hora, in qua omnes, qui sunt in monumentis, audient uocem eius et prodient. uocantur ergo et prodient. adeo autem enumerantur per deum, ut capilli quoque, qui in singulis nobis innumerabiles esse existimantur, in numero sint eodem domino dicente: nonne et capilli capitis uestri numerati sunt? hoc domino potius dignum, hoc in misericordia eius prseferendumpraeferendum, ut eos, quos contritos corde sanauerit, quorum alligauerit contritiones, nominibus uocet, proprietate numeret, csBlcsticaelesti luce clarificet. § 6 Ob quae mirabilia eius praedicauit: magnus dominus noster et magna uirtus eius et sapientiae eius non est numerus. suscipit enim mansuetos dominus, humiliat autem peccatores usque ad terram. hoc enim mansuetorum proprium est, quia secundum euangelia mansueti possidebunt terram, ut digni apud deum", + "candidate_score": 0.641355, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_102", + "bdc_text": "Si vos modium frumentiDas Geßner Ende 1532 zugesprochene Stipendium betrug 6 Mütt Kernen oder das Geld dafür und 28 Gulden ( s. Hanhart 23 ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_337", + "psc_text": "si xJSianus eius, non V 23 reposce (s in ras.) R reposoe ex reposae m. 2 V a om. V 24 xjSs et inops 1\". beneficium cum pauperi praestas, OhristoChristo praestare te nosce, quia propter eum, cum deus esset, indigentiam eius est dignatus et nomeonomen. § 16 Sed ne durosdurus sermo admonitionis istius crederetur, tamquam si penitus sub usurarum nomine habendi curam remouisset: non igitur adquirendi sollicitudinem sustulit, quin etiam modestiam accipiendi muneris temperauit adiciens ad id, quod diieratdixerat: qui pecuniam suam non dedit ad usuram et munera super innocentes non accepit. est quaedam munerum consuetudo, quae honorem adferat largienti, ita ut maximi doloris sit oblata contemni. quam damni donasse. quae sumpta sunt. igitur ea munera, quae in alterius operarentur iniuriam, inhibuit. nam si usum opminoomnino munerum abstulisset, satis fuerat dixisse: et munera non accipit. sed quia simplex donorum usus aut ex hominis aut etiam ex dei reuerentia uenit, ea", + "candidate_score": 0.64113, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_138_140", + "bdc_text": "Speramus vosin der Vorlage nos. , qua estis humanitate , non tam ἀποτόμως nobiscum acturos . Et tu quoque , si meministi , abituris pollicebare , si quid praeter sortem usus postularet , non defuturos vosDas Versprechen läßt sich nicht nachweisen. . Hic in aedibus Buceri vivo , quem Marpurgo propediem rediturum expectamus Die Reise , die Bucer am 28 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1935", + "psc_text": "nutritum, eruditum et post ingentia latae legis sacramenta in uerbo dei mortuum, et Iesum diuisorem promissae terrae et auctorem iteratae circumcisionis intelleget, profecto uti prophetae uoce poterit: in principio cognoui de testimoniis tuis; quia in aeternum fundasti ea. in omnium enim superius memoratorum uirorum uita atque gestis aeternorum bonorum spes continetur, et per eos ad doctrinam euangelicae prsedicationispraedicationis inbuimur. sed quae fundata sunt, in sedificationemaedificationem futurae domus praeparantur. sedificamur enim secundum beatum Paulum super fundamentum prophetarum et apostolorum, in quibus testimonia dei fundata sunt in aeternum, ubi exstruetur caelestis illa et regia ciuitas sancta Hierusalem, quae domus angelorum frequentantium et electorum primitiuorum est, cuius fundamenta sunt uiui lapides pretiosaeque gemmae in Christo uiuentes, resurgentes, regnantes, qui est benedictus in saecula saeculorum. amen. RESCH. Vide humilitatem meam et eripe me: quia legem tuam non sum oblitus et reliqua. § 1 Multa quidem nobis atque magna sanctus propheta fidei confessionisque suae toto", + "candidate_score": 0.640469, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_5_7", + "bdc_text": "s. Corr. des réformateurs III 235 , Anm. 2 . veni simul , quod maiorem sumptum in dies facerem , simul etiam , quod tantae tyrannidis , quantam vos pridem audiisse credo , spectator esse non sustinerem . Quod enim ad literas , Germania nostra nihil Galliis cedere videbatur .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_678", + "psc_text": "23 irridentur TE 24 nullus poster. loco om. RPT 25 qui V similis tui R diis ex dies nI. 2 r. rarus autem in eo, cum dicitur: quis dabit ex Sion sa 1 utare Israhel? inridentur igitur non audientes et in quorum ore labiisque sit gladius; quia in caelis habitans deus subsannabit adaersusaduersus deum et Christum eius reges ac principes congregatos. gentes etiam omnes spernet uisitatas et non oboedientes; quia, quamuis ex his sit portio quantulacumque credentium, tamen uniuersitas reputatur in plurimis secundum illndillud domini dictum: numquid, cum ueneritfilius hominis, inueniet fidem super terram? non quod non inaliquibus reperietur, quibus et dicetur: ueniteuenit. benedicti patris mei, possidete praparatum nubisuobis regnum n constitutione mundi; sed, cum pauci ex omnibus gentibus sint fideles, non per paucos efficitur, ne non omnes gentes sint infideles. inridendarum autem gentium ea maxime causa est, quod, dum crncifixumcrucifixum, dum mortuum, dum sepultum stultitia prudentiae sascularissaecularis exprobrat, magnae", + "candidate_score": 0.639515, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_87_89", + "bdc_text": "Noster est totus cum doctissimis quibusque . Sed hoc hactenus . Frisius Johannes Fries , Geßners Studiengefährte .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1716", + "psc_text": "intellegeretur, id, quod consequitur, adiecit: super omnes docentes me intellexi, quoniam testimonia tua meditatio mea est. didicisti, o Dauid, a Moyse legem, et Aaron tibi sacrifieiorumsacrificiorum omnium doctor est, Iesus iteratae circumcisionis magister est, Samuel ungendi tibi sacramentum in temetipso et prophetae et regis ostendit: quid est istud, quod loqui ausus es, quod super omnes te docentes intellexeris ? sed superior uersus, super quos omnes docentes se intellegat, ostendit, id est super inimicos. et rursum hic, qui nunc est uersus inferior, qui inimici sint, declarat, id est omnes docentes. claues enim se caelorum habere profitentur et doctores esse se legis gloriantur. et cum omnia legis testimonia aduentum domini nostri Iesu Christi testentur, super doctores suos propheta 1 dei om. Cp et ante in lege om. C heretici VR 2 mandatatum ex mandatum m. 2 V -4 auctorem — circumciBio om. V 5 -pcederit C 6 dfa R dnS V dominum", + "candidate_score": 0.637691, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_45", + "bdc_text": "amplectebantur , sollicite emebant , honorificentissime te unum et amplissime praedicabant .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_951", + "psc_text": "regni praedicatio transcucurrit in omnem enim terram exiit sonus eorum. et alibi spiritalis discursus gloriarngloriam clamans spiritus sanctus: quam speciosi pedes euangelizantium bona, euangelizantium pacem! hsechaec ergo uox laudis dei prsedicantium audienda prseconiopraeconio est, propheta testante: qui posuit animam meam ad uitam et non dedit commoueri pedes meos. non enim humanarum comminationum terricnlisterriculis a cursu praedicationis suae apostoli deflexi sunt, neque firmitas pedum insistentium a fidei gressu commota est, quin semper iudicii et aeterni regni dominum praedicarent. § 20 Locutus autem ex unius persona spiritus propbetiseprophetiae rem ipsam non uni tantum nomini conpetere significat. nam cum dixisset: et non dedit commoueri pedes meossubiecit quoniam probasti nos, deus, igne nos examinasti, sicut igne examinatur argentum. sermo itaque caeptus ex uno refertur ad plures. est namque unus spiritus, et una credentium fides est et secundum quod in gestis apostolorum est: erat credentium anima una et cor unum. atque 1 Matth. X, 27.", + "candidate_score": 0.636698, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_23_25", + "bdc_text": "Siehe Hari , aaO , S. 121-127 und 133-137. . Thema erat contra missae abusum et praesentiae corporis in eucharistia negatio . Eadem autem nocteIn der Nacht vom 17 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_86", + "psc_text": "21 ut in ras. a m. 1 V 22 uero om. V 23 constituet V q‹timoris est R 24 est om. R praescribtiB VR 27 aliquid (om. et) r 28 optinet ll. operatio. sequitur namque: et in lege eius meditabitur die a c nocte. beatum hunc uirum continua legis meditatio et indefessa consummat. sed forte id humanae infirmitatis natura non patitur, per quam quiescendum, dormiendum, cibo uacandum est; ob quae a spe consequendae beatitudinis etiam necessitate naturalium decidamus, cum quando a meditatione diurna atque nocturna negotii corporalis intercessione sit desinendmndesinendum. simile quoque huic dicto apostoli dictum est: sine intermissione orate. quasi uero non occupanda in res suas naturae nostrae necessitas possit sine interpellatione temporis semper orare. meditatio itaque legis non solum in uerbis legendi est, sed in operis religione; neque ut libros tantum et scripturas recenseamus, sed ut ea, quae scripturis ac libris continentur, gestis rebusque meditemur, et diurna nocturnaque", + "candidate_score": 0.636678, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_60_62", + "bdc_text": "ἐχομένω ν «σιγῇ μένεα πνειούσας »Homer , II. 3 , 7 : Homer stellt lärmige Troer den schweigend von Mut erfüllten Achäern gegenüber .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1913", + "psc_text": "q.rella P quaerella V2 R querela pE depraessa VR 17 postulant VCp quod eispectat — personum est om. Cp exspectant V 18 precantur Cp farao rR 19 istrahel r 20 ad om. p nerebatur Cp urgebatur e mare Vp 21 nullam iã C 22 mestus V 23 fidem V. dicens: dixit autem dominus ad Moysen: quid proclamas ad me? silebat uir ille; sed oratio fidei eius clamor ad deum est. nouit et apostolus hunc in uiris fidelibus spiritus esse clamorem, cum dicit: spiritus enenim i m in cordibus nostris ciamatclamat: abba pater. penetrat hic silentii clamor usque ad aures dei, sed aures non clamorem, sed fidem audientes: fidem, quae non terrenas opes poscat, non gloriam inanem caducamque desideret, non quae moritura corporis gaudia precetur. exiguis quidem epistulas suas apostolus litteris scribit et communis haec ei elementorum atque apicum forma est, sed noait ingentes has esse litteras suas dicens: ecce qualibus", + "candidate_score": 0.635997, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_45", + "bdc_text": "amplectebantur , sollicite emebant , honorificentissime te unum et amplissime praedicabant .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1525", + "psc_text": "dei in se loquentis habitatio est. causam uero amplitudinis suae docet dicens: quia mandata tua perquisiui. naturae nostrae consuetudinem recordemur, quotiensque lectioni uacantes mandata dei et praecepta scrutamur, in quantam amplitudinem intellegentiseintellegentiae mentium nostrarum dilatantur angustiae, et quam patulus nostrae humilitatis in desideria diuina fit sensus. per peccatorum autem nostrorum conscientiam coartatur nobis omnis animi amplitudo, ac difficilia omnia et angusta sunt, cum diuini uerbi habitatione sumus indigni. § 10 Sed ambulans in latitudine propheta uersari in officio digno adeptae amplitudinis debet: et uersatur plane. sequitur enim: et loquebar in testimoniis tuis in conspectu regum et non confundebar. hoc officium dilatati cordis est, ut ex eo in abundantia diuinsediuinae doctrinae uerba procedant loquitur enim propheta constanter aduersus principes terrae deum praedicans. et quidem duplex significatio sensus huius est, quia secundum dominica praecepta oporteat a nobis OhristumChristum 1 II Cor. 4, 8. 4 II Cor. 6, 12. o Ibid 16; cf.", + "candidate_score": 0.634397, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_97", + "bdc_text": "26 coronatos pro annua portione - sic vocant - numeravi .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_420", + "psc_text": "26 gerens (g et r in ras.) R aeterna Y. confessioiiis autem causam addidit dicens: quia fecisti; aoetoremauctorem scilicet llniuersitatisuniuersitatis huius dominum esse confessus, nulli alii docens confitendum, quam qui fecit oliuam fructiferfcmfructiferam spei misericordia in saeculum sseeulisaeculi. § 24 Et quis hic sit, qui fecit ista, demonstrat dicens: et exapectaboexspectabo nomen tuum, quoniam bonum est in conspectu sanctorum tuorum. exspectabit ergo dei nomen, cui confitetur, per quem facta sunt omnia: unus enim deuddeus pater, ex quo omnia, et nos in ipso: et unus dominus noster Iesus ObristusChristus, per quem omnia, et nos per ipsum. huius ergo nomen exspectat, Iesum - scilicet Ilidereuidere, id est saluatorem suum nosse, angelo dicente: et cognominabis nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum. Christum conspieereconspicere, ut per professionem generosae . familiae sit christianus, exspectat. bonum autem hoc nomen est, quod archangeli atque angeli adorant, quod daemones tremunt et ferre", + "candidate_score": 0.634106, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_5_7", + "bdc_text": "s. Corr. des réformateurs III 235 , Anm. 2 . veni simul , quod maiorem sumptum in dies facerem , simul etiam , quod tantae tyrannidis , quantam vos pridem audiisse credo , spectator esse non sustinerem . Quod enim ad literas , Germania nostra nihil Galliis cedere videbatur .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_175", + "psc_text": "propheticse doctrinae grauissimum et maximum adferemus . exemplum, Esaia dicente : audite uerbum domini, principes Sodomum; adtendite uerbum dei, populus Gomorrhse. quo mihi multitudinem hostiarum uestrarum? dicit dominus; plenus sum. holocausta arietum et adipem agnorum et sanguinem taurorum et hircorum nolo; nec si ueniatis apparere in conspectu meo- quis enim exquisiuit hsechaec de manibusuestris? — calcare aulam meam non adponetis. si adferatis similaginem, uanum est; thymiama abominatio mihi est. neomenias et sabbata et diem magnum non sustineo, ieiunium et ferias et neomenias uestras et festiuitates odit anima mea. facti estis mihi in abundantiam, iam non sustineo peccata uestra. cum extendatis manus uestras, auertam oculos meos a uobis; et si multiplicetis precem, non exaudiam uos: manus enim uestrge sanguine plenae sunt. et haec quidem atrocia et plena irseirae, principes Sodomum generosam Abrahae familiam nuncupari, populum Gomorrhse electum in hereditatem Israhel dici, inprobabiles esse hostias, abominabiles 8 Eeai. I, 10 sqq. 1", + "candidate_score": 0.633157, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_22_24", + "bdc_text": "beide waren Pfarrer in Neuenburg . Siehe Hari , aaO , S. 121-127 und 133-137. . Thema erat contra missae abusum et praesentiae corporis in eucharistia negatio .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2693", + "psc_text": "absque euuaugelioru P qui alium abeq: euangeliorum T 21 pater uenit honora honorifica G pater ueniet honorifica R 22 filius GRPT filius tuus E 24 GR eadtm praebent, quae stupr. lin. 21 25 nomen GP* nomini RpIT. legem deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob sit, et secundum euangelia unigeniti dei pater est. § 8 Extinguit quoque insolentem eorum professionem, qui humanse naturae et infirmitatis inmemores et inmisericordem deum praedicantes peccatis psenitentium ueniam et solacium non relinquunt: cum ad paenitentiam, per quam a peccatis desistitur, doctrina legis, prophetarum, euangeliorum, apostolorum eos, qui peccauerint, adhortetur, ut desperatae iam spei aIiquantulumaliquantulum per eam soiaciisolacii conparetur, ut amissis licet beatis et maximis et deo proximis ne his saltem, quae talibus sunt secunda, careamus. § 9 Tollit etiam stultissimam eorum temeritatem, qui frustrato falsoque corpore dominum in carne uisum esse contendunt, ut eum pater ementita ueritate in habitu falsae carnis ostenderit, non recordantes", + "candidate_score": 0.632867, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_45", + "bdc_text": "amplectebantur , sollicite emebant , honorificentissime te unum et amplissime praedicabant .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1915", + "psc_text": "sit magnisque rebus, clamore cordis, exauditionis merito, inquisitionis officio. § 3 Sed qui clamauit, ut audiretur et inquireret iustificationes dei, nunc clamat, ut saluus fiat et custodiat testimonia dei. quantae autem modestiae ordinem tenuit! non statim clamorem suum sperare ausus est proficere ip salutem. prius fuit, ut auditione dignus esset; prius fuit, ut iustificationes inquireret. merenda fuit auditio, adhibenda inquisitio: et salus post 1 Exod. XIV, 15. 4 Gal. IV, 6. 11 Gal. VI, 11. 2 silebat ur (corr. m. 2) ille V silebat uir ille (at uir in ras.) R silebat ille Cpb 3 erat (pb, orn. e 4 enim om. (' 6 isq. V1 7 et n5 gloriam V 8 moriatura V moritur <' daudia C praecetur VR 9 epistulas V epistolas RCpE in litteris V 10 cummunis (' ei supr. scr. m. 1 R aelementorum R 11 has ingentes pb 12 uobis ex nobis 1 m. 2", + "candidate_score": 0.632722, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_45_47", + "bdc_text": "amplectebantur , sollicite emebant , honorificentissime te unum et amplissime praedicabant . Sed hac tempestate , cum singulae fere domus perquirerentur , omnes piorum lucubrationes partim VulcanoDem Vulcanus ( Gott des Feuers ) geopfert. Vgl . Vulcano aliquid tradere ( Wander IV 1710 ) .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_3073", + "psc_text": "G dispersionea RE cf. Georges Worif. 221 21 humiliat autem G humiliat quoque RE 24 usque RE quoque G. § 7 Ob quse nos, tamquam cunctantes et hsesitanteshaesitantes, propheta cohortatur ad laudem dicens: inchoate domino in confessione, psallite deo nostro in eitharacithara, qui operit caelum nubibus et parat terrseterrae pluuiam, qui producitin montibusfsenum, datiumentisescamipsorum et pullis coruorum inuocantibus eum. frequenter admonet propheticus sermo, ut eum uniuersitatis huius esse dominum credamus, quem omnis lex deum locuta est, qui se nuocuparinuncupari deum Israhel uoluerit: ut nunc in eodem psalmo, cum dixisset: aedificans Hierusalem et congregans dispersiones Israhel, et ad laudem eius cohortatus adiecit: qui operitcselum nubibus, qui parat terrae pluuiam, ut non alius atque alius legis latae et creationis istius deus posset intellegi. ita autem temperata doctrinae istius ratio est, ut ea creationis enumeratse et nomina commemorarentur et genera, quae, cum creatorem deum esse latae legis ostenderent, significationem tamen in se institutionis", + "candidate_score": 0.631913, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_6", + "bdc_text": "veni simul , quod maiorem sumptum in dies facerem , simul etiam , quod tantae tyrannidis , quantam vos pridem audiisse credo , spectator esse non sustinerem .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_175", + "psc_text": "propheticse doctrinae grauissimum et maximum adferemus . exemplum, Esaia dicente : audite uerbum domini, principes Sodomum; adtendite uerbum dei, populus Gomorrhse. quo mihi multitudinem hostiarum uestrarum? dicit dominus; plenus sum. holocausta arietum et adipem agnorum et sanguinem taurorum et hircorum nolo; nec si ueniatis apparere in conspectu meo- quis enim exquisiuit hsechaec de manibusuestris? — calcare aulam meam non adponetis. si adferatis similaginem, uanum est; thymiama abominatio mihi est. neomenias et sabbata et diem magnum non sustineo, ieiunium et ferias et neomenias uestras et festiuitates odit anima mea. facti estis mihi in abundantiam, iam non sustineo peccata uestra. cum extendatis manus uestras, auertam oculos meos a uobis; et si multiplicetis precem, non exaudiam uos: manus enim uestrge sanguine plenae sunt. et haec quidem atrocia et plena irseirae, principes Sodomum generosam Abrahae familiam nuncupari, populum Gomorrhse electum in hereditatem Israhel dici, inprobabiles esse hostias, abominabiles 8 Eeai. I, 10 sqq. 1", + "candidate_score": 0.631717, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_11", + "bdc_text": "- Travaux d'Humanisme et Renaissance XXVIII , S. 79-142 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2886", + "psc_text": "m. 1 R heretioi R 20 combinabor Ed. Bas. 1550 et Paris. lo72 tiĮ n 28 in archa Ra 24 Vll-Septeii 26 i utilis R 28 et peccata nostra E. hominem, faciens pacem, ut reconciliaret ambos deo in uno corpore, internum scilicet hominem et externum fecit unum. non ergo conbinamur, sed unimur: quia unitas fidei est, at uero conbinatio consortium factionis. § 8 Non modo autem non conbinari se propheta cum electis iniquorum non optat, sed etiam, quia homini errare debitum est, si quid forte secus et humanitus gesserit, corripi se a iusto in misericordia et argui mauult. formam namque in se naturae nostrae infirmitatisque constituit. plures etenim nostrum. cum lapsi fuerint, cum errauerint, emendari se iustae misericordiae arguitione fastidiunt et conbinari malunt peccatoribus quam per iustorum correptionem ad paenitentiam retorqueri tenuit. autem egregie rationem ueri propbeticuspropheticus sermo dicens: corripiet me iustus in misericordia et increpabit me. est enim misericordisemisericordiae", + "candidate_score": 0.63165, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_68", + "bdc_text": "Er stand mit den bekanntesten Humanisten seiner Zeit - mit Erasmus , Thomas Morus usw .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1611", + "psc_text": "ihere C ethere p quae his V 22 eo quod — sunt add. m. 2 V sint pb. rationale, intellegens, diiudicans, seutienssentiens constitutum est; horumque omnium generum, quss in eo sunt, nihil ad aliud aliquid proficit quam ut ipse et ceteris aliis et his, in quibus est natus, utatur: utatur autem ad cognoscendum uenerandumque eum, qui tantorum in se bonorum auctor et parens sit. § 2 Ex quo magnum illud atque mirabile Salomonis dictum esse intellegetur, quod tale est: grandehomo et pretiosurapretiosum uir misericors: uirum uero fidelem opus est inuenire. quid enim tam diiiiciledifficile est, quidue tam ardui operis est quam inuenire eum, qui meminerit se secundum imaginem et similitudinem dei esse factum, qui diuinorum eloquiorum studio intentus rationem animae suae corporisque cognouerit et originem utriusque generis naturamque perceperit, ad quem denique finem haec institutio sua ortusque contendat? atque ob id magnum quiddam est homo. hoc enim nomen, ubi rorumrerum", + "candidate_score": 0.630566, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_145_147", + "bdc_text": "Dum hic ero , in Hebraeas litteras incumbam . Unica in te et plurima spes est . Potes enim .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1812", + "psc_text": "deinceps frequenter meminimus per hsechaec singularum litterarum quaedamquasdam quasi elementa discendi doctrina nos pietatis, continentise, intellegentiseintellegentiae, fidei et timoris institui, et ut rudem infantiam ad loquendi scientiam, quam et agendi doctrina consequitur, ipsis humanae uocis initiis erudiri: quod ex praesentibus sextae et decimae litterae octo uersibus intellegi licet. propheta enim ex persona sua uniuersos docet, quid uelle, quid agere, quid profiteri unumquemque pro conscientia infirmitatis ac naturae suae utile sit, quid etiam metui, quid caueri, quid emundari oporteat. beatus idem prophetspropheta, qui per misericordiam dei ipse sibi et uniuersis doctor et prospector et emundator et iudex est! certe dignitati eius 1 AOHAUCON et KAO#A(JCO# r KAOHA UCONET KASHAUCON R id Px in m. 2 Y xua?jio>aov id om. Cp 4 consae- 1 pelimur V 5 in sua uoluntate E 8 timet se non Cpb 9 ueterae R ueterem ex uetere m. 2 V 10 exuto ut intellegens V Explicit littera", + "candidate_score": 0.630358, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_43", + "bdc_text": "Ante vero quam haec exorirentur , mirum in modum omnes pii scripta tuaEs dürfte sich vor allem um die zwischen 1532 und September 1534 bei Froschauer in dichter Folge erschienenen Kommentarwerke Bullingers gehandelt haben ( s.", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2791", + "psc_text": "in inferioribus scilicet omnium humilitatis officiis. § 32 Procedit deinde secundum profectum euangelicum sermo psalmi, cum ait: inperfectum tuum uiderunt oculi mei, et in libro tuo omnes scribentur: die replebuntur, et nemo in eis. atque ut omnia secundum doctrinam caelestem intellegere possimus, id, quod difficultatem adfert, absoluendum est. quod enim latini translatores inperfectum interpretati sunt, id in graecis libris axartQyaCror scribitur: nec querimur de translatoribus; uereor enim, ne non 5 Matth. XVI, 17. 8 in tribulationis (?) G 12 in om. R 13 ocoultum G sed qf. p. 764. 27 14 a te quae fecisti R a te**** quae fecisti G (an erat a te ad ea quae fecisti ? cf. Sabatier 11, 270) a te quod fecisti E 17 fuerunt ? 0 praedicabat — fuerat om. G 18 in uobis GR in nobis E 19 in inferioribus GE inferioribus R 21 secundum profetam euangelicum G 22 inperfectum meum R", + "candidate_score": 0.62778, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_11", + "bdc_text": "- Travaux d'Humanisme et Renaissance XXVIII , S. 79-142 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_239", + "psc_text": "in nouum Christi hominem deposito uetere renascamur, et tunc per hunc nouae natiuitatis profectum in beatam illam ac deo placentem iteratae reparationis nostrae speciem reformemur. § 42 Cuius boni non ignarus propheta post haec hortatur et dicit: et nunc reges intellegite, erudimini qui iudicatis terram. seruite domino in timore et exultate cum tremore. adprehendite disciplinam, ne forte irascatur dominus, et pereatis de uia iusta. 10 I Cor. XV, 42. 2 etiam intelligitur illa E 4 prout da enim R prout enim ei VK in om. V 5 ex ueteri E 6 materiae R 7 corporu incorruptionis V 11 in incorruptione ex in corruptione m. 2 V 19 resurgit semper restitui, quia cod. V honc formam, quae textui graeco ei antiquis uersionibus Italicis respondet (Sabatier 111, 718), primo loco excepto constanter repetit. reaurget RE 18 reaurget spiritale (om. corpus) RE 16 confringit VR t 19 uitae om. R 20 uetere R", + "candidate_score": 0.626587, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_9_11", + "bdc_text": "Aspects de la propagande religieuse . Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 . - Travaux d'Humanisme et Renaissance XXVIII , S. 79-142 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_636", + "psc_text": "7' prophete (profete V prophetae a) et VPa prophetat et (rpphetat supr. tcrtat in ras. R) R ed. Balfil. 1550, Par. 1512 sed VPTE sic (io in ras.) R increpatio in impios et om. R et denuntiatio PTb est denuntiatio (ati sup. lin. a m.1 ) V est et denunciatio e 15 di ern peooatorea T' 16 et et fractus ex et ceteros ius m. 2 V homini R hominis V omnia PTt 17 depellendae RTV* depellenda V1Pe 19 talit' PTe totae V om. RPTe (sed in R post talem 4-6 litt. eras.) ipse se profert m marg. add. P ipse se proferet R 30 iustitiam RPTE reota R fili V 21 iniquitatis V1 23 conpleotentur R. iustitise sermo communis est; sed sequi iudicii studium et consuetudo paucorum est. sed plane tum uere quis loqui iustitiam existimandus est, cum iudicium retineat ueritatis, deo ob id non eloquia humana, sed cordis", + "candidate_score": 0.626256, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_62", + "bdc_text": "Homer stellt lärmige Troer den schweigend von Mut erfüllten Achäern gegenüber .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_884", + "psc_text": "cum fundo maris perturbatur. turbato enim diabolo omnia terroris sui ministeria turbantur: et ipse, in quo gentes pauebant, aduersantium potestatum sonus trepidat. recordemur uatum murmura et inconditos bacchantium fremitus et nonnumquam confuso audientium sensu incertum nescio quid simulacrorum sera sonuisse, omnem denique profano cserimoniorum cantu mundum resultantem; nunc uero domino Christo praedicato silere omnia confutata et trepida, cum hi templorum et gentium dii uirtute fidelium subiciuntur ad poenam, cum credentium uerbis torquentur, laniantur, uruntur et inuisibiles nobis atque inconprehensibiles naturae uerbo continentur, puniuntur, abiguntur, cum uates silent, cum muta sunt templa. per hsechaec itaque iam iudicio praeparantur. et praeparatio ista quid proficit? profecit namque: turbabuntur gentes et timebunt: cernentes scilicet deos suos mutos et tantum ad inpositionem manuum nostrarum poenae suae uocibus ingemescentes. sed post perturbationem gentium alii timebunt; timorem enim -erit inlature turbatio. numquid omnes, qui turbabuntur, et timebunt? nounon utique omnes, qui turbabuntur, et timebunt. § 11 Qui", + "candidate_score": 0.622612, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_79", + "bdc_text": "Les origines , les débuts , les idées maîtresses , Paris 1907 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_128", + "psc_text": "deus uerbum, homo nascitur. poscente rege PtolomaMPtolomaeo) septuaginta seniores libros VeteriVeteris* Testamenti ex hebra'is litteris in graecas transtulerunt. erat autem iam a Moyse antea institutum, in synagoga omni septuaginta esse doctores. nam idem Moyses, quamuis uerba Testamenti in litteras condidisset, tamen separatim quaedam ex occultis legis secretiora mysteria septuaginta senioribus, qui doctores deinceps manerent, intimauerat. cuius doctrinae etiam dominus in euangeliis meminit, dicens: super cathedram Moysi, inquit, sederunt. scribae et pharisiei: omnia ergo, quaecumque dixerint uobis, facite et seruate: secundum uero facta eorum nolite facere. doctrina ergo horum mansit in posterum, qua1. ab ipso scriptore legis accepta in hoc seniorum et numero et officio conseniataconseruata est. 20 Matth. XXIII, 2. 1 repromissio R E deuB E (θσ nou. Tesf. I at.) di V om. R 2 sicut primo et in psalmo scriptum est secundo (corr. m. 1) R sicut et in psalmo scribtum est T sicut in psalmo primo scriptum", + "candidate_score": 0.621289, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_79", + "bdc_text": "Les origines , les débuts , les idées maîtresses , Paris 1907 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1271", + "psc_text": "de domino tradidit: qui est imago dei, primogenitus omnis creaturae, quia in ipso constituta sunt omnia in caelis et in terra, uisibilia et inuisibilia, siue throni siue dominationes siue principatus siue potestates: omnia in ipso et per ipsum facta sunt, et ipse est ante omnes, et omnia ipsi constant. protrahit ergo nos doctor gentium de cognoscibili materia in inuisibilium intellegentiam et nos ad cognoscendos principatus et potestates et thronos et dominationes de terrenis atque humilibus educit. uerum haec ex nutu dei patris et in caelis et in terra manent atque extiterunt, et licet per filium omnia, tamen a deo omnia. ipse est etenim caput ac principium uniuersorum, et in ipso uniueroauniuersa sunt condita, licet postea de thensauris in se conditis secundum arbitrium potestatis aeternae singula quaeque pro:ulerit. uerum cum in omnibus Christus operetur, eius tamen opus est, qui operatur in Christo; et ideo. pater meus, ait, cotidie operatur, et ego", + "candidate_score": 0.620546, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_154_156", + "bdc_text": "Fricks große Liebe zur Natur , besonders zur Pflanzenwelt , hatte beim jungen Geßner das Interesse für die Naturwissenschaften geweckt . Hans Frick ist zweifellos identisch mit dem in AZürcherRef Reg . genannten und in HBBW III [Nr. 266 ] 192f , Anm. 12 , und Z VII 475 , Anm. 12 , behandelten Johannes Fritz ( s.", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_65", + "psc_text": "quibus locuturum se spoponderat, parabolis est locutus. id autem quod ait:' et erit tamquam lignum, quod plantatum est secus decursus aquaruraaquarum - in quo conparatiue beatitudinis profectus ostenditurquomodo personaepersona eius poterit coaptari, ut sit dei filio plantatum lignum beatius, ob quod beatus sit, quia aliquando similitudinem eius profectu beatitudinis consequatur? dehinc cum secundum Sapientiam et apostolum et ante saecula et ante tempora aeterna sit et primogenitus omnis creaturaecreatura sit, et in ipso et per ipsum creata sint omnia, quomodo his rebus cum fiet similis, beatus est, qusequae ab ipso sint instituta? cum neque creatoris uirtus ad beatitudinis susesuae perfectionem conparatione egeat creaturaecreatura, neque primogeniti antiquitas in eo, quod erit 9 Ps. LXXVn, 1 sq. 12 Matth. XIII, 35. 1 ea ex et m. 2 V minimae R 2 incautae R 3 illa ipsa e 4 cum enim dicitur om. V 5 Inlata sit R 6 ob id om. V 8", + "candidate_score": 0.61978, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_132_134", + "bdc_text": "UxorUnbekannt . capta detinetur , bonorum et librorum confiscatioin der Vorlage conviscatio . penes iudices est .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_71", + "psc_text": "una linea eras.) R in his r 23 coerceret ex coherceret R differentiam ex differentia wi. 2 r 25 sed (s eras.) R nunc et E eorum RE. § 6 Beatus uir, qui non abiit in consilio impiorum et in uia peccatorum non stetit et in cathedra pestilentiae non sedit. sed in lege domini fuit aoluntasuoluntas eius, et in lege eius meditabitur die ac nocte. quinque generum obseruantiam beato uiro subesse propheta commemorat: primam in impiorum consilio non eundi, alteram in peccatorum uia non consistendi, tertiam in cathedra pestilentiae non sedendi, tum deinde uoluntatis in lege domini ponendseponendae, postremo in ea die noctuque meditandi. ergo necesse est differre impium a peccatore, peccatorem a pestilente; maxime cum sit impiis consilium, peccatori uia, cathedra pestilenti. dehinc cum in consilio impiorum eatur potius quam stetur, in uia uero peccatoris stetur magis quam eatur. quarum rerum caasascausas ut intellegere possimus, discernendum est, quanto differat", + "candidate_score": 0.61784, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_110", + "bdc_text": "Wingarter gehörte zu den wichtigen Vermittlern reformatorischer Literatur nach Frankreich .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_132", + "psc_text": "translsitores septuaginta in principio ediderunt ceteris diuerse transferentibus: et secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio. § 3 Sed perfecta horum septuaginta interpretum auctoritas manet. primum, quod ante aduentum corporalem domini transtulerunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguetur, tanto anteriore interpretationis aetate: dehinc, quod ipsi illi principes doctoresque synagogae et praeter scientiam legis per Moysen quoque doctrina secretiore perfecti non potuerunt inprobabiles esse arbitri interpretandi, qui certissimi et grauissimi erant auctores docendi. hi ergo psalmos inter ceteros libros 1 trasferentea r 2 cognitionum ex cognitionem m. 2 V scientia V 3 ambigua R hebraeicae V uario V nuntia - tia (quae lilt. correcta sit non apparet) R 5 post transtulerunt 1-2 iitt. eras. R multi- R modu m sermonum intellegentiam V 6 ut om. Rb 7 interpraetantes Vll 8 attulerint RE occulte V ..moysi VR 9 traditionis profectae V ambiguae VII hebrea V 10 cumemorata", + "candidate_score": 0.617422, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_149_151", + "bdc_text": "Salvere iube omnes symmystas tuos et praeceptores meos Ammianum Johann Jakob Ammann. et Collinum Rudolf Collin. , tum studiosos omnes , patruum meumAndreas Geßner. , matrem meamAgathe Frick . et d. Joh. FriciumHans Frick ( Fritz) , ein Onkel von Geßners Mutter , war Kaplan am Großmünster .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1716", + "psc_text": "intellegeretur, id, quod consequitur, adiecit: super omnes docentes me intellexi, quoniam testimonia tua meditatio mea est. didicisti, o Dauid, a Moyse legem, et Aaron tibi sacrifieiorumsacrificiorum omnium doctor est, Iesus iteratae circumcisionis magister est, Samuel ungendi tibi sacramentum in temetipso et prophetae et regis ostendit: quid est istud, quod loqui ausus es, quod super omnes te docentes intellexeris ? sed superior uersus, super quos omnes docentes se intellegat, ostendit, id est super inimicos. et rursum hic, qui nunc est uersus inferior, qui inimici sint, declarat, id est omnes docentes. claues enim se caelorum habere profitentur et doctores esse se legis gloriantur. et cum omnia legis testimonia aduentum domini nostri Iesu Christi testentur, super doctores suos propheta 1 dei om. Cp et ante in lege om. C heretici VR 2 mandatatum ex mandatum m. 2 V -4 auctorem — circumciBio om. V 5 -pcederit C 6 dfa R dnS V dominum", + "candidate_score": 0.61729, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_9_11", + "bdc_text": "Aspects de la propagande religieuse . Etudes publiées par G . Berthoud et al. , Genf 1957 . - Travaux d'Humanisme et Renaissance XXVIII , S. 79-142 ;", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_127", + "psc_text": "R ‹ euuangelizam' R euuangelizamur V ea V. promissio: hanc deus expleuit filiis nostris. suscitans dominum nostrum Iesum, sicut et in psalmo scriptum est primo: filius meus es tu, ego hodie genui te; cum suscitauit eum a mortuis amplius non regressurum in interitum. ob hanc ergo apostolicam auctoritatem errore scribentium fieri creditur, ut in ordine secundus psalmus iste numeretur, cum primus esse ipso doctore gentium testante noscatur. cognoscenda itaque ea ratio est, cur et a nobis secundus esse intellegendus sit, et ab apostolo esse primus ostensus sit. § 2 Mediis namque legis temporibus, priusquam unigenihtsunigenitus dei filius, ante saecula manens deus uerbum, homo nascitur. poscente rege PtolomaMPtolomaeo) septuaginta seniores libros VeteriVeteris* Testamenti ex hebra'is litteris in graecas transtulerunt. erat autem iam a Moyse antea institutum, in synagoga omni septuaginta esse doctores. nam idem Moyses, quamuis uerba Testamenti in litteras condidisset, tamen separatim quaedam ex occultis legis secretiora mysteria septuaginta senioribus,", + "candidate_score": 0.615431, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_111_113", + "bdc_text": "Bereits im Jahre 1529 mußte der Rat von Basel zu seinen Gunsten beim französischen König intervenieren , da sein Buchlager in Paris vom Kapitel St-Benoît konfisziert worden war ( Corr . des réformateurs III 240 , Anm. 26 ) . Zweifellos hat er auch Bullinger-Werke aus der Offizin Froschauers nach Frankreich eingeführt ( s .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_23", + "psc_text": "non enim illic primus aut secundus aut tertius aut quinquagesimus aut centesimus praenotantur, sed sine discrimine aliquo ordinis numerique permixti sunt. Esdras enim, ut antiquae traditiones ferunt, incompositos eos et pro auctorum ac temporum diuersitate dispersos in uolumen unum collegit et rettulit. sed septuaginta seniores, secundum Moysi traditionem ad custodiam legis doctrinae in synagoga manentes, postea quam illis a rege PtolomseoPtolomaeo transferendae ex hebrseo in graecum sermonem totius legis cura mandata est, spiritali et caelesti scientia uirtutes psalmorum intellegentes in numerum eos atque ordinem 11 Ioh. III, 31. 2 psalterium r psalterio DE nuncupatum r 10 in illo r in ipso DE 14 in forma rDe in formam b 19 numerum om. r fort. et sine 21 praenotantur r die praenotatur d'b sed eine discrimine aliquo rb sed sine prescriptione aliqua De 26 ad custodiam legis doctrinae scripsi (if. Ps. 11 cap. 2) ad custodiam legis et doctrinae d't» ad", + "candidate_score": 0.614793, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_106", + "bdc_text": "Accepi e Petri Coli TuginiPeter Kuhn aus Zug ( s.", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2894", + "psc_text": "est, quamdiu illis beneplacitum sit non peccare. § 11 Idcirco absorti sunt continuati petrajpetra iudices eorum. petram non nouimus nisi Christum et quia dictum est de eo: petra autem erat Christus. quo adueniente, cum se hi peccatorum electi et iudices ipsi continuabunt, absorbebuntur. mors enim tunc et corruptio et peccatum absorbebitur, ut scriptum est: absorpta est mors in contentionem. ubi est mors aculeus tuus? ubi est contentio? aculeus enim mortis peccatum. absorbentur autem continuati petrae horum iudices cum illo suo principe, de quo dictum est: et tunc reuelabitur ille impius, quem dominus Iesus interficiet spiritu oris sui et euacuabit eum praesentia aduentus sui. per hanc ergo aduentus domini praesentiam euacuabuntur absorpti et absorpti iudicio sanctorum. sequitur enim: audient uerba mea, quia potuerunt. potuerunt uel absorbere uel audiri. in praesentia enim domini absorbentur propheticae ueritatis arguitione et impiseimpiae suae falsitatis obprobrio. 14 I Cor. 10, 4. 17 I Cor. 15, 54", + "candidate_score": 0.613252, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_164_166", + "bdc_text": "Diethelm Fretz , Konrad Geßner als Gärtner , Zürich 1948 , S. 16-18. . Argentinae , in aedibus Buceri , 27 . decembris 1534 .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2530", + "psc_text": "in atriis dei nostri florient. maior fructus est effloruisse. et licet plantatio habeat dignitatem, prsecellitpraecellit tamen efOorescentium honor, quia, ut initium in plantatione est, ita gaudium boni operis in flore est. § 4 Repperi autem quosdam ambiguos circa hoc: in atriis domus domini fuisse dicentes, idcirco hoc a translatoribus primis adiectum esse, quia sub iisdem uersibus sequenti psalmo continetur, opinantibus ipsis scriptorum uitio in libris hebraicis fuisse praeteritum. sed noui interpretes, quae uolunt, tractent: nobis uero obsequendum est et auctoritati translationum et uetustati. § 5 In hanc autem spem standi in domo et in atriis domini propheta nos hortatur dicens: in noctibus extollite manus uestras in sancta et benedicite dominum. agimus enim secundum apostolum sub principibus harum tenebrarum, et nox noanos saeculi detinet, quae per euangelicam prsedicationem iam proficit in lucem. nox enim iam proficit, sicut in die decenter ambulate. in hac igitur nocte ignorantia1. insidiarum, infirmitatum, concupiscentiarum, uitiorum elenandae", + "candidate_score": 0.613028, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_11_13", + "bdc_text": "- Travaux d'Humanisme et Renaissance XXVIII , S. 79-142 ; Bourrilly/ Weiss 97- 143 ; Stephan Skalweit , Die «affaire des placards »", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_34", + "psc_text": "lin. seq. ubi hi quoque cod. pro octauo praebent) et hos V 13 perfecit Vr perficit E 15 repperitur Vr 16 et octogensimus tertius V et centesimus tertius r 19 quae nostris Vr quae a nostris E 20 in centesimo adque octauo decimo V in centosimo atque decimo octauo r E 25 ocdoades XXII V ogdoadis XXII r 28 uiginti duas et r hebrei ex hebreis m. 2 V. § 15 Et ea causa est, ut in uiginti duos libros lex Testamenti Veteris deputetur, ut cum litterarum numero conuenirent. qui ita secundum traditiones ueterum deputantur, ut Moysei sint libri quinque, Iesu Naue sextus, Iudicum et Ruth septimus, primus et secundus Regnorum octauus, tertius et quartus in nonamnonum, Paralipomenon duo in decimum sint, sermones dierum Esdrae in undecimum, liber Psalmorum duodecimus sit, Salomonis ProaerbiaProuerbia, Ecclesiastes, Canticum canticorum in tertium decimum et quartum decimum et quintum decimum, duodecim autem minores Prophetae in", + "candidate_score": 0.61089, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_70", + "bdc_text": "Im Jahre 1522 wurde er von Franz I . zum Leiter der königlichen Bibliothek ernannt .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_14", + "psc_text": "illa nnigeniti r 21 et in aeternum conglorificandi r 22 et regnandi r 28 post panduntur des. fol. 1 R; quae secuntur usque ad uerba sub gestorum historia in hoc cod. desunt, quia aliquot folia interciderunt. inteliegentiaeaditum denegarent, sub denantiationedenuntiatione poencepoenae ita a domino arguuntur: use uobis legis doctores, qui abstulistis clauem scientiae: ipsi non introitis et introeuntes non «initis introire. negantes enim Christum, cuius aduentus opus est prophetarum, clauem scientiae abstulerunt; quia cognitionem legis, quae aduentum domini corporeum pradicauit, fides corporei aduentus abnegata prsacluditpraeludit. § 6 Et hoc quidem ex omni scripturarum propbeticarum genere dictum esse intellegendum est, ut, nisi in aduentum domini ex nirgineuirgine in hominem procreandi intellectaintellectas et recognitae fuerint, mtellegentiseintellegentiae earum uis obsignata habeatur et clausa. tamen nequaquam psalmorum librum nisi per fidem aduentus eius posse intellegi, ita beati Ioannis Apocalypsi docemur: et angelo PhiladelphieePhiladelphiae ecclesisBecclesiae scribe: haec dicit sanctus et uerus, qui habet ctaaem Dauid,", + "candidate_score": 0.608614, + "ce_score": null + }, + { + "bdc_chunk_id": "10533_sent_0_2", + "bdc_text": "S . Argentinam relictis Parisiis quinto idus decembris9 . Dezember .", + "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1067", + "psc_text": "25 Dan. VII, 9 sq. 1 praescribta V 2 euangelica P 3 in om. R istrahel V 5 prae- scribta V 6 p dum nrm P 7 in supr. scr. m. 1 R iu spem euan- gelicam VPTE doceamus ex docemus m. 2 V 8 ad lege T 9 lacdm tantibus V hac ex haeo P 13 eum praedicatorem V dum