{ "letter_id": "105", "bd_url": "https://www.bullinger-digital.ch/letter/105", "dominant_topic": 1, "topic_dist": [ 0.050421, 0.066393, 0.049384, 0.054639, 0.054016, 0.04591, 0.043046, 0.054537, 0.043573, 0.049743, 0.043187, 0.043401, 0.043796, 0.046535, 0.050976, 0.055599, 0.049878, 0.050222, 0.059174, 0.04557 ], "citations": [ { "rank": 1, "cf_id": "cf020", "work_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Job", "max_score": 0.701847, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_15_17", "bdc_text": "Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte :", "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Job_window_237", "psc_text": "Et Dominus in Evangelio: Qui se humiliat, exaltabitur. Salvabitur innocens, salvabitur autem munditia manuum suarum. Id est, gratia bonorum operum, vel nitore. Antiqui ita dixerunt: Erue innocentem, et salvaberis munditia manuum tuarum: ubi retributionem videtur sonare, quod ait, erue innocentem: ut salvari possis innocentia manuum tuarum. CAPUT XXIII. Respondens autem Job, ait: Nunc quoque in amaritudine est sermo meus, et manus plagae meae aggravata est super gemitum meum. Relictis infidelibus amicis, qui me calamitatis hujus miseriam juste pati definiunt, et addunt amaritudini meae, totum me ad Deum convertam, et dicam ei pro conscientiae meae fiducia quae sequuntur: Quis mihi tribuat ut cognoscam, et inveniam illum, et veniam usque ad solium ejus? Intellectu se cognoscere Deum dixit: invenire quoque eum operibus bonis, et venire usque ad solium ejus, et futuri scientia, et cogitatione judicii proficiendo accedere usque ad ipsam contemplationem divinae potestatis: quam utique mundi corde videbunt. Quod cor, multis castificationibus", "candidate_score": 0.701847, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14_16", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Job_window_237", "psc_text": "Et Dominus in Evangelio: Qui se humiliat, exaltabitur. Salvabitur innocens, salvabitur autem munditia manuum suarum. Id est, gratia bonorum operum, vel nitore. Antiqui ita dixerunt: Erue innocentem, et salvaberis munditia manuum tuarum: ubi retributionem videtur sonare, quod ait, erue innocentem: ut salvari possis innocentia manuum tuarum. CAPUT XXIII. Respondens autem Job, ait: Nunc quoque in amaritudine est sermo meus, et manus plagae meae aggravata est super gemitum meum. Relictis infidelibus amicis, qui me calamitatis hujus miseriam juste pati definiunt, et addunt amaritudini meae, totum me ad Deum convertam, et dicam ei pro conscientiae meae fiducia quae sequuntur: Quis mihi tribuat ut cognoscam, et inveniam illum, et veniam usque ad solium ejus? Intellectu se cognoscere Deum dixit: invenire quoque eum operibus bonis, et venire usque ad solium ejus, et futuri scientia, et cogitatione judicii proficiendo accedere usque ad ipsam contemplationem divinae potestatis: quam utique mundi corde videbunt. Quod cor, multis castificationibus", "candidate_score": 0.683487, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14_16", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Job_window_154", "psc_text": "Roborarem vos ore meo, et moverem labia mea, quasi parcens vobis. Blandimento utique sermonum meorum vos potius cohortarer: mentes etiam vestras tribulationibus acerbis exasperatas, ne in lapsum blasphemiae caderent, levi sermone et placido sustinerem. Sed quid agam? Si locutus fuero, non quiescet dolor meus, et si tacuero, non recedet a me. Id est, sive loquar ista nunc vobis, sive etiam taceam: hoc solum me nosse confiteor, quod incessabili dolore discrucior. Nunc autem oppressit me dolor meus, et in nihilum redacti sunt omnes artus mei. Hoc etiam de Christo intelligendum est. Rugae meae testimonium dicunt contra me. Contractio cutis quam, exsiccante eadem sanie, patior, quodammodo manifestatione sui dat adversum me testimonium, et quasi loquitur, quantos dolores sive cruciatus sustineam. Et suscitatur falsiloquus adversus faciem meam, contradicens mihi. Collegit furorem suum in me. Hic aut ipsum Eliphaz falsiloquum dicit, quia exprobrat sancto Job, quod haec ob peccatorum merita sustineret, aut diabolum, qui", "candidate_score": 0.68214, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_13_15", "bdc_text": "reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit .", "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Job_window_154", "psc_text": "Roborarem vos ore meo, et moverem labia mea, quasi parcens vobis. Blandimento utique sermonum meorum vos potius cohortarer: mentes etiam vestras tribulationibus acerbis exasperatas, ne in lapsum blasphemiae caderent, levi sermone et placido sustinerem. Sed quid agam? Si locutus fuero, non quiescet dolor meus, et si tacuero, non recedet a me. Id est, sive loquar ista nunc vobis, sive etiam taceam: hoc solum me nosse confiteor, quod incessabili dolore discrucior. Nunc autem oppressit me dolor meus, et in nihilum redacti sunt omnes artus mei. Hoc etiam de Christo intelligendum est. Rugae meae testimonium dicunt contra me. Contractio cutis quam, exsiccante eadem sanie, patior, quodammodo manifestatione sui dat adversum me testimonium, et quasi loquitur, quantos dolores sive cruciatus sustineam. Et suscitatur falsiloquus adversus faciem meam, contradicens mihi. Collegit furorem suum in me. Hic aut ipsum Eliphaz falsiloquum dicit, quia exprobrat sancto Job, quod haec ob peccatorum merita sustineret, aut diabolum, qui", "candidate_score": 0.656282, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Job_window_237", "psc_text": "Et Dominus in Evangelio: Qui se humiliat, exaltabitur. Salvabitur innocens, salvabitur autem munditia manuum suarum. Id est, gratia bonorum operum, vel nitore. Antiqui ita dixerunt: Erue innocentem, et salvaberis munditia manuum tuarum: ubi retributionem videtur sonare, quod ait, erue innocentem: ut salvari possis innocentia manuum tuarum. CAPUT XXIII. Respondens autem Job, ait: Nunc quoque in amaritudine est sermo meus, et manus plagae meae aggravata est super gemitum meum. Relictis infidelibus amicis, qui me calamitatis hujus miseriam juste pati definiunt, et addunt amaritudini meae, totum me ad Deum convertam, et dicam ei pro conscientiae meae fiducia quae sequuntur: Quis mihi tribuat ut cognoscam, et inveniam illum, et veniam usque ad solium ejus? Intellectu se cognoscere Deum dixit: invenire quoque eum operibus bonis, et venire usque ad solium ejus, et futuri scientia, et cogitatione judicii proficiendo accedere usque ad ipsam contemplationem divinae potestatis: quam utique mundi corde videbunt. Quod cor, multis castificationibus", "candidate_score": 0.6537, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Job_window_237", "psc_text": "Et Dominus in Evangelio: Qui se humiliat, exaltabitur. Salvabitur innocens, salvabitur autem munditia manuum suarum. Id est, gratia bonorum operum, vel nitore. Antiqui ita dixerunt: Erue innocentem, et salvaberis munditia manuum tuarum: ubi retributionem videtur sonare, quod ait, erue innocentem: ut salvari possis innocentia manuum tuarum. CAPUT XXIII. Respondens autem Job, ait: Nunc quoque in amaritudine est sermo meus, et manus plagae meae aggravata est super gemitum meum. Relictis infidelibus amicis, qui me calamitatis hujus miseriam juste pati definiunt, et addunt amaritudini meae, totum me ad Deum convertam, et dicam ei pro conscientiae meae fiducia quae sequuntur: Quis mihi tribuat ut cognoscam, et inveniam illum, et veniam usque ad solium ejus? Intellectu se cognoscere Deum dixit: invenire quoque eum operibus bonis, et venire usque ad solium ejus, et futuri scientia, et cogitatione judicii proficiendo accedere usque ad ipsam contemplationem divinae potestatis: quam utique mundi corde videbunt. Quod cor, multis castificationibus", "candidate_score": 0.648155, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11_13", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ; s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras .", "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Job_window_159", "psc_text": "intelligendum, convulneravit lumbos meos. Quia Judaei usque ad hoc persecuti sunt apostolos, qui quasi de lumbis doctrinae suae nati fuerant: ut eos vulnere infidelitatis Christum negando sauciarent: dum Petrus dicit, nescio hominem. Et tenuit cervicem meam, sive ut alii dixerunt, tenens comam meam divellit. Proinde nunc intelligamus quo furore diabolus ac virtute istum virum commoverit atque concusserit, sive confregerit, ut etiam comam capillorum ejus simul apprehensam, sit conatus evellere. Sive de Christo ita intelligendum: tempore passionis ex suo permissu tenuit adversarius, et usque ad mortis dormitationem inclinavit, quem jam verberibus, et affixione clavorum confregerat, et signum salutis in contrariam partem posuerunt. Conscidit me vulnere super vulnus: irruit in me quasi gigas. Dum languoribus meis atque vulneribus adduntur plagae innumerabiles, dividor totus resolutus atque comminuor, ita ut nullum in me membrorum residuum sit, quod aliqua soliditate subsistat. De Christo etiam sic intelligendum: Cum Judas lethali apostasiae vulnere peremptus est, non pepercit:", "candidate_score": 0.645591, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_12_14", "bdc_text": "s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Job_window_28", "psc_text": "hoc poenarum tenebris circumdatus sum: ita ut illud bonum mihi subtractum sit, et hoc malum appositum. Quod autem poenas tenebrarum nomine dixerit, audi quid sequitur: Antequam comedam suspiro, et quasi inundantes aquae, sic rugitus meus. Inter caeteros cruciatus, etiam hanc ei diabolus infirmitatem inflixerat, quam infirmitatem medici bolimiodes appellant, quae infirmitas talem habere dicitur poenam, ut ante cibum torqueatur aegrotus, et sint ei post cibum indesinentes dolores. Unde dicit: Quasi inundantes aquae sicut rugitus meus. Quia timor quem timebam evenit mihi. Timebam enim peccando laedere Deum, et ille offensus, iram justitiae suae in me exerceat. Sed quid profuit cavisse a peccatis, quandoquidem ut reus omnium peccatorum discrucior? Sequitur: Et quod verebar accidit. Aliis verbis ipsum repetit, quod superius dixerat. Pro confirmatione dicti solent in Scripturis talia iterari. Non arroganter haec dicit, ut faciat Deo injuriam, sed conscientiae merito libere loquitur. Nonne dissimulavi? Non reddendo retribuentibus mihi mala. Nonne silui? Ut", "candidate_score": 0.644574, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_55_57", "bdc_text": "Pfister , Nikolaus sepius male tractarunt , fidum hominem et probum , quem vindicavi non semel , a quo me abalienatum miris astutiis sepe tentarunt reddere . Sed fucumBetrug ; s. Kirsch 1252 .", "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Job_window_159", "psc_text": "intelligendum, convulneravit lumbos meos. Quia Judaei usque ad hoc persecuti sunt apostolos, qui quasi de lumbis doctrinae suae nati fuerant: ut eos vulnere infidelitatis Christum negando sauciarent: dum Petrus dicit, nescio hominem. Et tenuit cervicem meam, sive ut alii dixerunt, tenens comam meam divellit. Proinde nunc intelligamus quo furore diabolus ac virtute istum virum commoverit atque concusserit, sive confregerit, ut etiam comam capillorum ejus simul apprehensam, sit conatus evellere. Sive de Christo ita intelligendum: tempore passionis ex suo permissu tenuit adversarius, et usque ad mortis dormitationem inclinavit, quem jam verberibus, et affixione clavorum confregerat, et signum salutis in contrariam partem posuerunt. Conscidit me vulnere super vulnus: irruit in me quasi gigas. Dum languoribus meis atque vulneribus adduntur plagae innumerabiles, dividor totus resolutus atque comminuor, ita ut nullum in me membrorum residuum sit, quod aliqua soliditate subsistat. De Christo etiam sic intelligendum: Cum Judas lethali apostasiae vulnere peremptus est, non pepercit:", "candidate_score": 0.626826, "ce_score": null } ] }, { "rank": 2, "cf_id": "cf021", "work_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1", "max_score": 0.696053, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_136_138", "bdc_text": "obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2168", "psc_text": "Deum non curantes, non in conscientia sua, non in coelo, non in terra: non eum latent haec omnia, et universaliter omnes admonet, et quando aliquos flagellat in terra, admonitio est, nondum damnatio. Silet ergo a judicio, occultus in coelo est, adhuc interpellat pro nobis: patiens est super peccatores, non exercens iram, sed exspectans poenitentiam. Dicit alio loco: Tacui, numquid semper tacebo (Isai. XLII, 14) ? Quando ergo non tacebit, Deus manifestus veniet. Quis Deus? Deus noster. Et ipse Deus, qui Deus noster: non enim Deus est, qui non est noster Deus. Dii enim Gentium daemonia: Deus Christianorum, verus Deus. Ipse veniet, sed manifestus, non adhuc illudendus, non adhuc exalapandus et flagellandus; veniet, sed manifestus, non adhuc calamo in capite percutiendus, non adhuc crucifigendus, occidendus, sepeliendus: quia haec omnia occultus Deus pati voluit. Veniet manifestus, et non silebit. 7. Quia vero ad judicium veniet, sequentia docent. Ignis ante eum praeibit (Psal.", "candidate_score": 0.696053, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_136_138", "bdc_text": "obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1071", "psc_text": "Dominus noster Jesus Christus dicit: Venite, filii, audite me. Audiamus illum simul, audite illum per nos: docere enim vult ille humilis, ille tympanizans, ille affectans, docere nos vult. Et quid dicit? Venite, filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Doceat ergo, praebeamus aurem, praebeamus cor. Non aperiamus aures carnis, et cordis claudamus; sed sicut ipse dixit in Evangelio, Qui habet aures audiendi, audiat (Id. XI, 15) . Quis nolit audire docentem Christum per Prophetam? 17. [vers. 13.] Quis est homo qui vult vitam, et diligit dies videre bonos? Interrogat. Nonne omnis in vobis respondet, Ego? An quisquam est in vobis qui non diligit vitam, id est, qui non vult vitam, et non diligit dies videre bonos? Nonne quotidie hoc murmuratis, et hoc dicitis: Quamdiu ista patimur? Quotidie pejora et pejora: apud parentes nostros fuerunt dies laetiores, fuerunt dies meliores. O si interrogares ipsos parentes tuos, similiter tibi de diebus suis", "candidate_score": 0.688794, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_137_139", "bdc_text": "Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum :", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2967", "psc_text": "Orate pro illo per Christum. Prorsus hodiernam precem pro illo fundite Domino Deo nostro. Scimus enim et certi sumus quia oratio vestra delet omnes impietates ejus. Dominus vobiscum. IN PSALMUM LXII ENARRATIO. SERMO AD PLEBEM. 1. Propter eos qui forte rudes sunt adhuc ad nomen Christi, quia undique colligit qui pro omnibus dedit sanguinem suum, dicendum est paucis quod et illi libenter audiant qui noverunt, et discant qui non noverunt. Psalmi isti quos cantamus, antequam Dominus noster Jesus Christus natus esset ex virgine Maria, Spiritu Dei dictante dicti et conscripti sunt. Fuit enim David rex in Judaeorum gente; quae gens una colebat Deum unum, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in ipsis sunt, sive quae videntur, sive quae non videntur. Caeterae autem gentes, aut idola colebant quae manibus suis fecerant, aut creaturam Dei, non ipsum Creatorem, id est, aut solem, aut lunam, aut stellas, aut mare, aut", "candidate_score": 0.677338, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157_159", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur . Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1499", "psc_text": "Et quod sequitur, avertat Deus a dispensatoribus suis: Projiciatur in tenebras exteriores ligatis manibus et pedibus, servus, non eversor ad perdendum, sed piger ad erogandum (Matth. XXV, 26, 27, 30). Quid exspectare debent, qui cum luxuria consumpserunt, si damnantur qui cum pigritia servaverunt? In meditatione mea exardescet ignis. Et positus in hac fluctuatione dicendi et tacendi, inter eos qui calumniari parati sunt, et eos qui affectant instrui, inter abundantes et inopes, factus opprobrium his qui abundabant, et despectio superbis (Psal. CXXII, 4), respiciens eos beatos qui esuriunt et sitiunt justitiam (Matth. V, 6); laborans in utroque, afflictus in utroque; periclitans ne projiciat margaritas ante porcos, periclitans ne non eroget cibaria conservis: in hoc aestu quaesivit alium meliorem locum ab hac dispensatione, in qua sic laborat homo et periclitatur; et suspirans in finem quemdam, ubi ista non erat passurus, in illum, inquam, finem quo dicturus est bono erogatori Dominus, Intra in", "candidate_score": 0.676235, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_15_17", "bdc_text": "Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte :", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_410", "psc_text": "contumeliis egit, ligno suspendit; ut per salutem tantae medicinae curetur hic tumor. Jam tandem erubescat homo esse superbus, propter quem factus est humilis Deus. Ita, inquit, mundabor a delicto magno, quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam (Jacobi IV, 6. I Petr. V, 5). 16. [vers. 15.] Et per hoc ut complaceant eloquia oris mei, et meditatio cordis mei in conspectu tuo semper: nam si ab hoc magno delicto non mundabor, in conspectu hominum placebunt eloquia mea, non in conspectu tuo. Superba anima in conspectu hominum vult placere: humilis anima in occulto, ubi Deus videt, vult placere; ut si placuerit hominibus de bono opere, illis gratuletur quibus placet bonum opus, non sibi cui sufficere debet quia fecit bonum opus: Gloria nostra, inquit, haec est, testimonium conscientiae nostrae (II Cor. I, 12) . Ideoque dicamus etiam quod sequitur, Domine adjutor meus et redemptor meus: adjutor in bonis, redemptor a malis;", "candidate_score": 0.67171, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_15_17", "bdc_text": "Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte :", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2285", "psc_text": "Omnes iniquitates meas dele. Avertit faciem Deus, et sic delet; avertendo faciem peccata delet, advertendo scribit. Audisti avertendo delentem, audi advertendo quid facientem. Vultus autem Domini super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum (Psal. XXXIII, 17) : non delendo peccata eorum. Hic autem quid rogat? Averte faciem tuam a peccatis meis. Bene rogat. Ipse enim non avertit faciem a peccatis suis, dicens, Quoniam peccatum meum ego cognosco. Merito rogas, et bene rogas ut Deus avertat faciem a peccato tuo, si tu inde non avertis faciem: si vero tu peccatum tuum in dorso ponis, Deus ibi faciem ponit. Tu peccatum tuum ante faciem tuam converte, si vis ut inde Deus faciem suam avertat; et sic securus rogas, et exaudit. 15. [vers. 12.] Cor mundum crea in me, Deus. Crea, non quasi novum aliquid institue, dicere voluit: sed quia poenitens orabat, qui commiserat aliquid quod priusquam committeret innocentior erat, ostendit", "candidate_score": 0.671446, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_13_15", "bdc_text": "reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1442", "psc_text": "Jam ergo quid opus est ut a me aut a quoquam quaeratis quae non licet homini loqui: si illi non licuit loqui, cui licuit audire? Plangamus tamen et gemamus in confessione, agnoscamus ubi simus, recordemur sabbatum, et patienter exspectemus quod ille promisit, qui nobis et in se ipso exemplum patientiae demonstravit. Infirmatus sum et humiliatus sum usque nimis. 13. Rugiebam a gemitu cordis mei. Attenditis plerumque interpellare gemitibus servos Dei, et quaeritur causa: et non apparet nisi gemitus alicujus servi Dei; si tamen ad aures hominis circa illum positi pervenerit. Est enim gemitus occultus qui ab homine non auditur: tamen si tanta occupaverit cor cogitatio desiderii cujusdam, ut voce clariore exprimatur vulnus interioris hominis, quaeritur causa; et dicit homo apud semetipsum, Forte illud est unde gemit, et forte illud illi factum est. Quis potest intelligere, nisi ille in cujus oculis et auribus gemit? Propterea rugiebam, inquit, a gemitu cordis mei:", "candidate_score": 0.668839, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1279", "psc_text": "Tunc autem secum concordant, quando in perniciem justi conspirant, non quia se amant, sed quia cum qui amandus erat simul oderunt. Contra hoc genus hominum indicit nobis Dominus Deus noster tolerantiam et affectum illum charitatis, quem novimus in Evangelio, praecipiente nobis Domino et dicente: Diligite inimicos vestros, et benefacite his qui oderunt vos (Matth. V, 44) . Sicut et Apostolus: Noli vinci a malo, sed vince in bono malum (Rom. XII, 21) . Contende cum malo, sed de bonitate. Ipsa est enim vera contentio, vel potius certamen salubre, ut sit bonus contra malum, non ut sint duo mali. 2. [vers. 12, 13.] Ergo ad Psalmum respicite. Primae partes jam tractatae sunt, sequuntur haec. Observabit peccator justum, et stridet super eum dentibus suis: Dominus autem irridebit eum. Quem? Utique peccatorem stridentem super justum dentibus suis. Unde autem Dominus irridebit eum? Quoniam prospicit quod veniet dies ejus. Acerbus videtur, cum minatur justo", "candidate_score": 0.668767, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_160_162", "bdc_text": "Vult deus , ut nostra sicut prius sic et nunc sine vobis vestroque adiumento non reparetur . Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia . D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2361", "psc_text": "Si recolas, prius fui blasphemus et persecutor et injuriosus. Tu autem quid fecisti? Sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci (I Tim. I, 13) . Confitebor tibi in saeculum quoniam fecisti. 18. Et exspectabo nomen tuum, quia jucundum es. Amarum est saeculum, sed nomen tuum jucundum. Et si dulcia quaedam sunt in saeculo, sed cum amaritudine digeruntur. Praeponitur nomen tuum, non solum magnitudine, sed etiam jucunditate. Narraverunt etenim mihi injusti delectationes suas, sed non sicut lex tua, Domine (Psal. CXVIII, 85). Neque enim si nihil dulce esset martyribus, tantas tribulationum amaritudines aequo animo sustinerent. Amaritudo eorum a quovis sentiebatur, dulcedinem eorum non facile quisquam gustare poterat. Nomen ergo Dei jucundum est amantibus Deum super omnes jucunditates. Exspectabo nomen tuum, quia jucundum est. Et cui probas quia jucundum est? Da mihi palatum cui jucundum est. Lauda mel quantum potes, exaggera dulcedinem ejus quibus valueris verbis: homo nesciens quid sit mel, nisi", "candidate_score": 0.662224, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_137_139", "bdc_text": "Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum :", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1990", "psc_text": "et Deus erat Verbum: omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan. I, 1-3). Ille est ante omnia, per quem facta sunt omnia. Psallite ergo Deo nostro, psallite. 9. [vers. 8.] Quoniam rex omnis terrae Deus. Quid enim? Et ante, non omnis terrae Deus? Nonne et coeli et terrae Deus, cum utique per illum facta sunt omnia? Quis posset dicere non esse Deum suum? Sed non omnes homines agnoverunt Deum suum; et ubi agnoscebatur, quasi ibi tantum Deus erat. Notus in Judaea Deus (Psal. LXXV, 2): nondum filiis Core dicebatur, Omnes gentes, plaudite manibus. Ille enim Deus notus in Judaea, rex omnis terrae Deus est. Jam ab omnibus agnoscitur, quia impletum est quod dicit Isaias, Ipse Deus tuus qui eruit te, universae terrae Deus vocabitur (Isai. LIV, 5) . Quoniam rex omnis terrae Deus: psallite intelligenter. Docet nos et admonet nos ut psallamus intelligenter: non quaeramus", "candidate_score": 0.66212, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_117_119", "bdc_text": "Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas . Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum . Ideoque adversus eos exarsit et sepius lesa patientia in furorem propemodum est redacta ! Ideo a ministerio tanquam perfidi et periuriperfidi et periuri :", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_13", "psc_text": "irridebit eos: coelos si animas sanctas accipiamus, per has eos, utique praesciens quid futurum sit, deridebit Deus et subsannabit. 4. [vers. 5.] Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos: planius enim ostendens quomodo ad eos loquetur, dixit, conturbabit eos; ut in ira sua, hoc sit, in furore suo. Iram autem et furorem Domini Dei non perturbationem mentis oportet intelligi, sed vim qua justissime vindicat, subjecta sibi ad ministerium universa creatura. Praecipue namque pervidendum est et tenendum illud quod scriptum est in Salomone: Tu autem, Domine virtutis, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos (Sap. XII, 18) . Ira ergo Dei est motus qui fit in anima quae legem Dei novit, cum eamdem legem videt a peccatore praeteriri; per hunc enim motum justarum animarum multa vindicantur. Quanquam possit ira Dei recte intelligi etiam ipsa mentis obscuratio, quae consequitur eos qui legem Dei transgrediuntur.", "candidate_score": 0.661358, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_137_139", "bdc_text": "Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum :", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_38", "psc_text": "praecepta, de quibus dictum est: In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae (Id. XXII, 40) , diligentes Deum ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; et proximum tanquam seipsos. In quibus sterilis non est, quoniam tales fructus reddunt Deo. Secundum ergo istum intellectum sic accipiendum est, dentes peccatorum contrivisti; id est, in irritum adduxisti principes peccatorum, percutiendo omnes adversantes mihi sine causa: principes enim eum secundum evangelicam historiam persecuti sunt, cum multitudo inferior honoraret. 8. [vers. 9.] Domini est salus, et super populum tuum benedictio tua. In una sententia et praecepit hominibus quid crederent, et pro credentibus oravit: nam, Domini est solus cum dicitur, ad homines sermo dirigitur; nec ita sequitur, Et super populum suum benedictio ejus, ut totum hominibus dictum sit; sed ad ipsum Deum oratio convertitur, pro ipso populo cui dictum est: Domini est salus. Quid ergo ait, nisi hoc? Nemo de", "candidate_score": 0.660681, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_158_160", "bdc_text": "- Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur . Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur . Vult deus , ut nostra sicut prius sic et nunc sine vobis vestroque adiumento non reparetur .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1632", "psc_text": "Comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. Removeantur ergo iniquitates, dimittantur peccata, levetur pondus ab oculo, sanetur quod saucium est, adhibeatur mordax praeceptum quasi collyrium. Prius effice quod tibi praecipitur: sana cor, munda cor, dilige inimicum tuum (Matth. V, 44, et Luc. VI, 27, 35). Et quis diligit inimicum suum? Hoc jubet medicus; amarum est, sed salubre. Quid tibi faciam, inquit? Ita vexatus es, ut inde saneris. Et plus dicit: Sanato non erit onerosum, voluptuose diliges inimicum sanatus; conare tu ut saneris. In tribulationibus, in angustiis, in tentationibus fortis esto, perdura: medici manus est, non latronis. Ecce, inquit, praeceptis acceptis, et fide retenta, prius sicut jubes sanabo cor, ut dicis: sanato corde et mundato corde quid videbo? Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). Hoc modo, inquit, non possum. Comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. 22. Multiplicatae sunt super capillos capitis mei.", "candidate_score": 0.66067, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_137_139", "bdc_text": "Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum :", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3067", "psc_text": "manum, contrectat, exclamat. Dominus meus et Deus meus! Laetabitur justus in Domino. Illi ergo laetati sunt justi in Domino, qui viderunt, tetigerunt, et crediderunt: quid justi qui modo sunt, quia non vident, quia non tangunt, non laetantur in Domino? Et ubi est illa vox Domini ad ipsum Thomam: Quia vidisti me, credidisti: beati qui non viderunt, et crediderunt (Joan. XX, 25-29) ? Ergo omnes laetemur in Domino; omnes secundum fidem unus justus simus, omnesque in uno corpore unum caput habeamus, et laetemur in Domino, non in nobis; quia bonum nostrum non nos nobis, sed ille qui fecit nos. Ipse est bonum nostrum ad laetificandos nos. Et nemo laetetur in se, nemo praesumat, nemo desperet de se, nemo de quoquam homine, quem debet adducere ut socius sit spei ipsius, non dator spei. 18. Laetabitur justus in Domino, et sperabit in eum; et laudabuntur omnes qui recti sunt corde. Jam quia Dominus", "candidate_score": 0.659937, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_13_15", "bdc_text": "reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1821", "psc_text": "Abraham se non cognovit: quia in ipsa tentatione ipse sibi innotuit. Plerumque enim homo putat se posse quod non potest, aut putat se non posse quod potest; accedit ad illum interrogatio ex divina dispensatione, et per interrogationem notus fit sibi; et dicitur Deus cognovisse, quod illum fecit nosse. Numquid Petrus noverat se, quando dixit medico: Tecum sum usque ad mortem (Matth. XXVI, 35) ? Medicus noverat, vena inspecta, quid intus ageretur in aegroto; aegrotus non noverat. Venit accessio tentationis; et probavit medicus sententiam suam, perdidit aeger praesumptionem suam. Sic ergo et novit Deus, et requirit. Novit. Quomodo ipse requirit? Propter te, ut tu invenias te, et gratias agas ei qui fecit te. Nonne Deus requiret ista? 21. Ipse enim novit occulta cordis. Quid est, novit occulta? quae occulta? Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis. Potes enim videre mortificari hominem; quare mortificetur, nescis: Deus hoc novit;", "candidate_score": 0.657497, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_22_24", "bdc_text": "veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre . ex scholisBern , Schule bzw Schulherren exterminare instar IulianiAnspielung auf den römischen Kaiser Flavius Claudius Iulianus , geb. 331/332 , gest. am 26 . Juni 363 , der wegen der von ihm veranlassten christenfeindlichen Maßnahmen", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2686", "psc_text": "Vos de imperatoribus praesumitis. Quaero et ego: Quid vobis ad proconsules, quos miserunt imperatores? quid vobis ad leges, quas contra vos dederunt imperatores? Imperatores communionis nostrae leges adversus omnes haereticos dederunt: eos utique appellant haereticos, qui non sunt communionis eorum, inter quos utique et vos estis. Si verae sunt leges, valeant et in vos haereticos; si falsae sunt leges, quare valent contra vestros haereticos? Fratres, paululum advertite, et intelligite quod diximus: quando egerunt causas suas adversus Maximianistas, ut eos a se damnatos et schismaticos suis ejicerent de locis, quae illi loca tenebant antiquitus, et successerant episcopis decessoribus suis; volentes illos inde excludere, egerunt legibus publicis, ad judices venerunt, dixerunt se catholicos, ut possent excludere haereticos. Quare te dicis catholicum, ut excludatur haereticus, et non potius es catholicus, ne sis exclusus haereticus? Modo catholicus es, ut valeas ad excludendum haereticum. Judex enim non posset nisi legibus suis judicare. Dixerunt se catholicos;", "candidate_score": 0.656362, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_117_119", "bdc_text": "Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas . Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum . Ideoque adversus eos exarsit et sepius lesa patientia in furorem propemodum est redacta ! Ideo a ministerio tanquam perfidi et periuriperfidi et periuri :", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_4158", "psc_text": "zelus Dei, non sunt perturbationes Dei, sicut nonnulli Scripturas quas non intelligunt arguunt: sed nomine irae intelligitur vindicta iniquitatis; nomine zeli exactio castitatis, ne anima legem Domini sui contemnat, et a Deo suo fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu in hominum afflictione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tranquilla sunt, cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas (Sap. XII, 18) . Satis autem his ostenditur verbis, propter peccata hominibus, licet fidelibus, has fieri tribulationes; quamvis hinc florescat martyrum gloria merito patientiae, et pie sustentato in flagello Domini moderamine disciplinae. Hoc Machabaei inter saeva tormenta (II Mach. VII), hoc tres viri inter innoxias flammas (Dan. III, 21), hoc Prophetae sancti in captivitate testantur. Quamvis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti non tradidit me (Psal. CXVII, 18) .", "candidate_score": 0.655951, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_36", "bdc_text": "s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2472", "psc_text": "Domine, et divide linguas eorum. Submerge, quare? Quia se extulerunt. Divide, quare? Quia in malum conspiraverunt. Turrem illam recordare superborum factam post diluvium: quid dixerunt superbi? Ne pereamus diluvio, faciamus altam turrem (Gen. XI, 4). Superbia se munitos esse arbitrabantur, exstruxerunt altam turrem; et Dominus divisit linguas ipsorum. Tunc se coeperunt non intelligere: hinc facta est origo linguarum multarum. Antea enim una lingua erat; sed una lingua concordibus proderat, una lingua hominibus proderat: at ubi illa collectio in conspirationem superbiae praecipitata est, pepercit illis Deus ut divideret linguas, ne se intelligendo perniciosam facerent unitatem. Per superbos homines divisae sunt linguae, per humiles Apostolos congregatae sunt linguae: spiritus superbiae dispersit linguas, Spiritus sanctus congregavit linguas. Quando enim Spiritus sanctus venit super discipulos, omnium linguis locuti sunt, ab omnibus intellecti sunt (Act. II, 4): linguae dispersae, in unum congregatae sunt. Ergo si adhuc saeviunt et gentiles sunt, expedit eis divisas habere linguas.", "candidate_score": 0.6536, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_40_42", "bdc_text": "vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ; s. Hoven 413 . - Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_63", "psc_text": "adhuc graves corde diligunt vanitatem et quaerunt mendacium, sed intus ubi signatum est lumen vultus Dei: in interiore enim homine habitat Christus (Ephes. III, 17), ut ait Apostolus; ad ipsum enim pertinet videre veritatem, cum ille dixerit: Ego sum veritas (Joan. XIV, 6) . Et cum loquebatur in Apostolo dicente: An vultis experimentum ejus accipere qui in me loquitur Christus (II Cor. XIII, 3) ? non ei foris utique; sed in ipso corde, id est, in illo cubili ubi orandum est (Matth. VI, 6), loquebatur. 9. [vers. 8, 9.] Sed homines temporalia sectantes, qui certe multi sunt, nihil aliud noverunt dicere, nisi Quis ostendit nobis bona? cum vera et certa bona intra semetipsos videre non possint. Itaque consequenter de his rectissime dicitur, quod adjungit: A tempore frumenti, vini et olei sui multiplicati sunt. Non enim vacat, quod additum est, sui: est enim et frumentum Dei, siquidem est panis vivus qui", "candidate_score": 0.653534, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138_140", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2967", "psc_text": "Orate pro illo per Christum. Prorsus hodiernam precem pro illo fundite Domino Deo nostro. Scimus enim et certi sumus quia oratio vestra delet omnes impietates ejus. Dominus vobiscum. IN PSALMUM LXII ENARRATIO. SERMO AD PLEBEM. 1. Propter eos qui forte rudes sunt adhuc ad nomen Christi, quia undique colligit qui pro omnibus dedit sanguinem suum, dicendum est paucis quod et illi libenter audiant qui noverunt, et discant qui non noverunt. Psalmi isti quos cantamus, antequam Dominus noster Jesus Christus natus esset ex virgine Maria, Spiritu Dei dictante dicti et conscripti sunt. Fuit enim David rex in Judaeorum gente; quae gens una colebat Deum unum, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in ipsis sunt, sive quae videntur, sive quae non videntur. Caeterae autem gentes, aut idola colebant quae manibus suis fecerant, aut creaturam Dei, non ipsum Creatorem, id est, aut solem, aut lunam, aut stellas, aut mare, aut", "candidate_score": 0.653002, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11_13", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ; s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1632", "psc_text": "Comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. Removeantur ergo iniquitates, dimittantur peccata, levetur pondus ab oculo, sanetur quod saucium est, adhibeatur mordax praeceptum quasi collyrium. Prius effice quod tibi praecipitur: sana cor, munda cor, dilige inimicum tuum (Matth. V, 44, et Luc. VI, 27, 35). Et quis diligit inimicum suum? Hoc jubet medicus; amarum est, sed salubre. Quid tibi faciam, inquit? Ita vexatus es, ut inde saneris. Et plus dicit: Sanato non erit onerosum, voluptuose diliges inimicum sanatus; conare tu ut saneris. In tribulationibus, in angustiis, in tentationibus fortis esto, perdura: medici manus est, non latronis. Ecce, inquit, praeceptis acceptis, et fide retenta, prius sicut jubes sanabo cor, ut dicis: sanato corde et mundato corde quid videbo? Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). Hoc modo, inquit, non possum. Comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. 22. Multiplicatae sunt super capillos capitis mei.", "candidate_score": 0.65103, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11_13", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ; s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3879", "psc_text": "ultorem. Et quid postea tibi dicit? Arguam te, et constituam te ante faciem tuam (Psal. XLIX, 21) . Quid est hoc? Quia modo peccando post terga te ponis, non te vides, non te inspicis; ego te ponam ante te, et faciam tibi supplicium de te. Sic et hic. Ne loquamini adversus Deum iniquitatem. Attendite. Multi autem loquuntur istam iniquitatem; sed non audent palam, ne blasphemi exhorreantur ab hominibus piis: in corde suo ista rodunt, intus tali nefario cibo pascuntur; delectat eos loqui adversus Deum, et si non erumpunt lingua, corde non tacent. Unde in alio psalmo dicitur: Dixit stultus in corde suo, Non est Deus (Psal. XIII, 1) . Dixit stultus; sed homines timuit: noluit dicere ubi audirent homines; et ibi dixit, ubi audiret ipse de quo dixit. Propterea et hic in isto psalmo, charissimi, intendite, quoniam hoc quod dixit, Nolite loqui adversus Deum iniquitatem, vidit multos hoc in corde", "candidate_score": 0.650642, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161_163", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia . D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 . April 1548 ( 18069 ) . , cuius nomine quoque hęc tibi scribo , qui iam concionibus est occupatus :", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1858", "psc_text": "ei dare debes. Hoc dederunt Judaei, retribuerunt mala pro bonis; acceperunt ab eo pluviam, et fructum non dederunt, sed spinas dolorum. Ergo bonum quidquid volueris in te dare Deo, non te invenis accepisse nisi a Deo. Ipsa est gratia Dei diffusa in labiis. Fecit te, gratis te fecit. Non enim erat cui praestaret antequam faceret. Perieras, quaesivit te; et inventum revocavit te. Praeterita non imputavit, futura promisit. Vere diffusa est gratia in labiis tuis. 8. Propterea, inquit, benedixit te Deus in aeternum. Laboratur, ut hoc possit intelligi adhuc a Deo Patre dici, Propterea benedixit te Deus in aeternum. Accommodatius videtur hoc accipi ex persona Prophetae. Et mutationes personarum repentinae, et omnino ex improviso, inveniuntur in sanctis Scripturarum libris; et si quis advertat, plenae sunt paginae divinae. Domine, libera animam meam a labiis iniquis et a lingua dolosa; et statim, Quid detur tibi, aut quid adjiciatur tibi adversus linguam subdolam? Alia", "candidate_score": 0.649699, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_12_14", "bdc_text": "s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1442", "psc_text": "Jam ergo quid opus est ut a me aut a quoquam quaeratis quae non licet homini loqui: si illi non licuit loqui, cui licuit audire? Plangamus tamen et gemamus in confessione, agnoscamus ubi simus, recordemur sabbatum, et patienter exspectemus quod ille promisit, qui nobis et in se ipso exemplum patientiae demonstravit. Infirmatus sum et humiliatus sum usque nimis. 13. Rugiebam a gemitu cordis mei. Attenditis plerumque interpellare gemitibus servos Dei, et quaeritur causa: et non apparet nisi gemitus alicujus servi Dei; si tamen ad aures hominis circa illum positi pervenerit. Est enim gemitus occultus qui ab homine non auditur: tamen si tanta occupaverit cor cogitatio desiderii cujusdam, ut voce clariore exprimatur vulnus interioris hominis, quaeritur causa; et dicit homo apud semetipsum, Forte illud est unde gemit, et forte illud illi factum est. Quis potest intelligere, nisi ille in cujus oculis et auribus gemit? Propterea rugiebam, inquit, a gemitu cordis mei:", "candidate_score": 0.647433, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_47_49", "bdc_text": "Januar 1547 ( 18023 , 18023 ) zum schlechten Bildungsstand der Schüler . mihi fuit semper propitius et a me stetit .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3520", "psc_text": "nullius indigens. Ecce lumen meum, ecce unde illuminor; quoniam clamo: Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas (Psal. XVII, 29) . Dominus solvit compeditos; Dominus erigit elisos; Dominus sapientes facit caecos; Dominus custodit proselytos (Psal. CXLV, 7) . Quid ergo tu? Ego vero egenus et pauper. Ego tanquam pupillus; anima mea tanquam vidua destituta et desolata: auxilium quaero; semper infirmitatem meam confiteor. Ego vero egenus et pauper. Donata sunt mihi peccata; jam coepi sequi praecepta Dei: adhuc tamen egenus et pauper. Unde adhuc egenus et pauper? Quia video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae (Rom. VII, 23) . Unde egenus et pauper? Quia, Beati qui esuriunt, et sitiunt justitiam (Matth. V, 6) . Adhuc esurio, adhuc sitio: saturitas mea dilata est; non ablata. Ego vero egenus et pauper; Deus, adjuva me. Unde coepit, Deus in adjutorium meum intende; Deus, adjuva me. Rectissime et Lazarus", "candidate_score": 0.644699, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164_166", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis . Efficite , ut , qui vestri sint , iidem et nostri sint ! Efficite , ut idem ius in nos sit , quod vobis concessum est in vos ! Inde fiet , ut vos sitis nostri et nos vestri , etc. Bern , Pfarrer Habetote nos commendatos et salvi sitis cum omni vestra familia Bullinger. Vale .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2780", "psc_text": "Disperge eos in virtute tua. Jam factum est: per omnes gentes dispersi sunt Judaei, testes iniquitatis suae et veritatis nostrae. Ipsi habent codices, de quibus prophetatus est Christus, et nos tenemus Christum. Et si quando forte aliquis paganus dubitaverit, cum ei dixerimus prophetias de Christo, quarum evidentiam obstupescit, et admirans putaverit a nobis esse conscriptas; de codicibus Judaeorum probamus quia hoc tanto ante praedictum est. Videte quemadmodum de inimicis nostris alios confundimus inimicos. Disperge eos in virtute tua: tolle illis virtutem, tolle illis fortitudinem eorum. Et deduc eos, protector meus Domine. Delicta oris eorum, sermonem labiorum eorum: et comprehendantur in superbia sua. Et ex maledicto et mendacio annuntiabuntur consummationes, in ira consummationis, et non erunt. Obscura sunt, et timeo ne non insinuentur bene. Jam audiendo fatigati estis: itaque si placet Charitati Vestrae, quae restant in crastinum differamus. Adjuvabit Dominus, ut vobis debitum persolvamus; quia de illo magis quam de nobis", "candidate_score": 0.644273, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1442", "psc_text": "Jam ergo quid opus est ut a me aut a quoquam quaeratis quae non licet homini loqui: si illi non licuit loqui, cui licuit audire? Plangamus tamen et gemamus in confessione, agnoscamus ubi simus, recordemur sabbatum, et patienter exspectemus quod ille promisit, qui nobis et in se ipso exemplum patientiae demonstravit. Infirmatus sum et humiliatus sum usque nimis. 13. Rugiebam a gemitu cordis mei. Attenditis plerumque interpellare gemitibus servos Dei, et quaeritur causa: et non apparet nisi gemitus alicujus servi Dei; si tamen ad aures hominis circa illum positi pervenerit. Est enim gemitus occultus qui ab homine non auditur: tamen si tanta occupaverit cor cogitatio desiderii cujusdam, ut voce clariore exprimatur vulnus interioris hominis, quaeritur causa; et dicit homo apud semetipsum, Forte illud est unde gemit, et forte illud illi factum est. Quis potest intelligere, nisi ille in cujus oculis et auribus gemit? Propterea rugiebam, inquit, a gemitu cordis mei:", "candidate_score": 0.641443, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_58_60", "bdc_text": "deprehendens nolui quicquam illis concedere . Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt . prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi.", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2684", "psc_text": "insidiabantur Domino, Licet dare tributum Caesari, an non licet? aspides erant, serpentes erant: contriti sunt dentes eorum in ore ipsorum. Postea clamaverunt, Crucifige, crucifige (Matth. XXVII, 23, et Joan. XIX, 6) : jam non est lingua aspidis, sed fremitus leonis. Sed et molas leonum confregit Dominus. Forte hic non vacat quod non addidit, in ore eorum. Insidiantes enim captiosis interrogationibus, cogebantur responsione sua vinci: isti autem qui aperte saeviebant, numquid interrogationibus convincendi erant? Tamen et eorum molae contritae sunt: crucifixus resurrexit, ascendit in coelum, glorificatus est Christus, adoratur ab omnibus gentibus, adoratur ab omnibus regibus. Saeviant modo Judaei, si possunt. Non saeviunt. Molas leonum confregit Dominus. 15. Habemus et in haereticis hoc documentum et experimentum, quia et ipsos invenimus esse serpentes indignatione obsurdatos, nolentes audire medicamentum medicatum a sapiente: et in ore ipsorum contrivit Dominus dentes eorum. Quomodo saeviebant in nos, reprehendendo quod quasi persecutores essemus, excludendo illos de basilicis?", "candidate_score": 0.641434, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_57_59", "bdc_text": "s. Kirsch 1252 . deprehendens nolui quicquam illis concedere . Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1739", "psc_text": "Sustine Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum (Psal. XXVI, 14) ; quoniam qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22, et XXIV, 13) . Quare ergo tristis es anima mea, et quare conturbas me? Spera in Deum, quoniam confitebor illi. Haec est confessio mea, Salutare vultus mei, Deus meus. 12. Ad meipsum anima mea turbata est. Numquid ad Deum turbatur? Ad me turbata est. Ad incommutabile reficiebatur, ad mutabile perturbabatur. Novi quia justitia Dei mei manet: utrum mea maneat, nescio. Terret enim me Apostolus dicens: Qui se putat stare, videat ne cadat (I Cor. X, 12) . Ergo quia non est in me firmitas mihi, nec est mihi spes de me, Ad meipsum turbata est anima mea. Vis non conturbetur? Non remaneat in teipso, et dic: Ad te, Domine, levavi animam meam (Psal. XXIV, 1) . Hoc planius audi. Noli sperare de te,", "candidate_score": 0.640857, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_139_141", "bdc_text": "Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una . Incubuit nomen eius apud nos a priore expetitione , Haller wurde bereits am 9 .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1990", "psc_text": "et Deus erat Verbum: omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan. I, 1-3). Ille est ante omnia, per quem facta sunt omnia. Psallite ergo Deo nostro, psallite. 9. [vers. 8.] Quoniam rex omnis terrae Deus. Quid enim? Et ante, non omnis terrae Deus? Nonne et coeli et terrae Deus, cum utique per illum facta sunt omnia? Quis posset dicere non esse Deum suum? Sed non omnes homines agnoverunt Deum suum; et ubi agnoscebatur, quasi ibi tantum Deus erat. Notus in Judaea Deus (Psal. LXXV, 2): nondum filiis Core dicebatur, Omnes gentes, plaudite manibus. Ille enim Deus notus in Judaea, rex omnis terrae Deus est. Jam ab omnibus agnoscitur, quia impletum est quod dicit Isaias, Ipse Deus tuus qui eruit te, universae terrae Deus vocabitur (Isai. LIV, 5) . Quoniam rex omnis terrae Deus: psallite intelligenter. Docet nos et admonet nos ut psallamus intelligenter: non quaeramus", "candidate_score": 0.638225, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_152_154", "bdc_text": "XV 23f. ; XX , Nr. 3017 , Anm 38 . ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3646", "psc_text": "sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram (Coloss. III, 1, 2) . Praecessit ergo ille; jam resurreximus et nos, sed adhuc in spe. Audi hoc idem apostolum Paulum dicentem: Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus adoptionem, exspectantes redemptionem corporis nostri. Adhuc ingemiscis, adhuc exspectas. Quid ergo est quod tibi praestitit Christus? Audi quod sequitur: Spe enim salvi facti sumus; spes autem quae videtur non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus (Rom. VIII, 23-25) . Reducti ergo sumus iterum ab abyssis spe. Quare iterum? Quia jam Christus praecesserat. Sed quia resurgemus in re: modo enim spe vivimus, modo secundum fidem ambulamus: reducti sumus ab abyssis terrae, credendo in eum qui ante nos resurrexit ab abyssis terrae; resuscitata est anima nostra ab iniquitate infidelitatis, et facta est in nobis quasi prima resurrectio per fidem. Sed si sola erit, ubi est", "candidate_score": 0.63323, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_152_154", "bdc_text": "XV 23f. ; XX , Nr. 3017 , Anm 38 . ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2299", "psc_text": "speramus, per patientiam exspectamus (Rom. VIII, 23, 25) . Qui perseveraverit usque in finem, ipsa est illa patientia: hic salvus erit (Matth. X, 21, et XXIV, 13), ipsa est salus quam nondum habemus, sed habituri sumus. Nondum est res, sed certa spes. Et exsultabit lingua mea justitiam tuam. 20. [vers. 17.] Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Laudem tuam, quia creatus sum; laudem tuam, quia peccans non derelictus sum; laudem tuam, quia ut confiterer admonitus sum; laudem tuam, quia ut securus essem mundatus sum. Labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. 21. [vers. 18, 19.] Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique. In illo tempore erat David, quando sacrificia victimarum animalium offerebantur Deo, et videbat haec futura tempora. Nonne in his vocibus nos agnoscimus? Erant illa sacrificia figurata, praenuntiantia unum salutare sacrificium. Nec nos dimissi sine sacrificio sumus, quod Deo offeramus. Audi enim quid dicat", "candidate_score": 0.633077, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_47_49", "bdc_text": "Januar 1547 ( 18023 , 18023 ) zum schlechten Bildungsstand der Schüler . mihi fuit semper propitius et a me stetit .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_579", "psc_text": "habitatio per omnes dies vitae meae, ad hoc ut contempler delectationem Domini, et protegar templum ejus. Ut autem illuc perveniam, unde mihi promitto? Quoniam abscondit me in tabernaculo suo, in die malorum meorum. Tunc non erunt dies malorum meorum, sed vidit me in diebus malorum meorum. Qui ergo me longe positum misericorditer respexit, secum positum quomodo beabit? Propterea ergo non impudenter unam illam petivi; nec mihi dixit cor meum: Quid petis, aut a quo petis? Audes enim a Deo aliquid petere, peccator inique? audes sperare aliquam contemplationem Dei te habiturum, infirme, immundo corde? Audeo, inquit, non de me, sed de ipsius delectatione; non de mea praesumptione, sed de illius pignore. Qui tantum pignus dedit peregrinanti, deseret pervenientem? Quoniam abscondit me in tabernaculo suo, in die malorum meorum. Ecce dies malorum nostrorum, vita ista est. Dies malorum aliter habent impii, aliter fideles. Nam etiam credentes, sed adhuc peregrinantes a Domino (", "candidate_score": 0.632954, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_47_49", "bdc_text": "Januar 1547 ( 18023 , 18023 ) zum schlechten Bildungsstand der Schüler . mihi fuit semper propitius et a me stetit .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1491", "psc_text": "ima despiciam, et ad meliora consurgam; in ipsis tamen melioribus sufficit mihi delectatio intelligentiae coram Deo: quid mihi opus est captanda loqui, et dare aditum calumniantibus? Dixi ergo, Custodiam vias meas, ut non delinquam in lingua mea. Posui ori meo custodiam. Hoc quare? Propter pios, propter studiosos, propter fideles et sanctos? Absit. Illi sic audiunt, ut quod probant laudent: quod autem improbant inter multa forte quae laudant, veniam dent potius quam calumniam parent. Propter quos ergo vis custodire vias tuas, ut non delinquas in lingua tua, et ponis ori tuo custodiam? Audi: Dum consistit adversum me peccator. Non consistit ad me, sed consistit adversum me. Quid dicturus postremo, unde satisfaciam? Carnali de spiritualibus loquor, foris videnti et audienti, intus surdo et caeco. Animalis enim homo non percipit quae sunt Spiritus Dei (I Cor. II, 14). Nisi autem animalis inveniretur, quando calumniaretur? Beatus qui narrat verbum auri audienti (Eccli. XXV, 12),", "candidate_score": 0.632937, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_159", "bdc_text": "Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1341", "psc_text": "exhibere, cum basilicarum fores ne ingrederemur multitudinem et Officio intercluserit; quod legatos a nobis ad se missos injuriose rejecerit; quod loca multa, vi primo, dehinc auctoritate judiciaria usurpaverit. --Praetermissor ablatorum: cum Paulus apostolus dicat: Audet quis vestrum adversus alium negotium habens judicari apud injustos, et non apud sanctos (I Cor. VI, 1) . Videte quale illi crimen objecerint, quia non apud episcopos agere voluit de locis, sed apud judicem.-- Praeter alia illicita ejus admissa, quae prae honestate stili nostri s iluimus, a sacerdotali choro perpetuo esse damnatum: ne eo palpato, Dei Ecclesia aut contagione, aut aliquo crimine maculetur. Quod idipsum Paulus apostolus exhortatur, et admonet: « Praecipimus autem vobis, fratres, in nomine Domini nostri Jesu Christi, ut discedatis ab omni fratre inordinate ambulante » (II Thess. III, 6). Atque adeo non immemores puritatis Ecclesiae, conducibile existimavimus, omnes sanctos consacerdotes, et omnes clericos, et omnes populos qui se christianos meminerunt, hac", "candidate_score": 0.627837, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_38_40", "bdc_text": "integrę veritatis deperditam et licet pro suggestuKanzel ; s. Kirsch 2744 . vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ;", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_63", "psc_text": "adhuc graves corde diligunt vanitatem et quaerunt mendacium, sed intus ubi signatum est lumen vultus Dei: in interiore enim homine habitat Christus (Ephes. III, 17), ut ait Apostolus; ad ipsum enim pertinet videre veritatem, cum ille dixerit: Ego sum veritas (Joan. XIV, 6) . Et cum loquebatur in Apostolo dicente: An vultis experimentum ejus accipere qui in me loquitur Christus (II Cor. XIII, 3) ? non ei foris utique; sed in ipso corde, id est, in illo cubili ubi orandum est (Matth. VI, 6), loquebatur. 9. [vers. 8, 9.] Sed homines temporalia sectantes, qui certe multi sunt, nihil aliud noverunt dicere, nisi Quis ostendit nobis bona? cum vera et certa bona intra semetipsos videre non possint. Itaque consequenter de his rectissime dicitur, quod adjungit: A tempore frumenti, vini et olei sui multiplicati sunt. Non enim vacat, quod additum est, sui: est enim et frumentum Dei, siquidem est panis vivus qui", "candidate_score": 0.626658, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_117", "bdc_text": "Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2609", "psc_text": "et veritatem suam: et ipse Christus ait, Ego sum veritas (Joan. XIV, 6) . Missa est ergo veritas, ut erueret animam meam hinc de medio catulorum leonum; missa est misericordia. Ipsum Christum invenimus et misericordiam et veritatem; misericordiam nobis compatientem, et veritatem nobis retribuentem. Hoc est ergo quod paulo ante dixi, quia et ipse se resuscitavit. Si enim veritas resuscitavit Christum, et si veritas animam Christi eruit de medio catulorum leonum; ut misericors fuit mori pro nobis, ita verax fuit resurgere ad justificandos nos. Dixerat enim se resurrecturum, et veritas mentiri non potuit; et quia veritas et verax, propterea cicatrices veras ostendit, quia vera vulnera pertulit. Has cicatrices tenuerunt discipuli, palpaverunt, manifestaverunt sibi; exclamavit qui misit digitos in compunctum latus, et ait, Dominus meus et Deus meus (Id. XX, 28) . Misericordia pro illo mortuus erat, et veritate ad illum resurrexerat. Misit de coelo misericordiam suam et veritatem suam: et", "candidate_score": 0.624866, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_39_41", "bdc_text": "s. Kirsch 2744 . vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ; s. Hoven 413 .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_63", "psc_text": "adhuc graves corde diligunt vanitatem et quaerunt mendacium, sed intus ubi signatum est lumen vultus Dei: in interiore enim homine habitat Christus (Ephes. III, 17), ut ait Apostolus; ad ipsum enim pertinet videre veritatem, cum ille dixerit: Ego sum veritas (Joan. XIV, 6) . Et cum loquebatur in Apostolo dicente: An vultis experimentum ejus accipere qui in me loquitur Christus (II Cor. XIII, 3) ? non ei foris utique; sed in ipso corde, id est, in illo cubili ubi orandum est (Matth. VI, 6), loquebatur. 9. [vers. 8, 9.] Sed homines temporalia sectantes, qui certe multi sunt, nihil aliud noverunt dicere, nisi Quis ostendit nobis bona? cum vera et certa bona intra semetipsos videre non possint. Itaque consequenter de his rectissime dicitur, quod adjungit: A tempore frumenti, vini et olei sui multiplicati sunt. Non enim vacat, quod additum est, sui: est enim et frumentum Dei, siquidem est panis vivus qui", "candidate_score": 0.622968, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_36", "bdc_text": "s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2471", "psc_text": "tui. Cum ergo ista cogitans consolari et gaudere coeperis, ille surrexit, ille ventis imperavit: ideo facta est tranquillitas. Exspectabam eum qui me salvum faceret a pusillanimitate et tempestate. 11. [vers. 10.] Submerge, Domine, et divide linguas eorum. Attendit tribulantes se et adumbrantes se, et optavit hoc, non de ira, fratres. Qui se male extulerunt, expedit eis ut submergantur: qui male conspiraverunt, expedit eis ut linguae eorum dividantur: ad bonum consentiant, et concordent linguae illorum. Si autem in idipsum adversum me susurrabant, ait, omnes inimici mei (Psal. XL, 8) , perdant idipsum in malo; dividantur linguae eorum, non sibi consentiant. Submerge, Domine, et divide linguas eorum. Submerge, quare? Quia se extulerunt. Divide, quare? Quia in malum conspiraverunt. Turrem illam recordare superborum factam post diluvium: quid dixerunt superbi? Ne pereamus diluvio, faciamus altam turrem (Gen. XI, 4). Superbia se munitos esse arbitrabantur, exstruxerunt altam turrem; et Dominus divisit linguas ipsorum. Tunc se", "candidate_score": 0.621266, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_744", "psc_text": "Ecclesiam meam [Matth. XVI, 18] ), macta, et manduca: prius macta, et sic manduca; occide quod sunt, et fac quod es. Cum ergo praedicatur Evangelium, et videt qui praedicat non proficere homines, quare non clamet: Quoniam defecit in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus: Infirmatus est in egestate vigor meus, et ossa mea conturbata sunt? Anni nostri isti, quos hic ducimus, in gemitibus sunt. Unde? Quia abundavit iniquitas, refrigescit charitas multorum. In gemitibus, non in claris vocibus: quando videt Ecclesia multos in perversum ire, gemitus suos devorat apud se, ut dicat Deo, Gemitus meus non est absconditus a te (Psal. XXXVII, 10) : in alio psalmo dicitur, sed congruit huic; et hoc est dicere, Gemitus meus, etsi absconditus est ab hominibus, a te non est absconditus. Infirmatus est in egestate vigor meus, et ossa mea conturbata sunt: de hac egestate supra diximus: ossa vero fortes intelliguntur Ecclesiae, qui", "candidate_score": 0.619485, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_51", "bdc_text": "Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1364", "psc_text": "verbo Dei (Matth. IV, 3, 4) . Deinde, fratres mei, attendite, quando non faciat justus voluntatem Dei. Semper enim facit, et secundum voluntatem ejus vivit. Voluntas Dei de corde ejus non recedit: quia voluntas Dei, ipsa est lex Dei. Et quid dictum est de tali? Et in lege ejus meditabitur die ac nocte (Psal. I, 2) . Panem istum manducas una hora, et dimittis; panem illum verbi die ac nocte. Quando enim audis, aut quando legis, manducas; quando inde cogitas, ruminas, ut sis animal mundum, non immundum (Levit. I). Quod significat etiam sapientia per Salomonem dicens: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum (Prov. XXI, 20) . Qui enim glutit, ut non in illo appareat quod voravit, oblitus est quod audivit. Qui autem non est oblitus, cogitat, et cogitando ruminat, ruminando delectatur. Unde dicitur: Cogitatio sancta servabit te (Prov. II, 11) . Et ecce si servat", "candidate_score": 0.618513, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_154", "bdc_text": "ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3410", "psc_text": "in factis et dictis, occisus est a senioribus et principibus sacerdotum? Et nos sperabamus quod ipse erat redempturus Israel (Id. XXIV, 13-21) . Speraverant, et non sperabant. Defecerunt oculi eorum ab sperando in Deum ipsorum. Ipsos ergo in se transfiguravit dicendo: Defecerunt oculi mei ab sperando in Deum meum. Hanc spem reddidit, quando cicatrices palpandas obtulit; quas cum tetigisset Thomas, rediit ad spem quam perdiderat, et exclamavit: Dominus meus, et Deus meus. Defecerunt oculi tui ab sperando in Deum tuum: palpasti cicatrices, et invenisti Deum tuum; palpasti formam servi, et cognovisti Dominum tuum. Cui tamen ipse Dominus ait: Quia vidisti, credidisti. Et nos praenuntians voce misericordiae suae: Beati, inquit, qui non vident et credunt (Joan. XX, 28, 29) . Defecerunt oculi mei ab sperando in Deum meum. 9. [vers. 5.] Multiplicati sunt super capillos capitis mei, qui oderunt me gratis. Quam multiplicati? Ut adderent sibi et unum ex duodecim (Matth.", "candidate_score": 0.617951, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_166", "bdc_text": "Inde fiet , ut vos sitis nostri et nos vestri , etc. Bern , Pfarrer Habetote nos commendatos et salvi sitis cum omni vestra familia Bullinger. Vale .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_977", "psc_text": "nos beati simus. Possidemus eum, et possidet nos; quia colimus eum et colit nos. Colimus eum tanquam Dominum Deum, colit nos tanquam terram suam. Quia colimus eum, nemo dubitat; quia colit nos, quis nobis indicat? Ille qui ait: Ego sum vitis, vos estis sarmenta, Pater meus agricola est (Joan. XV, 1, 5) . Ecce et in isto psalmo utrumque nobis dicitur, utrumque nobis indicatur. Jam dixit quia possidemus eum: Beata gens cujus est Dominus Deus eorum. Cujus est fundus iste? Illius. Cujus ille? Illius. Cujus est iste? Dicamus de Deo, dicamus cujus est. Et quomodo nobis solet responderi, quando de fundis et de praediis aliquibus amplis atque amoenissimis quaerimus: Est quidam senator, et illud aut illud vocatur, cujus est ista possessio: et dicimus, Beatus ille homo. Sic si quaeramus, Cujus est Deus iste? Est quaedam beata gens cujus est: nam Dominus Deus eorum est. Et non sicut senator ille possidet", "candidate_score": 0.617542, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_56_58", "bdc_text": "Sed fucumBetrug ; s. Kirsch 1252 . deprehendens nolui quicquam illis concedere .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1212", "psc_text": "Ergo si Deus illos dedit in concupiscentias cordis eorum, facere quae non conveniunt, ideo faciunt tanta illa mala? Quasi aliquis proponat quaestionem: Si Deus hoc facit, ut faciant quae non conveniunt, quid ipsi fecerunt? Occultum est quod audisti: Dedit illos Deus in concupiscentias cordis eorum. Ergo fuit concupiscentia, quam vincere noluerunt, cui traderentur judicio Dei. Sed ut digni haberentur qui traderentur. vide quid de illis superius dixit: Qui cum cognovissent Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Unde? De superbia. Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Inde jam sequitur, Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum (Rom. I, 21, 22, 24) . Quia ergo fuerunt superbi et ingrati, digni habiti sunt qui traderentur in concupiscentias cordis sui, et facti sunt abyssus multa, ut non solum peccarent, sed etiam dolose agerent, ne intelligerent iniquitatem suam, et odissent.", "candidate_score": 0.616032, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_40", "bdc_text": "vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ;", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_63", "psc_text": "adhuc graves corde diligunt vanitatem et quaerunt mendacium, sed intus ubi signatum est lumen vultus Dei: in interiore enim homine habitat Christus (Ephes. III, 17), ut ait Apostolus; ad ipsum enim pertinet videre veritatem, cum ille dixerit: Ego sum veritas (Joan. XIV, 6) . Et cum loquebatur in Apostolo dicente: An vultis experimentum ejus accipere qui in me loquitur Christus (II Cor. XIII, 3) ? non ei foris utique; sed in ipso corde, id est, in illo cubili ubi orandum est (Matth. VI, 6), loquebatur. 9. [vers. 8, 9.] Sed homines temporalia sectantes, qui certe multi sunt, nihil aliud noverunt dicere, nisi Quis ostendit nobis bona? cum vera et certa bona intra semetipsos videre non possint. Itaque consequenter de his rectissime dicitur, quod adjungit: A tempore frumenti, vini et olei sui multiplicati sunt. Non enim vacat, quod additum est, sui: est enim et frumentum Dei, siquidem est panis vivus qui", "candidate_score": 0.615202, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_166", "bdc_text": "Inde fiet , ut vos sitis nostri et nos vestri , etc. Bern , Pfarrer Habetote nos commendatos et salvi sitis cum omni vestra familia Bullinger. Vale .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_976", "psc_text": "ergo securus, possessio tua est, possidentibus eam. Scriptura dixit, implevit fiducia dubitationem tuam: dic securus, ama securus, spera securus. Tua etiam illa verba sint in Psalmo, Dominus pars haereditatis meae (Psal. XV, 5) . 18. Ergo inde beati erimus, Deum possidendo. Quid ergo? Nos possidebimus cum, et ille non nos possidebit? Unde ergo Isaias: Domine, posside nos (Isai. XXVI, 13, sec. LXX) ? Possidet ergo, et possidetur, et totum propter nos. Non enim quomodo, ut nos ex illo beati simus, possidetur a nobis, ita et ille, ut beatus sit, possidet nos. Et possidet, et possidetur, non ob aliud nisi ut nos beati simus. Possidemus eum, et possidet nos; quia colimus eum et colit nos. Colimus eum tanquam Dominum Deum, colit nos tanquam terram suam. Quia colimus eum, nemo dubitat; quia colit nos, quis nobis indicat? Ille qui ait: Ego sum vitis, vos estis sarmenta, Pater meus agricola est (Joan. XV,", "candidate_score": 0.614968, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_156", "bdc_text": "Urge , quo a vobis ad nos commigretSubjekt ist Haller. ! Non sentite cum vulgo , quod pręsentia dumtaxat respicit .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1071", "psc_text": "Dominus noster Jesus Christus dicit: Venite, filii, audite me. Audiamus illum simul, audite illum per nos: docere enim vult ille humilis, ille tympanizans, ille affectans, docere nos vult. Et quid dicit? Venite, filii, audite me, timorem Domini docebo vos. Doceat ergo, praebeamus aurem, praebeamus cor. Non aperiamus aures carnis, et cordis claudamus; sed sicut ipse dixit in Evangelio, Qui habet aures audiendi, audiat (Id. XI, 15) . Quis nolit audire docentem Christum per Prophetam? 17. [vers. 13.] Quis est homo qui vult vitam, et diligit dies videre bonos? Interrogat. Nonne omnis in vobis respondet, Ego? An quisquam est in vobis qui non diligit vitam, id est, qui non vult vitam, et non diligit dies videre bonos? Nonne quotidie hoc murmuratis, et hoc dicitis: Quamdiu ista patimur? Quotidie pejora et pejora: apud parentes nostros fuerunt dies laetiores, fuerunt dies meliores. O si interrogares ipsos parentes tuos, similiter tibi de diebus suis", "candidate_score": 0.614406, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_154", "bdc_text": "ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3646", "psc_text": "sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram (Coloss. III, 1, 2) . Praecessit ergo ille; jam resurreximus et nos, sed adhuc in spe. Audi hoc idem apostolum Paulum dicentem: Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus adoptionem, exspectantes redemptionem corporis nostri. Adhuc ingemiscis, adhuc exspectas. Quid ergo est quod tibi praestitit Christus? Audi quod sequitur: Spe enim salvi facti sumus; spes autem quae videtur non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus (Rom. VIII, 23-25) . Reducti ergo sumus iterum ab abyssis spe. Quare iterum? Quia jam Christus praecesserat. Sed quia resurgemus in re: modo enim spe vivimus, modo secundum fidem ambulamus: reducti sumus ab abyssis terrae, credendo in eum qui ante nos resurrexit ab abyssis terrae; resuscitata est anima nostra ab iniquitate infidelitatis, et facta est in nobis quasi prima resurrectio per fidem. Sed si sola erit, ubi est", "candidate_score": 0.608125, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_97", "bdc_text": "Sultzerus , Battus Beat Gering. , Conradus Schmid , KonradKonrad Schmid.", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1410", "psc_text": "sabbatum? quod est hoc sabbatum? Cum gemitu enim recordatur. Et cum Psalmus legeretur, audistis, et modo cum retexerimus, audietis quantus sit moeror, quantus gemitus, quantus fletus, quae miseria. Sed felix est, qui sic miser est. Unde et Dominus in Evangelio beatos appellavit quosdam lugentes (Matth. V, 5). Unde beatus, si lugens? unde beatus, si miser? Imo miser esset si lugens non esset. Talem ergo et hic accipiamus sabbatum recordantem, nescio quem lugentem: et utinam nos simus ipse nescio quis! Est enim quidam dolens, gemens, lugens, recordans sabbatum. Sabbatum, requies est. Sine dubio iste in nescio qua inquietudine erat, qui cum gemitu requiem recordabatur. 3. [vers. 2.] Ipse itaque inquietudinem quam patiebatur, narrat et commendat Deo, nescio quid gravius timens quam erat ubi erat. Nam quia in malo est, aperte dicit, nec interprete opus est, nec suspicione, nec conjectura: in quo malo sit, non dubitatur ex ejus verbis, nec opus est", "candidate_score": 0.589477, "ce_score": null } ] }, { "rank": 3, "cf_id": "cf021", "work_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1", "max_score": 0.694084, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_136_138", "bdc_text": "obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_389", "psc_text": "et nos ab omnibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post bona opera nostra, quae in nobis agnoscimus illius potius esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi semper? in", "candidate_score": 0.694084, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_136_138", "bdc_text": "obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_382", "psc_text": "debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam significans non percipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. cap. 16 Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intellegamus, quomodo dicatur etiam requiescere in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget 1 tanto S", "candidate_score": 0.690549, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_135_137", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_382", "psc_text": "debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam significans non percipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. cap. 16 Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intellegamus, quomodo dicatur etiam requiescere in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget 1 tanto S", "candidate_score": 0.682895, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_135_137", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_389", "psc_text": "et nos ab omnibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post bona opera nostra, quae in nobis agnoscimus illius potius esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi semper? in", "candidate_score": 0.678348, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_135_137", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa042a.opp-lat1_window_377", "psc_text": "si bd 13 equaliter R 14 amministrationem PR 15 salutem nostram S reuelata S 16 sabati R uocatione PiRs 17 iam legitur ante sabbatum in PRS, post sabbatum in bd 18 spei E1 pfuturae (p m. 2 ex i uocab. spei) E 19 quicquid 1!J2SR 21 die E8. incip. de LXI T * I * n Incip tractat de psalm LXI P 6 idith m corr. m. 2 V 7 ab ipsa autem V 9 profetiae (ex profitiae V) VRP 10 est supr. scr. R aut ex aud m. 3 R", "candidate_score": 0.644206, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_106_108", "bdc_text": "In qua fallacias et truncatas scripturarum sententiasscripturarum sententias : Bibelzitate . aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_12", "psc_text": "illius indocti ignorationi per communem utrique intellegendi inopiam comparatur. sunt enim uniuersa allegoricis et typicis contexta uirtutibus: per qusequas omnia unigeniti dei filii in corpore et gignendi et patiendi et moriendi et resurgendi et in aeternum cum conglorificatis sibi, qui in eum crediderint, regnandi et ceteros iudicandi sacramenta panduntur. et quia scribsescribae et pharissei dei filium natum in corpore non recipientes omnibus propheticae 8 Esai. XXIX, 11 sq. 1 non est uero ambigendum R non est ergo ambigendum e non est autem ambiguum r 3 prophetae r inter locutus et tamen litt..sp svpr. scr. R 6 refertur r sunt enim r 7 alem — clausae om. r 8 omnia uerba haec rE 9 quod si qui dederint scripsi (cf- quae dixi Stud. 1886, 331) quod si quiderit R ut uidetur, quod si quidem rE 10 dicentes Ra dicas r dicetur E 11 et dicent R dicet rE 12 hominis om.", "candidate_score": 0.643786, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_104_106", "bdc_text": "s. Kirsch 1560 . edere nolui ) expedita , insuperÜber gestrichenem ex nachgetragen. audita , placuit . In qua fallacias et truncatas scripturarum sententiasscripturarum sententias :", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_344", "psc_text": "ei: uenit Dauid in domum Abimelech. atqueutabsolutiusrationem superscriptionis consequi possimus, ipse rerum gestarum ordo subdendus est. Doec praJposituspraepositus erat mulorum Saul; qui ad Saul ait: uidi filium Iesse uenientem in Noba ad AbimeleehAbimelech, filiumAchitob. et interrogauit eum in domino et manducare dedit ei et gladium Golise alienigensealienigenae dedit illi. quibus auditis rex potestatem Doec sacerdotum et ciuitatis dedit. dehinc scriptura subiecit: et eircamiuit, inquit, Doec Idumseus, et tetigit sacerdotes et mortificauit in die illa octoginta et quinque, omnes ferentes ephud, et Noba ciuitatem saeerdotumsacerdotum deiecit in ore gladii. hsechaec itaque omnis gestorum fides est: ex qua tantum ad psalmi titulumpraesumptoni est, quantum et sacramento psalmi et propheticae satisfaceret doctrinae. id enim solum in superscriptione est: cum, inquit, uenit Doec et adnuntiauit Saul et dixit: quia uenit Dauid in domum Abimelech. et necessario post quinquagesimum psalmum, in quo peccatorum remissio secundum sanctificati huius, ut in exordio psalmorum docuimus, numeri uirtutem continetur,", "candidate_score": 0.643523, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_48_50", "bdc_text": "zum schlechten Bildungsstand der Schüler . mihi fuit semper propitius et a me stetit . Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem :", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1718", "psc_text": "et ex profeta est m. 2 V 28 docentes te Cpb super uersus r 24 se om. Cp id est om. V 27 seculorum habere C oaelorum habere V caelorum se habere E 99 ihm xpi V.. intellegit, qui unigenitum dei filium in carne uenturum, testimonia. eius meditans, semper expectet. o felix discipuli intellegentia! o doctorum miserabilis inperitia! docentes nesciunt, et intellegunt qui docentur. caret autem propheta uitio iactantire: intellegentiae enim prsestantiampraestantiam unde adeptus esset, ostendit. nam superius ait, quod super inimicos suos prudentior a deo in mandatis eius esset effectus. intellegentia enim omnis ex eo est, qui prudentiorem eum esse constituit. super docentes se ergo intellegit. § 6 Et quia interdum ex naturse diuersitate soleat accidere, ut discipulus prudentior sit magistro, tamen hoc ipsum diligentiae susesuae et studii esse demonstrat. ait enim: super seniores intellexi: quia mandata tua exquisiui. etsuperdocentes intellegit et super seniores intellegit, doctrinae atque intellegentiseintellegentiae suae", "candidate_score": 0.64333, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_50_52", "bdc_text": "Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem : Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut . funditus excinderem et extirparem , idque palam in lectionibus , adeoque magis , si suspitio obrepebat auscultatores Gemeint sind Parteigänger von Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad.", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1260", "psc_text": "domino et psallere nomini too, altissime, et reliqua. post legis tempora et cognitionem ueritatis conuenit corpus ipsum potius quam umbram corporis contueri. lex enim eorum, quaquae* in domino nostro Iesu Christo inplenda erant, speciem conplectitur; non ipsa ueritas, sed in ea meditatio ueritatis, utilis fide potius quam effectu, imitatione quam genere. ea enim, quae obserunriobseruari praecepta sunt, non uirtute efttcientifeefficientia ipsius utilia erant, sed obseruantium fide salutaria, ut sacrificionimsacrificiorum diuersitates et holocaustomatum religiones et circumcisionis cura et sabbati otium. hsec enim omnia et praetermissa culpam habebant et gesta sub futurorum fide proderant, sicut ait beatus apostolus: prius autem, quam ueniret fides, sub lege conclusi eustodiebamurcustodiebamur in ea fide, quae incipiebat. reuelari. itaque lex psedagoga nostra facta est in Christo, uti ex fide iustificemur. at ubi uenit fides, iam non sumus sub psedagogo; omnes enim filii estis fidei. ergo quotienscumque aliquid ex lege relegitur, in opere praesentium mandatorum speculum futurorum est", "candidate_score": 0.643317, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_92", "bdc_text": "tanquam suspectas a reliquis selectas reposueramus , probationibus stabilire , quibus tueri eas confiderent .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2103", "psc_text": "remissorem falsi peccati reum arguit, emit ad mortem, in crucem sustulit; testes resurreetionisresurrectionis ad silentium corrupit; apostolos morte intercepit. in hoc sceleris sui testimonium tribus domini ascendunt. illi promissum est, hae obtinent. illi testamentum, sed harum hereditas est. hanchunc eius cruciarium deum suum tribus conStenturconfitentur. in hoc itaque testimonio agnoscit Israhel, quem conpunxit, et ab accessu eius inhibetur, quem resurrexisse non credidit. hunc archangeli adorant, huic omnes uirtutes caelestes ministrant, hic tribus suas conformes gloriae corporis sui praestat. confitentur ergo nomini domini, quia deus est, quia filius unigenitus ingeniti est. in hoc itaque testimonium Israhel in domum domini tribus domini conscendunt confitentes nomini domini. § 9 Sed confessio ista iudicium est. iudicatur enim per eos, quibus dictum est: sedebitis super duodecim tribunalia iudicantes duodecim tribus Israhel. non solum hi iudicabunt. sed et regina austri condemnabit et Niniuitse 28 Matth. XIX, 28. 1 in farao GR ablutua RE ablatua PT 4", "candidate_score": 0.642074, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_37", "bdc_text": "Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_995", "psc_text": "tamen idipsum sub isdem uerbis significatum intellegere debeamus. inuenimus enim confessionem duplici ratione esse tractandam: esse unam confessorum peccatorum, ubi in deserto Iordanis confitebantur peccata sua; esse aliam laudationis dei, 1 profetiam adque V 2 remissio populorum V qui postea om. et remissorum peccatorum &̆ remissorum peccatorum P et remissio peccatorum (eras. in?) R 3 consequatur VPTE 4 eum ex eoru m. 2 V 6 in uia R inhabitantes ex habitantes P 6 relictoru V in cognitionem V 7 id seqtur V 8 dš RP di V 9 iudicas PTxe 10 in terram VRe cf. Sabatier 11, 130 in terra PTb diriffis T'e 11 ex tribus VR ud credentes R 13 exultent P 14 in terra T 15 et spe V directarum (ec in ras.) P rectarum V 17 hine nihil P 18 isdem RP hisdem VTct itenatus F1 20 icitur R 22 isdem R hisdem VT 23 esse tractandam", "candidate_score": 0.642073, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164_166", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis . Efficite , ut , qui vestri sint , iidem et nostri sint ! Efficite , ut idem ius in nos sit , quod vobis concessum est in vos ! Inde fiet , ut vos sitis nostri et nos vestri , etc. Bern , Pfarrer Habetote nos commendatos et salvi sitis cum omni vestra familia Bullinger. Vale .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2288", "psc_text": "doctrinam salutis modo emitteret sagittaromsagittarum. id consecutum in dictis est: beatus uir, qui inplebit desiderium suum ex ipsis; non confundentur, cum loquentur inimicis suis in porta. beatus ergo ille est. qui ex ipsis desiderium suum potuerit inplere, id est uel de sagittis uel de filiis excussorum, desiderabilibus se scilicet doctrinae uerbis replere et de praedicatis fructibus futurorum bonorum expectatisque satiare. atque ut hos ex dei doctrina sedificatoresaedificatores esse illius, quam superius memorauit, ciuitatis 4 Ps. VII, 14.. 1 mis*** G emissas VR 8 quam G in plurimis GVR plurimis PT et om. PT 4 laetales VR loetales T 6 hic non G VR hie PT 6 aliquit VR potest GVRP non potest T 7 filii GR et filii (fili I ) VPT farao GVR 10 ipsi GRPT ipsius V 12 emissi ex emissa corr. m. 2 V emissae PT 18 in om. R 16 infidelia — uulnerantes om. PT extant", "candidate_score": 0.641256, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_93", "bdc_text": "Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_131", "psc_text": "linguae hebraicae dicta et uaria quaedam ex se nundantia secundum uirtutes rerum certis et propriis uerborum significationibus transtulerunt, doctrinae scientia multimodam illam sermonum intellegentiam temperantes. et ex eo fit, ut, qui postea transtulerunt, diuersis modis interpretantes magnum gentibus adtulerint errorem, dum occultaoccultae) illius et a Moyse profectae traditionis ignari ea, quae ambigue lingua hebrseahebraea commemorata sunt, incerti suis ipsis iudiciis ediderunt. ambiguitatis autem linguae hebraicae unum adferemus exemplum, ei quo cetera istius modi esse atque ita, ut sunt, intellegantur. Bresith uerbum hebraicum est. id tres significantias in se habet, id est, et in principio. et incapite, et in filio. sed translsitores septuaginta in principio ediderunt ceteris diuerse transferentibus: et secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio. § 3 Sed perfecta horum septuaginta interpretum auctoritas manet. primum, quod ante aduentum corporalem domini transtulerunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguetur, tanto anteriore interpretationis aetate: dehinc, quod ipsi", "candidate_score": 0.640707, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_327", "psc_text": "domine, quod non sum, sicut ceteri homines; adulteri, auari, sicut et hic publicanus. erat autem publicanus in secreto orans: domine, miserere mihi peccatori. huic orationi eius scriptura subiecit: quia magis iustificatus egressus est publicanus quam pharisseuspharisaeus. misericordiam dei peccati confessionconfessione e promeruit publicanus: pharisaeus uero honorem eorum, quae de se praeferebat, per insolentiam obprobrii amisit. § 12 Sed forte iam dignum se quis, si hsechaec uniuersa adeptus sit, promissionibus dei credit: cum se post innocentiam, post bonitatem, post prudentia1 modum etiam humilitate moderatus sit. sed plura adhuc restant. nam ut significauit in eo mendaoiomendacio esse peccatum, si alteri malum mentientis falsitas conpararet, ita nunc, ubi obprobria aduersus proximos non sumenda decernit, habendam tamen rationem ipsius humilitatis adiecit. quae autem haec ratio sit. cohaeret in uersu: et obprobrium 11 Luo. XVIII, 11; 13. 1 innocentes R 2 exprobrent ex exprobent m. 2 V 3 penitentiae J. paenitenciae R 4 sed si", "candidate_score": 0.640593, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_49_51", "bdc_text": "mihi fuit semper propitius et a me stetit . Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem : Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1353", "psc_text": "Nouit Hieremias propheta aetatis huius beatitudinem dicens: bonum, inquit, est iuueni uiro, cum aufert iugum graue in iuuentute sua: sedebisedebit t singulariter et tacebit. non expectat frigescentes senectute annos nec emortuam iam per aetatem uitiorum consuetudinem. uult longi praelii militem; uult eum Christi seruum, quem ne ipsa quidem praeteritorum criminum recordatio polluat nam in his, qui iam prouectioris aetatis crediderunt, inest quidem per donum gratiae praeteritorum indulgentia; sed non abest per conscientueconscientiae 18 Thren. III, 27. 1 quasi ex que corr. m. 2 V 2 infantiae om. R sed. 1 lilt. eros. I 8 otiosae R elocutus est V 4 corriget RC 6 et qua C quia et pE aera ex aere m. 2 V obliuionem V 7 confirmans Cp(A) 8 ac ex ae V ac ex hao R consuetudinum V 9 rudens V 10 et om. C aetatum V 18 abstrahi (aba i. ras. «V) R abstrahere p 14", "candidate_score": 0.640354, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164_166", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis . Efficite , ut , qui vestri sint , iidem et nostri sint ! Efficite , ut idem ius in nos sit , quod vobis concessum est in vos ! Inde fiet , ut vos sitis nostri et nos vestri , etc. Bern , Pfarrer Habetote nos commendatos et salvi sitis cum omni vestra familia Bullinger. Vale .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1260", "psc_text": "domino et psallere nomini too, altissime, et reliqua. post legis tempora et cognitionem ueritatis conuenit corpus ipsum potius quam umbram corporis contueri. lex enim eorum, quaquae* in domino nostro Iesu Christo inplenda erant, speciem conplectitur; non ipsa ueritas, sed in ea meditatio ueritatis, utilis fide potius quam effectu, imitatione quam genere. ea enim, quae obserunriobseruari praecepta sunt, non uirtute efttcientifeefficientia ipsius utilia erant, sed obseruantium fide salutaria, ut sacrificionimsacrificiorum diuersitates et holocaustomatum religiones et circumcisionis cura et sabbati otium. hsec enim omnia et praetermissa culpam habebant et gesta sub futurorum fide proderant, sicut ait beatus apostolus: prius autem, quam ueniret fides, sub lege conclusi eustodiebamurcustodiebamur in ea fide, quae incipiebat. reuelari. itaque lex psedagoga nostra facta est in Christo, uti ex fide iustificemur. at ubi uenit fides, iam non sumus sub psedagogo; omnes enim filii estis fidei. ergo quotienscumque aliquid ex lege relegitur, in opere praesentium mandatorum speculum futurorum est", "candidate_score": 0.639401, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1529", "psc_text": "in testimoniis dei conuenit, sed legis mandata omnia diurna meditatione retinere. neque tantum meditatio utilis est, nisi lex ipsa, quae in meditatione est, diligatur, neque diligere communi dilectione sufficiet, nisi etiam uehementer id, quod diligitur, diligatur. atque ideo hunc omnem perfectae rationis ordinem sermo propheticus percurrit dicens: et raeditabarmeditabar in mandatis tuis, quae dilexi uehementer. § 12 Sed neque meditatio legis neque ipsa dilectio inpensa sufficiet, nisi fructum operum et uoluntatis efficientia consequatur. neque in hoc propheta cessauit; ait enim: et tuli manus meas ad mandata tua, qusequae dilexi ualde. 5 I Cor. 4, 8. 1 terrenorum V 9 cominus C 3 negantes se b 4 negamus C 5 et apostolus VCp fort. regnastis et om. Cp regnaretis VC fort. recte cf. Abh. IV, 85 8 suae R 9 gemina autem intellegentia = (eras. e) lectionS intellegentiae R geminautem intellegentia eleotionem intellegentie C geminam autem intellegentiae lectionem V geminam L.", "candidate_score": 0.639222, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1528", "psc_text": "confusione reiecta constanti et publica fide deum, qui negantes negaturus sit, non negemus. potest et sermo ad eos referri, de quibus apostolus ait: iam sine nobis regnatis, et utinam regnetis: id est, tamquam in conspectu sanctorum, qui utique frequenter reges terrae sunt nuncupati, propheta dei testimonia sit locutus neque confusus sit per praedicationem suam doctrinsedoctrinae caelestis instituta praebere. gemina autem intellegentia electionem intellegentiseintellegentiae ex se praestat, ut, quia utrumque ex testimoniis scripturarum intellegi promptum est, aut utrumque significatum existimetur, aut quod magis uidebitur probabile eligatur. § 11 Et meditabar in mandatis tuis, qurequae dilexi uehementer. non solum igitur loqui nos in testimoniis dei conuenit, sed legis mandata omnia diurna meditatione retinere. neque tantum meditatio utilis est, nisi lex ipsa, quae in meditatione est, diligatur, neque diligere communi dilectione sufficiet, nisi etiam uehementer id, quod diligitur, diligatur. atque ideo hunc omnem perfectae rationis ordinem sermo propheticus percurrit dicens: et raeditabarmeditabar in", "candidate_score": 0.639146, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_57_59", "bdc_text": "s. Kirsch 1252 . deprehendens nolui quicquam illis concedere . Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_340", "psc_text": "damna donasse R quaedam mdonaBse r 151 quae (ae in, ras. m. 3) sumpta sunt R 1S nam si unũ V 17 emerunt V 18 et enim V 80 expletur offioium V impletnr officium b obseruandam esse b 28 neo ante munerantibus sup. lin. a m. 2 V sumptuosa (o ex corr.) R 87 in tabemaculu R in tabernaoalum V 28 praeceptorum ex praeceptorem m. 2 V. signandus et huius nobiscum noctibqunoctibus diebusque copiosae breuitatis thensaurus conparandus, ut adquisita hac in uiatieumuiaticum seternitatisaeternitatis opulentia et habitantes in ecclesia tandem in gloria Christi corporis quiescamus. PSALMUS LI. In finem intellectus illi Dauid, cum uenit Doec Idumaeus et adnuntiauit Saul et dixit ei: uenit Dauid in domum Abimelech. Quid gloriaris, in malitia qui potens es, iniquitatem tota die? iniquitatem cogitauit lingua tuntua et reliqua. § 1 Superscriptio ipsa psalmi sollicitam expetendae intellegentiseintellegentiae postulat diligentiam. est enim in exordio eius statim positum: in", "candidate_score": 0.63908, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164_166", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis . Efficite , ut , qui vestri sint , iidem et nostri sint ! Efficite , ut idem ius in nos sit , quod vobis concessum est in vos ! Inde fiet , ut vos sitis nostri et nos vestri , etc. Bern , Pfarrer Habetote nos commendatos et salvi sitis cum omni vestra familia Bullinger. Vale .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1841", "psc_text": "cum dissipata et abiecta a ludeeisIudaeis est, tum fuit tempus domino ea, quae continebantur lege, faciendi. pollicitus enim in lege est, ut salutem gentibus daret, ut ipse sibi hominis corpus, qui secundum imaginem et similitudinem dei est factus, adsumeret, ut dissipata lege fidei gratiam donaret. temporis huius meminit per Esaiam prophetam dicens: tempore accepto exaudiui te et in die salutis auxiliatus sum tibi. apostolus uero dicti huius interpres haec scribit: ecce nunc tempus bene acceptum, ecce dies salutis; idest: dissipata lege tempus euangelicseeuangelicae prsedicationispraedicationis aduenit. § 15 Sed illis legem dissipantibus aliud opus prophetae est. et quod sit, ex subiectis docemur. ait enim: ideo dilexi mandata tua super aurum et topazion. quod ait: ideo, ad id rettulit, quod dixerat: tempus faciendi domino, quia sciret tempus faciendi domino esse, cum legem dissipassent. ideo autem mandata dilexit, quia in his tempus 16 Esai. XLIX, 8. 19 II Cor. 6, 2. 1 interdum", "candidate_score": 0.638305, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_103_105", "bdc_text": "Absoluto negotio et confutatione satis prolixa ( quam tamen succinctiorem , nisi intricatiorem verworrener ; s. Kirsch 1560 . edere nolui ) expedita , insuperÜber gestrichenem ex nachgetragen. audita , placuit .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2537", "psc_text": "existimans praeteribit, at uero si peritus et doctus hunc pretiosissimum in his germinibus agrum fuerit ingressus, omnia, quae ab aliis praeterita erunt, demetet et ea, qusequae ab ignaris erunt neglecta, mirabitur sciens, quando utile metendorum eorum tempus sit et in quae genera sanitatum his utendum sit et quantum ex his aut quo usque moderandum sit, sic et in diuinis scripturis esse intellegendum est, ut, si eas inperitseinperitae aures et mens rustica audiat, tamquam otiosas et non necessarias neglegat; at uero si calens ad cognitionem dei auditor ac lector adstiterit et cui frequens lectio et spiritalis gratiae donum scientiam diiudicandi singula intellegendique praestiterit, mirabitur omnia atque his secundum naturales eorum uirtutes et efficientias utetur non -ignarus, quando quid praesumendum sit et in quam curationem 8 1 inscribta G faraonis G S hostili G sed si G sed PTE riea dl ..... 4 allegorumena Ge allegornAra P allegorimra Ta 5 gestorum gestorum", "candidate_score": 0.638257, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_58_60", "bdc_text": "deprehendens nolui quicquam illis concedere . Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt . prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi.", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_450", "psc_text": "contradiotioniB B. sepnltara eius loco a nemine cognito, una eumcum Helia ab apostoGsapostolis in monte conspectum beati et aeterni regni sui consortem et martyrem reseruauit. et, ne per Aaron et Dauid et Salomonem pluresque alios istiusmodi bonitatis dei exempla percurram, quibus, increpitis demutationum offensis, ob fidei tamen meritum adfuit uenia procliuis, conscius dominus infirmitatis humanae, eumcum apostolis dixisset: omnes uos scandalum patiemini in nocte hac, et beato Petro non tam ad denuntiationem damnateedamnatae demutationis, sed quia per timorem carnis demutabilis homo, id quod negatupisnegaturus esset admonito et neganti quidem claues tamen regni caelorum non ademit: quia cum per trepidationem obrepsisset negatio, uoluntatis tamen usque ad martyrium confitendi fides firma non deerat. et aliud est nolle, aliud non posse. territus enim Petrus, etsi per carnis sensum responsionis non potuit tenere constandamconstantiam, per fidem tamen animi statim fleuit. et cum decussum se ab eo, quod nolebatuolebat., agnόuit, lacrimarum dolore fidei suae effudit", "candidate_score": 0.637964, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_326", "psc_text": "m. 2 V 25 aeguisse R. plures etiam per praesumptionem uitae diu innocentis ad crimina deuolutos et, cum delicta aliis exprobrarent, ipsos uix ad psenitentisepaenitentiae ueniam pertinere? non est igitur obprobrium aduersus proximos ineundum, sed, si quid in illis incuriosum; si quid neglegens, si quid petulans, si quid incontinens deprehenditur, sine exprobrationis amaritudine blandimento emendationis est corrigendum. hoc humilitas, hoc sui per metum diffidentia, qusequae ualidissima fiducisefiduciae custos est, curat, ne sit admonitio contumelia, ne sit emendatio obprobrium, ne sit doctrina conuicium. sic fiduciam orantis pharisaei dominus in euangeliis damnauit, tum cum in medio consistens ita sermocinaretur: gratias tibi ago, domine, quod non sum, sicut ceteri homines; adulteri, auari, sicut et hic publicanus. erat autem publicanus in secreto orans: domine, miserere mihi peccatori. huic orationi eius scriptura subiecit: quia magis iustificatus egressus est publicanus quam pharisseuspharisaeus. misericordiam dei peccati confessionconfessione e promeruit publicanus: pharisaeus uero honorem eorum, quae de se", "candidate_score": 0.637664, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_112_114", "bdc_text": "cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_86", "psc_text": "21 ut in ras. a m. 1 V 22 uero om. V 23 constituet V q‹timoris est R 24 est om. R praescribtiB VR 27 aliquid (om. et) r 28 optinet ll. operatio. sequitur namque: et in lege eius meditabitur die a c nocte. beatum hunc uirum continua legis meditatio et indefessa consummat. sed forte id humanae infirmitatis natura non patitur, per quam quiescendum, dormiendum, cibo uacandum est; ob quae a spe consequendae beatitudinis etiam necessitate naturalium decidamus, cum quando a meditatione diurna atque nocturna negotii corporalis intercessione sit desinendmndesinendum. simile quoque huic dicto apostoli dictum est: sine intermissione orate. quasi uero non occupanda in res suas naturae nostrae necessitas possit sine interpellatione temporis semper orare. meditatio itaque legis non solum in uerbis legendi est, sed in operis religione; neque ut libros tantum et scripturas recenseamus, sed ut ea, quae scripturis ac libris continentur, gestis rebusque meditemur, et diurna nocturnaque", "candidate_score": 0.637583, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73_75", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro : ohne unsere Zustimmung ;", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1260", "psc_text": "domino et psallere nomini too, altissime, et reliqua. post legis tempora et cognitionem ueritatis conuenit corpus ipsum potius quam umbram corporis contueri. lex enim eorum, quaquae* in domino nostro Iesu Christo inplenda erant, speciem conplectitur; non ipsa ueritas, sed in ea meditatio ueritatis, utilis fide potius quam effectu, imitatione quam genere. ea enim, quae obserunriobseruari praecepta sunt, non uirtute efttcientifeefficientia ipsius utilia erant, sed obseruantium fide salutaria, ut sacrificionimsacrificiorum diuersitates et holocaustomatum religiones et circumcisionis cura et sabbati otium. hsec enim omnia et praetermissa culpam habebant et gesta sub futurorum fide proderant, sicut ait beatus apostolus: prius autem, quam ueniret fides, sub lege conclusi eustodiebamurcustodiebamur in ea fide, quae incipiebat. reuelari. itaque lex psedagoga nostra facta est in Christo, uti ex fide iustificemur. at ubi uenit fides, iam non sumus sub psedagogo; omnes enim filii estis fidei. ergo quotienscumque aliquid ex lege relegitur, in opere praesentium mandatorum speculum futurorum est", "candidate_score": 0.63758, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_110_112", "bdc_text": "Non itaque parcendum fuit verbis . Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_278", "psc_text": "metu sanctas scripturas sibi tamquam dei uerba conmendent et cum debita dignitate ea insinuent mentibus audientium, domino dicente: et super quem aspiciam, nisi super humilem et mitem et trementem uerba mea? oportet igitur et prsedicantespraedicantes eiistimareexistimare non hominibus se loqui, et audientes scire non hominum sibi uerba proferri, sed esse dei uoces, dei constituta, dei leges, et reuerentiam maximam utrique officio conuenire. maximi enim periculi res est, de thensauris dei, de sacramentis reconditis, de testamento aeterno aliquid aut superuacuum proferre, aut neglegentem audire. consignanda sunt omnia animis, commendanda sensibus, quia nihil est uerborum dei, quod non sit inplendum; et omne, quod dictum est, habet quandam iam efficiendi necessitatem, quia dei uerba decreta sunt. § 2 Qui lectus est psalmus, in finem inscribitur. si omnes ita inscriberentur, nihil esset difficultatis; excluderet enim omnem generalitas quaestionem. sed cum aliam alius habeat inscriptionem, ex causis diuersis tantum necesse est diuersitates inscriptionum extitisse. duplex", "candidate_score": 0.637543, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_118", "bdc_text": "Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1716", "psc_text": "intellegeretur, id, quod consequitur, adiecit: super omnes docentes me intellexi, quoniam testimonia tua meditatio mea est. didicisti, o Dauid, a Moyse legem, et Aaron tibi sacrifieiorumsacrificiorum omnium doctor est, Iesus iteratae circumcisionis magister est, Samuel ungendi tibi sacramentum in temetipso et prophetae et regis ostendit: quid est istud, quod loqui ausus es, quod super omnes te docentes intellexeris ? sed superior uersus, super quos omnes docentes se intellegat, ostendit, id est super inimicos. et rursum hic, qui nunc est uersus inferior, qui inimici sint, declarat, id est omnes docentes. claues enim se caelorum habere profitentur et doctores esse se legis gloriantur. et cum omnia legis testimonia aduentum domini nostri Iesu Christi testentur, super doctores suos propheta 1 dei om. Cp et ante in lege om. C heretici VR 2 mandatatum ex mandatum m. 2 V -4 auctorem — circumciBio om. V 5 -pcederit C 6 dfa R dnS V dominum", "candidate_score": 0.637246, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_48_50", "bdc_text": "zum schlechten Bildungsstand der Schüler . mihi fuit semper propitius et a me stetit . Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem :", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1719", "psc_text": "esse constituit. super docentes se ergo intellegit. § 6 Et quia interdum ex naturse diuersitate soleat accidere, ut discipulus prudentior sit magistro, tamen hoc ipsum diligentiae susesuae et studii esse demonstrat. ait enim: super seniores intellexi: quia mandata tua exquisiui. etsuperdocentes intellegit et super seniores intellegit, doctrinae atque intellegentiseintellegentiae suae officium cum ipsa temporis antiquitate demonstrans, id est populi ante se anterioris significans aetatomaetatem. in quo utrumque conuenit, ut et antiquior sit et se putet esse doctorem. sed super eum ille intellegit, qui et docetur et iunior est; intellegit uero, quia mandata dei exquisierit, quae doctor, dum se docere credit, ignorat. § 7 Consequens autem est, ut, qui super seniores et doctores intellegit, fructum intellegentiseintellegentiae susesuae reddat, scilicet, ut ea, quae cognita et perfecta habere ccepitcoepit, exerceat. et uideamus, an hoc ipsum in consequentibus sit. ait enim: ab omni uia mala prohibui pedes meos, ut custodiam uerbum tuum. perfecta haec", "candidate_score": 0.637217, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_103_105", "bdc_text": "Absoluto negotio et confutatione satis prolixa ( quam tamen succinctiorem , nisi intricatiorem verworrener ; s. Kirsch 1560 . edere nolui ) expedita , insuperÜber gestrichenem ex nachgetragen. audita , placuit .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_440", "psc_text": "et indissolubile super humana uitia iudicium, cum bonitatem usque ad unum nemo facit. et quaeretur post haec, quomodo Abel placuerit, Seth probatus sit, Enoch translatus sit, Noe reseruatus sit, Melchisedech sanctificatus sit, Abraham electus 1 ease ex esset m. 2 V coeperimul V 3 simul lnutiles tn. 1R 4 fiunt q: sed cum inutiles add. m. 2 V 6 namquae V nam P nanque T 8 id sup. lin. VP tum ex tum tum m. 2 V 9 occursus ex ocoursu m. 2 V praesentia V 11 Adam sup. lin. a m. 2 V tum om. V 12 obseruantiam ex obseruantia m. 2 V 13 sibi utilis R dl supr. scr. m. 1 R caadque V ≡≡ q (at eras. cu supr. scr. m. n R 14esse coepit PT 16 dIñ ex dfi esse m. 2 V dm̃ post exquirentib. transpos. PT 16 faotis df deolinantibus (& i. ras. 1)", "candidate_score": 0.635873, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_50", "bdc_text": "Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem :", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1918", "psc_text": "id est sub testibus caelo ac terra et angelis scripta, custoditurum se professus est. addidit adhuc et meritum salutis obtinendae dicens: prseueni inmaturitate et clamaui, in uerba tua speraui. non exspectauit infirmam a uitiis senectutem, neque deferuescentibus longo usu luxuque aestibus frigidae aetatis tempus elegit; sed maturitatem omnem fide et religione praeuenit. uincens per continentiam iuuentutem et conprimens lasciuientes annos et senectutis maturitatem modestae et castaecasta adulescentiseadulescentia tranquillitate prseuenienspraeueniens. et prophetae clamor est sperantis in dei uerba, nounon aliquando, sed semper. finis enim nullus est spei nostraet sed in cselestescaelestes res semper extenditur et in aeterna dei promissa procedit. nullum tempus uacuum habet, nullum otiosum. § 5 Denique id sequitur: et prseuenerunt oculi mei 2 uelud Cp necesse om. C 3 habeo C praecibus VR 5 corporis officium scripsi corporis 111*** R corporis V officium corporis (pE 6 pcentes C 10 thSsaurum V thesaurum R teBauru p tesauro C 11", "candidate_score": 0.635568, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1645", "psc_text": "quod de confusione superborum tractamus, significasse intellegitur. sequitur enim: conuertantur mihi, qui timent te etqui cognoscunt testimonia, tua. uult ergo eos, qui deum timere coeperunt, ad se propheta conuerti, ut per doctrinam suam in uitiis suis et criminibus erubescant, cognitis scilicet testimoniis dei. de quibus multa iam diximus, et confusi in ueteribus delictis ad institutionem prophetae doctrinamque se referant: quorum ex snperbiasuperbia atque peccatis ad pietatem modestiamque conuersio est. § 18 Conclusit autem uerecundiseuerecundiae susesuae more dicens: fiat cor meum inmaculatum in iustificationibus tuis, ut non confundar. exercetur in mandatis, meditatur in lege, iustitiam iudiciorum dei cognouit, timentes dominum conspectu eius lsetanturlaetantur, manibus dei factus atque formatus est, et non audet dicere inmaculatum cor sibi esse. et audemus interdum praeferre innocentiam nostram, iactare uitiorum abstinentiam et puros nos a peccatis atque iniquitatibus gloriari? sed ut fidem ita et humilitatem ac modestiam discere a propheta nos conuenit, orante ut sibi inmaculatum", "candidate_score": 0.635279, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_152_154", "bdc_text": "XV 23f. ; XX , Nr. 3017 , Anm 38 . ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1196", "psc_text": "quoque expectationis desiderio detentus est. sequitur enim: 25 Luc. XXn, 15. 1 intendit PE 4 consuetudine RP mores VP mortis R excidit P 6 aliqua magis Pb 6 optauit V 7 ad uero R ac uero V non eripi se non R 8 hi ex nihil m. 2 V hii P 9 et om. R 11 nihil x ae agere post sua causa supr. scr. m. 1 R ac si consequentibus P 12 inproperium mea et RPa 13 tuo sunt omnes E 15 superior ex tuper m. 2 V 18 errorem ex terrorem m. 2 V haec om. R 21 aeternitatis V cuius V 24 communiones VR1 26 cupiui RPE. et sustinui commeerentem etaonfuit; etconsolantes et non inueni. commaerentis et consolantis non solacium, sed fidem quaerit, ut si quis ueniens ex lege et harum omnium passionum intellegens prophetiam secum tamquam inconsummatione ipsius legis adsisteret: ut postea Paulus adimplens passiones IesuChristi", "candidate_score": 0.634884, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1600", "psc_text": "(om. et) R humilitatis ex humiliatus m. 2 V 23 nisi om. C 24 accedere <' qui Cp 26 docetur R 27 ds V ut quia p post iustificatio del. ut m. 2 V nesque in 28 quia p. in lege sunt constitutae. umbram in se iustificationum caelestium continerent. § 6 Deinde adiecit: multiplicata est super me iniquitas superborum: ego autem in toto cordo scrutabo mandata tua. patienter omnia et aequanimiter propheta tolerans in opprobrium superborum atque iniquorum deductus est. si quis enim obiurgationes trium regum in Iob recolat, intelleget, quanto inludentium exacerbetur opprobrio. namque cum inreligiosi quique per passiones aliquas emendari dei seruos contuentur, exprobrare haec ita solent: \"ubi fides? ubi spes in deum? ubi auxiliantis uirtus? ubi boni dei misericordia est?\" contra qusequae firmo animo fidelique opus est et in mandatis dei intento atque occupato, ne multiplicatis tot in se superborum iniquitatibus cedat, sed semper dicat: bonitatem fecisti", "candidate_score": 0.634596, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_223", "psc_text": "reges ex regia R. adfectu pastoris habiturus: ipse est enim pastor bonus, cuius nos sumus oues, pro quibus animam suam posuit. ne autem ius tyrannicum significari arbitremur in uirga, quae in uirgseuirgae nuncupatione proprietas sit, ex nononouo et ueteri Testamento noscendum est. § 36 Beatus Paulus ad Corinthios scribens, quos ex multis peccatis ad psenitentiampaenitentiam moderata atque utili adhortatione reuocabat, ait: quid uultis? inuirga ueniam ad uos an in caritate et spiritu mansuetudinis? numquid Paulo ius pnetoriumpraetorium erat, ut uirgam comminaretur et cum officio lictoris ad ecclesiam Christi adesset? non utique ita opinandum est. sed quia omnis dei sermo, quo ex errore in neritatemueritatem retrahimur, quo per comminationem terroremque iudicii ad innocentis et sanctae uitae uiam regimur, uirga est nuncnpatus, per quam, intra disciplinam diuini metus cohibiti, moderati ac prouidentis rectoris monitu cohereemur, beatus apostolus condicionem eligendi aduentus sui his, quos monebat, adiecit, utrum mallent eum in seueritate doctrinae atque", "candidate_score": 0.634106, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1352", "psc_text": "est ex his corporis sui uitiis ad innocentiae studium transferri, quia sera licet emendatio utilis sit obliuione uitiorum. sed placiturum deo uirum propheta conformans non expectat post longam ac diuturnam criminum consuetudinem doctrina dei et praeceptis timoris institui, sed rudes a peccatis annos et aetatem adhuc criminum nesciam uult non modo studiis aliquando innocentiseinnocentiae, sed etiam ipsa adulescentiseadulescentiae consuetudine inbui. difficile est enim ab usitatis desinere, difficile est a familiaribus abstrahi, magnum in se consuetudo habet uinculum: et idcirco optimus ille erit cultor, quem non modo delictorum remissio sine crimine constituerit, sed ipsa illa praestiterit uitiorum ignoratio innocentem. § 2 Nouit Hieremias propheta aetatis huius beatitudinem dicens: bonum, inquit, est iuueni uiro, cum aufert iugum graue in iuuentute sua: sedebisedebit t singulariter et tacebit. non expectat frigescentes senectute annos nec emortuam iam per aetatem uitiorum consuetudinem. uult longi praelii militem; uult eum Christi seruum, quem ne ipsa quidem praeteritorum criminum", "candidate_score": 0.633956, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_100_102", "bdc_text": "At iussi sumus sententias nostras scriptis nobis etiam omnibus praesentibus referre ad senatum Bern , Schultheiss bzw Rat. Fecimus . Ego a nostra parte pręstiti , quod potui . Mihi enim iniunxeratSubjekt ist die zwinglischeZwingli , Huldrych , Zwinglische Lehre Partei in Bern. id munus .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1716", "psc_text": "intellegeretur, id, quod consequitur, adiecit: super omnes docentes me intellexi, quoniam testimonia tua meditatio mea est. didicisti, o Dauid, a Moyse legem, et Aaron tibi sacrifieiorumsacrificiorum omnium doctor est, Iesus iteratae circumcisionis magister est, Samuel ungendi tibi sacramentum in temetipso et prophetae et regis ostendit: quid est istud, quod loqui ausus es, quod super omnes te docentes intellexeris ? sed superior uersus, super quos omnes docentes se intellegat, ostendit, id est super inimicos. et rursum hic, qui nunc est uersus inferior, qui inimici sint, declarat, id est omnes docentes. claues enim se caelorum habere profitentur et doctores esse se legis gloriantur. et cum omnia legis testimonia aduentum domini nostri Iesu Christi testentur, super doctores suos propheta 1 dei om. Cp et ante in lege om. C heretici VR 2 mandatatum ex mandatum m. 2 V -4 auctorem — circumciBio om. V 5 -pcederit C 6 dfa R dnS V dominum", "candidate_score": 0.633217, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_49_51", "bdc_text": "mihi fuit semper propitius et a me stetit . Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem : Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1192", "psc_text": "eam: propter inimicos meos eripe me. omnia ut homo et patitur et loquitur. nam ex susceptione carnis et puer est secundum illud: ecce puer meus, quem elegi, dilectus meus, in quo conplacuit animae meae, et citum auxilium tribulationi susesuae orat et intendi in animam suam 8 Ps. LIV, 24. 26 Esai. XLII, 1. 1 profiteretur V1 conscius R conaoientiae P 2 praecatur — demersam in marg. sup. add. m. 2 r 8 ne add. m. 2 V 5 nent super R 6 praecatur T'R in puteum R 12 iam in eo quod P 18 aliquid ei ex e acerbitatS R 14 moereret ideo subieoit b hereret et IUbiecit V hereret et ideo subiecit Pa haereret ideo subiecit ed. Basil. 1550, Par. 1572 16 enim multitudinem F1 17 bene add. m. 2 V 19 ee P sed quia Pb 24 ut om. I* homo add. m. 2 V haec patitur V", "candidate_score": 0.631343, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_49_51", "bdc_text": "mihi fuit semper propitius et a me stetit . Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem : Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1718", "psc_text": "et ex profeta est m. 2 V 28 docentes te Cpb super uersus r 24 se om. Cp id est om. V 27 seculorum habere C oaelorum habere V caelorum se habere E 99 ihm xpi V.. intellegit, qui unigenitum dei filium in carne uenturum, testimonia. eius meditans, semper expectet. o felix discipuli intellegentia! o doctorum miserabilis inperitia! docentes nesciunt, et intellegunt qui docentur. caret autem propheta uitio iactantire: intellegentiae enim prsestantiampraestantiam unde adeptus esset, ostendit. nam superius ait, quod super inimicos suos prudentior a deo in mandatis eius esset effectus. intellegentia enim omnis ex eo est, qui prudentiorem eum esse constituit. super docentes se ergo intellegit. § 6 Et quia interdum ex naturse diuersitate soleat accidere, ut discipulus prudentior sit magistro, tamen hoc ipsum diligentiae susesuae et studii esse demonstrat. ait enim: super seniores intellexi: quia mandata tua exquisiui. etsuperdocentes intellegit et super seniores intellegit, doctrinae atque intellegentiseintellegentiae suae", "candidate_score": 0.63099, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_36", "bdc_text": "s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_134", "psc_text": "R adibita R arguitur « 23 doctorina (na in rOB. a m. 1) secretina secretrinore r non probabiles t 24 interpraetandi VR. transferentes et in numerum redegerunt et in ordinem conlocauerunt et diapsalmis distinxerunt, qui omnes secundum Hebraeos confusi et habebantur et habentur. horum igitur translationes HebrseisHebraeis tum lingua tantum sua utentibus non erant necessariae. ipsis tamen, omnibus diligenti et religiosa custodia obseruatis. quibus postea dominus legem omnem sacramento et corporationis suae et passionis et resurrectionis inpleuerat, cumque his libris, quos regi idem translatores ediderant, conlatis et fideliter consonantibus repertis, indissolubilis constituta est priuilegio doctrina; et aptatisaetatis auctoritas. § 4 Beatus ergo apostolus Paulus, secundum professionem suam HebrreusHebraeus ex Hebraeis, etiam secundum hebraicam cognitionem et fidem psalmum hunc primum esse dixit, translatorum distinctione non usus: cui maximum hoc pnedicandipraedicandi ad synagogse principes studium erat, ut dominum nostrum Iesum Christum dei filium, natum, passum, resurgentem regnare in aeternum ex doctrina legis", "candidate_score": 0.630722, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2374", "psc_text": "V profundo R 14 clamat ex clamaaut V 16 indentes TT1 in uocem VRE (et T in marg.) in precem (praecem P1) PT 20 est ex oest m. 1 V om. R 25 scribtum V 26 bis ex is P 28 et ante ubique supr. scr. T. et non de longe, et rursum: quoniam in ipso et uiuimus et mouemur et sumus. uirtus ergo dei, quse aequalis et indiscreta est, officiorum ac membrorum habet nomina, ut uirtus. qua uidet, oculi sint; uirtus, qua audit, aures sint; uirtus, qua efficit, manus sint; uirtus, qua adest, pedes sint, officiorum diuersitates uirtutis huius potestate peragente. deus ergo ubique est et ubicumque adest, audit, uidet, efficit; sed orandus a nobis est, ut secundum precem nostram adsit, audiat uideat, efficiat. naturae suae est, ut tmdiataudiat; «ed Jidai coatzx est, ut precemur audiri. audit conuiciantes, audit maledicentes, audit etiam intra secreta cordis loquentes; sed fides officium", "candidate_score": 0.629533, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2414", "psc_text": "26 Hieremiaita: in illa die, dicit dominus, contribulabo 25 Hierem. XXX, 8 sq. 1 per spem VRPT quia per spem E apem futuri saeculi VR futuri saeculi spem IVV 2 consequentes RPT conaequentis V consequemnr E U ihm xjio V Explicit psalmus CXXX incipit psalmus CXXI (lie) V Finit psalmus CXXX incipit CXXXI R Explioit tract psalmi CXXX incipit tract psalmi CXXXI P Expl. de CXXX incip. de CXXXI T 9 hamilitatis orationis R humilitatis operationis PTE om. V in Bublimae R in sublimen V 10 praecipuae R fili dei (sic) docet V 18 nri in rcu. R 14 reddit P 16 sciStiam periti V 17 habentesoboedientes om. PT uenerantes — oboedientes om. V 19 cStraotare V aud ent P 20 lintea T substnunt (bs in rcu.) P eos om. VPT 21 t pfecit T 28 onos ex onus R autem cStemnat V1 24 excesserat ex excesserit T 25 hieremia", "candidate_score": 0.628732, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_36", "bdc_text": "s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2212", "psc_text": "frustra reges laborauerint, ipsi doctores et magistri legis errauerint, nos stulti sseculosaeculo et purgamenta mundi et deliramenta sapientibus 25 eorum intellegentia gloriemur. sed tamen intellegimus, quia 2 in saecala amen R in saecula V in saecula saeculorum amen P ExpJie. psalmus CXXIIII incip. psalmus CXXV feliciter V Finit psal. CXXIIII incipit CXXV R Finit psalmus CXXIIII incp psalmus CXXV P 6 auertendo V conuertendo R dom V dominus R (b TQ έπιστρέΨαι xvqiov LXX) cf. infr. p. 606, 20 6 consulati V1 11 ementitas Re eiñtias P ementitias b interpraetationes R 19 ac ex hao R 18 rpinde R pinque P proinde a perinde a 14 sensum RE sensu P 16 adesset RPE ad eis et G 17 consummatu (?) G a profetis GR 18 sed intellecta om. P et probata om. R exrpbrata P 23 obsoura aetatibus GR obscuritatib: P regis G 24 errauerint GP errauerunt R 25 delerumenta", "candidate_score": 0.628414, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_159", "bdc_text": "Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1434", "psc_text": "et ambules in omnibus uiis eius et diligas eum et seruias domino deo tuo ex toto corde tuo et ex tota anima tua et custodias praecepta domini dei tui et iustificationes eius, quse ego praecipio tibi hodie, ut bene sit tibi? ergo deo adhaerens in dei uia est. § 4 Et qua ratione prophetam hic locutum existimabimus dicentem: uias meas pronuntiaui, et exaudisti me; doce me iustificationes tuas? si enim uias suas praedicat, necesse est peccati uias praedicet, quia in uia peccati sit, quisque in dei uia non sit. sed huic praesenti dicto consentiens illud uidetur, quod dictum est: pronuntiabo aduersum me iniustitias meas, domine, et rursum: iustus in exordio sermonis sui ipse sui accusator est. ergo hic pronuntiatio, quae dicitur, non laudatio est, sed confessio uiarum suarum, id est peccatorum suorum paenitens professio; 8 Dent. X, 12 sq. 21 Pa. XXXI, 6. 22 Prov. XVIII, 17. 1 se supr.", "candidate_score": 0.628186, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_32_34", "bdc_text": "BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt ) und noch einmal 1541 von Mathias Apiarius Apiarius ( Biener ) , Mathias neu gedruckt ( VD16 Z V28977 ) .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_239", "psc_text": "in nouum Christi hominem deposito uetere renascamur, et tunc per hunc nouae natiuitatis profectum in beatam illam ac deo placentem iteratae reparationis nostrae speciem reformemur. § 42 Cuius boni non ignarus propheta post haec hortatur et dicit: et nunc reges intellegite, erudimini qui iudicatis terram. seruite domino in timore et exultate cum tremore. adprehendite disciplinam, ne forte irascatur dominus, et pereatis de uia iusta. 10 I Cor. XV, 42. 2 etiam intelligitur illa E 4 prout da enim R prout enim ei VK in om. V 5 ex ueteri E 6 materiae R 7 corporu incorruptionis V 11 in incorruptione ex in corruptione m. 2 V 19 resurgit semper restitui, quia cod. V honc formam, quae textui graeco ei antiquis uersionibus Italicis respondet (Sabatier 111, 718), primo loco excepto constanter repetit. reaurget RE 18 reaurget spiritale (om. corpus) RE 16 confringit VR t 19 uitae om. R 20 uetere R", "candidate_score": 0.627996, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_140_142", "bdc_text": "proceres et vulgus atque plebs una . Incubuit nomen eius apud nos a priore expetitione , Haller wurde bereits am 9 . Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2964", "psc_text": "populum in psaimopsalmo alio nuncupauerit dicens: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi. quod autem etiam hic, qui eum * 2 Ioh. XVI, 33. 6 Coloas. II, 16. 8 Coloss. I, 20. 29 Ps. XVII, 45. 3 passionibus R introitar (?) G? 4 braccia(?) G 5 trophaeo RE tropea G 6 triumfat GR 12 uincunt G uincitur RE 13 inimica GR inimici E 16 in psalmis G oirografum G cyrographum R 26 subiciens — dicens omisisse uidetur G 28 in om. R. non cognouit, suus sit, euangelia docent, cum aiunt: in sua uenit, et sui eum non receperunt. in mundo erat, et mundus per eum factus est, et mundus eum non cog nouit. sed ne forte hic populus, quem non cognouit et sibi seruiuit. non suus fuisse, quia non erat cognitus, existimetur. diuina illa Moysi cantio errorem hunc omnem ambiguitatis excludit dicens: cum diuisisset excelsus gentes, statuit fines gentium secundum numerum", "candidate_score": 0.62769, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_139_141", "bdc_text": "Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una . Incubuit nomen eius apud nos a priore expetitione , Haller wurde bereits am 9 .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2959", "psc_text": "in septimo decimo psalmo, qui totus ex persona domini consistit, id ipsum dictum ita meminimus: qui doces manus meas in proelium et posuisti ut arcum aereum brachia mea. quod autem nihil in illum Dauid referri possit in omni psalmo, maxime his dictis docetur: audiuit de templo sancto suo uocem meam et clamor meus in conspectu eius introiuit in aures eius. et commota est et contremuit terra et fundamenta montium conturbata sunt. et illud: clamauerunt, nec erat, qui saluos faceret, ad dominum, nec exaudiuit eos. et comminuam illos ut puluerem antean faciem uenti, ut lutum platearum deiebodelebo illos. eripies me de contradictionibus populi, constitues me in caput gentium. populus, quem non cognoui, seruiuit mihimi, auditu auris obaudiuit mihimi. rebus ipsis inepta eorum intellegentia coarguitur, qui haec Dauid de se ipso dixisse contendunt: cum omnia in eum hominem, quem dominus in eo natus adsumpsit, secundum spiritalem rationem et gesta conueniant. 11 Ps.", "candidate_score": 0.627005, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_950", "psc_text": "cf. supr.) 91 quo ex quod R obaudiri posse ut efficiant PTa utaudiri posse = = efficiant R ut obaudiri posse efficiant t. qui meminerit dominum in enaugeliiseuangeliis dixisse: quod dico cobisuobis in tenebris, dicite in lumine, etquod in aure auditis, praedicate super tecta. deus namque constanti et publica prsedicationepraedicatione laudandus est, neque debet in commemorandis uirtutibus eius fides nostra trepidare. § 19 Sed qusequae tandem uox laudis eius audiri efficienda est? nempe ea, quod credentium animam posuerit in uitam, quod apostolicae praedicationi et martyrum confessioni constantiam et perseuerantiam largitus sit confitendi, quorum discursibus orbem terrae quibusdam quasi pedibus cselestis regni praedicatio transcucurrit in omnem enim terram exiit sonus eorum. et alibi spiritalis discursus gloriarngloriam clamans spiritus sanctus: quam speciosi pedes euangelizantium bona, euangelizantium pacem! hsechaec ergo uox laudis dei prsedicantium audienda prseconiopraeconio est, propheta testante: qui posuit animam meam ad uitam et non dedit commoueri pedes meos. non enim", "candidate_score": 0.626253, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_99", "bdc_text": "Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1680", "psc_text": "ergo semper introire; sed a nobis. ne introeat, excluditur. cludimuseludimus enim per haec corporis uitia animae nostrae aditum. quae si cceperit emundatis omnibus patere, ilico introibit modo solis, qui clausis fenestrae ualuis introire prohibetur, patentibus uero totus inmittitur. ipsi quidem semper, ut inluminet, promptum est, sed lumen sibi domus ipsa obseratis aditibus excludit. est enim uerbum dei sol iustitiae adsistens unicuique, ut introeat, nec moratur lucem suam repertis aditibus infundere. manet igitur hoc uerbum dei in caelis per indefessam caelestium obaedientiam. quo exemplo in sanctis quoque, qui caelestes secundum calestiscaelestis imaginem sunt, dei uerbum manere credendum est. § 6 Sequiturdehinc: ingenerationemetgenerationem ueritas tua. duplicem hanc sensus nostri intellegentiam, 1 I Cor. 15, 49. 10 Apoc. III, 20. 1 terrestria ex terrestrib corr. m. 2 V terrestri R imagine ex imaginem m. 2 V 2 portat V 4 lasoinia pE manet in nobis tamen a Bancto o habitationis e manet non", "candidate_score": 0.625905, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_36", "bdc_text": "s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_132", "psc_text": "translsitores septuaginta in principio ediderunt ceteris diuerse transferentibus: et secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio. § 3 Sed perfecta horum septuaginta interpretum auctoritas manet. primum, quod ante aduentum corporalem domini transtulerunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguetur, tanto anteriore interpretationis aetate: dehinc, quod ipsi illi principes doctoresque synagogae et praeter scientiam legis per Moysen quoque doctrina secretiore perfecti non potuerunt inprobabiles esse arbitri interpretandi, qui certissimi et grauissimi erant auctores docendi. hi ergo psalmos inter ceteros libros 1 trasferentea r 2 cognitionum ex cognitionem m. 2 V scientia V 3 ambigua R hebraeicae V uario V nuntia - tia (quae lilt. correcta sit non apparet) R 5 post transtulerunt 1-2 iitt. eras. R multi- R modu m sermonum intellegentiam V 6 ut om. Rb 7 interpraetantes Vll 8 attulerint RE occulte V ..moysi VR 9 traditionis profectae V ambiguae VII hebrea V 10 cumemorata", "candidate_score": 0.625005, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_59", "bdc_text": "Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1432", "psc_text": "o—6 litt.) R deduxit Cp(A) 9 commoramur E commoretur C in terra R confirmatique VRp 11 credetur V ut in se manens C ut se immanens e ut se etsi manens pb 12 ui tamquam V 14 anteriore aetate C anteriora et ante V apostolicis tamen dictis C 15 q‹Sltpr. scr. m. 3 R adheret V adhaeret R 16 a se esse praedicatum p t poste ex postea R postea Vfort. po9 te 17 in = — lege (2-3 litt. eras.) R postea V 18 tun i ras. m. 3 R ambulatis et adhaerebitis R adre bio haere corr. m. 3 R 19 hu m. 3 R et consortio V. nn se nunc pauimento adhaerere, non uiuere: sed secundum uerbum dei, cui mortui uiuunt, orat, ut uiuificetur in uitam. § 3 Dehinc sequitur: uias meas pronuntiaui, et exaudisti me; doce me iustificati.ones tuas. qui secundum uoluptates corporis uitam agunt, in", "candidate_score": 0.624115, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_140_142", "bdc_text": "proceres et vulgus atque plebs una . Incubuit nomen eius apud nos a priore expetitione , Haller wurde bereits am 9 . Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_138", "psc_text": "et populus Israhel facere, qunntaquanta manus tua et consilium praescripsit fieri. et nunc, domine, respice in iuinasminas eorum, et da seruis tuis cum omni fiducia loqui uerbum tuum. non ergo ambiguum est, quid tanto anteriore tempore prophetiseprophetiae psalmus ostenderit. nam permixti tum sibi in Herode atque Pilato gentes frementes et populi uana meditantes in unum cum ipsis suis regibus et principibus adstiterunt. communi enim et prajtorispraetoris et tetrarchretetrarchae iudicio in dominum confirmata damnationis est passio. § 6 Et quidem diligenter secundum propheticam scientiam unicuique generi et nomini singulorum quorumque uerborum est proprietas coaptata: ut gentes fremuerint, inpAritoinperito scilicet motu ineonditoque commotae, dei filium in corpore cernentes et audientes. quae usque adeo fremuerunt, ut corona spinea conpunxerint, ueste regia indutum salutatione atque honore regis inluserint, harundine caput contuderint, aceto ac felle potauerint, lanceslancea latus foderint. cohors enim militum Pilato subditorum ex fremitu ine intemperantis haec gessit. § 7 Populi autem inania", "candidate_score": 0.623558, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1017", "psc_text": "exultate in conspectu eius. adhortatio omnis licet multum ad quendam pulsum et uoluntatis nostrae proficiat et mentis, cum ad aliquid optandum agendumque conciliante ea uel inliciente deducimur, tamen, si maxime adhortationis ipsius 11 Dent. XXXII, 43 (LXX). 1 eat interioria PT causa V 8 nocetura P1 et gaudet 1\" fllr — furtis ut sup. lin. add. m. 2 V 4 ut ante unumquemque om. R exercent P Õ oblaectant V oblectat R in laetitia — ex ipsius m morg. IUper. add. m. 2 V 6 susoipit plTE et idcirco ait in TE 7 laetentur Tt exultabant V 8 uere ex uerte m. 1 V 9 iocunditate PT adque VR aepulantium VRT 10 gaudii T iustorum V iusta a moysea ex manes m. 2 V eat in V 11 iocundamini PT U fili V 15 laetantur R unamimes ex rnamines m. 2 V un - animea P exultationis ex exultationes m.", "candidate_score": 0.622595, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_154", "bdc_text": "ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2142", "psc_text": "GRe, om. Pb qae G 24 defetigetur G cf. Georges Jrorif. 197 defatigetur RPE usque GRP usque ad E. § 9 Et idcirco propheta pertinaciam spei suae usque ad finem accipiendae misericordiae demonstrat dicens: ita oculi nostri ad dominum deum nostrum, donec misereatur nobis. non decidit, non absistit. tardet licet ad temptationem fidei misericordiam suam dominus, quia fides constantem debet praestare fiducisefiduciae suae expectationem et desperatio omnis diffidentiae confessio est. sed propheta non incertus est misericordiae dei; nam oculi eius in eum, quoad usque misereatur. intenti sunt, intenti autem adeo, ut intentioni eorum oranloratio) geminata subiecta sit. ait enim posthaec: miserere nobis. domine, miserere nobis. et intentus est et intentus orat: ea scilicet perseuerantia, qua uitioramuitiorum seroiserui in dominantibus sibi uitiis demorantur, ille certissima bonorum seternorumaeternorum spe et perfectae in se misericordieBmisericordiae fiducia perseuerat. § 10 Sequitur uero, ut saepenumero cognouimus, hanc fidelium spem grauis iniquorum obtrectatio et molesta malignorum", "candidate_score": 0.6217, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2625", "psc_text": "sed etiam in futuro. sed de numero apostolus nihil docuit; et nescio an tacuerit, an 23 Ephes. I, 21. 1 cognitionis suae RTe cognitioni suae bP 2 eadem cum ratione temptavi (if. p. 718, 26 et ibi adn. Bened. \"ratione moderante ordinatol\") eademque ratione R eodemque in orbem PTE collooato PTE collecta R 3 primae Rb primll PTe 7 ipsam illam RTE ipatl illS P 8 supni Re circumfnsi PTb ab inferioris P 10 uniformae R 13 solidauid R 21 sedes habitationis congruae deputari RTE aedea habitationes congrue 0 demntari P sic RPb; sed et aliqrfl cognitionem futuris temporibus •t promittit esse significat cum ait T sed et aliquorum cognitionem futuria temporibus ,.pmittit esse, qd signifioat, cum ait e 28 nomen RE om. PT 24 sed de RTE sed etiam de P. ignorauerit. nunc enim et professus est se ex parte cognoscere, et tamen, cum raptus ad cselos est, audisse", "candidate_score": 0.619967, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1717", "psc_text": "gloriantur. et cum omnia legis testimonia aduentum domini nostri Iesu Christi testentur, super doctores suos propheta 1 dei om. Cp et ante in lege om. C heretici VR 2 mandatatum ex mandatum m. 2 V -4 auctorem — circumciBio om. V 5 -pcederit C 6 dfa R dnS V dominum Cpb opes V opus C 7 liminum (om. et) VCpb 8 azima R 10 legente nesciente R 11 xfrnnus V intelleget R 13 salutarg Cjps salutS p1 mortem V .17 super docentes intellexi C 19 moese V 20 diotor V1 91 samuhel RC unguendi RC ungenti p laoramento C profetae et ex profeta est m. 2 V 28 docentes te Cpb super uersus r 24 se om. Cp id est om. V 27 seculorum habere C oaelorum habere V caelorum se habere E 99 ihm xpi V.. intellegit, qui unigenitum dei filium in carne uenturum, testimonia. eius meditans, semper expectet.", "candidate_score": 0.61344, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_68", "bdc_text": "a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2791", "psc_text": "in inferioribus scilicet omnium humilitatis officiis. § 32 Procedit deinde secundum profectum euangelicum sermo psalmi, cum ait: inperfectum tuum uiderunt oculi mei, et in libro tuo omnes scribentur: die replebuntur, et nemo in eis. atque ut omnia secundum doctrinam caelestem intellegere possimus, id, quod difficultatem adfert, absoluendum est. quod enim latini translatores inperfectum interpretati sunt, id in graecis libris axartQyaCror scribitur: nec querimur de translatoribus; uereor enim, ne non 5 Matth. XVI, 17. 8 in tribulationis (?) G 12 in om. R 13 ocoultum G sed qf. p. 764. 27 14 a te quae fecisti R a te**** quae fecisti G (an erat a te ad ea quae fecisti ? cf. Sabatier 11, 270) a te quod fecisti E 17 fuerunt ? 0 praedicabat — fuerat om. G 18 in uobis GR in nobis E 19 in inferioribus GE inferioribus R 21 secundum profetam euangelicum G 22 inperfectum meum R", "candidate_score": 0.613274, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1692", "psc_text": "et nos patientes atque uincentes: nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc 2 ut om. R 5 oblitis Re 7 praeparatar VCpb tamen ut VRC 8 mundi su b pedib: creationes C constitutiones V 9 cfl eras. R firmata funda = ta p fundata = = firmata r statutane V sunt R to a 10 constiturum R db R exordiorum V1 12 sed profeta peneuerare in nuxrg. infer. add. m. 2 V ut om. p 14 est om. Cp tunc forsitan e in humiliationem meam V sed cf. p. 463,1 16 significare Cpb cf. Acad. p. 17 17 ergo eni C 18 meditatio ei VE formtam in humiliationem V 19 con tribulamur C 90 sed uariis V 21 nexemur F1 22 legis debet esse V mediatio V urant (a ex corr.) R ignis Vlp1 28 lacerant pi effodient C fodiant pb 24 do a deo r 26 dioimus C", "candidate_score": 0.611456, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_118", "bdc_text": "Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1849", "psc_text": "in mandatis omnibus dirigitur, quia ea super terrena desideria diligit: et dirigitur, ne eorum particeps fiat. quibus dicitur: natio p ra u a et peruersa. et omnem uiam iniquitatis odit, ut sit in eo, qui est uia, domino scilicet nostro, qui est benedictus in saecula saeculorum. amen. PHE. Mirabilia testimonia tua, domine et reliqua. § 1 Natura humani sensus ea est, ut ea mirabilia habeat, quae ante conpererit. ex conpertis enim iudicium adnjirationisadmirationis 19 Lno. IX, 41. 1 hebreo fhaebraeo R ebraeo p grecum V munere RpE 4 super hnnc ex super aurum hunc m. 2 V 7 cStinenta r saeoularium horum R cupiditatem V 9 ait dehinc p ait enl C dehinc ait E 13 occupant add. m.2 V obuia V obuia ex oblcuia p limum essepE 14 aute montia V 15 illicem pE 17 uitam V a mandatis omnibus C ad mandata omnia pE 18 qui ea V", "candidate_score": 0.610948, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_118", "bdc_text": "Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1403", "psc_text": "mandata pE cernemus ex cernimus m. 3 R 13 transferemur ez transferimur m. 3 R 16 diuersa V 17 arcangelorum V thronorum CpE cf. Bueclieler lat. Decl. p. 86' 18 nominibus ex hominibus m. lf R 19 ante diueraos 4—5 litt. eras. R 20 pro add. m. 2 V naturae ex naturam m. 2 V firmitatem V 21 reuelari ex reuelare R orat ex orata m. 2 r 22 sciat ex scit ?M. 2 V corpore ex corporae V. § 11 Quartus hic tertiae litterae uersus est: coDCupiuitconcupiuit anima mea, ut desiderem iudicia tua in omni tempore. non est prophetae huius communis cum ceteris uel saeculi sermo; altius sub significatione familiarium uerborum intellegentiae suxsuae extulit sensum dicens: concupiuit anima mea, ut desiderem iudicia tua in omni tempore. multis enim uidebitur rectius dictum fuisse, desiderat anima mea iudicia tua in omni tempore. et forte quidam ezistimantexistimant id ipsum sub his dictis", "candidate_score": 0.608394, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_118", "bdc_text": "Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum .", "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_785", "psc_text": "domino. in semel itaque loquente deo baec duo audiuntur: quia potestas dei est, et tibi, domine, misericordia. ab ipso enim salutare eius est; et filius omnia accepit a patre: et idcirco in eo dei potestas oeluel accepta uel nata est. pater enim non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio. retributor ergo uniuscuiusque est ille, qui iudex est. sed potestas eius est, a quo unigenitus deus est natus in iudicem; et potestas eius a deo est, qui iudicium accepit a patre: atque ita nec caret potestate qui iudex est, nec miseratione qui deus est. certe necesse est aeterni iudicii reus maneat in uno utrumque non eonfitensconfitens, cum tamen non unus intellegendus sit esse, qui uterque sit, dicens: pater in me et ego in patre, dominus noster Ieaus Christus, qui est benedictus in saecula saeculorum. amen. 4 Ioh. XVII, 6. 10 I Cor. 8, 6. 16 Ioh. V, 28. 28 Ioh.", "candidate_score": 0.6079, "ce_score": null } ] }, { "rank": 9, "cf_id": "cf032", "work_id": "dlt000339", "max_score": 0.690551, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "dlt000339_window_698", "psc_text": "aedem iam sine dubitatione successit, aut si quid aliud de vestibuli vocabulo intellegendum est, scire desidero.» Ad haec Servius: «pleraque sunt vocabula quibus vulgo utimur neque tamen liquido advertimus quid ea ex vera proprietate significent, sicuti est \"vestibulum\" in sermonibus celebre atque obvium verbum, non omnibus tamen qui illo facile utuntur liquido spectatum. Putant enim vestibulum esse partem domus priorem, quam atrium vocant. Sed Caecilius Gallus, vir doctissimus, in libro de significatione verborum quae ad ius civile pertinent secundo, vestibulum dicit esse non in ipsis aedibus neque aedium partem sed locum ante ianuam domus vacuum, per quem de via aditus accessusque ad fores aedium sit. Ipsa enim ianua procul a via fiebat, area intersita quae vacaret. Quae porro huic vocabulo ratio sit quaeri multum solet, sed quae scripta apud idoneos auctores legi proferre in medium non pigebit. \"Ve\" particula, sicuti quaedam alia, tum intentionem significat tum minutionem. Nam \"vetus\" et", "candidate_score": 0.690551, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "dlt000339_window_699", "psc_text": "accessusque ad fores aedium sit. Ipsa enim ianua procul a via fiebat, area intersita quae vacaret. Quae porro huic vocabulo ratio sit quaeri multum solet, sed quae scripta apud idoneos auctores legi proferre in medium non pigebit. \"Ve\" particula, sicuti quaedam alia, tum intentionem significat tum minutionem. Nam \"vetus\" et \"vehemens\", alterum ab aetatis magnitudine compositum elisumque est, alterum a nimio impetu et vi mentis instructum. \"Vecors\" autem et \"vesanus\" privationem significat sanitatis aut cordis. Diximus autem superius eos qui amplas domos antiquitus faciebant locum ante ianuam vacuum relinquere solitos qui inter fores domus et viam medius esset. In eo loco qui dominum eius domus salutatum venerant priusquam admitterentur consistebant, et neque in via stabant neque intra aedes erant. Ab illa ergo grandis loci consistione et quasi quadam stabulatione vestibula appellata sunt spatia in quibus multum staretur ab advenientibus priusquam intromitterentur in domum. Alii consentientes vestibula eadem esse quae diximus,", "candidate_score": 0.688878, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "dlt000339_window_700", "psc_text": "loco qui dominum eius domus salutatum venerant priusquam admitterentur consistebant, et neque in via stabant neque intra aedes erant. Ab illa ergo grandis loci consistione et quasi quadam stabulatione vestibula appellata sunt spatia in quibus multum staretur ab advenientibus priusquam intromitterentur in domum. Alii consentientes vestibula eadem esse quae diximus, in sensu tamen vocabuli dissentiunt. Referunt enim non ad eos qui adveniunt, sed ad illos qui in domo commanent, quoniam illic numquam consistunt, sed solius transitus causa ad hunc locum veniunt exeundo sive redeundo. Sive igitur ‹ve› secundum priores per augmentum sive per secundos per diminutionem intellegendum est, tamen vestibulum constat aream dici quae a via domum dividit. Fauces autem iter angustum est per quod ad vestibulum de via flectitur. Ergo Aeneas cum videt fauces atque vestibulum domus impiorum, non est intra domum nec contactu aedium saevo execrabilique polluitur, sed de via videt loca inter viam et aedes locata.» [cap.", "candidate_score": 0.687196, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_25", "bdc_text": "und der Stärkung des paganen Glaubens von den Christen den Beinamen «Apostata» ( Abtrünniger ) erhielt. moris .", "psc_chunk_id": "dlt000339_window_184", "psc_text": "est sanitatis auctorem, ut ait Homerus: οὖλέ τε καὶ μάλα χαῖρε. Maeandrius scribit Milesios Ἀπόλλωνι Οὐλίῳ pro salute sua immolare. Pherecydes refert Thesea cum in Cretam ad Minotaurum duceretur, vovisse pro salute atque reditu suo Ἀπόλλωνι Οὐλίῳ καὶ Ἀρτέμιδι Οὐλίᾳ. Nec mirum si gemini effectus variis nominibus celebrantur, cum alios quoque deos ex contrario in eadem re duplici censeri et potestate accipiamus et nomine, ut Neptunum quem alias Ἐνοσίχθονα id est terram moventem, alias Ἀσφαλίωνα id est stabilientem vocant. item Mercurius hominum mentes vel oculos et excitat et sopit, ut ait poeta: εἵλετο δὲ ῥάβδον, τῇ τ᾽ ἀνδρῶν ὄμματα θέλγει, ‹ὧν ἐθέλει, τοὺς δ᾽ αὖτε καὶ ὑπνώοντας ἐγείρει›. Vnde et Apollinem, id est solem, modo sospitatem modo pestem significantibus cognominibus adoramus; cum tamen pestis quae ab eo noxiis immititur aperte hunc deum bonis propugnare significet. Hinc est quod apud Pachynum Siciliae promuntorium Apollo Libystinus eximia religione celebratur. Nam cum Libyes", "candidate_score": 0.641579, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur .", "psc_chunk_id": "dlt000339_window_806", "psc_text": "demergitur, sicut nos quoque cum timemus latebras et loca nos occulentia quaerimus. Ergo tota descendens ut lateat, trahit secum sanguinem quo velut curru semper vehitur. Hoc demerso umor dilutior cuti remanet, et inde pallescit. Ideo timentes et tremunt, quia virtus animae introrsum fugiens nervos relinquit quibus tenebatur fortitudo membrorum, et inde saltu timoris agitantur. Hinc et laxamentum ventris comitatur timorem, quia musculi quibus claudebantur retrimentorum meatus, fugientis introrsum animae virtute deserti, laxant vincula quibus retrimenta usque ad egestionis opportunitatem continebantur.» Servius his dictis venerabiliter adsensus opticuit. [cap. 12] Tunc Avienus, «quia me ordo», ait, «ad similitudinem consultationis adplicat, reducendus mihi est ad convivium sermo qui longius a mensa iam fuerat evagatus et ad alias transierat quaestiones. Saepe adposita salita carne quam laridum vocamus, ut opinor quasi \"large aridum\", quaerere mecum ipse constitui qua ratione carnem ad diuturnitatem usus admixtio salis servet. Hoc licet aestimare mecum possim, malo tamen ab eo", "candidate_score": 0.625832, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127_129", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte . tibi universa exactius recensebit et referre poterit , etc . Tu modo adesse BernęBern velis ! Non poterunt maiore beneficio animi nostri Tigurinis Zurich devinciri et obstringi nisi isto , quod efflagitamus .", "psc_chunk_id": "dlt000339_window_750", "psc_text": "Sed quia facilius Graecorum inventionibus a Graecis forte aliis relata respondent, te, Eustathi, oramus omnes ut sensa et inventa Dysarii contrariis repellendo in integrum restituas exauctoratum conviviorum leporem.» Ille diu hoc a se officium deprecatus ubi tot impellentium procerum, quibus obviandum non erat, hortatui succubuit, «bellum», inquit, «duobus mihi amicissimis cogor indicere, Dysario et continentiae, sed ab auctoritate vestra tamquam ab edicto praetoris impetrata venia gulae patronum, quia necesse est, profitebor. In primo speciosis magis quam veris, ut docebitur, exemplis paene nos Dysarii nostri cepit ingenium. Ait enim pecudes simplici uti cibo et ideo expugnari difficilius earum quam hominum sanitatem. Sed utrumque falsum probabo. Nam neque simplex est animalibus mutis alimonia nec ab illis quam a nobis morbi remotiores. Testatur unum varietas pratorum quae depascuntur, quibus herbae sunt amarae pariter et dulces, aliae sucum calidum, aliae frigidum nutrientes, ut nulla culina possit tam diversa condire quam in herbis natura variavit.", "candidate_score": 0.620574, "ce_score": null } ] }, { "rank": 10, "cf_id": "cf025", "work_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II", "max_score": 0.689666, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_14_16", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1272", "psc_text": "Deus etiam perhibuit frustra percussum (Job. II, 3) . Quid ergo vox percussi superbum sonuit, quae a sententia ferientis nullatenus discrepavit? Incaute sunt humiles (22, q. 2, c. Incaute) , qui se mendacio illaqueant, dum arrogantiam vitant; imo mentiendo superbiunt, quia contra veritatem se erigunt quam relinquunt. Qui enim, necessitate cogente, vera de se bona loquitur, tanto magis humilitati jungitur, quanto et veritati sociatur. An Paulus humilis non fuit, quando aemulatione veritatis contra falsos apostolos tot de se discipulis fortia gesta narravit (I Tim. II, 7; Act. XX, 18, 19) Qui nimirum veritati inimicus existeret, si abscondendo virtutes proprias, praedicatores errorum praevalere permisisset. Sed quia arrogantes viri in eo quod bonorum dicta superbe examinant, verborum magis superficiem quam rerum ordinem pensant, Eliu beati Job sententias disciplinam credidit non sonasse. [Vet. III.] Quia vero saepe asperitas superborum usque ad duritiam maledictionis extenditur, illico contra beatum Job, quasi ad Deum faciens verba,", "candidate_score": 0.689666, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157_159", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur . Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2089", "psc_text": "doctori. In his ergo quae ubertim praedicat doctor, nulla elatione se efferat, ne fortasse 994 non pro sua, sed pro auditoris gratia ejus repleatur lingua; et in his quae doctor steriliter dicit, auditor non succenseat, ne fortasse doctoris lingua non pro sua, sed pro auditoris reprobatione torpescat. Pro auditoris namque gratia boni, datur etiam malis sermo doctoribus, sicut potuerunt Pharisaeis suppetere verba praedicationis, de quibus scriptum est: Omnia ergo quaecunque dixerint vobis, servate et facite; secundum vero opera eorum nolite facere (Matth. XXIII, 3) . Propter auditorum vero reprobationem bonis etiam doctoribus sermo subtrahitur, sicut ad Ezechielem contra Israel dicitur: Linguam tuam adhaerere faciam palato tuo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exasperans est (Ezech. III, 26) . 83. Aliquando pro doctoris et auditorum merito vel culpa, datur aut negatur. De accepto nemo extollatur. Spem comitetur timor.---Aliquando autem sermo praedicationis propter utrosque datur, aliquando propter utrosque subtrahitur.", "candidate_score": 0.683411, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_15_17", "bdc_text": "Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte :", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1272", "psc_text": "Deus etiam perhibuit frustra percussum (Job. II, 3) . Quid ergo vox percussi superbum sonuit, quae a sententia ferientis nullatenus discrepavit? Incaute sunt humiles (22, q. 2, c. Incaute) , qui se mendacio illaqueant, dum arrogantiam vitant; imo mentiendo superbiunt, quia contra veritatem se erigunt quam relinquunt. Qui enim, necessitate cogente, vera de se bona loquitur, tanto magis humilitati jungitur, quanto et veritati sociatur. An Paulus humilis non fuit, quando aemulatione veritatis contra falsos apostolos tot de se discipulis fortia gesta narravit (I Tim. II, 7; Act. XX, 18, 19) Qui nimirum veritati inimicus existeret, si abscondendo virtutes proprias, praedicatores errorum praevalere permisisset. Sed quia arrogantes viri in eo quod bonorum dicta superbe examinant, verborum magis superficiem quam rerum ordinem pensant, Eliu beati Job sententias disciplinam credidit non sonasse. [Vet. III.] Quia vero saepe asperitas superborum usque ad duritiam maledictionis extenditur, illico contra beatum Job, quasi ad Deum faciens verba,", "candidate_score": 0.68273, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_15_17", "bdc_text": "Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte :", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_828", "psc_text": "et perpetraverit peccatum, et non tacuerit, manifestat. Unde certissime apparet quantae munditiae in omnipotentis Dei oculis fuerit, qui et vitavit mala, ne committeret, et tamen quae eum committere contigit, hominibus non abscondit, quatenus ei et justitiae sit gloria declinasse peccatum, et justitiae custodia quod non potuit declinare prodidisse. Videatur vir iste cuilibet magnus in virtutibus suis, mihi certe sublimis apparet etiam in peccatis suis. Mirentur in eo qui volunt castitatis continentiam, mirentur integritatem justitiae, mirentur viscera pietatis; ego in eo non minus admiror confessionem humillimam peccatorum quam tot sublimia gesta virtutum. Scio enim quod per infirmitatis verecundiam plerumque gravioris est certaminis commissa peccata prodere quam non admissa vitare, et unumquodque malum quamvis robustius vitetur, tamen humilius proditur. Beatus ergo Job, qui, tot magnis operibus fultus, confiteri culpam non erubuit, ostendit in virtutibus quam humilis fuit. Sed quia ex humilitate vera secura semper auctoritas nascitur, ut tanto foris nil metuat, quanto", "candidate_score": 0.674958, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1248", "psc_text": "invicem et rectorum merita connectantur et plebium, ut saepe ex culpa pastorum deterior fiat vita plebium, et saepe ex plebium merito mutetur vita pastorum. [Vet. XXI.] 36. Subditi praelatos etiam malos tolerent, si salva fide possint. Humilitas recti magistra.---Sed quia rectores habent judicem suum, magna cautela subditorum est non temere vitam judicare regentium. Neque enim frustra per semetipsum Dominus aes nummulariorum fudit, et cathedras vendentium columbas evertit (Matth. XXI, 21) ; nimirum significans quia per magistros quidem vitam judicat plebium, sed per semetipsum facta examinat magistrorum. Quamvis etiam subditorum vitia, 808 quae a magistris modo vel dissimulantur judicari, vel nequeunt, ejus procul dubio judicio reservantur. Igitur dum salva fide res agitur, virtutis est meritum, si quidquid prioris est toleratur. Debet tamen humiliter suggeri, si fortasse valeat quod displicet emendari. Sed curandum summopere est ne in superbiam transeat justitiae inordinata defensio, ne dum rectitudo incaute diligitur, ipsa magistra rectitudinis humilitas amittatur;", "candidate_score": 0.674724, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_119_121", "bdc_text": "Ideoque adversus eos exarsit et sepius lesa patientia in furorem propemodum est redacta ! Ideo a ministerio tanquam perfidi et periuriperfidi et periuri : eidbrüchig . - Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1997", "psc_text": "et patientia. Contumeliosa verba non convicia, sed adjutoria credidit. Iis gratia magis quam ira debetur.---Possunt vero cervarum significatione doctores, appellatione autem ibicum, qui animalia sunt minima, auditores intelligi. In petris vero ibices pariunt, quia ad exercenda sancta opera per exempla patrum praecedentium fecundantur, ut cum fortasse praecepta sublimia audiunt, et, infirmitatis propriae conscii, ea se implere posse diffidunt, majorum vitam conspiciant, atque in eorum considerata fortitudine bonorum operum fetus ponant. Ut enim pauca de multis loquar, quatenus studiosus lector multa in paucis intelligat, iste, verborum contumeliis pressus, cum virtutem patientiae servare non sufficit, David factum ad memoriam reducat, quem cum tot Semei conviciis urgeret, et armati proceres ulcisci contenderent, ait: Quid mihi et vobis filii Sarviae? Dimittite eum ut maledicat; Dominus enim praecepit ei ut malediceret David; et quis est qui audeat dicere, quare sic fecerit (II Reg. XVI, 10) ? Et paulo post: Dimittite eum ut maledicat juxta praeceptum", "candidate_score": 0.674425, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157_159", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur . Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1974", "psc_text": "irascentem corripere, quo alienata mente non solum non aliena verba percipere, sed semetipsum vix valet tolerare? Furentem quippe qui per invectionem corripit, quasi ei qui non sentiat, plagas ebrio imponit. Doctrina itaque ut pervenire ad cor audientis valeat, quae sibi congrua sint temporum momenta perpendat. Bene ergo de his catulis dicitur: Quando cubant in antris, et in specubus insidiantur. Doctores enim sancti quando et arguenda conspiciunt et tamen se per silentium in cogitationibus retinent, quasi in specubus latent, et velut in antris se contegunt quia in suis cordibus occultantur. Sed cum opportunum tempus invenerint, repente prosiliunt, nulla quae dicenda sunt reticent, et cervicem superbientium morsu asperae increpationis tenent. Sive itaque per apostolos, sive per doctores, quos in apostolorum locum subrogavit, huic leaenae Dominus quotidie praedam capit, et per eos quos cepit alios etiam capere non desistit. Ad hoc quippe justi hujus mundi peccatores rapiunt, ut per conversos eos etiam alii", "candidate_score": 0.673066, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_15_17", "bdc_text": "Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte :", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2759", "psc_text": "Immundus est apud Deum omnis qui exaltat cor suum (Prov. XVI, 5, juxta text. Hebr. et LXX) . Audiant omnes: Quid superbis, terra et cinis (Eccli. X, 9) ? Contra hujus languoris pestem audiamus cuncti quod magistra Veritas docet dicens: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde (Matth. XI, 29) . [Vet. XXII.] 54. Hominem superbum non esse, docet Deus humilis.---Ad hoc namque unigenitus Dei Filius formam infirmitatis nostrae suscepit, ad hoc invisibilis, non solum visibilis, sed etiam despectus apparuit, ad hoc contumeliarum ludibria, irrisionum opprobria, passionumque tormenta toleravit, ut superbum non esse hominem doceret humilis Deus. Quanta ergo humilitatis virtus est, propter quam solam veraciter edocendam is qui sine aestimatione 1141 magnus est, usque ad passionem factus est parvus? Quia enim originem perditioni nostrae superbia praebuit diaboli, instrumentum redemptionis nostrae inventa est humilitas Dei. Hostis quippe noster magnus inter omnia conditus, videri super omnia voluit elatus. Redemptor", "candidate_score": 0.672007, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_391", "psc_text": "Ecclesia ad civitatis portam procedit, quia ut aditum coelestis regni percipiat, in sanctis se actionibus exerit. Cui in platea paratur cathedra, quia in magnae auctoritatis latitudine sui magisterii exhibet libertatem. Quae enim recta quae sentit publica voce praedicat, quasi in platea cathedram sedet, cum nullum de sua praedicatione metuit, nullius pressa terroribus, se sub silentio abscondit. An non in publico ad docendum praesidet, quam simul et sentiendi veritas, et docendi potestas fulcit? Sed cum ad portam procederet, et in platea cathedram sederet, quid a levibus, quidve a gravibus ageretur, adjungit dicens: CAPUT XVII. VERS. 8.---Videbant me juvenes, et abscondebantur, et senes assurgentes stabant. 618 26. Ecclesiae vigorem, et rectitudinem imperfecti formidant; diligunt perfecti.---Si historiae intendimus, quae dixit credimus; si allegoriae, quae praedixit videmus. Juvenes namque dici solent qui nulla consilii gravitate deprimuntur. Senes vero non eos Scriptura sacra vocare consuevit, qui sola quantitate temporum, sed morum grandaevitate maturi sunt. Unde", "candidate_score": 0.671837, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2272", "psc_text": "trepidat, in fervore suo positus clangorem tubae minime formidat. Saepe autem dum prosperari se virtutibus conspicit, ne ipsa illum virtutum prosperitas elevet, pulsari se tentationibus gaudet. Unde et apte subjungitur: CAPUT XLIII. VERS. 25.---Ubi audierit buccinam, dicit Vah. 84. Quia multos diuturna pax inertes reddit, sancti tentari gaudent.---Multos enim pejus sua felicitas stravit, multos diuturna pax inertes reddidit; eoque illos inopinatus hostis gravius perculit, quo longo quietis usu negligentes invenit. Unde sancti viri cum multa se proficere virtutum prosperitate considerant, quodam dispensationis supernae moderamine exerceri se etiam tentationibus exsultant, quia tanto robustius acceptam virtutum gloriam custodiunt, quanto tentationis impulsu concussi infirmitatem suam humilius agnoscunt. Equus ergo, audita buccina, vah dicit, quia videlicet praeliator Dei, cum vim tentationis incumbere conspicit, utilitatem supernae dispensationis considerans, ex ipsa validius adversitate confidit. Cujus adversitatis certamina idcirco illum non superant, quia nunquam improvisa tentant. Longe quippe praenotat ex unaquaque re, cujus vitii pugna succrescat. Unde", "candidate_score": 0.66848, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14_16", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_711", "psc_text": "alta virtutum teneat, quam de se humilia sentiat, repente aperit, cum subjungit: CAPUT XIII. VERS. 13.---Si contempsi judicium subire cum serva meo et ancilla mea, cum disceptarent adversum me. 20. Mira Job in tanta vitae innocentia humilitas.--- Qui enim judicari cum servis ancillisque non renuit, liquido indicat quod contra nullum unquam proximum apud se tumidus fuit. Inter haec autem libet intueri, vitam suam in omnibus quanta vir sanctus discretione custodivit. Non enim longe superius dixit: Videbant me juvenes, et abscondebantur, et senes assurgentes stabant; principes cessabant loqui, et digitum superponebant ori suo; vocem suam cohibebant duces, et lingua eorum gutturi suo adhaerebat. (Reg. X.] Nunc vero ait: Si contempsi judicium subire cum servo meo et ancilla mea, cum 689 disceptarent adversum me. Quis digne considerare valeat hujus viri tam sublimia virtutum moderamina? In quo tanta est auctoritas regiminis, ut ad silentium restringantur duces: tanta humilitas cordis, ut ex aequo ad", "candidate_score": 0.668167, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14_16", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_984", "psc_text": "in gloria, laetabuntur in cubilibus suis (Psal. CXLIX, 5) . Dicatur ergo, quod semel nobis loquitur Deus per somnium in visione nocturna, quando irruit sopor super homines, et dormiunt in lectulo, quia nimirum tunc secreta divinitatis agnoscimus, cum ab hujus mundi tumultuosa concupiscentia intra mentis nostrae cubilia segregamur. Quia vero, ut saepe jam diximus, aurem cordis tumultus saecularium negotiorum claudit, et quies secretae considerationis aperit, apte subjungit: VERS. 16.---Tunc aperit aures virorum, et erudiens eos instruit disciplina. 40. Qui ab exterioribus operibus cessant, ad compunctionem erudiuntur.---Cum enim ab exterioribus actionibus sopiuntur, aperta aure interni examinis causas audiunt. Qui dum subtiliter vel flagella publica, vel judicia occulta considerant, semetipsos afficere flendo non cessant. [Rec. XIII.] Unde bene dictum est. Et erudiens eos instruit disciplina, quia consideranti menti, et sese per poenitentiam laceranti, quasi quaedam plagae percussionis sunt lamenta compunctionis. Unde etiam Salomon recte vim percussionis utriusque conjungens ait: Livor vulneris abstergit", "candidate_score": 0.66689, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1362", "psc_text": "Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes (Isai. V, 21) . Ne magni apud nos esse debeamus, Paulus admonens, ait: Nolite prudentes esse apud vosmetipsos (Rom. XII, 15) . Plerumque ergo dum ex subjectorum affluentia animus inflatur, in luxum superbiae ipso potentiae fastigio lenocinante corrumpitur. 45. Legitima potestas ea est, quae super culpas, non super homines erigitur. S. Petri exemplum, et S. Pauli.---Sed aliud est quaelibet bona non esse, aliud bona bene habere nescire. Bona namque est ordine suo potentia, sed cauta regentis indiget vita. Igitur bene hanc exercet, qui et retinere illam noverit, et impugnare. Bene hanc exercet, qui scit per illam super culpas erigi, et scit cum illa caeteris aequalitate componi. Humana enim mens plerumque extollitur, etiam cum nulla potestate fulcitur; quanto magis in altum se erigit, cum se etiam ei potestas adjungit? Et tamen corrigendis aliorum vitiis apta exsecutione praeparatur. Unde et per", "candidate_score": 0.666399, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1500", "psc_text": "Qui enim non subjunxit: Revelasti ea stultis, sed parvulis, tumorem se damnasse innotuit, non acumen. Unde et alias dicitur: Custodiens parvulos Dominus (Psal. CXIV, 6) . Atque ut ostendatur haec eadem parvitas quid vocatur, adjungitur: Humiliatus sum, et liberavit me (Ibid., 6) . Quia ergo sunt multi in Ecclesia, qui 864 parvuli esse despiciunt, etiam in humilitatis loco immanes apud se esse minime desistunt. Hos plerumque videas honoribus extolli, voluptatibus perfrui, rerum multiplicitate dilatari. Hi saepe nil praecipue nisi praeesse caeteris appetunt, a multis timeri gratulantur; recte vivere negligunt, et rectae vitae famam habere concupiscunt; adulationes quaerunt, favoribus intumescunt. Et quia in rebus sibi copiose praesentibus prompti sunt, ventura gaudia non requirunt. Cumque eos multiplex actio occupat, etiam a semetipsis alienos demonstrat [Vet. X]. Et tamen si qua fidei tentatio exsurgat, quia in ea saltem specie tenus continentur, hanc verbis, hanc laboribus defendunt, et patriam coelestem vindicant, nec tamen amant.", "candidate_score": 0.665585, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1500", "psc_text": "Qui enim non subjunxit: Revelasti ea stultis, sed parvulis, tumorem se damnasse innotuit, non acumen. Unde et alias dicitur: Custodiens parvulos Dominus (Psal. CXIV, 6) . Atque ut ostendatur haec eadem parvitas quid vocatur, adjungitur: Humiliatus sum, et liberavit me (Ibid., 6) . Quia ergo sunt multi in Ecclesia, qui 864 parvuli esse despiciunt, etiam in humilitatis loco immanes apud se esse minime desistunt. Hos plerumque videas honoribus extolli, voluptatibus perfrui, rerum multiplicitate dilatari. Hi saepe nil praecipue nisi praeesse caeteris appetunt, a multis timeri gratulantur; recte vivere negligunt, et rectae vitae famam habere concupiscunt; adulationes quaerunt, favoribus intumescunt. Et quia in rebus sibi copiose praesentibus prompti sunt, ventura gaudia non requirunt. Cumque eos multiplex actio occupat, etiam a semetipsis alienos demonstrat [Vet. X]. Et tamen si qua fidei tentatio exsurgat, quia in ea saltem specie tenus continentur, hanc verbis, hanc laboribus defendunt, et patriam coelestem vindicant, nec tamen amant.", "candidate_score": 0.664904, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_880", "psc_text": "sanctus tot in hoc saeculo pignoribus obstrictus, inter occupationes innumeras liber ad studium praedicationis fuit. Qui fructus terrae nunquam sine pecunia comedit, quia nimirum subditis verbum bonae admonitionis reddidit, a quibus fructus corporeae servitutis accepit. Hoc namque debet omnipotenti Deo omnis qui praeest populo, hoc qui multis, hoc qui paucioribus praeest, ut sic debita ministeria a subditis exigat, quatenus ipse etiam quid semper admonitionis debeat sollicitus attendat. Omnes namque qui sub dispensatione conditoris vicario nobis ministerio jungimur sub uno ac vero Domino, quid nobis aliud 726 nisi invicem servi sumus? Cum igitur is qui subest servit ad obsequium, restat procul dubio ut is qui praeest serviat ad verbum. Cum is qui subest jussis obtemperat, oportet ut is qui praeest curam sollicitudinis ac pietatis impendat. Sicque fit ut dum studiose nunc servire nobis invicem per charitatem nitimur, quandoque cum vero Domino communi exsultatione dominemur. [Vet. XXIV.] Sed sunt nonnulli qui in", "candidate_score": 0.66296, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_43_45", "bdc_text": "Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1248", "psc_text": "invicem et rectorum merita connectantur et plebium, ut saepe ex culpa pastorum deterior fiat vita plebium, et saepe ex plebium merito mutetur vita pastorum. [Vet. XXI.] 36. Subditi praelatos etiam malos tolerent, si salva fide possint. Humilitas recti magistra.---Sed quia rectores habent judicem suum, magna cautela subditorum est non temere vitam judicare regentium. Neque enim frustra per semetipsum Dominus aes nummulariorum fudit, et cathedras vendentium columbas evertit (Matth. XXI, 21) ; nimirum significans quia per magistros quidem vitam judicat plebium, sed per semetipsum facta examinat magistrorum. Quamvis etiam subditorum vitia, 808 quae a magistris modo vel dissimulantur judicari, vel nequeunt, ejus procul dubio judicio reservantur. Igitur dum salva fide res agitur, virtutis est meritum, si quidquid prioris est toleratur. Debet tamen humiliter suggeri, si fortasse valeat quod displicet emendari. Sed curandum summopere est ne in superbiam transeat justitiae inordinata defensio, ne dum rectitudo incaute diligitur, ipsa magistra rectitudinis humilitas amittatur;", "candidate_score": 0.662656, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_44_46", "bdc_text": "Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 . Jahrhundert , Zürich 2011 , S. 228f. - Vgl . hierzu auch Pfisters Bemerkungen vom 31 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1248", "psc_text": "invicem et rectorum merita connectantur et plebium, ut saepe ex culpa pastorum deterior fiat vita plebium, et saepe ex plebium merito mutetur vita pastorum. [Vet. XXI.] 36. Subditi praelatos etiam malos tolerent, si salva fide possint. Humilitas recti magistra.---Sed quia rectores habent judicem suum, magna cautela subditorum est non temere vitam judicare regentium. Neque enim frustra per semetipsum Dominus aes nummulariorum fudit, et cathedras vendentium columbas evertit (Matth. XXI, 21) ; nimirum significans quia per magistros quidem vitam judicat plebium, sed per semetipsum facta examinat magistrorum. Quamvis etiam subditorum vitia, 808 quae a magistris modo vel dissimulantur judicari, vel nequeunt, ejus procul dubio judicio reservantur. Igitur dum salva fide res agitur, virtutis est meritum, si quidquid prioris est toleratur. Debet tamen humiliter suggeri, si fortasse valeat quod displicet emendari. Sed curandum summopere est ne in superbiam transeat justitiae inordinata defensio, ne dum rectitudo incaute diligitur, ipsa magistra rectitudinis humilitas amittatur;", "candidate_score": 0.661146, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_13_15", "bdc_text": "reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1540", "psc_text": "lacessere non timuit, quem timendo alter honoravit; atque in una re una utriusque cogitatio non fuit, quia hanc internus arbiter invisibiliter modificando distinxit. Sed hi occultae aspirationis modi, quia comprehendi nostra cogitatione nequeunt, nimirum divinae vocis vestigia nesciuntur. Bene ergo dicitur: Et non investigabitur, cum audita fuerit vox ejus. Unde et adhuc subjungitur: CAPUT XXII. VERS. 5.---Tonabit Deus voce sua mirabiliter. 42. Mirabiliter sonat Deus, quia silenter et occulta vi coelesti simul cibo reficit.---Voce sua Deus mirabiliter tonat, quia occulta vi corda nostra incomprehensibiliter penetrat. Quae dum latentibus motibus premit in timore, et format in amore, quanto ardore sequendus sit aliquo modo silenter clamat, et fit cujusdam impulsionis nimietas in mente, cum nihil sonet in voce. Quae tanto apud nos valentius perstrepit, quanto et ab omni exteriori strepitu aurem nostri surdescere cordis facit. [Vet. XVII.] Unde et anima ad semetipsam mox hoc intimo clamore collecta miratur quod audit, quia vim", "candidate_score": 0.661012, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_109_111", "bdc_text": "Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati . Non itaque parcendum fuit verbis . Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1672", "psc_text": "18. Possunt per bases etiam prophetae signari, qui dum primi aperte de dominica incarnatione locuti sunt, quasi quasdam bases eos conspicimus a fundamento consurgere, et superpositae fabricae pondera sustinere. Unde ad Moysen rursum Dominus, cum tabernaculi tabulas erigi praecepit, fundi earum bases argenteas jubet (Exod. XXVI, 32) . Quid enim per tabulas nisi apostoli extensa in mundum praedicatione dilatati, quid per bases argenteas nisi prophetae signantur? qui superimpositas tabulas ipsi firmi ac fusiles sustinent, quia apostolorum vita dum eorum praedicatione instruitur, eorum et auctoritate solidatur. Unde et conjunctae binae bases singulis tabulis supponuntur, quia dum prophetae sancti in verbis suis de Mediatoris incarnatione concordant, subsequentes praedicatores Ecclesiae indubitanter aedificant; et cum a semetipsis non discrepant, illos in se robustius figunt. Nec immerito bases quibus prophetae signantur, ut ex argento fundi debeant praecipitur. Argenti quippe claritas ex usu servatur, sine usu autem in nigredinem vertitur. Prophetarum quoque dicta ante Mediatoris adventum,", "candidate_score": 0.659056, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_109_111", "bdc_text": "Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati . Non itaque parcendum fuit verbis . Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2090", "psc_text": "Linguam tuam adhaerere faciam palato tuo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exasperans est (Ezech. III, 26) . 83. Aliquando pro doctoris et auditorum merito vel culpa, datur aut negatur. De accepto nemo extollatur. Spem comitetur timor.---Aliquando autem sermo praedicationis propter utrosque datur, aliquando propter utrosque subtrahitur. Propter utrosque enim datur, sicut divina voce Paulo apud Corinthios dicitur: Noli timere, sed loquere (Act. XVIII, 9) . Et paulo post: Quia populus multus est mihi in hac civitate (Ibid. 10) . Propter utrosque vero subtrahitur, sicut Heli sacerdos et pravam filiorum cognovit actionem, et dignam increpationis non exercuit vocem; cum profecto futurum esset ut in mortis supplicio et istos reatus flagitii, et illum silentii poena multaret (I Reg. III, 12, seq.) . Inter haec igitur cum vel pro quo sermo detur, vel propter quem subtrahatur, ignoramus, unum est salubre remedium, nec de his quae aliis magis accepimus, nosmetipsos", "candidate_score": 0.658664, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1272", "psc_text": "Deus etiam perhibuit frustra percussum (Job. II, 3) . Quid ergo vox percussi superbum sonuit, quae a sententia ferientis nullatenus discrepavit? Incaute sunt humiles (22, q. 2, c. Incaute) , qui se mendacio illaqueant, dum arrogantiam vitant; imo mentiendo superbiunt, quia contra veritatem se erigunt quam relinquunt. Qui enim, necessitate cogente, vera de se bona loquitur, tanto magis humilitati jungitur, quanto et veritati sociatur. An Paulus humilis non fuit, quando aemulatione veritatis contra falsos apostolos tot de se discipulis fortia gesta narravit (I Tim. II, 7; Act. XX, 18, 19) Qui nimirum veritati inimicus existeret, si abscondendo virtutes proprias, praedicatores errorum praevalere permisisset. Sed quia arrogantes viri in eo quod bonorum dicta superbe examinant, verborum magis superficiem quam rerum ordinem pensant, Eliu beati Job sententias disciplinam credidit non sonasse. [Vet. III.] Quia vero saepe asperitas superborum usque ad duritiam maledictionis extenditur, illico contra beatum Job, quasi ad Deum faciens verba,", "candidate_score": 0.658473, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_95_97", "bdc_text": "ea sententia , ut nos omnia examinaremus et singulis pensiculatis deinde suffragio nostro aut probaremus aut reprobaremus . D. Iodocus , WeberusWaber , Johannes , Nicolaus Pfister , Nikolaus et ego reprobavimus ut fucata et falsa . Sultzerus , Battus Beat Gering. , Conradus Schmid , KonradKonrad Schmid.", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_439", "psc_text": "sine probatione credamus. Quod profecto perpetrare pertimescimus, si auctoris nostri subtilius facta pensamus. Ipse quippe ut nos a praecipitata sententiae prolatione compesceret, cum omnia nuda et aperta sint oculis ejus, mala tamen Sodomae noluit audita judicare, qui ait: Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est, et peccatum eorum aggravatum est nimis; descendam et videbo utrum clamorem qui venit ad me opere compleverint, an non est ita, ut sciam (Genes. XVIII, 20) . Omnipotens itaque Dominus (2, q. 1, c. Deus omnipotens) et omnia sciens, cur ante probationem quasi dubitat, nisi ut gravitatis nobis exemplum proponat, ne mala hominum ante praesumamus credere quam probare? Ecce per angelos ad cognoscenda mala descendit, moxque facinorosos percutit; atque ille patiens, ille mitis, ille de quo scriptum est: Tu autem Domine, cum tranquillitate judicas (Sap. XII, 18) , ille de quo scriptum est rursum: Dominus patiens est redditor (Eccli. V, 4) ; tanto crimine involutos inveniens,", "candidate_score": 0.656986, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2737", "psc_text": "Confiteor tibi, Domine pater coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis (Matth. XI, 25) . Hinc rursum Psalmista ait: Custodiens parvulos Dominus (Ps. CXIV, 6) . Hinc magister gentium dicit: Facti sumus parvuli in medio vestri (I Thess. II, 7) . Hinc discipulos admonens, ait: Superiores sibi invicem arbitrantes (Philip. II, 3) . Nam quia iniquus quisque inferiorem se omnem quem cognovit putat, e diverso justus studet ut superiorem quemlibet proximum attendat. Ac ne dum se alii alter humiliat, humiliatio iret alteri in elationem, bene utramque partem admonuit, dicens: Superiores sibi invicem arbitrantes, ut in cogitationibus cordis et ego mihi illum praeferam, et vicissim ille me sibi, ut cum ab utraque parte cor inferius premitur, nullus ex impenso honore sublevetur. 44. Hanc humilitatis formam reprobi non tenent, sed contemnunt.---Sed hanc humilitatis formam reprobi, quia Leviathan hujus membra sunt, vel cognoscere, vel tenere contemnunt,", "candidate_score": 0.656902, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_119", "bdc_text": "Ideoque adversus eos exarsit et sepius lesa patientia in furorem propemodum est redacta ! Ideo a ministerio tanquam perfidi et periuriperfidi et periuri :", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1997", "psc_text": "et patientia. Contumeliosa verba non convicia, sed adjutoria credidit. Iis gratia magis quam ira debetur.---Possunt vero cervarum significatione doctores, appellatione autem ibicum, qui animalia sunt minima, auditores intelligi. In petris vero ibices pariunt, quia ad exercenda sancta opera per exempla patrum praecedentium fecundantur, ut cum fortasse praecepta sublimia audiunt, et, infirmitatis propriae conscii, ea se implere posse diffidunt, majorum vitam conspiciant, atque in eorum considerata fortitudine bonorum operum fetus ponant. Ut enim pauca de multis loquar, quatenus studiosus lector multa in paucis intelligat, iste, verborum contumeliis pressus, cum virtutem patientiae servare non sufficit, David factum ad memoriam reducat, quem cum tot Semei conviciis urgeret, et armati proceres ulcisci contenderent, ait: Quid mihi et vobis filii Sarviae? Dimittite eum ut maledicat; Dominus enim praecepit ei ut malediceret David; et quis est qui audeat dicere, quare sic fecerit (II Reg. XVI, 10) ? Et paulo post: Dimittite eum ut maledicat juxta praeceptum", "candidate_score": 0.656512, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_119", "bdc_text": "Ideoque adversus eos exarsit et sepius lesa patientia in furorem propemodum est redacta ! Ideo a ministerio tanquam perfidi et periuriperfidi et periuri :", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2745", "psc_text": "in imo ponitur vitiorum radix esse monstretur. Sicut enim inferius radix tegitur, sed ab illa rami extrinsecus expanduntur, ita se superbia intrinsecus celat, sed ab illa protinus aperta vitia pullulant. Nulla quippe mala ad publicum prodirent, nisi haec mentem in occulto constringeret. Haec est quae Leviathan istius sensum fervescere sicut ollam facit. Unde et humanas mentes in quodam fervore insaniae concutit, sed per aperta opera qualiter concussi animam evertat ostendit. Intus namque prius ebullit in elatione, quod foris postmodum spumat in opere [Vet. XVIII.] 48. Non unam tantum virtutem, ut caetera vitia, sed omnes expugnat.---Sed quia occasio de superbiae disputatione se praebuit, debemus hanc subtilius sollicitiusque discutere, atque ad humanas mentes quanta vel qualis veniat, 1138 et quibus qualiterve subripiat, demonstrare. Alia quippe vitia eas solummodo virtutes impetunt quibus ipsa destruuntur, ut videlicet ira patientiam, gastrimargia abstinentiam, libido continentiam expugnet. Superbia autem, quam vitiorum radicem diximus, nequaquam unius virtutis exstinctione", "candidate_score": 0.655854, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_117_119", "bdc_text": "Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas . Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum . Ideoque adversus eos exarsit et sepius lesa patientia in furorem propemodum est redacta ! Ideo a ministerio tanquam perfidi et periuriperfidi et periuri :", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_963", "psc_text": "arbitrentur. Nesciunt quippe occulta judicia subtiliter quaerere, atque id quod non intelligunt humiliter perscrutari, quia eos saepe a secretis investigationibus judiciorum Dei ipsa scientiae suae elatio dejicit, dum extollit. 31. Obstaculum est veritatis tumor mentis. Verae scientiae effectus.---Obstaculum namque veritatis est tumor mentis, quia dum inflat obnubilat. Qui et si quando scientiam videntur adipisci, quasi de quadam rerum cortice, et non de secretae dulcedinis medulla pascuntur; micantibusque ingeniis saepe exteriora tantummodo attingunt, sed interni gustum saporis ignorant, videlicet foris acuti, sed intus caeci sunt. Neque id de Deo sentiunt, quod dulce interius sapiat, sed quod excussum exterius sonet. Qui etsi secreta quaedam intelligendo percipiunt, eorum dulcedinem experiri non possunt; et si noverunt quomodo sunt, ignorant, ut dixi, 746 quomodo sapiunt. [Vet. XVII.] Et fit plerumque ut fortiter dicant, sed tamen juxta ea quae dicunt vivere nesciant. Unde bene quidam sapiens dixit: Mihi autem det Deus haec dicere ex sententia (Sap.", "candidate_score": 0.655714, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_37_39", "bdc_text": "Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis . integrę veritatis deperditam et licet pro suggestuKanzel ; s. Kirsch 2744 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1238", "psc_text": "discutiat cur, stante Judaico populo, dudum in infidelitate gentilitas jacuit; et cur, ad finem gentilitate surgente, judaicum populum infidelitatis culpa prostravit. Nemo discutiat cur alius trahatur ex dono, alius repellatur ex merito. Si enim gentilitatem miraris assumptam, Ipso concedente pacem, quis est qui condemnet? Si Judaeam obstupescis perditam, ex quo absconderit vultum suum, quis est qui contempletur eum? Itaque consilium summae et occultae virtutis satisfactio fit apertae rationis. Unde et in Evangelio Dominus, cum de hujus rei causa loqueretur, ait: Confiteor tibi, Pater Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Ita, pater (Matth. XI, 25) . Atque mox tanquam rationem quamdam absconsionis ac revelationis adjungens, ait: Quia sic fuit placitum ante te. Quibus nimirum verbis exempla humilitatis accipimus, ne temere discutere superna consilia de aliorum vocatione, aliorum vero repulsione praesumamus. Cum enim intulisset utrumque, non mox rationem reddidit, sed sic Deo placitum", "candidate_score": 0.65445, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_829", "psc_text": "certaminis commissa peccata prodere quam non admissa vitare, et unumquodque malum quamvis robustius vitetur, tamen humilius proditur. Beatus ergo Job, qui, tot magnis operibus fultus, confiteri culpam non erubuit, ostendit in virtutibus quam humilis fuit. Sed quia ex humilitate vera secura semper auctoritas nascitur, ut tanto foris nil metuat, quanto ad rerum culmina animus per elationis desiderium non anhelat, expressa confessione peccati, recte subjungitur: CAPUT XVI. VERS. 34.---Si expavi ad multitudinem nimiam, et despectio propinquorum terruit me; et non magis tacui, nec egressus sum ostium. 35. Cordis a terrenarum rerum cupiditate liberi mira securitas. Quae tamen a custodiae disciplina non eximit.---Magna est securitas cordis, nil concupiscentiae habere saecularis. Nam si ad terrena adipiscenda cor inhiat, securum tranquillumque esse nullatenus potest, quia aut non habita concupiscit ut habeat, aut adepta metuit ne amittat; et dum in adversis sperat prospera, in prosperis formidat adversa, huc illucque quasi quibusdam fluctibus volvitur, ac per", "candidate_score": 0.653373, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_40_42", "bdc_text": "vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ; s. Hoven 413 . - Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_528", "psc_text": "erit et adventus Filii hominis (Matth. XXIV, 23, 26) . Hoc itaque illic in penetralibus, quod hic dicitur in cavernis. In cavernis ergo haeretici habitant, quia plerumque errorem suum secretis praedicationibus occultant, ut quo se doctioribus prudentioribusque non indicant, eo ad se vehementius imperitos trahant. Unde bene etiam subinfertur: Vel super glaream. Glaream quippe illos minutissimos lapides dicimus quos aqua fluvialis trahit. Doctores igitur perversorum dogmatum super glaream habitant, quia illas hominum mentes trahunt, quae nulla gravitatis stabilitate solidantur, quas velut de loco semper ad locum flumina errorum ducunt. Unde et praedicator egregius, cum auditores suos non temporaliter duci, sed forti cuperet gravitate solidari, admonuit dicens: Ut jam non simus parvuli fluctuantes, nec circumferamur omni vento doctrinae (Ephes. IV, 14) . Sancta itaque Ecclesia ab adversariis ad modicum depressa, cum sibi audaces errantium mentes insultare conspexerit; quae eorum conversatio fuerit, ad memoriam reducit, dicens: In desertis habitabant torrentium, et in", "candidate_score": 0.653122, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_118_120", "bdc_text": "Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum . Ideoque adversus eos exarsit et sepius lesa patientia in furorem propemodum est redacta ! Ideo a ministerio tanquam perfidi et periuriperfidi et periuri : eidbrüchig .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2355", "psc_text": "corda doceantur. Nam cum duo ad judicium pergunt, alius innocentiae sibi conscius, alius culpae, ante prolatam sententiam adhuc tacentem judicem utrique conspiciunt, et tamen culpae debitor gravem contra se iram hoc ipsum judicis silentium suspicatur. Quam iram sibi non denuntiat perturbatio judicis, sed recordatio pravitatis, quia etsi adhuc foris reum sententia non clamat, intus tamen graviter conscientia accusat. At contra justitiae amicus decernentis vultum conspicit, sed intus de testimonio bonae recordationis hilarescit, et quo apud se quod metuat non habet, eo omne quod erga semetipsum est blandum videt. Hoc itaque loco furor Domini dicitur non perturbatio divinae substantiae, sed super peccatores male sibi conscios examinatio justae vindictae. Quamvis enim eum tranquillum in judicio videant, tamen quia feriendos se ab illo non dubitant, eum in suis motibus perturbatum putant. Sequitur: CAPUT VIII. IBID.---Et respiciens omnem arrogantem humilia. 10. Omnis arrogans aut poenitendo cognoscit culpam, aut pereundo percipit poenam.---Ac si dicat ut", "candidate_score": 0.653112, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_711", "psc_text": "alta virtutum teneat, quam de se humilia sentiat, repente aperit, cum subjungit: CAPUT XIII. VERS. 13.---Si contempsi judicium subire cum serva meo et ancilla mea, cum disceptarent adversum me. 20. Mira Job in tanta vitae innocentia humilitas.--- Qui enim judicari cum servis ancillisque non renuit, liquido indicat quod contra nullum unquam proximum apud se tumidus fuit. Inter haec autem libet intueri, vitam suam in omnibus quanta vir sanctus discretione custodivit. Non enim longe superius dixit: Videbant me juvenes, et abscondebantur, et senes assurgentes stabant; principes cessabant loqui, et digitum superponebant ori suo; vocem suam cohibebant duces, et lingua eorum gutturi suo adhaerebat. (Reg. X.] Nunc vero ait: Si contempsi judicium subire cum servo meo et ancilla mea, cum 689 disceptarent adversum me. Quis digne considerare valeat hujus viri tam sublimia virtutum moderamina? In quo tanta est auctoritas regiminis, ut ad silentium restringantur duces: tanta humilitas cordis, ut ex aequo ad", "candidate_score": 0.652639, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1092", "psc_text": "occulta quaedam tentationum radix non facile apparet exsurgere, quia velut in via actionum sita transeuntium teritur pede cogitationum, et per innumeras curas quasi multis itinerantibus premitur, ne videatur. Si autem per conversionis gratiam a via cordis curarum turba removetur, ut nulla actionum insolentia conterat, nullus cogitationum tumultus premat, tunc quod occultum latebat agnoscitur, tunc de radice vitiorum pungit libere spina tentationum. Contra quam bene viventis manu agitur ut, in quantum potest fieri, non tegatur occulta, sed radicitus evellatur. Quod donec fiat, uniuscujusque conversi animum ita haec spina conturbat, ut saepe percussione subita pene superari se sentiat, ejusque vulnus medullitus inflictum exitialiter pertimescat. [Vet. XV.] 31. Tentationes, cum ob assiduitatem despiciuntur, periculosae. Deus tentationibus probat, non reprobat.---Plerumque vero ipsi tentationum stimuli, dum in usum veniunt, dilatantur, et non quidem acriores, sed longiores existunt. Minus autem dolent, sed magis inficiunt, quia dum menti diutius adhaerent, tanto fiunt minus pavendi, quanto magis assueti.", "candidate_score": 0.651708, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_817", "psc_text": "narrationis ejus ordine, discamus quia exteriora munera ex interna cordis munditia condiuntur, ut virtutum ejus contextio lectorem doceat qualis apud se esse debeat, cum exteriora bona aliis subministrat. 29. In bonis operibus cavenda elatio.---Sed quis se inter tanta virtutum culmina sanctum esse non crederet? Quis non utcunque ipsis tot meritis tentaretur, ut si quando ut homo delinqueret, delictum suum hominibus nollet innotesci; et leve esse crederet, si quid in minimis 712 peccaret; culpamque suam mallet silentio tegere quam voce confessionis aperire? Saepe namque contingit ut elatus virtutibus animus, dum multa bona in aestimatione proximorum de se spargi cognoverit, agnosci non velit si quid est quod reprehensibiliter facit. Quas videlicet erroris tenebras idcirco mens tolerat, quia cordis oculum tumor gravat. Unde beatus Job inter tot eximia facta virtutum, qui tam summus exstitit in operatione, ut demonstraret quam humilis fuerit in mente, protinus adjunxit: CAPUT XV [Vet. XIII, Rec. IX]. VERS. 33.---Si", "candidate_score": 0.6517, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_129_131", "bdc_text": "Tu modo adesse BernęBern velis ! Non poterunt maiore beneficio animi nostri Tigurinis Zurich devinciri et obstringi nisi isto , quod efflagitamus . Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur . Profecto plus est in huius negotii necessum , quam ego verbis expedire possim .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2637", "psc_text": "amore refrenatur. Residuum bruchi rubigo consumit, quia saepe dum ventris ingluvies per abstinentiam restringitur, irae impatientia acrius dominatur; quae more rubiginis quasi exurendo messem comedit, quia virtutum fructus impatientiae flamma tabefacit. Cum ergo vitia vitiis succedunt, agrum mentis alia pestis devorat, dum alia relinquit. [Vet. XL.] 66. Ebrii sunt qui mundi hujus amore turbati, mala quae patiuntur non sentiunt.---Bene autem illic subditur: Expergiscimini ebrii, et flete (Ibid.) . Ebrii quippe vocati sunt qui, mundi hujus amore confusi, mala non sentiunt quae patiuntur. Quid est ergo dicere: Expergiscimini, ebrii, 1114 et flete (Joel. I, 5) , nisi somnum vestrae insensibilitatis excutite, et, in devastatione cordis tot sibi succedentibus vitiorum pestibus, vigilantibus lamentis obviate? Per tot igitur globos de Leviathan naribus fumus surgit, per quot nimirum pestes frugem cordis reprobi occulta aspiratione consumit. Cujus adhuc fumi vim sollicite Dominus exprimit, cum illico subjungit: Sicut ollae succensae atque ferventis. Olla enim succenditur cum", "candidate_score": 0.651401, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_408", "psc_text": "unus hosti panditur aditus.---Cordis ergo oculis circumquaque porrectis, undique nobis adhibenda custodia est. Unde recte quoque per Salomonem dicitur: Omni custodia serva cor tuum, quia ex ipso vita procedit (Prov. IV, 23) . Dicturus enim custodia, praemisit omni, ut videlicet unusquisque hinc inde se diligenter inspiciat, et quandiu in hac vita est, contra spiritales inimicos in acie se positum sciat, ne mercedem quam per has actiones colligit, per alias amittat, ne hinc hosti fores obstruat, et aliunde aditum pandat. Si qua etenim civitas contra insidiantes inimicos magno valletur aggere, fortibus cingatur muris, ex omni parte insomni muniatur custodia, unum vero in ea foramen tantummodo immunitum per negligentiam relinquatur; inde procul dubio hostis ingreditur, qui undique exclusus videbatur. Pharisaeus namque ille, qui in templum oraturus ascendit, civitatem mentis suae quanta munitione vallaverit, audiamus: Jejuno, inquit, bis in sabbato, decimas do omnium quae possideo (Luc. XVIII, 12) . Qui praemisit: Gratias ago", "candidate_score": 0.65087, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_50_52", "bdc_text": "Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem : Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut . funditus excinderem et extirparem , idque palam in lectionibus , adeoque magis , si suspitio obrepebat auscultatores Gemeint sind Parteigänger von Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad.", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2624", "psc_text": "deceptionibus desunt. Modo 1111 namque priusquam per semetipsum appareat, nonnulli illum vocibus, plerique autem moribus praedicant. An praedicatores simulationis illius non sunt, qui cum sacros Dei ordines obtinent, fugientem totis desideriis mundum tenent; qui virtutes esse ostendunt quae faciunt, sed vitium est omne quod agunt? [Vet. XXXVII.] Sed electorum mens quanto magis internae luci inhaeret, tanto subtilius quo modo virtutes a vitiis discernere debeat videt. Quid autem mirum est hoc nos spiritaliter agere quod quotidie corporaliter cernimus nummularios implere? Qui cum numisma percipiunt, prius qualitatem illius, post figuram, ad extremum vero pondus examinant, ne aut sub auri specie aes lateat, aut hoc quod veraciter aurum est monetae reprobae figura dehonestet; aut quod et aurum, et rectae figurae est, hoc non integrum pondus legivet. Cum igitur mira ignotorum hominum facta conspicimus, residere ad mentis nostrae trutinam quasi solertes nummularii debemus, ut prius discretio aurum examinet, ne sub virtute se vitium occultet,", "candidate_score": 0.650735, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_40_42", "bdc_text": "vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ; s. Hoven 413 . - Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_402", "psc_text": "et lignum fructiferum faciens fructum juxta genus suum (Genes. I, 11) . Quod sic est veraciter factum, ut significaret aliquid veraciter faciendum. Per terram quippe figuratur Ecclesia, quae et verbi nos pabulo reficit, et patrocinii umbraculo custodit; quae et loquendo pascit, et opitulando protegit, ut non solum herbam refectionis proferat, sed et cum fructu operis arborem protectionis. [Vet. XVI.] 30. In Ecclesiae rectoribus nec vigor sit rigidus, nec mansuetudo dissoluta.---Perpendendum quoque video his qui plebium gubernationibus praesunt, quod superius dicens: Videbant me juvenes, et abscondebantur; nunc astruit: Cor viduae consolatus sum. Quanta disciplina regminis, ut ante eum juvenes abscondantur; quanta mansuetudo pietatis, ut per eum viduarum corda consolentur! Sunt namque (Dist. 45, can. sunt namque) nonnulli ita districti, ut omnem etiam mansuetudinem benignitatis amittant, et sunt nonnulli ita mansueti, ut perdant districti jura regiminis. Unde cunctis rectoribus utraque summopere sunt tenenda, ut nec in disciplinae vigore benignitatem mansuetudinis, nec rursum", "candidate_score": 0.650612, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_37", "bdc_text": "Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2331", "psc_text": "se peccasse confitetur.---Si transacta beati Job verba discutimus, nihil eum nequiter dixisse reperimus. Si vero dicta ejus, quae cum veritate ac libertate prolata sunt, in aliquod superbiae vitium flectimus, duo jam solummodo non erunt, quia multa erunt. Sed quia loqui nostrum est hominibus occultum sensum verbis aperire, loqui vero nostrum ad divinas aures est motum mentis etiam expressione actionis ostendere, beatus Job ad libram se subtilissimi examinis pensans, locutione sua secundo se deliquisse confitetur. Unum enim loqui illicite est res flagello dignas agere, aliud loqui est etiam de flagello murmurare. Qui ergo ante increpationem dominicam in omni opere hominibus praelatus fuit ipsa in altum increpatione proficiens, et minus se rectum prius in opere, et minus se patientem post in verbere agnovit. Unde semetipsum redarguit, dicens: Unum locutus sum, quod utinam non dixissem; et alterum, quibus ultra non addam. Ac si dicat: Rectum me quidem inter homines credidi: sed, te loquente,", "candidate_score": 0.64769, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_37_39", "bdc_text": "Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis . integrę veritatis deperditam et licet pro suggestuKanzel ; s. Kirsch 2744 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_825", "psc_text": "conscientiae latibulis occultare, nec per confessionem detegere, sed per defensionem velare. Quo contra Jacobus dicit: Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem, ut salvemini (Jac. V, 16) . Salomon quoque ait: Qui abscondit scelera sua, non dirigetur; qui autem confessus fuerit, et dereliquerit ea, misericordiam consequetur (Prov. XXVIII, 13) . 33. Ficta est peccati confessio sine humilitate. Sincerae confessionis indicia.---Sed inter haec sciendum est quod plerumque homines et culpas confitentur, et humiles non sunt. Nam multos novimus qui arguente nullo peccatores se esse confitentur; cum vero de culpa sua fuerint fortasse correpti, defensionis patrocinium quaerunt, ne peccatores esse videantur. Qui si tunc cum id sponte dicunt peccatores se esse veraci humilitate cognoscerent, cum arguuntur ab aliis, esse se quod confessi fuerant non negarent. Qua in re indicia verae confessionis sunt, si cum quisque se peccatorem dicit, id de se dicenti etiam alteri non contradicit. Nam quia scriptum est: Justus", "candidate_score": 0.64757, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_99", "bdc_text": "Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2214", "psc_text": "Quo enim plus terra fodiendo projicitur, eo pavimentum semper inferius demonstratur. Unde et nos si a nobis studiosius terrenas cogitationes ejicimus, quo apud nosmetipsos abscondamur, humilius invenimus. 54. De imminente judicii die S. Gregorii sententia. ---Ecce enim quia divini judicii dies imminet, quasi ipsa jam timoris ejus facies apparet; tantoque magis necesse est ut unusquisque illum terribilius timeat, quanto jam gloria majestatis ejus appropinquat. Quid ergo agendum est, quove fugiendum? Quo enim quis latere potest eum qui ubique est? Sed ecce petram ingredi, fossa humo occultari praecipimur, ut videlicet cordis nostri duritiam dirumpentes, eo iram invisibilem declinemus, quo ab amore rerum visibilium apud nosmetipsos in corde subtrahimur, ut cum pravae cogitationis terra ejicitur, mens apud semetipsam tanto tutius quanto et humilius abscondatur (Deut. XXIII, 12) . Hinc Israelitico populo per Moysen a Domino jubetur, ut cum egreditur ad requisita naturae, mittat paxillum in balteo, et fossa humo abscondat quae egesta", "candidate_score": 0.647319, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_48_50", "bdc_text": "zum schlechten Bildungsstand der Schüler . mihi fuit semper propitius et a me stetit . Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem :", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_949", "psc_text": "II, 7) . Unde Petrus apostolus, cum diceret: Parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea quae in vobis est spe (I Pet. III, 15) , in ipsa doctrinae scientia qualitatem docendi asseruit esse servandam, subdens: Sed cum modestia et timore, conscientiam habentes bonam (Ibid., 16) . Hoc autem quod discipulo Paulus ait: Praecipe haec, et doce cum omni imperio (I Tim. IV, 11; Tit. II, 15) ; non dominationem potentiae, sed auctoritatem suadet vitae. Cum imperio quippe docetur quod prius agitur quam dicatur. Nam doctrinae subtrahit fiduciam, quando conscientia praepedit linguam. Non ergo ei potestatem elatae locutionis, sed bonae fiduciam insinuavit actionis. Unde etiam de Domino scriptum est: Erat enim docens, sicut potestatem habens, non sicut Scribae et Pharisaei (Matth. VII, 29) . Singulariter namque ac principaliter solus ex potestate bona locutus est, quia ex infirmitate mala nulla commisit. Ex divinitatis quippe potentia habuit id quod nobis", "candidate_score": 0.647305, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_828", "psc_text": "et perpetraverit peccatum, et non tacuerit, manifestat. Unde certissime apparet quantae munditiae in omnipotentis Dei oculis fuerit, qui et vitavit mala, ne committeret, et tamen quae eum committere contigit, hominibus non abscondit, quatenus ei et justitiae sit gloria declinasse peccatum, et justitiae custodia quod non potuit declinare prodidisse. Videatur vir iste cuilibet magnus in virtutibus suis, mihi certe sublimis apparet etiam in peccatis suis. Mirentur in eo qui volunt castitatis continentiam, mirentur integritatem justitiae, mirentur viscera pietatis; ego in eo non minus admiror confessionem humillimam peccatorum quam tot sublimia gesta virtutum. Scio enim quod per infirmitatis verecundiam plerumque gravioris est certaminis commissa peccata prodere quam non admissa vitare, et unumquodque malum quamvis robustius vitetur, tamen humilius proditur. Beatus ergo Job, qui, tot magnis operibus fultus, confiteri culpam non erubuit, ostendit in virtutibus quam humilis fuit. Sed quia ex humilitate vera secura semper auctoritas nascitur, ut tanto foris nil metuat, quanto", "candidate_score": 0.647239, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_1_3", "bdc_text": "Exuberet in omnem coelestium cognitionem ! Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1951", "psc_text": "Ut recte suo munere defungantur praedicatores et doctores, habent a Deo.---Sed unde tanta haec doctori intelligentia, ut et sibi perfecte vigilet, et dormientes ad vigilias sub quibusdam clamoris provectibus vocet, ut et peccatorum tenebras prius caute discutiat, et discrete postmodum lucem praedicationis ostendat, ut singulis juxta modum et tempora congruat, et simul omnibus quae illos sequantur ostendat? Unde ad tanta et tam subtiliter tenditur, nisi intrinsecus ab eo a quo est conditus doceatur? Quia ergo laus tantae intelligentiae non praedicatoris virtus est, sed auctoris, recte per eumdem auctorem dicitur: Vel quis dedit gallo intelligentiam? Ac si diceret: Nisi ego, qui doctorum mentes quas mire ex nihilo condidi ad intelligenda quae occulta sunt mirabilius instruxi. Unde bene ut in dictis praedicantium non solum inspiratorem se intelligentiae, sed etiam auctorem locutionis ostendat, adjungit: VERS. 37.---Quis enarrabit coelorum rationem? [Rec. V.] Quorum tamen verba quia cum sese nobis per speciem ostenderit subtrahit, protinus", "candidate_score": 0.645599, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_40_42", "bdc_text": "vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ; s. Hoven 413 . - Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_521", "psc_text": "hypocritae, qui decimatis mentam, et anethum, et cuminum, et reliquistis quae graviora sunt legis (Matth. XXIII, 23) . Qui arborum quoque cortices mandunt, quia sunt nonnulli qui in sacris voluminibus solam litterae superficiem venerantur, nec quidquam de spiritali intellectu custodiunt, cum nihil in verbis Dei amplius nisi hoc quod exterius audierint esse suspicantur. Quos tamen in cunctis erroribus suis inanis gloriae appetitus possidet, eosque honoris ambitus captivos tenet, et plerumque per ipsa quae loquuntur nihil aliud quam terrena lucra appetunt. De quibus per Paulum dicitur: Hujusmodi enim Christo Domino non serviunt, sed suo ventri (Rom. XVI, 18) . Unde recte quoque subjungitur: CAPUT X [Rec. XII] VERS. 4.---Et radix juniperorum erat cibus eorum. 21. Sola temporalia lucra quaerunt.---Arbor namque juniperi pro foliis punctiones habet. Sic quippe sunt hirsuta quae profert, ut spinis similia contrectantem pungere valeant. Spina vero est omne peccatum, quia dum trahit ad delectationem, quasi pungendo lacerat mentem.", "candidate_score": 0.644889, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_817", "psc_text": "narrationis ejus ordine, discamus quia exteriora munera ex interna cordis munditia condiuntur, ut virtutum ejus contextio lectorem doceat qualis apud se esse debeat, cum exteriora bona aliis subministrat. 29. In bonis operibus cavenda elatio.---Sed quis se inter tanta virtutum culmina sanctum esse non crederet? Quis non utcunque ipsis tot meritis tentaretur, ut si quando ut homo delinqueret, delictum suum hominibus nollet innotesci; et leve esse crederet, si quid in minimis 712 peccaret; culpamque suam mallet silentio tegere quam voce confessionis aperire? Saepe namque contingit ut elatus virtutibus animus, dum multa bona in aestimatione proximorum de se spargi cognoverit, agnosci non velit si quid est quod reprehensibiliter facit. Quas videlicet erroris tenebras idcirco mens tolerat, quia cordis oculum tumor gravat. Unde beatus Job inter tot eximia facta virtutum, qui tam summus exstitit in operatione, ut demonstraret quam humilis fuerit in mente, protinus adjunxit: CAPUT XV [Vet. XIII, Rec. IX]. VERS. 33.---Si", "candidate_score": 0.64428, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_49_51", "bdc_text": "mihi fuit semper propitius et a me stetit . Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem : Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_371", "psc_text": "novellae per gratiam; non senio steriles, sed aetate mentis ad spiritalem congruae fecunditatem. Tunc ergo, cum in diebus illis Ecclesia, quasi quodam senio debilitata, per praedicationem filios parere non valet, reminiscitur foecunditatis antiquae dicens: Sicut fui in diebus adolescentiae meae. Quamvis post eosdem dies quibus deprimitur, jam tamen circa ipsum finem temporum grandi praedicationis virtute roboretur. Nam susceptis ad plenum gentibus, omnem Israeliticum populum, qui tunc inventus fuerit, in fidei sinum trahit. Scriptum quippe est: Donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret (Rom. XI, 25) . Sed ante illa tempora erunt dies in quibus ab adversariis paululum videbitur oppressa, cum et horum dierum reminiscitur, dicens: Sicut fui in diebus adolescentiae meae, quando secreto Deus erat in tabernaculo meo. 20. [Vet. X]. Qui mandata Dei meditatur, habet Deum inhabitantem. Sancti se foris intusque circumspiciunt.---Quid hoc loco tabernaculum, nisi habitationem mentis accipimus? Quia per omne quod cogitando agimus, in", "candidate_score": 0.644245, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_106_108", "bdc_text": "In qua fallacias et truncatas scripturarum sententiasscripturarum sententias : Bibelzitate . aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_469", "psc_text": "avertentes auditum, ad fabulas convertuntur, dum omnes quae sua sunt quaerunt, non quae sunt Jesu Christi (Philip. II, 21) . Scripta Dei ubique reperta opponuntur oculis, sed haec cognoscere homines dedignantur. Pene nullus quaerit scire quod credidit. Multitudo ergo bonorum praecedentium arcum suum destrui doleat, quae sacrum eloquium restaurari semper per studium subsequentium credebat. LIBER VIGESIMUS. Explicantur fusius quinque ultimi versus cap. XXIX lib. Job, cum integro cap. XXX, maxime de haereticis et carnalibus Ecclesiam vexantibus. CAPUT PRIMUM. 635 1. Scriptura sacra caeteris libris anteponenda.---Quamvis omnem scientiam atque doctrinam Scriptura sacra sine aliqua comparatione transcendat, ut taceam quod vera praedicat, quod ad coelestem patriam vocat; quod a terrenis desideriis ad superna amplectenda cor legentis immutat; quod dictis obscurioribus exercet fortes, et parvulis humili sermone blanditur, quod nec sic clausa est ut pavesci debeat, nec sic patet ut vilescat, quod usu fastidium tollit, et tanto amplius diligitur quanto amplius meditatur; quod", "candidate_score": 0.643695, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2737", "psc_text": "Confiteor tibi, Domine pater coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis (Matth. XI, 25) . Hinc rursum Psalmista ait: Custodiens parvulos Dominus (Ps. CXIV, 6) . Hinc magister gentium dicit: Facti sumus parvuli in medio vestri (I Thess. II, 7) . Hinc discipulos admonens, ait: Superiores sibi invicem arbitrantes (Philip. II, 3) . Nam quia iniquus quisque inferiorem se omnem quem cognovit putat, e diverso justus studet ut superiorem quemlibet proximum attendat. Ac ne dum se alii alter humiliat, humiliatio iret alteri in elationem, bene utramque partem admonuit, dicens: Superiores sibi invicem arbitrantes, ut in cogitationibus cordis et ego mihi illum praeferam, et vicissim ille me sibi, ut cum ab utraque parte cor inferius premitur, nullus ex impenso honore sublevetur. 44. Hanc humilitatis formam reprobi non tenent, sed contemnunt.---Sed hanc humilitatis formam reprobi, quia Leviathan hujus membra sunt, vel cognoscere, vel tenere contemnunt,", "candidate_score": 0.643506, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_711", "psc_text": "alta virtutum teneat, quam de se humilia sentiat, repente aperit, cum subjungit: CAPUT XIII. VERS. 13.---Si contempsi judicium subire cum serva meo et ancilla mea, cum disceptarent adversum me. 20. Mira Job in tanta vitae innocentia humilitas.--- Qui enim judicari cum servis ancillisque non renuit, liquido indicat quod contra nullum unquam proximum apud se tumidus fuit. Inter haec autem libet intueri, vitam suam in omnibus quanta vir sanctus discretione custodivit. Non enim longe superius dixit: Videbant me juvenes, et abscondebantur, et senes assurgentes stabant; principes cessabant loqui, et digitum superponebant ori suo; vocem suam cohibebant duces, et lingua eorum gutturi suo adhaerebat. (Reg. X.] Nunc vero ait: Si contempsi judicium subire cum servo meo et ancilla mea, cum 689 disceptarent adversum me. Quis digne considerare valeat hujus viri tam sublimia virtutum moderamina? In quo tanta est auctoritas regiminis, ut ad silentium restringantur duces: tanta humilitas cordis, ut ex aequo ad", "candidate_score": 0.643413, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_827", "psc_text": "ut mala quae fecimus, et sponte fateamur, et haec aliis arguentibus non negemus. Superbiae quippe vitium est ut quod de se fateri quisque quasi sua sponte dignatur, hoc sibi dici ab aliis dedignetur 34. Job in peccati confessione humilitas. Saepe gravioris certaminis est peccata confiteri quam vitare.---Beatus itaque Job quantae fuerit humilitatis ostendit, qui se et inter adversarios noverat vivere, et tamen non verebatur culpas voce confessionis aperire. Sed notandum quod superius virtutes suas loquitur, inferius peccatum fatetur. Hinc enim liquido demonstrat quam vera de bonis suis dixerat, qui noluit tacere de malis. Modo virtutes suas indicat, modo culpam, quia et perpetraverit peccatum, et non tacuerit, manifestat. Unde certissime apparet quantae munditiae in omnipotentis Dei oculis fuerit, qui et vitavit mala, ne committeret, et tamen quae eum committere contigit, hominibus non abscondit, quatenus ei et justitiae sit gloria declinasse peccatum, et justitiae custodia quod non potuit declinare prodidisse. Videatur vir", "candidate_score": 0.640362, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_129", "bdc_text": "Tu modo adesse BernęBern velis ! Non poterunt maiore beneficio animi nostri Tigurinis Zurich devinciri et obstringi nisi isto , quod efflagitamus .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_410", "psc_text": "munitus non est. Gratias recte egit, sed perverse se super publicanum extulit. Civitatem cordis sui extollendo prodidit, quam abstinendo et largiendo servavit. Victa est per abstinentiam gula, destructa ventris ingluvies, superata est 622 largitate tenacia, avaritia depressa. Quibus hoc laboribus actum credimus? Sed o quot labores uno vitio percussi ceciderunt, quanta bona unius culpae gladio sunt perempta! Unde magnopere oportet et bona semper agere, et ab ipsis nos bonis operibus caute in cogitatione custodire, ne si mentem elevant, bona non sint, quae non auctori militant, sed elationi. [Rec. XIII]. 34. Maxime cavendum a superbia.---De qua re non inordinate agimus, si ex libris, licet non canonicis, sed tamen ad aedificationem Ecclesiae editis, testimonium proferamus. Eleazar namque in praelio elephantem feriens stravit, sed sub ipso quem exstinxit occubuit (I Mach. VI, 46) . Quos ergo iste significat quem sua victoria oppressit, nisi eos qui vitia superant, sed sub ipsa quae subigunt, superbiendo", "candidate_score": 0.640129, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_40_42", "bdc_text": "vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ; s. Hoven 413 . - Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2488", "psc_text": "sterilitate, reprobi designantur. Nisi enim electorum vitam per constantiam suae viriditatis exprimerent, nequaquam de sanctae Ecclesiae filiis propheta dixisset: Germinabunt inter herbas, sicut salices juxta praeterfluentes aquas (Isai. XLIV, 4) . Sanctae enim Ecclesiae filii inter herbas sicut salices germinant, dum inter arescentem vitam carnalium hominum, et multiplici numerositate, et perpetua mentis viriditate perdurant. Qui bene juxta praeterfluentes aquas germinare perhibentur, quia unusquisque eorum ubertatem ad fructum percipit ex doctrina sacri eloquii, quae temporaliter percurrit. Et rursum nisi per sterilitatem salicum vita peccantium signaretur, nequaquam ex voce praedicantium contra Babyloniam Psalmista dixisset: In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra (Psal. CXXXVI, 2) . Babylonis quippe medio inesse salices describuntur, quia nimirum infructuosi quique, atque ab amore patriae coelestis alieni, totis visceribus cordis in hac saeculi confusione radicantur. Unde et praedicatores sancti in istis salicibus non exercent organa, sed suspendunt, quia cum infructuosas ac reprobas mentes aspiciunt, vim suae praedicationis", "candidate_score": 0.63969, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_828", "psc_text": "et perpetraverit peccatum, et non tacuerit, manifestat. Unde certissime apparet quantae munditiae in omnipotentis Dei oculis fuerit, qui et vitavit mala, ne committeret, et tamen quae eum committere contigit, hominibus non abscondit, quatenus ei et justitiae sit gloria declinasse peccatum, et justitiae custodia quod non potuit declinare prodidisse. Videatur vir iste cuilibet magnus in virtutibus suis, mihi certe sublimis apparet etiam in peccatis suis. Mirentur in eo qui volunt castitatis continentiam, mirentur integritatem justitiae, mirentur viscera pietatis; ego in eo non minus admiror confessionem humillimam peccatorum quam tot sublimia gesta virtutum. Scio enim quod per infirmitatis verecundiam plerumque gravioris est certaminis commissa peccata prodere quam non admissa vitare, et unumquodque malum quamvis robustius vitetur, tamen humilius proditur. Beatus ergo Job, qui, tot magnis operibus fultus, confiteri culpam non erubuit, ostendit in virtutibus quam humilis fuit. Sed quia ex humilitate vera secura semper auctoritas nascitur, ut tanto foris nil metuat, quanto", "candidate_score": 0.638923, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_829", "psc_text": "certaminis commissa peccata prodere quam non admissa vitare, et unumquodque malum quamvis robustius vitetur, tamen humilius proditur. Beatus ergo Job, qui, tot magnis operibus fultus, confiteri culpam non erubuit, ostendit in virtutibus quam humilis fuit. Sed quia ex humilitate vera secura semper auctoritas nascitur, ut tanto foris nil metuat, quanto ad rerum culmina animus per elationis desiderium non anhelat, expressa confessione peccati, recte subjungitur: CAPUT XVI. VERS. 34.---Si expavi ad multitudinem nimiam, et despectio propinquorum terruit me; et non magis tacui, nec egressus sum ostium. 35. Cordis a terrenarum rerum cupiditate liberi mira securitas. Quae tamen a custodiae disciplina non eximit.---Magna est securitas cordis, nil concupiscentiae habere saecularis. Nam si ad terrena adipiscenda cor inhiat, securum tranquillumque esse nullatenus potest, quia aut non habita concupiscit ut habeat, aut adepta metuit ne amittat; et dum in adversis sperat prospera, in prosperis formidat adversa, huc illucque quasi quibusdam fluctibus volvitur, ac per", "candidate_score": 0.638054, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_99", "bdc_text": "Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1191", "psc_text": "A rebus exterioribus ad cor redeundum.---Excitati ergo tot vocibus praeceptorum, adjuti tot comparationibus exemplorum, ad corda nostra redeamus, discutiamus omne quod agimus, et quidquid in nobis divinae rectitudinis regulam offendit, accusemus, ut apud districtum judicem ipsa nos accusatio excuset. In hoc enim mentis nostrae judicio tanto citius absolvimur, quanto nos districtius reos tenemus. Nec ad haec agenda praetermittenda sunt tempora, quibus vacat, quia ad haec agenda post hujus vitae tempora non vacat. Vacue quippe non dicitur: Neque enim ultra in hominis potestate est ut veniat ad Deum in judicium. Idcirco namque memoramur quod tunc non possumus, 796 ne nunc quod possumus negligamus. Sed ecce negotia occupant quae nobis incessanter apposita a considerandis nobismetipsis mentis nostrae oculum declinant. In istis namque visibilibus quae intuetur cor nostrum extra se spargitur, et quid de se intrinsecus agatur obliviscitur dum extrinsecus occupatur. Divina autem vox terribilibus sententiis suis quasi quibusdam clavis illud pungit ut", "candidate_score": 0.634583, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130_132", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur . Profecto plus est in huius negotii necessum , quam ego verbis expedire possim . Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1950", "psc_text": "sanctorum praedicatorum vitam vigilanter videamus. Ipsi quippe cum verba praedicationis movent, prius se in sanctis actionibus exercent, ne in semetipsis torpentes opere, alios excitent voce; sed ante se per sublimia facta excutiunt, et tunc ad bene agendum alios sollicitos reddunt. Prius cogitationum alis semetipsos feriunt, quia quidquid in se inutiliter torpet, sollicita investigatione deprehendunt, districta animadversione corrigunt. Prius sua punire fletibus curant, et tunc quae aliorum sunt punienda denuntiant. Prius ergo alis insonant quam cantus emittant, quia antequam verba exhortationis proferant omne quod locuturi sunt operibus clamant; et cum perfecte in semetipsis vigilant, tunc dormientes alios ad vigilias vocant. 16. Ut recte suo munere defungantur praedicatores et doctores, habent a Deo.---Sed unde tanta haec doctori intelligentia, ut et sibi perfecte vigilet, et dormientes ad vigilias sub quibusdam clamoris provectibus vocet, ut et peccatorum tenebras prius caute discutiat, et discrete postmodum lucem praedicationis ostendat, ut singulis juxta modum et tempora congruat,", "candidate_score": 0.634209, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_99", "bdc_text": "Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1181", "psc_text": "igitur humiliatus est mei causa, non inducam malum in diebus ejus (III Reg. XXI, 29) . 14. Hoc judicium quod mali declinant, justi semper exercent, quam utiliter subeamus. Sic a peccati vetustate renovamur.---Quia ergo nunc in potestate est internum mentis nostrae contra nos subire judicium, recognoscendo accusemus nosmetipsos, et quales fuimus poenitendo torqueamus; non cessemus dum licet judicare quod fecimus, audiamus caute quod dicitur: Neque enim ultra in hominis potestate est, ut veniat ad Deum in judicium. Reproborum namque esse proprium solet, semper prava agere, et nunquam quae egerint retractare. Omne enim quod faciunt caeca mente pertranseunt, factumque suum nisi cum puniti fuerint, non agnoscunt. At contra electorum est actus suos quotidie ab ipso cogitationis fonte discutere, et omne quod turbidum profluit ab intimis exsiccare [Vet. VII]. Sicut enim non sentimus quomodo crescunt membra, proficit corpus, mutatur species, nigredo capillorum albescit in canis (haec quippe omnia nobis nescientibus aguntur in", "candidate_score": 0.633837, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_60", "bdc_text": "prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi.", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2667", "psc_text": "tremendae illae extremi judicii sententiae designantur? Quae idcirco fulmina vocantur, quia nimirum eos quos feriunt in perpetuum incendunt. Fulmina namque super eum Paulus venire conspexerat, cum dicebat: Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui (II Thess. II, 8) . Haec autem quae in eum mittuntur fulmina, ad locum alium non feruntur, quia justis gaudentibus, solos tunc reprobos feriunt. Nam post trituram vitae praesentis, in qua nunc triticum sub paleis gemit, ita illo extremi judicii ventilabro inter triticum paleasque discernitur, ut nec in tritici horreum paleae transeant, nec in palearum ignem horrei grana delabantur. Illa ergo fulmina locum alium nequaquam tangunt, quia videlicet igne suo non grana, sed paleas incendunt. Sed quia Leviathan istum poena non corrigit, insinuat dum subjungit: CAPUT VI [Rec. VI]. VERS. 15.---Cor ejus indurabitur quasi lapis. 11. Satanae impoenitentia. Incudi similis optime dicitur.---Cor enim antiqui hostis ut lapis indurabitur, quia nulla unquam", "candidate_score": 0.632613, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2427", "psc_text": "consilia dum quasi blanda provisione consulunt, cor a forti intentione invertunt; et dum dulcia resonant, ad noxia inclinant. Quasi ergo aeris fistulae sunt, quae dum libenter audiuntur, ab interna intentione animum in exterioris vitae delectationem dejiciunt. Hoc enim Behemoth iste magnopere ad exsequendam deceptionem satagit, ut dum perversitatis suae consilium quasi utile ostendit, suaviter valeat sonare quod dicit, quatenus et ostensa utilitate mentem mulceat, et absconsa iniquitate corrumpat. [Vet. XXI.] 41. Exemplis palam fit. Qua arte divitiis acquirendis insudare suadeat.---Quae apertius in cunctis ostendimus, si pauca breviter consiliorum ejus argumenta pandamus. Ecce enim quidam rebus contentus propriis, decrevit nullis mundi hujus occupationibus implicari, valde formidans quietis suae commoda perdere, et valde despiciens cum peccatis lucra cumulare. 1068 Ad hunc hostis callidus veniens, ut intentionem bonae devotionis subruat, quasi utilitatis consilium subministrat, dicens: Ea quidem quae habes, in praesenti sufficiunt, sed his deficientibus quid acturus es? Si enim post haec nulla", "candidate_score": 0.632434, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_109", "bdc_text": "Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_129", "psc_text": "562 Unde recte per Evangelium voce nostri Redemptoris increpantur, cum eis dicitur: Vae vobis, hypocritae, quia similes facti estis sepulcris dealbatis, quae a foris quidem apparent hominibus speciosa, intus vero sunt plena ossibus mortuorum, et omni spurcitia. Ita et vos foris quidem apparetis hominibus justi, intus vero pleni estis avaritia et iniquitate (Matth. XXIII, 27; Luc. XI, 39) . [Vet. V.] Quo contra omnes veraciter sancti non solum gloriam supra modum suum omnino non appetunt, sed etiam hoc ipsum videri refugiunt quod esse meruerunt. Unde ille praedicator egregius veritatis, contra pseudoapostolos loquens, dum virtutes eximias operationis suae pro discipulorum eruditione narraret (II Cor. XI, 13, seq.) , dum tot se pericula tolerasse coacervata persecutione describeret, et post haec usque ad tertium coelum, rursumque in paradisum raptum se esse memoraret, ubi tanta cognoscere potuisset, quanta loqui omnino non posset (Ibid. XII, 2) , erat de se adhuc fortasse admirabiliora locuturus, sed", "candidate_score": 0.631845, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_92", "psc_text": "dijudicamur in benefacto hominis infirmi, in quo iste salvus est factus, notum sit omnibus vobis, et omni plebi Israel, quia in nomine Jesu Christi Nazareni, quem vos crucifixistis, quem Deus suscitavit a mortuis, in hoc iste astat coram vobis salvus (Ibid. 8) . Cumque erga haec persequentium furor excresceret, eosque sacerdotes ac principes Jesum praedicare prohiberent, contra iram principum qua auctoritate Petrus excreverit indicatur, cum illic protinus 554 subditur: Petrus vero et apostoli dixerunt: Obedire oportet Deo magis quam hominibus (Ibid., I, 9) . Sed cum auctoritatem praedicantium, resistentium praecepta non premerent, ad flagella pervenitur. Nam subditur: Tunc principes sacerdotum caesis denuntiaverunt ne loquerentur in nomine Jesu, et dimiserunt eos (Ibid., V, 40) . Sed quia apostolorum virtutem premere nec flagella valuerunt, patenter ostenditur, cum protinus subinfertur: Et illi quidem ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati (Ibid., 41) . Mox etiam post", "candidate_score": 0.631645, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_159", "bdc_text": "Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1497", "psc_text": "alimenta percipiant, et inediae suae fastidium quo moriebantur vincant? Dicatur ergo: Si voluerit extendere nubes quasi tentorium suum, et fulgurare lumine suo desuper, cardines quoque maris operiet. Per haec enim judicat populos, et dat escas multis mortalibus. Ac si aperte diceret: Si sanctos suos in ministerium praedicationis extendit, eorumque verba miraculis adjuvat, totius mundi limites ad fidem vocat, per quae et prius superbientes judicat, et post per verbum consolationis nutriens in spe humiles roborat. [Vet. IX.] 23. Non omnibus fides datur.---Sed cum escas dare mortalibus diceret, notandum quod non ait, omnibus, sed multis, quia vid licet scriptum est: Non omnium est fides (II Thess. III, 2) . Et quibusdam dicitur: Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis (Joan, VIII, 47). Et rursum: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum (Joan. VI, 44) . Et rursum: Novit Dominus qui sunt ejus (II Tim. II,", "candidate_score": 0.631188, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_60_62", "bdc_text": "prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi. Vgl . hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2667", "psc_text": "tremendae illae extremi judicii sententiae designantur? Quae idcirco fulmina vocantur, quia nimirum eos quos feriunt in perpetuum incendunt. Fulmina namque super eum Paulus venire conspexerat, cum dicebat: Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui (II Thess. II, 8) . Haec autem quae in eum mittuntur fulmina, ad locum alium non feruntur, quia justis gaudentibus, solos tunc reprobos feriunt. Nam post trituram vitae praesentis, in qua nunc triticum sub paleis gemit, ita illo extremi judicii ventilabro inter triticum paleasque discernitur, ut nec in tritici horreum paleae transeant, nec in palearum ignem horrei grana delabantur. Illa ergo fulmina locum alium nequaquam tangunt, quia videlicet igne suo non grana, sed paleas incendunt. Sed quia Leviathan istum poena non corrigit, insinuat dum subjungit: CAPUT VI [Rec. VI]. VERS. 15.---Cor ejus indurabitur quasi lapis. 11. Satanae impoenitentia. Incudi similis optime dicitur.---Cor enim antiqui hostis ut lapis indurabitur, quia nulla unquam", "candidate_score": 0.630069, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_99", "bdc_text": "Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1174", "psc_text": "perverse gradientes in ipsam impingimus, a qua per meritum longe sumus. Cum vero nos videri non credimus, in sole clausos oculos tenemus. Illum videlicet nobis abscondimus, non nos illi. Nunc ergo dum possumus, a conspectu aeterni judicis et male cogitata, et pejus perpetrata deleamus; revocemus ante oculos cordis quidquid perverse egimus per nequitiam praesumptionis. Nihil sibi nostra blandiatur infirmitas, atque in his quae recolit, semetipsam delicate non palpet, sed quanto sibi mali sit conscia, tanto in se benignius sit severa, proponat contra se futurum judicium, et quaeque in se sentit districte ferienda per sententiam judicis, haec in se pie feriat per poenitentiam conversionis. Unde apte postquam violenti hujus poena descripta est, sequitur: CAPUT VII [Rec. V]. VERS. 23.---Neque enim ultra in hominis potestate est ut veniat ad Deum in judicium. 12. Dei judicium praevenire debemus nosmetipsos judicando.---Versus iste tanto majore disputatione indiget, quanto hoc quod dicit, si negligitur, acrius dolet.", "candidate_score": 0.629138, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_99", "bdc_text": "Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1447", "psc_text": "eadem iniquitate protinus subdidit: Hanc enim coepisti sequi post miseriam. 86. Superbi in arguendo modum servare nesciunt.---Quid est hoc quod dum ad eam declinare vetat, de ea protinus quasi ad quam declinatum jam fuerit damnat, nisi quod arrogantes viri plus videri judices quam consolatores volunt? Unde et nonnunquam ea districtis sententiis feriunt, quae nata in corde suspicantur et priusquam certa sit culpa delinquentium, profertur invectio districta verborum; et ante per sententiam percutitur, quam prodeat quod feriatur. 87. Sanctorum discretio in corripiendo.---Quamvis et justi viri plerumque pravis et occultis cogitationibus arguendo obviant; sed cum easdem cogitationes aliqua quae praeeunt opera demonstrant, plerumque ab auditorum suorum cordibus ea vitia quae necdum prolata sunt manu correptionis eradicant, sed jam illa subsequi conspiciunt ex aliis quae praecedunt. Sicut enim corporales medici quasdam aegritudines jam venisse inveniunt, quasdam vero ne veniant medentur, ita doctores sancti aliquando inventa vulnera saluti restituunt, aliquando vero agunt in mentibus", "candidate_score": 0.628963, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2215", "psc_text": "rerum visibilium apud nosmetipsos in corde subtrahimur, ut cum pravae cogitationis terra ejicitur, mens apud semetipsam tanto tutius quanto et humilius abscondatur (Deut. XXIII, 12) . Hinc Israelitico populo per Moysen a Domino jubetur, ut cum egreditur ad requisita naturae, mittat paxillum in balteo, et fossa humo abscondat quae egesta fuerint. Naturae enim corruptibilis pondere gravati, a mentis nostrae utero quaedam cogitationum superflua quasi ventris gravamina erumpunt. Sed portare paxillum sub balteo debemus, ut videlicet ad reprehendendos nosmetipsos semper accincti, 1022 acutum circa nos stimulum compunctionis habeamus, qui incessanter terram mentis nostrae poenitentiae dolore confodiat, et hoc quod a nobis fetidum erumpit abscondat. Ventris quippe egestio fossa humo per paxillum tegitur, cum mentis nostrae superfluitas subtili redargutione discussa, ante Dei oculos, per compunctionis suae stimulum celatur. Quia igitur sancti viri quaecunque inutilia cogitant reprehendere ac dijudicare non cessant, de equo suo Dominus dicat: Terram ungula fodit, id est quidquid in", "candidate_score": 0.628612, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_99", "bdc_text": "Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1457", "psc_text": "ei similis in legislatoribus. Sed is videlicet per infirmitatem carnis nostris obtutibus apparens, dum alios reprobat, alios vocat, mira judicia exhibuit, quae a nobis et cogitari possint, et comprehendi non possint. Ait 855 namque: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant (Joan. IX, 39) . Et rursum: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis (Matth. XI, 25) . In quibus nimirum judiciis Judaea repellitur, gentilitas aggregatur. Quod videlicet factum mirari possumus, sed perscrutari nullatenus valemus. Unde et bene nunc ab Eliu subditur: CAPUT III. VERS. 23.---Quis poterit scrutari vias ejus? aut quis audet ei dicere: Operatus es iniquitatem? 5. Judicia ejus scrutam, multo minus reprehendere non debemus.---Ac si dicat: Cujus perscrutari actio non potest, quo pacto reprehendi potest? Nemo enim bene judicat quod ignorat. Tanto ergo debemus sub ejus", "candidate_score": 0.627089, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_99", "bdc_text": "Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_261", "psc_text": "Deo soli vacare cupiendum est, et curis externis ex Dei voluntate serviendum.---Sic itaque aliquando contingit ut qui solam coelestem patriam diligunt, terrenae patriae curis subjacere videantur. Quorum tamen ministerium a pravorum operibus plerumque in actu, nonnunquam vero ante supernum judicem in sola cogitatione discernitur. Pleni quippe superna sapientia discernunt qualiter debeant et ad aliud vacare intrinsecus, et ad aliud extrinsecus occupari ut si forte occulta Dei ordinatione aliquid eis non appetentibus de hujus saeculi curis imponitur, cedant Deo quem diligunt, et prae amore ejus intrinsecus solam illius desiderent visionem; prae timore vero ejus impositam sibi extrinsecus humiliter expleant actionem, ut et vacare Deo appetant ex gratia dilectionis, et rursum curas superimpositas ex conditione expleant servitutis. Cumque occupationes extrinsecus perstrepunt, intrinsecus in amore pacatissima quies tenetur; atque occupationum tumultus exterius perstrepentes dispensat interius praesidens judex ratio, et tranquillo moderamine ea quae circa se minus sunt tranquilla disponit. Sicut enim vigor mentis", "candidate_score": 0.626045, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_118", "bdc_text": "Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1150", "psc_text": "regiminis ad culpam prorumpitur elationis, atque apud districtum judicem ipsa elatio impietas aestimatur, bene de Domino per Eliu dicitur: Qui vocat duces impios. De ipso quippe ducatu dum superbiunt, exemplo suo subditos ad impietatem trahunt. 55. Alios judicans, superno judici assidue se sistat. Potestas accepta non honor, sed onus aestimanda. Ambitus infinita mala. Cura pastoralis nec cupiditate amplectenda, nec formidine deferenda.---Unde magnopere curandum est ut qui regendis hominibus praefertur, apud se intra secretarium mentis in cathedra praesideat humilitatis. Cumque judicanti ei a caeteris foris assistitur, vigilanti oculo incessanter aspiciat, cui quandoque judici ipse de his judicandus assistat, ut quanto nunc ante eum quem non videt, sollicitius trepidat, tanto eum cum viderit securior cernat. [Rec. XVI.] Penset ergo qui ad satisfaciendum districto judici de sua tantummodo anima fortasse vix sufficit, quia quot regendis subditis praeest, reddendae apud eum rationis tempore, ut ita dicam, tot solus animas habet. Quae nimirum cogitatio, si", "candidate_score": 0.625686, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_60_62", "bdc_text": "prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi. Vgl . hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_136", "psc_text": "[Vet. VI.] Hinc Salomon sapientiam refert et suaviter blandientem, et terribiliter judicantem, dicens: Sapientia foris praedicat, in plateis dat vocem suam (Prov. I, 20) . Cujus vocem quoque insinuat, subdens: Usquequo parvuli diligitis infantiam, et stulti ea quae sibi sunt noxia cupiunt, et imprudentes odibunt scientiam (Ibid., 22) ? Convertimini ad correptionem meam; en proferam vobis spiritum meum, et ostendam verba mea (Ibid., 23) . En qualibus verbis expressa est dulcedo vocantis. Videamus nunc quibus insinuatur modis severitas increpantis, ut in fine quandoque se exerceat districtio punientis. Quia vocavi, inquit, et renuistis; extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret; despexistis omne consilium meum, et increpationes meas neglexistis (Ibid., I, 24) . Dicat jam qualiter feriat, quos ad se nullatenus revertentes tanta longanimitate sustentat. Ego quoque in interitu vestro ridebo et subsannabo, cum vobis quod timebatis advenerit, cum irruerit repentina calamitas, et interitus quasi tempestas ingruerit, quando venerit super vos", "candidate_score": 0.625238, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_262", "psc_text": "et vacare Deo appetant ex gratia dilectionis, et rursum curas superimpositas ex conditione expleant servitutis. Cumque occupationes extrinsecus perstrepunt, intrinsecus in amore pacatissima quies tenetur; atque occupationum tumultus exterius perstrepentes dispensat interius praesidens judex ratio, et tranquillo moderamine ea quae circa se minus sunt tranquilla disponit. Sicut enim vigor mentis frenandis praeest motibus carnis, sic saepe superimpositos tumultus occupationis bene regit amor quietis, quia exteriores curae si perverso amore non appetuntur, non confuso, sed ordinato animo ministrari queunt. Sancti etenim viri nequaquam eas appetunt, sed occulto ordine sibi superimpositas gemunt; et quamvis illas per meliorem intentionem fugiant, tamen per subditam mentem portant. Quas quidem summopere, si liceat, vitare festinant; sed timentes occultas dispensationes Dei, tenent quod fugiunt, et exercent quod vitant. Intrant enim ad cor suum, et ibi consulunt quid velit occulta voluntas Dei; seseque subditos debere esse summis ordinationibus cognoscentes, humiliant cervicem cordis jugo divinae dispensationis. Quisquis vero talis", "candidate_score": 0.624846, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_585", "psc_text": "impetus justi patiuntur. Sequitur: CAPUT XXIII [Rec. XIX]. IBID. Pedes meos subverterunt, et oppresserunt quasi fluctibus semitis suis. 50. Ejus extrema membra quasi pedes quandoque subvertuntur.---Quid per pedes Ecclesiae, nisi extrema illius membra signantur? Quae dum ad opera terrena deserviunt, tanto celerius ab adversariis falli possunt, quanto sublimia minus intelligunt. Hos itaque pedes adversarii subvertunt, videlicet cum extrema membra illius ad sui dogmatis errorem trahunt. Subversi pedes viam tenere nequeunt, cum infirmi quique persecutorum suorum vel promissionibus persuasi, vel minis territi, vel cruciatibus fracti, ab itinere recto deviant. Bene autem adversariorum semitae fluctibus comparantur, cum dicitur: Et oppresserunt quasi fluctibus semitis suis, quia scilicet vita pravorum insolenti inquietudine molesta ad obruendam, ut ita dixerim, navem cordis quasi tempestas illabitur. De qua videlicet tempestate per Salomonem dicitur: Quasi tempestas transiens non erit impius (Prov. X, 25) . Cumque infirmus quisque perversos florere conspicit, hunc in perversitatis pelagus unda miserae imitationis mergit.", "candidate_score": 0.624414, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_60_62", "bdc_text": "prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi. Vgl . hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2693", "psc_text": "irae se pondera velut contra terrores levissimos parat. Unde et adhuc expressius subditur: CAPUT XIII [Rec. XI]. IBID.---Et deridebit vibrantem hastam. 24. Futuri judicii comminationem irridet, inde factus crudelior.---Contra Leviathan enim Dominus hastam vibrat, quia in ejus interitu districtam minatur sententiam. Hastam quippe vibrare est aeternam ei mortem ex districta animadversione praeparare. Sed apostata spiritus auctorem vitae etiam cum sua morte despiciens, hastam vibrantem deridet, quia ex districto judicio quidquid grave, quidquid horribile esse praevidet, pati non metuit; sed quo se aeterna tormenta non posse evadere conspicit, eo in exercenda nequitia durior assurgit. Quem cum plerique hujus mundi sapientes in cunctis quae appetit tanta pertinacia, tanta fortitudine stringi considerant, corda sua ad famulatum ejus tyrannidis inclinant, et omne quod Deo largiente sapiunt, hoc contra eum ad servitium hostis illius inflectunt. Unde et recte subditur: CAPUT XIV [Rec. XII]. IBID. 21.---Sub ipso erunt radii solis. 25. Illi subduntur nonnulli, qui doctrina", "candidate_score": 0.623816, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_129", "bdc_text": "Tu modo adesse BernęBern velis ! Non poterunt maiore beneficio animi nostri Tigurinis Zurich devinciri et obstringi nisi isto , quod efflagitamus .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1736", "psc_text": "procul dubio humanae mentis obruisset, ut salsis fluctibus perfusa aresceret, id est perniciosis carnis voluptatibus delectata deperiret. Solus ergo Dominus ostiis mare concludit, qui pravis motibus cordis claustra inspiratae formidinis objicit. Quia vero ea quae cernimus sequi prohibemur, quia a corporearum rerum delectatione retundimur, libet etiam ad invisibilia oculos mentis attollere, atque haec ipsa quae sequi praecipimur videre. Sed quid agimus? Infirmis illa obtutibus necdum patent. Ecce ad eorum amorem vocamur, sed tamen a visione restringimur, quia et si quando aliquid furtim parumque aspicimus, sub incerto nimis adhuc visu caligamus. Unde apte subjungitur: CAPUT XX [Vet. XIX]. VERS. 9.---Cum ponerem nubem vestimentum ejus, et caligine illud quasi pannis infantiae obvolverem. 44. Hoc mare tenebris et caligine obvolvitur.---Hoc mare tumultuosum, videlicet cogitationibus fluctuans cor nostrum nube vestitur, quia ne internam quietem pure conspiciat, inquietudinis suae confusione tenebratur. Hoc mare caligine quasi pannis infantiae obvolvitur, quia a contemplandis sublimibus adhuc teneris sensibus", "candidate_score": 0.623164, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1475", "psc_text": "ipsa expositorum praedicatio gurgitibus comparatur: quia dum multorum praecedentium dicta colligunt, ipsi in eo quod astruunt profundius dilatantur. Nam dum testimonia testimoniis jungunt, quasi ex guttis gurgites faciunt. Quorum verbis dum quotidie gentilitas docetur, quia peccatorum mens coelestem scientiam accipit, quasi stans in terra aqua gurgites ostendit. Sed nequaquam se eisdem apostolis expositores in scientia praeferant, cum exponendo latius loquuntur. Meminisse quippe incessanter debent, per quos ejusdem scientiae inventiones acceperunt. Unde et apte subjungitur: CAPUT IX. VERS. 28.---Qui de nubibus fluunt. 15. Nec tamen apostolis hujus doctrinae primis traditoribus praeferendi.---Hi quippe de nubibus gurgites fluunt, quia si ex sanctis apostolis vis intelligentiae non inciperet, nequaquam per doctorum ora largior manaret. In Scriptura enim sacra aliquando per nubes, 859 mobiles quique homines, aliquando prophetae, aliquando autem apostoli designantur. Per nubes quippe mobilitas humanae mentis exprimitur, sicut Salomon ait: Qui ventum observat, non seminat; et qui considerat nubes, nunquam metit (Eccle. XI,", "candidate_score": 0.62255, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_118", "psc_text": "minus illic quibusdam fortasse nocuerit, dicat necesse est rerum alienarum raptum, et retributionem injuriae, quae infirmis illic concessa sunt, sibi nocere non posse. Quae omnia cunctis liquet quanta adnimadversione Veritas insequitur, quae nobis, jam significationis suae umbra postposita, in vera carne declaratur. Sed quia sanctus vir nec loqui se, nec meditari mendacium spondet, haec ipsa in quibus veritati congruit exsequendo subjungit: CAPUT IV. VERS. 5.---Absit a me ut justos vos esse judicem, donec deficiam, non recedam ab innocentia mea. 8. Peccatoribus adulari quam noxium.---Ab innocentia quippe recederet, si bona de malis aestimaret, Salomone attestante, qui ait: Qui justificat impium, et qui condemnat justum, uterque abominabilis est ante Deum (Prov. XVII, 15) . Sunt namque nonnulli (Dist. XLVI. c. 2) qui dum male facta hominum laudibus efferunt, augent quae increpare debuerunt. Hinc enim per prophetam dicitur: Vae qui consuunt pulvillos sub omni cubito manus, et faciunt cervicalia sub capite universae aetatis", "candidate_score": 0.619637, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2694", "psc_text": "cunctis quae appetit tanta pertinacia, tanta fortitudine stringi considerant, corda sua ad famulatum ejus tyrannidis inclinant, et omne quod Deo largiente sapiunt, hoc contra eum ad servitium hostis illius inflectunt. Unde et recte subditur: CAPUT XIV [Rec. XII]. IBID. 21.---Sub ipso erunt radii solis. 25. Illi subduntur nonnulli, qui doctrina aut sanctitate in Ecclesia lucere videbantur.---In Scriptura enim sacra cum figurate sol ponitur, aliquando Dominus, aliquando persecutio, aliquando de re qualibet manifestae visionis ostensio, aliquando autem intelligentia sapientium designatur. Per solem quippe Dominus figuratur, sicut Sapientiae libro perbibetur, quod omnes impii in extremi die judicii cognita sua damnatione dicturi sunt: Erravimus a via veritatis, et lumen justitiae non luxit nobis, et sol non est ortus nobis (Sap. V, 6) . Ac si aperte dicant: Interni nobis luminis radius non refulsit. Unde et Joannes ait: Mulier amicta sole, et luna sub pedibus ejus (Apoc. XII, 2) . In sole enim illustratio", "candidate_score": 0.619487, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1534", "psc_text": "postquam illa peccator egit, quae ut immunda Dominus respuit, ea jam agendo proferat, quae Dei sacrificio imponat. Quia ergo post prava opera peccator convertitur, et ab actionum suarum tenebris juxta finem aliquando revocatur, recte nunc dicitur: 871 Et lumen illius super terminos terrae. Sed gravi luctu afficit eadem gratia, quae post facinora mentem replet. Nam male gesta ad memoriam reducit, sibique hominem quam sit juste damnandus ostendit. Unde fit ut peccatum omne quod se egisse reminiscitur, quotidianis fletibus insequatur; et quo magis valet jam quod justum est cernere, eo ardentius appetit injustum sese gemitibus punire. Unde apte subjungitur: CAPUT XIX (Rec XII]. VERS. 4.---Post eum rugiet sonitus. 39. Afflante et lucente gratia, poenitentiae gemitus et rugitus audiuntur.---Quem enim Dominus illustrando repleverit, ejus vitam proculdubio in lamentum vertit; atque illuminatae menti quo magis aeterna supplicia insinuat, eo hanc durius de transacta nequitia gemitibus fatigat; et dolet homo quod fuit, quia bonum", "candidate_score": 0.619362, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1251", "psc_text": "illa quae judicaverat perpetrat, saltem quia judicavit erubescat. Igitur sicut praelatis curandum est ne eorum corda aestimatione singularis sapientiae locus superior extollat, ita subjectis providendum est ne sibi rectorum facta displiceant. [Vet. XXII.] 37. Pastores mali honorandi, non imitandi.---Si autem magistrorum vita jure reprehenditur, oportet ut eos subditi, etiam cum displicent, venerentur. [Rec. XV.] Sed hoc est solerter intuendum, ne aut quem venerari necesse est, imitari appetas, aut quem imitari despicis, venerari contemnas. Subtilis etenim via tenenda est rectitudinis et humilitatis, ut sic reprehensibilia magistrorum facta displiceant, quatenus subditorum mens a servanda magisterii reverentia non recedat. Quod bene in Noe debriato exprimitur, cujus nudata verecundiora boni filii aversi veniendo texerunt (Genes. IX, 21) . Aversari quippe dicimur quod reprobamus. Quid est ergo quod filii verecunda patris superjecto dorsis pallio aversi venientes operiunt, nisi quod bonis subditis sic praepositorum suorum mala displicent, ut tamen haec ab aliis occultent? Operimentum aversi deferunt,", "candidate_score": 0.614984, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2805", "psc_text": "stultitia. Ac si haereticis redeuntibus aperte diceretur: Universali vos Ecclesiae per humilitatem poenitentiae jungite, atque eam qua per vosmetipsos digni non estis veniam ejus a me precibus obtinete, qui cum per hanc veraciter sapere discitis, priores apud me vestrae sapientiae stultitiam deletis. Sequitur: CAPUT IX [Vet. VIII]. VERS. 8.---Neque enim locuti estis coram me rectum, sicut servus meus Job. 19. Sententiae iteratio in sacris litteris ejus immutabilitatis est argumentum.---Haec paulo ante jam Dominus protulit, et tamen haec eadem iterando subjungit. Quid est hoc, nisi quod sententiam, quam semel judicando dixerat, iterum replicando confirmat? atque ut manifestius beati Job justitia amicorumque ejus injustitia demonstretur, ejus laus illorumque reprehensio iterata voce depromitur, ut replicata foris appareant quam fixa intus habeantur. Namque 1152 cum rex Aegypti metuenda venturae famis tempora sub boum spicarumque specie gemina visione cognovisset, voce sancti interpretis audivit: Quod vidisti secundo ad eamdem rem pertinens somnium, firmitatis indicium est (Genes.", "candidate_score": 0.614957, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_60", "bdc_text": "prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi.", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2675", "psc_text": "territi purgabuntur, ad futurum tempus refertur, adveniente districto judice, extrema hic istius Leviathan damnatio designatur, quia de hoc mundo per iram judicii tollitur, qui nunc mira mansuetudinis longanimitate toleratur. Tanto autem hinc pondere terroris excutitur, ut sanctorum etiam praedicatorum fortitudo turbetur; Cum enim sublatus fuerit, timebunt angeli, quia cum judicii turbine rapitur, hi qui in corporibus reperiri potuerint, immenso terrore concussi, etiam supernae patriae nuntii contremiscunt. Quamvis enim fortes jam atque perfecti sunt, adhuc tamen; quia in carne sunt positi, non possunt in tanti terroris turbine nulla formidine concuti. Sed cum Leviathan iste rapitur, cumque omnia in ejus interitu elementa quatiuntur, praedicatores sanctos, quos, ut dixi, adhuc in suis corporibus illud tempus judicii invenerit, spes de regni propinquitate laetificat, et carnis infirmitas de irae ostensione perturbat. Erit ergo in eis aliquo modo tremor laetus, et timor securus, quia et coelesti regno se remunerari certi sunt, et per tanti turbinis metum", "candidate_score": 0.614776, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_165", "bdc_text": "Efficite , ut , qui vestri sint , iidem et nostri sint ! Efficite , ut idem ius in nos sit , quod vobis concessum est in vos !", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1365", "psc_text": "communionem aequalitatis meruit sanctitas actionis, 834 hic zelus ultionis jus aperuit potestatis, Paulus bene argentibus fratribus praelatum se esse nesciebat, cum diceret: Non quia dominamur fidei vestrae, sed adjutores sumus gaudii vestri (II Cor. I, 23) . Atque illico adjunxit: Fide enim statis. Ac si diceret: Ideo non dominamur fidei vestrae, quia fide statis. Aequales enim vobis sumus, ubi vos stare cognoscimus. Quasi praelatum se fratribus esse nesciebat, cum diceret: Facti sumus parvuli in medio vestrum (I Thess. II, 7) , et, Nos autem servos vestros per Jesum Christum (II Cor. IV, 5) . Sed cum culpam quae corrigi debuisset invenit, illico magistrum se esse recoluit, dicens: Quid vultis? in virga veniam ad vos (I Cor. IV, 5) ? 46. Praelati dum culpas puniunt jure potestatis, aequales se iis qui corriguntur agnoscant per humilitatis custodiam. Ipsis etiam se postponant, quare.---Summus itaque locus bene regitur, cum is qui praeest vitiis potius", "candidate_score": 0.613139, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_60", "bdc_text": "prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi.", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2693", "psc_text": "irae se pondera velut contra terrores levissimos parat. Unde et adhuc expressius subditur: CAPUT XIII [Rec. XI]. IBID.---Et deridebit vibrantem hastam. 24. Futuri judicii comminationem irridet, inde factus crudelior.---Contra Leviathan enim Dominus hastam vibrat, quia in ejus interitu districtam minatur sententiam. Hastam quippe vibrare est aeternam ei mortem ex districta animadversione praeparare. Sed apostata spiritus auctorem vitae etiam cum sua morte despiciens, hastam vibrantem deridet, quia ex districto judicio quidquid grave, quidquid horribile esse praevidet, pati non metuit; sed quo se aeterna tormenta non posse evadere conspicit, eo in exercenda nequitia durior assurgit. Quem cum plerique hujus mundi sapientes in cunctis quae appetit tanta pertinacia, tanta fortitudine stringi considerant, corda sua ad famulatum ejus tyrannidis inclinant, et omne quod Deo largiente sapiunt, hoc contra eum ad servitium hostis illius inflectunt. Unde et recte subditur: CAPUT XIV [Rec. XII]. IBID. 21.---Sub ipso erunt radii solis. 25. Illi subduntur nonnulli, qui doctrina", "candidate_score": 0.612987, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_2754", "psc_text": "subditi proterva quae sentiunt nequaquam produnt; et hi quorum loquacitas vix compescitur, nonnunquam ex sola amaritudine intimi rancoris obmutescunt. Qui, per dolorem mentis procacitatis suae verba subtrahentes, cum male loqui soleant, pejus tacent, quia cum peccantes aliquid de correctione audiunt, indignantes etiam responsionis verba suspendunt. Cum his quando aspere agitur, saepe ad querelae vocem de hac ipsa asperitate prosiliunt. Cum vero eos magistri sui blande praeveniunt, de hac ipsa humilitate qua praeventi sunt gravius indignantur, et tanto eorum mens vastius accenditur, quanto consideratius infirma judicatur. Hi nimirum, quia humilitatem, quae virtutum mater est, nesciunt, usum laboris sui perdunt, etiamsi qua bona sunt quae operari videantur, quia surgentis fabricae 1140 robusta celsitudo non figitur, quae nequaquam per fundamenti fortitudinem in petra solidatur. Soli ergo ruinae crescit quod aedificant, quia ante molem fabricae humilitatis fundamina non procurant. Quos bene ab intimis prodimus, si paucis in exterioribus ostendamus. 52. Imago superbi.---Cunctis namque superba", "candidate_score": 0.612399, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1474", "psc_text": "imber non fuit (Jerem. III, 3) . Stellas ergo pluviae Dominus abstraxit, atque ad instar gurgitum imbres fudit, quia cum de Judaea praedicantes apostolos abstulit, doctrina novae gratiae mundum rigavit. Quod utrumque factum in Ecclesia potest non inconvenienter intelligi, quia cum solutis corporibus ad secretos supernorum sinus apostolorum animas retulit, quasi a coeli facie stellas pluviae abscondit. Sed ablatis stellis pluviae, in morem gurgitum imbres dedit, quia etiam reductis ad superna apostolis, per expositorum sequentium linguas, divinae fluenta scientiae diu abscondita largiori effusione patefecit. Nam quod illi sub brevitate locuti sunt, hoc exponendo isti multipliciter auxerunt. Unde et non immerito ipsa expositorum praedicatio gurgitibus comparatur: quia dum multorum praecedentium dicta colligunt, ipsi in eo quod astruunt profundius dilatantur. Nam dum testimonia testimoniis jungunt, quasi ex guttis gurgites faciunt. Quorum verbis dum quotidie gentilitas docetur, quia peccatorum mens coelestem scientiam accipit, quasi stans in terra aqua gurgites ostendit. Sed nequaquam se", "candidate_score": 0.612315, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_947", "psc_text": "Job audire se admonet, quod os aperuisse se perhibet, quod linguam suam in faucibus loqui promittit. Hoc enim habet proprium doctrina arrogantium (Dist. 46, cap. Hoc habet) ut humiliter nesciant inferre quod docent, et recta quae sapiunt recte ministrare non possint. In verbis enim eorum proditur quod cum docent, quasi in quodam sibi videntur summitatis culmine residere, eosque quos docent ut longe infra se positos veluti in imo respiciunt, quibus non consulendo loqui, sed vix dominando dignantur. Recte autem his per prophetam Dominus dicit: Vos autem cum austeritate imperabatis eis, et cum potentia (Ezech. XXXIV, 4) . Cum austeritate enim et potentia imperant, qui subditos suos non tranquille ratiocinando corrigere, sed aspere inflectere dominando festinant. [Vet. XIII.] 24. Vera doctrina elationem fugit.---At contra vera doctrina tanto vehementius hoc elationis vitium fugit per cogitationem, quanto ardentius verborum suorum jaculis ipsum magistrum elationis insequitur. Cavet enim ne eum magis elatis moribus praedicet,", "candidate_score": 0.611664, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1111", "psc_text": "arrogantes solent? Cum quodam enim fastu proferunt hoc quod singulariter intellexisse se credunt; et fortasse tunc humilitatem praedicant, cum per elationis typhum exempla superbiae ostentant. Unde fit ut eorum praedicatio concors sibi manere non possit, quia id quod rectum loquentes seminant, perverse tumentes impugnant. Humilibus namque auditoribus verba sua non compatiendo, sed vix dedignando largiuntur. Longe quippe se in altum positos aestimant, et super eosdem auditores suos quasi praecedentes doctrinae respectum vix de summo dignanter inclinant. At contra verba justorum ex radice veniunt humilitatis, ut fructum valeant ferre pietatis: et quidquid salubre potuerint, non tumendo, sed compatiendo subministrant. Per verba quippe charitatis vel se in auditoribus suis, vel auditores suos in se ita transformant, ac si et illi per istos hoc quod audiunt doceant, et isti per illos hoc quod docendo proferunt discant. Eliu ergo typum arrogantium tenens, et cum pronuntiationis ostentatione inchoans, quid dicat audiamus. Sequitur: CAPUT XV. VERS.", "candidate_score": 0.611338, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_118", "bdc_text": "Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1250", "psc_text": "enim nosmetipsos minus agnoscimus, eo illos quos reprehendere nitimur plus videmus. Singula haec mala sunt, quae saepe a subditis in praelatos, saepe a praelatis in subditos committuntur, quia et omnes subditos hi qui praesunt minus quam ipsi sunt sapientes arbitrantur, et rursum qui subjecti sunt rectorum suorum actiones judicant, et si ipsos regimen habere contingeret, se potuisse agere melius putant. Unde plerumque fit ut et rectores minus prudenter ea quae agenda sunt videant, quia eorum oculos ipsa nebula elationis obscurat; et nonnunquam is qui subjectus est hoc cum praelatus fuerit faciat, quod dudum fieri subjectus arguebat; et pro eo quod illa quae judicaverat perpetrat, saltem quia judicavit erubescat. Igitur sicut praelatis curandum est ne eorum corda aestimatione singularis sapientiae locus superior extollat, ita subjectis providendum est ne sibi rectorum facta displiceant. [Vet. XXII.] 37. Pastores mali honorandi, non imitandi.---Si autem magistrorum vita jure reprehenditur, oportet ut eos subditi, etiam cum", "candidate_score": 0.609962, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_39_41", "bdc_text": "s. Kirsch 2744 . vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ; s. Hoven 413 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_520", "psc_text": "quia elationis suae obice repulsi, in sacro eloquio magna et intima percipere nequeunt, sed vix in illo quaedam tenera et exteriora cognoscunt. Per herbas quippe dicta planiora, per arborum cortices Patrum eloquia exteriora signantur. Qui ergo ea scire appetunt ex quibus docti nequaquam sint, sed esse videantur, dum in sacris voluminibus vim charitatis erga Deum ac proximum medullitus non exquirunt, quasi ex herba et cortice pascuntur, quia vel ima, 646 vel exteriora sunt, quae mentes superbientium nutriunt. Vel certe herbas mandere est de Scriptura sacra minima praecepta servare, majora contemnere. Quos bene Veritas increpat, dicens: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, qui decimatis mentam, et anethum, et cuminum, et reliquistis quae graviora sunt legis (Matth. XXIII, 23) . Qui arborum quoque cortices mandunt, quia sunt nonnulli qui in sacris voluminibus solam litterae superficiem venerantur, nec quidquam de spiritali intellectu custodiunt, cum nihil in verbis Dei amplius nisi hoc quod exterius", "candidate_score": 0.609481, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_108", "bdc_text": "aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1624", "psc_text": "Cor. I, 27) . Hinc rursum dicitur: Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens (Ibid., III, 18) . Hinc evangelicae historiae verba testantur quia Zachaeus cum videre prae turba nihil posset, sycomori arborem ascendit, ut transeuntem Dominum cerneret. Sycomorus quippe ficus fatua dicitur. Pusillus itaque Zachaeus sycomorum subiit, et Dominum vidit (Luc. XIX, 4 seq.) , quia qui mundi stultitiam humiliter eligunt, ipsi Dei sapientiam subtiliter contemplantur. Pusillitatem namque nostram ad videndum Dominum turba praepedit, quia infirmitatem humanae mentis, ne lucem veritatis intendat, curarum saecularium tumultus premit. Sed prudenter sycomorum ascendimus, si provide eam quae divinitus praecipitur stultitiam mente tenemus. Quid enim in hoc mundo stultius quam amissa non quaerere, possessa rapientibus relaxare, nullam pro acceptis injuriis injuriam reddere, imo et adjunctis aliis patientiam praebere? Quasi enim sycomorum nos ascendere Dominus praecipit, cum dicit: Qui aufert quae tua sunt ne repetas (Luc.", "candidate_score": 0.60926, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_154", "bdc_text": "ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1927", "psc_text": "Vadunt enim fulgura cum praedicatores miraculis coruscant et superna reverentia auditorum corda transfigunt. Revertentia vero dicunt, Adsumus, cum non sibi, sed Dei viribus tribuunt quidquid se fortiter egisse cognoscunt. Quid est ergo Deo dicere, Adsumus? Quoddam namque in hoc verbo obsequium declaratur. Revertentes itaque praedicatores sanctos dicere est, adsumus, illi laudem tribuere gratiae a quo se accepisse sentiunt victoriam pugnae, ne sibi tribuant quod operantur. Et ire quidem fulgura operando possunt, sed reverti superbiendo non possunt. 7. Id praestitit Petrus.---Videamus itaque fulgur vadens; claudo cuidam ait Petrus: Argentum et aurum non est mihi, quod autem habeo, hoc tibi do: In nomine Jesu Christi Nazareni surge et ambula. Et apprehensa ejus manu dextera allevavit eum, et protinus consolidatae sunt bases ejus et plantae, et exiliens stetit, et ambulabat (Act. III, 6) . Sed cum de hoc facto Judaeorum fuisset turba commota, videamus nunc fulgur rediens, quod ait: Viri Israelitae, quid admiramini", "candidate_score": 0.608325, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1944", "psc_text": "multiloquio vacantes; aliter timidi, aliter audaces; aliter pigri, aliter praecipites; aliter mansueti, aliter iracundi; aliter humiles, aliter elati; aliter pertinaces, aliter inconstantes; aliter gulae dediti, aliter abstinentes; aliter qui sua misericorditer tribuunt, aliter qui aliena rapere contendunt; aliter qui nec aliena rapiunt, nec sua largiuntur, aliter qui et ea quae habent sua tribuunt, et aliena rapere non desistunt; aliter discordes, aliter pacati; aliter seminantes jurgia, aliter pacifici; aliter admonendi sunt qui sacrae legis verba non recte intelligunt, aliter qui recte quidem intelligunt, sed haec humiliter 962 non loquuntur; aliter qui, cum praedicare digna valeant, prae nimia humilitate formidant, aliter quos a praedicatione imperfectio vel aetas prohibet, et tamen praecipitatio impellit; aliter qui in hoc quod temporaliter appetunt prosperantur, aliter qui quidem quae mundi sunt concupiscunt, sed tamen adversitatis labore fatigantur; aliter conjugiis obligati, aliter a conjugii nexibus liberi; aliter commistionem carnis experti, aliter ignorantes; aliter qui peccata deplorant operum, aliter", "candidate_score": 0.607357, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_154", "bdc_text": "ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_1005", "psc_text": "quia proficientes obliviscimur, 755 tentati recolamus, et in profectu nostro quid de divino munere, et in tentatione cognoscimus quid de propriis viribus sumus. Quae nos profecto tentatio ad plenum raperet, nisi protectio superna servaret. Sed pulsat, nec frangit; impellit, nec movet; quatit, nec dejicit, ut de nostra infirmitate sentiamus esse quod quatimur, et de divino munere esse quod stamus. Et quia saepe anima alicujus boni sibi conscia, cum virtutes suas sibi ad memoriam revocat, quadam delectatione pascitur, et quasi gratulatione propriae plenitudinis impinguatur, bene dicitur quod tentatione pulsante marcescunt ossa, quia dum propria infirmitas tentatione interrogante cognoscitur, omnis illa nostrarum virium, velut pinguis viridisque gratulatio, subito anxietatis moerore siccatur, et qui nos alicujus esse momenti bona nostra pensando credidimus, pulsati paulo amplius perituros nos jam jamque formidamus. Tunc omne bonorum nostrorum gaudium vertitur in pavorem poenarum. Tunc iniquos nos esse deprehendimus, qui sanctos paulo ante credebamus. Tabescit mens, stupent oculi,", "candidate_score": 0.606674, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_40", "bdc_text": "vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ;", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Moralia-II_window_526", "psc_text": "hiemalibus colliguntur, qui certis etiam temporibus arescunt. Jure itaque inventores perversorum dogmatum torrentes vocantur, quia a calore charitatis frigidi, quasi in torpore temporis hiemalis excrescunt, quia non perpetua plenitudine profluunt, sed Catholicorum allegationibus quasi aestivis solibus exsiccantur. Et quidem inventores perversorum dogmatum contra sanctam Ecclesiam exorti, fervore jam veritatis exstincti sunt, sed tamen eorum discipuli ea quae illi docuerunt tenere ac defendere non desistunt. Hi ergo qui illorum sequuntur errores, in desertis torrentium habitant, id est in eorum praedicatione confidunt, quorum eloquia Catholicorum jam responsione et ratiocinatione siccata sunt. [Vet. XI.] Quid vero aliud cavernas terrae quam occultas haereticorum praedicationes accipimus? Sic enim haeretici inter se clandestinis conventiculis coeunt, ut errori suo reverentiam, quam ex ratione non valent, praebeant ex occultatione, et infirmis animabus pravitatis sermo tanto reverendus appareat, quanto secretus. Unde apud Salomonem mulier ex typo haereseos suadet dicens: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavior (Prov. IX,", "candidate_score": 0.595701, "ce_score": null } ] }, { "rank": 11, "cf_id": "cf040", "work_id": "stoa0244d.stoa005.opp-lat1", "max_score": 0.689475, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_109_111", "bdc_text": "Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati . Non itaque parcendum fuit verbis . Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "stoa0244d.stoa005.opp-lat1_window_97", "psc_text": "R cytharam RAv chitharam (h post t s.) C aptum ad omnes praedicationis uerbum et ita uelut plectrum singulis admouere, ut nusquam sonus offendat auditum. triplici namque ex modo in ecclesia dicentium periculum pendet, ex sensu ex uerbo ex auditu, ut perfacile eueniat in uno saltim aliquo, si non in omnibus labi. aut enim minus inluminatus est 3 sensus aut ad explanandum defuit sermo sufnciens aut bene prolata crassior non recepit auditus; et ex uno quolibet horum casu fit in omnibus periculum ueritatis. et quidem in aliis quibusque studiis et doctrinis facile uel profertur sermo uel recipitur, in his uero nostris scholis ipsa auditorum expectatio dicturo periculum generat. 40. Tamquam enim de deo audituri et de summa om­ nium spe ac salute suscepturi uerbum quanto calidiores erga fidem fuerint, tanto adtentiores et scrupulosiores erga audiendum fient, ita ut, sicubi aliquid secus dicentis sermo sonuerit, non titubationem linguae putent, sed proditionem", "candidate_score": 0.689475, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_69", "bdc_text": "- Zu deren Streit mit dem Aarburger PfarrerAarburg , Pfarrer Peter SchnyderSchnyder , Peter sowie zu deren daraus resultierenden Entlassung aus dem Pfarramt s. 18014 mit fn18014-7 .", "psc_chunk_id": "stoa0244d.stoa005.opp-lat1_window_366", "psc_text": "UASTATIONE CU PATER EPISCO­ PUS RETICERET A (liber de Arrianis in hoc codice non exstat, quod octo tantum Gregorii orationes continentur) contra arrianos C man. rec. EXPLICIT LIBER VIII- INCIPIT EIUSDE LIBER -VIIII- DE HIS. L DE HIS QUI INDECENT DE LEGE CONTENDUNT V De arrianis quod non liceat semper et publice de deo contendere v IX. DE ARRIANIS QUOD NON LICET 8EMPER ET PUBLICE DE DEO CONTENDERE. R = codex Reginensis 141 saec. IX—X. O = codex Oxoniensis Laud. Misc. 276 saec. IX. C = codex Augiensis CXVIII saec. IX-X. V = codex Vindobonensis 759 saec. XI. v = editio princeps Argentinac 1508. --IX.._ DE ARRIANIS. 1. Ad eos qui in sermone callent sermo nobis est et de scrip­ turis incipiam. ecce ego ad te, inquit, contumeliosa. sunt etenim quidam auribus prurientes et lingua, iam uero, ut uideo, etiam manu, qui profanis uocum nouitatibus et quaestionibus atque obiectionibus falsae", "candidate_score": 0.662713, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_109_111", "bdc_text": "Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati . Non itaque parcendum fuit verbis . Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "stoa0244d.stoa005.opp-lat1_window_98", "psc_text": "nostris scholis ipsa auditorum expectatio dicturo periculum generat. 40. Tamquam enim de deo audituri et de summa om­ nium spe ac salute suscepturi uerbum quanto calidiores erga fidem fuerint, tanto adtentiores et scrupulosiores erga audiendum fient, ita ut, sicubi aliquid secus dicentis sermo sonuerit, non titubationem linguae putent, sed proditionem fidei pietatisque condemnent. et iudicant omnia non docentis ratione sed propriis sensibus, non his quos in ecclesia audiunt sed quos de domo secum deferunt conseruantes dogmata non quae rationabiliter didicerunt sed quae ex consuetudine non probabili tenuerunt. et hoc dico adhuc non ualde malorum 2 hominum uitium, qui, licet regulam non teneant ueritatis, tamen religiose haec pati uidentur et habere zelum dei sed non secundum scientiam et ideo fortassis uidebuntur non 19 cf. Act. 16, 4 23 Rom. 10, 2 2 admoueri 0 offendit (a s. i) 0 3 ex om. OA pendit OCa.c. et ex sensu et ex uerbo", "candidate_score": 0.657582, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_110_112", "bdc_text": "Non itaque parcendum fuit verbis . Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio .", "psc_chunk_id": "stoa0244d.stoa005.opp-lat1_window_97", "psc_text": "R cytharam RAv chitharam (h post t s.) C aptum ad omnes praedicationis uerbum et ita uelut plectrum singulis admouere, ut nusquam sonus offendat auditum. triplici namque ex modo in ecclesia dicentium periculum pendet, ex sensu ex uerbo ex auditu, ut perfacile eueniat in uno saltim aliquo, si non in omnibus labi. aut enim minus inluminatus est 3 sensus aut ad explanandum defuit sermo sufnciens aut bene prolata crassior non recepit auditus; et ex uno quolibet horum casu fit in omnibus periculum ueritatis. et quidem in aliis quibusque studiis et doctrinis facile uel profertur sermo uel recipitur, in his uero nostris scholis ipsa auditorum expectatio dicturo periculum generat. 40. Tamquam enim de deo audituri et de summa om­ nium spe ac salute suscepturi uerbum quanto calidiores erga fidem fuerint, tanto adtentiores et scrupulosiores erga audiendum fient, ita ut, sicubi aliquid secus dicentis sermo sonuerit, non titubationem linguae putent, sed proditionem", "candidate_score": 0.635211, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130_132", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur . Profecto plus est in huius negotii necessum , quam ego verbis expedire possim . Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "stoa0244d.stoa005.opp-lat1_window_105", "psc_text": "his qui oculos dolent et solis lumen accusant uel qui aures, et uoces hominum minus esse sono­ ras queruntur. 43. Propterea ergo multo utilius est animae simpliciter et pure ueritatis elementa suscipere et uelut ceris ea nondum charaxatis inscribere quam super illa quae ante male scripta sunt superducere, id est supra malam doctrinam et peruersa dogmata uerbum fidei ac ueritatis ingerere et cum primis postrema confundere. nam uiam quidem incedere adtritam et leuigatam adsiduitate commeantium praestat quam inusitatam et rudem et nullis antea uestigiis proculcatam, campum quo­ que serere exercitio aratri frequentis edomitum melius est quam illum qui ignarus est sulci et uomeris nescius; animam uero illam melius excolam, quae nullo adhuc maligni cultoris aratro temerata est nec praeuentione pessimi seminis occupata. alioquin duplicabitur nobis labor, dum necesse est prius 2 5 cf. Eph. 4, 14 18 cf. Rom. 10, 8. I Tim. 4, 6 cf. II Cor. 6, 7.", "candidate_score": 0.632199, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "stoa0244d.stoa005.opp-lat1_window_97", "psc_text": "R cytharam RAv chitharam (h post t s.) C aptum ad omnes praedicationis uerbum et ita uelut plectrum singulis admouere, ut nusquam sonus offendat auditum. triplici namque ex modo in ecclesia dicentium periculum pendet, ex sensu ex uerbo ex auditu, ut perfacile eueniat in uno saltim aliquo, si non in omnibus labi. aut enim minus inluminatus est 3 sensus aut ad explanandum defuit sermo sufnciens aut bene prolata crassior non recepit auditus; et ex uno quolibet horum casu fit in omnibus periculum ueritatis. et quidem in aliis quibusque studiis et doctrinis facile uel profertur sermo uel recipitur, in his uero nostris scholis ipsa auditorum expectatio dicturo periculum generat. 40. Tamquam enim de deo audituri et de summa om­ nium spe ac salute suscepturi uerbum quanto calidiores erga fidem fuerint, tanto adtentiores et scrupulosiores erga audiendum fient, ita ut, sicubi aliquid secus dicentis sermo sonuerit, non titubationem linguae putent, sed proditionem", "candidate_score": 0.624542, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt .", "psc_chunk_id": "stoa0244d.stoa005.opp-lat1_window_35", "psc_text": "est in multos diffundi pestem quam unum pestilentia consumi. 11. Nec cadaueris foetor ita perniciosus est, si unum polluat locum, sicut si sparsim saeuo nidore diffuso corrupti aeris 19 cf. I Cor. 3, 13 1 recumbentium A 2 sinire Ca.c. propter] prope Cv decur­ rentibus riuia Cv 3 unda] umbra A 4 uel om. A 5 in om. A in pretium] impetum V ueritatis A 7 uoluptati (rjSoyijs) scripsi uoluntati codd., v 8 obsequia (a ex 0) A 9 perdifficile cum sit v 10 regenti (t s. d) R 12 diacendit 0 atque] et quae A et s. l. R 13 tanto et (zoaouzog Y.at Ó y.ivSovo?)] et om. JEtACv 14 qu rectore ut mihi uidetur primo omnium V 15 probare R ex om. A 19 ignis om. Cv 20 fit A perneciosius Cp.c. 21 numerosiores Ra.c. exstiterit JRAV 22 in multis A 23 pestilentiae 0 24 faetor BC perniciosjus", "candidate_score": 0.606962, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_108", "bdc_text": "aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent .", "psc_chunk_id": "stoa0244d.stoa005.opp-lat1_window_97", "psc_text": "R cytharam RAv chitharam (h post t s.) C aptum ad omnes praedicationis uerbum et ita uelut plectrum singulis admouere, ut nusquam sonus offendat auditum. triplici namque ex modo in ecclesia dicentium periculum pendet, ex sensu ex uerbo ex auditu, ut perfacile eueniat in uno saltim aliquo, si non in omnibus labi. aut enim minus inluminatus est 3 sensus aut ad explanandum defuit sermo sufnciens aut bene prolata crassior non recepit auditus; et ex uno quolibet horum casu fit in omnibus periculum ueritatis. et quidem in aliis quibusque studiis et doctrinis facile uel profertur sermo uel recipitur, in his uero nostris scholis ipsa auditorum expectatio dicturo periculum generat. 40. Tamquam enim de deo audituri et de summa om­ nium spe ac salute suscepturi uerbum quanto calidiores erga fidem fuerint, tanto adtentiores et scrupulosiores erga audiendum fient, ita ut, sicubi aliquid secus dicentis sermo sonuerit, non titubationem linguae putent, sed proditionem", "candidate_score": 0.604889, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_80", "bdc_text": "Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc.", "psc_chunk_id": "stoa0244d.stoa005.opp-lat1_window_408", "psc_text": "inuocationes daemonum ceteraque similia portenta mirantur. desudemus aduersum eos, qui uitas suas astrorum motibus uel cursibus pensant, qui suam neglegentiam atque desidiam fato et astris deputant et incon­ prehensibilem diuinae prouidentiae dispensationem fortunae casi- 4 bus caecae, ut aiunt, et ludentis adscribunt. quodsi indigna tibi haec uidentur et parua, aduersum quae disputationum tuarum tela contorqueas uelut a multis saepe conuicta et frequenter elisa, et iuuat magis in nostris et propriis exerceri, ego tibi etiam in his apertos praeparabo certaminum campos. disputa de mundo uel mundis, de materia, disputa de anima, de rationa­ bilibus naturis, de resurrectionis gloria, de iudicio, de retributione, 5 de passionibus Chnsti. de his etenim et conprehendere quod uerum est inutile non erit et errare in aliquo periculum non habet a deo. et in hoc accipiemus gratiam nunc quidem paruam pro uiribus, postmodum uero etiam perfectiorem in Christo Iesu domino nostro, cui est gloria et potestas in", "candidate_score": 0.604272, "ce_score": null } ] }, { "rank": 12, "cf_id": "cf020", "work_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem", "max_score": 0.689472, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1530", "psc_text": "ei. Et mensus est atrium longitudine centum cubitorum, et latitudine centum cubitorum per quadrum, et altare ante faciem templi. Et introduxit me in vestibulum templi: et mensus est vestibulum quinque cubitis hinc, et quinque cubitis inde, et latitudinem portae trium cubitorum hinc, et trium cubitorum inde. Longitudinem autem vestibuli viginti cubitorum, et latitudinem undecim cubitorum, et octo gradibus ascendebatur ad eam, et columnae earum [Sic. mss. Vulg. erant ], in frontibus, una hinc, et altera inde. » 490 Pro gazophylaciis, Septuaginta exedras transtulerunt. Illudque quod nos diximus exedrae, sive gazophylacia cantorum, ab eis praetermissum est. Rursumque post mensuram vestibuli quinque cubitorum hinc, et quinque cubitorum inde, addidere de suo, et latitudo portae cubitorum quatuordecim, cum in Hebraeo tantum positum sit, et latitudo portae trium cubitorum hinc, et trium cubitorum inde. Haec lectorem admonui, ne translationum diversitate turbetur, sed ut in praesenti loco, et maxime in mensuris templi, Hebraica veritate contentus", "candidate_score": 0.689472, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1509", "psc_text": "ejus ad atrium exterius, et palmas ejus in fronte, et octo gradus ejus erant, quibus ascendebatur ad eam. » 483 Septuaginta in eadem verba consentiunt, praeter thee , et elau , et elamoth , et elam , pro quo in Hebraeo positum est ulam. Thee autem interpretatur limen, sive frons; elau, circa eum, sive sustentacula; elamoth, propyla, sive vestibula; ulam πρόπυλον, id est, ante fores. Illud autem quod juxta Hebraicum posuimus: Et vestibulum, sive, πρόπυλον, in circuitu per gyrum longitudinis viginti quinque cubitorum, et latitudinis per quinque cubitos, in Septuaginta non habetur. Sed et hoc notandum, quod in Australi porta juxta Septuaginta non dicatur via, sed simpliciter: et eduxit me ad Austrum, et ecce porta quae respiciebat ad Austrum. Per singulos igitur introitus Ezechiel, quem confortavit Deus, hoc enim nomen ejus sonat, ducitur, et de porta Aquilonis transit ad portam Australem, cujus frontes, et limina τροπύλαια, sive vestibula fenestraeque per", "candidate_score": 0.688751, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1589", "psc_text": "Et haec sunt contra faciem suam, omnes cubitorum centum et hostia exedrarum istarum ad introitum Orientalem, ut ingrediatur per eadem in atrio exteriori, secundum lumen quod erat in principio deambulationis ad Austrum contra meridiem et faciem reliqui aedificii, et separati. Et exedrae et deambulatio contra faciem suam, juxta mensuras exedrarum et viam ad Aquilonem, et longitudinem earum, et latitudinem earum et omnis exitus earum, et introitus, et luminaria, et ostia exedrarum contra Meridiem, et introitus ab initio deambulacri ad luminare spatio calami: et ut ad Orientem iretur per ea. » Hoc quod LXX transtulerunt ad Orientem, in Hebraico non habetur, et superfluum esse manifestum est. Quomodo enim educitur ad portam exteriorem ad Orientem, cum sequatur, contra portam Aquilonis? Illud quod et supra, et in hoc loco posuimus: Et eduxit me in gazophylacium, quod erit contra separatum aedificium, et contra aedem vergentem ad Aquilonem pro quo habetur in LXX: Et eduxit", "candidate_score": 0.680988, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1501", "psc_text": "cubitorum. Et fenestrae ejus, et elamoth et palmae ejus sicut in porta quae respiciebat Orientem; et in gradibus septem ascendebatur ad eam, et elamoth intrinsecus, et porta atrii interioris respiciens ad portam Aquilonis (et quod in Hebraico non habetur, sicut porta quae respicit ad Orientem). Et mensus est atrium a porta usque ad portam centum cubitorum: » Quid significent verba Hebraica thee , et elau et elamoth , supra plenius diximus: sed et in praesentiarum collatione sui docebit nostra translatio. Mensus est autem vir cujus funiculus in manu erat, portam quoque Aquilonis atrii exterioris, sive introduxit prophetam per portam Aquilonis ad atrium exterius. In quo considerandum, quod primum introducatur per portam Aquilonis; secundo, per portam Austri; tertio, per portam Orientalem. Ab Aquilone enim exardescunt mala super habitatores terrae (Jerem. I, 14). Pulchreque qui habitator terrae est, et non advena atque peregrinus, patet jaculis ejus qui venit ab Aquilone, cujus ignita", "candidate_score": 0.677658, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1508", "psc_text": "latitudo viginti quinque, et in gradibus septem ascendebatur ad eam, et vestibulum ante fores ejus, et caelatae palmae erant, una hinc, et altera inde in fronte ejus. Et porta atrii interioris in via Australi, et mensus est a porta usque ad portam in via Australi, centum cubitos. Et introduxit me in atrium interius ad portam Australem, et mensus est portam juxta mensuras superiores, thalamum ejus, et frontem ejus, et vestibulum ejus, eisdem mensuris, et fenestras vestibulorum in circuitu, quinquaginta cubitos longitudinis, et latitudinis viginti quinque cubitos. Et vestibulum per gyrum longitudine viginti quinque cubitorum, et latitudine quinque cubitorum. Et vestibulum ejus ad atrium exterius, et palmas ejus in fronte, et octo gradus ejus erant, quibus ascendebatur ad eam. » 483 Septuaginta in eadem verba consentiunt, praeter thee , et elau , et elamoth , et elam , pro quo in Hebraeo positum est ulam. Thee autem interpretatur limen, sive frons;", "candidate_score": 0.673619, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1546", "psc_text": "495 latitudinem, ut superatis mundi certaminibus atque terrenis, qui et ipse dualis est numerus, ingrediamur templi penetralia, et audiamus imperantem discipulis Dominum: Confidite: ego vici mundum (Joan. XVI, 34) . (Vers. 3, 4.) « Et ingressus intrinsecus ( sive in atrium interius) mensus est in fronte ( sive aelam) portae duos cubitos, et portam sex [ Al. decem] cubitorum, et latitudinem portae septem cubitorum ( sive et humeros portae septem cubitis hinc, et septem cubitis inde). Et mensus est longitudinem ejus ( sive ostiorum) viginti cubitorum et latitudinem viginti cubitorum ante faciem templi. Et dixit ad me: Hoc est Sanctum sanctorum. » Quantumvis proficiamus, semper nobis major profectus aperitur. Unde post introitum templi rursum ingredimur intrinsecus, sive ut Septuaginta transtulerunt, interius atrium, in cujus fronte, sive AEL, pro quo Symmachus, circa portam, Theodotio AELAM, Hebraicum UL ( ), Aquila ostium, nos frontem interpretati sumus, duo erant cubiti: ut juxta superiorem", "candidate_score": 0.671051, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_235", "psc_text": "Ipsa est 78 autem pax quae exsuperat omnem sensum (Philipp. IV, 7) , et quam ad Patrem victor ascendens Salvator, apostolis dereliquit (Joan. XIV). (Vers. 26.) Conturbatio super conturbationem veniet, et auditus super auditum. LXX: Vae super vae erit, et nuntius super nuntium. Quomodo sanctis dicitur: Gaudete, iterum dico gaudete (Philipp. IV, 2) ; et de ipsis scriptum est: Ibunt de virtute in virtutem (Ps. LXXXIII, 8) , ut praesentia bona futuris bonis cumulent: sic et his super quos venit angustia, et qui quaesierunt pacem et non invenerunt eam, veniet conturbatio super conturbationem, sive vae super vae, juxta quod et in Apocalypsi scriptum est: vae unum abiit, et vae alterum veniet cito (Apoc. IX, 12) . Et auditus veniet super auditum, nuntiusque super nuntium; juxta illud beati Job: Cum adhuc unus loqueretur, venit alius nuntius (Job. I, 16) , mala augens malis, et appropinquantis Babylonii fremitum turbamque describens. Et quaerent", "candidate_score": 0.66869, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1587", "psc_text": "faciem eorum juxta similitudinem gazophylaciorum, quae erant in via Aquilonis, secundum longitudinem eorum, et sic latitudo eorum. Et omnis introitus eorum, et similitudines, et ostia eorum, secundum ostia gazophylaciorum, quae erant in via respiciente ad Austrum [ Vulg. Notum], ostium in capite viae, quae [ Vulg. addit via] erat ante vestibulum separatum per viam Orientalem ingredientibus. LXX: Et eduxit me in atrium exterius ÷ ad Orientem * contra portam Aquilonis, et introduxit me, et ecce exedrae quinque juxta partem aedificii, et prope aedificium separatum ad Aquilonem: 509 et contra cubitis centum longitudinis ad Aquilonem, et latitudinis quinquaginta cubitis descriptae sicut portae atrii interioris, et sicut columnae atrii exterioris, per ordinem contra faciem porticus ternae, et contra exedras deambulatio cubitorum decem latitudinis, per cubitos centum longitudinis in interiorem viam cubiti unius, et hostia earum ad Aquilonem. Et deambulationes coenaculorum similiter, quoniam eminebant columnae a columnis inferioribus, et spatium simile erat. Et", "candidate_score": 0.668203, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1830", "psc_text": "descendebant in latus templi dextrum ad meridiem altaris. Et eduxit me per viam portae Aquilonis, et convertit me ad viam foras portam exteriorem, viam quae respiciebat ad Orientem, et ecce aquae redundantes a latere dextro cum egrederetur vir ad Orientem, qui habebat funiculum in manu sua, et mensus est mille cubitos, et transduxit me per aquam usque ad talos (sive transivit in aqua aquam remissionis). Rursumque mensus est mille, et transduxit me per aquam usque ad genua (sive transivit in aqua aquam usque ad femora). Et mensus est mille, et traduxit me per aquam usque ad renes (sive et transivit aquam usque ad lumbos). Et mensus est mille torrentem, quem non potui pertransire, quoniam intumuerant aquae profundae [Al. profundi] torrentis, qui non poterat [Vulg. potest] transvadari. Pro quo LXX transtulerunt: Et mensus est mille, et non poterat pertransire: quoniam ferebatur aqua instar praecipitis torrentis, qui transiri non potest. Aquae istae", "candidate_score": 0.666715, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1462", "psc_text": "longitudine, et aelam cubitorum quinque. Et thee tertium aequalem calamo in latitudine trium, et aequalem calamo in longitudine trium, et aelam portae qui juxta aelam portae octo cubitorum, et aelam duorum cubitorum, et aelam portae intrinsecus, et thee portae e 468 regione, tres hinc, et tres inde, et mensura una trium: mensura una aelam hinc et inde. Mensus est latitudinem introitus portae decem cubitorum, et latitudinem portae cubitorum tredecim, et cubitus unus redigebatur in conspectu theeri cubiti unius, et cubiti unius terminus hinc inde, et thee cubitorum sex hinc, et cubitorum sex inde. Et mensus est portam a muro thee, usque ad parietem thee, latitudinem viginti quinque cubitorum. Haec porta contra portam. » Dum essem Romae puer, et liberalibus studiis erudirer, solebam cum caeteris ejusdem aetatis et propositi, diebus Dominicis sepulcra apostolorum et martyrum circuire; crebroque cryptas ingredi, quae in terrarum profunda defossae, ex utraque parte ingredientium per parietes habent", "candidate_score": 0.666676, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1767", "psc_text": "nunc ego attuli tibi primitias frugum terrae, quas dedisti mihi, Domine: merearis audire: Benedictus tu in civitate, et benedictus tu in agro: benedicti filii uteri tui, et genimima terrae tuae, et fructus jumentorum tuorum (Deut. XXVIII, 3), et caetera, et possideas, juxta Apostolum (Ephes. I), omnem benedictionem spiritualium in coelestibus in Christo: dum quidquid habes, non tuae putas esse virtutis, sed ejus misericordiae, qui fruges dedit. Et siquidem tantum habuerimus scientiam Scripturarum, ut mystica quaeque pandamus, et doceamus homines, id est, rationale animal, damus primitias frumenti nostri. Si autem post anagogen, puram tantum sequamur historiam, quae simplices nutrire potest, juxta illud quod scriptum est: Homines et jumenta salvos facies, Domine (Ps. XXXV, 7), damus primitias hordei nostri, quod hordeum sevit Isaac, sed in terra alienigenarum, et ortum est ei centuplum (Gen. XXVI). Qui hordei dat primitias, potest dicere: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me", "candidate_score": 0.666622, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1588", "psc_text": "portae atrii interioris, et sicut columnae atrii exterioris, per ordinem contra faciem porticus ternae, et contra exedras deambulatio cubitorum decem latitudinis, per cubitos centum longitudinis in interiorem viam cubiti unius, et hostia earum ad Aquilonem. Et deambulationes coenaculorum similiter, quoniam eminebant columnae a columnis inferioribus, et spatium simile erat. Et porticus triplices erant, et columnas non habebant sicut columnae in exterioribus: propterea eminebant ab his quae erant inferius, et in medio de terra quinquaginta cubitorum, et lumen exterius sicut exedrarum atrii exterioris, quae respiciebant contra exedras Aquilonis, longitudine cubitorum quinquaginta. Longitudo enim exedrarum respicientium in atrium exterius, erat cubitorum quinquaginta. Et haec sunt contra faciem suam, omnes cubitorum centum et hostia exedrarum istarum ad introitum Orientalem, ut ingrediatur per eadem in atrio exteriori, secundum lumen quod erat in principio deambulationis ad Austrum contra meridiem et faciem reliqui aedificii, et separati. Et exedrae et deambulatio contra faciem suam, juxta mensuras exedrarum", "candidate_score": 0.666237, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1286", "psc_text": "Tunc dabit imbrem in tempore suo, et pluviae benedictionis erunt, quas in Deuteronomii benedictionibus pollicetur (Deut. XXVIII). Et dabit, inquit, lignum vitae, de quo in Genesi scriptum est (Genes. II): lignumque sapientiae, de quo dicitur, Lignum vitae est omnibus qui assumunt eam (Prov. III, 18). Dabit autem fructum suum, quando et terra dederit fructum suum: sive ligna regionum, sanctorum plurima multitudo. Et terra dabit germen suum: Veritas enim de terra orta est (Ps. LXXXIV, 12). Et erunt in terra sua absque timore, sive in spe pacis, in terra viventium, in terra mansuetorum, de qua scriptum est: Beati mites; quoniam ipsi possidebunt terram (Matth. V, 4): ut rerum omnium felicitate cognoscant quod ipse sit Dominus: quando contriverit catenas, vel circulum ferreum jugi eorum, quo quasi gravissimo premebantur imperio, et eruerit eos de manu imperantium, sive servitute affligentium eos. Servus est enim unusquisque ejus a quo vincitur. Et nequaquam erunt ultra in", "candidate_score": 0.657184, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11_13", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ; s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_66", "psc_text": "quos ego mitto te. Hoc in LXX non habetur. Magnaeque clementiae est ad tales Deum mittere, nec desperare eorum salutem; et confidentiae prophetalis, quod ad tales quoque ire non timeat. Indomabili autem corde, et dura facie, juxta illud debemus accipere quod peccatori dicitur: Nervus ferreus collum tuum, et frons tua aenea (Isai. XLVIII, 6) . Qui et in consequentibus arguuntur cordis lapidei, quod Deus evulsurum esse se dicit, et pro illo carneum redditurum: ut mollitie sua, Dei praecepta suscipiat. (Vers. 5.) Et dices ad eos: Haec dicit Dominus Deus: Si forte vel ipsi audiant, et si forte quiescant: quoniam domus exasperans est, et scient quia propheta fuerit in medio eorum. Simile quid in Jeremia scriptum est: Si forte audiant et agant poenitentiam (Jer. XXVI, 3) . Et in Evangelio: Forsitan filium meum verebuntur (Matth. XXI, 37) . Loquitur autem haec Deus ambigentis affectu, ut liberum hominis monstret 25 arbitrium, ne", "candidate_score": 0.652315, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11_13", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ; s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_405", "psc_text": "propheta: quam ob causam venissent interim silentio differentes; statimque Dei sermo factus est ad prophetam, indicans cur adessent. Neque enim naturae hominis est quamvis sancti, cordis arcana cognoscere. Unde de 134 solo dicitur Salvatore: Videns autem Jesus cogitationes eorum, dixit: Ut quid cogitatis mala in cordibus vestris (Matth. IX) ? Et est sensus: Fili hominis, isti viri qui coram te sedent, posuerunt immunditias suas in cordibus suis, sive cogitationes; et, juxta Symmachum et Theodotionem, idola et scandalum, id est, ruinam atque tormentum iniquitatis suae, posuerunt contra faciem suam, et sic ad sciscitandum Domini venere sermonem. Numquid hujuscemodi hominibus debeo respondere, qui cum cogitationibus pristinis ad me veniunt: ne hoc quidem tempore impietatis suae scelera relinquentes, sed credentes idolis, et divinationibus fraudulentis; et habentes ruinam iniquitatis contra faciem suam atque tormentum, dum meliora desperant, et parati sunt ad supplicium, et sic mea per te cupiunt verba cognoscere? Quia igitur perverso ad", "candidate_score": 0.652161, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_447", "psc_text": "non solum de haereticis, sed de Ecclesiasticis intelligi potest, qui non plena fide accipiunt baptismum salutare. De quibus dicendum est, quod acceperint aquam, sed non acceperint spiritum: sicut et Simon ille Magus, qui pecunia volebat redimere gratiam Dei, baptizatus quidem est in aqua, sed nequaquam baptizatus est in salutem (Act. VIII). Tertio dicitur: nec sale salita. Tenera infantium corpora dum adhuc uteri calorem tenent, et primo vagitu laboriosae vitae testantur exordia, solent ab obstetricibus sale contingi, ut sicciora sint, et restringantur. Porro Jerusalem, quae de malis parentibus nata est, nihil saporis, nihil diligentiae consecuta est. Qui autem renascuntur in Christo, dicitur ad eos: Vos estis sal terrae (Matth. V, 5) ; et praecipitur eis ab Apostolo: Sermo vester semper in gratia sale sit conditus (Coloss. IV, 6) . Unde et vulgo sapientes salsi, et stulti vocantur insulsi. Et in Levitico lege sancitur: Omne sacrificium vestrum sale salietur. Non cessabit sal", "candidate_score": 0.650967, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_35_37", "bdc_text": "Rümlang wird hier den Druck von 1541 meinen ; s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina . Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_82", "psc_text": "male habentes (Luc. V, 31) . Neque potes dicere: Non possum loqui ad eos, quia linguae alterius sunt, et invicem nobis barbari sumus, nec mutuum possumus audire sermonem. Quid loquar de uno populo? Si ad diversas te mitterem nationes, tamen auctoritas et potentia mea omnem difficultatem vinceret. Atque utinam tempus instaret, quod ad omnes missurus sum nationes, quo et linguarum daturus sum gratias, ut praedicent apostoli mei, et totum mundum a diversitate linguarum, una fide meo subdant jugo; facilius illi audirent, qui profundi sunt altique sermonis, et nihil habent de levitate Judaica, sed gravi et solido ingrediuntur pede, et cum ignotae sint linguae, notae fidei sunt. Unde sequitur: Et si ad illos mitterem te, ipsi audirent te. Denique postea misit, et omnes pariter crediderunt. Unde Paulus et Barnabas loquuntur ad Judaeos [ Al. eos]: Vobis quidem oportuerat praedicari verbum Dei: sed quia noluistis suscipere sermonem, ecce convertimur ad gentes (Act.", "candidate_score": 0.650399, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132_134", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. sive inciviles excusationes . Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1709", "psc_text": "Et non accingentur violenter, pro quo Aquila et Symmachus transtulerunt, in sudore: Theodotio ipsum verbum Hebraicum exprimens, posuit in JEZE ( ): Aquilae secunda editio, BUSA [ Al. BUZA] ( : per quod significat, non eos violenter, arcte atque constricte instar vinctorum esse cingendos, ne in ministeriis sacerdotalibus atque Leviticis inhabiles fiant, et tenere et caedere victimas, attrahere quoque nequeant atque discurrere. Et quia semel praeceperat quibus vestibus uti deberent sacerdotes, quando intrinsecus in ministeriis essent, rursus jubet ut egredientes in gazophylaciis, sive in exedris sanctorum, exuant se pristinis vestibus, et induantur aliis: ne si sanctas vestes habuerint, sanctificent 547 populum foris positum, qui necdum fuerit sanctificatus, nec se praeparaverit in sanctificationem templi, ut sit Domini Nazaraeus. Per quae discimus, non quotidianis et quibuslibet pro usu vitae communis pollutis vestibus nos ingredi debere in sancta sanctorum, sed munda conscientia, et mundis vestibus tenere Domini sacramenta. Quod autem sequitur: Caput autem", "candidate_score": 0.645988, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_296", "psc_text": "vir, qui indutus erat lineis, qui habebat atramentarium in lumbis suis, respondit dicens: Feci sicut praecepisti mihi. LXX: Et ecce vir, qui indutus erat podere (id est, veste talari) et accinctus zona lumbos suos, et respondit verbum dicens: Feci sicut mandasti mihi. Ipse est vir, cui jussum est transire per mediam Jerusalem, et ponere signum in frontibus virorum gementium et dolentium super cunctis iniquitatibus eorum. Dicit ergo se Domini praecepta complesse, et signaculo THAU litterae frontes signasse [ Al. armasse] lugentium. Sex autem viri quibus praeceperat Dominus, dicens: Transite per civitatem sequentes eum, et percutite: nulliusque misereamini usque ad internecionem, nihil tale renuntiant. Neque enim laetitiae, sed moeroris implevere sententiam, quae non sermone, sed opere probatur. Et in hoc loco pro ποδήρη, id est, veste talari, quam interpretati sunt Septuaginta, Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit BADDIM ( ); Symmachus, lineam; Aquila, praecipuam, sive stolam. 100 Pro zona quoque Symmachus, tabulas;", "candidate_score": 0.6323, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1240", "psc_text": "propheta supra diximus. (Vers. 21, 22.) Et factum est in duodecimo anno, in 399 decimo mense [Vulg. tacet mense], quinta mensis transmigrationis (sive captivitatis) nostrae: venit ad me qui fugerat (sive qui salvatus fuerat) de Jerusalem, dicens. Vastata (sive capta) est civitas. Manus autem Domini facta fuerat ad me vespere antequam veniret qui fugerat: aperuitque os meum donec veniret ad me mane et aperto ore meo non silui amplius. Undecimo anno regni Sedeciae, quinto mense, capta est civitas Jerusalem. Haec autem prophetia, duodecimo anno, decimo mense, quinta mensis captivitatis, sive transmigrationis, quando captus est Jechonias [ Al. cum Jechonia]. Ex quo ostenditur, post unum annum et quatuor menses, et viginti quinque dies, capta Jerusalem, venisse Babylonem unum civium Jerusalem, qui nuntiaret captam urbem atque vastatam. Ante unum autem diem quam veniret qui ista narraret, vesperi facta est manus Domini ad Ezechielem prophetam, quae aperuit os ejus quod diu clausum fuerat,", "candidate_score": 0.627836, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_30_32", "bdc_text": "reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_2", "psc_text": "insidiis, sed Scripturarum expositioni incumbere debeamus, aggrediar Ezechiel prophetam, cujus difficultatem Hebraeorum probat traditio. Nam nisi quis apud eos aetatem sacerdotalis ministerii, id est, tricesimum annum impleverit, nec principia Geneseos, nec Canticum Canticorum, nec hujus voluminis exordium et finem legere permittitur, ut ad perfectam scientiam, et mysticos intellectus, plenum humanae naturae tempus accedat. Quod opus si per Domini misericordiam ad calcem usque perduxero, transibo ad Jeremiam, qui in Lamentationibus suis, sub typo Jerusalem quatuor plagas mundi, quadruplici plangit alphabeto. (CAP. I) (Cap. I.--Vers. 1.) Et factum est in tricesimo anno, in quarto, in quinta mensis. Tricesimus annus non, ut plerique aestimant, aetatis prophetae dicitur, nec Jubilaei, qui est annus remissionis; sed a duodecimo anno Josiae regis Juda, quando inventus est liber Deuteronomii in templo Dei, usque ad quintum captivitatis annum Joachin cognomento Jechoniae, qui cum matre ductus est in Babylonem, et cum Daniele tribusque pueris, et Ezechiel (quae est tribus", "candidate_score": 0.62711, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_156", "bdc_text": "Urge , quo a vobis ad nos commigretSubjekt ist Haller. ! Non sentite cum vulgo , quod pręsentia dumtaxat respicit .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1258", "psc_text": "Isti juxta muros sedebant, et in ostiis domorum: nequaquam in sensum prophetae intrare cupientes; sed mutuo se hortantur et dicunt: Venite et audiamus qui sit sermo egrediens a Domino; et sic veniunt quasi populus qui ingrediatur Ecclesiam Dei, et sedent coram te, populus meus, qui meum esse se dicit, et nolunt facere quod audierunt. Istiusmodi mihi videntur eorum similes, qui theatralibus luduntur carminibus: et vel tragoedos audiunt, vel comoedos, et ibi cum voluptate palpantur: ita ut cum egressi fuerint a te, replicent ea, et decantent, et dulci sono se decipiant. Et audient, inquit, verba tua et non facient ea. Tales sunt usque hodie multi in Ecclesiis, qui aiunt: Venite audiamus illum et illum, mira eloquentia praedicationis suae verba volventem: plaususque commovent, et vociferantur, et jactant manus, et quae operibus neglexerant, postquam advenisse cognoverint (necesse est enim evenire quod propheta Dei sermone pronuntiat), tunc incipient approbare, et nosse, quod cuncta quae", "candidate_score": 0.613805, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_39_41", "bdc_text": "s. Kirsch 2744 . vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ; s. Hoven 413 .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_432", "psc_text": "vineam et Jerusalem juxta intelligentiam spiritualem, intelligere credentium multitudinem. Quae si negligens fuerit, et culturam pristinae religionis amiserit, nec attulerit fruges virtutum, nec vinum fecerit, quod laetificat cor hominis, aeternis tradetur ardoribus, et in nihilum reputabitur. Servus enim, qui scit voluntatem domini sui, et non facit eam, vapulabit multis (Luc. XII, 47) . Tale quid et Dominus loquitur in Evangelio secundum Joannem: Ego sum vitis vera; et Pater meus agricola. Omnis palmes, qui manet in me, et non facit fructum, tollet illum Pater. Et omnis qui affert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat (Joan. XV, 2, 2) . Si autem Salvator vitis est, et nos palmites, et Deus [ Al. dicitur] Pater agricola, quamdiu Dei praecepta servamus, semper excolimur, et cultura nostra purgatio est: Non est enim volentis neque currentis, sed miserentis Dei (Rom. IX, 16) . Quod si afferentes fructum, purgamur a Patre, ut fructus ampliores afferamus, ostenditur", "candidate_score": 0.611812, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_38_40", "bdc_text": "integrę veritatis deperditam et licet pro suggestuKanzel ; s. Kirsch 2744 . vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ;", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_432", "psc_text": "vineam et Jerusalem juxta intelligentiam spiritualem, intelligere credentium multitudinem. Quae si negligens fuerit, et culturam pristinae religionis amiserit, nec attulerit fruges virtutum, nec vinum fecerit, quod laetificat cor hominis, aeternis tradetur ardoribus, et in nihilum reputabitur. Servus enim, qui scit voluntatem domini sui, et non facit eam, vapulabit multis (Luc. XII, 47) . Tale quid et Dominus loquitur in Evangelio secundum Joannem: Ego sum vitis vera; et Pater meus agricola. Omnis palmes, qui manet in me, et non facit fructum, tollet illum Pater. Et omnis qui affert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat (Joan. XV, 2, 2) . Si autem Salvator vitis est, et nos palmites, et Deus [ Al. dicitur] Pater agricola, quamdiu Dei praecepta servamus, semper excolimur, et cultura nostra purgatio est: Non est enim volentis neque currentis, sed miserentis Dei (Rom. IX, 16) . Quod si afferentes fructum, purgamur a Patre, ut fructus ampliores afferamus, ostenditur", "candidate_score": 0.610462, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1709", "psc_text": "Et non accingentur violenter, pro quo Aquila et Symmachus transtulerunt, in sudore: Theodotio ipsum verbum Hebraicum exprimens, posuit in JEZE ( ): Aquilae secunda editio, BUSA [ Al. BUZA] ( : per quod significat, non eos violenter, arcte atque constricte instar vinctorum esse cingendos, ne in ministeriis sacerdotalibus atque Leviticis inhabiles fiant, et tenere et caedere victimas, attrahere quoque nequeant atque discurrere. Et quia semel praeceperat quibus vestibus uti deberent sacerdotes, quando intrinsecus in ministeriis essent, rursus jubet ut egredientes in gazophylaciis, sive in exedris sanctorum, exuant se pristinis vestibus, et induantur aliis: ne si sanctas vestes habuerint, sanctificent 547 populum foris positum, qui necdum fuerit sanctificatus, nec se praeparaverit in sanctificationem templi, ut sit Domini Nazaraeus. Per quae discimus, non quotidianis et quibuslibet pro usu vitae communis pollutis vestibus nos ingredi debere in sancta sanctorum, sed munda conscientia, et mundis vestibus tenere Domini sacramenta. Quod autem sequitur: Caput autem", "candidate_score": 0.609776, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_78", "bdc_text": "Iccirco , cum astus eorum a nobis circumvenirentur , neque quicquam obtinere poterant , id in agroGemeint :", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1268", "psc_text": "Et ponam eos in circuitu collis mei benedictionem, et deducam (sive dabo) imbrem in tempore suo, pluviae benedictionis erunt. Et dabit lignum agri (sive dabunt ligna camporum) fructum suum, et terra dabit germen suum (sive fortitudinem): et erunt (sive habitabunt) in terra sua absque timore (sive in spe pacis): et scient quia ego Dominus, cum contrivero catenas (sive torquem) jugi eorum, et eruero eos de manu imperantium sibi (sive servire eos facientium). Et non erunt ultra in rapinam gentibus: neque bestiae terrae devorabunt eos: sed habitabunt confidenter (sive in spe) absque ullo terrore. Et suscitabo eis germen nominatum (sive plantationem pacis: et non erunt ultra imminuti (sive pereuntes) fame in terra, neque portabunt amplius opprobria gentium. Et scient quia ego sum Dominus Deus eorum cum eis, et ipsi populus meus domus Israel, dicit Dominus Deus. Vos autem greges mei, grex [Vulg. greges] pascuae meae (sive oves) homines estis, et ego", "candidate_score": 0.600218, "ce_score": null } ] }, { "rank": 13, "cf_id": "cf021", "work_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones", "max_score": 0.689393, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_13_15", "bdc_text": "reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_323", "psc_text": "Quae illa tormenta parturientis cordis mei! qui gemitus, Deus meus! Et ibi erant aures tuae, nesciente me. Et cum in silentio fortiter quaererem, magnae voces erant ad misericordiam tuam, tacitae contritiones animi mei. Tu sciebas quid patiebar, et nullus hominum. Quantum enim erat quod inde digerebatur per linguam meam in aures familiarissimorum meorum? Numquid totus tumultus animae meae, cui nec tempora, nec os meum sufficiebat, sonabat eis? Totum tamen ibat in auditum tuum, quod rugiebam a gemitu cordis mei, et ante te erat desiderium meum, et lumen oculorum meorum non erat mecum (Psal. XXXVII, 9-11). Intus enim erat, ego autem foris. Nec in loco illud: at ego intendebam in ea quae locis continentur, et non ibi inveniebam locum ad requiescendum; nec recipiebant me ista ut dicerem, Sat est, et bene est; nec dimittebant redire, ubi mihi satis esset bene. Superior enim eram istis, te vero inferior; et tu gaudium verum", "candidate_score": 0.689393, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_15_17", "bdc_text": "Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte :", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_63", "psc_text": "excellentiae cupiditate victus, saepe aucupabar. Quid autem tam nolebam pati, atque atrociter, si deprehenderem, arguebam, quam id quod aliis faciebam, et si deprehensus arguerer, saevire magis quam cedere libebat? Istane est innocentia puerilis? Non est, Domine, non est: oro te, Deus meus. Nam haec ipsa sunt quae a paedagogis et magistris, a nucibus, et pilulis, et passeribus, ad praefectos et reges, aurum, praedia, mancipia; haec ipsa omnino quae succedentibus majoribus aetatibus transeunt, sicuti ferulis majora supplicia succedunt. Humilitatis ergo signum in statura pueritiae, Rex noster, probasti, cum aisti: Talium est regnum coelorum (Matth. XIX, 14) . CAPUT XX. Pro bonis sibi in pueritia collatis Deo gratias agit. 31. Sed tamen, Domine, tibi excellentissimo atque optimo conditori et rectori universitatis, Deo nostro gratias, etiamsi me puerum tantum esse voluisses. Eram enim etiam tunc, vivebam atque sentiebam, meamque incolumitatem, vestigium secretissimae unitatis ex qua eram, curae habebam; custodiebam interiore sensu integritatem sensuum", "candidate_score": 0.673501, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_135_137", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_851", "psc_text": "in eis factum est, et vespera. CAPUT XXXVI. Diem septimum vespera quare non sequatur. 51. Dies autem septimus sine vespera est, nec habet occasum, quia sanctificasti eum ad permansionem sempiternam; ut id quod tu post opera tua bona valde, quamvis ea quietus feceris, requievisti septimo die, hoc praeloquatur nobis vox Libri tui, quod et nos post opera nostra, ideo bona valde quia tu nobis ea donasti, sabbato vitae aeternae requiescamus in te. CAPUT XXXVII. Deus in nobis quando quiescet. 52. Etiam tunc enim sic requiesces in nobis, quemadmodum nunc operaris in nobis; et ita erit illa requies tua per nos, quemadmodum sunt ista opera tua per nos. Tu autem, Domine, semper operaris, et semper requiescis. Nec vides ad tempus, nec moveris ad tempus, nec quiescis ad tempus; et tamen facis et visiones temporales, et ipsa tempora, et quietem ex tempore. CAPUT XXXVIII. Aliter Deus, aliter homo videt creata. 53. Nos", "candidate_score": 0.670714, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14_16", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_485", "psc_text": "2. Et tibi quidem, Domine, cujus oculis nuda est abyssus humanae conscientiae, quid occultum esset in me, etiamsi nollem confiteri tibi? Te enim mihi absconderem, non me tibi. Nunc autem quod gemitus meus testis est displicere me mihi, tu refulges et places, et amaris et desideraris; ut erubescam de me, et abjiciam me atque eligam te, et nec tibi nec mihi placeam nisi de te. Tibi ergo, Domine, manifestus sum quicumque sim; et quo fructu tibi confitear, dixi. Neque enim id ago verbis carnis et vocibus, sed verbis animae et clamore cogitationis, quem novit auris tua. Cum enim malus sum, nihil est aliud confiteri tibi, quam displicere mihi; cum vero pius, nihil est aliud confiteri tibi, quam hoc non tribuere mihi: quoniam tu, Domine, benedicis justum (Psal. V, 13), sed prius eum justificas impium (Rom. IV, 5). Confessio itaque mea, Deus meus, in conspectu tuo tibi tacite fit, et non", "candidate_score": 0.667883, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14_16", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_323", "psc_text": "Quae illa tormenta parturientis cordis mei! qui gemitus, Deus meus! Et ibi erant aures tuae, nesciente me. Et cum in silentio fortiter quaererem, magnae voces erant ad misericordiam tuam, tacitae contritiones animi mei. Tu sciebas quid patiebar, et nullus hominum. Quantum enim erat quod inde digerebatur per linguam meam in aures familiarissimorum meorum? Numquid totus tumultus animae meae, cui nec tempora, nec os meum sufficiebat, sonabat eis? Totum tamen ibat in auditum tuum, quod rugiebam a gemitu cordis mei, et ante te erat desiderium meum, et lumen oculorum meorum non erat mecum (Psal. XXXVII, 9-11). Intus enim erat, ego autem foris. Nec in loco illud: at ego intendebam in ea quae locis continentur, et non ibi inveniebam locum ad requiescendum; nec recipiebant me ista ut dicerem, Sat est, et bene est; nec dimittebant redire, ubi mihi satis esset bene. Superior enim eram istis, te vero inferior; et tu gaudium verum", "candidate_score": 0.667532, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_378", "psc_text": "prae ignobilibus nobiles: quando potius infirma mundi elegisti ut confunderes fortia; et ignobilia hujus mundi elegisti et contemptibilia, et ea quae non sunt, tanquam sint, ut ea quae sunt evacuares (I Cor. I, 27, 28). Et tamen idem ipse minimus Apostolorum tuorum (Id., XV, 9), per cujus linguam tua ista verba sonuisti, cum Paulus proconsul, per ejus militiam debellata superbia, sub lene jugum Christi tui missus esset, regis magni provincialis effectus (Act. XIII, 7, 12); ipse quoque ex priore Saulo Paulus vocari amavit, ob tam magnae insigne victoriae. Plus enim hostis vincitur in eo quem plus tenet, et de quo plures tenet. Plus autem superbos tenet nomine nobilitatis, et de his plures nomine auctoritatis. Quanto igitur gratius cogitabatur Victorini pectus, quod tanquam inexpugnabile receptaculum diabolus obtinuerat, et Victorini lingua, quo telo grandi et acuto multos peremerat; tanto abundantius exsultare oportuit filios tuos, quia Rex noster alligavit fortem, et videbant vasa", "candidate_score": 0.667012, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_829", "psc_text": "Tim. I, 16). Hoc fecerunt et fratres, et tali fruge fructificaverunt, qui quod ei deerat, suppleverunt ex Macedonia (II Cor. XI, 9). Quomodo autem dolet quaedam ligna, quae fructum ei debitum non dederunt, ubi ait: In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur? (II Tim. IV, 16.) Ista enim debentur eis qui ministrant doctrinam rationalem per intelligentias divinorum mysteriorum; et ita eis debentur, tanquam hominibus. Debentur autem eis sicut animae vivae, praebentibus se ad imitandum in omni continentia. Item debentur eis tanquam volatilibus, propter benedictiones eorum quae multiplicantur super terram, quoniam in omnem terram exivit sonus eorum (Psal. XVIII, 5). CAPUT XXVI. Voluptas et utilitas ex beneficio in proximum collato. 39. Pascuntur autem his escis qui laetantur eis; nec illi laetantur eis quorum Deus venter est. Neque enim et in illis qui praebent ista, ea quae dant, fructus est; sed quo animo dant. Itaque", "candidate_score": 0.66266, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_12_14", "bdc_text": "s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_323", "psc_text": "Quae illa tormenta parturientis cordis mei! qui gemitus, Deus meus! Et ibi erant aures tuae, nesciente me. Et cum in silentio fortiter quaererem, magnae voces erant ad misericordiam tuam, tacitae contritiones animi mei. Tu sciebas quid patiebar, et nullus hominum. Quantum enim erat quod inde digerebatur per linguam meam in aures familiarissimorum meorum? Numquid totus tumultus animae meae, cui nec tempora, nec os meum sufficiebat, sonabat eis? Totum tamen ibat in auditum tuum, quod rugiebam a gemitu cordis mei, et ante te erat desiderium meum, et lumen oculorum meorum non erat mecum (Psal. XXXVII, 9-11). Intus enim erat, ego autem foris. Nec in loco illud: at ego intendebam in ea quae locis continentur, et non ibi inveniebam locum ad requiescendum; nec recipiebant me ista ut dicerem, Sat est, et bene est; nec dimittebant redire, ubi mihi satis esset bene. Superior enim eram istis, te vero inferior; et tu gaudium verum", "candidate_score": 0.66161, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_13_15", "bdc_text": "reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_485", "psc_text": "2. Et tibi quidem, Domine, cujus oculis nuda est abyssus humanae conscientiae, quid occultum esset in me, etiamsi nollem confiteri tibi? Te enim mihi absconderem, non me tibi. Nunc autem quod gemitus meus testis est displicere me mihi, tu refulges et places, et amaris et desideraris; ut erubescam de me, et abjiciam me atque eligam te, et nec tibi nec mihi placeam nisi de te. Tibi ergo, Domine, manifestus sum quicumque sim; et quo fructu tibi confitear, dixi. Neque enim id ago verbis carnis et vocibus, sed verbis animae et clamore cogitationis, quem novit auris tua. Cum enim malus sum, nihil est aliud confiteri tibi, quam displicere mihi; cum vero pius, nihil est aliud confiteri tibi, quam hoc non tribuere mihi: quoniam tu, Domine, benedicis justum (Psal. V, 13), sed prius eum justificas impium (Rom. IV, 5). Confessio itaque mea, Deus meus, in conspectu tuo tibi tacite fit, et non", "candidate_score": 0.661077, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16_18", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte : Entschlossen ;", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_63", "psc_text": "excellentiae cupiditate victus, saepe aucupabar. Quid autem tam nolebam pati, atque atrociter, si deprehenderem, arguebam, quam id quod aliis faciebam, et si deprehensus arguerer, saevire magis quam cedere libebat? Istane est innocentia puerilis? Non est, Domine, non est: oro te, Deus meus. Nam haec ipsa sunt quae a paedagogis et magistris, a nucibus, et pilulis, et passeribus, ad praefectos et reges, aurum, praedia, mancipia; haec ipsa omnino quae succedentibus majoribus aetatibus transeunt, sicuti ferulis majora supplicia succedunt. Humilitatis ergo signum in statura pueritiae, Rex noster, probasti, cum aisti: Talium est regnum coelorum (Matth. XIX, 14) . CAPUT XX. Pro bonis sibi in pueritia collatis Deo gratias agit. 31. Sed tamen, Domine, tibi excellentissimo atque optimo conditori et rectori universitatis, Deo nostro gratias, etiamsi me puerum tantum esse voluisses. Eram enim etiam tunc, vivebam atque sentiebam, meamque incolumitatem, vestigium secretissimae unitatis ex qua eram, curae habebam; custodiebam interiore sensu integritatem sensuum", "candidate_score": 0.650742, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11_13", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ; s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_324", "psc_text": "foris. Nec in loco illud: at ego intendebam in ea quae locis continentur, et non ibi inveniebam locum ad requiescendum; nec recipiebant me ista ut dicerem, Sat est, et bene est; nec dimittebant redire, ubi mihi satis esset bene. Superior enim eram istis, te vero inferior; et tu gaudium verum mihi subdito tibi, et tu mihi subjeceras quae infra me creasti. Et hoc erat rectum temperamentum, et media regio salutis meae, ut manerem ad imaginem tuam, et tibi serviens dominarer corpori. Sed cum superbe contra te surgerem, et currerem adversus Dominum in cervice crassa scuti mei (Job XV, 26), etiam ista infima supra me facta sunt, et premebant, et nusquam erat laxamentum et respiramentum. Ipsa occurrebant undique acervatim et conglobatim cernenti; cogitanti autem imagines corporum, ipsae opponebantur redeunti, quasi diceretur: Quo is, indigne et sordide? Et haec de vulnere meo creverant, quia humiliasti tanquam vulneratum, superbum (Psal. LXXXVIII, 11); et", "candidate_score": 0.647346, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_16", "bdc_text": "Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_63", "psc_text": "excellentiae cupiditate victus, saepe aucupabar. Quid autem tam nolebam pati, atque atrociter, si deprehenderem, arguebam, quam id quod aliis faciebam, et si deprehensus arguerer, saevire magis quam cedere libebat? Istane est innocentia puerilis? Non est, Domine, non est: oro te, Deus meus. Nam haec ipsa sunt quae a paedagogis et magistris, a nucibus, et pilulis, et passeribus, ad praefectos et reges, aurum, praedia, mancipia; haec ipsa omnino quae succedentibus majoribus aetatibus transeunt, sicuti ferulis majora supplicia succedunt. Humilitatis ergo signum in statura pueritiae, Rex noster, probasti, cum aisti: Talium est regnum coelorum (Matth. XIX, 14) . CAPUT XX. Pro bonis sibi in pueritia collatis Deo gratias agit. 31. Sed tamen, Domine, tibi excellentissimo atque optimo conditori et rectori universitatis, Deo nostro gratias, etiamsi me puerum tantum esse voluisses. Eram enim etiam tunc, vivebam atque sentiebam, meamque incolumitatem, vestigium secretissimae unitatis ex qua eram, curae habebam; custodiebam interiore sensu integritatem sensuum", "candidate_score": 0.646381, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_12_14", "bdc_text": "s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_409", "psc_text": "discerpitur gravi molestia, dum illud veritate praeponit, hoc familiaritate non ponit. CAPUT XI. Lucta spiritus et carnis in Augustino. 25. Sic aegrotabam et excruciabar accusans memetipsum solito acerbius nimis, ac volvens et versans me in vinculo meo, donec abrumperetur totum quo jam exiguo tenebar, sed tenebar tamen. Et instabas tu in occultis meis. Domine, severa misericordia, flagella ingeminans timoris et pudoris, ne rursus cessarem, et non abrumperetur idipsum exiguum et tenue quod remanserat; et revalesceret iterum, et me robustius alligaret. Dicebam enim apud me intus: Ecce modo fiat, modo fiat. Et cum verbo jam ibam in placitum. Jam pene faciebam, et non faciebam: nec relabebar tamen in pristina, sed de proximo stabam, et respirabam. Et item conabar, et paulo minus ibi eram, et paulo minus jamjamque attingebam et tenebam; et non ibi eram, nec attingebam, nec tenebam, haesitans mori morti, et vitae vivere; plusque in me valebat deterius inolitum, quam", "candidate_score": 0.645556, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_117", "bdc_text": "Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_544", "psc_text": "de falsitate gaudere: tam non dubitant dicere de veritate se malle, quam non dubitant dicere beatos esse se velle. Beata quippe vita est gaudium de veritate. Hoc est enim gaudium de te qui veritas es (Joan. XIV, 6), Deus illuminatio mea, salus faciei meae (Psal. XXVI, 1), Deus meus. Hanc vitam beatam omnes volunt, hanc vitam quae sola beata est omnes volunt, gaudium de veritate omnes volunt. Multos expertus sum qui vellent fallere; qui autem falli, neminem. Ubi ergo noverunt hanc vitam beatam, nisi ubi noverunt etiam veritatem? Amant enim et ipsam, quia falli nolunt. Et cum amant beatam vitam quod non est aliud quam de veritate gaudium, utique amant etiam veritatem, nec amarent nisi esset aliqua notitia ejus in memoria eorum. Cur ergo non de illa gaudent? cur non beati sunt? Quia fortius occupantur in aliis quae potius eos faciunt miseros, quam illud beatos quod tenuiter meminerunt. Adhuc enim", "candidate_score": 0.642353, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_47_49", "bdc_text": "Januar 1547 ( 18023 , 18023 ) zum schlechten Bildungsstand der Schüler . mihi fuit semper propitius et a me stetit .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_226", "psc_text": "et id erat peccatum insanabilius, quo me peccatorem non esse arbitrabar; et exsecrabilis iniquitas te, Deus omnipotens, te in me ad perniciem meam, quam mea te ad salutem malle superari. Nondum ergo posueras custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declinaret cor meum in verba maligna, ad excusandas excusationes in peccatis cum hominibus operantibus iniquitatem; et ideo adhuc combinabam cum electis eorum (Psal. CXL, 3, 4). 19. Sed tamen jam desperans in ea falsa doctrina me posse proficere; eaque ipsa quibus si nihil melius reperirem, contentus esse decreveram, jam remissius negligentiusque retinebam. Etenim suborta est etiam mihi cogitatio, prudentiores caeteris fuisse illos philosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censuerant, nec aliquid veri ab homine comprehendi posse decreverant. Ita enim et mihi liquido sensisse videbantur, ut vulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intelligenti. Nec dissimulavi eumdem hospitem meum reprimere a nimia fiducia, quam sensi", "candidate_score": 0.636752, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_101_103", "bdc_text": "Ego a nostra parte pręstiti , quod potui . Mihi enim iniunxeratSubjekt ist die zwinglischeZwingli , Huldrych , Zwinglische Lehre Partei in Bern. id munus . Absoluto negotio et confutatione satis prolixa ( quam tamen succinctiorem , nisi intricatiorem verworrener ;", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_385", "psc_text": "Et de vinculo quidem desiderii concubitus quo arctissimo tenebar, et saecularium negotiorum servitute, quemadmodum me exemeris narrabo, et confitebor nomini tuo, Domine, adjutor meus et redemptor meus. Agebam solita, crescente anxietudine, et quotidie suspirabam tibi; frequentabam ecclesiam tuam, quantum vacabat ab eis negotiis sub quorum pondere gemebam. Mecum erat Alypius otiosus ab opere jurisperitorum post assessionem tertiam, exspectans quibus iterum consilia venderet, sicut ego vendebam dicendi facultatem, si qua docendo praestari potest. Nebridius autem amicitiae nostrae cesserat, ut omnium nostrum familiarissimo Verecundo, Mediolanensi civi et grammatico subdoceret, vehementer desideranti et familiaritatis jure flagitanti de numero nostro fidele adjutorium, quo indigebat nimis. Non itaque Nebridium cupiditas commodorum eo traxit: majora enim posset si vellet de litteris agere; sed officio benevolentiae petitionem nostram contemnere noluit amicus dulcissimus et mitissimus. Agebat autem illud prudentissime, cavens innotescere personis secundum hoc saeculum majoribus, devitans in eis omnem inquietudinem animi, quem volebat habere liberum et quam", "candidate_score": 0.635851, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_323", "psc_text": "Quae illa tormenta parturientis cordis mei! qui gemitus, Deus meus! Et ibi erant aures tuae, nesciente me. Et cum in silentio fortiter quaererem, magnae voces erant ad misericordiam tuam, tacitae contritiones animi mei. Tu sciebas quid patiebar, et nullus hominum. Quantum enim erat quod inde digerebatur per linguam meam in aures familiarissimorum meorum? Numquid totus tumultus animae meae, cui nec tempora, nec os meum sufficiebat, sonabat eis? Totum tamen ibat in auditum tuum, quod rugiebam a gemitu cordis mei, et ante te erat desiderium meum, et lumen oculorum meorum non erat mecum (Psal. XXXVII, 9-11). Intus enim erat, ego autem foris. Nec in loco illud: at ego intendebam in ea quae locis continentur, et non ibi inveniebam locum ad requiescendum; nec recipiebant me ista ut dicerem, Sat est, et bene est; nec dimittebant redire, ubi mihi satis esset bene. Superior enim eram istis, te vero inferior; et tu gaudium verum", "candidate_score": 0.630594, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29_31", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ;", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_239", "psc_text": "sensisse philosophos, magis magisque considerans atque comparans, judicabam. Itaque Academicorum more, sicut existimantur, dubitans de omnibus atque inter omnia fluctuans, Manichaeos quidem relinquendos esse decrevi: non arbitrans eo ipso tempore dubitationis meae in illa secta mihi permanendum esse, cui jam nonnullos philosophos praeponebam; quibus tamen philosopha quod sine nomine salutari Christi essent, curationem languoris animae meae committere omnino recusabam. Statui ergo tamdiu esse catechumenus in catholica Ecclesia mihi a parentibus commendata, donec aliquid certi eluceret quo cursum dirigerem. LIBER SEXTUS. Cum jam Monnica ipsius mater Mediolanum advenisset, ipseque annum aetatis ageret trigesimum, Ambrosii concionibus admonitus, catholicae doctrinae veritatem, quam Manichaei falso insimulabant, magis magisque intelligebat. Alypii amici sui mores prosequitur. In diversa rapiebatur, dum de vita melius instituenda deliberaret; mortis quoque ac judicii metu perculsus, ad vitae conversionem in dies accendebatur. CAPUT PRIMUM. Augustinus nec manichaeus nec catholicus. 1. Spes mea a juventute mea, ubi mihi eras, et quo recesseras?", "candidate_score": 0.629076, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_117", "bdc_text": "Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_545", "psc_text": "quod non est aliud quam de veritate gaudium, utique amant etiam veritatem, nec amarent nisi esset aliqua notitia ejus in memoria eorum. Cur ergo non de illa gaudent? cur non beati sunt? Quia fortius occupantur in aliis quae potius eos faciunt miseros, quam illud beatos quod tenuiter meminerunt. Adhuc enim modicum lumen est in hominibus; ambulent, ambulent, ne eos tenebrae comprehendant (Joan. XII, 35). 34. Cur autem veritas parit odium, et inimicus eis factus est homo tuus verum praedicans, cum ametur beata vita, quae non est nisi gaudium de veritate: nisi quia sic amatur veritas, ut quicumque aliud amant, hoc quod amant velint esse veritatem; et quia falli nolunt, nolunt convinci quod falsi sint? Itaque propter eam rem oderunt veritatem, quam pro veritate amant. Amant eam lucentem, oderunt eam redarguentem. Quia enim falli nolunt et fallere volunt, amant eam cum se ipsa indicat, et oderunt eam cum eos ipsos indicat.", "candidate_score": 0.62332, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_53_55", "bdc_text": "adesse . Collegam meum Nicolaum Nikolaus Pfister. Pfister , Nikolaus sepius male tractarunt , fidum hominem et probum , quem vindicavi non semel , a quo me abalienatum miris astutiis sepe tentarunt reddere .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_227", "psc_text": "mihi cogitatio, prudentiores caeteris fuisse illos philosophos, quos Academicos appellant, quod de omnibus dubitandum esse censuerant, nec aliquid veri ab homine comprehendi posse decreverant. Ita enim et mihi liquido sensisse videbantur, ut vulgo habentur, etiam illorum intentionem nondum intelligenti. Nec dissimulavi eumdem hospitem meum reprimere a nimia fiducia, quam sensi eum habere de rebus fabulosis, quibus manichaei libri pleni sunt. Amicitia tamen eorum familiarius utebar, quam caeterorum hominum qui in illa haeresi non fuissent. Nec eam defendebam pristina animositate; sed tamen familiaritas eorum, plures enim eos Roma occultat, pigrius me faciebat aliud quaerere; praesertim desperantem in Ecclesia tua, Domine coeli et terrae, creator omnium visibilium et invisibilium, posse inveniri verum, unde me illi averterant: multumque mihi turpe videbatur, credere figuram te habere humanae carnis, et membrorum nostrorum lineamentis corporalibus terminari. Et quoniam cum de Deo meo cogitare vellem, cogitare nisi moles corporum non noveram, neque enim videbatur mihi esse quidquam", "candidate_score": 0.621714, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_54_56", "bdc_text": "Collegam meum Nicolaum Nikolaus Pfister. Pfister , Nikolaus sepius male tractarunt , fidum hominem et probum , quem vindicavi non semel , a quo me abalienatum miris astutiis sepe tentarunt reddere . Sed fucumBetrug ;", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_207", "psc_text": "me objectis deficiebant, illum mihi promittebant, cujus adventu collatoque colloquio facillime mihi haec, et si qua forte majora quaererem, enodatissime expedirentur. Ergo ubi venit, expertus sum hominem gratum et jucundum verbis, et ea ipsa quae illi solent dicere, multo suavius garrientem. Sed quid ad meam sitim pretiosiorum poculorum decentissimus ministrator? Jam rebus talibus satiatae erant aures meae; nec ideo mihi meliora videbantur, quia melius dicebantur; nec ideo vera quia diserta; nec ideo sapiens anima, quia vultus congruus et decorum eloquium. Illi autem qui eum mihi promittebant, non boni rerum existimatores erant; et ideo illis videbatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. Sensi autem aliud genus hominum etiam veritatem habere suspectam, et ei nolle acquiescere si compto atque uberi sermone promeretur. Me autem jam docueras, Deus meus, miris et occultis modis; et propterea credo quod tu me docueris, quoniam verum est, nec quisquam praeter te alius est doctor veri, ubicumque", "candidate_score": 0.618339, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_485", "psc_text": "2. Et tibi quidem, Domine, cujus oculis nuda est abyssus humanae conscientiae, quid occultum esset in me, etiamsi nollem confiteri tibi? Te enim mihi absconderem, non me tibi. Nunc autem quod gemitus meus testis est displicere me mihi, tu refulges et places, et amaris et desideraris; ut erubescam de me, et abjiciam me atque eligam te, et nec tibi nec mihi placeam nisi de te. Tibi ergo, Domine, manifestus sum quicumque sim; et quo fructu tibi confitear, dixi. Neque enim id ago verbis carnis et vocibus, sed verbis animae et clamore cogitationis, quem novit auris tua. Cum enim malus sum, nihil est aliud confiteri tibi, quam displicere mihi; cum vero pius, nihil est aliud confiteri tibi, quam hoc non tribuere mihi: quoniam tu, Domine, benedicis justum (Psal. V, 13), sed prius eum justificas impium (Rom. IV, 5). Confessio itaque mea, Deus meus, in conspectu tuo tibi tacite fit, et non", "candidate_score": 0.617661, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_131", "bdc_text": "Profecto plus est in huius negotii necessum , quam ego verbis expedire possim .", "psc_chunk_id": "031_Augustinus-Hipponensis_Confessiones_window_145", "psc_text": "quod eas falsissimas comperisset, et nollet vir gravis decipiendis hominibus victum quaerere. At tu, inquit, quo te in hominibus sustentas, rhetoricam tenes; hanc autem fallaciam libero studio, non necessitate rei familiaris sectaris; quo magis mihi te oportet de illa credere, qui eam tam perfecte discere elaboravi, quam ex ea sola vivere volui. A quo ego cum quaesissem quae causa ergo faceret ut multa inde vera pronuntiarentur; respondit ille, ut potuit, vim sortis hoc facere in rerum natura usquequaque diffusam. Si enim de paginis poetae cujuspiam longe aliud canentis atque intendentis, cum forte quis consulit, mirabiliter consonus negotio saepe versus exiret; mirandum non esse dicebat, si ex anima humana, superiore aliquo instinctu, nesciente quid in se fieret, non arte sed sorte sonaret aliquid quod interrogantis rebus factisque concineret. 6. Et hoc quidem ab illo vel per illum procurasti mihi. Et quid ipse postea per me ipsum quaererem in memoria mea delineasti.", "candidate_score": 0.602465, "ce_score": null } ] }, { "rank": 14, "cf_id": "cf016", "work_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1", "max_score": 0.688057, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_136_138", "bdc_text": "obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis .", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_10", "psc_text": "dominaturus es nobis? regem enim uenturum uisio illa significabat, quem omnis caro generis humani inflexo adoraret genu. § 8 uidit autem aliud somnium et narrauit illud patri suo et fratribus, eo quod sol et luna et undecim stellae adorarent eum. unde obiurgauit illum pater eius dicens: quid ergo erit EI hoc uisum, quod somniasti? numquid uenientes ego et mater tua et fratres tui adorabimus te super terram? quis est ille quem parentes et fratres adorauerunt super terram nisi Christus Iesus, quando eum Ioseph et mater. cum discipulis adorabant, deum uerum in illo corpore confitentes, de quo solo dictum est: laudate eum, sol et luna; laudate eum, omnes stellae et lumen? obiurgatio autem patuspatris quid significat nisi duritiam populi IstrabelIstrahel, ex F quibus ChnstusChristus secundum carnem, quem hodieque deum esse non credunt nec uolunt adorare quasi dominum, quia ex se, natum esse cognoscunt? audiunt itaque responsa eius, et non intellegunt: legunt", "candidate_score": 0.688057, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_137_139", "bdc_text": "Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum :", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_10", "psc_text": "dominaturus es nobis? regem enim uenturum uisio illa significabat, quem omnis caro generis humani inflexo adoraret genu. § 8 uidit autem aliud somnium et narrauit illud patri suo et fratribus, eo quod sol et luna et undecim stellae adorarent eum. unde obiurgauit illum pater eius dicens: quid ergo erit EI hoc uisum, quod somniasti? numquid uenientes ego et mater tua et fratres tui adorabimus te super terram? quis est ille quem parentes et fratres adorauerunt super terram nisi Christus Iesus, quando eum Ioseph et mater. cum discipulis adorabant, deum uerum in illo corpore confitentes, de quo solo dictum est: laudate eum, sol et luna; laudate eum, omnes stellae et lumen? obiurgatio autem patuspatris quid significat nisi duritiam populi IstrabelIstrahel, ex F quibus ChnstusChristus secundum carnem, quem hodieque deum esse non credunt nec uolunt adorare quasi dominum, quia ex se, natum esse cognoscunt? audiunt itaque responsa eius, et non intellegunt: legunt", "candidate_score": 0.674157, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157_159", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur . Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur .", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_164", "psc_text": "omnes apostoli, non omnes prophetae. non omnes pastores, non omnes uirtutes, non omnes habent gratiam curationum, non omnes linguis loquuntur. ubi diuersa praemia, merita diuersa. § 77 et praemittuntur et patri munera. filius honorat patrem, Christus populum suum inuitat promissis, inuitat D muneribus. portant haec munera illi asini inutiles et laboriosi ante, nunc utiles, portant in typo Christi munera portaturi in euangelio munerammunerum largitorem. § 78 Dimisit autem fratres suos et abierunt. et dixit illis Ioseph: nolite irasci in uia. quam bene docet ab iracundia praecauendum, quod ea possit etiam amantes sui separare germanos, et maxime in uia fugiendam esse discordiam, ubi ipse uiandi comitatus debet inuiolabilis gratiae habere consortium. quid aliud autem ait dominus noster Iesus E ex hoc corpore recessurus, cum discipulos dimitteret suos, nisi ne irascerentur in uia, dicens: pacem relinquo uobis, pacem meam do uobis? ubi enim pax est, iracundia locum 5 Prouerb. 29, 40 (31,", "candidate_score": 0.673886, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_135_137", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus .", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_10", "psc_text": "dominaturus es nobis? regem enim uenturum uisio illa significabat, quem omnis caro generis humani inflexo adoraret genu. § 8 uidit autem aliud somnium et narrauit illud patri suo et fratribus, eo quod sol et luna et undecim stellae adorarent eum. unde obiurgauit illum pater eius dicens: quid ergo erit EI hoc uisum, quod somniasti? numquid uenientes ego et mater tua et fratres tui adorabimus te super terram? quis est ille quem parentes et fratres adorauerunt super terram nisi Christus Iesus, quando eum Ioseph et mater. cum discipulis adorabant, deum uerum in illo corpore confitentes, de quo solo dictum est: laudate eum, sol et luna; laudate eum, omnes stellae et lumen? obiurgatio autem patuspatris quid significat nisi duritiam populi IstrabelIstrahel, ex F quibus ChnstusChristus secundum carnem, quem hodieque deum esse non credunt nec uolunt adorare quasi dominum, quia ex se, natum esse cognoscunt? audiunt itaque responsa eius, et non intellegunt: legunt", "candidate_score": 0.672834, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_159_161", "bdc_text": "Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur . Vult deus , ut nostra sicut prius sic et nunc sine vobis vestroque adiumento non reparetur . Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia .", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_164", "psc_text": "omnes apostoli, non omnes prophetae. non omnes pastores, non omnes uirtutes, non omnes habent gratiam curationum, non omnes linguis loquuntur. ubi diuersa praemia, merita diuersa. § 77 et praemittuntur et patri munera. filius honorat patrem, Christus populum suum inuitat promissis, inuitat D muneribus. portant haec munera illi asini inutiles et laboriosi ante, nunc utiles, portant in typo Christi munera portaturi in euangelio munerammunerum largitorem. § 78 Dimisit autem fratres suos et abierunt. et dixit illis Ioseph: nolite irasci in uia. quam bene docet ab iracundia praecauendum, quod ea possit etiam amantes sui separare germanos, et maxime in uia fugiendam esse discordiam, ubi ipse uiandi comitatus debet inuiolabilis gratiae habere consortium. quid aliud autem ait dominus noster Iesus E ex hoc corpore recessurus, cum discipulos dimitteret suos, nisi ne irascerentur in uia, dicens: pacem relinquo uobis, pacem meam do uobis? ubi enim pax est, iracundia locum 5 Prouerb. 29, 40 (31,", "candidate_score": 0.661738, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 .", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_89", "psc_text": "10 23 Gen. 41, 9 eqq. 1 seruulum xpi cur NV dih N4 2 spu sco PET 3 somnium BU' 5 relgis B (re m3) ex his 0 sublimen Px se m2 ex esse P 7 amfractus DT 9 ipsius P (i alt. m2 ex u) 10 caput (t ex d) BO 12 crederis BY et (corr. m2) P2V 13 posterior hystoria (om. temporis) P4 14 temporis in mg. m2 P historiam B et (m exp.) P doec T doet (c 8. t) B docet PD donec 9T doech cet. 15 ad disci- U plinam on adicinam 0 adde si placet NY m. lorum P (u m2, a eras.) multorum P' 16 fraude regem W 18 num NV non IIDO 19 a om. PPPIID, exp. m2 0 inuaderet BPx 21 spoliare B (s 8. u.) 24 aliquando P (d ex t) XXXII. Ambr. pars S. 7 tamen, ut regi prouideret", "candidate_score": 0.63862, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_151_153", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ; XV 23f. ; XX , Nr. 3017 , Anm 38 .", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_140", "psc_text": "33 13 Act. 9, 15 16 Psalm. XXII 5 17 Gen. 44, 2 19 Rom. 13, 12 20 Gen. 44, 12 22 Gen. 43, 32 2 habes B (e ex i) habes et VT uides et N' spus P (s alt. eras.) 3 resuscitaret N' 4 intra se U'Ux J'T et (se s. u. m2) E intro Px 5 lauit B m3 WoxE lauat B ml cet. 6 lauat PP'PxD 7 dominus Iesns om. N' 8 et om. N'V quinqurpliciter P (i eras.) quincupliciter P m2 in mg. D 10 gratia m2 ex gaudea P 11 biberunt P (bi ex be) illo P 13 annaniam PD 15 ebrietatae P (et a. u.) 16 di.ceret B (s eras) et om. PP'D 17 praeclarQ (Q m2 ex us) PIx scyfus BU' 18 infallebatur PD 19 praecesserat P (prae e.c pro- m2) NVDO 20 singulorum B (n s. u.) 23 uides B (es", "candidate_score": 0.633955, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73_75", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro : ohne unsere Zustimmung ;", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_114", "psc_text": "gratia.- § 46 Tenebatur tamen Beniamin iunior et patrio adhuc haerebat D adfectu. tenebant eum legis uincula, mos paternus. fames inualescebat, quia sero ueniebat. intercedunt pro eo duo, Ruben E et ludas, hoc est humilitas atque confessio. his uadibus aput patrem utitur, his committitur, quorum unus primitiuus, alius resuscitatilsresuscitatus. lex primitiui, euangelium resuscitati. his deducitur Beniamin iunior et bonis odoribus comitatus aduenit portans secum resinam, qua lapides marmorum conectuntur, eo quod praedicatione propria tamquam spiritali resina uiuos lapides etiam iste conecteret: portans etiam melmei, quo noxia uulneris interius exeduntur sine acerbitate aliqua sectionis. F 4 Matth. 2, 15 (Hos. 11, 1) 12 Gen. 44. 3 Ioh. 12, 14 sq., Zach. 9, 9 15 Galat. 1, 14 Gen. 43, 1 16 Gen. 43, 7 sq. 17 cf. Gen. 29, 32 Philo de somniis I 7 (I 626, 17) 21 Gen. 43, 10 e 1 arceesitus BVO arcersitus P (c 8. u.", "candidate_score": 0.630777, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_151_153", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ; XV 23f. ; XX , Nr. 3017 , Anm 38 .", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_144", "psc_text": "33 15 Psalm. CXV 4 (13) 20 Matth. 5, 15 Act. 9, 12 et 17 22 Act. 9, 18 25 II Cor. 3, 13 sqq. 1 differendus II 2 Paulum om. UxE 3 scyfus W' scypus V 4 argenteus inuentus est N 5 sacculus IID scyfum BU'V 8 do- nauerat N 14 scyfus JB2I' V prophetico B (e vi3 ex y) 15 omnes PNVD salotaris B (v a. 0 m2) 16 inuocabo B (b ex u m2) 19 scyfus BWV syphuB P 20 tamen est T autem est PD 22 relusit P (x s. e) 24 fides B (e ex i m3) soluto NVPO aolutus cet. 25 quod (d s. u.) Bml Pm2 positum est supra cor WE gratiam libertatis ait: nos itaque omnes reuelata facie gloriam dei speculantes ad eandem imaginem reformamur. soluto enim calciamento legis nudo uestigio liberi sermonis euangelium praedicabat. tenebant eum Iudaei et inpedire cupiebant, sed", "candidate_score": 0.630128, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 .", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_67", "psc_text": "39, 20 5 ipsa P (a ex e) adulterii P (i alt. postea add.) 7 haebraeus BP celare debuerat WE 9 no*uit B 13 locuta est Ux E ęşţ locuta est T 15 auxilium non quaesiuit X' 16 carcerem B (c pr. ex i) caBtitateip B 18 non habet 11DO abest XV 19 uere B (e alt. ex i) 21 carcerem B (m exp.) PVplDT 23 truduntur P (ru in ras.) traduntur VUxE carcere (pr.) BPx carcerem (alt.) P' V et (ra exp.) BP 24 est plus X' ubi plus IIDO ubi plus est U'T ubi est b a plus UxE 25 ipsum se 9T (b a mS) se ipsum UxE carcere clausum esse memorauit, sicut habes scriptum: fn carcere eram, et non uenistis ad me? quo non penetrat diuina misericordia ? inuenit Ioseph huiusmodi gratiam, ut qui fuerat clausus m carcere ipse potius carcenscarceris claustra seruaret, 494 A cederet", "candidate_score": 0.627731, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_64_66", "bdc_text": "Dolebat siquidemferner ; s. Niermeyer 1271 . illisEs folgt gestrichen hos ab offitio deponi .", "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa035.opp-lat1_window_14", "psc_text": "oues perditas domus Istrahel? et misit inquit in Sychem, quod interpretatione dicitur umerus siue dorsum, hoc est ad eos qui non conuerterentur ad dominum, sed fugientes a facie eius se auerterent, quod est proprie peccatoris; exiit enim Cain a facie dei, et propheta dicit: pones eos dorsum. iustus autem non se auertit a domino, sed occurrit dicens: oculi mei semper ad dominum. et Esaias dicenti domino: quem mittam? sponte se obtulit dicens: ecce ego. et Symeon expectauit, ut uideret Christum D dominum, et, posteaquam uidit, quoniam remissorem peccatorum et totius mundi uiderat redemptorem, quasi leuatus a peccato poposcit usu carnis huius absolui dicens: nunc dimitte, domine, seruum tuum, quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum. et Zacchaeus hinc primum suae praerogatiuam commendationis inuenit, quod in arborem, ut Christum uideret. ascendit. ergo Ioseph a patre est missus ad 3 Gen. 37, 14 5 Matth. 15, 24 6 Gen. 37, 14 7 Philo", "candidate_score": 0.614116, "ce_score": null } ] }, { "rank": 15, "cf_id": "cf020", "work_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae", "max_score": 0.68723, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_136_138", "bdc_text": "obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1126", "psc_text": "« Habeo gratiam, quod pro subscripta salutatione, plenam mihi Epistolam reddidisti, sed breviorem multo quam ex te vellem suscipere, tali viro, a quo, tempora quantalibet occupet, nullus sermo prolixus est. Quanquam itaque nos negotiorum alienorum, eorumque saecularium, curis circumstemur ingentibus: tamen Epistolae tuae brevitati facile non ignoscerem, nisi cogitarem quam paucioribus verbis meis redderetur. Quare aggredere, quaeso, istam nobiscum litterariam collocutionem, ne multum ad nos disjungendos liceat absentiae corporali; quanquam simus in Domino spiritus unitate conjuncti, etiamsi ab stilo quiescamus, atque taceamus. Et libri quidem quos de horreo Dominico elaborasti, pene totum nobis te exhibent. Si enim propterea te non novimus, quia faciem corporis tui non vidimus, hoc modo nec ipse te nosti: nam tu quoque non vides eam. Si autem tibi non ob aliud notus es, nisi quia nosti animum tuum: et nos eum non mediocriter novimus in litteris tuis, in quibus benedicimus Domino, quod tibi, et nobis, omnibusque", "candidate_score": 0.68723, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157_159", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur . Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1670", "psc_text": "et Jerusalem ascendat super cor vestrum (Jer. 51. 50) . 24. Forsitan haec audientes, ecclesiasticae congregationis amor subeat, et recordentur fraternae in commune laetitiae, et hymnorum, quibus cum caeteris Dominum concinebant, frigusque odiorum dilectionis calore commutent, et intelligant nos medicos, non inimicos, indulgentissimos patres, non hostili tumentes superbia. Neque enim fieri potest, ut quos salvari volumus, perire cupiamus, et non eis ecclesiasticam virgam converti in baculum: si tamen relinquentes errorem, veritatem sequi velint, et omittere temeritatem lascivientium puerorum. Sin autem respuunt eam, et contemnentes ecclesiasticam disciplinam, elevant cornu suum contra regulas ejus, et salutaria spernentes consilia, projiciunt retrorsum, audiant Dominum comminantem: Homo qui fecerit in superbia, ut non audiat Sacerdotem, qui stat ad ministrandum in nomine Dei tui, vel judicem, quicumque fuerit in diebus illis, morietur [al. moriatur] homo ille, et auferes malum de Israel, et omnis populus audiens timebit, 608 et non impie aget ultra (Deut. 17. 12) .", "candidate_score": 0.676498, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170_172", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf; s. oben fn18085-1 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2014", "psc_text": "EPISTOLA CXI AUGUSTINI AD PRAESIDIUM. Praesidium rogat Augustinus, ut superiorem epistolam curet Hieronymo reddendam, utque sibi eumdem suis etiam litteris placet. Domino beatissimo, et merito venerando fratri, et consacerdoti PRAESIDIO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Sicut praesens rogavi sinceritatem tuam, nunc quoque commoneo, ut litteras meas sancto fratri et compresbytero nostro Hieronymo mittere non graveris. Ut autem noverit caritas tua, quemadmodum etiam tu illi pro mea causa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et mearum ad ipsum, et ad me ipsius. Quibus lectis pro tua sancta prudentia facile videas [al. videbis ] et modum meum, quem servandum putavi, et motum ejus, quem non frustra timui. Aut si ego quod non debui, aut quomodo non debui, aliquid scripsi, non ad illum de me, sed ad meipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem; quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognovero. » EPISTOLA CXII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Respondet tandem Hieronymus ad", "candidate_score": 0.67577, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157_159", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur . Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1669", "psc_text": "si aliter non possunt curari, nisi nostra humilitate, ultro eis satisfaciamus; nihil eis intulimus injuriae, nihil nocuimus, tametsi indignantur, et saeviunt contra Ecclesiae medicamina, quibus vulneratis sanitas redditur. Nos quae scimus, loquimur, et quae didicimus, praedicamus: orantes, ut qui ecclesiasticas despiciunt regulas, normam recipiant veritatis, nec propter hominum confusionem, per quam difficulter errantes corrigi solent, perdant utilitatem poenitentiae. Et nunc dicimus, et ante praediximus, et idem frequenter ingerimus, vagari eos nolumus, nec per alienas errare provincias, sed ad extorres et furibundos cum Propheta clamamus, et loquimur: Salvamini de terra, et revertimini, et nolite stare: recordamini qui procul estis a Domino, et Jerusalem ascendat super cor vestrum (Jer. 51. 50) . 24. Forsitan haec audientes, ecclesiasticae congregationis amor subeat, et recordentur fraternae in commune laetitiae, et hymnorum, quibus cum caeteris Dominum concinebant, frigusque odiorum dilectionis calore commutent, et intelligant nos medicos, non inimicos, indulgentissimos patres, non hostili tumentes superbia. Neque enim", "candidate_score": 0.673636, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_93_95", "bdc_text": "Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati . Verebatur etiam nos fortassis non suffecturos iis omnibus confutandis ! Verum obtinuitIn der Vorlage obinuit . ea sententia , ut nos omnia examinaremus et singulis pensiculatis deinde suffragio nostro aut probaremus aut reprobaremus .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2067", "psc_text": "lectorem remittendum puto. Et si me, ut dicis, in novi Testamenti emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias; quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam, de 754 meo possint opere judicare: eamdem integritatem debueras etiam in veteri credere Testamento, quod non nostra confinximus; sed ut apud Hebraeos invenimus, divina transtulimus. Sicubi dubitas, Haebraeos interroga. 21. Sed forte dices: quid si Hebraei aut respondere noluerint, aut mentiri voluerint? Tota frequentia Judaeorum in mea interpretatione reticebit? Nullusque inveniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam [al. notionem ]: aut omnes imitabuntur illos Judaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo, in meam conspirasse calumniam? Hujuscemodi enim in epistola tua texis fabulam: « Quidam frater noster Episcopus, cum lectitari instituisset in Ecclesia cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter a te positum apud Jonam Prophetam, quam erat omnium sensibus memoriaeque inveteratum, et tot aetatum successionibus decantatum. Factusque est tantus tumultus in plebe, maxime Graecis arguentibus et", "candidate_score": 0.672656, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_107_109", "bdc_text": "Bibelzitate . aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent . Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2034", "psc_text": "Jerosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem, et exposui cum eis Evangelium quod praedico in gentibus (Gal. 2. 1) , ostendens 743 se non habuisse securitatem praedicandi Evangelii, nisi Petri et caeterorum Apostolorum qui cum eo erant, fuisset sententia roboratus. Statimque sequitur: Separatim autem his, qui videbantur aliquid esse; ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Quare separatim, et non publice [al. in publico ]? Ne forte fidelibus qui ex numero Judaeorum, Legem putabant esse servandam, et sic credendum in Domino Salvatore, fidei scandalum nasceretur. Ergo et eo tempore cum Petrus venisset Antiochiam (licet hoc Apostolorum Acta non scribant, sed affirmanti Paulo credendum sit) in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam venirent quidam a Jacobo, cum gentibus edebat: cum autem venissent, subtrahebat se, et segregabat, timens cos qui ex circumcisione erant. Et consenserunt simulationi ejus caeteri Judaei: ita ut Barnabas adduceretur", "candidate_score": 0.671897, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_92_94", "bdc_text": "tanquam suspectas a reliquis selectas reposueramus , probationibus stabilire , quibus tueri eas confiderent . Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati . Verebatur etiam nos fortassis non suffecturos iis omnibus confutandis ! Verum obtinuitIn der Vorlage obinuit .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2067", "psc_text": "lectorem remittendum puto. Et si me, ut dicis, in novi Testamenti emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias; quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam, de 754 meo possint opere judicare: eamdem integritatem debueras etiam in veteri credere Testamento, quod non nostra confinximus; sed ut apud Hebraeos invenimus, divina transtulimus. Sicubi dubitas, Haebraeos interroga. 21. Sed forte dices: quid si Hebraei aut respondere noluerint, aut mentiri voluerint? Tota frequentia Judaeorum in mea interpretatione reticebit? Nullusque inveniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam [al. notionem ]: aut omnes imitabuntur illos Judaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo, in meam conspirasse calumniam? Hujuscemodi enim in epistola tua texis fabulam: « Quidam frater noster Episcopus, cum lectitari instituisset in Ecclesia cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter a te positum apud Jonam Prophetam, quam erat omnium sensibus memoriaeque inveteratum, et tot aetatum successionibus decantatum. Factusque est tantus tumultus in plebe, maxime Graecis arguentibus et", "candidate_score": 0.671479, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_107_109", "bdc_text": "Bibelzitate . aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent . Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_906", "psc_text": "Si contingeret docere quae didici: et quasi per manus mysteria tradere Prophetarum [al. Scripturarum ], nasceretur nobis aliquid quod docta Graecia non haberet. 9. Audi ergo, mi conserve, amice, germane: ausculta paulisper, quo in Scripturis sanctis calle gradiaris. TOTUM quod legimus in divinis Libris, nitet quidem, et fulget etiam in cortice, sed dulcius in medulla est. Qui edere vult nucleum, frangat nucem ( Ex Plauto ). « Revela, » inquit David, « oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua » (Ps. 118. 18). Si tantus Propheta tenebras ignorantiae confitetur, qua nos putas parvulos, et pene lactentes inscitiae nocte circumdari? Hoc autem velamen non solum in facie Moysi, sed et in Evangelistis et in Apostolis positum est. Turbis Salvator in parabolis loquebatur, et contestans mysticum esse quod dicebatur, aiebat: Qui habet aures audiendi audiat (Luc. 8. 8) . Nisi aperta fuerint universa quae scripta sunt ab eo, 326 qui habet", "candidate_score": 0.664497, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_157", "bdc_text": "Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_3093", "psc_text": "sequi. Hinc enim crebrae dissensiones, hinc odia injusta nascuntur. Hoc est quod saepe de amicissimis etiam inimicos facit, dum concordes quidem, sed credulas animas, maliloqua lingua dissociat. At contra, magna quies animi, magnaque est morum gravitas, non temere de quoquam sinistri aliquid audire. Beatusque est qui ita se contra hoc vitium armavit, ut apud eum detrahere nemo audeat. Quod si haec in nobis esset diligentia, ne passim obtrectatoribus crederemus, jam omnes detrahere timerent: ne non tam alios, quam seipsos viles detrahendo facerent. Sed hoc ideo malum celebre est, idcirco in multis fervet hoc vitium, quia pene ab omnibus libenter auditur. 17. Adulatorum quoque assentationes, et noxia blandimenta fallaciae, velut quasdam pestes animae fuge. Nihil est quod tam facile corrumpat mentes hominum, nihil quod tam dulci et molli vulnere animum feriat. Unde et quidam sapiens ait: Verba adulatorum mollia, feriunt autem interiora ventris (Prov. 26. 22) . Et Dominus loquitur per", "candidate_score": 0.664023, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_169_171", "bdc_text": "] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2923", "psc_text": "Sanctae ac venerabiles filiae tuae Eustochium et Paula ( Junior ), et genere suo, et exhortatione tua digne gradiuntur; specialiterque salutant beatitudinem tuam: omnis quoque fraternitas, quae nobiscum Domino Salvatori servire conatur. Sanctum Presbyterum Firmum, anno praeterito ob rem earum Ravennam, et inde Africam, Siciliamque direximus: quem putamus jam in Africae partibus commorari. Sanctos tuo adhaerentes lateri, ut meo obsequio salutes, precor. Litteras quoque meas ad sanctum Presbyterum Firmum direxi, quae si ad te venerint, ei dirigere non graveris. Incolumem te et mei memorem Christus Dominus custodiat, domine vere sancte et beatissime Papa. Et subter. Grandem Latini sermonis in ista provincia 1044 notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque distincta est. Pleraque enim prioris laboris fraude cujusdam amisimus. EPISTOLA CXXXV INNOCENTII PAPAE AD AURELIUM. Litteras Aurelio mittit Innocentius Hieronymo reddendas. Dilectissimo fratri AURELIO INNOCENTIUS. Piissimam etiam ad nos perveniendi tuam", "candidate_score": 0.6634, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_97_99", "bdc_text": "Sultzerus , Battus Beat Gering. , Conradus Schmid , KonradKonrad Schmid. miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur . Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_979", "psc_text": "sanctum filium meum Oceanum illorum insaniae repugnare, et doleo simul et gaudeo: dum aut supplantati sunt simplices: aut ab erudito viro errantibus subvenitur. Et quia meae parvitatis quaeris sententiam: utrum secundum fratrem Faustinum penitus respuendus sit, an secundum quosdam legendus ex parte: ego Origenem propter eruditionem sic interdum legendum arbitror, quomodo Tertullianum, Novatum, Arnobium, Apollinarium, et nonnullos Ecclesiasticos Scriptores Graecos pariter et Latinos: ut bona eorum eligamus, vitemusque contraria, juxta Apostolum dicentem: « Omnia probate, quod bonum est, tenete » (1 Thess. 5). Caeterum qui vel in amorem ejus nimium, vel in odium stomachi sui pravitate ducuntur, videntur mihi illi maledicto Prophetico subjacere: « Vae his, qui dicunt bonum malum, et malum bonum: qui faciunt amarum dulce, et dulce amarum (Isai. 5). Nec enim propter doctrinam ejus, prava suscipienda sunt dogmata: nec propter dogmatum pravitatem, si quos Commentarios in Scripturas sanctas utiles edidit, penitus respuendi sunt. Quod si contentiosum inter", "candidate_score": 0.662377, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161_163", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia . D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 . April 1548 ( 18069 ) . , cuius nomine quoque hęc tibi scribo , qui iam concionibus est occupatus :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847", "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora", "candidate_score": 0.662271, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_169_171", "bdc_text": "] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2014", "psc_text": "EPISTOLA CXI AUGUSTINI AD PRAESIDIUM. Praesidium rogat Augustinus, ut superiorem epistolam curet Hieronymo reddendam, utque sibi eumdem suis etiam litteris placet. Domino beatissimo, et merito venerando fratri, et consacerdoti PRAESIDIO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Sicut praesens rogavi sinceritatem tuam, nunc quoque commoneo, ut litteras meas sancto fratri et compresbytero nostro Hieronymo mittere non graveris. Ut autem noverit caritas tua, quemadmodum etiam tu illi pro mea causa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et mearum ad ipsum, et ad me ipsius. Quibus lectis pro tua sancta prudentia facile videas [al. videbis ] et modum meum, quem servandum putavi, et motum ejus, quem non frustra timui. Aut si ego quod non debui, aut quomodo non debui, aliquid scripsi, non ad illum de me, sed ad meipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem; quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognovero. » EPISTOLA CXII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Respondet tandem Hieronymus ad", "candidate_score": 0.661179, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_98_100", "bdc_text": "miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur . Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus ! At iussi sumus sententias nostras scriptis nobis etiam omnibus praesentibus referre ad senatum Bern , Schultheiss bzw Rat. Fecimus .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_979", "psc_text": "sanctum filium meum Oceanum illorum insaniae repugnare, et doleo simul et gaudeo: dum aut supplantati sunt simplices: aut ab erudito viro errantibus subvenitur. Et quia meae parvitatis quaeris sententiam: utrum secundum fratrem Faustinum penitus respuendus sit, an secundum quosdam legendus ex parte: ego Origenem propter eruditionem sic interdum legendum arbitror, quomodo Tertullianum, Novatum, Arnobium, Apollinarium, et nonnullos Ecclesiasticos Scriptores Graecos pariter et Latinos: ut bona eorum eligamus, vitemusque contraria, juxta Apostolum dicentem: « Omnia probate, quod bonum est, tenete » (1 Thess. 5). Caeterum qui vel in amorem ejus nimium, vel in odium stomachi sui pravitate ducuntur, videntur mihi illi maledicto Prophetico subjacere: « Vae his, qui dicunt bonum malum, et malum bonum: qui faciunt amarum dulce, et dulce amarum (Isai. 5). Nec enim propter doctrinam ejus, prava suscipienda sunt dogmata: nec propter dogmatum pravitatem, si quos Commentarios in Scripturas sanctas utiles edidit, penitus respuendi sunt. Quod si contentiosum inter", "candidate_score": 0.659872, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_168_170", "bdc_text": "aprilis , anno , etc. , 48 . [Unterschrift: ] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1539", "psc_text": "Omnes enim qui sapiunt, quae sursum sunt, te Patrem, et spem, et coronam fidei alacres profitentur, quod Arii Magistrum, et discipulum ejus Evangelico mucrone confoderis. Fratres cellulae meae oppido te salutant, et fratres qui tecum sunt. » EPISTOLA XCV 558 ANASTASII PAPAE AD SIMPLICIANUM. Studium Theophili, ac vigilantiam laudat, cujus litteris conventus, Simpliciano Mediolanensi Episcopo denuntiat, a se quoque Origenianae haeresi inflictum esse anathema. Domino Fratri SIMPLICIANO, ANASTASIUS. 1. « Grandem sollicitudinem atque excubias super gregem suum pastor habere approbatur. Similiter et ex alta turre causa civitatis diu noctuque cautus speculator observat. Magister providus navis 559 hora tempestatis, et periculi magnam patitur animi jactationem, ne procellis, atque asperrimis fluctibus navis elidatur in saxa. Pari animo vir sanctus et honorabilis Theophilus, frater et coepiscopus noster, circa salutis commoda non desinit vigilare, ne Dei populus per diversas Ecclesias, Origenem legendo, in magnas incurrat blasphemias. » 2. « Conventus litteris memorati, convenio Sanctitatem", "candidate_score": 0.659199, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_106_108", "bdc_text": "In qua fallacias et truncatas scripturarum sententiasscripturarum sententias : Bibelzitate . aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_906", "psc_text": "Si contingeret docere quae didici: et quasi per manus mysteria tradere Prophetarum [al. Scripturarum ], nasceretur nobis aliquid quod docta Graecia non haberet. 9. Audi ergo, mi conserve, amice, germane: ausculta paulisper, quo in Scripturis sanctis calle gradiaris. TOTUM quod legimus in divinis Libris, nitet quidem, et fulget etiam in cortice, sed dulcius in medulla est. Qui edere vult nucleum, frangat nucem ( Ex Plauto ). « Revela, » inquit David, « oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua » (Ps. 118. 18). Si tantus Propheta tenebras ignorantiae confitetur, qua nos putas parvulos, et pene lactentes inscitiae nocte circumdari? Hoc autem velamen non solum in facie Moysi, sed et in Evangelistis et in Apostolis positum est. Turbis Salvator in parabolis loquebatur, et contestans mysticum esse quod dicebatur, aiebat: Qui habet aures audiendi audiat (Luc. 8. 8) . Nisi aperta fuerint universa quae scripta sunt ab eo, 326 qui habet", "candidate_score": 0.659113, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161_163", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia . D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 . April 1548 ( 18069 ) . , cuius nomine quoque hęc tibi scribo , qui iam concionibus est occupatus :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2987", "psc_text": "religiosum Presbyterum Saturninum tuae venerationis litteras sumpsi 1069 hoc a me magno studio quod nondum habeo flagitantis. Sed eur hoc leceris causam mihi aperuisti, quod scilicet eredas de hac re mihi consulenti jam fuisse responsum. Utinam ita esset! Absit ut te, cujus exspectationem avidissimam noverim, hujus muneris communicationem fraudarem; sed si quid credis, frater carissime, quinque ferme anni ecce evoluti sunt, ex quo in Orientem misi Librum non praesumptionis, sed consultationis meae, et adhuc rescripta non merui, quibus mihi enodaretur haec quaestio, in qua me cupis ad te certam ferre sententiam. Utrumque ego misissem, si utrumque haberem. Hoc autem quod habeo, sine altero, quod nondum habeo, cuiquam debere me jam mittere, vel edere non videtur, ne ille, qui mihi fortasse, ut desidero responsurus est, interrogationem meam disputatione operosissima elaboratam, sine sua responsione, quae adhuc desperanda non est, per manus hominum notitiamque diffundi jure succenseat, idque jactantius, quam utilius fecisse me", "candidate_score": 0.658736, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_168_170", "bdc_text": "aprilis , anno , etc. , 48 . [Unterschrift: ] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2923", "psc_text": "Sanctae ac venerabiles filiae tuae Eustochium et Paula ( Junior ), et genere suo, et exhortatione tua digne gradiuntur; specialiterque salutant beatitudinem tuam: omnis quoque fraternitas, quae nobiscum Domino Salvatori servire conatur. Sanctum Presbyterum Firmum, anno praeterito ob rem earum Ravennam, et inde Africam, Siciliamque direximus: quem putamus jam in Africae partibus commorari. Sanctos tuo adhaerentes lateri, ut meo obsequio salutes, precor. Litteras quoque meas ad sanctum Presbyterum Firmum direxi, quae si ad te venerint, ei dirigere non graveris. Incolumem te et mei memorem Christus Dominus custodiat, domine vere sancte et beatissime Papa. Et subter. Grandem Latini sermonis in ista provincia 1044 notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque distincta est. Pleraque enim prioris laboris fraude cujusdam amisimus. EPISTOLA CXXXV INNOCENTII PAPAE AD AURELIUM. Litteras Aurelio mittit Innocentius Hieronymo reddendas. Dilectissimo fratri AURELIO INNOCENTIUS. Piissimam etiam ad nos perveniendi tuam", "candidate_score": 0.657986, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_98_100", "bdc_text": "miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur . Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus ! At iussi sumus sententias nostras scriptis nobis etiam omnibus praesentibus referre ad senatum Bern , Schultheiss bzw Rat. Fecimus .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1758", "psc_text": "2. Quaeritis a me rem magni operis, et majoris invidiae; in qua scribentis non ingenium, sed eruditio comprobetur; ut dum ipse cupio de caeteris judicare, judicandum me omnibus praebeam: et in opere Psalterii juxta digestionem schedulae vestrae, ubicumque inter Latinos Graecosque contentio est, quid magis Hebraeis conveniat, significem. In quo illud breviter admoneo, ut sciatis aliam esse editionem, quam Origenes et Caesariensis Eusebius, omnesque Graeciae tractatores Κοινὴν, id est, communem appellant, atque Vulgatam, et a plerisque nunc Λουκιανὸς dicitur; aliam Septuaginta Interpretum, quae in Ἑξαπλοῖς codicibus reperitur, et a nobis in Latinum sermonem fideliter versa est, et Jerosolymae atque in Orientis ecclesiis decantatur. Super qua re et sanctus filius meus Avitus saepe quaesierat. Et quia se occasio fratris nostri Firmi Presbyteri dedit, qui mihi vestram epistolam reddidit; duobus scribens, in commune respondeo, et me magno amicitiae libero foenore, quod quanto magis solvimus, plus debemus. Sicut autem in 643 novo Testamento,", "candidate_score": 0.657094, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_118_120", "bdc_text": "Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum . Ideoque adversus eos exarsit et sepius lesa patientia in furorem propemodum est redacta ! Ideo a ministerio tanquam perfidi et periuriperfidi et periuri : eidbrüchig .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1513", "psc_text": "furor ad omne facinus, quod imperitia superbiaque suggesserit, ut praecipites ruant, nec intelligant mensuram suam, sed apud semetipsos sapientes, qui fons erroris est, maximos putantes se quod non sunt. Denique in tantam prorumpentes dementiam [Mss. tanta dementia ], ut in se verterent manus, et propria ferro membra truncarent; putantes stultae cogitationis arbitrio, hinc religiosos et humiles se probari, si mutilata fronte, et sectis auribus incederent. E quibus et unus linguae partem medicus amputavit, ut ignorantibus quoque ostenderet, quam timide Dei jura servaret [Mss. servarent et monstrarent ] eloquii, 544 quanto furore pectoris aestuaret. Quos quia reperi cum quibusdam peregrinis, qui in Aegypto parumper habitant, ad vestram provinciam transmigrasse, et homines pauperes, gratia et pecuniis inescatos, qui debuerant manu et labore victum quaerere, ut impleatur in eis quod scriptum est, « In circuitu impii ambulabunt » (Ps. 11. 19), velle in similitudinem Judaeorum prius igne consumi, quam Origenis videre scripta damnari:", "candidate_score": 0.656657, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_51_53", "bdc_text": "Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut . funditus excinderem et extirparem , idque palam in lectionibus , adeoque magis , si suspitio obrepebat auscultatores Gemeint sind Parteigänger von Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad. adesse .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2051", "psc_text": "brevitatis studio pauca subnectam. Ecce ego Paulus dico vobis, quoniam si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest (Gal. 5. 2) . Et iterum: Evacuati estis a Christo, qui in Lege justificamini, a gratia excidistis. Et infra: Si spiritu ducimini, jam non estis sub Lege. Ex quo apparet, qui sub Lege est, non dispensative, ut nostri voluere majores; sed vere, ut tu intelligis, eum Spiritum Sanctum non habere. Qualia autem sint praecepta legalia, Domino docente, discamus. Ego, inquit, dedi eis praecepta non bona, et justificationes, in quibus non vivant in eis. Haec dicimus non quo Legem juxta Manichaeum et Marcionem destruamus, quam et sanctam, et spiritualem juxta Apostolum novimus; sed quia postquam venit fides et temporum plenitudo, misit Deus filium suum factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus; et nequaquam sub paedagogo, sed sub adulto, et Domino haerede vivamus. 15. 749 Sequitur", "candidate_score": 0.656309, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_96_98", "bdc_text": "D. Iodocus , WeberusWaber , Johannes , Nicolaus Pfister , Nikolaus et ego reprobavimus ut fucata et falsa . Sultzerus , Battus Beat Gering. , Conradus Schmid , KonradKonrad Schmid. miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2127", "psc_text": "earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. Proinde cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem. Verumtamen ipse mihi pro his omnibus, imo supra hos omnes Apostolus Paulus occurrit: ad ipsum confugio; ad ipsum ab omnibus qui aliud sentiunt litterarum tractatoribus provoco, ipsum interrogans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galatas, vidisse se Petrum non recte ingredientem ad veritatem Evangelii, eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes judaizare cogebat (Galat. 2. 14), utrum verum scripserit, an forte nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Et audio eum paulo superius, in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem, Quae autem 776 scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior » (Gal. 1. 20). 25. « Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto Apostolo in suis litteris juranti, quam cuique doctissimo de alienis", "candidate_score": 0.65615, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_24", "bdc_text": "Juni 363 , der wegen der von ihm veranlassten christenfeindlichen Maßnahmen", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1743", "psc_text": "auctoritates damnari quis ferat? Huc accedit, quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere; ut tu solus necessarius videaris, qui etiam ipsos possis convincere: sed tamen quo judice, mirum si potueris invenire. 3. Nam quidem frater noster Episcopus, cum lectitari instituisset in Ecclesia cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter abs te positum apud Jonam Prophetam (Cap. 4. v. 6) , quam erat omnium sensibus memoriaeque inveteratum, et tot aetatum successionibus decantatum. Factus 637 est tantus tumultus in plebe, maxime Graecis arguentibus, et inflammantibus calumniam falsitatis, ut cogeretur Episcopus [ ea quippe civitas erat) Judaeorum testimonium flagitare. Utrum autem illi imperitia, an malitia hoc esse in Hebraeis codicibus responderunt, quod et Graeci et Latini habebant. Quid plura? coactus est homo velut mexdositatem corrigere, volens, post magnum periculum, non remanere sine plebe. Unde etiam nobis videtur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Et vide hoc quale sit, in eis litteris,", "candidate_score": 0.656116, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_67_69", "bdc_text": "Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad . a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt . - Zu deren Streit mit dem Aarburger PfarrerAarburg , Pfarrer Peter SchnyderSchnyder , Peter sowie zu deren daraus resultierenden Entlassung aus dem Pfarramt s. 18014 mit fn18014-7 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_670", "psc_text": "Nunquid juvenis sum, aut canones ignoro? Audi igitur veritatem in sermone Dei, me hoc nec audisse, nec nosse, nec istius sermonis penitus recordari. Suspicatus autem sum, ne forsitan inter multa, quasi homo oblitus essem: et ob hanc causam sanctum Gregorium sciscitatus sum, et Zenonem Presbyterum, qui cum eo est. E quibus Abbas Gregorius respondit, se hoc penitus ignorare. Zenon autem dixit, quia cum ei Presbyter Ruffinus nescio quae alia transitorie loqueretur, etiam hoc dixerit: Putasne aliquos ordinaturus est sanctus Episcopus [al. Epiphanus ]? et hucusque stetisse sermonem. Ego autem Epiphanius nec audivi quicquam, nec respondi. Unde, dilectissime, non te praeveniat furor, nec occupet indignatio, nec frustra movearis: et aliud dolens, te vertas ad alia, ut peccandi occasionem invenisse videaris. Quod Propheta devitans, Dominum precatur, dicens: « Non declines cor meum in verba malitiae: ad excusandans excusationes in peccatis » (Ps. 140. 4). 3. Illud quoque audiens admiratus sum, quod quidam,", "candidate_score": 0.655459, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_68_70", "bdc_text": "a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt . - Zu deren Streit mit dem Aarburger PfarrerAarburg , Pfarrer Peter SchnyderSchnyder , Peter sowie zu deren daraus resultierenden Entlassung aus dem Pfarramt s. 18014 mit fn18014-7 . - Rümlang wirkte bei dieser Auseinandersetzung neben Kilchmeyer , PfisterPfister , Nikolaus und WäberWaber , Johannes als Schiedsmann ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_670", "psc_text": "Nunquid juvenis sum, aut canones ignoro? Audi igitur veritatem in sermone Dei, me hoc nec audisse, nec nosse, nec istius sermonis penitus recordari. Suspicatus autem sum, ne forsitan inter multa, quasi homo oblitus essem: et ob hanc causam sanctum Gregorium sciscitatus sum, et Zenonem Presbyterum, qui cum eo est. E quibus Abbas Gregorius respondit, se hoc penitus ignorare. Zenon autem dixit, quia cum ei Presbyter Ruffinus nescio quae alia transitorie loqueretur, etiam hoc dixerit: Putasne aliquos ordinaturus est sanctus Episcopus [al. Epiphanus ]? et hucusque stetisse sermonem. Ego autem Epiphanius nec audivi quicquam, nec respondi. Unde, dilectissime, non te praeveniat furor, nec occupet indignatio, nec frustra movearis: et aliud dolens, te vertas ad alia, ut peccandi occasionem invenisse videaris. Quod Propheta devitans, Dominum precatur, dicens: « Non declines cor meum in verba malitiae: ad excusandans excusationes in peccatis » (Ps. 140. 4). 3. Illud quoque audiens admiratus sum, quod quidam,", "candidate_score": 0.654717, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1673", "psc_text": "ante tribunal Christi, praeterita peccata poenitentia corrigamus: praesenti fletu redimamus futura gaudia, aculeoque conscientiae in morem apium noxios peccatorum fucos repellamus, plena ceris ac melle alvearia reservantes. Curemus diversa vitiorum vulnera, et rapinas divitum, quibus vel maxime hoc hominum capitur genus, crebris commonitionibus reprimamus. Et sic poterimus imminentium jejuniorum iter carpere. Incipient dies Quadragesimae a tricesima die mensis Mechir. Et hebdomadam salutaris Paschae celebrabimus quinta die mensis Pharmuti, finientes jejunia secundum Evangelicas traditiones vespere sabbati decima die Pharmuti: et illucescente statim Dominica, festa celebremus undecima die ejusdem mensis, 609 jungentes et septem reliquas hebdomadas sanctae Pentecostes: ut cum his qui Trinitatis unam confitentur divinitatem, in coelis praemia recipiamus, in Christo Jesu Domino nostro, per quem et cum quo, Deo Patri gloria, et imperium, cum Sancto Spiritu, in saecula saeculorum, Amen. 26. Salutate invicem in osculo sancto. Salutant vos omnes qui mecum sunt fratres. Et hoc necessario scribimus, ut sciatis pro", "candidate_score": 0.653652, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_96_98", "bdc_text": "D. Iodocus , WeberusWaber , Johannes , Nicolaus Pfister , Nikolaus et ego reprobavimus ut fucata et falsa . Sultzerus , Battus Beat Gering. , Conradus Schmid , KonradKonrad Schmid. miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2108", "psc_text": "Ebionis, vel eorum quos vulgo Nazaraeos nuncupant, vel quamlibet aliam veterem; sed nescio in quam novam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore, sed proposito est ac voluntate fallaci. Quod si respondeas, ut te ab hac purges sententia, tunc Apostolos ista laudabiliter simulasse, ne scandalizarentur infirmi, qui ex Judaeis multi crediderant, et ea respuenda, nondum intelligebant: nunc vero confirmata per tot gentes doctrina gratiae Christianae, confirmata etiam per omnes Christi Ecclesias lectione Legis et Prophetarum, quomodo haec intelligenda, non observanda recitentur, quisquis ea simulando agere voluerit, videatur insanire: cur mihi non licet dicere Apostolum Paulum, et alios rectae fidei Christianos, tunc illa vetera sacramenta paululum observando veraciter commendare debuisse, ne putarentur illae Propheticae significationis observationes a piissimis patribus custoditae tanquam sacrilegia diabolica a posteris detestandae? Jam enim cum venisset fides, quae prius illis observationibus praenuntiata, post mortem et resurrectionem Domini revelata est, amiserant tanquam vitam officii sui. Verumtamen sicut", "candidate_score": 0.653259, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_940", "psc_text": "quaedam nascentis fidei comprobemus; ut qui sub alienis signis devotus miles fuit, donandus laurea sit, postquam suo regi coeperit militare. Baltheo posito habituque mutato, quidquid castrensis peculii fuit, in pauperes erogavit. Legerat enim: « Qui vult perfectus esse, vendat omnia quae habet, et det pauperibus, et sequatur me » (Matth. 19). Et iterum: « Non potestis duobus dominis servire, Deo, et mamonae » (Matth. 6. 14). Excepta vili tunica, et operimento pari, quo tecto tantum corpore, frigus excluderet, nihil sibi amplius reservavit. Cultus ipse, provinciae morem sequens, nec munditiis, nec sordibus notabilis erat. Cumque arderet quotidie, aut ad Egypti monasteria pergere, aut Mesopotamiae invisere choros; vel certe insularum Dalmatiae, quae Altino tantum freto distant, solitudines occupare: avunculum Pontificem deserere non audebat, tot in illo cernens exempla virtutum, domique habens unde disceret. In uno atque eodem et imitabatur Monachum, et Episcopum venerabatur. Non, ut plerisque accidere solet, assiduitas familiaritatem, familiaritas contemptum", "candidate_score": 0.653139, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161_163", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia . D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 . April 1548 ( 18069 ) . , cuius nomine quoque hęc tibi scribo , qui iam concionibus est occupatus :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1126", "psc_text": "« Habeo gratiam, quod pro subscripta salutatione, plenam mihi Epistolam reddidisti, sed breviorem multo quam ex te vellem suscipere, tali viro, a quo, tempora quantalibet occupet, nullus sermo prolixus est. Quanquam itaque nos negotiorum alienorum, eorumque saecularium, curis circumstemur ingentibus: tamen Epistolae tuae brevitati facile non ignoscerem, nisi cogitarem quam paucioribus verbis meis redderetur. Quare aggredere, quaeso, istam nobiscum litterariam collocutionem, ne multum ad nos disjungendos liceat absentiae corporali; quanquam simus in Domino spiritus unitate conjuncti, etiamsi ab stilo quiescamus, atque taceamus. Et libri quidem quos de horreo Dominico elaborasti, pene totum nobis te exhibent. Si enim propterea te non novimus, quia faciem corporis tui non vidimus, hoc modo nec ipse te nosti: nam tu quoque non vides eam. Si autem tibi non ob aliud notus es, nisi quia nosti animum tuum: et nos eum non mediocriter novimus in litteris tuis, in quibus benedicimus Domino, quod tibi, et nobis, omnibusque", "candidate_score": 0.652802, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_98_100", "bdc_text": "miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur . Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus ! At iussi sumus sententias nostras scriptis nobis etiam omnibus praesentibus referre ad senatum Bern , Schultheiss bzw Rat. Fecimus .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2024", "psc_text": "omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum, interdum nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant; et non placeant inter extrancos, quae placent inter suos). » Si quid igitur reprehensione dignum putaveras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares: praesertim cum libere in Praefatione confessus sim, Origenis Commentarios me esse secutum, et vel mea, vel aliena dictasse; et in fine ejusdem 740 capituli, quod reprehendis, scripserim: « (Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit). » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut", "candidate_score": 0.652792, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_35_37", "bdc_text": "Rümlang wird hier den Druck von 1541 meinen ; s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina . Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2024", "psc_text": "omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum, interdum nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant; et non placeant inter extrancos, quae placent inter suos). » Si quid igitur reprehensione dignum putaveras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares: praesertim cum libere in Praefatione confessus sim, Origenis Commentarios me esse secutum, et vel mea, vel aliena dictasse; et in fine ejusdem 740 capituli, quod reprehendis, scripserim: « (Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit). » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut", "candidate_score": 0.65204, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2026", "psc_text": "quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo [al. turguriunculo ] cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse et probasse. 6. Hanc autem explanationem quam primus Origenes in decimo Stromateon libro, ubi epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit", "candidate_score": 0.6517, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_97_99", "bdc_text": "Sultzerus , Battus Beat Gering. , Conradus Schmid , KonradKonrad Schmid. miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur . Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1468", "psc_text": "Scripturis sanctis, vim Scripturis facientia. Legi, inquam, legi Origenem; et si in legendo crimen est fateor; et nostrum marsupium Alexandrinae chartae evacuarunt. Si mihi creditis, Origenistes nunquam fui; si non creditis, nunc esse cessavi. Quod si nec sic adducimini ad fidem, compellitis me ad defensionem mei, contra amasium vestrum scribere: ut si non creditis neganti, credatis saltem accusanti. Sed libentius mihi erranti creditur, quam correcto. Nec mirum, putant enim me suum esse συμμύστην, et propter animales et luteos nolle palam dogmata confiteri. Ipsorum enim decretum est, non facile margaritas ante porcos esse mittendas, nec dandum sanctum canibus (Matth. 7), et cum David dicere: Abscondi in corde meo eloquia tua, ut non peccem tibi (Ps. 118. 11) . Et in alio loco super justo: Qui loquitur, inquit, veritatem cum proximo suo (Ps. 14. 3. et 23. 4) , id est, cum his qui domestici fidei sunt. Ex quo volunt intelligi, nos", "candidate_score": 0.651637, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_35_37", "bdc_text": "Rümlang wird hier den Druck von 1541 meinen ; s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina . Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2870", "psc_text": "judicis perveniat, et eam quam non fecit misericordiam non inveniat; sed potius dimittendo atque dando mereatur sibi dimitti peccata, reddique promissa. » 21. « Multa dixi quibus tibi taedium fortassis inferrem, qui haec tamen quae approbas, non exspectas discere, quod ea docere consuevisti. Si quid autem est in eis, quantum ad rem ipsam pertinet: nam quali eloquio explicata sint, 1025 non nimis curo. Si quid ergo in eis est, quod eruditionem offendat tuam, quaeso ut rescribendo admoneas, et me corrigere non graveris. Infelix est enim qui non tantos et tam sanctos tuorum studiorum labores et digne honorat, et de his Domino Deo nostro, cujus munere talis es, gratias agit. Unde cum libentius debeam a quolibet discere quod inutiliter ignoro, quam promptius quoslibet docere quod scio; quanto justius abs te hoc caritatis debitum flagito, cujus doctrina in nomine et adjutorio Domini tantum in Latina lingua Ecclesiasticae litterae adjutae sunt, quantum nunquam", "candidate_score": 0.650604, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3_5", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) . Er war jedoch auch als Mit-Absender am Brief vom 11 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2014", "psc_text": "EPISTOLA CXI AUGUSTINI AD PRAESIDIUM. Praesidium rogat Augustinus, ut superiorem epistolam curet Hieronymo reddendam, utque sibi eumdem suis etiam litteris placet. Domino beatissimo, et merito venerando fratri, et consacerdoti PRAESIDIO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Sicut praesens rogavi sinceritatem tuam, nunc quoque commoneo, ut litteras meas sancto fratri et compresbytero nostro Hieronymo mittere non graveris. Ut autem noverit caritas tua, quemadmodum etiam tu illi pro mea causa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et mearum ad ipsum, et ad me ipsius. Quibus lectis pro tua sancta prudentia facile videas [al. videbis ] et modum meum, quem servandum putavi, et motum ejus, quem non frustra timui. Aut si ego quod non debui, aut quomodo non debui, aliquid scripsi, non ad illum de me, sed ad meipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem; quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognovero. » EPISTOLA CXII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Respondet tandem Hieronymus ad", "candidate_score": 0.65004, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1266", "psc_text": "Posuit me ut sagittam electam, in pharetra sua abcondit me » (Isai 49), duos viros tantis maris atque terrarum inter se spatiis separatos, suo acumine vulnerasse, ut cum mutuo in carne se nesciant, amore spiritus copulentur. Subscriptio. Sanctam te corpore et spiritu servet ille Samarites, id est, Servator et custos, de quo in Psalmo scribitur: « Non dormitabit, neque dormiet, qui custodit Israel » (Ps. 120); ut Hir, qui interpretatur vigil, qui descendit ad Daniel, ad te quoque veniat, et possis dicere: dormio, et cor meum vigilat (Cant. 5) . EPISTOLA LXXVI AD ABIGAUM. Abigao Presbytero excusat se, quod non scripserit: eumque consolatur, ne moleste ferat caecitatem corporis, cum animo cernat. Denique integritatem ejus laudat, eique commendat Theodoram viduam Lucinii. 1. Quanquam mihi multorum sim conscius peccatorum, et quotidie in oratione flexis genibus loquar: « Delicta juventutis meae, et ignorantias meas ne memineris » (Psal. 24. 7): tamen sciens dictum", "candidate_score": 0.64995, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2014", "psc_text": "EPISTOLA CXI AUGUSTINI AD PRAESIDIUM. Praesidium rogat Augustinus, ut superiorem epistolam curet Hieronymo reddendam, utque sibi eumdem suis etiam litteris placet. Domino beatissimo, et merito venerando fratri, et consacerdoti PRAESIDIO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Sicut praesens rogavi sinceritatem tuam, nunc quoque commoneo, ut litteras meas sancto fratri et compresbytero nostro Hieronymo mittere non graveris. Ut autem noverit caritas tua, quemadmodum etiam tu illi pro mea causa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et mearum ad ipsum, et ad me ipsius. Quibus lectis pro tua sancta prudentia facile videas [al. videbis ] et modum meum, quem servandum putavi, et motum ejus, quem non frustra timui. Aut si ego quod non debui, aut quomodo non debui, aliquid scripsi, non ad illum de me, sed ad meipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem; quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognovero. » EPISTOLA CXII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Respondet tandem Hieronymus ad", "candidate_score": 0.64927, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_97_99", "bdc_text": "Sultzerus , Battus Beat Gering. , Conradus Schmid , KonradKonrad Schmid. miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur . Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2066", "psc_text": "caeteris. Ego enim non tam vetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia quae a Judaeis praetermissa sunt vel corrupta, proferre in medium; ut scirent nostri quid Hebraica Veritas contineret. Si cui legere non placet, nemo compellit invitum. Bibat vinum vetus cum suavitate, et nostra musta contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt; ut sicubi illa non intelliguntur, ex nostris manifestiora fiant. Quod autem genus interpretationis in Scripturis sanctis sequendum sit, liber quem scripsi de Optimo genere interpretandi, et omnes Praefatiunculae divinorum Voluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant; ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. Et si me, ut dicis, in novi Testamenti emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias; quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam, de 754 meo possint opere judicare: eamdem integritatem debueras etiam in veteri credere Testamento, quod non nostra confinximus; sed ut apud Hebraeos invenimus, divina transtulimus. Sicubi dubitas,", "candidate_score": 0.648696, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_98_100", "bdc_text": "miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur . Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus ! At iussi sumus sententias nostras scriptis nobis etiam omnibus praesentibus referre ad senatum Bern , Schultheiss bzw Rat. Fecimus .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2066", "psc_text": "caeteris. Ego enim non tam vetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia quae a Judaeis praetermissa sunt vel corrupta, proferre in medium; ut scirent nostri quid Hebraica Veritas contineret. Si cui legere non placet, nemo compellit invitum. Bibat vinum vetus cum suavitate, et nostra musta contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt; ut sicubi illa non intelliguntur, ex nostris manifestiora fiant. Quod autem genus interpretationis in Scripturis sanctis sequendum sit, liber quem scripsi de Optimo genere interpretandi, et omnes Praefatiunculae divinorum Voluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant; ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. Et si me, ut dicis, in novi Testamenti emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias; quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam, de 754 meo possint opere judicare: eamdem integritatem debueras etiam in veteri credere Testamento, quod non nostra confinximus; sed ut apud Hebraeos invenimus, divina transtulimus. Sicubi dubitas,", "candidate_score": 0.64856, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_103_105", "bdc_text": "Absoluto negotio et confutatione satis prolixa ( quam tamen succinctiorem , nisi intricatiorem verworrener ; s. Kirsch 1560 . edere nolui ) expedita , insuperÜber gestrichenem ex nachgetragen. audita , placuit .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1443", "psc_text": "eruditissimos viros infinita versuum millia conscripsisse? Sed hoc quid ad me? Noverit ille qui audivit, sciat ipse qui scripsit, meque ab accusatione sui ipse etiam liberet. Ego nec interfui, nec audivi. Unus e populo sum, imo ne unus quidem, quia multis clamantibus, 516 tacui. Conferamus arguentis accusatique personas: et cujus vel meritum, vel vita, vel doctrina praecesserit, illi magis accommodemus fidem. 5. Videsne, quod clausis, ut dicitur, oculis summa quaeque perstringam: non tam eloquens quod mente concepi, quam indicans quid reticeam. Intellexi et probavi dispensationem [al. disputationem ] tuam, quod Ecclesiasticae paci consulens, quasi sireneos cantus obturata aure pertransis. Alioqui quia a parva aetate sacris litteris eruditus es, nosti quo sensu unumquodque dicatur: quomodo in ambiguis sententiis [Ms. ambiguas sententias ] tuus sermo libratus, et aliena non damnet, et nostra non deneget. Sed fides pura et aperta confessio non quaerit strophas et argumenta verborum. Quod simpliciter creditur, simpliciter confitendum est.", "candidate_score": 0.648449, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_101_103", "bdc_text": "Ego a nostra parte pręstiti , quod potui . Mihi enim iniunxeratSubjekt ist die zwinglischeZwingli , Huldrych , Zwinglische Lehre Partei in Bern. id munus . Absoluto negotio et confutatione satis prolixa ( quam tamen succinctiorem , nisi intricatiorem verworrener ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_670", "psc_text": "Nunquid juvenis sum, aut canones ignoro? Audi igitur veritatem in sermone Dei, me hoc nec audisse, nec nosse, nec istius sermonis penitus recordari. Suspicatus autem sum, ne forsitan inter multa, quasi homo oblitus essem: et ob hanc causam sanctum Gregorium sciscitatus sum, et Zenonem Presbyterum, qui cum eo est. E quibus Abbas Gregorius respondit, se hoc penitus ignorare. Zenon autem dixit, quia cum ei Presbyter Ruffinus nescio quae alia transitorie loqueretur, etiam hoc dixerit: Putasne aliquos ordinaturus est sanctus Episcopus [al. Epiphanus ]? et hucusque stetisse sermonem. Ego autem Epiphanius nec audivi quicquam, nec respondi. Unde, dilectissime, non te praeveniat furor, nec occupet indignatio, nec frustra movearis: et aliud dolens, te vertas ad alia, ut peccandi occasionem invenisse videaris. Quod Propheta devitans, Dominum precatur, dicens: « Non declines cor meum in verba malitiae: ad excusandans excusationes in peccatis » (Ps. 140. 4). 3. Illud quoque audiens admiratus sum, quod quidam,", "candidate_score": 0.648373, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161_163", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia . D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 . April 1548 ( 18069 ) . , cuius nomine quoque hęc tibi scribo , qui iam concionibus est occupatus :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2079", "psc_text": "vere sancte et beatissime papa. Si legisti librum explanationum in Jonam, puto quod ridiculam cucurbitae non recipias quaestionem. Sin autem amicus qui me primus gladio petiit, stylo repulsus est; sit humanitatis tuae atque justitiae accusantem reprehendere, non respondentem. In Scripturarum si placet campo sine nostro invicem dolore ludamus. EPISTOLA CXVI. AUGUSTINI AD HIERONYMUM. Respondet accuratius epistolis Hieronymi, 105. 112. et 115. de interpretatione loci Epistolae ad Galatos, confirmans quod Petrus merito veraciterque reprehensus fuerit a Paulo. Caeterum deprecatur veniam, si dictis forte incautioribus Hieronymi animum offenderit, excusans, quod nulla sua culpa per multorum manus obambularit epistola, priusquam ad eum, cui scripta erat, perveniret. Domino dilectissimo et in Christi visceribus honorando, sancto fratri et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Jampridem caritati tuae prolixam epistolam misi, respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc jam non solum fratrem, verum etiam collegam meum, misisse te recolis. Quae utrum", "candidate_score": 0.648366, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1746", "psc_text": "in Graeco aliud inveniatur, ut inde aliquid proferri aut probari dubitetur. Brevem putabam futuram hanc epistolam: sed nescio quomodo ita mihi dulce factum est in ea progredi, ac si tecum loquerer. Sed obsecro te per Dominum, ne te pigeat ad omnia respondere, et praestare mihi, quantum potueris, praesentiam tuam. 638 EPISTOLA CV. AD AUGUSTINUM. Expostulat de Augustini Epistola per Italiam sparsa, qua taxabatur locus non recte a se expositus in Epistola ad Galatas. Domino vere Sancto et Beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS, in Domino salutem. 1. Crebras ad me epistolas dirigis, et saepe compellas, ut respondeam cuidam Epistolae tuae, cujus ad me, ut ante jam scripsi, per fratrem Sysinnium Diaconum exemplaria pervenerunt absque suscriptione tua; et quam primum per fratrem Profuturum, secundo per quemdam alium te misisse significas: et interim Profuturum retractum de itinere, et Episcopum constitutum, veloci morte subtractum: illum cujus nomen retices, maris timuisse discrimina, et navigationis mutasse consilium.", "candidate_score": 0.647514, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_97_99", "bdc_text": "Sultzerus , Battus Beat Gering. , Conradus Schmid , KonradKonrad Schmid. miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur . Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1495", "psc_text": "tam divinis Scripturis, quam saeculi litteris erudito, illud dignationem tuam admonitam volo, ne me putes in modum rustici Balatronis cuncta Origenis reprobare quae scripsit: quod in me criminantur ἀκαιροσπουδασταὶ ejus: et quasi Dionysium Philosophum arguant, subito mutasse sententiam: sed tantum prava dogmata repudiare. Scio enim aequali maledicto eos subjacere, qui bona mala dicunt; et illos qui mala bona judicant: qui faciunt amarum dulce, et dulce amarum (Isai. 5). Aut quae est tanta pertinacia, sic laudare alicujus doctrinam, ut sequare blasphemiam? 5. De secundo problemate tuo, Tertullianus in libris de Monogamia disseruit, 535 asserens, sanctos dici fidelium filios, quod quasi candidati sint fidei, et nullis idololatriae sordibus polluantur. Simulque considera, quod et vasa sacra in tabernaculo legimus, et caetera quae ad ritum caeremoniarum pertinent: cum utique sancta esse non possint, nisi ea quae sentiunt et venerantur Deum. Idioma igitur Scripturarum est, ut interdum sanctos pro mundis et purificatis atque expiatis nominent:", "candidate_score": 0.647262, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3_5", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) . Er war jedoch auch als Mit-Absender am Brief vom 11 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_36", "psc_text": "Presbyter, dum adhuc Antiochiae essem, me praesente corripuit. Cui ille respondit: Ego nihil timeo. Dicit se a Domino suo fuisse dimissum: et si vobis placet, ecce hic est, transmittite quo vultis. In hoc arbitror me non peccare, si hominem vagum non sinam longius fugere. Quapropter quia ego in hac solitudine constitutus, non possum agere quod jussisti, rogavi carissimum mihi Evagrium, ut tam tui quam mei causa instanter negotium prosequatur. Cupio te valere in Christo. EPISTOLA VI. AD JULIANUM AQUILEIAE DIACONUM Excusat se apud Julianum de silentio litterarum, et cum, eo primum nuntiante, intellexisset, sororem suam in eo permanere quod coeperat, rogat ut de ejus proposito crebris ad se litteris laetiorem faciat; addens se obtrectatorem suum interea despicere. Antiquus sermo est: Mendaces faciunt, ut nec sibi vera dicentibus credatur: quod mihi a te, ego objurgatus de silentio litterarum, accidisse video. Dicam, saepe scripsi, sed negligentia bajulorum fuit? Respondebis: omnium non scribentium", "candidate_score": 0.646745, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_50_52", "bdc_text": "Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem : Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut . funditus excinderem et extirparem , idque palam in lectionibus , adeoque magis , si suspitio obrepebat auscultatores Gemeint sind Parteigänger von Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2026", "psc_text": "quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo [al. turguriunculo ] cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse et probasse. 6. Hanc autem explanationem quam primus Origenes in decimo Stromateon libro, ubi epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit", "candidate_score": 0.646437, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_2_4", "bdc_text": "Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2014", "psc_text": "EPISTOLA CXI AUGUSTINI AD PRAESIDIUM. Praesidium rogat Augustinus, ut superiorem epistolam curet Hieronymo reddendam, utque sibi eumdem suis etiam litteris placet. Domino beatissimo, et merito venerando fratri, et consacerdoti PRAESIDIO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Sicut praesens rogavi sinceritatem tuam, nunc quoque commoneo, ut litteras meas sancto fratri et compresbytero nostro Hieronymo mittere non graveris. Ut autem noverit caritas tua, quemadmodum etiam tu illi pro mea causa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et mearum ad ipsum, et ad me ipsius. Quibus lectis pro tua sancta prudentia facile videas [al. videbis ] et modum meum, quem servandum putavi, et motum ejus, quem non frustra timui. Aut si ego quod non debui, aut quomodo non debui, aliquid scripsi, non ad illum de me, sed ad meipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem; quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognovero. » EPISTOLA CXII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Respondet tandem Hieronymus ad", "candidate_score": 0.646269, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_9_11", "bdc_text": "id fuit in causa , quod noluerim te nostris satis inauspicatis conflictationibusZum Streit zwischen der zwinglisch und der Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch ausgerichteten Partei Berns s. 18014 , fn18014-6 . - Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes . Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_670", "psc_text": "Nunquid juvenis sum, aut canones ignoro? Audi igitur veritatem in sermone Dei, me hoc nec audisse, nec nosse, nec istius sermonis penitus recordari. Suspicatus autem sum, ne forsitan inter multa, quasi homo oblitus essem: et ob hanc causam sanctum Gregorium sciscitatus sum, et Zenonem Presbyterum, qui cum eo est. E quibus Abbas Gregorius respondit, se hoc penitus ignorare. Zenon autem dixit, quia cum ei Presbyter Ruffinus nescio quae alia transitorie loqueretur, etiam hoc dixerit: Putasne aliquos ordinaturus est sanctus Episcopus [al. Epiphanus ]? et hucusque stetisse sermonem. Ego autem Epiphanius nec audivi quicquam, nec respondi. Unde, dilectissime, non te praeveniat furor, nec occupet indignatio, nec frustra movearis: et aliud dolens, te vertas ad alia, ut peccandi occasionem invenisse videaris. Quod Propheta devitans, Dominum precatur, dicens: « Non declines cor meum in verba malitiae: ad excusandans excusationes in peccatis » (Ps. 140. 4). 3. Illud quoque audiens admiratus sum, quod quidam,", "candidate_score": 0.646153, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2079", "psc_text": "vere sancte et beatissime papa. Si legisti librum explanationum in Jonam, puto quod ridiculam cucurbitae non recipias quaestionem. Sin autem amicus qui me primus gladio petiit, stylo repulsus est; sit humanitatis tuae atque justitiae accusantem reprehendere, non respondentem. In Scripturarum si placet campo sine nostro invicem dolore ludamus. EPISTOLA CXVI. AUGUSTINI AD HIERONYMUM. Respondet accuratius epistolis Hieronymi, 105. 112. et 115. de interpretatione loci Epistolae ad Galatos, confirmans quod Petrus merito veraciterque reprehensus fuerit a Paulo. Caeterum deprecatur veniam, si dictis forte incautioribus Hieronymi animum offenderit, excusans, quod nulla sua culpa per multorum manus obambularit epistola, priusquam ad eum, cui scripta erat, perveniret. Domino dilectissimo et in Christi visceribus honorando, sancto fratri et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Jampridem caritati tuae prolixam epistolam misi, respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc jam non solum fratrem, verum etiam collegam meum, misisse te recolis. Quae utrum", "candidate_score": 0.645552, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_104_106", "bdc_text": "s. Kirsch 1560 . edere nolui ) expedita , insuperÜber gestrichenem ex nachgetragen. audita , placuit . In qua fallacias et truncatas scripturarum sententiasscripturarum sententias :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_3125", "psc_text": "Qui etsi secundum litteram Legis observari 1115 cuncta contendunt, velamine posito super faciem Moysi, spiritus veritatis luce illuminari nequeunt, quos etsi veritati non acquieverint, hirci tamen more emissarii, humero nostrae patientiae parati ad satisfactionem de ea quae in nobis est fide (1. Pet. 3. 15) , ad eremum suae perditionis, et lavare postea vestimenta, ne contagione haeretici sensus polluti remaneant. Nos autem in initio hujus opusculi exemplo Jeremiae docti, evellere prius, destruere, et postea plantare et aedificare proponimus. 2. De Scripturis prius ostendere cupientes, quomodo hae feriae Domini, quae praecipiuntur Loge servari, non umbra, sed spirituali observantia celebrantur. Et siqui imbecillitatis nostrae auctoritatem parvipendere voluerint, Prophetas audiant, qui provido patrocinio providentes harum reprobationum Evangelii tempore aperta voce praedixerunt. Imo in eis Domino proloquente: Dies festos vestros, et Neomenias, et Sabbatha audit anima mea. Et haec se Dominus non mandasse pronuntiat, cum ipsum in Lege haec praecepisse manifestum est. In quibus", "candidate_score": 0.644754, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_115_117", "bdc_text": "- Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem . causam tractarunt , ut qui omnibus studiis et viribus hanc contentionem sublatam cupiebant . Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1471", "psc_text": "tetigit? Quae enim damnavit Arium, damnasset utique et Origenem, si illius dogmata reprobasset. Scilicet uno medicamine omnes simul morbos debuere curare; et idcirco Spiritus Sancti neganda majestas est, quia in illa Synodo super substantia ejus silentium fuit. De Ario tunc, non de Origene quaestio fuit: de Filio, non de Spiritu Sancto. CONFESSI SUNT quod negabatur: tacuerunt de quo nemo quaerebat. Quanquam latenter Origenem fontem Arii percusserunt; damnantes enim eos, qui Filium de Patris negant esse substantia, illum pariter, Ariumque damnaverunt. Alioqui hoc argumento, nec Valentinus, nec Marcion, nec Cataphryges, nec Manichaeus damnari debent: quia Synodus Nicaena eos non nominat: quos certe ante Synodum fuisse, non dubium est. Quod si quando urgeri coeperint, et aut subscribendum eis fuerit, aut exeundum de Ecclesia, miras strophas videas. Sic verba temperant, sic ordinem vertunt, et ambigua quaeque concinnant, ut et nostram et adversariorum confessionem teneant, ut aliter haereticus, aliter catholicus audiat. Quasi non eodem", "candidate_score": 0.64427, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_93", "bdc_text": "Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_866", "psc_text": "Veritatem: « Quia puer Israel est, et dilexi eum: et ex Aegypto vocavi filium meum » (Osee. 11. 2). Pro quo et in eodem loc. Septuaginta transtulerunt: « quia parvulus est Israel, et dilexi eum: et ex Aegypto vocavi filios ejus. » Num omnino repudiandi sunt, quia istum locum, qui ad Christi maxime pertinet sacramentum, 312 aliter transtulerunt? an danda potius venia ut hominibus, juxta Jacobi sententiam, dicentis: « Multa peccamus omnes: et, si quis in verbo non offendit, iste perfectus est vir, et potest refrenare omne corpus » (Jacob. 3). Illud vero quod in eodem Evangelista scribitur: « Et veniens habitavit in civitate quae dicitur Nazareth: ut impleretur quod dictum est per prophetas, quia Nazaraeus vocabitur » (Matth. n. 23). Respondeant λογοδαίδαλοι, et fastidiosi aestimatores omnium Tractatorum, ubi legerint; discantque in Isaia positum. Nam in eo loco ubi nos legimus atque transtulimus: « Exiet virga de radice Jesse, et", "candidate_score": 0.643825, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_832", "psc_text": "Paulo zelus, in Joanne virginitas, in caeteris caetera. Cum autem rerum omnium finis advenerit, tunc omnia in omnibus erit, ut singuli Sanctorum omnes virtutes habeant, ut sit Christus totus in cunctis. EPISTOLA LVI AUGUSTINI AD HIERONYMUM. Augustinus Hieronymo de nova post LXX. veteris Testamenti versione, deque Petro reprehenso a Paulo ad Galat. 2. expostulans de suscepto hinc patrocinio mendacii officiosi. Domino dilectissimo, et cultu sincerissimae caritatis obsequendo atque amplectendo fratri et Compresbytero HIERONYMO AUGUSTINUS. 1. « Nunquam aeque quisquam tam facile cuilibet innotuit, quam mihi tuorum 301 in Domino studiorum quieta laetitia, et vere exercitatio liberalis. Quanquam ergo percupiam omnino te nosse, tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam videlicet corporis: quam ipsam etiam postea quam te beatissimus nunc Episcopus, tunc vero jam Episcopatu dignus, frater Alypius vidit, remeansque a me visus est, negare non possum, magna ex parte mihi esse relatu ejus impressam: et ante reditum cum te ille", "candidate_score": 0.643513, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_36", "bdc_text": "s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_126", "psc_text": "sacris voluminibus, ex quorum lectione universa hominum vitia purgantur. De eo vero quod sequitur, principium oris eorum, quomodo possit ad Scripturas referri, vereor ne si dicere coeperimus, non tam interpretari, quam vim Scripturis inferre videamur. Lingua Hebraea prima et communis. Victorinus Latinus Auctor. --Initium oris et communis eloquii, et hoc omne [al. omne verbum ] quod loquimur, Hebraeam linguam, qua vetus Testamentum scriptum est, universa antiquitas tradidit. Postquam vero in fabricatione turris per offensam Dei linguarum diversitas attributa est, tunc sermonis varietas in omnes dispersa est nationes. Igitur et incendium et initium oris, in duobus animadvertitur Testamentis: quae circa Deum stare, non mirum est, cum per ea Dominus ipse discatur. Sex alae uni, et sex alae alteri. Victorinus noster duodecim Apostolos interpretatus est. Nos possumus et duodecim lapides altaris, quos ferrum non tetigit, et duodecim gemmas, ex quibus sacerdotis insigne constructum est (Exod. 28), 51 accipere; quos et Ezechiel (cap.", "candidate_score": 0.643194, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_114_116", "bdc_text": "s. Kirsch 883 . - Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem . causam tractarunt , ut qui omnibus studiis et viribus hanc contentionem sublatam cupiebant .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2026", "psc_text": "quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo [al. turguriunculo ] cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse et probasse. 6. Hanc autem explanationem quam primus Origenes in decimo Stromateon libro, ubi epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit", "candidate_score": 0.643185, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_93", "bdc_text": "Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2871", "psc_text": "Domino Deo nostro, cujus munere talis es, gratias agit. Unde cum libentius debeam a quolibet discere quod inutiliter ignoro, quam promptius quoslibet docere quod scio; quanto justius abs te hoc caritatis debitum flagito, cujus doctrina in nomine et adjutorio Domini tantum in Latina lingua Ecclesiasticae litterae adjutae sunt, quantum nunquam antea potuerunt? Maxime tamen istam sententiam: « Quicumque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus (Jacob. 2. 10): » si quo alio modo exponi melius posse novit tua dilectio, per Dominum obsecro, ut id nobiscum communicare digneris. » EPISTOLA CXXXIII. AD CTESIPHONTEM. Adversus Pelagium. Pelagiani dogmatis insaniam, in primis vero ἀπαθείαν, et ἀναμαρτησίαν, sive ab animi perturbationibus immunitatem, et impeccantiam, rogatu Ctesiphontis refellit, ostendens e quorum coenosis fontibus manarint. Tum Ruffinum redarguit, qui Xisti Pythagorici, sub nomine Sixti martyris ac Romani Pontificis, Pelagianum errorem redolentem librum Latine interpretatus sit, aliumque Eusebii Pamphili pro Origene, obtruderit quasi", "candidate_score": 0.643173, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_2_4", "bdc_text": "Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1991", "psc_text": "dormitas, Domine (Matth. 8. 25) ? excitemusque illum, et navicula fluctuante, clamemus: Magister, salvos nos fac, perimus. 4. Plura dictare volueram, si non Epistolaris brevitas pudorem nobis tacendi imponeret: et si tu librorum ipsius ad nos voluisses mittere cantilenas, ut scire possemus ad quae [al. ea quae ] rescribere deberemus. Nunc autem aerem verberavimus, et non tam illius infidelitatem, quae omnibus patet, quam nostram fidem aperuimus. Caeterum si volueris, longiorem nos adversum eum librum scribere, mitte naenias illius et ineptias, ut Joannem Baptistam audiat praedicantem: Jam securis ad radices arborum posita est. Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur (Ibid. 3. 10) . 729 EPISTOLA CX. AUGUSTINI AD HIERONYMUM. Hieronymum litteris suis nonnihil offensum demulcere studet Augustinus. Apologiam illius contra Ruffinum accepisse se testatur, deplorans tantos inter viros quondam amicissimos tam amarulentam discordiam incidisse. Domino venarando, et desideratissimo fratri compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS in Domino salutem.", "candidate_score": 0.642767, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_115_117", "bdc_text": "- Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem . causam tractarunt , ut qui omnibus studiis et viribus hanc contentionem sublatam cupiebant . Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_753", "psc_text": "Demosthenes eloquens ignoravit. « Perdam, inquit, sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo » (1. Cor. 1. 19). Vera sapientia perdet falsam sapientiam: et quanquam stultitia praedicationis in Cruce sit, tamen Paulus « Sapientiam loquitur inter perfectos. Sapientiam autem non saeculi hujus, nec principum saeculi istius, qui destruuntur: 274 sed loquitur Dei sapientiam in mysterio absconditam, quam praedestinavit Deus ante saecula » (1. Cor. 2. 7). Dei sapientia Christus est. « Christus enim Dei virtus, et Dei sapientia » (Ibid. 24). Haec sapientia in mysterio abscondita est: de qua et noni Psalmi titulus praenotatur, « pro occultis filii: » in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi: et qui in mysterio absconditus erat, praedestinatus est ante saecula. Praedestinatus autem, et praefiguratus, in Lege et Prophetis. Unde et Prophetae appellabantur Videntes: quia videbant eum, quem caeteri non videbant. « Abraham vidit diem ejus: et laetatus est » (Joan. 8. 56). Aperiebantur", "candidate_score": 0.642186, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_2_4", "bdc_text": "Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_36", "psc_text": "Presbyter, dum adhuc Antiochiae essem, me praesente corripuit. Cui ille respondit: Ego nihil timeo. Dicit se a Domino suo fuisse dimissum: et si vobis placet, ecce hic est, transmittite quo vultis. In hoc arbitror me non peccare, si hominem vagum non sinam longius fugere. Quapropter quia ego in hac solitudine constitutus, non possum agere quod jussisti, rogavi carissimum mihi Evagrium, ut tam tui quam mei causa instanter negotium prosequatur. Cupio te valere in Christo. EPISTOLA VI. AD JULIANUM AQUILEIAE DIACONUM Excusat se apud Julianum de silentio litterarum, et cum, eo primum nuntiante, intellexisset, sororem suam in eo permanere quod coeperat, rogat ut de ejus proposito crebris ad se litteris laetiorem faciat; addens se obtrectatorem suum interea despicere. Antiquus sermo est: Mendaces faciunt, ut nec sibi vera dicentibus credatur: quod mihi a te, ego objurgatus de silentio litterarum, accidisse video. Dicam, saepe scripsi, sed negligentia bajulorum fuit? Respondebis: omnium non scribentium", "candidate_score": 0.641227, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_2_4", "bdc_text": "Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1730", "psc_text": "saltem vicino te in Domino perfrui ad crebrum et dulce colloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum, quod in Domino quam possumus simul sumus, conservari studeas, et augeri ac perfici; et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum, 632 et omnes fratres qui tecum ac de te in Domino gloriantur. Memor nostri exaudiaris a Domino in omni sancto desiderio tuo, domine carissime, et desideratissime, et honorande in Christo frater. » EPISTOLA CII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Acceptis Augustini epistolis quae continent quaestionem de mendacio officioso, dubitans etiamnum an ejus sit, negat se responsurum, nisi sit certius de auctore. Meminit et Ruffini ficto nomine. Domino vere Sancto, ac beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS in Domino salutem. 1. In ipso profectionis articulo sancti filii nostri Asterii Hypodiaconi, necessarii mei, beatitudinis tuae litterae ad me pervenerunt, quibus satisfacis, te contra parvitatem meam librum Romam non misisse. Hoc", "candidate_score": 0.641186, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113_115", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 . - Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2760", "psc_text": "quae facienda, constitue. Si tantis operum varietatibus fueris occupata, nunquam dies tibi longi erunt: sed quamvis aestivis tendantur solibus, breves videbuntur, 992 in quibus aliquid operis praetermissum est. Haec observans, et teipsam salvabis, et alias, et eris magistra sanctae conversationis, multarumque castitatem lucrum tuum facies, Scriptura dicente: In desideriis est omnis anima otiosi. Nec idcirco tibi ab opere cessandum est, quia Deo propitio nulla re indiges: sed ideo cum omnibus laborandum est, ut per occasionem operis, nihil aliud cogites, nisi quod ad Domini pertinet servitutem. Simpliciter loquar. Quamvis omnem censum tuum in pauperes distribuas, nihil apud Christum erit pretiosius, nisi quod manibus tuis ipsa confeceris, vel in usus proprios, vel in exemplum virginum caeterarum: vel quod aviae matrique offeras, majora ab eis in refectionem pauperum pretia receptura. 16. Pene praeterii, quod vel praecipuum est. Dum esses parvula, et sanctae ac beatae memoriae Anastasius episcopus romanam regeret ecclesiam, de Orientis partibus", "candidate_score": 0.640938, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2760", "psc_text": "quae facienda, constitue. Si tantis operum varietatibus fueris occupata, nunquam dies tibi longi erunt: sed quamvis aestivis tendantur solibus, breves videbuntur, 992 in quibus aliquid operis praetermissum est. Haec observans, et teipsam salvabis, et alias, et eris magistra sanctae conversationis, multarumque castitatem lucrum tuum facies, Scriptura dicente: In desideriis est omnis anima otiosi. Nec idcirco tibi ab opere cessandum est, quia Deo propitio nulla re indiges: sed ideo cum omnibus laborandum est, ut per occasionem operis, nihil aliud cogites, nisi quod ad Domini pertinet servitutem. Simpliciter loquar. Quamvis omnem censum tuum in pauperes distribuas, nihil apud Christum erit pretiosius, nisi quod manibus tuis ipsa confeceris, vel in usus proprios, vel in exemplum virginum caeterarum: vel quod aviae matrique offeras, majora ab eis in refectionem pauperum pretia receptura. 16. Pene praeterii, quod vel praecipuum est. Dum esses parvula, et sanctae ac beatae memoriae Anastasius episcopus romanam regeret ecclesiam, de Orientis partibus", "candidate_score": 0.640532, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_116_118", "bdc_text": "causam tractarunt , ut qui omnibus studiis et viribus hanc contentionem sublatam cupiebant . Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas . Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1471", "psc_text": "tetigit? Quae enim damnavit Arium, damnasset utique et Origenem, si illius dogmata reprobasset. Scilicet uno medicamine omnes simul morbos debuere curare; et idcirco Spiritus Sancti neganda majestas est, quia in illa Synodo super substantia ejus silentium fuit. De Ario tunc, non de Origene quaestio fuit: de Filio, non de Spiritu Sancto. CONFESSI SUNT quod negabatur: tacuerunt de quo nemo quaerebat. Quanquam latenter Origenem fontem Arii percusserunt; damnantes enim eos, qui Filium de Patris negant esse substantia, illum pariter, Ariumque damnaverunt. Alioqui hoc argumento, nec Valentinus, nec Marcion, nec Cataphryges, nec Manichaeus damnari debent: quia Synodus Nicaena eos non nominat: quos certe ante Synodum fuisse, non dubium est. Quod si quando urgeri coeperint, et aut subscribendum eis fuerit, aut exeundum de Ecclesia, miras strophas videas. Sic verba temperant, sic ordinem vertunt, et ambigua quaeque concinnant, ut et nostram et adversariorum confessionem teneant, ut aliter haereticus, aliter catholicus audiat. Quasi non eodem", "candidate_score": 0.640324, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1466", "psc_text": "mentionem. Certe Apollinarii et Didymi inter se dogma contrarium est. Rapiat me ergo utraque turma diversum altrinsecus, quia magistrum utrumque confiteor. Si expedit odisse homines, et gentem aliquam detestari, miro odio adversor circumcisos. Usque hodie enim persequuntur Dominum nostrum Jesum Christum in synagogis Satanae. Objiciat mihi quispiam, cur hominem Judaeum habuerim praeceptorem? Et audet quidam proferre litteras meas ad Didymum, quasi ad Magistrum? Grande crimen discipuli, si hominem eruditum et senem magistrum dixerim. Et tamen volo inspicere ipsam Epistolam, quae tanto tempore in calumniam reservata est. Nihil praeter honorem et salutationem continet. Inepta sunt haec et frivola. Arguite potius ubi haeresim defenderim, ubi pravum Origenis dogma laudaverim. In lectione Isaiae (Cap. 6), in qua duo Seraphim clamantia describuntur, illo interpretante Filium et Spiritum Sanctum, nonne ego detestandam expositionem in duo Testamenta mutavi? Habetur liber in manibus, ante viginti annos editus. Tot opuscula mea, et maxime Commentarii, juxta opportunitatem locorum gentilem", "candidate_score": 0.640309, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1746", "psc_text": "in Graeco aliud inveniatur, ut inde aliquid proferri aut probari dubitetur. Brevem putabam futuram hanc epistolam: sed nescio quomodo ita mihi dulce factum est in ea progredi, ac si tecum loquerer. Sed obsecro te per Dominum, ne te pigeat ad omnia respondere, et praestare mihi, quantum potueris, praesentiam tuam. 638 EPISTOLA CV. AD AUGUSTINUM. Expostulat de Augustini Epistola per Italiam sparsa, qua taxabatur locus non recte a se expositus in Epistola ad Galatas. Domino vere Sancto et Beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS, in Domino salutem. 1. Crebras ad me epistolas dirigis, et saepe compellas, ut respondeam cuidam Epistolae tuae, cujus ad me, ut ante jam scripsi, per fratrem Sysinnium Diaconum exemplaria pervenerunt absque suscriptione tua; et quam primum per fratrem Profuturum, secundo per quemdam alium te misisse significas: et interim Profuturum retractum de itinere, et Episcopum constitutum, veloci morte subtractum: illum cujus nomen retices, maris timuisse discrimina, et navigationis mutasse consilium.", "candidate_score": 0.640104, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3_5", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) . Er war jedoch auch als Mit-Absender am Brief vom 11 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_966", "psc_text": "vivit in pectore; ob hanc Nepotianus noster absens, praesens est, et per tanta terrarum spatia divisos, utraque complectitur manu. Habemus mutuae obsidem caritatis. Jungamur spiritu, stringamur affectu, et fortitudinem mentis, quam beatus Papa Chromatius ostendit in dormitione germani ( Eusebii fratris sui ), nos imitemur in filio. Illum nostra pagella decantet, illum cunctae [al. nostrae ] litterae sonent. Quem corpore non valemus, recordatione teneamus. Et cum quo loqui non possumus, de eo loqui nunquam desinamus. EPISTOLA LXI. AD VIGILANTIUM. Vigilantium, qui in Occidentem regressus Hieronymianum nomen, et illius amicos infamabat, reprehendit: et hortatur ut aliquando resipiscat, ac desinat calumniari; blasphemias ejus in fine acriter coarguens. 1. Justum quidem fuerat, nequaquam tibi litteris satisfacere, qui tuis auribus non credidisti: neque enim schedulae poteris acquiescere, qui vivo sermoni non accommodasti fidem. Sed quia Christus perfectae nobis humilitatis exemplar in se tribuit, dans osculum proditori, et latronis poenitentiam in patibulo suscipiens, eadem absenti", "candidate_score": 0.638868, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2015", "psc_text": "ejus, quem non frustra timui. Aut si ego quod non debui, aut quomodo non debui, aliquid scripsi, non ad illum de me, sed ad meipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem; quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognovero. » EPISTOLA CXII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Respondet tandem Hieronymus ad Augustini quaestiones propositas in epistolis 56. 67. et 104. scilicet de titulo libri Ecclesiasticos scriptores enarrantis, de Petro reprehenso a Paulo in epist. ad Galatas, de translatione veteris Testamenti, ac de hederae vocabulo apud Jonam: defendens acriter scriptiones et interpretationes suas adversus Augustinum. Domino vere sancto ac beatissimo Papae AUGUSTINO, HIERONYMUS in Christo salutem. 1. Tres simul epistolas, imo libellos breves per Diaconum Cyprianum, 737 tuae dignationis accepi, diversas, ut tu nominas, quaestiones, ut ego sentio, reprehensiones opusculorum meorum continentes. Ad quas, si respondere voluero, libri magnitudine opus erit. Tamen conabor quantum facere possum, modum non egredi longioris epistolae, et", "candidate_score": 0.638751, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_112_114", "bdc_text": "cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2760", "psc_text": "quae facienda, constitue. Si tantis operum varietatibus fueris occupata, nunquam dies tibi longi erunt: sed quamvis aestivis tendantur solibus, breves videbuntur, 992 in quibus aliquid operis praetermissum est. Haec observans, et teipsam salvabis, et alias, et eris magistra sanctae conversationis, multarumque castitatem lucrum tuum facies, Scriptura dicente: In desideriis est omnis anima otiosi. Nec idcirco tibi ab opere cessandum est, quia Deo propitio nulla re indiges: sed ideo cum omnibus laborandum est, ut per occasionem operis, nihil aliud cogites, nisi quod ad Domini pertinet servitutem. Simpliciter loquar. Quamvis omnem censum tuum in pauperes distribuas, nihil apud Christum erit pretiosius, nisi quod manibus tuis ipsa confeceris, vel in usus proprios, vel in exemplum virginum caeterarum: vel quod aviae matrique offeras, majora ab eis in refectionem pauperum pretia receptura. 16. Pene praeterii, quod vel praecipuum est. Dum esses parvula, et sanctae ac beatae memoriae Anastasius episcopus romanam regeret ecclesiam, de Orientis partibus", "candidate_score": 0.638163, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_48_50", "bdc_text": "zum schlechten Bildungsstand der Schüler . mihi fuit semper propitius et a me stetit . Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1407", "psc_text": "opibus sustentari, quae propriis manibus non queunt laborare, quae vere viduae sunt, quas et aetas probat, et vita. Heli Sacerdos offendit Deum ob vitia liberorum. Ergo e contrario placatur Deus virtutibus eorum, « si permanserint 504 in fide et caritate, et sanctitate cum pudicitia » (1. Tim. 2. 15). « O Timothee, te ipsum castum custodi » (Tim. 5. 22). Absit ut sinistrum quippiam mihi de te suspicari liceat; SED EX abundantia lubricam aetatem monuisse, pietatis est. Quae dicturus sum, non tibi, sed puellaribus annis dicta intellige. « Vidua quae in deliciis est, vivens mortua est » (2 Tim. 5. 6). Hoc vas electionis loquitur; et de illo profertur thesauro, qui confidenter aiebat, « An experimentum quaeritis ejus, qui in me loquitur Christus? » (2. Cor. 13. 3.) Hoc ille pronuntiat, qui libere sub persona sua fragilitatem humani corporis fatebatur. « Non enim quod volo bonum, hoc operor, sed quod", "candidate_score": 0.637937, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_115_117", "bdc_text": "- Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem . causam tractarunt , ut qui omnibus studiis et viribus hanc contentionem sublatam cupiebant . Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2034", "psc_text": "Jerosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem, et exposui cum eis Evangelium quod praedico in gentibus (Gal. 2. 1) , ostendens 743 se non habuisse securitatem praedicandi Evangelii, nisi Petri et caeterorum Apostolorum qui cum eo erant, fuisset sententia roboratus. Statimque sequitur: Separatim autem his, qui videbantur aliquid esse; ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Quare separatim, et non publice [al. in publico ]? Ne forte fidelibus qui ex numero Judaeorum, Legem putabant esse servandam, et sic credendum in Domino Salvatore, fidei scandalum nasceretur. Ergo et eo tempore cum Petrus venisset Antiochiam (licet hoc Apostolorum Acta non scribant, sed affirmanti Paulo credendum sit) in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam venirent quidam a Jacobo, cum gentibus edebat: cum autem venissent, subtrahebat se, et segregabat, timens cos qui ex circumcisione erant. Et consenserunt simulationi ejus caeteri Judaei: ita ut Barnabas adduceretur", "candidate_score": 0.637691, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_93", "bdc_text": "Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_876", "psc_text": "Isaia sumens: « Ecce, inquit, ponam in Sion lapidem offensionis, et petram scandali » (Isai. 8. 14), discordat a Translatione veteri; et tamen cum Hebraica veritate concordat. In Septuaginta enim contrarius sensus est: « Non ut lapidi offensionis occurreretis, neque ut petrae ruinae: » cum Apostolus quoque Petrus 315 Hebraeis Pauloque consentiens, ita posuerit: « Incredulis autem lapis offensionis et petra scandali » (Rom. 9. 33. et 1. Petr. 2). Ex quibus universis perspicuum est, Apostolos et Evangelistas in interpretatione veterum Scripturarum, sensum quaesisse, non verba: nec magnopere de ordine sermonibusque curasse, dum intellectui res pateret. 10. Lucas vir Apostolicus et Evangelista scribit, Stephanum primum Christi Martyrem in Judaica concione narrantem: « In septuaginta quinque animabus descendit Jacob in Aegyptum: et defunctus est ipse, et patres nostri translati sunt in Sychem et positi sunt in sepulcro quod emit Abraham pretio argenti a filiis Emor patris Sychem » (Act. 7. 15.", "candidate_score": 0.637496, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2924", "psc_text": "provincia 1044 notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque distincta est. Pleraque enim prioris laboris fraude cujusdam amisimus. EPISTOLA CXXXV INNOCENTII PAPAE AD AURELIUM. Litteras Aurelio mittit Innocentius Hieronymo reddendas. Dilectissimo fratri AURELIO INNOCENTIUS. Piissimam etiam ad nos perveniendi tuam affectionem bene compresbyter noster credidit Hieronymus. Compatimur gregis nostri membro, et quod faciendum duximus, vel facere potuimus, sumus velociter exsecuti. Germanitas tua, frater carissime, citius litteras memorato reddere festinet. EPISTOLA CXXXVI INNOCENTII AD HIERONYMUM. Innocentius Hieronymum, ob ea quae passus est, consolatur, et quid pro tempore faciendum duxerit, ac jam fecerit, declarat. Dilectissimo filio HIERONYMO Presbytero INNOCENTIUS. Nunquam boni aliquid contentionem fecisse in Ecclesia testatur Apostolus (Tit. 3. 10) ; et ideo haereticorum correptiones primum fieri jubet magis, quam diuturna duci collatione. Quae regula dum negligenter aspicitur, 1045 malum non vitatur quod cavendum est; sed augetur. Tamen quoniam dolor gemitusque", "candidate_score": 0.637346, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_93", "bdc_text": "Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2851", "psc_text": "opere splendido contra Jovinianum, etiam hoc de Scripturis sanctis diligenter probasti: ubi etiam ex hac ipsa epistola: cujus verba sunt, quorum nunc intellectum requirimus posuisti quod scriptum est: In multis enim offendimus omnes (Jac. 3. 2). Non enim ait, offenditis, sed offendimus omnes, cum Christi loqueretur Apostolus, et cum hoc loco dicat: Quicumque autem 1020 totam Legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus (Jac. 2. 10). Ibi non in uno, sed in multis, nec quosdam, sed omnes dicit offendere. 11. Absit autem ut quisquam fidelis existimet tot millia servorum Christi, qui veraciter dicunt se habere peccatum, ne seipsos decipiant, et veritas in eis non sit, nullam habere virtutem, cum virtus magna sit sapientia. Dixit autem, ipsa sapientia, homini, Ecce pietas est sapientia (Job 28. 28. juxta LXX). Absit ergo ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines, Dei non habere pietatem, quam Graeci vel εὐσέβειαν, vel", "candidate_score": 0.636979, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_93", "bdc_text": "Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847", "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora", "candidate_score": 0.63683, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146_148", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2014", "psc_text": "EPISTOLA CXI AUGUSTINI AD PRAESIDIUM. Praesidium rogat Augustinus, ut superiorem epistolam curet Hieronymo reddendam, utque sibi eumdem suis etiam litteris placet. Domino beatissimo, et merito venerando fratri, et consacerdoti PRAESIDIO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Sicut praesens rogavi sinceritatem tuam, nunc quoque commoneo, ut litteras meas sancto fratri et compresbytero nostro Hieronymo mittere non graveris. Ut autem noverit caritas tua, quemadmodum etiam tu illi pro mea causa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et mearum ad ipsum, et ad me ipsius. Quibus lectis pro tua sancta prudentia facile videas [al. videbis ] et modum meum, quem servandum putavi, et motum ejus, quem non frustra timui. Aut si ego quod non debui, aut quomodo non debui, aliquid scripsi, non ad illum de me, sed ad meipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem; quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognovero. » EPISTOLA CXII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Respondet tandem Hieronymus ad", "candidate_score": 0.635645, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3_5", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) . Er war jedoch auch als Mit-Absender am Brief vom 11 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1739", "psc_text": "mittere volui, credens eas non pervenisse. Quae et si pervenerunt, ac fortasse tuae potius ad me minime pervenire potuerunt, ea ipsa scripta, quae jam misisti, iterum mitte, si forte reservata sunt. Sin minus, rursus dicta quod legam, dum tamen his respondere ne [al. non] graveris, quod jam diu est ut expecto. Primas etiam, quas ad te adhuc Presbyter litteras praeparaveram mittendas, per quemdam fratrem nostrum Profuturum, qui postea nobis collega factus, jam ex hac vita migravit, nec eas tunc ipse perferre potuit, quia continuo dum proficisci disponit, Episcopatus sarcina detentus, ac deinde in brevi defunctus est, etiam nunc mittere volui, ut scias in tua colloquia quam olim inardescam, et quam vim patiar quod a me tam longe absunt sensus corporis tui: per quos adire possit ad animum tuum animus meus, mi frater dulcissime, et in Domini membris honorande. 636 3. In hac autem epistola hoc addo, quod postea didicimus, ex", "candidate_score": 0.635042, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3_5", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) . Er war jedoch auch als Mit-Absender am Brief vom 11 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1730", "psc_text": "saltem vicino te in Domino perfrui ad crebrum et dulce colloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum, quod in Domino quam possumus simul sumus, conservari studeas, et augeri ac perfici; et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum, 632 et omnes fratres qui tecum ac de te in Domino gloriantur. Memor nostri exaudiaris a Domino in omni sancto desiderio tuo, domine carissime, et desideratissime, et honorande in Christo frater. » EPISTOLA CII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Acceptis Augustini epistolis quae continent quaestionem de mendacio officioso, dubitans etiamnum an ejus sit, negat se responsurum, nisi sit certius de auctore. Meminit et Ruffini ficto nomine. Domino vere Sancto, ac beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS in Domino salutem. 1. In ipso profectionis articulo sancti filii nostri Asterii Hypodiaconi, necessarii mei, beatitudinis tuae litterae ad me pervenerunt, quibus satisfacis, te contra parvitatem meam librum Romam non misisse. Hoc", "candidate_score": 0.634976, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1746", "psc_text": "in Graeco aliud inveniatur, ut inde aliquid proferri aut probari dubitetur. Brevem putabam futuram hanc epistolam: sed nescio quomodo ita mihi dulce factum est in ea progredi, ac si tecum loquerer. Sed obsecro te per Dominum, ne te pigeat ad omnia respondere, et praestare mihi, quantum potueris, praesentiam tuam. 638 EPISTOLA CV. AD AUGUSTINUM. Expostulat de Augustini Epistola per Italiam sparsa, qua taxabatur locus non recte a se expositus in Epistola ad Galatas. Domino vere Sancto et Beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS, in Domino salutem. 1. Crebras ad me epistolas dirigis, et saepe compellas, ut respondeam cuidam Epistolae tuae, cujus ad me, ut ante jam scripsi, per fratrem Sysinnium Diaconum exemplaria pervenerunt absque suscriptione tua; et quam primum per fratrem Profuturum, secundo per quemdam alium te misisse significas: et interim Profuturum retractum de itinere, et Episcopum constitutum, veloci morte subtractum: illum cujus nomen retices, maris timuisse discrimina, et navigationis mutasse consilium.", "candidate_score": 0.634816, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_54_56", "bdc_text": "Collegam meum Nicolaum Nikolaus Pfister. Pfister , Nikolaus sepius male tractarunt , fidum hominem et probum , quem vindicavi non semel , a quo me abalienatum miris astutiis sepe tentarunt reddere . Sed fucumBetrug ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_508", "psc_text": "semente conspersum edere jubetur (Ezech. 4. 24): et uxoris interitum siccis oculis videt. Amos de Samaria pellitur (Amos 7). Cur quaeso? Nempe ideo pellitur, quia chirurgici spirituales, secantes vitia peccatorum, ad poenitentiam cohortantur. Paulus Apostolus: « Inimicus, inquit, vobis factus sum, verum dicens » (Galat. 4). Et quia Salvatoris dura videbantur 187 eloquia, plurimi discipulorum retrorsum abierunt. 2. Unde non mirum est, si et nosipsi vitiis detrahentes, offendimus plurimos. Disposui nasum secare foetentem, timeat qui strumosus est. Volo corniculae detrahere garrienti, rancidulam (al. raucidulam ) se intelligat cornix. Nunquid unus in urbe Romana est, qui habeat « truncas inhonesto vulnere nares? (Aeneid. lib. VI.) Nunquid solus Onasus Segestanus cava verba, et in modum vessicarum tumentia, buccis trutinatur inflatis? Dico quosdam scelere, perjurio, falsitate ad dignitatem nescio quam pervenisse. Quid ad te, qui te intelligis innocentem? Rideo advocatum, qui patrono egeat: quadrante dignam eloquentiam nare subsanno: quid ad te, qui disertus", "candidate_score": 0.634024, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_832", "psc_text": "Paulo zelus, in Joanne virginitas, in caeteris caetera. Cum autem rerum omnium finis advenerit, tunc omnia in omnibus erit, ut singuli Sanctorum omnes virtutes habeant, ut sit Christus totus in cunctis. EPISTOLA LVI AUGUSTINI AD HIERONYMUM. Augustinus Hieronymo de nova post LXX. veteris Testamenti versione, deque Petro reprehenso a Paulo ad Galat. 2. expostulans de suscepto hinc patrocinio mendacii officiosi. Domino dilectissimo, et cultu sincerissimae caritatis obsequendo atque amplectendo fratri et Compresbytero HIERONYMO AUGUSTINUS. 1. « Nunquam aeque quisquam tam facile cuilibet innotuit, quam mihi tuorum 301 in Domino studiorum quieta laetitia, et vere exercitatio liberalis. Quanquam ergo percupiam omnino te nosse, tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam videlicet corporis: quam ipsam etiam postea quam te beatissimus nunc Episcopus, tunc vero jam Episcopatu dignus, frater Alypius vidit, remeansque a me visus est, negare non possum, magna ex parte mihi esse relatu ejus impressam: et ante reditum cum te ille", "candidate_score": 0.633323, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_162", "bdc_text": "D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1738", "psc_text": "occasio, quam ut per Dei servum, ac ministrum fidelissimum, mihique carissimum, mea tibi afferretur epistola, qualis est filius noster Cyprianus diaconus. Per hunc certe ita spero litteras tuas, ut certius in hoc rerum genere quidquam sperare non possim. Nam nec studium in petendis rescriptis memorato filio nostro deerit, nec gratia in promerendis, nec diligentia in custodiendis, nec alacritas in perferendis, nec fides in reddendis: tantum si aliquo modo merear, adjuvet Dominus, et adsit cordi tuo, et desiderio meo, ut fraternam voluntatem nulla major voluntas impediat. 2. Quia ergo duas jam epistolas misi; nullam autem tuam postea recepi, easdem ipsas rursum mittere volui, credens eas non pervenisse. Quae et si pervenerunt, ac fortasse tuae potius ad me minime pervenire potuerunt, ea ipsa scripta, quae jam misisti, iterum mitte, si forte reservata sunt. Sin minus, rursus dicta quod legam, dum tamen his respondere ne [al. non] graveris, quod jam diu est ut", "candidate_score": 0.632314, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_109", "bdc_text": "Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2466", "psc_text": "Christum in sua majestate venturum. Quod Apostolus audiens, rogat eos, et adjurat per adventum Domini nostri Jesu Christi, ut non cito moveantur; neque per spiritum, neque per sermonem, neque per Epistolam, tanquam ab eo scriptam, quasi instet dies Domini. Duos autem esse adventus Domini Salvatoris, et omnia Prophetarum docent volumina, et Evangeliorum fides: quod primum in humilitate venerit, et postea sit venturus in gloria, ipso Domino protestante, quae ante consummationem mundi ventura sint, et quomodo venturus Antichristus, quando loquitur ad Apostolos, Cum videritis abominationem desolationis, quae dicta est a Daniele Propheta, stantem in loco sancto, qui legit, intelligat, tunc qui in Judaea sunt, fugiant ad montes, et qui in tecto, non descendant tollere aliquid de domo sua (Matth. 24. 15. et seqq. an. D 9) . Et iterum: Tunc si quis vobis 887 dixerit, ecce hic Christus aut illic, nolite credere. Surgent enim Pseudochristi, et Pseudoprophetae, et dubunt signa magna,", "candidate_score": 0.631128, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146_148", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1746", "psc_text": "in Graeco aliud inveniatur, ut inde aliquid proferri aut probari dubitetur. Brevem putabam futuram hanc epistolam: sed nescio quomodo ita mihi dulce factum est in ea progredi, ac si tecum loquerer. Sed obsecro te per Dominum, ne te pigeat ad omnia respondere, et praestare mihi, quantum potueris, praesentiam tuam. 638 EPISTOLA CV. AD AUGUSTINUM. Expostulat de Augustini Epistola per Italiam sparsa, qua taxabatur locus non recte a se expositus in Epistola ad Galatas. Domino vere Sancto et Beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS, in Domino salutem. 1. Crebras ad me epistolas dirigis, et saepe compellas, ut respondeam cuidam Epistolae tuae, cujus ad me, ut ante jam scripsi, per fratrem Sysinnium Diaconum exemplaria pervenerunt absque suscriptione tua; et quam primum per fratrem Profuturum, secundo per quemdam alium te misisse significas: et interim Profuturum retractum de itinere, et Episcopum constitutum, veloci morte subtractum: illum cujus nomen retices, maris timuisse discrimina, et navigationis mutasse consilium.", "candidate_score": 0.630194, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_171", "bdc_text": "Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1731", "psc_text": "nisi sit certius de auctore. Meminit et Ruffini ficto nomine. Domino vere Sancto, ac beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS in Domino salutem. 1. In ipso profectionis articulo sancti filii nostri Asterii Hypodiaconi, necessarii mei, beatitudinis tuae litterae ad me pervenerunt, quibus satisfacis, te contra parvitatem meam librum Romam non misisse. Hoc nec ego factum audieram, sed epistolae cujusdam quasi ad me scriptae per fratrem nostrum Sysinnium Diaconum huc exemplaria pervenerunt: in qua hortaris me, ut παλινῳδιαν super quodam Apostoli capitulo canam, et imiter Stesichorum inter vituperationem et laudes Helenae fluctuantem, ut qui detrahendo oculos perdiderat, laudando receperit. Ego simpliciter fateor dignationi tuae, licet stylus et ἐπιχειρήματα tua mihi viderentur: tamen non temere exemplaribus litterarum credendum putavi; ne forte me respondente, laesus juste expostulares, quod probare ante debuissem tuum esse sermonem, et sic rescribere. Accessit ad moram sanctae et venerabilis Paulae longa infirmitas. Dum enim languenti multo tempore assideremus [al. assidemus ],", "candidate_score": 0.62975, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_867", "psc_text": "veniens habitavit in civitate quae dicitur Nazareth: ut impleretur quod dictum est per prophetas, quia Nazaraeus vocabitur » (Matth. n. 23). Respondeant λογοδαίδαλοι, et fastidiosi aestimatores omnium Tractatorum, ubi legerint; discantque in Isaia positum. Nam in eo loco ubi nos legimus atque transtulimus: « Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet » (Isai. 11. 1): in Hebraeo juxta linguae illius ἰδίωμα ita scriptum est: « Exiet virga de radice Jesse, et Nazaraeus de radice ejus crescet. » Cur hoc omiserunt Septuaginta, si non licet transferre verbum pro verbo? Sacrilegium est, vel celasse, vel ignorasse mysterium. 8. Transeamus ad caetera: neque enim epistolae brevitas patitur diutius singulis immorari. Idem Matthaeus loquitur: « Hoc autem totum factum est, ut compleretur quod dictum est a Domino per Prophetam dicentem: Ecce virgo in utero habebit, et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel » (Matth. 1. 22. 23; et Isai.", "candidate_score": 0.628811, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_832", "psc_text": "Paulo zelus, in Joanne virginitas, in caeteris caetera. Cum autem rerum omnium finis advenerit, tunc omnia in omnibus erit, ut singuli Sanctorum omnes virtutes habeant, ut sit Christus totus in cunctis. EPISTOLA LVI AUGUSTINI AD HIERONYMUM. Augustinus Hieronymo de nova post LXX. veteris Testamenti versione, deque Petro reprehenso a Paulo ad Galat. 2. expostulans de suscepto hinc patrocinio mendacii officiosi. Domino dilectissimo, et cultu sincerissimae caritatis obsequendo atque amplectendo fratri et Compresbytero HIERONYMO AUGUSTINUS. 1. « Nunquam aeque quisquam tam facile cuilibet innotuit, quam mihi tuorum 301 in Domino studiorum quieta laetitia, et vere exercitatio liberalis. Quanquam ergo percupiam omnino te nosse, tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam videlicet corporis: quam ipsam etiam postea quam te beatissimus nunc Episcopus, tunc vero jam Episcopatu dignus, frater Alypius vidit, remeansque a me visus est, negare non possum, magna ex parte mihi esse relatu ejus impressam: et ante reditum cum te ille", "candidate_score": 0.626584, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_141_143", "bdc_text": "Incubuit nomen eius apud nos a priore expetitione , Haller wurde bereits am 9 . Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen . Dies aber hatte der Zürcher RatZurich damals abgelehnt ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1228", "psc_text": "precatorem: revolvi 441 Veterum libros, ut viderem quid singuli dicerent, et tibi quasi de multorum consilio, responderem. 2. Statimque in fronte Geneseos primam Homiliarum Origenis reperi scriptam de Melchisedech, in qua multiplici sermone disputans, illuc devolutus est, ut eum Angelum diceret. Iisdemque pene argumentis, quibus Scriptor tuus de Spiritu sancto, ille de supernis virtutibus est locutus. Transivi ad Didymum sectatorem ejus, et vidi hominem pedibus in magistri isse sententiam. Verti me ad Hippolytum, Irenaeum, Eusebium Caesariensem, et Emisenum, Apollinarem quoque, et Eustathium nostrum, qui primus Antiochenae Ecclesiae Episcopus contra Arium clarissima tuba bellicum cecinit: et deprehendi, horum omnium opiniones, diversis argumentationibus ac diverticulis ad unum compitum pervenisse, ut dicerent Melchisedech hominem fuisse Chananaeum, regem urbis Jerosolymae, quae primum Salem, postea Jebus, ad extremum Jerusalem appellata sit. Nec mirum esse, si Sacerdos Dei altissimi describatur absque circumcisione et legalibus caeremoniis, et genere Aaron: cum Abel quoque, et Enoch, et Noe placuerint", "candidate_score": 0.625043, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_109", "bdc_text": "Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2362", "psc_text": "utrum ipse an alius sit, qui vel venerit, vel venturus sit? Et quia omnis praedicatio falsa sectatur lucra, et gloriam quaerit humanam, ut per gloriam nascantur compendia: asserit cum camelorum vestitum pilis, nulli posse adulationi succumbere; et qui locustis vescitur ac melle silvestri (Matth. 3. 4), nec opes neque alias terrenas delicias quaerere, rigidamque et austeram vitam, aulas vitare palatii, quas quaerunt qui purpura et bysso et serico et moltibus vestiuntur. Dicitque eum non solum Prophetam, qui soleat ventura praedicere; sed plus esse quam Prophetam: quia quem illi venturum esse dixerant, hic venisse monstravit, dicens: Ecce Agnus Dei, qui tollit peccata mundi (Joan. 1. 29) : praesertim cum ad fastigium Prophetale Baptistae accesserit privilegium; ut qui dixerat: Ego a te debeo baptizari (Matth. 3. 14) , ipse eum baptizaverit: non praesumptione majoris, sed obedientia discipuli, ac timore servi. Cumque inter natos mulierum, nullum asserat Joanne surrexisse majorem (Matth. 11. 11),", "candidate_score": 0.624798, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_148_150", "bdc_text": "oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_3027", "psc_text": "Epistola: Presbyter, Gaio carissimo, quem ego diligo in veritate (3. Joan. 1) . Quod autem postea unus electus est, qui caeteris praeponeretur, in schismatis remedium factum est: ne unusquisque ad se trahens Christi Ecclesiam rumperet. Nam et Alexandriae a Marco Evangelista usque ad Heraclam et Dionysium Episcopos, Presbyteri semper unum ex se electum, in excelsiori gradu collocatum, Episcopum nominabant: quomodo si exercitus Imperatorem faciat: aut Diaconi eligant de se, quem industrium noverint, et Archidiaconum vocent. Quid enim facit excepta ordinatione Episcopus, quod Presbyter non faciat? Nec altera Romanae urbis Ecclesia, altera totius orbis existimanda est. Et Galliae, et Britanniae, et Africa, et Persis, et Oriens et India, et omnes barbarae nationes, unum Christum adorant, unam observant regulam veritatis. Si auctoritas quaeritur, orbis major est Urbe. Ubicumque fuerit Episcopus, sive Romae, sive Eugubii, sive Constantinopoli, sive Rhegii, sive Alexandriae, sive Tanis, ejusdem meriti, ejusdem 1083 est et Sacerdotii. Potentia divitiarum, et", "candidate_score": 0.624429, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127_129", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte . tibi universa exactius recensebit et referre poterit , etc . Tu modo adesse BernęBern velis ! Non poterunt maiore beneficio animi nostri Tigurinis Zurich devinciri et obstringi nisi isto , quod efflagitamus .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_310", "psc_text": "Cum sole festinus exurgit; salutandi ei ordo disponitur; viarum compendia requiruntur, et pene usque ad cubicula dormientium, senex importunus ingreditur. Si pulvillum viderit, si mantile elegans, si aliquid domesticae suppellectilis, laudat, miratur, attrectat, et se his indigere conquerens, non tam impetrat, quam extorquet: quia singulae metuunt Veredarium urbis offendere. Huic inimica castitas, inimica jejunia: prandium nidoribus probat et altili geranopepa, quae vulgo pipizo nominatur. 113 Os barbarum et procax, et in convicia semper armatum. Quocumque te verteris, primus in facie est. Quidquid novum insonuerit, aut auctor, aut exaggerator est famae. Equi per horarum momenta mutantur, tam nitidi, tamque feroces, ut Thracii regis illum putes esse germanum. 29. Variis callidus hostis pugnat insidiis. Sapientior erat coluber omnibus bestiis, quas creaverat Dominus super terram. Unde et Apostolus: Non, inquit, ignoramus ejus astutias. NEC AFFECTATAE SORDES, nec exquisitae munditiae conveniunt Christiano. Si quid ignoras, si quid de Scripturis dubitas, interroga eum, quem vita", "candidate_score": 0.623949, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2014", "psc_text": "EPISTOLA CXI AUGUSTINI AD PRAESIDIUM. Praesidium rogat Augustinus, ut superiorem epistolam curet Hieronymo reddendam, utque sibi eumdem suis etiam litteris placet. Domino beatissimo, et merito venerando fratri, et consacerdoti PRAESIDIO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Sicut praesens rogavi sinceritatem tuam, nunc quoque commoneo, ut litteras meas sancto fratri et compresbytero nostro Hieronymo mittere non graveris. Ut autem noverit caritas tua, quemadmodum etiam tu illi pro mea causa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et mearum ad ipsum, et ad me ipsius. Quibus lectis pro tua sancta prudentia facile videas [al. videbis ] et modum meum, quem servandum putavi, et motum ejus, quem non frustra timui. Aut si ego quod non debui, aut quomodo non debui, aliquid scripsi, non ad illum de me, sed ad meipsum potius fraterna dilectione mitte sermonem; quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognovero. » EPISTOLA CXII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Respondet tandem Hieronymus ad", "candidate_score": 0.622335, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_80_82", "bdc_text": "Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc. Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant . Zum Einfluss Calvins auf die Lausanner Kirche s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_650", "psc_text": "Aristotelis, non περὶ ἑρμηνείας ( Praedicamenta De Interpretatione ), non ἀναλυτικὰ ( Resolutiones ), non saltem Ciceronis τόπους, sed per imperitorum circulos, muliercularumque συμπόσια ( Compotationes ), syllogismos ἀσυλλογίστους texere, et quasi sophismata nostra callida argumentatione dissolvere. Stultus ego qui me putaverim haec absque Philosophis scire non posse; qui meliorem stili partem eam legerim, quae deleret, quam quae scriberet. Frustra 237 ergo Alexandri verti Commentarios: nequidquam me doctus magister per εἰσαγωγήν Porphyrii introduxit ad Logicam: et, ut humana contemnam, sine causa Gregorium Nazianzenum et Didymum in Scripturis sanctis catechistas habui: nihil mihi profuit Hebraeorum eruditio, et ab adolescentia usque ad hanc aetatem quotidiana in Lege, Prophetis, Evangeliis, Apostolisque meditatio. 2. Inventus est homo absque praeceptore perfectus πνευματοφόρος, καὶ αὐτοδίδακτος, qui eloquentia Tullium, argumentis Aristotelem, prudentia Platonem, eruditione Aristarchum, multitudine librorum Chalcenterum, Didymum scientia Scripturarum, omnesque sui temporis vincat Tractatores. Denique dicitur materiam poscere: et Carneadis aliquid referens, in utramque partem,", "candidate_score": 0.622099, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_87_89", "bdc_text": "s. dazu Michael Bruening , Calvinism's First Battleground : Conflict and Reform in the Pays de Vaud , 1528-1559 , Dordrecht 2005 , S. 188 . Id posteaquam senatus Bern , Schultheiss bzw RatGemeint ist der Berner Rat .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1228", "psc_text": "precatorem: revolvi 441 Veterum libros, ut viderem quid singuli dicerent, et tibi quasi de multorum consilio, responderem. 2. Statimque in fronte Geneseos primam Homiliarum Origenis reperi scriptam de Melchisedech, in qua multiplici sermone disputans, illuc devolutus est, ut eum Angelum diceret. Iisdemque pene argumentis, quibus Scriptor tuus de Spiritu sancto, ille de supernis virtutibus est locutus. Transivi ad Didymum sectatorem ejus, et vidi hominem pedibus in magistri isse sententiam. Verti me ad Hippolytum, Irenaeum, Eusebium Caesariensem, et Emisenum, Apollinarem quoque, et Eustathium nostrum, qui primus Antiochenae Ecclesiae Episcopus contra Arium clarissima tuba bellicum cecinit: et deprehendi, horum omnium opiniones, diversis argumentationibus ac diverticulis ad unum compitum pervenisse, ut dicerent Melchisedech hominem fuisse Chananaeum, regem urbis Jerosolymae, quae primum Salem, postea Jebus, ad extremum Jerusalem appellata sit. Nec mirum esse, si Sacerdos Dei altissimi describatur absque circumcisione et legalibus caeremoniis, et genere Aaron: cum Abel quoque, et Enoch, et Noe placuerint", "candidate_score": 0.621936, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_68", "bdc_text": "a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_133", "psc_text": "fumo. » Deus, ut supra diximus, ignis est: hic cum in Sina monte descendisset ad Moysen, ad 53 adventum ejus videbantur lampades discurrentes, et plenus omnis mons fumo. Unde in Psalmis dicitur: « Qui tangit montes, et fumigant » (Ps. 103. 32). Ex igne ergo, quoniam totam substantiam capere non possumus, laevior quaedam in universum mundum, et (ut ita dicam) rarior fumi natura dispergitur, quam nos capientes, dicamus: « Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus » (1. Cor. 13. 9). Et: « Nunc videmus per speculum in aenigmate » (Ibid. 12). 9. Et, Seraphim stabant in circuitu ejus: sex alae uni, et sex alae alteri. Quidam Graecorum in Scripturis apprime eruditus, Seraphim virtutes quasdam in coelis esse exposuit, quae ante tribunal Dei assistentes laudent eum, et in diversa ministeria mittantur, maximeque ad eos qui purgatione indigent, et ob pristina peccata, aliqua ex parte suppliciis purgari merentur. Quod autem sublatum", "candidate_score": 0.621317, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1991", "psc_text": "dormitas, Domine (Matth. 8. 25) ? excitemusque illum, et navicula fluctuante, clamemus: Magister, salvos nos fac, perimus. 4. Plura dictare volueram, si non Epistolaris brevitas pudorem nobis tacendi imponeret: et si tu librorum ipsius ad nos voluisses mittere cantilenas, ut scire possemus ad quae [al. ea quae ] rescribere deberemus. Nunc autem aerem verberavimus, et non tam illius infidelitatem, quae omnibus patet, quam nostram fidem aperuimus. Caeterum si volueris, longiorem nos adversum eum librum scribere, mitte naenias illius et ineptias, ut Joannem Baptistam audiat praedicantem: Jam securis ad radices arborum posita est. Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur (Ibid. 3. 10) . 729 EPISTOLA CX. AUGUSTINI AD HIERONYMUM. Hieronymum litteris suis nonnihil offensum demulcere studet Augustinus. Apologiam illius contra Ruffinum accepisse se testatur, deplorans tantos inter viros quondam amicissimos tam amarulentam discordiam incidisse. Domino venarando, et desideratissimo fratri compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS in Domino salutem.", "candidate_score": 0.620708, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_36", "bdc_text": "s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1825", "psc_text": "enim dicamus, Beatus homo, quem erudieris, Domine, compositionis elegantiam non habebit. Et [al. Sed ] quando dicitur, Domine; et apostropha fit ad Dominum, nihil nocet sensu, si ponatur et, tu. In eodem: Et in malitia eorum disperdet eos (Ibid. 23) . In Graeco dicitis non esse praepositionem, in; sed legi, malitiam eorum disperdet. Sciendum autem, quod in Hebraeo, et in cunctis interpretibus positum sit: In malitia eorum disperdet eos. Si autem voluerimus legere: Malitiam eorum disperdet; id quod in Septuaginta sequitur in fine versiculi, eos, et superfluum erit, et vitiosum. 61. Nonagesimo septimo: Recordatus est misericordiae suae (Psal. 97. 3) . Pro quo in Graeco invenisse vos dicitis: Misericordiae suae Jacob; sed hic, Jacob, nomen superfluum est. 62. Centesimo: Oculi mei ad fideles terrae, ut sedeant mecum (Psal. 100. 6) . Pro quo in Graeco invenisse vos dicitis, τοῦ συγκαθῆσθαι αὺτοὺς μετ' εμοῦ. Quis non talem fugiat interpretationem, ut verbum", "candidate_score": 0.620313, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_53_55", "bdc_text": "adesse . Collegam meum Nicolaum Nikolaus Pfister. Pfister , Nikolaus sepius male tractarunt , fidum hominem et probum , quem vindicavi non semel , a quo me abalienatum miris astutiis sepe tentarunt reddere .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_609", "psc_text": "Minutio, Victorino, Lactantio, Hilario, ne non tam me defendisse, quam alios videar accusasse. Paulum Apostolum proferam, quem quotiescumque lego, videor mihi non verba audire, sed tonitrua. Legite Epistolas ejus, et maxime ad Romanos, ad Galatas, ad Ephesios, in quibus totus in certamine positus est; et videbitis eum in testimoniis quae sumit de veteri Testamento, quam artifex, quam prudens, quam dissimulator fit ejus quod agit. Videntur quidem verba simplicia, et quasi innocentis hominis et rusticani; et qui nec facere nec declinare noverit insidias: sed quocumque respexeris, fulmina sunt. Haeret in causa, capit omne quod tetigerit: tergum vertit, ut superet: fugam simulat, ut occidat. Calumniemur ergo illum, atque dicamus ei: Testimonia quibus contra Judaeos, vel caeteras haereses usus es, aliter in suis locis, aliter in tuis Epistolis sonant. Videmus exempla captiva servire tibi ad victoriam, quae suis in voluminibus non dimicant. Nonne nobis loquitur cum Salvatore: aliter foris, aliter domi loquimur? Turbae", "candidate_score": 0.620008, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127_129", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte . tibi universa exactius recensebit et referre poterit , etc . Tu modo adesse BernęBern velis ! Non poterunt maiore beneficio animi nostri Tigurinis Zurich devinciri et obstringi nisi isto , quod efflagitamus .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_848", "psc_text": "miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora volitaret, et mirarentur eam pro doctrina et puritate sermonis, docti pariter et indocti, coepit a me obnixe petere, ut sibi eam in Latinum verterem, et propter intelligendi facilitatem apertius explicarem: Graeci enim eloquii penitus ignarus erat. Feci quod voluit; accitoque Notario, raptim celeriterque dictavi: ex latere in pagina breviter adnotans, quem intrinsecus sensum singula capitula continerent. Siquidem et hoc ut sibi soli facerem, oppido flagitarat; postulavique ab eo mutuo, ut domi haberet exemplar: nec facile in vulgus proderet. Res ita anno et sex mensibus transiit: donec supradicta interpretatio de scriniis ejus novo praestigio Jerosolymam commigravit. Nam quidem Pseudomonachus, vel accepta", "candidate_score": 0.619607, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_62_64", "bdc_text": "hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 . Mai 1548 ( EpistolaeVireti 88 , Nr. 18 ) . Dolebat siquidemferner ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_164", "psc_text": "ille sepulcrum avaritiae reliquit, quit, et iste suae mortis (Marc. 2. Luc. 5. et Joan. 11). QUONIAM OMNIA quae absque eo sunt, non sunt. Unde Propheta purgatus a vitiis ausus est dicere: Ecce ego sum: licet in Latinis codicibus propter Interpretum varietatem, sum, non sit appositum. Quidam observandum putant, ad quos Prophetas mittentis, aut missi sermo dicatur, quod est Graece Apostolus. 64 Et hanc esse differentiam volunt: ut quicumque mittantur, et Prophetae sint pariter et Apostoli: ad quos vero mittentis sermo non ponitur, tantum Prophetae sint: quod ego superfluum puto. Et quia semel ad tractatum istius vocabuli venimus: sciendum, Silam collegam Pauli lingua Hebraea Apostolum dici: qui cum eo nonnullas Epistolas scribit. Et vitiose Silvanus legitur pro Sila, quum Silvanum in Apostolorum Actis non legamus. SECUNDA CLASSIS COMPLECTENS EPISTOLAS, QUAS HIERONYMUS PER FERME TRIENNIUM ROMAE SCRIPSIT AB EXEUNTE ANNO CHRISTI 382 AD ULTRA MEDIUM 385. EPISTOLA XIX DAMASI PAPAE AD", "candidate_score": 0.61879, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_966", "psc_text": "vivit in pectore; ob hanc Nepotianus noster absens, praesens est, et per tanta terrarum spatia divisos, utraque complectitur manu. Habemus mutuae obsidem caritatis. Jungamur spiritu, stringamur affectu, et fortitudinem mentis, quam beatus Papa Chromatius ostendit in dormitione germani ( Eusebii fratris sui ), nos imitemur in filio. Illum nostra pagella decantet, illum cunctae [al. nostrae ] litterae sonent. Quem corpore non valemus, recordatione teneamus. Et cum quo loqui non possumus, de eo loqui nunquam desinamus. EPISTOLA LXI. AD VIGILANTIUM. Vigilantium, qui in Occidentem regressus Hieronymianum nomen, et illius amicos infamabat, reprehendit: et hortatur ut aliquando resipiscat, ac desinat calumniari; blasphemias ejus in fine acriter coarguens. 1. Justum quidem fuerat, nequaquam tibi litteris satisfacere, qui tuis auribus non credidisti: neque enim schedulae poteris acquiescere, qui vivo sermoni non accommodasti fidem. Sed quia Christus perfectae nobis humilitatis exemplar in se tribuit, dans osculum proditori, et latronis poenitentiam in patibulo suscipiens, eadem absenti", "candidate_score": 0.618698, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_62_64", "bdc_text": "hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 . Mai 1548 ( EpistolaeVireti 88 , Nr. 18 ) . Dolebat siquidemferner ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_165", "psc_text": "collegam Pauli lingua Hebraea Apostolum dici: qui cum eo nonnullas Epistolas scribit. Et vitiose Silvanus legitur pro Sila, quum Silvanum in Apostolorum Actis non legamus. SECUNDA CLASSIS COMPLECTENS EPISTOLAS, QUAS HIERONYMUS PER FERME TRIENNIUM ROMAE SCRIPSIT AB EXEUNTE ANNO CHRISTI 382 AD ULTRA MEDIUM 385. EPISTOLA XIX DAMASI PAPAE AD HIERONYMUM, Quid apud Hebraeos sonet OSANNA perspicue sibi explicari rogat. Dilectiss. filio HIERONYMO DAMASUS Episcopus in Domino salutem. Commentaria cum legerem Graeco Latinoque sermone in Evangeliorum interpretatione a nostris, id est, orthodoxis viris olim, ac nuper scripta de eo quod legitur, Osanna filio David (Matth. 21. 9); non solum diversa, sed etiam contraria sibimet proferunt. Dilectionis tuae est, ut ardenti illo strenuitatis ingenio, abscisis opinionibus, ambiguitatibusque supplosis, quid se habeat apud Hebraeos, vivo sensu scribas; ut et de hoc, sicut et de multis, tibi curae nostrae in Christo Jesu gratias referant. EPISTOLA XX SEU RESCRIPTUM HIERONYMI AD DAMASUM. Quid vox", "candidate_score": 0.616738, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_156", "bdc_text": "Urge , quo a vobis ad nos commigretSubjekt ist Haller. ! Non sentite cum vulgo , quod pręsentia dumtaxat respicit .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2466", "psc_text": "Christum in sua majestate venturum. Quod Apostolus audiens, rogat eos, et adjurat per adventum Domini nostri Jesu Christi, ut non cito moveantur; neque per spiritum, neque per sermonem, neque per Epistolam, tanquam ab eo scriptam, quasi instet dies Domini. Duos autem esse adventus Domini Salvatoris, et omnia Prophetarum docent volumina, et Evangeliorum fides: quod primum in humilitate venerit, et postea sit venturus in gloria, ipso Domino protestante, quae ante consummationem mundi ventura sint, et quomodo venturus Antichristus, quando loquitur ad Apostolos, Cum videritis abominationem desolationis, quae dicta est a Daniele Propheta, stantem in loco sancto, qui legit, intelligat, tunc qui in Judaea sunt, fugiant ad montes, et qui in tecto, non descendant tollere aliquid de domo sua (Matth. 24. 15. et seqq. an. D 9) . Et iterum: Tunc si quis vobis 887 dixerit, ecce hic Christus aut illic, nolite credere. Surgent enim Pseudochristi, et Pseudoprophetae, et dubunt signa magna,", "candidate_score": 0.615926, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79_81", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt . Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc. Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_649", "psc_text": "1. Litterae tuae et amorem pariter sonant, et querelam. Amorem tuum, quo sedulo monens, etiam quae tuta sunt in nobis pertimescis: querelam eorum qui non amant, et quaerentes occasionem in peccatis, garriunt adversus fratrem suum, et contra filium matris suae ponunt scandalum (Ps. 39. 20). Scribis enim eos, imo nescio quem de trivio, de compitis, de plateis circumforaneum Monachum rumigerulum, rabulam, vafrum tantum ad detrahendum, qui per trabem oculi sui festucam alterius nitatur eruere, concionari adversum me, et libros, quos contra Jovinianum scripsi, canino dente rodere, lacerare, convellere. Hunc Dialecticum urbis vestrae, et Plautinae familiae columen, non legisse quidem κατηγορίας Aristotelis, non περὶ ἑρμηνείας ( Praedicamenta De Interpretatione ), non ἀναλυτικὰ ( Resolutiones ), non saltem Ciceronis τόπους, sed per imperitorum circulos, muliercularumque συμπόσια ( Compotationes ), syllogismos ἀσυλλογίστους texere, et quasi sophismata nostra callida argumentatione dissolvere. Stultus ego qui me putaverim haec absque Philosophis scire non posse; qui meliorem", "candidate_score": 0.615293, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_62_64", "bdc_text": "hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 . Mai 1548 ( EpistolaeVireti 88 , Nr. 18 ) . Dolebat siquidemferner ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2932", "psc_text": "fundamus. Eversam nobilem domum funditus doleo, et tamen quid in causa sit, scire non potui. Neque enim portitor litterarum nosse se dixit. Unde dolere possumus pro amicis communibus, et Christi, qui solus potens et Dominus est, clementiam deprecari: licet ex parte Dei mereamur offensam, qui inimicos Domini foverimus. Optimum autem facies, si cunctis rebus omissis, Orientem et praecipue sancta loca petas: hic enim quieta sunt omnia. Et licet venena pectoris non amiserint, tamen os impietatis non audent aperire: sed sunt sicut aspides surdae, et obturantes aures suas (Psal. 57. 5). Sanctos fratres saluta. Nostra autem domus secundum carnales opes, haereticorum persecutionibus penitus eversa, Christo propitio spiritualibus divitiis plena est. Melius est enim panem manducare, quam fidem perdere. EPISTOLA CXL. AD CYPRIANUM PRESBYTERUM. Psalmum octogesimum nonum, cujus initium est, Domine, refugium factus es nobis, Cypriano Presbytero ad fidem Hebraicae veritatis, post LXX., et Vulgatam editionem, pie eloquenterque exponit. 1. Prius te,", "candidate_score": 0.6138, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_156", "bdc_text": "Urge , quo a vobis ad nos commigretSubjekt ist Haller. ! Non sentite cum vulgo , quod pręsentia dumtaxat respicit .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2175", "psc_text": "valeque dixisset: vacuum se redire arbitratus est, nisi mearum aliquid ad te nugarum, tumultuario sermone portaret. Jam demisso synthemate equus publicus sternebatur, et nobilem juvenem punicea indutum tunica baltheus ambiebat, et tamen ille apposito notario cogebat loqui, quae velociter edita, velox consequeretur manus, et linguae celeritatem prenderent signa verborum. Itaque non scribentis diligentia, sed dictantis temeritate, longum ad te silentium rumpo, offerens tibi nudam officii voluntatem. Extemporalis 792 est epistola, absque ordine sensuum, sine lenocinio et compositione verborum: ut totum in illa amicum, nihil de oratore reperias. In procinctu effusam putes, et abire cupienti ingestum viaticum. Divina Scriptura loquitur: Musica in luctu, intempestiva narratio (Eccli. 22. 6) . Unde et nos leporem artis rhetoricae contemnentes, et puerilis, atque plausibilis eloquii venustatem, ad sanctarum Scripturarum gravitatem confugimus, ubi vera vulnerum medicina est, ubi dolorum certa remedia: in quibus recipit unicum filium mater in feretro: ubi turbae dicitur circumstanti, Non est mortua", "candidate_score": 0.61318, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_108", "bdc_text": "aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_906", "psc_text": "Si contingeret docere quae didici: et quasi per manus mysteria tradere Prophetarum [al. Scripturarum ], nasceretur nobis aliquid quod docta Graecia non haberet. 9. Audi ergo, mi conserve, amice, germane: ausculta paulisper, quo in Scripturis sanctis calle gradiaris. TOTUM quod legimus in divinis Libris, nitet quidem, et fulget etiam in cortice, sed dulcius in medulla est. Qui edere vult nucleum, frangat nucem ( Ex Plauto ). « Revela, » inquit David, « oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua » (Ps. 118. 18). Si tantus Propheta tenebras ignorantiae confitetur, qua nos putas parvulos, et pene lactentes inscitiae nocte circumdari? Hoc autem velamen non solum in facie Moysi, sed et in Evangelistis et in Apostolis positum est. Turbis Salvator in parabolis loquebatur, et contestans mysticum esse quod dicebatur, aiebat: Qui habet aures audiendi audiat (Luc. 8. 8) . Nisi aperta fuerint universa quae scripta sunt ab eo, 326 qui habet", "candidate_score": 0.610421, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_62", "bdc_text": "hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_164", "psc_text": "ille sepulcrum avaritiae reliquit, quit, et iste suae mortis (Marc. 2. Luc. 5. et Joan. 11). QUONIAM OMNIA quae absque eo sunt, non sunt. Unde Propheta purgatus a vitiis ausus est dicere: Ecce ego sum: licet in Latinis codicibus propter Interpretum varietatem, sum, non sit appositum. Quidam observandum putant, ad quos Prophetas mittentis, aut missi sermo dicatur, quod est Graece Apostolus. 64 Et hanc esse differentiam volunt: ut quicumque mittantur, et Prophetae sint pariter et Apostoli: ad quos vero mittentis sermo non ponitur, tantum Prophetae sint: quod ego superfluum puto. Et quia semel ad tractatum istius vocabuli venimus: sciendum, Silam collegam Pauli lingua Hebraea Apostolum dici: qui cum eo nonnullas Epistolas scribit. Et vitiose Silvanus legitur pro Sila, quum Silvanum in Apostolorum Actis non legamus. SECUNDA CLASSIS COMPLECTENS EPISTOLAS, QUAS HIERONYMUS PER FERME TRIENNIUM ROMAE SCRIPSIT AB EXEUNTE ANNO CHRISTI 382 AD ULTRA MEDIUM 385. EPISTOLA XIX DAMASI PAPAE AD", "candidate_score": 0.603186, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_62", "bdc_text": "hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_165", "psc_text": "collegam Pauli lingua Hebraea Apostolum dici: qui cum eo nonnullas Epistolas scribit. Et vitiose Silvanus legitur pro Sila, quum Silvanum in Apostolorum Actis non legamus. SECUNDA CLASSIS COMPLECTENS EPISTOLAS, QUAS HIERONYMUS PER FERME TRIENNIUM ROMAE SCRIPSIT AB EXEUNTE ANNO CHRISTI 382 AD ULTRA MEDIUM 385. EPISTOLA XIX DAMASI PAPAE AD HIERONYMUM, Quid apud Hebraeos sonet OSANNA perspicue sibi explicari rogat. Dilectiss. filio HIERONYMO DAMASUS Episcopus in Domino salutem. Commentaria cum legerem Graeco Latinoque sermone in Evangeliorum interpretatione a nostris, id est, orthodoxis viris olim, ac nuper scripta de eo quod legitur, Osanna filio David (Matth. 21. 9); non solum diversa, sed etiam contraria sibimet proferunt. Dilectionis tuae est, ut ardenti illo strenuitatis ingenio, abscisis opinionibus, ambiguitatibusque supplosis, quid se habeat apud Hebraeos, vivo sensu scribas; ut et de hoc, sicut et de multis, tibi curae nostrae in Christo Jesu gratias referant. EPISTOLA XX SEU RESCRIPTUM HIERONYMI AD DAMASUM. Quid vox", "candidate_score": 0.603044, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_210", "psc_text": "Factum est verbum Domini in manu Aggaei Prophetae » (Agg. 1. et 2), dicentis ad Jerusalem: « Ornavi te, inquit, ornamento, et imposui tibi armillas circa manus tuas » (Ezech. 16. 11). Rursum ad eum qui indutus est podere, alius locus signaculi demonstratur: « Pertransi per mediam Jerusalem, et da signaculum in frontibus virorum gementium, et dolentium in omnibus iniquitatibus, quae fiunt in medio eorum » (Ibid. 9. 4). Quare? ut postea possint dicere: « Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine » (Psal. 4. 7). 25. « Et calceamentum in pedibus ejus. » Sponsi quippe perdiderat dignitatem, et nudis pedibus Pascha celebrare non poterat. Haec sunt calceamenta de quibus Dominus ait: « Et calceavi te hiacyntho. Et calceamenta in pedibus ejus » (Ezec. 16. 10); nec ubi coluber insidians, plantam ingredientis invaderet: et super scorpiones et serpentes securius ambularet; ut praepararetur ad Evangelium pacis: jam non gradiens secundum", "candidate_score": 0.602325, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_62", "bdc_text": "hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2091", "psc_text": "non potuisse negligere, quam mendaciter aliquid in sua epistola posuisse. Et si hoc non in epistola qualibet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: Quae autem scribo 765 vobis, ecce coram Deo quia non mentior? » 8. « Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret judaizare. Hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo (Gal. 1. 20): et ideo non recte agebat hoc Petrus. Erat enim contra Evangelii veritatem, ut putarent qui credebant in Christum, sine illis veteribus sacramentis salvos se esse non posse. Hoc enim contendebant Antiochiae, qui ex Circumcisione crediderant. Contra quos Paulus perseveranter acriterque confligit. Ipsum vero Paulum non ad hoc id egisse, quod vel Timotheum circumcidit (Act. 16. 1), vel Cenchreis votum persolvit (Act. 18. 18), vel Jerosolymis a Jacobo admonitus, cum eis qui voverant, legitima illa celebranda suscepit; ut putari videretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari (Act.", "candidate_score": 0.599849, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1695", "psc_text": "et propinquante Pascha immundis manibus lacerent, tristi vultu foris jejunia promittentes, corripiat hujuscemodi 618 Dominus, et dicat: Iniquitates magnas faciunt isti, ut recedant a sanctis meis. Non decet jejunantes tempore agonis et praelii vesci carnibus, monente Scriptura: Affligetis animas vestras (Levit. 16. 29) . Neque phasides aves sollicito labore perquirere, et garrulas volucres, earumque pinguedinem hianti ingerere gulae. Nec investigare magni pretii coquos, qui ventris rabiem jure multiplici, et carnibus contusione mutatis, diversoque ciborum sapore demulceant: fumantibus pateris, et nidore sui furori gutturis blandientibus, cum in injuriam [al. cum injuria ] continentiae diversi saporis et coloris vina quaerantur. 7. Docet nos sancti Danielis historia, et trium puerorum virtus, consona appetere et honorare jejunia, qui, ut longum sermonem brevi explicem [al. concludam ] compendio, in servitutem libertate mutata, cum captivi debuerant [al. debuerunt ] desiderare delicias, contempserunt Babylonias dapes, et simplicem cibum regali mensae praetulerunt. Praeceperat quippe rex Nabuchodonosor eunuchorum principi,", "candidate_score": 0.590988, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_88", "bdc_text": "Conflict and Reform in the Pays de Vaud , 1528-1559 , Dordrecht 2005 , S. 188 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_632", "psc_text": "anima, et in ipsa carne tribulatio sit? » Quae haec condemnatio matrimonii est, si infantium vagitus, filiorum mortes, abortia [al. divortia ], damna domus, et caetera hujusmodi tribulationem diximus nuptiarum? Dum adviveret [al. adhuc viveret ] sanctae memoriae Damasus, librum contra Helvidium « de Beatae Mariae virginitate perpetua » scripsimus, in quo necesse fuit nobis ad virginitatis beatitudinem praedicandam, multa de molestiis dicere nuptiarum. Num vir egregius, et eruditus in Scripturis, et virgo Ecclesiae virginis doctor, aliquid in illo sermone reprehendit? In libro quoque ad Eustochium multo duriora de nuptiis diximus, et nemo super hac re laesus est. AMATOR QUIPPE castitatis, praeconium pudicitiae intenta aure captabat. Lege Tertullianum, lege Cyprianum, lege Ambrosium; et cum illis me vel accusa, vel libera. Inventae sunt Plautinae familiae [al. fabulae ], et scioli tantum ad detrahendum, qui in eo se doctos ostentare velint, si omnium dicta lacerent, et in una atque eadem causa, utrumque,", "candidate_score": 0.588812, "ce_score": null } ] }, { "rank": 16, "cf_id": "cf020", "work_id": "029_Hieronymus-Stridonensis_Liber-Psalmorum-2", "max_score": 0.686993, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_0_2", "bdc_text": "Gratia et pax a domino deo nostro . Exuberet in omnem coelestium cognitionem ! Amen .", "psc_chunk_id": "029_Hieronymus-Stridonensis_Liber-Psalmorum-2_window_622", "psc_text": "Qui percussit reges magnos: quoniam in aeternum misericordia ejus. Et occidit reges fortes: quoniam in aeternum misericordia ejus. Sehon regem Amorrhaeorum: quoniam in aeternum misericordia ejus. Et Og regem Basan: quoniam in aeternum misericordia ejus. Et dedit terram eorum haereditatem: quoniam in saeculum misericordia ejus. Haereditatem Israel servo suo: quoniam in aeternum misericordia ejus. Quia in humilitate nostra memor fuit nostri: quoniam in aeternum misericordia ejus. Et redemit nos ab inimicis nostris: quoniam in aeternum misericordia ejus. Qui dat escam omni carni: quoniam in aeternum misericordia ejus. Confitemini Deo coeli: quoniam in aeternum misericordia ejus. ÷ Confitemini Domino dominorum: quoniam in aeternum misericordia ejus. ALLELUIA. Confitemini Domino, quoniam bonus [ Ms. add. est]: quoniam in saeculum misericordia ejus. Confitemini Deo deorum: quoniam in saeculum misericordia ejus. Confitemini Domino dominorum: quoniam in saeculum misericordia ejus: Qui facit mirabilia magna solus: quoniam in saeculum misericordia ejus. Qui fecit coelos in intellectu, quoniam", "candidate_score": 0.686993, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_0_2", "bdc_text": "Gratia et pax a domino deo nostro . Exuberet in omnem coelestium cognitionem ! Amen .", "psc_chunk_id": "029_Hieronymus-Stridonensis_Liber-Psalmorum-2_window_623", "psc_text": "in aeternum misericordia ejus. ALLELUIA. Confitemini Domino, quoniam bonus [ Ms. add. est]: quoniam in saeculum misericordia ejus. Confitemini Deo deorum: quoniam in saeculum misericordia ejus. Confitemini Domino dominorum: quoniam in saeculum misericordia ejus: Qui facit mirabilia magna solus: quoniam in saeculum misericordia ejus. Qui fecit coelos in intellectu, quoniam in saeculum misericordia ejus. Qui fundavit terram super aquas: quoniam in saeculum misericordia ejus. Qui fecit luminaria magna solus: quoniam in saeculum misericordia ejus. Solem in potestate diei: quoniam in saeculum misericordia ejus. Lunam et stellas in potestate noctis: quoniam in saeculum misericordia ejus. Qui percussit Aegyptum cum primitivis eorum: quoniam in saeculum misericordia ejus. Et eduxit Israel de medio ejus: quoniam in saeculum misericordia ejus. In manu forti, et brachio excelso: quoniam in saeculum misericordia ejus. Qui divisit mare Rubrum in divisiones: quoniam in saeculum misericordia ejus. Et eduxit Israel per medium ejus: quoniam in saeculum misericordia ejus. Et", "candidate_score": 0.669783, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_0_2", "bdc_text": "Gratia et pax a domino deo nostro . Exuberet in omnem coelestium cognitionem ! Amen .", "psc_chunk_id": "029_Hieronymus-Stridonensis_Liber-Psalmorum-2_window_663", "psc_text": "Domino Deo ipsius. Qui fecit coelum et terram, mare, et omnia quae in eis [ Ms. ea] sunt. Qui custodit veritatem in saeculum, facit judicium injuriam patientibus: dat escam esurientibus. Dominus erigit elisos, Dominus solvit compeditos: Dominus illuminat caecos, Dominus dirigit justos. Dominus custodit advenam, pupillum te viduam suscipiet, et viam peccatorum exterminabit. Regnabit Dominus in aeternum; Deus tuus Sion in saeculum saeculi. PSALMUS CXLVI. ALLELUIA. ÷ AGGAEI, ET ZACHARIAE ** Laudate Dominum, quoniam bonus est psalmus: Deo nostro sit jucunda, + decoraque ** laudatio. Aedificans Jerusalem Dominus: dispersiones Israelis [Ms. Israhel] congregabit. Qui sanat contritos corde: et alligat contritiones eorum. Qui numerat multitudinem stellarum: ÷ et ** omnibus eis nomina vocat. Magnus Dominus noster, et magna virtus ejus: et sapientiae ejus non est numerus. Suscipiens mansuetos Dominus: humilians ÷ autem ** peccatores usque ad terram. Praecinite Domino in confessione: psallite Deo nostro in cithara. Qui operit coelum nubibus: et", "candidate_score": 0.66854, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_0_2", "bdc_text": "Gratia et pax a domino deo nostro . Exuberet in omnem coelestium cognitionem ! Amen .", "psc_chunk_id": "029_Hieronymus-Stridonensis_Liber-Psalmorum-2_window_630", "psc_text": "Domine. Super misericordia tua, et veritate tua: quoniam magnificasti super nos nomen sanctum tuum. In quacumque die invocavero te, exaudi me: multiplicabis in anima mea virtutem tuam. Confiteantur tibi, Domine, omnes reges terrae: quoniam audierunt omnia verba oris tui, et cantent in canticis Domino. Quoniam magna est gloria Domini: quia [ Ms. quoniam] excelsus Dominus, et humilia respicit, et alta a longe agnoscit. [ Ms. cognoscit]. Si ambulavero in medio tribulationis, vivificabis me: et super iram inimicorum meorum extendisti manum tuam, et salvum me fecit dextera tua. Domine, retribue pro me: Domine, misericordia tua in saeculum: opera manuum tuarum ne despicias. PSALMUS CXXXVIII. IN FINEM, DAVID PSALMUS. Domine, probasti me, et cognovisti ÷ me ** tu cognovisti sessionem meam, et resurrectionem meam. Intellexisti cogitationes meas de longe: semitam meam, et funiculum meum investigasti. Et omnes vias meas praevidisti: quia non est sermo in lingua mea. Ecce, Domine, ÷ tu **", "candidate_score": 0.666596, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_0_2", "bdc_text": "Gratia et pax a domino deo nostro . Exuberet in omnem coelestium cognitionem ! Amen .", "psc_chunk_id": "029_Hieronymus-Stridonensis_Liber-Psalmorum-2_window_670", "psc_text": "Laudate eum, omnes angeli ejus: laudate eum, omnes virtutes ejus. Laudate eum, sol et luna: laudate eum, omnes stellae et lumen. Laudate eum, coeli coelorum: et aquae, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini. Quia [ Ms. Quoniam] ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt. Statuit ea in aeternum, et in saeculum saeculi: praeceptum posuit, et non praeteribit. Laudate Dominum de terra, dracones, et omnes abyssi. Ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum: quae faciunt verbum ejus. Montes et omnes colles, ligna fructifera et omnes cedri. Bestiae et universa pecora, serpentes et volucres pennatae. Reges terrae et omnes populi, principes, et omnes judices terrae. Juvenes et virgines, senes cum junioribus, laudent nomen Domini. Quia [ Ms. Quoniam] exaltatum est nomen ejus solius; confessio ejus super coelum et terram. Et exaltavit cornu populi sui: hymnus [ Ms. hymnum] omnibus sanctis ejus, filiis Israel, populo appropinquanti sibi. ALLELUIA. PSALMUS CXLIX.", "candidate_score": 0.661065, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_12_14", "bdc_text": "s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "029_Hieronymus-Stridonensis_Liber-Psalmorum-2_window_177", "psc_text": "tuae infixae sunt mihi, et confirmasti super me manum tuam. Nec [ Ms. non] est sanitas in carne mea a vultu irae tuae, et [ Ms. tacet et] non est pax ossibus meis, a facie peccatorum meorum. Quoniam iniquitates meae superposuerunt caput meum: sicut onus grave gravatae sunt super me. Computruerunt, et deterioraverunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae. Miseriis afflictus sum, et curvatus sum usque in finem: tota die contristatus ingrediebar. Quoniam anima mea completa est illusionibus: et non est sanitas in carne mea. Incurvatus sum et humiliatus sum usquequaque, rugiebam a gemitu cordis mei: et ante te est omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus. Cor meum conturbatum est in me, et deseruit me fortitudo mea: et lumen oculorum meorum, non est mecum. Amici mei, et proximi mei, adversus me appropiaverunt [ Ms. appropinquaverunt], et steterunt, et proximi mei a longe steterunt. Et vim", "candidate_score": 0.652463, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_35_37", "bdc_text": "Rümlang wird hier den Druck von 1541 meinen ; s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina . Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis .", "psc_chunk_id": "029_Hieronymus-Stridonensis_Liber-Psalmorum-2_window_3", "psc_text": "infra, haec intelligenda minime veniunt; quamquam id asserant scriptores non pauci: nam qui fieri potuit ut Ecclesia Romana emendatissimum susciperet ab Hieronymo Psalterium, quod ille cursim et magna tantum ex parte correxerat? Verisimillimum igitur apparet utramque Hieronymianam editionem, tam priorem quam posteriorem, in urbe Romana fuisse susceptam; ac Hieronymum indistinctim ambas emendationes comprehendere, cum Psalterium suum juxta LXX emendatissimum Rufino objiciebat. Opinioni nostrae impense favent Valafridi paulo post citati dicta, quibus certi sumus Gallos a Romanis mutuatos esse posteriorem etiam emendationem Psalterii. Caeterum prior editio Romani Psalterii nomen obtinuit, quod ea uteretur antiquitus Ecclesia Romana; hodieque usus perseveret in Ecclesia Vaticana. Gallicanum autem Psalterium appellata est editio posterior et accuratissima, eo quod primi inter omnes ad usus ecclesiasticos eamdem adhibuerint Galli nostrates. Meminerit proinde lector in nostra hac editione Psalterii duplicis, Romani et Gallicani, prius a nobis notatum esse in capite columnarum littera R, posterius autem littera G; his enim", "candidate_score": 0.647275, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_37", "bdc_text": "Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis .", "psc_chunk_id": "029_Hieronymus-Stridonensis_Liber-Psalmorum-2_window_549", "psc_text": "Ms. confitear] Domino: haec porta Domini, justi introibunt per eam [ Ms. in ea]. Confitebor tibi, Domine, quoniam exaudisti me; et factus es mihi in salutem. Lapidem quem reprobaverunt aedificantes: hic factus est in caput anguli. A Domino factum est istud: et est mirabile in oculis nostris. Haec dies quam fecit Dominus: exsultemus, et laetemur in ea. O Domine, salvum me fac: o Domine, bene prosperare. Benedictus qui venit in nomine Domini: benediximus [ Ms. benedicimus] vos de domo Domini: Deus Dominus et illuxit nobis. Constituite diem solemnem in confrequentationibus usque ad cornu altaris. Deus meus es tu, et confitebor tibi: Deus meus es tu, et exaltabo te. Confitebor tibi, Domine, quoniam exaudisti me: et factus es mihi in salutem. Confitemini Domino, quoniam bonus: quoniam in saeculum misericordia ejus. PSALMUS CXVIII. ÷ ALLELUIA ** Aleph. Beati immaculati in via: qui ambulant in lege Domini. Aleph. Beati qui scrutantur testimonia ejus:", "candidate_score": 0.643825, "ce_score": null } ] }, { "rank": 17, "cf_id": "cf021", "work_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae", "max_score": 0.686865, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_156_158", "bdc_text": "Urge , quo a vobis ad nos commigretSubjekt ist Haller. ! Non sentite cum vulgo , quod pręsentia dumtaxat respicit . Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_4251", "psc_text": "Scriptura nos admonet, dicens: Sit omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum (Jacobi I, 19): et ille in Psalmo ait, Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam; continuoque subjecit, Et exsultabunt ossa humiliata (Psal. L, 10). Vidit enim in audiendo facillime servari humilitatem, quae difficilis est in docendo; quoniam necesse est ut doctor habeat superiorem locum, ubi laboriosum est obtinere ne subrepat elatio. 3. Videsne quemadmodum periclitemur a quibus hoc exspectatur, ut non solum doctores simus, verum etiam cum simus homines, divina doceamus? Sed laborum periculorumque nostrorum singulare est solatium, cum ita proficitis, ut illo perveniatis ubi nullius hominis doctoris egeatis. Isto autem periculo non tantum nos; nam ad illum de quo dicturus sum, quid sumus nos? non ergo nos tantum periculo isto, sed etiam ille Doctor Gentium periclitatum se esse testatur, cum dicit: Ne magnitudine revelationum mearum extollar, datus est mihi stimulus carnis (II Cor. XII, 7) etc.", "candidate_score": 0.686865, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_169_171", "bdc_text": "] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf;", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2849", "psc_text": "Firmum, anno praeterito, ob rem earum Ravennam, et inde Africam Siciliamque direximus, quem putamus jam in Africae partibus commorari. Sanctos tuo adhaerentes lateri, ut meo obsequio salutes, precor. Litteras quoque meas ad sanctum presbyterum Firmum direxi; quae si ad te venerint, ei dirigere non graveris. Incolumem te, et mei memorem, Christus Dominus custodiat, domine vere sancte, et beatissime papa. Et subter: Grandem latini sermonis in ista provincia notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque dictincta est: pleraque enim prioris laboris, fraude cujusdam amisimus. EPISTOLA CLXXIII. Augustinus Donato, villae Mutugennae in dioecesi Hipponensi presbytero donatistae, qui jussus comprehendi et adduci ad ecclesiam, conatus est sibi vim inferre, suadet ut re sobrie perpensa resipiscat, docens pravam voluntatem recte cogi ad meliora. Donato presbytero partis Donati, AUGUSTINUS episcopus Ecclesiae catholicae. 1. Si posses videre dolorem cordis mei, et sollicitudinem pro salute tua, fortassis", "candidate_score": 0.6855, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_136_138", "bdc_text": "obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3983", "psc_text": "petiisti pro te, quantum faciam, videt qui exaudiat, qui videbat quia et ante faciebam: sed redde etiam in hac re dilectionis vicem. Praepositi vestri sumus; grex Dei estis: considerate et videte pericula nostra majora esse quam vestra, et orate pro nobis. Hoc enim et nobis condecet et vobis, ut bonam rationem de vobis reddamus pastorum principi et omnium nostrum capiti, pariterque evadamus hujus mundi periculosiores blanditias quam molestias, nisi cum pax ejus ad hoc proficit, quod Apostolus orare nos monuit, ut quietam vitam et tranquillam agamus in omni pietate et charitate (I Tim. II, 2). Si enim desit pietas et charitas, quid est ab illis et a caeteris mundi malis tranquillitas et quies, nisi luxuriae perditionisque materies, sive invitamentum, sive adjumentum? Ut ergo habeamus quietam et tranquillam vitam in omni pietate et charitate, quod nos pro vobis, orate pro nobis, ubicumque estis, ubicumque sumus nusquam enim non est, cujus sumus.", "candidate_score": 0.681102, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_168_170", "bdc_text": "aprilis , anno , etc. , 48 . [Unterschrift: ] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2849", "psc_text": "Firmum, anno praeterito, ob rem earum Ravennam, et inde Africam Siciliamque direximus, quem putamus jam in Africae partibus commorari. Sanctos tuo adhaerentes lateri, ut meo obsequio salutes, precor. Litteras quoque meas ad sanctum presbyterum Firmum direxi; quae si ad te venerint, ei dirigere non graveris. Incolumem te, et mei memorem, Christus Dominus custodiat, domine vere sancte, et beatissime papa. Et subter: Grandem latini sermonis in ista provincia notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque dictincta est: pleraque enim prioris laboris, fraude cujusdam amisimus. EPISTOLA CLXXIII. Augustinus Donato, villae Mutugennae in dioecesi Hipponensi presbytero donatistae, qui jussus comprehendi et adduci ad ecclesiam, conatus est sibi vim inferre, suadet ut re sobrie perpensa resipiscat, docens pravam voluntatem recte cogi ad meliora. Donato presbytero partis Donati, AUGUSTINUS episcopus Ecclesiae catholicae. 1. Si posses videre dolorem cordis mei, et sollicitudinem pro salute tua, fortassis", "candidate_score": 0.678576, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170_172", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf; s. oben fn18085-1 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2849", "psc_text": "Firmum, anno praeterito, ob rem earum Ravennam, et inde Africam Siciliamque direximus, quem putamus jam in Africae partibus commorari. Sanctos tuo adhaerentes lateri, ut meo obsequio salutes, precor. Litteras quoque meas ad sanctum presbyterum Firmum direxi; quae si ad te venerint, ei dirigere non graveris. Incolumem te, et mei memorem, Christus Dominus custodiat, domine vere sancte, et beatissime papa. Et subter: Grandem latini sermonis in ista provincia notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque dictincta est: pleraque enim prioris laboris, fraude cujusdam amisimus. EPISTOLA CLXXIII. Augustinus Donato, villae Mutugennae in dioecesi Hipponensi presbytero donatistae, qui jussus comprehendi et adduci ad ecclesiam, conatus est sibi vim inferre, suadet ut re sobrie perpensa resipiscat, docens pravam voluntatem recte cogi ad meliora. Donato presbytero partis Donati, AUGUSTINUS episcopus Ecclesiae catholicae. 1. Si posses videre dolorem cordis mei, et sollicitudinem pro salute tua, fortassis", "candidate_score": 0.678259, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_136_138", "bdc_text": "obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1772", "psc_text": "Multum autem precari, est ad eum quem precamur, diuturna et pia cordis excitatione pulsare. Nam plerumque hoc negotium plus gemitibus quam sermonibus agitur, plus fletu quam affatu. Ponit autem lacrymas nostras in conspectu suo, et gemitus noster non est absconditus ab eo qui omnia per Verbum condidit, et humana verba non quaerit. CAPUT XI. 21. Nobis ergo verba necessaria sunt, quibus commoneamur et inspiciamus quid petamus, non quibus Dominum seu docendum seu flectendum esse credamus. Cum ergo dicimus, Sanctificetur nomen tuum, nos ipsos admonemus desiderare ut nomen ejus quod semper sanctum est, etiam apud homines sanctum habeatur, hoc est non contemnatur; quod non Deo, sed hominibus prodest. Et in eo quod dicimus, Adveniat regnum tuum, quod seu velimus, seu nolimus, utique veniet, desiderium nostrum ad illud regnum excitamus, ut nobis veniat, atque nos in eo regnare mereamur. Cum dicimus, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, nobis ab", "candidate_score": 0.677848, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_156_158", "bdc_text": "Urge , quo a vobis ad nos commigretSubjekt ist Haller. ! Non sentite cum vulgo , quod pręsentia dumtaxat respicit . Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_831", "psc_text": "de aliquibus qui sanctum nomen profitentur, aliquid criminis vel falsi sonuerit, vel veri patuerit, instant, satagunt, ambiunt, ut de omnibus hoc credatur. Hos ergo de nostris doloribus suavitatem suae malae linguae captantes, facile est ut illis canibus comparemus, si forte in malo intelligendi sunt, qui lingebant vulnera pauperis illius, qui ante januam divitis jacebat, et quousque veniret ad requiem sinus Abrahae, laboriosa et indigna omnia tolerabat (Luc. XVI, 21-23). 7. Vos me nolite amplius cruciare, qui aliquam spem habetis ad Deum: vos nolite ipsa vulnera quae illi lingunt, multiplicare; vos pro quibus periclitamur omni hora, habentes foris pugnas, intus timores (II Cor. VII, 5), periculum in civitate, periculum in deserto, periculum ex gentibus, periculum ex falsis fratribus (Id. XI, 26). Scio quia doletis; sed numquid acrius quam ego? Scio quia conturbati estis, et timeo ne inter linguas maledicorum deficiat et pereat infirmus, propter quem Christus mortuus est. Non ex vobis", "candidate_score": 0.67617, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_92_94", "bdc_text": "tanquam suspectas a reliquis selectas reposueramus , probationibus stabilire , quibus tueri eas confiderent . Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati . Verebatur etiam nos fortassis non suffecturos iis omnibus confutandis ! Verum obtinuitIn der Vorlage obinuit .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_797", "psc_text": "editioni nostrae praeposuimus, explicant; ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. Et si me, ut dicis in Novi Testamenti emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias; quia plurimi linguae graecae habentes scientiam, de meo possint opere judicare: eamdem integritatem debueras etiam in Veteri credere Testamento, quod non nostra confinximus, sed ut apud Hebraeos invenimus, divina transtulimus. Sicubi dubitas, Hebraeos interroga. 21. Sed forte dices: Quid si Hebraei aut respondere noluerint, aut mentiri voluerint? Tota frequentia Judaeorum in mea interpretatione reticebit, nullusque invenire poterit, qui hebraeae linguae habeat notionem; aut omnes imitabuntur illos Judaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo in meam conspirasse calumniam? Hujuscemodi enim in epistola tua texis fabulam: « Quidam frater noster episcopus, cum lectitari instituisset in Ecclesia cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter a te positam apud Jonam prophetam, quam erat omnium sensibus memoriaeque inveteratum, et tot aetatum successionibus decantatum. Factus est tantus tumultus in plebe, maxime", "candidate_score": 0.675763, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_135_137", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_600", "psc_text": "subjecta (Rom. VIII, 20), quoniam natura universi etiam in parte monstratur; ne quisquam Filium Dei, Verbum per quod facta sunt omnia, putaret esse creaturam, sequitur aliud praeceptum: Non accipies in vanum nomen Domini Dei tui (Exod. XX, 7; Deut. V, 11). Spiritus autem sanctus, in quo nobis illa requies tribuitur, quam ubique amamus, sed nisi Deum amando non invenimus, cum charitas ejus diffunditur in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Rom. V, 5), quia sanctificavit Deus diem septimum in quo requievit, tertio praecepto legis insinuatur, quod scriptum est de observatione sabbati; non ut jam in ista vita nos quiescere existimemus, sed ut omnia quae bene operamur non habeant intentionem, nisi in futuram requiem sempiternam. Memento enim maxime, quod jam supra commemoravi, quia spe salvi facti sumus; spes autem quae videtur, non est spes (Rom. VIII, 24). 21. Ad ipsum autem ignem amoris nutriendum et flatandum quodammodo, quo", "candidate_score": 0.672758, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_93_95", "bdc_text": "Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati . Verebatur etiam nos fortassis non suffecturos iis omnibus confutandis ! Verum obtinuitIn der Vorlage obinuit . ea sententia , ut nos omnia examinaremus et singulis pensiculatis deinde suffragio nostro aut probaremus aut reprobaremus .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2775", "psc_text": "forte hoc legerint, dico. Nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Jovinianum (Lib. II) etiam hoc de Scripturis sanctis diligenter probasti: ubi etiam ex hac ipsa Epistola, cujus verba sunt quorum nunc intellectum requirimus, posuisti quod scriptum est, In multis enim offendimus omnes (Jacobi III, 2). Non enim ait, Offenditis, sed offendimus, cum Christi loqueretur apostolus: et cum hoc loco dicat, Quicumque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus; ibi non in uno, sed in multis; nec quosdam, sed omnes dicit offendere. 11. Absit autem ut quisquam fidelis existimet tot millia servorum Christi, qui veraciter dicunt se habere peccatum, ne seipsos decipiant, et veritas in eis non sit, nullam habere virtutem, cum virtus magna sit sapientia: dixit autem, ipsa sapientia, homini, Ecce pietas est sapientia (Job XXVIII, 28, sec. LXX). Absit ergo ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines Dei non", "candidate_score": 0.672661, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170_172", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf; s. oben fn18085-1 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3573", "psc_text": "Domino illustri et merito praestantissimo, atque in Christi dilectione charissimo filio VALERIO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Cum diu moleste haberem quod aliquoties scripserim, et nulla tuae Sublimitatis rescripta meruerim, repente epistolas tres tuae Benignitatis accepi: unam non ad me solum datam per coepiscopum meum Vindemialem, et non longe post per compresbyterum Firmum duas; qui vir sanctus, nobisque, ut ab illo scire potuisti, familiarissima charitate conjunctus, multa nobiscum de tua excellentia colloquendo, et veraciter insinuando qualem et in Christi visceribus noverit, non solum eas quas memoratus episcopus, vel quas ipse attulit, sed etiam illas quas non accepisse querebamur, litteras vicit. Et ideo de te narratio ejus suavior nobis erat, quia ea dicebat quae ipse non posses, ne quidem me inquirente, rescribere, ne tuarum laudum, quod sancta Scriptura prohibet (Prov. XXVII, 2), fieres praedicator. Quanquam et ego verear haec ad te scribere, ne suspicionem adulantis incurram, domine illustris et merito praestantissime,", "candidate_score": 0.668974, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_92_94", "bdc_text": "tanquam suspectas a reliquis selectas reposueramus , probationibus stabilire , quibus tueri eas confiderent . Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati . Verebatur etiam nos fortassis non suffecturos iis omnibus confutandis ! Verum obtinuitIn der Vorlage obinuit .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_710", "psc_text": "id est linguae notissimae. Quisquis autem in eo quod ex hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit, et falsi crimen intenderit, vix aut nunquam ad hebraea testimonia pervenietur, quibus defendatur objectum. Quod si etiam perventum fuerit, tot latinas et graecas auctoritates damnari quis ferat? Huc accedit quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere: ut tu solus necessarius videaris, qui etiam ipsos possis convincere; sed tamen quo judice mirum si potueris invenire. CAPUT III. 5. Nam quidam frater noster episcopus, cum lectitari instituisset in ecclesia cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter abs te positum apud Jonam prophetam (Jonae IV, 6), quam erat omnium sensibus memoriaeque inveteratum, et tot aetatum successionibus decantatum. Factus est tantus tumultus in plebe maxime graecis arguentibus et inclamantibus calumniam falsitatis, ut cogeretur episcopus (Oëa quippe civitas erat) Judaeorum testimonium flagitare. Utrum autem illi imperitia an malitia, hoc esse in hebraeis codicibus responderunt, quod et graeci", "candidate_score": 0.668713, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_168_170", "bdc_text": "aprilis , anno , etc. , 48 . [Unterschrift: ] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_665", "psc_text": "enim nos firmiores (si tamen inter tanta tentationum pericula dicere hoc audendum est), sicut ait Apostolus, infirmorum onera sustinere (Rom. XV, 1). Frater Timotheus ideo non scripsit Sanctitati tuae, quia omnia quae gesta sunt sanctus frater tuus significavit. Memor nostri, in Domino glorieris, domine beatissime et venerabiliter charissime et sincerissime frater. EPISTOLA LXIII. Rursum de Timotheo qui postquam jurasset se a Severo non recessurum, ordinatus fuerat subdiaconus apud Subsanam in dioecesi Hipponensi: hoc praeter suam voluntatem factum esse testatur Augustinus; Timotheum tamen quem ad Severum redire voluit, declarat lectoris officio jam ante praestitum ipsi juramentum, functum fuisse in ecclesiis dioeceseos Hipponensis, adeoque sibi remittendum. Domino beatissimo, et venerabili, et sincerissima charitate amplectendo fratri et consacerdoti SEVERO, et qui tecum sunt fratribus, AUGUSTINUS, et fratres qui mecum sunt, in Domino salutem. 1. Si dicam quae me ipsa causa cogit dicere, ubi erit sollicitudo charitatis? Si autem non dicam, ubi erit libertas", "candidate_score": 0.668411, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_107_109", "bdc_text": "Bibelzitate . aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent . Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_764", "psc_text": "18). Rursumque in consequentibus: « Post annos quatuordecim ascendi iterum Jerosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem, et exposui eis Evangelium quod praedico inter Gentes: » ostendens se non habuisse securitatem Evangelii praedicandi, nisi Petri, et qui cum eo erant, fuisset sententia roboratum. Statimque sequitur: « Separatim autem his qui videbantur aliquid esse, ne forte in vacuum currerem aut cucurrissem. » Quare separatim, et non in publico? Ne forte fidelibus ex numero Judaeorum, qui Legem putabant esse servandam, et sic credendum in Domino Salvatore, fidei scandulum nasceretur. Ergo et eo tempore cum Petrus venisset Antiochiam (licet hoc Apostolorum Acta non scribant, sed affirmanti Paulo credendum sit), in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam venirent quidam a Jacobo, cum Gentibus edebat; cum autem venissent, subtrahebat se, et segregabat, timens eos qui ex circumcisione erant. Et consenserunt cum illo caeteri Judaei, ita ut", "candidate_score": 0.666746, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_59_61", "bdc_text": "Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt . prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi. Vgl .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3050", "psc_text": "per priorum imperatorum leges ad communionem homines catholicam cogerentur; obtinuimus tamen ut illud potius quod dixi, ab imperatoribus peteretur: decretum est in concilio nostro, legati ad Comitatum missi sunt. 26. Sed Dei major misericordia, qui sciret harum legum terror et quaedam medicinalis molestia quam multorum esset pravis vel frigidis animis necessaria, et illi duritiae quae verbis emendari non potest, sed tamen aliquantula severitate disciplinae potest, id egit ut legati nostri quod susceperant, obtinere non possent. Jam enim nos praevenerant ex aliis locis quaedam episcoporum querelae gravissimae, qui mala fuerant ab ipsis multa perpessi, et a suis sedibus exturbati; praecipue horrenda et incredibilis caedes Maximiani episcopi catholici Ecclesiae Bagaiensis effecit ut nostra legatio jam quid ageret non haberet. Jam enim lex fuerat promulgata, ut tantae immanitatis haeresis Donatistarum, cui crudelius parci videbatur quam ipsa saeviebat, non tantum violenta esse, sed omnino esse non sineretur impune: non tamen supplicio capitali, propter servandam", "candidate_score": 0.666647, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_92_94", "bdc_text": "tanquam suspectas a reliquis selectas reposueramus , probationibus stabilire , quibus tueri eas confiderent . Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati . Verebatur etiam nos fortassis non suffecturos iis omnibus confutandis ! Verum obtinuitIn der Vorlage obinuit .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2980", "psc_text": "defendere, vel talia aliquo nostrorum praesente jactare, nec in tanta populi multitudine deprehendi aliquis facile, nec alicubi possit agnosci), sive in quovis terrarum loco degant; Dei nostri misericordia gratiaque credimus quod facile corrigantur, audita ejus damnatione qui fuerit pertinax et resistens hujus dogmatis auctor inventus; nec interest ubi isti fuerint, dum ubicumque inveniri potuerint sint sanandi. 3. Nobis tamen nec persuaderi potest eum esse purgatum, quamvis ad nos a nescio quibus laicis sint Gesta perlata, quibus ille et auditum se crederet et absolutum: quae utrum vera sint dubitamus, quod sub nulla illius concilii prosecutione venerunt, nec eorum aliquas accepimus de hac re litteras, apud quos istius rei iste praestitit causas. Quod si de sua ille potuisset purgatione confidere, hoc magis eredimus quod egisset, quod multo verius esse potuerat, ut illos cogeret epistolis suis, qui dijudicaverunt, indicare. Verum cum sint aliqua in ipsis posita Gestis, quae objecta partim ille vitando suppressit,", "candidate_score": 0.666426, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_846", "psc_text": "nolumus in quo prius permanere statueramus, non quidem malum verum, jam ideo malum quia id quod potius agendum est occurrens deseritur; quod si non occurreret, non solum sine vituperatione, sed etiam cum laude, in illo priore perduraretur. Hic non falli difficile est; hic omnino vox prophetica praevalet: Delicta quis intelligit (Psal. XVIII, 13)? Hinc oro, participem me facias cogitationum tuarum, quid in talibus vel facere solcas, vel faciendum esse reperias. EPISTOLA LXXXI. Hieronymus Augustino, excusans quod ipsius litteris responderit liberius Epistola 75, rogansque ut, omissis contentiosis quaestionibus, deinceps secum invicem amice conferant, et placide versentur in campo sacrarum Scripturarum. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Christo salutem. Cum a sancto fratre nostro Firmo sollicite quaererem quid ageres, sospitem te laetus audivi. Rursum cum tuas litteras non dico sperarem, sed exigerem; nesciente te, de Africa se profectum esse dixit. Itaque reddo tibi per eum salutationis officia, qui te", "candidate_score": 0.665959, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_128_130", "bdc_text": "tibi universa exactius recensebit et referre poterit , etc . Tu modo adesse BernęBern velis ! Non poterunt maiore beneficio animi nostri Tigurinis Zurich devinciri et obstringi nisi isto , quod efflagitamus . Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_4", "psc_text": "mihi abruperim odiosissimum retinaculum, quo ab philosophiae ubere desperatione veri, quod est animi pabulum, refrenabar. EPISTOLA II. Zenobio desiderium exponit suum, ut disputationem inter se coeptam, inter se finiant. ZENOBIO AUGUSTINUS. 1. Bene inter nos convenit, ut opinor, omnia quae corporeus sensus attingit, ne puncto quidem temporis eodem modo manere posse, sed labi, effluere et praesens nihil obtinere, id est, ut latine loquar, non esse. Horum itaque perniciosissimum amorem, poenarumque plenissimum, vera et divina philosophia monet frenare atque sopire; ut se toto animus, etiam dum hoc corpus agit, in ea quae semper ejusdem modi sunt, nec peregrino pulchro placent, feratur atque aestuet. Quae cum ita sint, et cum te verum ac simplicem, qualis sine ulla sollicitudine amari potes, in semetipsa mens videat, fatemur tamen congressum istum atque conspectum tuum, cum a nobis corpore discedis, locisque sejungeris, quaerere nos, eoque dum licet cupere. Quod profecto vitium, si te bene novi, amas", "candidate_score": 0.665074, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_120_122", "bdc_text": "eidbrüchig . - Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_616", "psc_text": "ex Evangelio tamen, quia manifestum est, quo etiam die Dominus crucifixus sit, et in sepultura fuerit, et resurrexerit, adjuncta est etiam ipsorum dierum observatio per patrum concilia, et orbi universo christiano persuasum est eo modo Pascha celebrari oportere. 28. Quadragesima sane jejuniorum habet auctoritatem, et in veteribus Libris ex jejunio Moysi (Exod. XXXIV, 28) et Eliae (III Reg. XIX, 8); et ex Evangelio, quia totidem diebus Dominus jejunavit (Matth. IV, 2), demonstrans Evangelium non dissentire a Lege et Prophetis. In persona quippe Moysi, Lex; in persona Eliae, Prophetae accipiuntur, inter quos et in monte gloriosus apparuit; ut evidentius emineret quod de illo dicit Apostolus: Testimonium habens a Lege et Prophetis (Rom. III, 21). In qua ergo parte anni congruentius observatio Quadragesimae constitueretur, nisi confini atque contigua dominicae passioni? Quia in ea significatur haec vita laboriosa, cui opus est continentia, ut ab ipsius mundi amicitia jejunetur; quae utique fallaciter blandiri, et", "candidate_score": 0.661695, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_91_93", "bdc_text": "s. unten Z. 18085 . tanquam suspectas a reliquis selectas reposueramus , probationibus stabilire , quibus tueri eas confiderent . Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_710", "psc_text": "id est linguae notissimae. Quisquis autem in eo quod ex hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit, et falsi crimen intenderit, vix aut nunquam ad hebraea testimonia pervenietur, quibus defendatur objectum. Quod si etiam perventum fuerit, tot latinas et graecas auctoritates damnari quis ferat? Huc accedit quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere: ut tu solus necessarius videaris, qui etiam ipsos possis convincere; sed tamen quo judice mirum si potueris invenire. CAPUT III. 5. Nam quidam frater noster episcopus, cum lectitari instituisset in ecclesia cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter abs te positum apud Jonam prophetam (Jonae IV, 6), quam erat omnium sensibus memoriaeque inveteratum, et tot aetatum successionibus decantatum. Factus est tantus tumultus in plebe maxime graecis arguentibus et inclamantibus calumniam falsitatis, ut cogeretur episcopus (Oëa quippe civitas erat) Judaeorum testimonium flagitare. Utrum autem illi imperitia an malitia, hoc esse in hebraeis codicibus responderunt, quod et graeci", "candidate_score": 0.65862, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161_163", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia . D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 . April 1548 ( 18069 ) . , cuius nomine quoque hęc tibi scribo , qui iam concionibus est occupatus :", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1138", "psc_text": "oculis mentis meae, purius video, ignorantiae nocte depulsa et caligine dubitationis abstersa. Quod cum saepe alias per munera epistolarum tuarum mihi donatum senserim, tum praecipue isto recentium litterarum libello, cujus mihi tam gratus quam dignus portitor fuit vir benedictus Domini frater noster Quintus diaconus: qui longo quidem posteaquam ad Urbem venerat intervallo, cum eo juxta solemnem meum morem post Pascha Domini, pro Apostolorum et martyrum veneratione venissem, benedictionem oris tui reddidit nobis; verumtamen oblitterato, quod nesciente me Romae consumpserat, tempore, recentissimus mihi visus est a conspectu tuo, ita ut tunc statim eum a te mihi venisse vix crederem, cum primum videbam et cum mihi plenum odorem suavitatis tuae in eloquiis tuis coelestis unguenti castitate fragrantibus offerebat. Fateor tamen venerandae Unanimitati tuae, non potuisse me volumen ipsum, statim ut acceperam, Romae legere. Tantae enim illic turbae erant, ut non possem munus tuum diligenter inspicere, et eo ut cupiebam perfrui; scilicet ut", "candidate_score": 0.658222, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_168_170", "bdc_text": "aprilis , anno , etc. , 48 . [Unterschrift: ] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_682", "psc_text": "hoc quia iste optime noverat, negare non potuit. Nam quae negavit, Deo dimisi, judicans quae occultare permissus non est. Timui ei committere Ecclesiam, praesertim inter haereticorum circumlatrantium rabiem constitutam. Et cum me rogaret ut ad presbyterum fundi Armemanensis in campo Bullensi, unde ad nos devenerat, causa ejus insinuata litteras darem, ne quid de illo atrocius suspicaretur, ut illic vivat, si fieri potest, sine officio presbyterii correctior, misericordia commotus feci. Haec autem me praecipue prudentiae tuae intimare oportebat, ne aliqua tibi fallacia subreperet. 2. Audivi autem causam ejus, cum centum dies essent ad Dominicum Paschae, qui futurus est octavo idus aprilis. Hoc propter concilium insinuare curavi Venerabilitati tuae, quod etiam ipsi non celavi, sed ei fideliter quid institutum esset aperui: ut si intra annum causam suam, si forte sibi aliquid agendum putat, agere neglexerit, deinceps ejus vocem nemo audiat. Nos autem, beatissime domine et venerabiliter suscipiende pater, si haec indicia malae", "candidate_score": 0.658192, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_40_42", "bdc_text": "vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ; s. Hoven 413 . - Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_428", "psc_text": "Nos eis objicimus furorem schismatis, rebaptizationis insaniam, ab haereditate Christi quae per omnes gentes diffusa est, nefariam separationem. De codicibus non tantum nostris, sed etiam eorum, recitamus ecclesias quarum nomina hodie legunt, et quibus hodie non communicant: quae cum recitantur in conventiculis eorum, lectoribus suis dicunt, Pax tecum; et cum ipsis plebibus, quibus illae litterae scriptae sunt, pacem non habent. Et ipsi nobis objiciunt vel falsa crimina mortuorum, vel etiamsi vera, tamen aliena; non intelligentes in iis quae nos eis objicimus, omnes illos teneri; in iis vero quae nobis objiciunt, paleam vel zizania messis dominicae reprehendi, ad frumenta autem crimen non pertinere: neque considerantes quia quibus mali placent in unitate, ipsi communicant malis; quibus autem displicent, et eos emendare non possunt, neque ante tempus messis audent zizania eradicare, ne simul eradicent et triticum (Matth. XIII, 29), non factis eorum, sed altari Christi communicant: ita ut non solum non ab eis", "candidate_score": 0.657951, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_107_109", "bdc_text": "Bibelzitate . aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent . Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_875", "psc_text": "in ea nunquam fuerim, tamen benevolentissime admonere dignatus es. In cujus sententiae non consensionem, sed simulationem Petrus timore inciderat, ut de illo Paulus verissime scriberet, quod eum vidisset non recte ingredientem ad veritatem Evangelii, eique verissime diceret, quod Gentes judaizare cogebat. Quod Paulus utique non cogebat, ob hoc illa vetera veraciter, ubi opus esset, observans, ut damnanda non esse monstraret; praedicans tamen instanter non eis, sed revelata gratia fidei, fideles salvos fieri, ne ad ea quemquam velut necessaria suscipienda compelleret. Sic antem credo apostolum Paulum veraciter cuncta illa gessisse, nec tamen nunc quemquam factum ex Judaeo Christianum, vel cogo, vel sino talia veraciter celebrare; sicut nec tu, cui videtur Paulus ea simulasse, cogis istum, vel sinis talia simulare. 16. An vis, ut etiam ego dicam, hanc esse summam quaestionis, imo sententiae tuae; ut post Evangelium Christi, bene faciant credentes Judaei, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus; si filios circumcidant, si", "candidate_score": 0.65793, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_58_60", "bdc_text": "deprehendens nolui quicquam illis concedere . Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt . prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi.", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3050", "psc_text": "per priorum imperatorum leges ad communionem homines catholicam cogerentur; obtinuimus tamen ut illud potius quod dixi, ab imperatoribus peteretur: decretum est in concilio nostro, legati ad Comitatum missi sunt. 26. Sed Dei major misericordia, qui sciret harum legum terror et quaedam medicinalis molestia quam multorum esset pravis vel frigidis animis necessaria, et illi duritiae quae verbis emendari non potest, sed tamen aliquantula severitate disciplinae potest, id egit ut legati nostri quod susceperant, obtinere non possent. Jam enim nos praevenerant ex aliis locis quaedam episcoporum querelae gravissimae, qui mala fuerant ab ipsis multa perpessi, et a suis sedibus exturbati; praecipue horrenda et incredibilis caedes Maximiani episcopi catholici Ecclesiae Bagaiensis effecit ut nostra legatio jam quid ageret non haberet. Jam enim lex fuerat promulgata, ut tantae immanitatis haeresis Donatistarum, cui crudelius parci videbatur quam ipsa saeviebat, non tantum violenta esse, sed omnino esse non sineretur impune: non tamen supplicio capitali, propter servandam", "candidate_score": 0.656462, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_628", "psc_text": "Pentecostes. Nam ut quadraginta illi dies ante Pascha observentur, Ecclesiae consuetudo roboravit; sic etiam ut octo dies Neophytorum distinguantur a caeteris, id est, ut octavus primo concinat. Ut autem Alleluia per illos solos dies quinquaginta in Ecclesia cantetur, non usquequaque observatur: nam et aliis diebus varie cantatur alibi atque alibi; ipsis autem diebus ubique. Ut autem stantes in illis diebus et omnibus dominicis oremus, utrum ubique servetur ignoro: tamen quid in eo sequatur Ecclesia, dixi ut potui, et arbitror esse manifestum. CAP. XVIII. 33. De lavandis vero pedibus, cum Dominus hoc propter formam humilitatis, propter quam docendam venerat, commendaverit, sicut ipse consequenter exposuit, quaesitum est quonam tempore potissimum res tanta etiam facto doceretur, et illud tempus occurrit, quo ipsa commendatio religiosius inhaereret. Sed ne ad ipsum sacramentum Baptismi videretur pertinere, multi hoc in consuetudinem recipere noluerunt. Nonnulli etiam de consuetudine auferre non dubitaverunt. Aliqui autem ut hoc et sacratiore tempore", "candidate_score": 0.654865, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_9_11", "bdc_text": "id fuit in causa , quod noluerim te nostris satis inauspicatis conflictationibusZum Streit zwischen der zwinglisch und der Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch ausgerichteten Partei Berns s. 18014 , fn18014-6 . - Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes . Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ;", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2870", "psc_text": "quatuor vel potius quinque etiam sine prooemiis habent, et duodecimum sine extrema parte non parva: sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto sane ut hanc epistolam, seorsum quidem, sed tamen ad caput eorumdem librorum jubeas anteponi. Vale. Ora pro me. EPISTOLA CLXXV. Patres concilii Carthaginensis, Innocentio pontifici Romano, de actis adversus Pelagium et Celestium. Domino beatissimo et honorandissimo, sancto fratri INNOCENTIO, AURELIUS, NUMIDIUS, RUSTICIANUS, FIDENTIANUS, EVAGRIUS, ANTONIUS, PALATINUS, ADEODATUS, VINCENTIUS, PUBLIANUS, THEASIUS, TUTUS, PANNONIUS, VICTOR, RESTITUTUS, RUSTICUS, FORTUNATIANUS, alius RESTITUTUS, AMPELIUS, AMBIVIUS, FELIX, DONATIANUS, ADEODATUS, OCTAVIUS, SEROTINUS, MAJORINUS, POSTHUMIANUS, CRISPULUS, VICTOR, alius VICTOR, LEUCIUS, MARIANUS, FRUCTUOSUS, FAUSTINIANUS, QUODVULTDEUS, CANDORIUS, MAXIMUS, MEGASIUS, RUSTICUS, RUFINIANUS, PROCULUS, SEVERUS, THOMAS, JANUARIUS, OCTAVIANUS, PRAETEXTATUS, SIXTUS, QUODVULTDEUS, PENTHADIUS, QUODVULDEUS, CYPRIANUS, SERVILIUS, PELAGIANUS, MARCELLUS, VENANTIUS, DIDYMUS, SATURNINUS, BIZACENUS, GERMANUS, GERMANIANUS, INVENTIUS, MAJORINUS, INVENTIUS, CANDIDUS, CYPRIANUS, AEMILIANUS, ROMANUS, AFRICANUS, MARCELLINUS, et caeteri qui in concilio ecclesiae Carthaginensis adfuimus. 1. Cum ex", "candidate_score": 0.653281, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_50_52", "bdc_text": "Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem : Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut . funditus excinderem et extirparem , idque palam in lectionibus , adeoque magis , si suspitio obrepebat auscultatores Gemeint sind Parteigänger von Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad.", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_774", "psc_text": "esset apostolus, ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent, sicut a parentibus per Legem acceperant, custodire, etiam cum in Christum credidissent; non tamen in eis jam constituerent spem salutis, quoniam per Dominum Jesum salus ipsa quae illis sacramentis significabatur, advenerat. » Totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est ut Petrus non erraverit in eo quod his qui ex Judaeis crediderant, putaverit Legem esse servandam; sed in eo a recti linea deviarit, quod Gentes coegerit judoizare. Coegerit autem non docentis imperio, sed conversationis exemplo. Et Paulus non contraria sit locutus his quae ipse gesserat; sed quare Petrus eos qui ex Gentibus erant, judaizare compelleret. 13. Haec ergo summa est quaestionis, imo sententiae tuae, ut post Evangelium Christi, bene faciant Judaei credentes, si Legis mandata custodiant; hoc est si sacrificia offerant quae obtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum servent, ut Paulus in Timotheo, et omnes observavere", "candidate_score": 0.653087, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_35_37", "bdc_text": "Rümlang wird hier den Druck von 1541 meinen ; s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina . Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_754", "psc_text": "contemneretur. Itaque ut simpliciter fatear, legi haec omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum interdum, nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant, et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. » Si quid igitur reprehensione dignum putaveras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere utrum ea quae scripsimus haberentur in graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares; praesertim cum libere in praefatione confessus sim, Origenis commentarios me esse secutum, et vel mea vel aliena dictasse, et in fine ejusdem capituli quod reprehendis, scripserim: « Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem; debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat quod ipse commisit. » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in graecis legeram,", "candidate_score": 0.652657, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3929", "psc_text": "quod symbolum non reddiderit. Post illam confessionem redduntur officia omnium membrorum, nisi linguae solius; se tamen didicisse symbolum, ideoque memoria jam tenere nihilominus in eadem tentatione litteris fassus est: sicque omnis est ab eo deleta nugacitas, quae, ut scis, multum decolorabat naturalem quamdam ejus benignitatem, eumque insultantem Christianis faciebat valde sacrilegum. Quid dicam, nisi, Domino hymnum canamus, et superexaltemus eum in saecula, Amen? EPISTOLA CCXXVIII. Augustinus Honorato, docens quandonam episcopo sive clericis fugere liceat, imminente obsidionis aut excidii periculo. Sancto fratri et coepiscopo HONORATO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Charitati tuae misso exemplo epistolae quam fratri Quodvultdeo nostro coepiscopo scripsi, putabam me hoc onere caruisse quod mihi imposuisti, quaerendo consilium quid in his periculis quae tempora nostra invenerunt, facere debeatis. Quamvis enim epistolam illam breviter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere, et quaerenti audire sufficeret: quandoquidem dixi nec eos esse prohibendos qui ad loca, si possunt,", "candidate_score": 0.652288, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_849", "psc_text": "75 et 81, rescribit accuratius Augustinus de interpretatione loci Epistolae ad Galatas, confirmans quod Petrus merito veraciterque reprehensus fuerit a Paulo. Caeterum deprecatur veniam, si dictis quibusdam incautioribus Hieronymi animum offenderit, excusans quod nulla sua culpa per multorum manus obambularit epistola, priusquam ad eum cui scripta erat, pervenerat. Domino dilectissimo, et in Christi visceribus honorando, sancto fratri et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. CAPUT PRIMUM. 1. Jam pridem tuae Charitati prolixam epistolam misi, respondens illi tuae quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc jam non solum fratrem, verum etiam collegam meum, misisse te recolis. Quae utrum in manus tuas pervenire meruerit, adhuc nescio; nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque justitiae accusantem reprehendere, non respondentem. Hoc solo tenuissimo indicio, utcumque conjicio legisse te illam epistolam meam. In ea quippe deploravi tantam inter vos exstitisse", "candidate_score": 0.651677, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_618", "psc_text": "mundum temporaliter annuntianda; qui mundus et a quatuor ventis delimatur, et quatuor elementis erigitur, et quatuor anni temporum vicibus variatur. Decem autem quater in quadraginta consummantur, quadragenarius autem partibus suis computatus, addit ipsum denarium et fiunt quinquaginta tanquam merces laboris et continentiae. Neque enim frustra ipse Dominus et quadraginta dies post resurrectionem in hac terra et in hac vita cum Discipulis conversatus est, et posteaquam ascendit in coelum, decem diebus interpositis promissum misit Spiritum sanctum, completo die Pentecostes: qui dies quinquagenarius habet alterum sacramentum, quod septies septem quadraginta novem fiunt; et cum reditur ad initium, qui est octavus, qui et primus dies, quinquaginta complentur; qui celebrantur post Domini resurrectionem, jam in figura non laboris, sed quietis et laetitiae. Propter hoc et jejunia relaxantur, et stantes oramus, quod est signum resurrectionis. Unde etiam omnibus diebus dominicis id ad altare observatur, et Alleluia canitur, quod significat actionem nostram futuram non esse nisi", "candidate_score": 0.651357, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122_124", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente . Legatus noster Vermutlich der Berner Venner und KleinratBern , Schultheiss bzw Rat Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf , dessen Aufenthalt in ZürichZurich um den 9 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_617", "psc_text": "de illo dicit Apostolus: Testimonium habens a Lege et Prophetis (Rom. III, 21). In qua ergo parte anni congruentius observatio Quadragesimae constitueretur, nisi confini atque contigua dominicae passioni? Quia in ea significatur haec vita laboriosa, cui opus est continentia, ut ab ipsius mundi amicitia jejunetur; quae utique fallaciter blandiri, et illecebrarum fucos circumspargere atque jactare non cessat. Numero autem quadragenario vitam istam propterea figurari arbitror, quia denarius in quo est perfectio beatitudinis nostrae, sicut in octonario, quia redit ad primum, ita in hoc mihi videtur exprimi: quia creatura, quae septenario figuratur, adhaeret Creatori, in quo declaratur unitas Trinitatis per universum mundum temporaliter annuntianda; qui mundus et a quatuor ventis delimatur, et quatuor elementis erigitur, et quatuor anni temporum vicibus variatur. Decem autem quater in quadraginta consummantur, quadragenarius autem partibus suis computatus, addit ipsum denarium et fiunt quinquaginta tanquam merces laboris et continentiae. Neque enim frustra ipse Dominus et quadraginta dies", "candidate_score": 0.650958, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_12_14", "bdc_text": "s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2388", "psc_text": "agerem, et sic agerem, ut dolorem manifestare vix posses. Nam ideo post illius impiam crudelemque perfidiam (cui etiam per tuam nobiscum participatam sollicitudinem frustra vehementer institimus, ne illo cor nostrum dolore percelleret, suam vero conscientiam tanto scelere trucidaret), continuo sum a Carthagine profectus, occultato abscessu meo, ne tot ac tanti qui ejus intra ecclesiam gladium formidabant, violentis fletibus et gemitibus me tenerent, putantes meam sibi aliquid posse prodesse praesentiam, ut quem satis digne pro ejus anima objurgare non possem, pro illorum corporibus etiam rogare compellerer. Quam tamen eorum corporalem salutem satis parietes ecclesiae muniebant. Ego autem duris coarctabar augustiis, quod neque ille me pateretur, qualem oporteret; et insuper facere cogerer quod non deceret. Dolebam etiam graviter vicem venerabilis coepiscopi mei tantae rectoris Ecclesiae, ad cujus pertinere dicebatur officium, post hominis tam nefariam fallaciam adhuc se praebere humilem, quo caeteris parceretur. Fateor; cum tantum malum nullo pectoris robore potuissem tolerare, discessi.", "candidate_score": 0.650946, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_2_4", "bdc_text": "Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_231", "psc_text": "Domino fratri sancto et unanimo AUGUSTINO, PAULINUS et THERASIA peccatores. 1. Jamdudum, frater in Christo Domino mi unanime, ut te in sanctis et piis laboribus tuis nescientem agnovi, absentemque vidi, tota mente complexus, alloquio quoque familiari atque fraterno per litteras audire properavi. Et credo in manu, et in gratia Domini sermonem meum ad te fuisse perlatum; sed morante adhuc puero quem ad te aliosque dilectos aeque Deo salutandos, ante hiemem miseramus, non potuimus ultra et officium nostrum suspendere, et desiderium sermonis tui cupidissimum temperare. Scripsimus itaque iterato nunc, si priores ad te litterae nostrae pervenire meruerunt; aut primo, si illis in manus tuas perveniendi felicitas non fuit. 2. Sed tu, frater spiritualis omnia judicans, amorem in te nostrum ne pendas officio solo, aut tempore litterarum. Dominus enim testis est, qui unus atque idem operatur in suis ubique charitatem suam, jam abinde nobis, ex quo te beneficio venerabilium episcoporum Aurelii et", "candidate_score": 0.650467, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161_163", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia . D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 . April 1548 ( 18069 ) . , cuius nomine quoque hęc tibi scribo , qui iam concionibus est occupatus :", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_143", "psc_text": "Alypio episcopo de libris Augustini quos recepit, excusans quod serius miserit ad illum Eusebii Chronica. Cupit edoceri de genere et vita Alypii: ipse vicissim de se nonnulla aperiens. Panem unum dono mittit. Domino merito honorabili, et beatissimo patri ALYPIO, PAULINUS et THERASIA peccatores. 1. Haec est vera charitas, haec perfecta dilectio, quam tibi circa humilitatem nostram inesse docuisti, domine vere sancte, et merito beatissime ac desiderabilis. Accepimus enim per hominem nostrum Julianum de Carthagine revertentem, litteras tantam nobis Sanctitatis tuae lucem afferentes, ut nobis charitatem tuam non agnoscere, sed recognoscere videremur. Quia videlicet ex illo, qui nos ab origine mundi praedestinavit sibi, charitas ista manavit, in quo facti sumus antequam nati, quia ipse fecit nos, et non ipsi nos (Psal. XCIX, 3), qui fecit quae futura sunt. Hujus igitur praescientia et opere formati in similitudinem voluntatum et unitatem fidei vel unitatis fidem praeveniente notitiam charitate connexi sumus, ut nos invicem", "candidate_score": 0.650373, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_231", "psc_text": "Domino fratri sancto et unanimo AUGUSTINO, PAULINUS et THERASIA peccatores. 1. Jamdudum, frater in Christo Domino mi unanime, ut te in sanctis et piis laboribus tuis nescientem agnovi, absentemque vidi, tota mente complexus, alloquio quoque familiari atque fraterno per litteras audire properavi. Et credo in manu, et in gratia Domini sermonem meum ad te fuisse perlatum; sed morante adhuc puero quem ad te aliosque dilectos aeque Deo salutandos, ante hiemem miseramus, non potuimus ultra et officium nostrum suspendere, et desiderium sermonis tui cupidissimum temperare. Scripsimus itaque iterato nunc, si priores ad te litterae nostrae pervenire meruerunt; aut primo, si illis in manus tuas perveniendi felicitas non fuit. 2. Sed tu, frater spiritualis omnia judicans, amorem in te nostrum ne pendas officio solo, aut tempore litterarum. Dominus enim testis est, qui unus atque idem operatur in suis ubique charitatem suam, jam abinde nobis, ex quo te beneficio venerabilium episcoporum Aurelii et", "candidate_score": 0.650105, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_12_14", "bdc_text": "s. unten Z. 18085 . reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3715", "psc_text": "Nec vos judicetis esse malevolas, quando hoc indicatis. Magis quippe innocentes non estis, si sorores vestras, quas indicando corrigere potestis, tacendo perire permittitis. Si enim soror tua vulnus haberet in corpore, quod vellet occultari, dum timeret secari, nonne crudeliter abs te sileretur, et misericorditer indicaretur? Quanto ergo potius eam debes manifestare, ne perniciosius putrescat in corde? Sed antequam aliis demonstretur, per quas convincenda est si negaverit, praepositae debet ostendi, si admonita neglexerit corrigi, ne forte possit secretius correpta non innotescere caeteris. Si autem negaverit, tunc neganti adhibendae sunt aliae, ut jam coram omnibus possit, non ab una teste argui, sed a duabus tribusve convinci. Convicta vero, secundum praepositae vel presbyteri arbitrium debet emendatoriam sustinere vindictam: quam si ferre recusaverit, et si ipsa non abscesserit, de vestra societate projiciatur. Non enim et hoc fit crudeliter, sed misericorditer, ne contagione pestifera plurimas perdat. Et hoc quod dixi de oculo non figendo, etiam", "candidate_score": 0.650035, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_714", "psc_text": "Italiam sparsa, qua taxabatur locus non recte expositus in Epistola ad Galatas. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Domino salutem. CAP. PRIMUM. 1. Crebras ad me epistolas dirigis, et saepe compellis ut respondeam cuidam epistolae tuae, cujus ad me, ut ante jam scripsi, per fratrem Sysinnium diaconum exemplaria pervenerant, absque subscriptione tua, et quae primum per fratrem Profuturum, secundo per quemdam alium te misisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere, et episcopum constitutum, veloci morte subtractum; illum cujus nomen retices, maris timuisse discrimina, et navigationis mutasse consilium. Quae cum ita sint, satis mirari nequeo quomodo ipsa epistola et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur, et ad me solum non pervenerit, cui soli missa est; praesertim cum idem frater Sysinnius inter caeteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Adriae, ante hoc ferme quinquennium reperisse. 2. De amicitia", "candidate_score": 0.649774, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_161_163", "bdc_text": "Recipietis inde a deo vobis ignorantibus uberrimum fructum nosque vobis redditis omnium devinctissimos et paratissimos ad universa vestra obsequia . D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 . April 1548 ( 18069 ) . , cuius nomine quoque hęc tibi scribo , qui iam concionibus est occupatus :", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_732", "psc_text": "res, ut nihil studiorum meorum mallem, si possem, quam inhaerere lateri tuo. Quod ego quia non possum, aliquem nostrorum in Domino filiorum erudiendum nobis ad te mittere cogito, si etiam de hac re tua rescripta meruero. Nam neque in me tantum scientiae Scripturarum divinarum est, aut esse jam poterit, quantum inesse tibi video. Et si quid in hac re habeo facultatis, utcumque impendo populo Dei. Vacare autem studiis diligentius quam quae populi audiunt instruendis, propter ecclesiasticas occupationes omnino non possum. CAPUT III. 6. Nescio quae scripta maledica super tuo nomine ad Africam pervenerunt. Accepimus tamen quod dignatus es mittere, illis respondens maledictis. Quo perlecto, fateor, multum dolui inter tam charas familiaresque personas, cunctis pene Ecclesiis notissimo amicitiae vinculo copulatas, tantum malum extitisse discordiae. Et tu quidem quantum tibi modereris, quantumque teneas aculeos indignationis tuae, ne reddas maledictum pro maledicto, satis in tuis litteris eminet. Verumtamen si eas ipsas cum legissem,", "candidate_score": 0.64975, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_94_96", "bdc_text": "Verebatur etiam nos fortassis non suffecturos iis omnibus confutandis ! Verum obtinuitIn der Vorlage obinuit . ea sententia , ut nos omnia examinaremus et singulis pensiculatis deinde suffragio nostro aut probaremus aut reprobaremus . D. Iodocus , WeberusWaber , Johannes , Nicolaus Pfister , Nikolaus et ego reprobavimus ut fucata et falsa .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_895", "psc_text": "recolas quid hinc senserit noster Ambrosius, quid noster itidem Cyprianus; invenies fortasse nec nobis defuisse, quos in eo quod asserimus sequeremur. Quanquam, sicut paulo ante dixi, tantummodo Scripturis canonicis hanc ingenuam debeam servitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. Proinde, cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem; verumtamen ipse mihi pro his omnibus, imo supra hos omnes apostolus Paulus occurrit. Ad ipsum confugio: ad ipsum ab omnibus, qui aliud sentiunt, litterarum ejus tractatoribus provoco; ipsum interrogans interpello et requiro in eo quod scripsit ad Galatas, vidisse se Petrum non recte ingredientem ad veritatem Evangelii, eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione Gentes judaizare cogebat, utrum verum scripserit, an forte nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Et audio eum paulo superius in ejusdem narrationis exordio religiosa voce", "candidate_score": 0.649511, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_672", "psc_text": "prius te nesciente factum est, eodem jubente similiter corrige. Neque enim vereor ne tu parum intelligas quantus aditus aperitur ad dissolvendum ordinem Ecclesiasticae disciplinae, si alterius Ecclesiae clericus cuicumque juraverit quod ab ipso non sit recessurus, eum secum esse permittat, ideo se facere affirmans, ne auctor sit ejus perjurii; cum profecto qui hoc non sinet, nec illum apud ipsum remanere permittet, quia de se, non de altero jurare potuit, ipse pacificam regulam sine aliqua reprehensione custodiat. EPISTOLA LXIV. Augustinus Quintiano, ipsum ad patientiam adhortans et Aurelio episcopo reconciliatum cupiens, agensque de Privatione quem ille suae Ecclesiae clericum querebatur in monasterium Augustini susceptum fuisse. Domino dilectissimo fratri et compresbytero QUINTIANO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Nos non dedignamur aspicere corpora minus pulchra, praesertim cum ipsae animae nostrae nondum pulchrae sint, sicut eas futuras speramus, cum ille ineffabiliter pulcher nobis apparuerit, in quem modo non videntes credimus: tunc enim similes ei erimus,", "candidate_score": 0.648951, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_51_53", "bdc_text": "Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut . funditus excinderem et extirparem , idque palam in lectionibus , adeoque magis , si suspitio obrepebat auscultatores Gemeint sind Parteigänger von Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad. adesse .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_781", "psc_text": "studio, pauca subnectam. « Ecce ego Paulus dico vobis quoniam si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest. » Et iterum: « Evacuati estis a Christo, qui in Lege justificamini; a gratia excidistis. » Et infra: « Si spiritu ducimini, jam non estis sub Lege » (Gal. V, 2, 4, 18). Ex quo apparet, qui sub Lege est, non dispensative, ut nostri voluere majores, sed vere, ut tu intelligis, eum Spiritum sanctum non habere. Qualia sint autem praecepta legalia, Deo docente discamus. « Ego, inquit, dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivant in eis » (Ezech. XX, 25). Haec dicimus, non quod Legem juxta Manichaeum et Marcionem destruamus, quam et sanctam et spiritualem juxta Apostolum novimus; sed quia postquam fides venit et temporum plenitudo, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus (Gal. IV, 4);", "candidate_score": 0.648708, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_846", "psc_text": "nolumus in quo prius permanere statueramus, non quidem malum verum, jam ideo malum quia id quod potius agendum est occurrens deseritur; quod si non occurreret, non solum sine vituperatione, sed etiam cum laude, in illo priore perduraretur. Hic non falli difficile est; hic omnino vox prophetica praevalet: Delicta quis intelligit (Psal. XVIII, 13)? Hinc oro, participem me facias cogitationum tuarum, quid in talibus vel facere solcas, vel faciendum esse reperias. EPISTOLA LXXXI. Hieronymus Augustino, excusans quod ipsius litteris responderit liberius Epistola 75, rogansque ut, omissis contentiosis quaestionibus, deinceps secum invicem amice conferant, et placide versentur in campo sacrarum Scripturarum. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Christo salutem. Cum a sancto fratre nostro Firmo sollicite quaererem quid ageres, sospitem te laetus audivi. Rursum cum tuas litteras non dico sperarem, sed exigerem; nesciente te, de Africa se profectum esse dixit. Itaque reddo tibi per eum salutationis officia, qui te", "candidate_score": 0.648605, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1735", "psc_text": "estis (Isai. LXVI, 5, sec. LXX), non jam eis qui nos detestantur, sed qui odio finito amplectuntur, ut nomen Domini honorificetur, et appareat illis in jucunditate jam nobiscum experientibus, quam bonum sit et jucundum fratres habitantes in unum (Psal. CXXXII, 1). ( Et alia manu ): Optamus te, fili, in Deo bene valere. ( Item alia manu ): Aurelius episcopus Ecclesiae catholicae Carthaginensis, subscripsi. ( Item ): Silvanus primae sedis provinciae Numidiae, subscripsi. EPISTOLA CXXX. Augustinus Probae viduae diviti praescribit quomodo sit orandus Deus. AUGUSTINUS episcopus servus Christi servorumque Christi, religiosae famulae Dei PROBAE, in Domino dominorum salutem. CAPUT PRIMUM. 1. Et petisse te et promisisse me recolens, ut de orando Deo ad te aliquid scriberem, ubi tribuente ipso quem oramus, tempus facultasque concessa est, oportuit ut debitum meum jam jamque persolverem, et pio studio tuo in Christi charitate servirem. Quam me autem laetificaverit ipsa petitio tua, in qua cognovi", "candidate_score": 0.647648, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_37_39", "bdc_text": "Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis . integrę veritatis deperditam et licet pro suggestuKanzel ; s. Kirsch 2744 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3071", "psc_text": "vita, ubi corpus quod corrumpitur aggravat animam (Sap. IX, 15), si Ecclesia eorum jam talis est, non ergo dicant Deo, quod Dominus nos orare docuit, Dimitte nobis debita nostra (Matth. VI, 12). Cum enim in Baptismo cuncta dimissa sunt, utquid hoc poscit Ecclesia, si jam etiam in hac vita non habet maculam, aut rugam, aut aliquid hujusmodi? Contemnant et apostolum Joannem clamantem in Epistola sua: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est. Si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate (I Joan. I, 8, 9). Propter hanc spem dicit universa Ecclesia, Dimitte nobis debita nostra, ut non superbientes, sed confitentes mundet nos ab omni iniquitate, atque ita sibi Dominus Christus exhibeat in illa die gloriosam Ecclesiam non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi; quam modo mundat lavacro aquae in", "candidate_score": 0.647615, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_24", "bdc_text": "Juni 363 , der wegen der von ihm veranlassten christenfeindlichen Maßnahmen", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_807", "psc_text": "Ipse dixit, Messis est finis saeculi; non dixit, messis est tempus Donati. Ipse dixit, Messores Angeli sunt (Matth. XIII, 30, 38, 39); non dixit, Messores principes Circumcellionum sunt. Sed quia pro zizaniis triticum accusastis, vos esse zizania demonstrastis, et quod est gravius, ante tempus vos a tritico separastis. Majores enim vestri in quorum sacrilega praecisione perseveratis, quidam Gestis municipalibus Codices sanctos et instrumenta Ecclesiae persecutoribus tradiderunt, quidam eos fatentes dimiserunt et eis communicaverunt, et utrique Carthaginem furiosa factione convenerunt, de crimine traditionis de quo ipsi inter se jam consenserant, inauditos damnaverunt, episcopum contra episcopum ordinaverunt, altare contra altare erexerunt. Postea litteras ad imperatorem Constantinum, ut inter Afros episcopi transmarini judicarent, miserunt; datis judicibus quos postulaverant et Romae judicantibus non obtemperaverunt, episcopos apud Imperatorem tanquam male judicaverint arguerunt. Ab aliis rursus episcopis ad Arelatum missis ad ipsum Imperatorem appellaverunt; ab ipso auditi et calumniatores inventi, in eodem scelere permanserunt. Evigilate ad", "candidate_score": 0.646983, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_2_4", "bdc_text": "Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1798", "psc_text": "ne capiamur, alia sic ferimus ne frangamur, et secundum praecepta divina in omnibus gratias agimus ei, de quo dicimus: Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo (Psal. XXXIII, 2); et, Bonum est mihi quod humiliasti me, ut discam justificationes tuas (Psal. CXVIII, 71). Neque enim revera, si fallacis prosperitatis semper hic tranquillitas arrideret, anima humana portum illum verae certaeque securitatis appeteret, domina insignis et merito illustris, et praestantissima filia. Reddens itaque debitum Praestantiae tuae salutationis obsequium, agensque gratias quod salutis nostrae religiosissimam curam geris, posco tibi a Domino futurae vitae praemia, praesentisque solaria; omniumque vestrum, in quorum cordibus per fidem habitat Christus, me dilectioni orationique commendo. Et alia manu: Deus verus et verax veraciter consoletur cor tuum, et protegat salutem tuam, domina insignis et merito illustris, ac praestantissima filia. EPISTOLA CXXXII. Augustinus Volusiano, exhortans illum ut sacrarum scripturarum lectioni vacet, sibique rescribat si quid in eis", "candidate_score": 0.646926, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_121", "bdc_text": "- Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_472", "psc_text": "de ore sacerdotis judicavi in causa tali: quae qualis sit, per litteras expono; simul etiam ut et ego instruar in diversis causis. Singulas autem quaestiones et diversas, per capitula designari feci, ad quas singillatim dignare respondere.--In Arzugibus, ut audivi, decurioni qui limiti praeest vel tribuno solent jurare barbari, jurantes per daemones suos, qui ad deducendas bastagas pacti fuerint, vel aliqui ad servandas fruges ipsas, singuli possessores vel conductores solent ad custodiendas fruges suscipere, quasi jam fideles, epistolam decurione mittente, vel singuli transeuntes quibus necesse est per eos transire. Mihi autem disceptatio in corde nata est, si ille possessor qui susceperit barbarum, cujus fides per daemonum jurationem firma visa est, non coinquinatur vel ipse, vel illa quae custodit, vel ille qui deducitur a deductore barbaro. Sed hoc debes scire quia qui jurat barbarus a possessore pro servandis frugibus accipiat aurum, vel a viatore deductor; sed tamen cum hac veluti mercede quae", "candidate_score": 0.646581, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_10_12", "bdc_text": "- Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes . Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ; s. unten Z. 18085 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2870", "psc_text": "quatuor vel potius quinque etiam sine prooemiis habent, et duodecimum sine extrema parte non parva: sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto sane ut hanc epistolam, seorsum quidem, sed tamen ad caput eorumdem librorum jubeas anteponi. Vale. Ora pro me. EPISTOLA CLXXV. Patres concilii Carthaginensis, Innocentio pontifici Romano, de actis adversus Pelagium et Celestium. Domino beatissimo et honorandissimo, sancto fratri INNOCENTIO, AURELIUS, NUMIDIUS, RUSTICIANUS, FIDENTIANUS, EVAGRIUS, ANTONIUS, PALATINUS, ADEODATUS, VINCENTIUS, PUBLIANUS, THEASIUS, TUTUS, PANNONIUS, VICTOR, RESTITUTUS, RUSTICUS, FORTUNATIANUS, alius RESTITUTUS, AMPELIUS, AMBIVIUS, FELIX, DONATIANUS, ADEODATUS, OCTAVIUS, SEROTINUS, MAJORINUS, POSTHUMIANUS, CRISPULUS, VICTOR, alius VICTOR, LEUCIUS, MARIANUS, FRUCTUOSUS, FAUSTINIANUS, QUODVULTDEUS, CANDORIUS, MAXIMUS, MEGASIUS, RUSTICUS, RUFINIANUS, PROCULUS, SEVERUS, THOMAS, JANUARIUS, OCTAVIANUS, PRAETEXTATUS, SIXTUS, QUODVULTDEUS, PENTHADIUS, QUODVULDEUS, CYPRIANUS, SERVILIUS, PELAGIANUS, MARCELLUS, VENANTIUS, DIDYMUS, SATURNINUS, BIZACENUS, GERMANUS, GERMANIANUS, INVENTIUS, MAJORINUS, INVENTIUS, CANDIDUS, CYPRIANUS, AEMILIANUS, ROMANUS, AFRICANUS, MARCELLINUS, et caeteri qui in concilio ecclesiae Carthaginensis adfuimus. 1. Cum ex", "candidate_score": 0.64626, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_4234", "psc_text": "in quibus eis ostendendum est quam non recte intelligant Litteras sacras conscriptas ad fidelium salutem; tanquam si quisquam se medicinalibus ferramentis graviter vexet, quae utique non ad vulnerandum, sed ad sanandum sunt instituta. Multum autem laboravimus et laboramus, quantum Dominus donat, contra diversos errores arguendos. Sed laborum nostrorum opuscula si forte habere desideras, mitte qui tibi describant. Voluit enim Deus ut hoc facillime possis, qui tibi dedit unde possis. EPISTOLA CCLXV. Augustinus Seleucianae, de baptismo et poenitentia Petri, contra quemdam novatianum. Religiosissimae et in Christi dilectione honorandae famulae Dei SELEUCIANAE, AUGUSTINUS episcopus, in Domino salutem. 1. Lectis litteris tuis de salute vestra laetatus, ad ea quae scripsisti, repondere non distuli. Et primum miratus sum quomodo dicat novatianus iste Petrum baptizatum non fuisse, cum paulo superius scripseris eum dixisse quod Apostoli fuerint baptizati. Unde illi videatur quod inter Apostolos baptizatos Petrus non fuerit baptizatus, ignoro: et ideo exemplum epistolae tuae, ne", "candidate_score": 0.646226, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_680", "psc_text": "Christo servire, sed Christianis nolentibus dominari. Fratres, cauti estote: multum astutus est diabolus; sed Christus Dei Sapientia est. EPISTOLA LXV. Augustinus Xantippo Numidiae primati, rationem reddens cur Abundantio presbytero infami Ecclesiam committere noluerit. Domino beatissimo et venerabiliter suscipiendo patri et consacerdoti seni XANTIPPO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Officio debito meritis tuis, salutans Dignationem tuam, tuisque me orationibus valde commendans, insinuo prudentiae tuae, Abundantium quemdam in fundo Strabonianensi pertinente ad curam nostram ordinatum fuisse presbyterum. Qui cum non ambularet vias servorum Dei, non bonam famam habere coeperat; qua ego conterritus, non tamen temere aliquid credens, sed plane sollicitior factus, operam dedi, si quo modo possem ad aliqua malae conversationis ejus certa indicia pervenire. Ac primo comperi, eum pecuniam cujusdam rusticani divino apud se commendato intervertisse, ita ut nullam inde posset probabilem reddere rationem. Deinde convictus atque confessus est, die jejunii Natalis Domini, quo etiam Gippitana Ecclesia sicut caeterae jejunabant, cum", "candidate_score": 0.646178, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_97_99", "bdc_text": "Sultzerus , Battus Beat Gering. , Conradus Schmid , KonradKonrad Schmid. miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur . Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_190", "psc_text": "Sensi enim etiam ipsum saepe non mentiendi studio, sed amandi propensione falli judicantem, et arbitrari jam me accepisse quaedam, quibus accipiendis a Domino patente ore cordis inhiarem. Et si hoc in os meum, quis non conjiciat quanta de me absente meliora quam veriora laetus effundat? Librorum autem nostrorum copiam faciet venerabili studio tuo: nam nescio me aliquid, sive ad eorum qui extra Ecclesiam Dei sunt, sive ad aures fratrum scripsisse, quod ipse non habeat. Sed tu cum legis, mi sancte Pauline, non te ita rapiant quae per nostram infirmitatem veritas loquitur, ut ea quae ipse loquor minus diligenter advertas; ne dum avidus hauris bona et recta quae data ministro, non ores pro peccatis et erratis quae ipse committo. In his enim quae tibi recte, si adverteris, displicebunt, ego ipse conspicior; in his autem quae per donum Spiritus quod accepisti, recte tibi placent in libris meis, ille amandus, ille praedicandus est", "candidate_score": 0.646005, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_25_27", "bdc_text": "und der Stärkung des paganen Glaubens von den Christen den Beinamen «Apostata» ( Abtrünniger ) erhielt. moris . In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_606", "psc_text": "inscribitur [Psal. VI et XI], et octavo die circumcidebantur infantes, et in Ecclesiaste ad duorum Testamentorum significationem dicitur, Da illis septem, et illis octo [Eccle. XI, 2] ); reservatum est tamen et occultatum, et solum celebrandum sabbatum traditum est: quia erat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius erat, qui resurgens ex mortuis, jam non moreretur, et mors illi ultra non dominaretur; ut postquam facta est talis resurrectio in corpore Domini (ut praeiret in capite Ecclesiae, quod corpus Ecclesiae speraret in fine), jam etiam dies dominicus, id est octavus, qui et primus, inciperet celebrari. Ipsa etiam causa intelligitur, cur observandum Pascha, ubi ovem occidere et comedere jubentur, quod manifestissime passionem Domini praefigurat, non eis ita praeceptum est, ut attenderent occurrere sabbatum, et cum mense novorum ad tertiam lunae hebdomadam concurrere, ut eumdem quoque diem Dominus potius sua passione signaret, qui etiam dominicum, id est, octavum, qui et primus est, declaraturus advenerat.", "candidate_score": 0.64556, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_2_4", "bdc_text": "Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2849", "psc_text": "Firmum, anno praeterito, ob rem earum Ravennam, et inde Africam Siciliamque direximus, quem putamus jam in Africae partibus commorari. Sanctos tuo adhaerentes lateri, ut meo obsequio salutes, precor. Litteras quoque meas ad sanctum presbyterum Firmum direxi; quae si ad te venerint, ei dirigere non graveris. Incolumem te, et mei memorem, Christus Dominus custodiat, domine vere sancte, et beatissime papa. Et subter: Grandem latini sermonis in ista provincia notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque dictincta est: pleraque enim prioris laboris, fraude cujusdam amisimus. EPISTOLA CLXXIII. Augustinus Donato, villae Mutugennae in dioecesi Hipponensi presbytero donatistae, qui jussus comprehendi et adduci ad ecclesiam, conatus est sibi vim inferre, suadet ut re sobrie perpensa resipiscat, docens pravam voluntatem recte cogi ad meliora. Donato presbytero partis Donati, AUGUSTINUS episcopus Ecclesiae catholicae. 1. Si posses videre dolorem cordis mei, et sollicitudinem pro salute tua, fortassis", "candidate_score": 0.645344, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_2_4", "bdc_text": "Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_691", "psc_text": "ad crebrum et dulce colloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum, quod in Domino quam possumus simul sumus, conservari studeas, et augeri ac perfici, et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum, et omnes fratres qui tecum ac de te in Domino gaudent. Memor nostri exaudiaris a Domino in omni sancto desiderio tuo, domine charissime et desideratissime, et honorande in Christo frater. EPISTOLA LXVIII. Hieronymus Augustino, jam accepta epistola quae continet quaestionem de mendacio officioso, sed dubitans etiamnum an sit Augustini, negat se responsurum nisi sit certus de auctore. Meminit et Ruffini ficto nomine. Domino vere sancto, ac beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Christo salutem. 1. In ipso profectionis articulo, sancti filii nostri Asterii hypodiaconi, necessarii mei, Beatitudinis tuae litterae supervenerunt, quibus satisfacis te contra parvitatem meam librum Romam non misisse. Hoc nec ego factum audieram; sed epistolae cujusdam, quasi ad me", "candidate_score": 0.645276, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_50", "bdc_text": "Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem :", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3730", "psc_text": "episcopus dixit: Quod hesterno die promisi Charitati vestrae, propter quod vos volui frequentius convenire, et video frequentius convenisse, mora omni postposita hoc agendum est. Si enim aliud velim loqui, in illud suspensi minus auditis. Omnes in hac vita mortales sumus, et dies hujus vitae ultimus, omni homini est semper incertus: verumtamen in infantia speratur pueritia; et in pueritia speratur adolescentia; et in adolescentia speratur juventus; et in juventute speratur gravitas; et in gravitate speratur senectus: utrum contingat incertum est; est tamen quod speretur. Senectus autem aliam aetatem quam speret, non habet: incertum est etiam ipsa senectus quamdiu sit homini; illud tamen certum est, nullam remanere aetatem quae possit succedere senectuti. Quia voluit Deus, ad istam civitatem cum vigore aetatis adveni; sed tamen juvenis fui, et senui. Scio post obitus episcoporum, per ambitiosos aut contentiosos solere Ecclesias perturbari; et quod saepe expertus sum et dolui, debeo quantum ad me attinet, ne", "candidate_score": 0.645108, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_97_99", "bdc_text": "Sultzerus , Battus Beat Gering. , Conradus Schmid , KonradKonrad Schmid. miris praeconiis adprobarunt , quod nonnisi genuinam atque ipsissimam scripturam redolerent , et mirati , cur nos adversaremur . Verum nos ingenia nostra reservare , qui semper iuditia nostra praecipitemus !", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3318", "psc_text": "Quod autem quibus simul scripsisti, tunc non eramus simul, ideo factum est ut singulorum singulas, non unam amborum epistolam sumeres. A me quippe digressus est perlator hujus per venerabilem fratrem et coepiscopum meum Alypium, qui tuae Sanctitati aliam rescriberet, transiturus; ad quem etiam ipsas, quas ego jam legerem, litteras tuas ipse portavit. Quae nos quanta laetitia perfuderint, quid homo nitatur loqui quod non potest eloqui? nec teipsum satis nosse arbitror, sed nobis crede, quantum boni feceris talia nobis scripta mittendo. Sicut enim tu testis es animi tui, ita nos nostri, quemadmodum sit affectus illarum sinceritate luculentissima litterarum. Si enim brevissimam epistolam tuam, quam de hac ipsa re ad beatissimum senem Aurelium per Leonem acolythum direxisti, exsultanti alacritate descripsimus, et quibus poteramus magno studio legebamus, ubi nobis exposuisti quid de illo perniciosissimo dogmate, vel quid contra de gratia Dei, quam pusillis magnisque largitur, cui est illud inimicissimum, sentias: quanta nos putas", "candidate_score": 0.644783, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_144_146", "bdc_text": "s. zuletzt 18054 , fn18054-5 . et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3094", "psc_text": "quid respondeas eis corrigendis atque sanandis, quos etiam tibi ipsi tanquam fideli filio mater Ecclesia, ubi potueris, et quomodo potueris, sive ipse loquendo et respondendo, sive ad doctores Ecclesiae perducendo, in adjutorio Domini corrigendos sanandosque commendat. EPISTOLA CLXXXVI. Alypius et Augustinus Paulino episcopo, ipsum plenius instituentes adversus Pelagii haeresim. Domino beatissimo et in Christi visceribus germanitus amplectendo, plus quam dici potest desiderabili fratri et coepiscopo PAULINO, ALYPIUS et AUGUSTINUS. CAPUT PRIMUM. 1. Tandem aliquando providit Deus nobis litterarum fidelissimum perlatorem, omnium nostrum merito charissimum fratrem Januarium; per quem, etiamsi non scriberemus, omnia quae circa nos sunt possit Sinceritas tua tanquam per viventem atque intelligentem epistolam noscere. Pelagium, quem credimus, ut ab illo distingueretur qui Pelagius Tarenti dicitur, Britonem fuisse cognominatum, quod ut servum Dei dilexeris, novimus: nunc autem quemadmodum diligas, ignoramus. Nam et nos non solum dileximus, verum etiam diligimus eum; sed aliter nunc diligimus, aliter aliquando dileximus: tunc enim,", "candidate_score": 0.643997, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_59_61", "bdc_text": "Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt . prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi. Vgl .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3032", "psc_text": "solito crebrius, et multo magis ubicumque ab eorum saevitia respirabat aliquanta libertas. 18. Tum vero illi sic exarserunt, et tantis sunt odiorum stimulis incitati, ut contra eorum insidias atque violentias et apertissima latrocinia, vix ullae nostrae communionis Ecclesiae possent esse securae, vix ulla via tuta qua iter agerent quicumque adversus eorum rabiem pacem catholicam praedicarent, eorumque dementiam perspicua veritate convincerent. Usque adeo prorsus non solum laicis, vel quibuslibet clericis, sed ipsis quoque episcopis catholicis quodammodo proponebatur dura conditio. Aut enim tacenda erat veritas, aut eorum immanitas perferenda. Sed si veritas taceretur, non solum nemo fuerat ejus silentio liberandus, sed multi etiam illorum seductione perdendi: si autem veritatis praedicatione furor eorum ad saeviendum provocaretur, aliquibus liberatis nostrisque firmatis, rursus a sequenda veritate formido impediret infirmos. Cum igitur his angustiis affligeretur Ecclesia, quisquis existimat omnia potius sustinenda, quam Dei auxilium, ut per christianos imperatores ferretur, fuisse poscendum, parum attendit non bonam de", "candidate_score": 0.643968, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_51_53", "bdc_text": "Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut . funditus excinderem et extirparem , idque palam in lectionibus , adeoque magis , si suspitio obrepebat auscultatores Gemeint sind Parteigänger von Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad. adesse .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_766", "psc_text": "dubium est quod Petrus apostolus sententiae hujus, cujus nunc praevaricator arguitur, primus auctor extiterit. Causa autem praevaricationis, timor est Judaeorum. Dicit enim Scriptura quod primum edebat cum Gentibus; cum autem venissent quidam a Jacobo, subtrahebat se et segregabat, timens eos qui ex circumcisione erant. Timebat autem Judaeos quorum erat apostolus, ne per occasionem Gentilium a fide Christi recederent, et imitator pastoris boni, perderet gregem sibi creditum. 9. Sicut ergo ostendimus, Petrum bene quidem sensisse de abolitione Legis Mosaicae, sed ad simulationem observandae ejus timore compulsum; videamus an ipse Paulus qui alium arguit, tale quid fecerit. Legimus in eodem libro: « Perambulabat autem Paulus Syriam, et Ciliciam, confirmans Ecclesias: pervenitque in Derben, et Listram; et ecce discipulus quidam erat ibi, nomine Timotheus, filius mulieris viduae fidelis, patre autem gentili. Huic testimonium reddebant qui Listris erant et Iconio fratres. Hunc voluit Paulus secum proficisci; et assumens circumcidit eum propter Judaeos qui erant", "candidate_score": 0.643488, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3485", "psc_text": "viverent, Dominum esse venturum: et tamen quis dubitet eos praecipue vigilasse et servasse quod omnibus dixit, ne imparatos repente veniens inveniret? CAPUT II. 4. Nondum sane intelligo quonam modo accipi debeat quod scripsit Sanctitas tua, propterea dixisse Dominum Apostolis, Non est vestrum nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate; quoniam secutus adjunxit, Sed eritis mihi testes in Jerusalem, et in Judaea, et in Samaria, et usque ad ultimum terrae (Act. I, 7, 8). Quem Scripturae sensum sic exponis, ut dicas: Non ergo Apostolos testes consummationis mundi, sed nominis et resurrectionis suae voluit intelligi. Non quidem ille ait, Non est vestrum praedicare tempora; sed, Non est vestrum nosse: verum si ita vis intelligi quod ait, Non est vestrum scire, ac si diceret, Non est vestrum scientes facere, id est, non est vestrum hoc docere; quis nostrum docere audeat, vel se scire praesumat quod Deus ille magister nec eos", "candidate_score": 0.643051, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_114_116", "bdc_text": "s. Kirsch 883 . - Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem . causam tractarunt , ut qui omnibus studiis et viribus hanc contentionem sublatam cupiebant .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_756", "psc_text": "recte reprehenderet eos qui Legem servarent, quasi doctor Gentium; et Petrus jure reprehenderetur qui princeps circumcisionis (Gal. II, 8) id imperavit Gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis debitores sint legis faciendae; tu ut episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam, et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriunculo, cum monachis, id est compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in commentariis, secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse, et probasse. 6. Hanc autem explanationem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi Epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui", "candidate_score": 0.642887, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_159", "bdc_text": "Vos eruditiZurich , Pfarrer omnes accedite magistratum vestrum Zurich , qui etiamsi detrectare vellet , saltem vos persuadete , quo dei negotium promoveatur .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_286", "psc_text": "codices publicos fecerit. Domino eximio meritoque suscipiendo et dilectissimo fratri EUSEBIO, AUGUSTINUS. 1. Non ego recusanti voluntati tuae judicium, sicut dicis, inter episcopos subeundum molestus exhortator aut deprecator imposui. Quod quidem etiamsi suadere voluissem, possem fortasse facile ostendere quam valeas judicare inter nos in tam manifesta atque aperta causa, et quale sit illud quod facis, ut non auditis partibus jam ferre non dubites pro una parte sententiam, qui judicium reformidas; sed hoc, ut dixi, interim omitto. Nihil autem rogaveram aliud honorabilem benignitatem tuam, quod quaeso tandem in hac saltem epistola digneris advertere, nisi ut quaereres a Proculeiano, utrum hoc ipse dixerit Victori presbytero suo, quod ab eo sibi dictum publicum officium renuntiavit; an forte qui missi sunt, non quod a Victore audierunt, sed falsum Gestis persecuti sint; deinde quid illi de tota ipsa quaestione inter nos discutienda videretur. Arbitror autem non judicem fieri eum, qui rogatur ut interroget aliquem, et", "candidate_score": 0.642484, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3982", "psc_text": "Cum autem ibi me inveneris, ora pro me ne deficiam, sed perficiar; ora fili, ora. Sentio quid dicam, scio quid petam; non tibi videatur indignum, et quasi ultra merita tua: fraudabis me magno adjutorio, si non feceris. Non solum tu, sed etiam omnes qui ex ore tuo dilexerint, orate pro me: hoc eis me petivisse indica, et si multum nobis tribuitis, jussisse nos existimate quod petimus, et tamen date petentibus, vel obtemperate jubentibus. Orate pro nobis. Lege Litteras divinas, et invenies ipsos arietes nostros Apostolos petiisse hoc a filiis suis, sive praecepisse auditoribus suis. Ego certe quoniam hoc a me petiisti pro te, quantum faciam, videt qui exaudiat, qui videbat quia et ante faciebam: sed redde etiam in hac re dilectionis vicem. Praepositi vestri sumus; grex Dei estis: considerate et videte pericula nostra majora esse quam vestra, et orate pro nobis. Hoc enim et nobis condecet et vobis, ut bonam", "candidate_score": 0.641694, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_714", "psc_text": "Italiam sparsa, qua taxabatur locus non recte expositus in Epistola ad Galatas. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Domino salutem. CAP. PRIMUM. 1. Crebras ad me epistolas dirigis, et saepe compellis ut respondeam cuidam epistolae tuae, cujus ad me, ut ante jam scripsi, per fratrem Sysinnium diaconum exemplaria pervenerant, absque subscriptione tua, et quae primum per fratrem Profuturum, secundo per quemdam alium te misisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere, et episcopum constitutum, veloci morte subtractum; illum cujus nomen retices, maris timuisse discrimina, et navigationis mutasse consilium. Quae cum ita sint, satis mirari nequeo quomodo ipsa epistola et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur, et ad me solum non pervenerit, cui soli missa est; praesertim cum idem frater Sysinnius inter caeteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Adriae, ante hoc ferme quinquennium reperisse. 2. De amicitia", "candidate_score": 0.641254, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_59_61", "bdc_text": "Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt . prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi. Vgl .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1215", "psc_text": "occidendos in his sceleribus homines putaveritis, deterrebitis nos ne per operam nostram ad vestrum judicium aliquid tale perveniat: quo comperto illi in nostram perniciem licentiore audacia grassabuntur, necessitate nobis impacta et indicta, ut etiam occidi ab eis eligamus, quam eos occidendos vestris judiciis ingeramus. Hanc admonitionem, petitionem, obsecrationem meam ne, quaeso, aspernanter accipias. Neque enim te arbitror non recolere, magnam me ad te et multo quam nunc es altius sublimatum etiamsi episcopus non essem, fiduciam tamen habere potuisse. Cito interim per edictum Excellentiae tuae noverint haeretici Donatistae, manere leges contra errorem suum latas, quas jam nihil valere arbitrantur et jactant, ne vel sic nobis parcere aliquatenus possint. Plurimum autem labores et pericula nostra, quo fructuosa sint, adjuvabis, si eorum vanissimam et impiae superbiae plenissimam sectam non ita cures imperialibus legibus comprimi, ut sibi vel suis videantur qualescumque molestias pro veritate atque justitia sustinere: sed eos, cum hoc abs te petitur,", "candidate_score": 0.641143, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_93", "bdc_text": "Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_710", "psc_text": "id est linguae notissimae. Quisquis autem in eo quod ex hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit, et falsi crimen intenderit, vix aut nunquam ad hebraea testimonia pervenietur, quibus defendatur objectum. Quod si etiam perventum fuerit, tot latinas et graecas auctoritates damnari quis ferat? Huc accedit quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere: ut tu solus necessarius videaris, qui etiam ipsos possis convincere; sed tamen quo judice mirum si potueris invenire. CAPUT III. 5. Nam quidam frater noster episcopus, cum lectitari instituisset in ecclesia cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter abs te positum apud Jonam prophetam (Jonae IV, 6), quam erat omnium sensibus memoriaeque inveteratum, et tot aetatum successionibus decantatum. Factus est tantus tumultus in plebe maxime graecis arguentibus et inclamantibus calumniam falsitatis, ut cogeretur episcopus (Oëa quippe civitas erat) Judaeorum testimonium flagitare. Utrum autem illi imperitia an malitia, hoc esse in hebraeis codicibus responderunt, quod et graeci", "candidate_score": 0.640782, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3_5", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) . Er war jedoch auch als Mit-Absender am Brief vom 11 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_691", "psc_text": "ad crebrum et dulce colloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum, quod in Domino quam possumus simul sumus, conservari studeas, et augeri ac perfici, et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum, et omnes fratres qui tecum ac de te in Domino gaudent. Memor nostri exaudiaris a Domino in omni sancto desiderio tuo, domine charissime et desideratissime, et honorande in Christo frater. EPISTOLA LXVIII. Hieronymus Augustino, jam accepta epistola quae continet quaestionem de mendacio officioso, sed dubitans etiamnum an sit Augustini, negat se responsurum nisi sit certus de auctore. Meminit et Ruffini ficto nomine. Domino vere sancto, ac beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Christo salutem. 1. In ipso profectionis articulo, sancti filii nostri Asterii hypodiaconi, necessarii mei, Beatitudinis tuae litterae supervenerunt, quibus satisfacis te contra parvitatem meam librum Romam non misisse. Hoc nec ego factum audieram; sed epistolae cujusdam, quasi ad me", "candidate_score": 0.640435, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2719", "psc_text": "optime scire quod ille quaesiverat. Ecce volo ut illa sententia etiam mea sit, sed nondum esse confirmo. 9. Misisti ad me discipulos ut ea doceam quae nondum ipse didici. Doce ergo quod doceam: nam ut doceam multi a me flagitant, eisque me sicut alia multa, et hoc ignorare confiteor: et fortasse quamvis in os meum verecundentur, tamen apud se dicunt, Tu es magister in Israel, et haec ignoras (Joan. III, 10)! quod quidem Dominus ei dixit, qui erat unus illorum quos delectabat vocari Rabbi: unde etiam ad verum magistrum nocte venerat, quia fortassis erubescebat discere, qui docere consueverat. Me autem potius magistrum audire, quam velut magistrum delectat audiri. Recolo enim quid dixerit eis quos prae caeteris elegit: Vos autem, inquit, nolite vocari ab hominibus Rabbi; unus est enim magister vester, Christus (Matth. XXIII, 8). Nec alius docuit Moysen etiam per Jetro (Exod. XVIII, 14-23), nec alius Cornelium etiam per priorem", "candidate_score": 0.640013, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_756", "psc_text": "recte reprehenderet eos qui Legem servarent, quasi doctor Gentium; et Petrus jure reprehenderetur qui princeps circumcisionis (Gal. II, 8) id imperavit Gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis debitores sint legis faciendae; tu ut episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam, et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriunculo, cum monachis, id est compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in commentariis, secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse, et probasse. 6. Hanc autem explanationem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi Epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui", "candidate_score": 0.639842, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_152_154", "bdc_text": "XV 23f. ; XX , Nr. 3017 , Anm 38 . ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_566", "psc_text": "Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus (Rom. VIII, 24): secundum hanc fidem, et spem, et dilectionem, qua coepimus esse sub gratia, jam commortui sumus cum Christo, et consepulti illi per baptismum in mortem (Coloss. III), sicut dicit Apostolus: Quia et vetus homo noster simul crucifixus est cum illo; et resurreximus cum illo (Rom. VI, 6): quia simul nos excitavit, et simul sedere fecit in coelestibus. Unde est et illa exhortatio: Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram. Sed quod sequitur et dicit, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria (Coloss. III, 1-4); satis indicat quid velit intelligi, quia nunc", "candidate_score": 0.63894, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3929", "psc_text": "quod symbolum non reddiderit. Post illam confessionem redduntur officia omnium membrorum, nisi linguae solius; se tamen didicisse symbolum, ideoque memoria jam tenere nihilominus in eadem tentatione litteris fassus est: sicque omnis est ab eo deleta nugacitas, quae, ut scis, multum decolorabat naturalem quamdam ejus benignitatem, eumque insultantem Christianis faciebat valde sacrilegum. Quid dicam, nisi, Domino hymnum canamus, et superexaltemus eum in saecula, Amen? EPISTOLA CCXXVIII. Augustinus Honorato, docens quandonam episcopo sive clericis fugere liceat, imminente obsidionis aut excidii periculo. Sancto fratri et coepiscopo HONORATO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Charitati tuae misso exemplo epistolae quam fratri Quodvultdeo nostro coepiscopo scripsi, putabam me hoc onere caruisse quod mihi imposuisti, quaerendo consilium quid in his periculis quae tempora nostra invenerunt, facere debeatis. Quamvis enim epistolam illam breviter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere, et quaerenti audire sufficeret: quandoquidem dixi nec eos esse prohibendos qui ad loca, si possunt,", "candidate_score": 0.638704, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_66_68", "bdc_text": "illisEs folgt gestrichen hos ab offitio deponi . Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad . a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3671", "psc_text": "ipsis gregibus sunt et boni et mali. Boni, ovium nomine significantur; mali vero, hoedi appellantur: sed commixti pariter pascunt, donec veniat princeps pastorum, qui dictus est unus Pastor (Joan. X, 16); et quemadmodum ipse promisit, separet sicut pastor oves ab hoedis (Matth. XXV, 32). Nobis enim imperavit congregationem, sibi autem servavit separationem: quia ille debet separare, qui nescit errare. Nam qui separare ante tempus, quod sibi Dominus servavit, superbi servi facile ausi sunt; ipsi potius ab unitate catholica separati sunt: nam schismate immundi, mundum gregem unde habere potuerunt? 4. Ut ergo in unitate maneamus, nec offensi scandalis palearum aream dominicam deseramus, sed potius usque in finem ventilationis frumenta perseveremus (Id. III, 12), et comminutam stipulam firmo charitatis pondere toleremus; ipse Pastor noster in Evangelio de pastoribus bonis nos admonet, ut propter bona opera eorum nec in eis ipsis nostram spem ponamus; sed eum qui tales illos fecit, Patrem qui in", "candidate_score": 0.638289, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_100_102", "bdc_text": "At iussi sumus sententias nostras scriptis nobis etiam omnibus praesentibus referre ad senatum Bern , Schultheiss bzw Rat. Fecimus . Ego a nostra parte pręstiti , quod potui . Mihi enim iniunxeratSubjekt ist die zwinglischeZwingli , Huldrych , Zwinglische Lehre Partei in Bern. id munus .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_513", "psc_text": "epistolam praenotavi; quod in tuam contumeliam fecisse videar, si non ita mihi abs te ut rescribatur exspecto. De Carthaginensi promissione tua vel nostra instantia, quid multa commemorem? Quomodolibet ea gesserimus, transierint, ne quod restat impediant. Nunc excusatio, nisi fallor, nulla est adjuvante Domino; ambo in Numidia sumus, et nobis loco terrarum invicem propinquamus. Rumor ad me detulit, adhuc te velle mecum disputando experiri de quaestione, quae nostram dirimit communionem. Vide quam breviter omnes auferantur ambages, ad hanc epistolam responde, si placet, et fortasse sufficiet, non solum nobis, sed et eis qui nos audire desiderant; aut si non sufficiet, scripta atque rescripta, donec sufficiant, repetantur. Quid enim nobis commodius poterit exhibere urbium, quas incolimus, tanta vicinitas? Ego enim statui nihil de hac re agere vobiscum, nisi per litteras, vel ne cui nostrum de memoria, quod dicitur elabatur, vel ne fraudentur talium studiosi, qui forte interesse non possunt. Soletis de praeteritis rebus", "candidate_score": 0.637756, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_100", "psc_text": "inter schisma quodlibet atque unam Catholicam intersit. EPISTOLA XXI. Augustinus in presbyterum Hipponensem ordinatus, praesertim ad dispensandum verbum Dei, secumque reputans quam difficile sit sacerdotem pium agere, obsecrat Valerium ut patiatur ipsum in secessu precibus et studio hoc agere, ut sit idoneus imposito muneri. Domino beatissimo et venerabili, in conspectu Domini sincera charitate charissimo patri VALERIO episcopo, AUGUSTINUS presbyter, in Domino salutem. 1. Ante omnia peto, ut cogitet religiosa prudentia tua, nihil esse in hac vita, et maxime hoc tempore, facilius et laetius, et hominibus acceptabilius episcopi, aut presbyteri, aut diaconi officio, si perfunctorie atque adulatorie res agatur: sed nihil apud Deum miserius, et tristius, et damnabilius. Item nihil esse in hac vita, et maxime hoc tempore difficilius, laboriosius, periculosius episcopi, aut presbyteri, aut diaconi officio; sed apud Deum nihil beatius, si eo modo militetur quo noster imperator jubet. Quis autem iste sit modus, nec a pueritia, nec ab adolescentia", "candidate_score": 0.637334, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_163", "bdc_text": "April 1548 ( 18069 ) . , cuius nomine quoque hęc tibi scribo , qui iam concionibus est occupatus :", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3581", "psc_text": "enim omnis occasio gratissima est, per quam scribo vestrae Reverentiae; testem invocans Deum quod si posset fieri, assumptis alis columbae, vestris amplexibus implicarer, semper quidem pro merito virtutum vestrarum, sed nunc maxime, quia cooperatoribus et auctoribus vobis, haeresis Celestiana jugulata est: quae ita infecit corda multorum, ut cum superatos damnatosque esse se sentiant, tamen venena mentium non omittant; et, quod solum possunt, nos oderint, per quos putant se libertatem docendae haereseos perdidisse. CAPUT II. 2. Quod autem quaeritis utrum rescripserim contra libros Anniani, pseudodiaconi Celedensis, qui copiosissime pascitur, ut alienae blasphemiae verba frivola subministret: sciatis me ipsos libros in schedulis missos a sancto fratre Eusebio presbytero suscepisse, non ante multum temporis; et exinde vel ingruentibus morbis, vel dormitione sanctae et venerabilis filiae vestrae Eustochii, ita doluisse, ut propemodum contemnendos putarem. In eodem enim luto haesitat, et exceptis verbis tinnulis atque emendicatis, nihil aliud loquitur. Tamen multum egimus; ut dum epistolae", "candidate_score": 0.636742, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81_83", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant . Zum Einfluss Calvins auf die Lausanner Kirche s. den Brief von Béat Comte vom 23 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_4109", "psc_text": "breviter scribere: sed quia institutione veterum te excusare dignatus es, non tibi absurdus videbor, si modum quarumdam epistolarum Ciceronis, quia ejus quoque in litteris tuis mentionem fecisti, non te pigeat recordari. EPISTOLA CCXLIII. Augustinus Laeto, qui perfectum mundi contemptum aggressus, videbatur sollicitari per satanam ad repetenda quae reliquerat. Hunc animat, ut contemptis cognatorum affectibus fortiter pergat. Domino dilectissimo et desiderantissimo fratri LAETO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Legi epistolam quam misisti fratribus, consolari te cupiens quod multis tentationibus tua tirocinia quatiantur; in qua etiam insinuasti desiderare te litteras meas. Condolui, frater, et cessare ab scribendo non potui, ne non solum tuo, sed etiam meo desiderio negarem quod me videbam officio debere charitatis. Si te igitur tironem Christi profiteris, castra ne deseras; in quibus tibi etiam aedificanda turris est illa, de qua in Evangelio Dominus loquitur. In ea quippe stantem, et sub armis verbi Dei militantem, nulla ex parte penetrare ullae", "candidate_score": 0.636654, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_101_103", "bdc_text": "Ego a nostra parte pręstiti , quod potui . Mihi enim iniunxeratSubjekt ist die zwinglischeZwingli , Huldrych , Zwinglische Lehre Partei in Bern. id munus . Absoluto negotio et confutatione satis prolixa ( quam tamen succinctiorem , nisi intricatiorem verworrener ;", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1917", "psc_text": "disserendo ordinare, non ut carptim, sicut propositae sunt, de singulis disseram, sed uno quodam tenore sermonis eas inter se connectam atque contexam, difficile opus videtur; et tamen puto facilius eas solvi, si hoc fecero. Invicem quippe adjuvabunt, si altera pendebit ex altera, donec omnes veniant in seriem disputationis, non singillatim separatis locis, quasi unaquaeque in sua privata intentione habitet, sed unum aliquid intuentes, et unum collaborantes sociali ratione, et individua veritate. CAP. PRIMUM. 2. Voluisti ergo et scripto commonuisti exponi atque aperiri tibi, quid sibi velit vox illa Domini, Deus meus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? et quid sit quod Apostolus ait, Ut in charitate radicati et fundati, praevaleatis comprehendere cum omnibus sanctis quae sit latitudo, longitudo, altitudo et profundum (Ephes. III, 17): et quae sint virgines quinque stultae, quaeve sapientes (Matth. XXV, 2): et quae sint tenebrae exteriores (Matth. XXII, 15): et quomodo intelligendum sit, Verbum caro factum", "candidate_score": 0.63528, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_849", "psc_text": "75 et 81, rescribit accuratius Augustinus de interpretatione loci Epistolae ad Galatas, confirmans quod Petrus merito veraciterque reprehensus fuerit a Paulo. Caeterum deprecatur veniam, si dictis quibusdam incautioribus Hieronymi animum offenderit, excusans quod nulla sua culpa per multorum manus obambularit epistola, priusquam ad eum cui scripta erat, pervenerat. Domino dilectissimo, et in Christi visceribus honorando, sancto fratri et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. CAPUT PRIMUM. 1. Jam pridem tuae Charitati prolixam epistolam misi, respondens illi tuae quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc jam non solum fratrem, verum etiam collegam meum, misisse te recolis. Quae utrum in manus tuas pervenire meruerit, adhuc nescio; nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque justitiae accusantem reprehendere, non respondentem. Hoc solo tenuissimo indicio, utcumque conjicio legisse te illam epistolam meam. In ea quippe deploravi tantam inter vos exstitisse", "candidate_score": 0.63527, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_85_87", "bdc_text": "- Zu den Anfang 1548 in Lausanne disputierten 99 Schlussreden s. 18069 , 18069 . - Damals geriet Calvins Einfluss auf die waadtländische KircheWaadt , Kirche immer mehr ins Wanken ; s. dazu Michael Bruening , Calvinism's First Battleground :", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3003", "psc_text": "per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem (Luc. XXIV, 46, 47). Et innumerabilia sunt testimonia Librorum sanctorum, quae in hunc librum coarctare non debui. In quibus sicut apparet Dominus Christus, sive secundum divinitatem qua aequalis est Patri, qui in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; sive secundum susceptae carnis humilitatem, qua Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 1, 14): sic apparet etiam ejus Ecclesia, non in sola Africa, sicut isti impudentissima vanitate delirant, sed toto orbe terrarum diffusa. 4. Testimoniis enim divinis lites suas praeferunt, quia in causa Caeciliani quondam Ecclesiae Carthaginensis episcopi, cui crimina objecerunt quae nec potuerunt probare nec possunt, se ab Ecclesia catholica, hoc est, ab unitate omnium gentium, diviserunt. Quamvis et si vera essent quae ab eis objecta sunt Caeciliano, et nobis possent aliquando monstrari, ipsum jam mortuum anathematizaremus: sed tamen Ecclesiam Christi, quae non litigiosis opinionibus", "candidate_score": 0.635093, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3929", "psc_text": "quod symbolum non reddiderit. Post illam confessionem redduntur officia omnium membrorum, nisi linguae solius; se tamen didicisse symbolum, ideoque memoria jam tenere nihilominus in eadem tentatione litteris fassus est: sicque omnis est ab eo deleta nugacitas, quae, ut scis, multum decolorabat naturalem quamdam ejus benignitatem, eumque insultantem Christianis faciebat valde sacrilegum. Quid dicam, nisi, Domino hymnum canamus, et superexaltemus eum in saecula, Amen? EPISTOLA CCXXVIII. Augustinus Honorato, docens quandonam episcopo sive clericis fugere liceat, imminente obsidionis aut excidii periculo. Sancto fratri et coepiscopo HONORATO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Charitati tuae misso exemplo epistolae quam fratri Quodvultdeo nostro coepiscopo scripsi, putabam me hoc onere caruisse quod mihi imposuisti, quaerendo consilium quid in his periculis quae tempora nostra invenerunt, facere debeatis. Quamvis enim epistolam illam breviter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere, et quaerenti audire sufficeret: quandoquidem dixi nec eos esse prohibendos qui ad loca, si possunt,", "candidate_score": 0.635077, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_672", "psc_text": "prius te nesciente factum est, eodem jubente similiter corrige. Neque enim vereor ne tu parum intelligas quantus aditus aperitur ad dissolvendum ordinem Ecclesiasticae disciplinae, si alterius Ecclesiae clericus cuicumque juraverit quod ab ipso non sit recessurus, eum secum esse permittat, ideo se facere affirmans, ne auctor sit ejus perjurii; cum profecto qui hoc non sinet, nec illum apud ipsum remanere permittet, quia de se, non de altero jurare potuit, ipse pacificam regulam sine aliqua reprehensione custodiat. EPISTOLA LXIV. Augustinus Quintiano, ipsum ad patientiam adhortans et Aurelio episcopo reconciliatum cupiens, agensque de Privatione quem ille suae Ecclesiae clericum querebatur in monasterium Augustini susceptum fuisse. Domino dilectissimo fratri et compresbytero QUINTIANO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Nos non dedignamur aspicere corpora minus pulchra, praesertim cum ipsae animae nostrae nondum pulchrae sint, sicut eas futuras speramus, cum ille ineffabiliter pulcher nobis apparuerit, in quem modo non videntes credimus: tunc enim similes ei erimus,", "candidate_score": 0.634836, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_849", "psc_text": "75 et 81, rescribit accuratius Augustinus de interpretatione loci Epistolae ad Galatas, confirmans quod Petrus merito veraciterque reprehensus fuerit a Paulo. Caeterum deprecatur veniam, si dictis quibusdam incautioribus Hieronymi animum offenderit, excusans quod nulla sua culpa per multorum manus obambularit epistola, priusquam ad eum cui scripta erat, pervenerat. Domino dilectissimo, et in Christi visceribus honorando, sancto fratri et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. CAPUT PRIMUM. 1. Jam pridem tuae Charitati prolixam epistolam misi, respondens illi tuae quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc jam non solum fratrem, verum etiam collegam meum, misisse te recolis. Quae utrum in manus tuas pervenire meruerit, adhuc nescio; nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque justitiae accusantem reprehendere, non respondentem. Hoc solo tenuissimo indicio, utcumque conjicio legisse te illam epistolam meam. In ea quippe deploravi tantam inter vos exstitisse", "candidate_score": 0.634375, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_93", "bdc_text": "Id deinde a nobis in Germanicum translatum et a magistratuBern , Schultheiss bzw Rat auditum est , unde profecto graviter offendebatur , quod tot scripturarum loci essent citati .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2775", "psc_text": "forte hoc legerint, dico. Nam tu quidem in eodem ipso opere splendido contra Jovinianum (Lib. II) etiam hoc de Scripturis sanctis diligenter probasti: ubi etiam ex hac ipsa Epistola, cujus verba sunt quorum nunc intellectum requirimus, posuisti quod scriptum est, In multis enim offendimus omnes (Jacobi III, 2). Non enim ait, Offenditis, sed offendimus, cum Christi loqueretur apostolus: et cum hoc loco dicat, Quicumque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus; ibi non in uno, sed in multis; nec quosdam, sed omnes dicit offendere. 11. Absit autem ut quisquam fidelis existimet tot millia servorum Christi, qui veraciter dicunt se habere peccatum, ne seipsos decipiant, et veritas in eis non sit, nullam habere virtutem, cum virtus magna sit sapientia: dixit autem, ipsa sapientia, homini, Ecce pietas est sapientia (Job XXVIII, 28, sec. LXX). Absit ergo ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines Dei non", "candidate_score": 0.634335, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_152_154", "bdc_text": "XV 23f. ; XX , Nr. 3017 , Anm 38 . ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1785", "psc_text": "quod non impetrare plus prosit; aut se abjiciat, et de divina erga se miseratione desperet, si non exaudiatur, cum forte aliquid petit, quo accipiendo affligatur atrocius, vel a prosperitate corruptus penitus evertatur. In talibus ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus. Unde si aliquid contra quam oramus acciderit, patienter ferendo, et in omnibus gratias agendo, hoc potius oportuisse quod Dei, non quod nostra voluntas habuit, minime dubitare debemus. Nam et hujusmodi exemplum praebuit nobis ille mediator, qui cum dixisset, Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste, humanam in se voluntatem ex hominis susceptione transformans, continuo subjecit: Verum non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater (Matth. XXVI, 39). Unde non immerito per unius obedientiam justi constituuntur multi (Rom. V, 19). 27. Quisquis autem illam unam petit a Domino, et hanc requirit (Psal. XXVI, 4), certus ac securus petit, nec timet ne forte obsit cum acceperit, sine qua nihil", "candidate_score": 0.633975, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_846", "psc_text": "nolumus in quo prius permanere statueramus, non quidem malum verum, jam ideo malum quia id quod potius agendum est occurrens deseritur; quod si non occurreret, non solum sine vituperatione, sed etiam cum laude, in illo priore perduraretur. Hic non falli difficile est; hic omnino vox prophetica praevalet: Delicta quis intelligit (Psal. XVIII, 13)? Hinc oro, participem me facias cogitationum tuarum, quid in talibus vel facere solcas, vel faciendum esse reperias. EPISTOLA LXXXI. Hieronymus Augustino, excusans quod ipsius litteris responderit liberius Epistola 75, rogansque ut, omissis contentiosis quaestionibus, deinceps secum invicem amice conferant, et placide versentur in campo sacrarum Scripturarum. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Christo salutem. Cum a sancto fratre nostro Firmo sollicite quaererem quid ageres, sospitem te laetus audivi. Rursum cum tuas litteras non dico sperarem, sed exigerem; nesciente te, de Africa se profectum esse dixit. Itaque reddo tibi per eum salutationis officia, qui te", "candidate_score": 0.633751, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_714", "psc_text": "Italiam sparsa, qua taxabatur locus non recte expositus in Epistola ad Galatas. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Domino salutem. CAP. PRIMUM. 1. Crebras ad me epistolas dirigis, et saepe compellis ut respondeam cuidam epistolae tuae, cujus ad me, ut ante jam scripsi, per fratrem Sysinnium diaconum exemplaria pervenerant, absque subscriptione tua, et quae primum per fratrem Profuturum, secundo per quemdam alium te misisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere, et episcopum constitutum, veloci morte subtractum; illum cujus nomen retices, maris timuisse discrimina, et navigationis mutasse consilium. Quae cum ita sint, satis mirari nequeo quomodo ipsa epistola et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur, et ad me solum non pervenerit, cui soli missa est; praesertim cum idem frater Sysinnius inter caeteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Adriae, ante hoc ferme quinquennium reperisse. 2. De amicitia", "candidate_score": 0.633699, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146_148", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3929", "psc_text": "quod symbolum non reddiderit. Post illam confessionem redduntur officia omnium membrorum, nisi linguae solius; se tamen didicisse symbolum, ideoque memoria jam tenere nihilominus in eadem tentatione litteris fassus est: sicque omnis est ab eo deleta nugacitas, quae, ut scis, multum decolorabat naturalem quamdam ejus benignitatem, eumque insultantem Christianis faciebat valde sacrilegum. Quid dicam, nisi, Domino hymnum canamus, et superexaltemus eum in saecula, Amen? EPISTOLA CCXXVIII. Augustinus Honorato, docens quandonam episcopo sive clericis fugere liceat, imminente obsidionis aut excidii periculo. Sancto fratri et coepiscopo HONORATO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Charitati tuae misso exemplo epistolae quam fratri Quodvultdeo nostro coepiscopo scripsi, putabam me hoc onere caruisse quod mihi imposuisti, quaerendo consilium quid in his periculis quae tempora nostra invenerunt, facere debeatis. Quamvis enim epistolam illam breviter scripserim, nihil me tamen praetermisisse arbitror, quod et respondenti dicere, et quaerenti audire sufficeret: quandoquidem dixi nec eos esse prohibendos qui ad loca, si possunt,", "candidate_score": 0.633237, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_50", "bdc_text": "Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem :", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1869", "psc_text": "tempus me citius quam exempla defecerint, quibus rerum ipsa natura et opera humana, certa ratione, pro temporum opportunitate mutentur, nec tamen eadem ratio sit mutabilis qua ista mutantur. Unde pauca commemorem, ut ex his excitata quodammodo jam per plura similia vigil currat intentio. Nonne hiemi aestas, addito sensim calore, succedit? nonne diurnis tempora necturna vertuntur? Quoties nostrae variantur aetates! adolescentiae pueritia non reditura cedit; juventus adolescentiae non mansura succedit; finiens juventutem senectus morte finitur. Haec omnia mutantur, nec mutatur divinae providentiae ratio, qua fit ut ista mutentur. Non autem, opinor, cum agricola aestate aliud jusserit, quam jusserat hieme, ratio mutatur agriculturae. Et cum mane surgit qui nocte quiescebat, vitae consilium non mutavit. Aliud magister adolescenti quam puero solebat, imposuit. Doctrina igitur constans, mutato praecepto non mutata mutavit instructionem. 3. Nam magnus ille nostrorum temporum medicus Vindicianus, consultus a quodam, dolori ejus adhiberi jussit quod in tempore congruere videbatur; adhibitum sanitas", "candidate_score": 0.633049, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3874", "psc_text": "tuam Sanctitatem difficilis ei esset accessus: non enim parum de illo sollicitus sum; a qua me sollicitudine Dominus, ut spero, per tuae charitatis instantiam liberabit. Peto etiam mihi rescribere non graveris, quemadmodum sit in fide catholica ille Theodosius per quem Manichaei nonnulli sunt proditi; et ipsi quos ab eo proditos, putamus esse correctos. Si quid etiam de profectione sanctorum episcoporum forte audivisti, fac ut noverim. Deo vivas. EPISTOLA CCXXIII. Augustino Quodvultdeus, rursum efflagitans ut scribat opusculum de haeresibus. Domino merito venerabili, ac beatissimo sacro patri AUGUSTINO episcopo, QUOVULTDEUS diaconus. 1. Unum quidem Reverentiae tuae commonitorium, quod per ecclesiasticum dignatus es destinare, suscepi. Nam quod prius directum esse Beatitudo tua significavit, per virum honorabilem Philocalum, necdum ad me pervenit. Verum quamvis conscius propriorum semper fuerim peccatorum, nunc tamen evidenter agnovi adipiscendo illi quod exoravi muneri, meam toti Ecclesiae impedimento esse personam. Sed omnino confido quoniam qui per Unici sui gratiam, humani", "candidate_score": 0.632293, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_162", "bdc_text": "D. Iodocus accepit tuas literas Sicherlich Bullingers nicht erhaltenes Antwortschreiben auf Kilchmeyers Brief vom 2 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_706", "psc_text": "nec alacritas in perferendis, nec fides in reddendis: tantum si aliquo modo merear, adjuvet Dominus, et adsit cordi tuo et desiderio meo, ut fraternam voluntatem nulla major voluntas impediat. 2. Quia ergo duas jam epistolas misi, nullam autem tuam postea recepi, easdem ipsas rursus mittere volui, credens eas non pervenisse. Quae etsi pervenerunt, ac fortasse tuae potius ad me pervenire minime potuerunt, ea ipsa scripta quae jam misisti, iterum mitte, si forte reservata sunt; sin minus, rursus dicta quod legam, dum tamen his respondere ne graveris, quod jam diu est ut exspecto. Primas etiam quas ad te adhuc presbyter litteras praeparaveram mittendas per quemdam fratrem nostrum Profuturum, qui postea collega nobis factus, jam ex hac vita migravit, nec eas tunc ipse perferre potuit, quia continuo dum proficisci disponit, episcopatus sarcina detentus, ac deinde in brevi defunctus est, etiam nunc mittere volui; ut scias in tua colloquia quam olim inardescam, et", "candidate_score": 0.631536, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113_115", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 . - Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3518", "psc_text": "attendite quoniam hoc est quod dictum est per prophetam, Erit in novissimis diebus, dicit Dominus, effundam de Spiritu meo super omnem carnem, etc. (Act. II, 1, 17). 24. Jam tunc ergo erant dies novissimi; quanto magis nunc, etiamsi tantum dierum remansit usque in finem, quantum ad hunc diem a Domini ascensione transactum est, vel aliquid sive minus restet sive amplius? quod profecto nescimus, quia non est nostrum scire tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate: cum tamen sciamus, in novissimis temporibus, in novissimis diebus, in novissima hora nos agere, sicut Apostoli; sed multo magis qui fuerunt post illos ante nos, et multo magis nos, et magis quam nos qui erunt post nos, donec ad illos veniatur qui erunt, si dici potest, novissimorum novissimi, atque ad ipsum omnino novissimum, quem vult intelligi Dominus, ubi dicit, Et resuscitabo eum in novissimo die (Joan. VI, 40): qui quam longe absit, comprehendi", "candidate_score": 0.631273, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_60", "bdc_text": "prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi.", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3050", "psc_text": "per priorum imperatorum leges ad communionem homines catholicam cogerentur; obtinuimus tamen ut illud potius quod dixi, ab imperatoribus peteretur: decretum est in concilio nostro, legati ad Comitatum missi sunt. 26. Sed Dei major misericordia, qui sciret harum legum terror et quaedam medicinalis molestia quam multorum esset pravis vel frigidis animis necessaria, et illi duritiae quae verbis emendari non potest, sed tamen aliquantula severitate disciplinae potest, id egit ut legati nostri quod susceperant, obtinere non possent. Jam enim nos praevenerant ex aliis locis quaedam episcoporum querelae gravissimae, qui mala fuerant ab ipsis multa perpessi, et a suis sedibus exturbati; praecipue horrenda et incredibilis caedes Maximiani episcopi catholici Ecclesiae Bagaiensis effecit ut nostra legatio jam quid ageret non haberet. Jam enim lex fuerat promulgata, ut tantae immanitatis haeresis Donatistarum, cui crudelius parci videbatur quam ipsa saeviebat, non tantum violenta esse, sed omnino esse non sineretur impune: non tamen supplicio capitali, propter servandam", "candidate_score": 0.63121, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146_148", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_846", "psc_text": "nolumus in quo prius permanere statueramus, non quidem malum verum, jam ideo malum quia id quod potius agendum est occurrens deseritur; quod si non occurreret, non solum sine vituperatione, sed etiam cum laude, in illo priore perduraretur. Hic non falli difficile est; hic omnino vox prophetica praevalet: Delicta quis intelligit (Psal. XVIII, 13)? Hinc oro, participem me facias cogitationum tuarum, quid in talibus vel facere solcas, vel faciendum esse reperias. EPISTOLA LXXXI. Hieronymus Augustino, excusans quod ipsius litteris responderit liberius Epistola 75, rogansque ut, omissis contentiosis quaestionibus, deinceps secum invicem amice conferant, et placide versentur in campo sacrarum Scripturarum. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Christo salutem. Cum a sancto fratre nostro Firmo sollicite quaererem quid ageres, sospitem te laetus audivi. Rursum cum tuas litteras non dico sperarem, sed exigerem; nesciente te, de Africa se profectum esse dixit. Itaque reddo tibi per eum salutationis officia, qui te", "candidate_score": 0.631198, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_4234", "psc_text": "in quibus eis ostendendum est quam non recte intelligant Litteras sacras conscriptas ad fidelium salutem; tanquam si quisquam se medicinalibus ferramentis graviter vexet, quae utique non ad vulnerandum, sed ad sanandum sunt instituta. Multum autem laboravimus et laboramus, quantum Dominus donat, contra diversos errores arguendos. Sed laborum nostrorum opuscula si forte habere desideras, mitte qui tibi describant. Voluit enim Deus ut hoc facillime possis, qui tibi dedit unde possis. EPISTOLA CCLXV. Augustinus Seleucianae, de baptismo et poenitentia Petri, contra quemdam novatianum. Religiosissimae et in Christi dilectione honorandae famulae Dei SELEUCIANAE, AUGUSTINUS episcopus, in Domino salutem. 1. Lectis litteris tuis de salute vestra laetatus, ad ea quae scripsisti, repondere non distuli. Et primum miratus sum quomodo dicat novatianus iste Petrum baptizatum non fuisse, cum paulo superius scripseris eum dixisse quod Apostoli fuerint baptizati. Unde illi videatur quod inter Apostolos baptizatos Petrus non fuerit baptizatus, ignoro: et ideo exemplum epistolae tuae, ne", "candidate_score": 0.629224, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1735", "psc_text": "estis (Isai. LXVI, 5, sec. LXX), non jam eis qui nos detestantur, sed qui odio finito amplectuntur, ut nomen Domini honorificetur, et appareat illis in jucunditate jam nobiscum experientibus, quam bonum sit et jucundum fratres habitantes in unum (Psal. CXXXII, 1). ( Et alia manu ): Optamus te, fili, in Deo bene valere. ( Item alia manu ): Aurelius episcopus Ecclesiae catholicae Carthaginensis, subscripsi. ( Item ): Silvanus primae sedis provinciae Numidiae, subscripsi. EPISTOLA CXXX. Augustinus Probae viduae diviti praescribit quomodo sit orandus Deus. AUGUSTINUS episcopus servus Christi servorumque Christi, religiosae famulae Dei PROBAE, in Domino dominorum salutem. CAPUT PRIMUM. 1. Et petisse te et promisisse me recolens, ut de orando Deo ad te aliquid scriberem, ubi tribuente ipso quem oramus, tempus facultasque concessa est, oportuit ut debitum meum jam jamque persolverem, et pio studio tuo in Christi charitate servirem. Quam me autem laetificaverit ipsa petitio tua, in qua cognovi", "candidate_score": 0.628517, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146_148", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_714", "psc_text": "Italiam sparsa, qua taxabatur locus non recte expositus in Epistola ad Galatas. Domino vere sancto et beatissimo papae AUGUSTINO, HIERONYMUS, in Domino salutem. CAP. PRIMUM. 1. Crebras ad me epistolas dirigis, et saepe compellis ut respondeam cuidam epistolae tuae, cujus ad me, ut ante jam scripsi, per fratrem Sysinnium diaconum exemplaria pervenerant, absque subscriptione tua, et quae primum per fratrem Profuturum, secundo per quemdam alium te misisse significas; et interim Profuturum retractum de itinere, et episcopum constitutum, veloci morte subtractum; illum cujus nomen retices, maris timuisse discrimina, et navigationis mutasse consilium. Quae cum ita sint, satis mirari nequeo quomodo ipsa epistola et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur, et ad me solum non pervenerit, cui soli missa est; praesertim cum idem frater Sysinnius inter caeteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Adriae, ante hoc ferme quinquennium reperisse. 2. De amicitia", "candidate_score": 0.627938, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_50", "bdc_text": "Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem :", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_18", "psc_text": "magis in eis familiariusque volutatur, multo id facilius in rebus veris animo accidere. Ita tamen paulatim ut per aetatem proficimus. Quippe cum plurimum inter puerum et juvenem distet, nemo a pueritia quotidie interrogatus se aliquando juvenem dicet. 2. Quod nolo in eam partem accipias, ut nos in his rebus quasi ad quamdam mentis juventutem firmioris intelligentiae robore pervenisse existimes. Pueri enim sumus, sed, ut dici assolet, forsitan belli, et non mali. Nam plerumque perturbatos et sensibilium plagarum curis refertos mentis oculos illa tibi notissima ratiuncula in respirationem levat, mentem atque intelligentiam oculis et hoc vulgari aspectu esse meliorem: quod non ita esset, nisi magis essent illa quae intelligimus, quam ista quae cernimus. Cui ratiocinationi utrum nihil valide inimicum sit, peto mecum consideres. Hac ego interim recreatus, cum Deo in auxilium deprecato, et in ipsum, et in ea quae verissime vera sunt attolli coepero, tanta nonnunquam rerum manentium praesumptione compleor, ut", "candidate_score": 0.627577, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_53_55", "bdc_text": "adesse . Collegam meum Nicolaum Nikolaus Pfister. Pfister , Nikolaus sepius male tractarunt , fidum hominem et probum , quem vindicavi non semel , a quo me abalienatum miris astutiis sepe tentarunt reddere .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3350", "psc_text": "sermocinamur, admonentes ut docendis instes, quibus terrendis satis, quantum comperimus, institisti. Sunt enim quidam, qui justissime damnatas impietates adhuc liberius defendendas putant; et sunt qui occultius penetrant domos, et quod in aperto jam clamare metuunt, in secreto seminare non quiescunt: sunt autem qui omnino silverunt, magno timore compressi, sed adhuc corde retinent quod ore jam proferre non audent; qui tamen esse possunt fratribus ex priore ipsius dogmatis defensione notissimi. Proinde alii severius coercendi, alii vigilantius vestigandi, alii tractandi quidem lenius, sed non segnius sunt docendi, ut si non timentur ne perdant, non tamen negligantur ne pereant. CAPUT II. 3. Quod enim putant auferri sibi liberum arbitrium, si nec ipsam bonam voluntatem sine adjutorio Dei hominem habere consenserint; non intelligunt non se firmare humanum arbitrium, sed impellere, ut per inania feratur, non in Domino tanquam in petra stabili collocetur: paratur enim voluntas a Domino. 4. Quod autem personarum acceptorem Deum se", "candidate_score": 0.626811, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_5", "bdc_text": "Er war jedoch auch als Mit-Absender am Brief vom 11 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3597", "psc_text": "IX, 11). Igitur non ex toto, sed ex parte nobis est tua de hac re nota sententia; assertio vero ejus, id est, unde doceatur verum esse, quod sentis, nos penitus latet. 9. Propterea petiveram prioribus litteris meis, ut Libellum Fidei, quem te scripsisse commemoras, eique nescio quem presbyterum fallaciter subscripsisse conquereris, mihi mittere dignareris; quod etiam nunc peto, et quid testimoniorum divinorum huic quaestioni reserandae adhibere potuisti. Dicis enim in epistola ad Caesareenses placuisse vobis, ut omnem veritatis ad probationem, etiam judices cognoscerent saeculares, quibus ex communi deprecatione residentibus, et ad fidem universa rimantibus id Divinitas, ut scribis, misericordiae suae infusione largita est; ut majorem affirmationem pro suis sensibus assertionemque proferrent, quam vestra circa eos mediocritas cum ingentium testimoniorum auctoritatibus retentabat. Has ergo testimoniorum ingentium auctoritates ingenti studio scire desidero. 10. Solam quippe unam causam videris secutus, qua contradictores tuos refelleres; quod scilicet negarent esse opus Dei animas nostras. Quod", "candidate_score": 0.626772, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_92", "bdc_text": "tanquam suspectas a reliquis selectas reposueramus , probationibus stabilire , quibus tueri eas confiderent .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2392", "psc_text": "Nos interea, quoniam rumor erat quod ecclesiastica manus posset eos eripere, falsis promissionibus ludebamur; ut illo non solum quasi volente, sed etiam instante, pro eis ad Comitatum episcopus mitteretur, ea pollicitatione interposita episcopalibus auribus, quod donec aliquid pro eis illic ageretur, nullum causae illorum excitaretur examen. Postremo, pridie quam terirentur, venit ad nos Praestantia tua; spem dedisti, qualem nunquam antea dederas, quod eos tibi posset concedere profecturo, cum illi graviter prudenterque dixisses, totum quod tecum tam assidue familiarius secretiusque loqueretur, non te honorare potius quam gravare, atque ad id valere, quod communicato et pertractato inter vos mortis eorum consilio, nemo dubitaret quid post haec omnia sequeretur. Quae cum te dixisse nobis indicares, inter narrandum namque tendens in eum locum ubi celebrantur sacramenta fidelium, stupentibus nobis ita jurasti te ista dixisse, ut non solum tunc, verum etiam nunc post tam horrendum inopinatum exitum, cum tuos omnes nutus recolo, nimis mihi impudens", "candidate_score": 0.626678, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146_148", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_849", "psc_text": "75 et 81, rescribit accuratius Augustinus de interpretatione loci Epistolae ad Galatas, confirmans quod Petrus merito veraciterque reprehensus fuerit a Paulo. Caeterum deprecatur veniam, si dictis quibusdam incautioribus Hieronymi animum offenderit, excusans quod nulla sua culpa per multorum manus obambularit epistola, priusquam ad eum cui scripta erat, pervenerat. Domino dilectissimo, et in Christi visceribus honorando, sancto fratri et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. CAPUT PRIMUM. 1. Jam pridem tuae Charitati prolixam epistolam misi, respondens illi tuae quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc jam non solum fratrem, verum etiam collegam meum, misisse te recolis. Quae utrum in manus tuas pervenire meruerit, adhuc nescio; nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque justitiae accusantem reprehendere, non respondentem. Hoc solo tenuissimo indicio, utcumque conjicio legisse te illam epistolam meam. In ea quippe deploravi tantam inter vos exstitisse", "candidate_score": 0.626616, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1736", "psc_text": "1. Et petisse te et promisisse me recolens, ut de orando Deo ad te aliquid scriberem, ubi tribuente ipso quem oramus, tempus facultasque concessa est, oportuit ut debitum meum jam jamque persolverem, et pio studio tuo in Christi charitate servirem. Quam me autem laetificaverit ipsa petitio tua, in qua cognovi quantam rei tantae curam geris, verbis explicare non possum. Quod enim majus oportuit esse negotium viduitatis tuae, quam persistere in oratione nocte ac die, secundum Apostoli admonitionem? ille quippe ait: Quae autem vere vidua est et desolata speravit in Domino, et persistit in oratione nocte ac die (I Tim. V, 5). Unde mirum videri potest, cum sis secundum hoc saeculum nobilis, dives, tantaeque familiae mater, et in eo licet vidua, non tamen desolata, quomodo occupaverit cor tuum praecipueque sibi vindicaverit orandi cura; nisi quia prudenter intelligis quod in hoc mundo et in hac vita nulla anima possit esse secura. 2.", "candidate_score": 0.625859, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3491", "psc_text": "Rursus eumdem apostolum dixisse commemoras: De temporibus autem et momentis non necesse habemus scribere vobis: vos enim ipsi diligenter scitis quia dies Domini sicut fur in nocte, ita veniet; et cum dixerint, Pax et securitas, tunc subitaneus illis apparebit interitus, quomodo dolores parturientis, et non effugient (I Thess. V, 1-3). Et hic non dixit post quantum temporis hoc futurum sit, sed quomodo futurum sit; id est, non quanta erit aetatis brevitas vel prolixitas, sed quantumlibet intervallum sit spatiumque temporis, non tamen eis hoc veniet malum novissimum, nisi cum dixerint, Pax et securitas. Quibus verbis videtur Apostolus hujus novissimi diei vel spem vel timorem ab hoc nostro tempore removisse: non enim videmus ipsos amatores hujus saeculi, quibus subitaneus apparebit interitus, jam dicere, Pax et securitas. 9. Quid ergo scire sufficiat, satis ipse demonstrat Apostolus, dicendo, De temporibus et momentis non opus habemus vobis scribere; vel sicut alii codices habent, Non opus", "candidate_score": 0.625449, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_156", "bdc_text": "Urge , quo a vobis ad nos commigretSubjekt ist Haller. ! Non sentite cum vulgo , quod pręsentia dumtaxat respicit .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_4251", "psc_text": "Scriptura nos admonet, dicens: Sit omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum (Jacobi I, 19): et ille in Psalmo ait, Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam; continuoque subjecit, Et exsultabunt ossa humiliata (Psal. L, 10). Vidit enim in audiendo facillime servari humilitatem, quae difficilis est in docendo; quoniam necesse est ut doctor habeat superiorem locum, ubi laboriosum est obtinere ne subrepat elatio. 3. Videsne quemadmodum periclitemur a quibus hoc exspectatur, ut non solum doctores simus, verum etiam cum simus homines, divina doceamus? Sed laborum periculorumque nostrorum singulare est solatium, cum ita proficitis, ut illo perveniatis ubi nullius hominis doctoris egeatis. Isto autem periculo non tantum nos; nam ad illum de quo dicturus sum, quid sumus nos? non ergo nos tantum periculo isto, sed etiam ille Doctor Gentium periclitatum se esse testatur, cum dicit: Ne magnitudine revelationum mearum extollar, datus est mihi stimulus carnis (II Cor. XII, 7) etc.", "candidate_score": 0.624562, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_66_68", "bdc_text": "illisEs folgt gestrichen hos ab offitio deponi . Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad . a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_864", "psc_text": "hi, qui cum in Christum ex Judaeis credidissent, tamen aemulatores erant Legis, ne per doctrinam Christi velut sacrilega, nec Deo mandante conscripta damnari putarentur quae per Moysen patribus fuerant ministrata. Hoc enim de Paulo jactaverant, non illi qui intelligebant quo animo a Judaeis fidelibus observari tunc ista deberent, propter commendandam scilicet auctoritatem divinam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam salutem, quae jam in Christo revelabatur, et per Baptismi sacramentum ministrabatur; sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea volebant observari, tanquam sine his in Evangelio salus credentibus esse non posset. Ipsum enim senserant vehementissimum gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime adversum, docentem non per illa hominem justificari, sed per gratiam Jesu Christi, cujus praenuntiandae causa illae umbrae in Lege mandatae sunt. Et ideo illi invidiam et persecutionem molientes concitare, tanquam inimicum Legis mandatorumque divinorum criminabantur: cujus falsae criminationis invidiam congruentius devitare non posset, quam ut ea ipse", "candidate_score": 0.624416, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_23", "bdc_text": "ex scholisBern , Schule bzw Schulherren exterminare instar IulianiAnspielung auf den römischen Kaiser Flavius Claudius Iulianus , geb. 331/332 , gest. am 26 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_951", "psc_text": "habent codices vestri quae paulo ante commemoravi? Sed vos, inquies, talibus communicare non debetis. Quid ergo? Vos Flaviano quondam vicario, partis vestrae homini, quia legibus serviens, nocentes quos invenerat occidebat, non communicastis? Sed a vobis, inquies, Romani principes adversum nos provocantur. Imo a vobis adversum vos ipsos, qui Ecclesiam, cujus illic, sicut tanto ante praedictum est, jam membra sunt (de Christo enim dictum est, Et adorabunt eum omnes reges terrae, (Psal. LXXI, 11), et praecisione laniare ausi estis, et rebaptizare pertinaciter audetis. Nostri autem adversus illicitas et privatas vestrorum violentias, quas et vos ibi, qui talia non facitis, doletis et gemitis, a potestatibus ordinatis tuitionem petunt, non qua vos persequantur, sed qua se defendant; sicut apostolus Paulus adversus Judaeos conjurantes ut eum necarent (Act. XXIII, 21), antequam esset Romanum imperium christianum, egit ut sibi tuitio etiam armatorum daretur. Sed illi principes qualibet occasione cognoscentes vestri schismatis nefas, constituunt adversus vos", "candidate_score": 0.624316, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_146_148", "bdc_text": "Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3874", "psc_text": "tuam Sanctitatem difficilis ei esset accessus: non enim parum de illo sollicitus sum; a qua me sollicitudine Dominus, ut spero, per tuae charitatis instantiam liberabit. Peto etiam mihi rescribere non graveris, quemadmodum sit in fide catholica ille Theodosius per quem Manichaei nonnulli sunt proditi; et ipsi quos ab eo proditos, putamus esse correctos. Si quid etiam de profectione sanctorum episcoporum forte audivisti, fac ut noverim. Deo vivas. EPISTOLA CCXXIII. Augustino Quodvultdeus, rursum efflagitans ut scribat opusculum de haeresibus. Domino merito venerabili, ac beatissimo sacro patri AUGUSTINO episcopo, QUOVULTDEUS diaconus. 1. Unum quidem Reverentiae tuae commonitorium, quod per ecclesiasticum dignatus es destinare, suscepi. Nam quod prius directum esse Beatitudo tua significavit, per virum honorabilem Philocalum, necdum ad me pervenit. Verum quamvis conscius propriorum semper fuerim peccatorum, nunc tamen evidenter agnovi adipiscendo illi quod exoravi muneri, meam toti Ecclesiae impedimento esse personam. Sed omnino confido quoniam qui per Unici sui gratiam, humani", "candidate_score": 0.623616, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2166", "psc_text": "bonus, et cum illo aeterno vivas in aeternum, domine dilectissime, et desideratissime frater. Ego autem etsi in me non agnosco praeconia de me tua, quae tuae Benignitatis epistola continet; benevolo tamen animo erga exiguitatem meam ingratus esse non possum: simul admonens ut potius ores pro me, quo talis a Domino fiam, qualem me jam esse arbitraris. Et alia manu: Memor nostri, incolumis Domino placeas, domine dilectissime, et desideratissime frater DE DUABUS PROXIME SEQUENTIBUS EPISTOLIS. (LIB. II RETRACT. CAPUT XLI.) De Videndo Deo scripsi librum, ubi de spirituali corpore quod erit in resurrectione sanctorum, inquisitionem diligentiorem distuli, utrum vel quomodo Deus qui spiritus est, etiam per corpus tale videatur: sed eam postea quaestionem sane difficillimam in novissimo, id est in vicesimo et secundo libro de Civitate Dei, satis quantum arbitror explicavi. Inveni etiam in quodam nostro codice, in quo et iste liber est, quoddam Commonitorium a me factum de hac re", "candidate_score": 0.623415, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_231", "psc_text": "Domino fratri sancto et unanimo AUGUSTINO, PAULINUS et THERASIA peccatores. 1. Jamdudum, frater in Christo Domino mi unanime, ut te in sanctis et piis laboribus tuis nescientem agnovi, absentemque vidi, tota mente complexus, alloquio quoque familiari atque fraterno per litteras audire properavi. Et credo in manu, et in gratia Domini sermonem meum ad te fuisse perlatum; sed morante adhuc puero quem ad te aliosque dilectos aeque Deo salutandos, ante hiemem miseramus, non potuimus ultra et officium nostrum suspendere, et desiderium sermonis tui cupidissimum temperare. Scripsimus itaque iterato nunc, si priores ad te litterae nostrae pervenire meruerunt; aut primo, si illis in manus tuas perveniendi felicitas non fuit. 2. Sed tu, frater spiritualis omnia judicans, amorem in te nostrum ne pendas officio solo, aut tempore litterarum. Dominus enim testis est, qui unus atque idem operatur in suis ubique charitatem suam, jam abinde nobis, ex quo te beneficio venerabilium episcoporum Aurelii et", "candidate_score": 0.623392, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1798", "psc_text": "ne capiamur, alia sic ferimus ne frangamur, et secundum praecepta divina in omnibus gratias agimus ei, de quo dicimus: Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo (Psal. XXXIII, 2); et, Bonum est mihi quod humiliasti me, ut discam justificationes tuas (Psal. CXVIII, 71). Neque enim revera, si fallacis prosperitatis semper hic tranquillitas arrideret, anima humana portum illum verae certaeque securitatis appeteret, domina insignis et merito illustris, et praestantissima filia. Reddens itaque debitum Praestantiae tuae salutationis obsequium, agensque gratias quod salutis nostrae religiosissimam curam geris, posco tibi a Domino futurae vitae praemia, praesentisque solaria; omniumque vestrum, in quorum cordibus per fidem habitat Christus, me dilectioni orationique commendo. Et alia manu: Deus verus et verax veraciter consoletur cor tuum, et protegat salutem tuam, domina insignis et merito illustris, ac praestantissima filia. EPISTOLA CXXXII. Augustinus Volusiano, exhortans illum ut sacrarum scripturarum lectioni vacet, sibique rescribat si quid in eis", "candidate_score": 0.622102, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_13", "bdc_text": "reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2389", "psc_text": "neque ille me pateretur, qualem oporteret; et insuper facere cogerer quod non deceret. Dolebam etiam graviter vicem venerabilis coepiscopi mei tantae rectoris Ecclesiae, ad cujus pertinere dicebatur officium, post hominis tam nefariam fallaciam adhuc se praebere humilem, quo caeteris parceretur. Fateor; cum tantum malum nullo pectoris robore potuissem tolerare, discessi. 4. Haec esset et nunc silentii mei causa apud te, quae fuit tunc discessionis meae, si te apud illum egisse crederem, ut tam nefarias ulcisceretur injurias. Credunt ista qui nesciunt quomodo, et quoties, et quae nobis dixeris, cum anxia cura perageremus ut quanto tibi familiarius inhaerebat, quanto ad eum crebrius ventitabas, quanto saepius cum solo colloquebaris, tanto magis curaret existimationem tuam; ne his qui tui dicebantur inimici talem exitum daret, ut nihil cum illo aliud egisse putareris. Quod quidem nec ego credo, nec fratres mei qui te in loquelis audierunt, et auditu atque omni nutu viderunt signa benigni pectoris tui.", "candidate_score": 0.621243, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127_129", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte . tibi universa exactius recensebit et referre poterit , etc . Tu modo adesse BernęBern velis ! Non poterunt maiore beneficio animi nostri Tigurinis Zurich devinciri et obstringi nisi isto , quod efflagitamus .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2319", "psc_text": "nostri Ruffini quae proxima occurrit, nunc rescripta persolvo: de littore namque Hipponensi profectus est. Et approbo misericordiae consilium quod tibi Dominus inspiravit, mihique insinuare dignatus es. Ipse et hoc adjuvet, ipse prosperet, qui jam curam nostram ex magna parte lenivit, quia pervectus et commendatus est charissimus homo, non solum bonis operibus, sed etiam sanctis orationibus tuis. 2. Litterae sane Venerationis tuae, ubi multa quaesiisti, et quaerenda admonuisti, et quaerendo docuisti, ad me pervenerunt. Sed quas ipse continuo rescripsi per homines eorumdem sanctorum solatiorum nostrorum, sicut his tuis recentioribus comperi, non sunt redditae Venerationi tuae. In quibus quidem, quatenus ad interrogata responderim, recolere non valui; nec earum exemplum cum requisiissem, ubi hoc possem recognoscere, inveni. Ad nonnulla tamen me respondisse certus omnino sum, et ideo non ad omnia, quia ut cito finirem, festinatio perlatoris urgebat. Simul etiam miseram, sicut jusseras, et illius epistolae exemplum, quam tuae Charitati apud Carthaginem de corporum", "candidate_score": 0.620691, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_14", "bdc_text": "Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1772", "psc_text": "Multum autem precari, est ad eum quem precamur, diuturna et pia cordis excitatione pulsare. Nam plerumque hoc negotium plus gemitibus quam sermonibus agitur, plus fletu quam affatu. Ponit autem lacrymas nostras in conspectu suo, et gemitus noster non est absconditus ab eo qui omnia per Verbum condidit, et humana verba non quaerit. CAPUT XI. 21. Nobis ergo verba necessaria sunt, quibus commoneamur et inspiciamus quid petamus, non quibus Dominum seu docendum seu flectendum esse credamus. Cum ergo dicimus, Sanctificetur nomen tuum, nos ipsos admonemus desiderare ut nomen ejus quod semper sanctum est, etiam apud homines sanctum habeatur, hoc est non contemnatur; quod non Deo, sed hominibus prodest. Et in eo quod dicimus, Adveniat regnum tuum, quod seu velimus, seu nolimus, utique veniet, desiderium nostrum ad illud regnum excitamus, ut nobis veniat, atque nos in eo regnare mereamur. Cum dicimus, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, nobis ab", "candidate_score": 0.618775, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3573", "psc_text": "Domino illustri et merito praestantissimo, atque in Christi dilectione charissimo filio VALERIO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. 1. Cum diu moleste haberem quod aliquoties scripserim, et nulla tuae Sublimitatis rescripta meruerim, repente epistolas tres tuae Benignitatis accepi: unam non ad me solum datam per coepiscopum meum Vindemialem, et non longe post per compresbyterum Firmum duas; qui vir sanctus, nobisque, ut ab illo scire potuisti, familiarissima charitate conjunctus, multa nobiscum de tua excellentia colloquendo, et veraciter insinuando qualem et in Christi visceribus noverit, non solum eas quas memoratus episcopus, vel quas ipse attulit, sed etiam illas quas non accepisse querebamur, litteras vicit. Et ideo de te narratio ejus suavior nobis erat, quia ea dicebat quae ipse non posses, ne quidem me inquirente, rescribere, ne tuarum laudum, quod sancta Scriptura prohibet (Prov. XXVII, 2), fieres praedicator. Quanquam et ego verear haec ad te scribere, ne suspicionem adulantis incurram, domine illustris et merito praestantissime,", "candidate_score": 0.618409, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_129", "bdc_text": "Tu modo adesse BernęBern velis ! Non poterunt maiore beneficio animi nostri Tigurinis Zurich devinciri et obstringi nisi isto , quod efflagitamus .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_4", "psc_text": "mihi abruperim odiosissimum retinaculum, quo ab philosophiae ubere desperatione veri, quod est animi pabulum, refrenabar. EPISTOLA II. Zenobio desiderium exponit suum, ut disputationem inter se coeptam, inter se finiant. ZENOBIO AUGUSTINUS. 1. Bene inter nos convenit, ut opinor, omnia quae corporeus sensus attingit, ne puncto quidem temporis eodem modo manere posse, sed labi, effluere et praesens nihil obtinere, id est, ut latine loquar, non esse. Horum itaque perniciosissimum amorem, poenarumque plenissimum, vera et divina philosophia monet frenare atque sopire; ut se toto animus, etiam dum hoc corpus agit, in ea quae semper ejusdem modi sunt, nec peregrino pulchro placent, feratur atque aestuet. Quae cum ita sint, et cum te verum ac simplicem, qualis sine ulla sollicitudine amari potes, in semetipsa mens videat, fatemur tamen congressum istum atque conspectum tuum, cum a nobis corpore discedis, locisque sejungeris, quaerere nos, eoque dum licet cupere. Quod profecto vitium, si te bene novi, amas", "candidate_score": 0.618326, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_54_56", "bdc_text": "Collegam meum Nicolaum Nikolaus Pfister. Pfister , Nikolaus sepius male tractarunt , fidum hominem et probum , quem vindicavi non semel , a quo me abalienatum miris astutiis sepe tentarunt reddere . Sed fucumBetrug ;", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2389", "psc_text": "neque ille me pateretur, qualem oporteret; et insuper facere cogerer quod non deceret. Dolebam etiam graviter vicem venerabilis coepiscopi mei tantae rectoris Ecclesiae, ad cujus pertinere dicebatur officium, post hominis tam nefariam fallaciam adhuc se praebere humilem, quo caeteris parceretur. Fateor; cum tantum malum nullo pectoris robore potuissem tolerare, discessi. 4. Haec esset et nunc silentii mei causa apud te, quae fuit tunc discessionis meae, si te apud illum egisse crederem, ut tam nefarias ulcisceretur injurias. Credunt ista qui nesciunt quomodo, et quoties, et quae nobis dixeris, cum anxia cura perageremus ut quanto tibi familiarius inhaerebat, quanto ad eum crebrius ventitabas, quanto saepius cum solo colloquebaris, tanto magis curaret existimationem tuam; ne his qui tui dicebantur inimici talem exitum daret, ut nihil cum illo aliud egisse putareris. Quod quidem nec ego credo, nec fratres mei qui te in loquelis audierunt, et auditu atque omni nutu viderunt signa benigni pectoris tui.", "candidate_score": 0.617937, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_3", "bdc_text": "Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_4183", "psc_text": "Dominum Christum dicat genus humanum: Te duce si qua manent sceleris vestigia nostri, Irrita perpetua solvent formidine terras. (Virg. Eclog. 4.) Quod ex Cumaeo, id est, ex Sibyllino carmine se fassus est transtulisse Virgilius; quoniam fortassis etiam illa vates aliquid de unico Salvatore in spiritu audierat, quod necesse habuit confiteri. Haec tibi, domine merito suscipiende, et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater, sive pauca, sive forsitan multa sint, utcumque occupatissimus scripsi: tua sumere rescripta desidero, et te nomen dedisse inter competentes, vel daturum esse, jamjamque cognoscere. Dominus Deus noster, in quem credidisti, et hic et in futuro saeculo te conservet, domine merito suscipiende, et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater. EPISTOLA CCLIX. Augustinus Cornelio scortis dedito, admonens illum ut Cyprianae uxoris defunctae pudicitiam imitetur, si velit illius impetrare laudes. Domino dilectissimo, et honorabili fratri CORNELIO, AUGUSTINUS. 1. Scripsisti mihi ut ad te aliquam prolixam epistolam consolatoriam darem, quod graviter optimae", "candidate_score": 0.617397, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_86_88", "bdc_text": "- Damals geriet Calvins Einfluss auf die waadtländische KircheWaadt , Kirche immer mehr ins Wanken ; s. dazu Michael Bruening , Calvinism's First Battleground : Conflict and Reform in the Pays de Vaud , 1528-1559 , Dordrecht 2005 , S. 188 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_555", "psc_text": "Similiter etiam si quid horum tota per orbem frequentat Ecclesianam et hinc quin ita faciendum sit, disputare insolentissimae insaniae est. Sed neque hoc, neque illud inest in eo quod tu quaeris. Restat igitur ut de illo tertio genere sit, quod per loca regionesque variatur. Faciat ergo quisque quod in ea Ecclesia in quam venit, invenerit. Non enim quidquam corum contra fidem fit, aut contra mores, hinc vel inde meliores. His enim causis, id est aut propter fidem, aut propter mores, vel emendari oportet quod perperam fiebat, vel institui quod non fiebat. Ipsa quippe mutatio consuetudinis, etiam quae adjuvat utilitate, novitate perturbat. Quapropter quae utilis non est, perturbatione infructuosa consequenter noxia est. 7. Nec ideo putari debet institutum esse multis locis, ut illo die post refectionem offeratur, quia scriptum est: Identidem et calicem post coenam dicens, etc. Ipsam enim potuit appellare coenam, qua jam corpus acceperant, ut deinde calicem acciperent. Apostolus", "candidate_score": 0.615597, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_154", "bdc_text": "ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_566", "psc_text": "Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus (Rom. VIII, 24): secundum hanc fidem, et spem, et dilectionem, qua coepimus esse sub gratia, jam commortui sumus cum Christo, et consepulti illi per baptismum in mortem (Coloss. III), sicut dicit Apostolus: Quia et vetus homo noster simul crucifixus est cum illo; et resurreximus cum illo (Rom. VI, 6): quia simul nos excitavit, et simul sedere fecit in coelestibus. Unde est et illa exhortatio: Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram. Sed quod sequitur et dicit, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria (Coloss. III, 1-4); satis indicat quid velit intelligi, quia nunc", "candidate_score": 0.614685, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_131", "bdc_text": "Profecto plus est in huius negotii necessum , quam ego verbis expedire possim .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_1867", "psc_text": "amplius quam ad illud quod inquirendum putavit, respondendum fuit: ad ea vero quae mihi pertractanda atque solvenda in epistola tua ipse misisti, sive ab illo, sive etiam ab aliis vel suggerantur vel ingerantur, ad te potius pro viribus nostris pertractata et soluta mitti debuerunt; non sic quemadmodum de his agendum est librorum negotio, sed quemadmodum potest epistolari sat esse colloquio, ut si tibi visum fuerit, qui eorum motus quotidianis disputationibus experiris, et illis legantur hae litterae. At si auriculis eorum minus pietate fidei praecultis, sermo iste non sufficit, prius inter nos quod eis putas sufficere peragatur, tum demum ad illos quod peractum fuerit perferatur. Multa enim sunt, a quibus sensus eorum si adhuc abhorret et resilit, vel uberiore vel subtiliore ratione, vel certe auctoritate cui resistere indignum putent, persuaderi aliquando forsitan possint. 2. Ergo in epistola tua posuisti, moveri quosdam, cur hic Deus, qui et veteris Testamenti Deus esse firmatur,", "candidate_score": 0.61298, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_80", "bdc_text": "Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc.", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_4080", "psc_text": "CAPUT V. 26. Ecce quantum potui, exposui tibi fidem meam. Et plura quidem dici possunt, et diligentius disputari; sed vereor ne ista ipsa quae dixi, oneri sint occupationibus tuis: tamen ea non solum dictata conscribi volui, sed etiam manu mea subscribenda curavi; quod quidem et antea volueram, si quod inter nos placuerat, servaretur. Sed modo certe puto jam non a te debere dici timuisse me tibi dicere fidem meam, quando non solum dixi, sed scriptam subscripsi, ne me quisquam dicat aut dixisse quod non dixi, aut non dixisse quod dixi. Hoc fac et tu, si judices quaeris, non qui in ore tuo revereantur personam tuam, sed qui in litteris tuis exserant libertatem suam. Si enim calumniam times (quod nullo modo auderem dicere, nisi hoc ipse dixisses), licet tibi non subscribere: nam et ego propterea nolui nomen tuum scribi in his meis litteris, ne hoc forte noluisses. 27. Facile est ut", "candidate_score": 0.610747, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_86", "bdc_text": "- Damals geriet Calvins Einfluss auf die waadtländische KircheWaadt , Kirche immer mehr ins Wanken ;", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3057", "psc_text": "ubi pertinacior et impacatior praevaluit multitudo, cui resistere non poterant pauciores quorum erat melior de communione sententia, aut turbae auctoritati paucorum potentiorum subditae in malam partem obtemperarunt, aliquanto diutius laboratum est. Ex his sunt in quibus adhuc laboratur, in quo labore multa Catholici, et maxime episcopi et clerici horrenda et dura perpessi sunt, quae commemorare longum est; quando quorumdam et oculi exstincti sunt, et cujusdam episcopi manus et lingua praecisa est; nonnulli etiam trucidati sunt. Taceo crudelissimas caedes, et domorum depraedationes, per nocturnas aggressiones et incendia, non solum privatorum habitaculorum, verum etiam ecclesiarum; in quas flammas non defuerunt qui et Codices dominicos mitterent. 31. Sed nos hujusmodi afflictos malis, consequens consolatus est fructus. Nam ubicumque a perditis ista commissa sunt, ibi ferventius atque perfectius unitas christiana profecit, et uberius laudatur Dominus, qui donare dignatus est ut servi ejus passionibus suis lucrarentur fratres suos, et oves ejus mortifero errore dispersas in", "candidate_score": 0.607394, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_131", "bdc_text": "Profecto plus est in huius negotii necessum , quam ego verbis expedire possim .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_104", "psc_text": "sciebam quid mihi deesset ad tale opus, quale me nunc torquet et conterit. Quod si propterea in re ipsa didici quid sit homini necessarium, qui populo ministrat sacramentum et verbum Dei, ut jam non mihi liceat assequi quod me non habere cognovi: jubes ergo ut peream, pater Valeri! Ubi est charitas tua? certe diligis me? certe diligis ipsam Ecclesiam cui me sic ministrare voluisti? Et tamen certus sum quod et me et ipsam diligis. Sed putas me idoneum, cum ego melius me noverim, qui tamen nec ipse me nossem, nisi experiendo didicissem. 4. Sed dicit fortasse Sanctitas tua; vellem scire quid desit instructioni tuae. Tam multa autem sunt, ut facilius possim enumerare quae habeam, quam quae habere desidero. Auderem enim dicere, scire me, et plena fide retinere quid pertineat ad salutem nostram. Sed hoc ipsum quomodo ministrem ad salutem aliorum, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut", "candidate_score": 0.605455, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_131", "bdc_text": "Profecto plus est in huius negotii necessum , quam ego verbis expedire possim .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_636", "psc_text": "optandum est ut hoc potius faciant, quam ad daemonia consulenda concurrant; tamen etiam ista mihi displicet consuetudo, ad negotia saecularia, et ad vitae hujus vanitatem, propter aliam vitam loquentia oracula divina velle convertere. CAPUT XXI. 38. Haec tibi si satis esse ad ea quae requisisti non putaveris, nimis ignoras et vires et occupationes meas. Tantum enim absum ab eo quod putasti nihil me latere, ut nihil in epistola tua legerim tristius, quia et apertissime falsum est; et miror quia hoc te latet, quod non solum in aliis innumerabilibus rebus multa me latent, sed etiam in ipsis sanctis Scripturis multo nesciam plura quam sciam. Sed ideo spem in nomine Christi non infructuosam gero, quia non solum credidi Deo meo, in illis duobus praeceptis totam Legem Prophetasque pendere (Matth. XXII, 40), sed etiam expertus sum, experiorque quotidie; quandoquidem nullum mihi sacramentum, aut aliquis sermo admodum obscurior de sacris Litteris aperitur, ubi non", "candidate_score": 0.605452, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_62", "bdc_text": "hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_904", "psc_text": "habes conscripta, relege verba tua in illa Epistola quam mihi per fratrem nostrum jam collegam meum Cyprianum, breviorem misisti, quam veraci, quam germano, quam pleno charitatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses graviter, subjunxisti: In hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur, ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem, vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi. Haec abs te verba non solum ex animo dicta sentio, verum etiam benigno animo ad consulendum mihi. Denique addis, quod etiamsi non adderes, appareret, et dicis: Haec scribo, quia pure et christiane diligere te cupio, nec quidquam in mea mente retinere, quod distet a labiis. O vir sancte, mihique, ut Deus videt animam meam, veraci, corde dilecte, hoc ipsum quod posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino apostolum Paulum credo exhibuisse in Litteris suis, non unicuilibet homini, sed Judaeis, et Graecis, et omnibus Gentibus filiis suis,", "candidate_score": 0.605268, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_62", "bdc_text": "hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_860", "psc_text": "non recte tunc ingrediebatur ad veritatem Evangelii. Id ergo faciebat quod facere non debebat; et si tale aliquid Paulus ipse jam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse negligere, quam mendaciter aliquid in sua Epistola posuisse; et in Epistola qualibet: quanto magis in illa, in qua praelocutus ait, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior (Gal. I, 20)? 8. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut Gentes cogeret judaizare. Hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. Et ideo non recte agebat hoc Petrus. Erat enim contra Evangelii veritatem, ut putarent qui credebant in Christum, sine illis veteribus sacramentis salvos se esse non posse. Hoc enim contendebant Antiochiae, qui ex circumcisione crediderant: contra quos Paulus perseveranter acriterque confligit. Ipsum vero Paulum non ad hoc id egisse, quod vel Timotheum circumcidit (Act. XVI, 3), vel Cenchreis votum persolvit (Id. XVIII, 18),", "candidate_score": 0.603757, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_86", "bdc_text": "- Damals geriet Calvins Einfluss auf die waadtländische KircheWaadt , Kirche immer mehr ins Wanken ;", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_555", "psc_text": "Similiter etiam si quid horum tota per orbem frequentat Ecclesianam et hinc quin ita faciendum sit, disputare insolentissimae insaniae est. Sed neque hoc, neque illud inest in eo quod tu quaeris. Restat igitur ut de illo tertio genere sit, quod per loca regionesque variatur. Faciat ergo quisque quod in ea Ecclesia in quam venit, invenerit. Non enim quidquam corum contra fidem fit, aut contra mores, hinc vel inde meliores. His enim causis, id est aut propter fidem, aut propter mores, vel emendari oportet quod perperam fiebat, vel institui quod non fiebat. Ipsa quippe mutatio consuetudinis, etiam quae adjuvat utilitate, novitate perturbat. Quapropter quae utilis non est, perturbatione infructuosa consequenter noxia est. 7. Nec ideo putari debet institutum esse multis locis, ut illo die post refectionem offeratur, quia scriptum est: Identidem et calicem post coenam dicens, etc. Ipsam enim potuit appellare coenam, qua jam corpus acceperant, ut deinde calicem acciperent. Apostolus", "candidate_score": 0.603539, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_62", "bdc_text": "hierzu auch Simon Sulzers Brief an Pierre Viret vom 18 .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_3347", "psc_text": "Cum itaque si Deus incrementum non daret, nihil essent Apostoli plantatores et rigatores; quanto magis ego vel tu, vel quilibet hujus temporis homines, quando nobis videmus esse doctores! EPISTOLA CXCIV. Augustinus Sixto Romano presbytero (et postea Pontifici), instruens illum adversus Pelagianorum argumenta. Domino in Domino dominorum dilectissimo, sancto fratri et compresbytero SIXTO, AUGUSTINUS, in Domino salutem. CAPUT PRIMUM. 1. Epistola quam per charissimum fratrem nostrum Albinum acolythum misi, prolixiorem me missurum esse promisi per sanctum fratrem et compresbyterum nostrum Firmum, qui nobis litteras attulit Sinceritatis tuae, plenas sinceritate fidei tuae, quae nobis tantum gaudium contulerunt, quantum magis possumus habere quam dicere. Quod enim fatendum est Charitati tuae, tristes eramus nimis, cum fama jactaret inimicis christianae gratiae te favere. Sed ut haec tristitia de nostris cordibus tergeretur; primo, te priorem anathema eis in populo frequentissimo pronuntiasse eadem fama non tacuit: deinde cum litteris apostolicae Sedis de illorum damnatione ad Africam missis,", "candidate_score": 0.598601, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_10", "bdc_text": "- Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_2870", "psc_text": "quatuor vel potius quinque etiam sine prooemiis habent, et duodecimum sine extrema parte non parva: sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto sane ut hanc epistolam, seorsum quidem, sed tamen ad caput eorumdem librorum jubeas anteponi. Vale. Ora pro me. EPISTOLA CLXXV. Patres concilii Carthaginensis, Innocentio pontifici Romano, de actis adversus Pelagium et Celestium. Domino beatissimo et honorandissimo, sancto fratri INNOCENTIO, AURELIUS, NUMIDIUS, RUSTICIANUS, FIDENTIANUS, EVAGRIUS, ANTONIUS, PALATINUS, ADEODATUS, VINCENTIUS, PUBLIANUS, THEASIUS, TUTUS, PANNONIUS, VICTOR, RESTITUTUS, RUSTICUS, FORTUNATIANUS, alius RESTITUTUS, AMPELIUS, AMBIVIUS, FELIX, DONATIANUS, ADEODATUS, OCTAVIUS, SEROTINUS, MAJORINUS, POSTHUMIANUS, CRISPULUS, VICTOR, alius VICTOR, LEUCIUS, MARIANUS, FRUCTUOSUS, FAUSTINIANUS, QUODVULTDEUS, CANDORIUS, MAXIMUS, MEGASIUS, RUSTICUS, RUFINIANUS, PROCULUS, SEVERUS, THOMAS, JANUARIUS, OCTAVIANUS, PRAETEXTATUS, SIXTUS, QUODVULTDEUS, PENTHADIUS, QUODVULDEUS, CYPRIANUS, SERVILIUS, PELAGIANUS, MARCELLUS, VENANTIUS, DIDYMUS, SATURNINUS, BIZACENUS, GERMANUS, GERMANIANUS, INVENTIUS, MAJORINUS, INVENTIUS, CANDIDUS, CYPRIANUS, AEMILIANUS, ROMANUS, AFRICANUS, MARCELLINUS, et caeteri qui in concilio ecclesiae Carthaginensis adfuimus. 1. Cum ex", "candidate_score": 0.598513, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_324", "psc_text": "diebus jejunii Moysi, hoc deputa esse responsum et de quadraginta diebus Eliae. Jejunio, inquit, Daniel leonum siccam rabiem illaesus evasit: quasi legerit quod sabbato jejunaverit, aut etiam cum ipsis leonibus sabbato fuerit; ubi tamen legimus quod et pranderit. Jejunio, inquit, trium fida germanitas ignibus coruscanti carceri dominata, rogi hospitio susceptum Dominum adoravit. Haec exempla sanctorum, nec ad persuadendum cujuscumque diei jejunium valent; quanto minus sabbati? Quandoquidem non solum non legitur tres viros sabbato fuisse missos in caminum ignis ardentem; sed ne illud quidem legitur, tamdiu illic eos fuisse ut possit quisquam dicere eos jejunasse, imo vero vix unius horae spatium est, quo eorum confessio hymnusque cantatur: nec amplius inter illas flammas innoxias deambulaverunt, quam canticum illud terminaverunt. Nisi forte ab isto etiam unius horae spatium jejunio deputatur. Quod si ita est, non habet quod succenseat pransoribus sabbati: usque ad horam enim prandii, multo quam in illo camino prolixius jejunatur. 17.", "candidate_score": 0.590446, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt .", "psc_chunk_id": "033_Augustinus-Hipponensis_Epistolae_window_831", "psc_text": "de aliquibus qui sanctum nomen profitentur, aliquid criminis vel falsi sonuerit, vel veri patuerit, instant, satagunt, ambiunt, ut de omnibus hoc credatur. Hos ergo de nostris doloribus suavitatem suae malae linguae captantes, facile est ut illis canibus comparemus, si forte in malo intelligendi sunt, qui lingebant vulnera pauperis illius, qui ante januam divitis jacebat, et quousque veniret ad requiem sinus Abrahae, laboriosa et indigna omnia tolerabat (Luc. XVI, 21-23). 7. Vos me nolite amplius cruciare, qui aliquam spem habetis ad Deum: vos nolite ipsa vulnera quae illi lingunt, multiplicare; vos pro quibus periclitamur omni hora, habentes foris pugnas, intus timores (II Cor. VII, 5), periculum in civitate, periculum in deserto, periculum ex gentibus, periculum ex falsis fratribus (Id. XI, 26). Scio quia doletis; sed numquid acrius quam ego? Scio quia conturbati estis, et timeo ne inter linguas maledicorum deficiat et pereat infirmus, propter quem Christus mortuus est. Non ex vobis", "candidate_score": 0.578238, "ce_score": null } ] }, { "rank": 18, "cf_id": "cf021", "work_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV", "max_score": 0.686463, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_136_138", "bdc_text": "obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_805", "psc_text": "ego operor (Id. V, 8, 17) . Illi enim carnaliter accipientes sabbati observationem, putabant Deum post laborem fabricati mundi usque ad hunc diem quasi dormire; et propterea sanctificasse illum diem, ex quo coepit velut a laboribus requiescere. Est autem sacramentum sabbati antiquis patribus nostris praeceptum (Exod. XX, 8-11), quod nos Christiani spiritualiter observamus, ut ab omni servili opere, id est ab omni peccato (quia Dominus dicit, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34) , abstineamus nos, et habeamus quietem in corde nostro, id est tranquillitatem spiritualem. Et quamvis in hoc saeculo id conemur, ad eam tamen requiem perfectam non perveniemus, nisi cum de hac vita exierimus. Sed ideo dictum est Deum requievisse, quia jam creaturam nullam condebat postquam perfecta sunt omnia. Quietem vero propterea appellavit Scriptura, ut nos admoneret post bona opera requieturos. Sic enim scriptum habemus in Genesi, Et fecit Deus omnia bona valde, et requievit", "candidate_score": 0.686463, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_135_137", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_805", "psc_text": "ego operor (Id. V, 8, 17) . Illi enim carnaliter accipientes sabbati observationem, putabant Deum post laborem fabricati mundi usque ad hunc diem quasi dormire; et propterea sanctificasse illum diem, ex quo coepit velut a laboribus requiescere. Est autem sacramentum sabbati antiquis patribus nostris praeceptum (Exod. XX, 8-11), quod nos Christiani spiritualiter observamus, ut ab omni servili opere, id est ab omni peccato (quia Dominus dicit, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII, 34) , abstineamus nos, et habeamus quietem in corde nostro, id est tranquillitatem spiritualem. Et quamvis in hoc saeculo id conemur, ad eam tamen requiem perfectam non perveniemus, nisi cum de hac vita exierimus. Sed ideo dictum est Deum requievisse, quia jam creaturam nullam condebat postquam perfecta sunt omnia. Quietem vero propterea appellavit Scriptura, ut nos admoneret post bona opera requieturos. Sic enim scriptum habemus in Genesi, Et fecit Deus omnia bona valde, et requievit", "candidate_score": 0.68188, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_135_137", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem . Domini vos omnes et nos sumus .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_514", "psc_text": "Deum adora nam ego conservus tuus sum et fratrum tuorum (Apoc. XXII, 8, 9) . Cadere ergo sibi ad pedes hominem angelus prohibuit. Nonne manifestum est quia super omnes Angelos est, cui talis homo, quo major nemo surrexit in natis mulierum, dicit indignum se esse solvere corrigiam calceamenti? 3. Tamen aliquid evidentius dicat Joannes, quia Deus est Dominus noster Jesus Christus. Inveniamus hoc in praesenti lectione, quia forte et de illo cantavimus, Regnavit Deus super omnem terram: contra quod surdi sunt, qui putant eum in Africa sola regnare. Non enim non dictum est de Christo, cum dictum est, Regnavit Deus super omnem terram. Quis est enim alius rex noster, nisi Dominus noster Jesus Christus? Ipse est rex noster. Et quid audistis in ipso Psalmo, recenti versu modo cantato? Psallite Deo nostro, psallite: psallite regi nostro, psallite. Quem dixit Deum, ipsum dixit regem nostrum: Psallite Deo nostro, psallite: psallite regi nostro,", "candidate_score": 0.671317, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_15_17", "bdc_text": "Deus novit . Hoc tamen mihi constat , quod me in extremam et abiectissimam humilitatem non sine multorum admiratione adeoque in ipsos pulveres deiecerim et prostraverim , quo saltem iuventutis sive pubis innocentia , quantum mea opera conservari posset , ab hisce tergiversationibus et vanis offutiis vindicaretur . Obfirmata fronteObfirmata fronte :", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_506", "psc_text": "Deus tibi luceret, et ejus veritas tibi ostenderet. Sed qui et admonitus diligit peccata sua, odit admonentem lucem et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala quae diligit. Qui autem facit veritatem, accusat in se mala sua; non sibi parcit, non sibi ignoscit, ut Deus ignoscat: quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem; cui gratias agit, quod illi quid in se odisset ostenderit. Dicit Deo, Averte faciem tuam a peccatis meis: et qua fronte dicit, nisi iterum dicat, Quoniam facinus meum ego cognosco, et peccatum meum coram me est semper (Psal. L, 11, 5) ? Sit ante te quod non vis esse ante Deum. Si autem post te feceris peccatum tuum, retorquet illud tibi Deus ante oculos tuos; et tunc retorquet, quando jam poenitentiae fructus nullus erit. 14. Currite, ne tenebrae vos comprehendant (Joan. XII, 35), fratres mei: evigilate ad salutem vestram, evigilate dum", "candidate_score": 0.670782, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_119_121", "bdc_text": "Ideoque adversus eos exarsit et sepius lesa patientia in furorem propemodum est redacta ! Ideo a ministerio tanquam perfidi et periuriperfidi et periuri : eidbrüchig . - Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1808", "psc_text": "Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Quibus respondemus, Dominum praescium futurorum, per Prophetam praedixisse infidelitatem Judaeorum; praedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, sed ipsorum. Quapropter si ea quae ille praescivit ipsorum, non sunt ipsorum; non vere ille praescivit: sed quia illius praescientia falli non potest; sine dubio non alius, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos non compulit facere, cui peccatum non placet; sed facturos esse praedixit, quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur; et hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit quid sit quisque facturus, et quid ei sit pro ejus", "candidate_score": 0.669761, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_119_121", "bdc_text": "Ideoque adversus eos exarsit et sepius lesa patientia in furorem propemodum est redacta ! Ideo a ministerio tanquam perfidi et periuriperfidi et periuri : eidbrüchig . - Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_710", "psc_text": "placet tibi; sed tu minor, si displicet tibi. Adversus hanc autem eorum calumniam, venientem vel de ignorantia, vel de malitia, loquitur Dominus non omnino quod capiant, sed unde agitentur et conturbentur, et fortasse vel conturbati medicum quaerant. Dicebat autem quae scriberentur, ut etiam a nobis postea legerentur. Viderimus ergo quid in Judaeorum cordibus factum sit, cum haec audirent: quid in nobis fiat cum haec audimus, amplius cogitemus. Neque enim natae sunt haereses, et quaedam dogmata perversitatis illaqueantia animas et in profundum praecipitantia, nisi dum Scripturae bonae intelliguntur non bene; et quod in eis non bene intelligitur, etiam temere et audacter asseritur. Itaque, charissimi, valde caute haec audire debemus, ad quae capienda parvuli sumus; et corde pio et cum tremore, sicut scriptum est, hanc tenentes regulam sanitatis, ut quod secundum fidem qua imbuti sumus, intelligere valuerimus, tanquam de cibo gaudeamus: quod autem secundum sanam fidei regulam intelligere nondum potuerimus, dubitationem auferamus,", "candidate_score": 0.665465, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_137_139", "bdc_text": "Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum :", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2162", "psc_text": "Jesus, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; usque ad id, Sed ego elegi vos de mundo; propterea odit vos mundus. Cap. XV, V\\. 17-19. 1. In lectione evangelica quae hanc antecedit, dixerat Dominus: Non vos me elegistis; sed ego elegi vos, et posu vos, ut eatis et fructum afferatis, et fructus vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. De quibus verbis jam nos quod Dominus dedit, disseruisse meministis. Hic autem dicit, sequenti scilicet lectione, quam modo cum recitaretur, audistis: Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus;", "candidate_score": 0.664686, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_137_139", "bdc_text": "Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum :", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2477", "psc_text": "diligenter advertendum est non dixisse Dominum, ut omnes unum simus; sed, Ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te (subintelligitur, unum sumus; quod apertius dicitur postea): quia et prius dixerat de discipulis qui cum illo erant, Ut sint unum sicut et nos. Quamobrem ita est Pater in Filio, et Filius in Patre, ut unum sint, quia unius substantiae sunt: nos vero esse quidem in eis possumus, unum tamen cum eis esse non possumus; quia unius substantiae nos et ipsi non sumus, in quantum Filius cum Patre Deus est. Nam in quantum homo est, ejusdem substantiae est cujus et nos sumus. Sed nunc illud potius voluit commendare, quod alio loco ait, Ego et Pater unum sumus (Id. X, 30) ; ubi eamdem Patris et suam significavit esse naturam. Ac per hoc et cum in nobis sunt Pater et Filius, vel etiam Spiritus sanctus, non debemus eos", "candidate_score": 0.660159, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_137_139", "bdc_text": "Domini vos omnes et nos sumus . Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum :", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1953", "psc_text": "felicitate nisi perfectus in charitate? Ideoque docens quomodo idonei esse possint pergere quo ille antecedebat, Mandatum, inquit, novum do vobis, ut diligatis invicem (Joan. XIII, 34) . Hi sunt gressus quibus sequendus est Christus: sed de his sermo uberior in aliud tempus est differendus. TRACTATUS LXV. In id quod Dominus ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos invicem diligatis: in hoc cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem. Cap. XIII, V\\ V\\. 34, 35. 1. Dominus Jesus mandatum novum se discipulis suis dare testatur, ut diligant invicem: Mandatum, inquit, novum do vobis, ut diligatis invicem. Nonne jam erat hoc mandatum in antiqua Dei lege, ubi scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam teipsum (Levit. XIX, 18) ? Cur ergo novum appellatur a Domino, quod tam vetus esse convincitur? An ideo est mandatum novum, quia exuto vetere induit nos hominem novum?", "candidate_score": 0.659677, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1898", "psc_text": "me. Cap. XIII, V\\. 16-20. 1. Audivimus in sancto Evangelio loquentem Dominum atque dicentem, « Amen, amen dico vobis; non est servus major domino suo, neque apostolus major eo qui misit illum: si haec scitis, beati eritis si feceritis ea. » Hoc ideo dixit, quia laverat discipulorum pedes, magister humilitatis et verbo et exemplo: sed poterimus ea quae sunt operosius disserenda ipso adjuvante disserere, si non in eis quae manifesta sunt immoremur. Cum ergo haec Dominus praemisisset, adjunxit, « Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim: sed ut impleatur Scriptura, Qui manducat panem mecum, levabit super me calcaneum suum. » Hoc quid est aliud nisi, conculcabit me? Notum est de quo loquatur; Judas ille traditor ejus attingitur. Ergo ipsum non elegerat, unde ab eis quos elegit, isto sermone secernit. Quod ergo dico, inquit, Beati eritis si feceritis ea, non de omnibus vobis dico: est inter vos qui non", "candidate_score": 0.658652, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1898", "psc_text": "me. Cap. XIII, V\\. 16-20. 1. Audivimus in sancto Evangelio loquentem Dominum atque dicentem, « Amen, amen dico vobis; non est servus major domino suo, neque apostolus major eo qui misit illum: si haec scitis, beati eritis si feceritis ea. » Hoc ideo dixit, quia laverat discipulorum pedes, magister humilitatis et verbo et exemplo: sed poterimus ea quae sunt operosius disserenda ipso adjuvante disserere, si non in eis quae manifesta sunt immoremur. Cum ergo haec Dominus praemisisset, adjunxit, « Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim: sed ut impleatur Scriptura, Qui manducat panem mecum, levabit super me calcaneum suum. » Hoc quid est aliud nisi, conculcabit me? Notum est de quo loquatur; Judas ille traditor ejus attingitur. Ergo ipsum non elegerat, unde ab eis quos elegit, isto sermone secernit. Quod ergo dico, inquit, Beati eritis si feceritis ea, non de omnibus vobis dico: est inter vos qui non", "candidate_score": 0.653054, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1898", "psc_text": "me. Cap. XIII, V\\. 16-20. 1. Audivimus in sancto Evangelio loquentem Dominum atque dicentem, « Amen, amen dico vobis; non est servus major domino suo, neque apostolus major eo qui misit illum: si haec scitis, beati eritis si feceritis ea. » Hoc ideo dixit, quia laverat discipulorum pedes, magister humilitatis et verbo et exemplo: sed poterimus ea quae sunt operosius disserenda ipso adjuvante disserere, si non in eis quae manifesta sunt immoremur. Cum ergo haec Dominus praemisisset, adjunxit, « Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim: sed ut impleatur Scriptura, Qui manducat panem mecum, levabit super me calcaneum suum. » Hoc quid est aliud nisi, conculcabit me? Notum est de quo loquatur; Judas ille traditor ejus attingitur. Ergo ipsum non elegerat, unde ab eis quos elegit, isto sermone secernit. Quod ergo dico, inquit, Beati eritis si feceritis ea, non de omnibus vobis dico: est inter vos qui non", "candidate_score": 0.651249, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122_124", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente . Legatus noster Vermutlich der Berner Venner und KleinratBern , Schultheiss bzw Rat Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf , dessen Aufenthalt in ZürichZurich um den 9 .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_680", "psc_text": "voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinentia sine mercede non erit, exspectamus beatam illam spem, et revelationem gloriae magni Dei, et salvatoris nostri Jesu Christi. In illa spe, cum fuerit de spe facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim merces redditur operariis in vinea laborantibus secundum Evangelium (Matth. XX, 9, 10), quod vos credo reminisci: neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede, Quinquagesimam post Pascha. Nam huic tanquam salutari labori boni operis, qui pertinet ad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquagenarius fiat. 5. Significavit hoc et ipse Dominus Jesus multo apertius, quando post resurrectionem quadraginta diebus conversatus est in terra cum discipulis suis (Act. I, 3); quadragesimo autem die cum ascendisset in coelum, peractis decem diebus misit mercedem", "candidate_score": 0.650575, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_59_61", "bdc_text": "Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt . prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi. Vgl .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_471", "psc_text": "Et tamen quas patiuntur? Proferunt nobis nescio quos in persecutione suos martyres. Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid sit gestum nescio: tamen quid tradunt nostri? Quia ipsi se praecipitaverunt, et potestates infamaverunt. Recordemur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si passa es, o pars Donati, corporalem afflictionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos tenuit, ut", "candidate_score": 0.65039, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_51_53", "bdc_text": "Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut . funditus excinderem et extirparem , idque palam in lectionibus , adeoque magis , si suspitio obrepebat auscultatores Gemeint sind Parteigänger von Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad. adesse .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1721", "psc_text": "quae data est Judaeis, in lapide scripta est (Exod. XXXI, 18). Omnes autem rei sub lege sunt: bene viventes cum lege sunt. Justo lex posita non est (I Tim. I, 9). Quid est ergo, Lapidem removete? Gratiam praedicate. Apostolus enim Paulus ministrum se dicit Novi Testamenti, non litterae, sed spiritus: nam littera, inquit, occidit, spiritus vivificat (II Cor. III, 6) . Littera occidens, quasi lapis est premens. Removete, inquit, lapidem. Removete Legis pondus; gratiam praedicate. Si enim data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit omnia Scriptura sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus (Galat. III, 21 et 22) . Ergo removete lapidem. 23. Dicit ei Martha, soror ejus qui mortuus fuerat: Domine, jam fetet; quatriduanus enim est. Dicit ei Jesus: Nonne dixi tibi quoniam si credideris, videbis gloriam Dei? Quid est, videbis gloriam Dei? Quia et putentem et quatriduanum resuscitat. Omnes", "candidate_score": 0.649315, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_58_60", "bdc_text": "deprehendens nolui quicquam illis concedere . Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt . prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi.", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_471", "psc_text": "Et tamen quas patiuntur? Proferunt nobis nescio quos in persecutione suos martyres. Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid sit gestum nescio: tamen quid tradunt nostri? Quia ipsi se praecipitaverunt, et potestates infamaverunt. Recordemur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se praecipitasse: si non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si passa es, o pars Donati, corporalem afflictionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos tenuit, ut", "candidate_score": 0.647421, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_152_154", "bdc_text": "XV 23f. ; XX , Nr. 3017 , Anm 38 . ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1817", "psc_text": "Nam et quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit in superbiam; et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Utquid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Utquid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o Pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo (Matth. VI, 13) ! Audiamus Dominum dicentem, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua (Luc. XXII, 32) ; ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et Evangelistam dicentem, Dedit eis potestatem filios Dei fieri (Joan. I, 12) ; ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus: verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia data est potestas; et orandum, ne succumbat infirmitas (Galat. V, 6). Ipsa est fides quae per dilectionem operatur,", "candidate_score": 0.644152, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1529", "psc_text": "et catechumeni audiunt: sed non eis sufficit ad quod inuncti sunt; festinent ad lavacrum, si lumen inquirunt. 3. Jam ergo propter quasdam in hac ipsa lectione quaestiones, verba Domini et ipsius universae lectionis percurramus potius quam tractemus. Exiens vidit hominem caecum: non utcumque caecum, sed, a nativitate. Et interrogaverunt eum discipuli ejus: Rabbi. Scitis Rabbi quia magister est. Magistrum appellabant, quia discere desiderabant: quaestionem quippe Domino proposuerunt tanquam magistro, Quis peccavit, hic, an parentes ejus, ut caecus nasceretur? Respondit Jesus: Neque hic peccavit, neque parentes ejus, ut caecus nasceretur. Quid est quod dixit? Si nullus homo sine peccato, numquid parentes hujus caeci sine peccato erant? Numquid ipse vel sine originali peccato natus erat, vel vivendo nihil addiderat? An quia oculos clausos habebat, concupiscentiae minime vigilabant? Quanta mala committunt caeci! A quo malo abstinet mens mala, etiam clausis oculis? Non poterat videre, sed noverat cogitare, et forte concupiscere aliquid quod caecus", "candidate_score": 0.64232, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_1_3", "bdc_text": "Exuberet in omnem coelestium cognitionem ! Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1879", "psc_text": "dicat, Ego dormio, et cor meum vigilat. Quid est, Ego dormio, et cor meum vigilat; nisi, ita quiesco ut audiam? Otium meum non impenditur nutriendae desidiae, sed percipiendae sapientiae. Ego dormio, et cor meum vigilat: vaco, et video quoniam tu es Dominus (Psal. XLV, 1): quia sapientia scribae in tempore otii; et qui minoratur actu, ipse percipiet eam (Eccli. XXXVIII, 25) . Ego dormio, et cor meum vigilat: ego requiesco a negotiosis actibus, et animus meus divinis se intendit affectibus. 4. Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter requiescunt, dum otiose oblectatur Ecclesia, ecce pulsat ille qui ait: « Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta » (Matth. X, 27). Vox ergo ejus pulsat ad januam, et dicit: « Aperi mihi, soror mea, proxima mea, columba mea, perfecta mea; quia caput meum repletum est rore, et crines mei noctis", "candidate_score": 0.638015, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1873", "psc_text": "et Saulo in terra saevienti dicit, Quid me persequeris (Act. IX, 4) ? Ut autem hoc quaerendum susciperemus, id tractabatur quod pedes Dominus discipulis lavit, cum jam ipsi discipuli loti essent, nec opus haberent, nisi pedes lavare. Ubi visum est intelligendum quod Baptismo quidem homo totus abluitur; sed dum isto postea vivit in saeculo, humanis affectibus terram velut pedibus calcans, ipsa scilicet conversatione vitae hujus, contrahit unde dicat, Dimitte nobis debita nostra (Matth. VI, 12) . Ac sic etiam inde mundatur ab eo qui pedes lavit discipulis suis (Joan. XIII, 5), nec desinit interpellare pro nobis (Rom. VIII, 34). Hinc occurrerunt ex Cantico canticorum Ecclesiae verba dicentis, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? cum vellet ire, et aperire ei qui venerat ad eam, et pulsaverat, sibique aperiri poposcerat, ille speciosus forma prae filiis hominum (Psal. XLIV, 3). Hinc quaestio nata est quam coarctare noluimus angustiis temporis, ideoque distulimus, quonam modo", "candidate_score": 0.637991, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1892", "psc_text": "veritas, quod dicunt discipuli veritatis? quomodo quod dicunt qui didicerunt, negaret ipsa unde didicerunt? Quomodo fons negat quod bibens praedicat? quomodo lux occultat quod videns indicat? 4. « Si ergo, inquit, ego lavi pedes vestros Dominus et Magister, debetis et vos alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio humilitatis: et faciunt sibi hoc invicem fratres, etiam opere ipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatur expressa. Unde Apostolus cum viduam bene meritam commendaret, Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit (I Tim. V,", "candidate_score": 0.637681, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_68", "bdc_text": "a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2548", "psc_text": "Alternos quippe intelligendi sunt agere solere annos ambo pontifices, id est principes sacerdotum, qui erant illo tempore Annas et Caiphas, quos Lucas evangelista commemorat, narrans quo tempore coeperit Domini praecursor Joannes praedicare regnum coelorum, et congregare discipulos. Sic enim dicit: Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto (Luc. III, 2) , et caetera. Proinde isti ambo pontifices vicissim suos annos agebant: et erat annus Caiphae quando passus est Christus. Ideo secundum Matthaeum cum comprehensus esset, ad eum ductus est: sed prius ad Annam secundum Joannem venerunt cum illo; non quia collega, sed quia socer ejus erat. Et credendum est secundum voluntatem Caiphae id esse factum, vel etiam domos eorum ita fuisse positas, ut non deberet Annas a transeuntibus praeteriri. 6. Sed cum dixisset Evangelista quod eum ligatum miserit Annas ad Caipham, reversus est ad locum narrationis, ubi reliquerat Petrum, ut explicaret", "candidate_score": 0.635396, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113_115", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 . - Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1534", "psc_text": "Constat, expressum ac definitum est, diem commemorasse Dominum hoc loco seipsum, id est lumen mundi: Quamdiu, inquit, sum in hoc mundo, lux sum mundi. Ergo ipse operatur. Quamdiu est autem in hoc mundo? Putamus eum, fratres, fuisse hic tunc, et modo non hic esse? Si ergo hoc putamus, jam ergo post ascensum Domini facta est nox ista metuenda, ubi nemo possit operari: si post ascensum Domini facta est nox ista, unde Apostoli tanta operati sunt? Numquid ista nox erat, quando Spiritus sanctus veniens, et omnes qui in uno loco erant adimplens, dedit eis loqui omnium gentium linguis (Act. II, 1-6)? Numquid nox erat quando claudus ille ad verbum Petri salvus effectus est, imo ad verbum Domini habitantis in Petro (Id. III, 6-8)? Numquid nox erat quando transeuntibus discipulis aegri cum lectulis ponebantur, ut vel umbra transeuntium tangerentur (Id. V, 15)? Dominus autem cum hic esset, neminem transiens umbra sua salvum", "candidate_score": 0.634923, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_110_112", "bdc_text": "Non itaque parcendum fuit verbis . Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_735", "psc_text": "audit, aliunde videt; et auris ejus non potest quod oculus, et oculus non potest quod potest auris? An totus ille visus est, et totus auditus? Forte ita: imo non forte, sed vere ita; dum tamen et ipsum ejus videre, et ipsum ejus audire, longe alio modo quam nostrum sit. Et videre et audire simul in Verbo est, nec aliud est ibi audire, et aliud videre; sed auditus visus, et visus auditus. 10. Et nos qui aliter audimus, aliter videmus, hoc unde novimus? Redimus forte ad nos, si non sumus praevaricatores, quibus dictum est, Redite, praevaricatores, ad cor (Isai. XLVI, 8) . Redite ad cor: quid itis a vobis, et peritis ex vobis? quid itis solitudinis vias? Erratis vagando; redite. Quo? Ad Dominum. Cito est: primo redi ad cor tuum, exsul a te vagaris foris; teipsum non nosti, et quaeris a quo factus es! Redi, redi ad cor, tolle te a", "candidate_score": 0.63411, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_92", "bdc_text": "tanquam suspectas a reliquis selectas reposueramus , probationibus stabilire , quibus tueri eas confiderent .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2657", "psc_text": "resurrexit, eosque revocavit ad spem quam de illo non habere jam coeperant: tamen si tunc fecissent, putaremus eos illa quae animos eorum occupaverat, desperatione fecisse. Nunc vero post eum sibi de sepulcro redditum vivum, post oblatam suis oculis et manibus, non solum videndam, verum etiam tangendam atque palpandam redivivae carnis evidentissimam veritatem; post inspecta vulnerum loca, usque ad apostoli Thomae confessionem, qui se aliter crediturum non esse praedixerat; post acceptum ejus insufflatione Spiritum sanctum, post verba in suas aures ejus ore prolata, Sicut misit me Pater, et ego mitto vos: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt (Joan. XX, 21-23) : subito fiunt sicut fuerant, non hominum, sed piscium piscatores. 3. His ergo quos hoc movet respondendum est, non eos fuisse prohibitos arte sua, licita scilicet atque concessa, victum necessarium quaerere, sui Apostolatus integritate servata, si quando unde viverent aliud non haberent. Nisi forte quispiam putare audebit", "candidate_score": 0.633098, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_735", "psc_text": "audit, aliunde videt; et auris ejus non potest quod oculus, et oculus non potest quod potest auris? An totus ille visus est, et totus auditus? Forte ita: imo non forte, sed vere ita; dum tamen et ipsum ejus videre, et ipsum ejus audire, longe alio modo quam nostrum sit. Et videre et audire simul in Verbo est, nec aliud est ibi audire, et aliud videre; sed auditus visus, et visus auditus. 10. Et nos qui aliter audimus, aliter videmus, hoc unde novimus? Redimus forte ad nos, si non sumus praevaricatores, quibus dictum est, Redite, praevaricatores, ad cor (Isai. XLVI, 8) . Redite ad cor: quid itis a vobis, et peritis ex vobis? quid itis solitudinis vias? Erratis vagando; redite. Quo? Ad Dominum. Cito est: primo redi ad cor tuum, exsul a te vagaris foris; teipsum non nosti, et quaeris a quo factus es! Redi, redi ad cor, tolle te a", "candidate_score": 0.631266, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_117", "bdc_text": "Obtinuit ( gaude! ) veritas et confusa est ceciditque falsitas .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1429", "psc_text": "credentes estis, manendo videntes eritis. Ideo sequitur, Et cognoscetis veritatem. Veritas incommutabilis est. Veritas panis est, mentes reficit nec deficit: mutat vescentem, non ipsa in vescentem mutatur. Ipsa est veritas Verbum Dei, Deus apud Deum unigenitus Filius. Haec Veritas carne induta est propter nos, ut de Maria virgine nasceretur, et impleretur prophetia, Veritas de terra orta est (Psal. LXXXIV, 12) . Haec ergo Veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne: latebat autem non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur. Stans itaque conspicuus secundum infirmitatem carnis Dominus noster Jesus Christus, et secundum majestatem divinitatis occultus, dixit ad eos qui ei, eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22). Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos.", "candidate_score": 0.629729, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_109", "bdc_text": "Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2216", "psc_text": "Spiritus sanctus. Qui posteaquam illi est abundantia gratiae largioris infusus, sic ad perhibendum de Christo testimonium quondam ejus frigidum pectus accendit, atque illa prius trepida quae veritatem suppresserant, ora reseravit, ut cum omnes in quos venerat Spiritus sanctus, linguis omnium gentium loquerentur, Judaeorum circumstantibus turbis, solus ad testimonium de Christo perhibendum praecaeteris promptius emicaret, ejusque interfectores de illius resurrectione confunderet. Si quem delectat tam suaviter sanctum tale spectaculum intueri, Actus Apostolorum legat (Act. II-V.): ibi beatum Petrum quem negantem doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffidentia, et ad libertatem a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non valendo unam ferre, versa fuerat in negationem. Quid plura? Tantus in illo fulgor gratiae, tanta Spiritus sancti plenitudo apparebat, tanta de ore praedicantis pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingentis multitudinis adversarios interfectores Christi Judaeos faceret pro illo paratos mori, a quibus cum illo formidabat occidi.", "candidate_score": 0.625657, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_109", "bdc_text": "Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_434", "psc_text": "ter me negabis (Matth. XXVI, 33, 34, et Luc. XXII, 33, 34) . Homo ergo nesciebat quid esset in se; sed Creator hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in eum homines, manifestum est, verum est: nemo dubitat, Evangelium loquitur, verax Evangelista testatur. Item quia ipse Jesus non credebat semetipsum illis, et hoc manifestum est, et nullus christianus dubitat; quia et hoc Evangelium loquitur, et idem verax Evangelista testatur. Quare ergo crediderunt illi in nomine ejus, et Jesus non credebat semetipsum illis? Sequentia videamus. 3. Erat autem homo ex Pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps Judaeorum: hic venit ad eum nocte, et dixit ei, Rabbi. Jam hoc nostis, quia Rabbi magister dicitur. Scimus quia a Deo venisti magister: nemo enim potest haec signa facere quae", "candidate_score": 0.625461, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_109", "bdc_text": "Nam alterutris summum impendebat periculum , potius evangelicę veritati .", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2308", "psc_text": "et seipsis longe majores Prophetas et Apostolos non dicant aliquid fuisse mentitos. Non autem solum vaniloquos et mentis seductores fabulosa et falsa garrientes, et in eis vanitatibus velut altam scientiam promittentes contra regulam fidei, quam catholicam suscepistis, cavere debetis: verum etiam ipsos qui de ipsa divinae immutabilitate naturae, vel incorporea creatura, sive Creatore veraciter disputant, et quod dicunt, omnino documentis atque rationibus certissimis probant, et tamen ab uno Dei et hominum Mediatore conantur avertere, tanquam pestem insidiosiorem caeteris fugite. Tales enim sunt de quibus dicit Apostolus, Quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt (Rom. I, 21) . Quid enim prodest habere intelligentiam veram de immutabili bono, ei qui non tenet per quem liberetur a malo? Prorsus admonitio beatissimi Apostoli de vestris cordibus non recedat: Si quis vobis evangelizaverit praeter quod accepistis, anathema sit (Galat. I, 9) . Non ait, plus quam accepistis; sed, praeter quod accepistis. Nam si illud diceret,", "candidate_score": 0.624857, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_165", "bdc_text": "Efficite , ut , qui vestri sint , iidem et nostri sint ! Efficite , ut idem ius in nos sit , quod vobis concessum est in vos !", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2130", "psc_text": "et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur: in vobis sit meum; impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini; sed fit et in vobis, cum hoc efficimini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum: quia beati eritis, quod nondum estis; sicut creati estis qui non fuistis. 2. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis (Supra, Tract. 65). Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem (Joan. XIII, 34) . Hujus itaque mandati repetitio,", "candidate_score": 0.619863, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_38_40", "bdc_text": "integrę veritatis deperditam et licet pro suggestuKanzel ; s. Kirsch 2744 . vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ;", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1429", "psc_text": "credentes estis, manendo videntes eritis. Ideo sequitur, Et cognoscetis veritatem. Veritas incommutabilis est. Veritas panis est, mentes reficit nec deficit: mutat vescentem, non ipsa in vescentem mutatur. Ipsa est veritas Verbum Dei, Deus apud Deum unigenitus Filius. Haec Veritas carne induta est propter nos, ut de Maria virgine nasceretur, et impleretur prophetia, Veritas de terra orta est (Psal. LXXXIV, 12) . Haec ergo Veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne: latebat autem non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur. Stans itaque conspicuus secundum infirmitatem carnis Dominus noster Jesus Christus, et secundum majestatem divinitatis occultus, dixit ad eos qui ei, eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22). Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos.", "candidate_score": 0.618535, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_38_40", "bdc_text": "integrę veritatis deperditam et licet pro suggestuKanzel ; s. Kirsch 2744 . vanitates detonarent , quo veritas tamen apud tenellam pubem et plantulas Pflänzchen ;", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_332", "psc_text": "id est, unde fides Ecclesiae violetur. Revera enim, fratres, corrumpitur fides eorum qui praeponunt mendacium veritati. Nam isti qui videntur sic honorare Christum, ut negent eum carnem habuisse, nihil aliud eum quam mendacem praedicant. Qui ergo mendacium aedificant in hominibus, quid ab eis expellunt, nisi veritatem? Immittunt diabolum, excludunt Christum; immittunt adulterum, excludunt sponsum: paranymphi scilicet, vel potius lenones serpentis. Ad hoc enim loquuntur ut serpens possideat, Christus excludatur. Quomodo possidet serpens? Quando possidet mendacium. Quando possidet falsitas, serpens possidet: quando possidet veritas, Christus possidet. Ipse enim dixit, Ego sum veritas (Joan. XIV, 6) : de illo autem dixit, Et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo (Id. VIII, 44) . Sic est autem veritas Christus, ut totum verum accipias in Christo. Verum Verbum, Deus aequalis Patri, vera anima, vera caro, verus homo, verus Deus, vera nativitas, vera passio, vera mors, vera resurrectio. Si aliquid horum dixeris", "candidate_score": 0.61834, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_165", "bdc_text": "Efficite , ut , qui vestri sint , iidem et nostri sint ! Efficite , ut idem ius in nos sit , quod vobis concessum est in vos !", "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2127", "psc_text": "14). TRACTATUS LXXXIII. In haec verba, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Cap. XV, V\\ V\\. 11, 12. 1. Audistis, charissimi, Dominum dicentem discipulis suis, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quid est gaudium Christi in nobis, nisi quod dignatur gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum (Id. XIII, 8) . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi (Ephes. I, 4). Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium", "candidate_score": 0.612737, "ce_score": null } ] }, { "rank": 19, "cf_id": "cf033", "work_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis", "max_score": 0.685544, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_121_123", "bdc_text": "- Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_783", "psc_text": "pendere arbitrio assignare dies, horas, tempus seu spatium, locum, modumque colloquii. Communis tamen ordinis usus obtinuit, ut non nisi privatis diebus abbas colloquium permitteret, dominicis festisque diebus duodecim lectionum continuo silentio consecratis. Et certe inter quinque capitula quae receptis concilii Aquisgran. capitulis addiderunt Centuriatores Tom. II Capitul. Baluz., p. 1092 , quartum ita habetur: « Ut in hebdomada Paschae in claustro non loquantur, sed lectio divina ab omnibus teneatur, similiter in hebdomada Pentecostes, et in omnibus diebus dominicis, seu in Natali Domini, et in omnibus SS. festis praecipuis. » Similiter antiquae Consuetudines SS. Benigni Divionensis Cap. 64: « Per octo dies Paschae, et Pentecostes, et Natalis Domini, et in Rogationibus, et in omni secunda, quarta, et sexta feria Quadragesimae, et in omnibus 12 lectionibus, nulla fit locutio in claustro. » Quae totidem verbis exstant in veteri Corbeiensi Ordinario ms., quibus concinit liber Usuum Beccensium, loquelam in claustro privatis duntaxat diebus", "candidate_score": 0.685544, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_121_123", "bdc_text": "- Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2345", "psc_text": "Cujusdam ad monachos, singulis diebus, nisi forte dominica tantum. Sed et Petrus Damiani agens de ordine eremitarum Fontis Avellani, ita habet (Opusc. 14): « Ab octavis dominicae Resurrectionis usque ad diem sanctae Pentecostes, quatuor dies per hebdomadam jejunatis propter dominicum vero diem, de cujus reverentia nullus addubitat, tertia et quinta feria bis in die reficitis. Illo enim tempore, ut nostis, non prohibentur monachi auctoritate sacrorum canonum jejunare. » Praeterea antiqua consuetudo fuit in Rogationibus jejunare, ut patet ex concilio Turon. II, can. 18, et ex Hildemaro in hunc locum, et ex his quae retulimus in lib. III de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 19. A Pentecoste autem tota aestate, si labores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat, quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam. ] Quartae et sextae feriae jejunium retinuit etiam aestate sanctus Benedictus, utpote ab apostolis traditum 560 de quo canon 68 apostolorum: « Si", "candidate_score": 0.684433, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1078", "psc_text": "in claustro sese recipiebant, ex cap. 84; unde S. Bernardus singularem monachum describens (De Grad. humil.), aliis in claustro quiescentibus, inquit, solus remanet in oratorio: ubi quod dicit quiescentibus non de corporea, sed de spiritali quiete intelligendum est, ut patet ex Aelredo abbate hom. de duobus discipulis euntibus in Emmaus, et ex Gilberto de Hoillandia Serm. 23, in Cant. Denique apud primos B. Stephani abbatis Obazinensis discipulos (Tom. IV Misc. Baluz.), « illud quod post vigilias intervallum restabat, non quieti aut somno deputabatur sed peculiaribus orationibus aut operibus manuum inserviebat, » ut legitur in ejus Vita, n. 7. Istud autem institutum antiquis monachis, ut vidimus hactenus, inviolabile 254 duplici ex causa commendat Joannes Cassianus: 1º ne purificationem nostram nocturnis orationibus acquisitam invidus hostis illusione somni contaminet; 2º ne somnus ille inertiam in monacho parturiat, ac per totum diem vigorem ejus obtundat, cordis pinguedinem exhauriat, et debilem reddat eum adversus insidias", "candidate_score": 0.681818, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3475", "psc_text": "Contrarium tamen supra docuerunt Boherius, et Haeftenus, l. IV, tr. 1, disq. 6, ubi ex hoc Regulae textu recte omnino intulit pueros olim in ordine nostro seorsim ab aliis monachis institutos fuisse, quia, infit, « dum ait ordines suos, aperte significat eos non commiscendos ordinibus seniorum, sed habere particularem inter se ordinem. Unde Bernardus Cassinensis ait: Hic fit mentio de pueris qui sua loca specialia, suosque specialis habent magistros, nec sedent nec stant cum aliis majoris aetatis. » Atque hanc fuisse communem ordinis consuetudinem probant ea quae diximus in lib. V de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 5. Eamque S. Benedictus potuit accipere a S. Basilio in Regul. fus., c. 15, ubi pueros a senioribus ita separandos constituit, ut tamen communes sint omnibus preces. Foris autem vel ubi ubi. ] « Hoc est in omni loco: nam cum 833 dicit ubi, nullum locum praetermittit, » inquit Hildemarus. Custodiam habeant, et disciplinam,", "candidate_score": 0.679225, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1062", "psc_text": "vero restat post vigilias a fratribus, qui Psalterii et lectionum, seu cantus aliquid indigent, meditationi inserviatur, sicut praecipit Regula, usquequo aliquod indicium lucis appareat; » ex Statutis Lanfranci, quae decernunt (Cap. 1), ut post nocturnos « infantes cum luminaribus in capitulo diligenter a magistris custodiantur, canentes quod necessarium erit; » ex Consuetudinibus Cluniacensis monasterii, in quibus Udalricus exprimens quid per intervallum ageretur, « pueri, inquit, sedent in capitulo, et per aliquem praecinentem cantum addiscunt; » denique ex Vita S. Gildasii abbatis Ruyensis n. 42 (Saec. I Bened., pag. 150): « Nocte quadam dum pueriles monachi ad mensam sederent, et psalmos firmarent, adversarius adfuit. » Tandem Guido Juvenalis in Gallica versione sanctum Benedictum ita intelligit, ut qui legere, praevidere et quaerere aliquid opus habent id exsequantur: alii vero contemplationi seu rerum divinarum meditationi vacent, Regulae textum contra fidem omnium mss. ita corrumpens: Quod vero restat post vigilias, a fratribus (nisi qui", "candidate_score": 0.678264, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_156_158", "bdc_text": "Urge , quo a vobis ad nos commigretSubjekt ist Haller. ! Non sentite cum vulgo , quod pręsentia dumtaxat respicit . Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1944", "psc_text": "transfugiunt: quibus aliud nihil opponam quam istud regulae tertiae SS. Patrum decretum (Cap. 12): « Id etiam pro custodienda fama specialiter statuimus ut nullus monachus in infirmitate positus, relicto monasterio, parentum suorum studio commendetur; quia magis eum saecularium spectaculorum visu aut auditu pollui censemus, quam ab aegritudine posse purgari. » Sed de his satis. Ad textum redeo. Qui tamen patienter portandi sunt. ] Si forte paulo molestiores sese exhibuerint: « convenit enim sanis infirmos portare, magis quam ab infirmis portari; necesse est enim ut patienter portemus infirmos, ut iterum infirmi patienter portemur a sanis, » inquit Smaragdus. Addit S. Augustinus (Regul. c. 12): « Si latens est dolor in corpore famulae Dei, dicenti quod sibi doleat, sine dubitatione credatur. » Quia de talibus. ] Scilicet morosis, superfluis aliisque omnibus infirmis. Copiosior merces acquiritur. ] « Pro patientia, pro labore, pro bona intentione, pro sancta devotione, » inquit Bernardus Cassinensis: unde", "candidate_score": 0.678142, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3304", "psc_text": "benedixit Dominus, reperi, fateor, hoc mihi non mediocriter placuit, quod ibi scholas puerorum, qui saepe rigorem sanctitatis enervant, non inveni; sed omnes aut senes, cum quibus utique nobilis vir sedebat in portis ecclesiae, aut juvenili vivendi decore laetantes. » Verum longe benignius in pueros affectus fuit S. Anselmus, qui conquerenti cuidam abbati quod indociles sustineret, respondit id non tam ex prava puerorum indole, quam ex mala praepositorum institutione oriri, ut testatur Eadmerus in lib. I de ejus Vita (Misc. Baluz, tom. IV). Anselmi sententiam confirmare possent ea quae de mira puerorum simplicitate, pietate et sanctimonia, leguntur in Vita S. Stephani abbatis Obazinensis, lib. II. Caeterum ut periculis quae ex mala puerorum indole possent contingere obviaretur, non quoslibet indifferenter in monasteriis admittebant, sed probatos (saltem in aliquibus monasteriis) per annum non secus ac adultos; id quod probat concilii Aurelianensis V decretum, can. 19: « Quaecunque puellae seu propria voluntate monasterium appetunt,", "candidate_score": 0.677947, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_156_158", "bdc_text": "Urge , quo a vobis ad nos commigretSubjekt ist Haller. ! Non sentite cum vulgo , quod pręsentia dumtaxat respicit . Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1599", "psc_text": "De verberibus, sive, ut nunc loquuntur, de disciplina diximus in lib. II de Antiq. monach. Ritib., c. 11. Quod si nec ita se correxerit, etc., tunc abbas faciat quod sapiens medicus. ] Hic observat Hildemarus sapientis prudentisque esse medici non statim mutare aut multiplicare temere remedia; sed iisdem semper uti donec inutilia reddantur, atque ad alia transeundi cogat necessitas. Ex quo infert abbati tanquam sapienti animarum medico non ita propere transeundum ab uno gradu ad alium, nec verbi gratia statim ut aliquem privatim monuit, hunc publice objurgare debere; aut ut publice objurgavit, statim excommunicare; sed aliquandiu exspectare, si forte sua patientia delinquentem ad poenitentiam adducat. Si exhibuit fomenta, si unguenta exhortationum, etc.] Quosdam hic veluti gradus describit per quos ad ferri praecisionem, hoc est ad ejectionem e monasterio medicus spiritalis tandem ascendere debeat. Sex praecipue numerant Hildemarus, Bern. Cass. et Boherius (Vide Cons. Bened. tom. IV Anal.), scilicet 1º binam", "candidate_score": 0.677653, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_376", "psc_text": "P. Benedictum de numero commissorum rationem reddere praevalebo, qui de propriae vitae studio requisitus mutus forsitan apparebo? » etc. Hac etiam multo se magis commotum fuisse 90 indicat S. Bernardus his verbis Serm. 3 de Adv.: « Longe graviori et periculosiori debito tenentur astricti, qui pro multis animabus reddituri sunt rationem. Quid ego infelix, quo me vertam, si tantum thesaurum, si pretiosum depositum istud, quod sibi Christus sanguine proprio pretiosius judicavit, contigerit negligentius custodiri? Si stillantem in cruce Domini sanguinem collegissem, essetque repositus penes me in vase vitreo, quod et portari saepius oporteret, quid animi habiturus essem in discrimine tanto? Et certe id servandum accepi, pro quo mercator non insipiens, ipsa utique Sapientia, sanguinem illum dedit. Sed et habeo thesaurum istum in vasis fictilibus, et quibus multo plura quam vitreis imminere pericula videantur. » Et ne causetur de minori forte substantia. ] Causari, uti observat noster Menardus, nonnunquam accipitur pro", "candidate_score": 0.676054, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_405", "psc_text": "Neque vero hic solum desidiosos deliciososque abbates, qui, spreta communi fratrum vita, sibi ipsis in cameris indulgent, S. P. Benedictus arguit; sed illos insuper qui jure antiquitatis, aut alicujus quod exercent officii sese a regulis exemptos existimant: quasi vero aetas aut dignitatis gradus absolveret, et non potius monachos stringeret. Si juniores ea jubentur agere quae majorum cohortantur exempla, eos prorsus hac vivendi ratione majores absolvunt a regulae observatione, eruntque inutiles omnes quaecunque regulae, quas nec seniores, nec ipsi juniores observare tenebuntur. Quod vero S. legislator ait in omnibus, intelligi debet non solum in magnis, sed etiam in parvis; qui enim dicit in omnibus nihil omnino excipit: ubi tacite redarguit eos qui nonnullas observantias tanquam minimas despiciunt: quasi vero parvum aliquid foret apud Deum; parvum quo Deus honoratur, parvum quo aeternum gloriae pondus acquiri potest. Praeclare S. Augustinus Lib. IV de Doctr. Christ., cap. 18 , « Quod minimum est, inquit,", "candidate_score": 0.675674, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2635", "psc_text": "auctoritate adeo graves, ut multitudini facili negotio praeponderent. Et sane etsi unus suppeteret Martinus, hic omnibus Orientis monachis si non praeferendus, saltem auctoritate haudquaquam inferior esset habendus. Ad mentem vero S. Benedicti quod spectat, unicum sancti Mauri judicium omnium quorumcunque posset proferri, longe praeponderare debet. Nam, ut optime dicit Rupertus (Lib. III in Regul. S. Bened., c. 7) « dubium nobis esse non debet, cum tanti testimonio discipuli, quia magister ejus et Pater monachorum B. Benedictus non ita de opere manuum 630 monachis ordinem scripsit, ut inquietari vellet otium sanctae contemplationis, cum locum faciunt munificentiae fidelium divitum. » Horum judicium confirmavit Aquisgranense concilium sub Ludovico Pio congregatum de fere omnibus praelatis Orientalibus et omnibus Occidentalibus; in quo (Fragm. hist. Conc. Aqui., tom. I Anal.) « statuerunt episcopi, concordante domino papa, ut monachi a gravi opere et labore propter honorem sacerdotii cessent, et loco laboris ad horas psalmos quosdam nominatos pro", "candidate_score": 0.675595, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_121_123", "bdc_text": "- Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1044", "psc_text": "dominicae observare, etc. » Hic locus si in rigore sumatur, foede allucinatur Hildemarus in eo quod ait, quarta decima luna, quacunque accidisset die, antiquam Ecclesiam celebrasse Pascha. Et quidem in ipsis Ecclesiae nascentis primordiis, Judaeis ad fidem conversis priscum quarta decima luna Martii Pascha celebrandi morem sequi permissum est; at ob honorem dominicae Resurrectionis subsequente quartam decimam Martii lunam dominica semper in Ecclesia paschalis festivitas celebrata est. Certe ante concilium Nicaenum illud in Arelatensi can. 1 decretum fuerat, 246 ut eodem die, hoc est dominica, per universum orbem Paschae Domini festum celebraretur; id quod longe antea Victor papa, coacto Romae concilio, mandaverat sub poena excommunicationis, reclamantibus licet Asianis, maxime Policrate Ephesino episcopo. Quod decretum de celebrando Pascha die dominico in concilio Antiocheno anno 341, can. 1, instauratum, plurimas in Hibernia turbas, quae saeculis secutis contigerant ea de causa, minime prohibuit, de quibus vide praefation. ad Saec. III Bened., parte I.", "candidate_score": 0.674119, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170_172", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf; s. oben fn18085-1 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1366", "psc_text": "» Antequam caput istud absolvam, observabo cum Boherio in secundo comm., hujus capitis initio, quosdam olim existimasse S. Patrem Benedictum Gallicano usum esse Psalterio; quod ex iis locis colligebant, quae S. Pater citat ex Psalterio in Regula, in quibus variae reperiuntur lectiones quae non exstant in Romano, bene autem in Gallicano. CAPUT XIX. De disciplina psallendi. Ubique credimus divinam esse praesentiam, et oculos Domini in omni loco speculari bonos et malos: maxime tamen hoc sine aliqua dubitatione credamus, cum ad opus divinum assistimus. Ideo semper memores simus quod ait propheta: Servite Domino in timore; et iterum, Psallite sapienter; et, In conspectu angelorum psallam tibi. Ergo consideremus qualiter oporteat nos in conspectu divinitatis et angelorum ejus esse: et sic stemus ad psallendum, ut mens nostra concordet voci nostrae. COMMENTARIUS Hactenus de divinis officiis satis fuse S. Benedictus, singulas illius horas assignando, singulas horarum partes distribuendo, psalmorum ordinem disponendo: unum restare videbatur,", "candidate_score": 0.673698, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2676", "psc_text": "Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi cultum adduxisset, proximas adhibuit curas ut publicas scholas constitueret, « in quibus, ut loquitur Mabillonius noster (Praef. ad saec. III Bened., n. 38), inculta et efferata gens paulatim duros mores deponeret, et mansuetioribus sanctioribusque exculta disciplinis, humanius saperet. Non ignorabat S. Bonifacius quantum id novitiae fidei interesset: eo curas suas direxit, et in Fritislariensi primum asceterio, postea in Fuldensi, tum Trajecti ad Rhenum, aliisque in locis publicas aperuit scholas. Atque ne id genus exercitii eo mortuo insuper haberetur, scripsit epistolam ad Fulradum, magnae tunc in regno Francorum auctoritatis, in haec verba: Deprecor celsitudinem regis nostri pro nomine Christi Filii Dei,", "candidate_score": 0.673012, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1061", "psc_text": "primas, advenit magister novitiorum, qui lectiones eorum recipit, et videt quantum singuli memoriae tradiderint. Ecce ad litteram praxi mandatur Regulae textus. » Menardus etiam meditationem hic exponit pro studio psalterii et lectionum, « ut discant rudiores recte legere, et pronuntiare lectiones, et psalterium, atque etiam interpretari, imo et ipsum psalterium memoriae mandent si possint, » quod confirmat ex Vita S. Gosvini 250 abbatis Aquiscinctensis, qui instituit ut post vigilias pueri ad lucernam psalmos, et lectiones, et similia ediscerent, et ex Concordia Dunstani cap. 2. Possetque insuper stabiliri ex antiquis Germaniae Consuetudinibus mss., in quibus n. 30 haec habentur; « Quod vero restat post vigilias a fratribus, qui Psalterii et lectionum, seu cantus aliquid indigent, meditationi inserviatur, sicut praecipit Regula, usquequo aliquod indicium lucis appareat; » ex Statutis Lanfranci, quae decernunt (Cap. 1), ut post nocturnos « infantes cum luminaribus in capitulo diligenter a magistris custodiantur, canentes quod necessarium erit; »", "candidate_score": 0.672505, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_121", "bdc_text": "- Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3170", "psc_text": "Ex chartulario Bellilocensi. Ego frater Geraldus promitto stabilitatem meam loci istius secundum Regulam S. Benedicti et SS. apostolorum Petri et Pauli, in praesentia Domini Geraldi abbatis, et caeterorum fratrum: et cedo aliquid de rebus meis ad istud monasterium quod est constructum in honorem S. Petri, ubi vir venerabilis Geraldus abbas praeesse videtur. Ex Smaragdo. Ego ille in hoc monasterio sancti illius promitto stabilitatem meam, et conversionem morum meorum, et obedientiam secundum Regulam S. Benedicti coram Deo et sanctis ejus. Ex Udalrico, lib. II, cap. 27. 757 Ego frater promitto stabilitatem monachi, et conversionem morum meorum, et obedientiam secundum Regulam S. Benedicti coram Deo et sanctis ejus, in hoc monasterio, quod est constructum in honore BB. apostolorum Petri et Pauli, in praesentia domni N. abbatis. Ex ms. codice S. Dionysii in Francia. Ego frater N. humilis monachus monasterii S. Dionysii in Francia, Parisiensis dioecesis, voveo et promitto Deo, B. Mariae, B.", "candidate_score": 0.671681, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_266", "psc_text": "suae, vel discipulorum obedientiae, simul in tremendo Dei judicio facienda erit discussio: quae quidem verba, ut ait Smaragdus, non indigent expositione, sed potius abbatibus et monachis fortissimum incutiunt 65 pavorem. Tria nihilominus hic inquirit Hildemarus. Primum est, cum abbatis doctrinae simul et discipulorum obedientiae facienda erit discussio, cur solum abbatem, et non simul discipulos monuit esse memores futurae discussionis. Dixit enim: memor sit semper abbas, nec addidit, et monachi. Respondet idem Hildemarus: « Dixit solummodo abbatem memorem esse, ut ille sollicitus sit de doctrina sua, et discipulos reddat sollicitos de obedientia sua. Altero vero modo idcirco dixit abbatem solummodo memorem esse debere, eo quod ille tam de doctrina sua quam de obedientia discipulorum suorum redditurus est rationem Deo in die judicii, et propterea dixit obedientia discipulorum utrum sit perfecta, an imperfecta obedientia, sicut tota doctrina abbatis si plus fuerit, an minor illa doctrina, quam debet. » Secundum est cur semper?", "candidate_score": 0.671375, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2682", "psc_text": "salubres consuetudines didicit, suisque eas tradidit monachis observandas. Instituit cantores, docuit lectores, habuit grammaticos et scientia Scripturarum peritos, de quibus etiam quidam post fuere episcopi, aggregavit. » Eo agente congregatum anno 817 Aquisgrani concilium statuit (Can. 63), ut docti fratres eligantur qui cum supervenientibus monachis loquantur; » et (Can. 45) ut « Scholae in monasterio habeantur eorum qui sunt oblati. » Et in Consuetudinibus quas in monasteriis a se institutis recipi curavit (Tom. IV Analect.), praecipit ut tempore lectionis « prior jubeat alicui doctiori minus doctis fratribus vel doctrina 641 indigentibus lectionem tradere. » Quam altas radices nostris in monasteriis emiserit hoc saeculo scientia litterarum, longum est enarrare: qui plura hac de re desideraverit, adeat Mabillonii praefationem ad saec. IV Bened., part. I, n. 173, ubi hoc argumentum fuse et erudite suo more prosequitur. Saeculo X, Dunstanus et Aethelvoldus episcopi collapsam in Anglia monasticam disciplinam resarcire sapientes, sopitas etiam in", "candidate_score": 0.670923, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3438", "psc_text": "Pater subdit. Qui abbas non conturbet gregem sibi commissum, etc.] Hic, ut scribit Bernardus Cassinensis, « triplici freno considerationem constringit abbatis. Primo quod paci subditorum intendat, gregem non conturbando. Secundo quod omnia juste disponat, potestatis libertate non abutendo. Tertio quod tam opera quam judicia Deo sunt cognita, et semper timeat discussionem extremi judicii cogitando. » Sic accedant ad pacem. ] Scilicet quae datur in missa, ut docent Bernardus Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Richardus de S. Angelo, Boherius in secundo commentario, Theobaldus Artaldus, et Nicolaus Bravus; vel quae datur advenientibus hospitibus aut in missa, ut Menardus; vel tandem quae datur in missa, aut accedentibus hospitibus, aut professis post missam, aut in missa Evangelio dicto a textu Evangelii sine cruce in quibusdam monasteriis, ut exponit in primo commentario Boherius. De modo dandi et accipiendi in missa pacem ante communionem, de qua hunc locum interpretor, vide quae diximus in l. II de Antiq.", "candidate_score": 0.670622, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_267", "psc_text": "esse debere, eo quod ille tam de doctrina sua quam de obedientia discipulorum suorum redditurus est rationem Deo in die judicii, et propterea dixit obedientia discipulorum utrum sit perfecta, an imperfecta obedientia, sicut tota doctrina abbatis si plus fuerit, an minor illa doctrina, quam debet. » Secundum est cur semper? Respondetque: « Quia voluit S. Benedictus ut nunquam a corde abbatis discussio ista recedat. » Hinc tanta S. Patris sollicitudo extremi judicii in memoriam abbatis revocandi, ut vix unquam de eo loquatur in Regula, quin illud ejus menti intimet, et revera nihil ita praesumptionem abbatis coercere, eumque intra sui limites officii continere potest, sicut jugis memoria futurae discussionis. Praeclare admodum Xistus philosophus Citatur a Boherio in I comm. in libro Sententiarum Moralium ait: « Cum praees omnibus, memento quia et tibi praeest Deus; et judicare homines scito, quia et judicaberis a Deo: majus periculum judicantis quam ejus qui judicatur. »", "candidate_score": 0.670277, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_121_123", "bdc_text": "- Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2324", "psc_text": "Pentecosten reficiendum ad sextam, et monophagia, id est conservanda per diem. A Pentecoste usque ad octavum decimum calendas Octobris interdiana jejunia retinenda sunt, excepto una Quadragesima, quae festivitatem sanctorum Justi et Pastoris praecedit, sollicite conservanda est, in qua usque ad nonam quotidie jejunandum est, et vino penitus abstinendum: servanda tamen abbati 555 discretio est, ut cum hos gravi labore perspexerit onerari ad refectionem singulas portiones tribuat. Ab octavo decimo calendas Octobris usque ad Pascha sollicite jejunandum est, et in Quadragesima vino et oleo penitus abstinendum. » Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 11) perpetuum praescribit jejunium: « In abstinentia, inquit, ciborum unam regulam observari oportet ab omnibus fratribus, praeter senes et infirmos, sive infantes; et una mensura sit in omnibus, id est ab hora nona usque ad horam alteram a cibis temperandum est, nec ante sive post mensam, quae communiter ad coenam fratribus apponitur, aliquid ori indulgendum est, nisi infirmitas, sive", "candidate_score": 0.670238, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1299", "psc_text": "apud Tertull., l. III cont. Marc., proba pro probatione: apud Cyprianum, remissa pro remissione. Ex illis sex missae significationibus controversia hic tantum esse potest de duabus postremis. Nam: 1º certum est hic missam non sumi pro sacrificio eucharistico, ut voluit aliquando vir quidam doctus, quem merito refellit Menardus hunc in locum; neque enim, saltem ex consuetudine, missa post completorium dicebatur. 2º Certum est etiam non sumi pro festo, nam dies festi neque quotidie, neque ad horas singulas eveniunt. 3º Neque pro integra hora canonica, alioquin peracto divino officio, S. Benedictus jam celebratum iterum celebrari praeciperet. 4º Neque pro lectione, nam cap. 48, post primam et post nonam non lectioni, sed operi manuum vacandum esse instituit. 309 Tota ergo difficultas versatur circa duas postremas missae acceptiones, an scilicet orationes dicendas S. Benedictus his verbis praeceperit, an absolutionem seu dimissionem faciendam; utraque enim sententia suos assertores habuit, ut discimus ex Hildemaro: «", "candidate_score": 0.670119, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_42_44", "bdc_text": "- Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3434", "psc_text": "Et in omnibus omnino locis aetas non discernat ordines, nec praejudicet, quia Samuel et Daniel pueri presbyteros judicaverunt. Ergo exceptis his quos, ut diximus, altiori consilio abbas 823 praetulerit, vel degradaverit certis ex causis, reliqui omnes ut convertuntur, ita sunt: ut, verbi gratia, qui secunda hora diei venerit in monasterio, juniorem se noverit illo esse qui prima hora venit diei, cujuslibet aetatis aut dignitatis sit: pueris per omnia ab omnibus disciplina conservata. Juniores igitur priores suos honorent, priores juniores suos diligant. In ipsa appellatione nominum, nulli liceat alium puro nomine appellare: sed priores juniores suos fratrum nomine. Juniores autem priores suos nonnos vocent: quod intelligitur paterna reverentia. Abbas autem, quia vices Christi agere creditur, Domnus et Abbas vocetur; non sua assumptione, sed honore et amore Christi. Ipse autem cogitet, et sic se exhibeat, ut dignus sit tali honore. Ubicunque autem sibi obviant fratres, junior a priore benedictionem petat. Transeunte majore,", "candidate_score": 0.669504, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_121_123", "bdc_text": "- Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2341", "psc_text": "eos qui sana et firma sunt valetudine. Quod autem spectat ad eos qui infirmi sunt, et fame ob penuriam cruciantur; si etiam in ista magna Quadragesima, per totam Quadragesimam pisces quotidie comederint; Dominus ipsis condonabit in praesenti et in futuro saeculo. Amen. » Sed de aliorum jejuniis satis. Nunc de nostris. A sancto Pascha usque ad Pentecosten. Id est usque ad octavam Pentecosten, uti explicat Hildemarus. Ad sextam reficiant fratres. ] An inchoantem aut absolutam expendendum erit ad cap. 48. Interim hic notare sufficiat Cluniacenses ita prandii tempus disposuisse, ut eo peracto, tunc primum esset media dies, ex Udalrico, lib. I, cap. 18. Dunstanus vero praescribit ut mediante hora quinta cantetur sexta, dehinc manibus lotis adeant mensam. 559 Ante praedictam vero sextam horam non videmus sanctum Benedictum, aut quemquam alium monachorum magistrum aliquid cibi fratribus suis, saltem omnibus, praegustandum concessisse; nonnulli quidem ad nonam aut vesperam refectionem distulerunt; at qui", "candidate_score": 0.669472, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_121_123", "bdc_text": "- Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2314", "psc_text": "Pascha usque ad Pentecosten, ad sextam reficiant fratres, et ad seram coenent. A Pentecoste autem tota aestate (si labores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat) quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam: reliquis vero diebus ad sextam praudeant. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint, aut aestatis fervor minus fuerit, continuanda erit, et in abbatis sit providentia; et sic omnia temperet atque disponat, qualiter et animae salventur, et quod faciunt fratres, absque justa murmuratione faciant. Ab idibus autem Septembris usque ad caput Quadragesimae, ad nonam semper reficiant. In Quadragesima vero usque ad Pascha ad vesperam reficiant. Ipsa tamen vespera sic agatur, ut lumine lucernae non indigeant reficientes; sed luce adhuc dici omnia consumentur. Sed et omni tempore, sive coenae sive refectionis hora sic temperetur, ut cum luce fiant omnia. COMMENTARIUS. Hactenus de mensura cibi et potus S. P. Benedictus. Sed quia omnia tempus habent, et", "candidate_score": 0.668945, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2670", "psc_text": "gratia monachi destinarentur, sicuti discimus ex Vita S. Frodoberti abbatis Cellensis n. 6. Hoc saeculo vigebant in praecipuis, si non in omnibus Galliae monasteriis scientiae: in Longoretico Francardus, ejusdem loci postea abbas, « erat nutritor et doctor filiorum nobilium, » ex visione Baronti n. 11. In Pictaviensi S. Hilarii Aicadrus, postea abbas Gemmeticensis (Ibid.), Ansfrido monacho, sapientia famosissimo, puer ad erudiendum traditus, ex ejus Vita cap. 1 (Ibid.). In Solemniacensi, « susceptum B. Tillonem Elegius sancto Remaclo Solemniacensis monasterii sui abbati tradidit nutriendum atque litteris imbuendum . . . . qui sic tam saecularibus quam divinis institutionibus instruendum . . . . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres", "candidate_score": 0.66889, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170_172", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf; s. oben fn18085-1 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3505", "psc_text": "alia erat mens S. Gregorii papae, qui necessarias hujusmodi exemptiones propria didicerat experientia, uti ipse testatur his verbis: « Quam sit necessarium monasteriorum quieti prospicere, et de eorum perpetua securitate tractare, anteactum nos officium, quod in coenobii regimine exhibuimus, informat. Et quia in plurimis monasteriis multa a praesulibus praejudicia atque gravamina monachos pertulisse cognoscimus, oportet ut nostrae fraternitatis provisio de futura quiete eorum salubri disponat ordinatione, quatenus conversantes in illis, in Dei servitio, gratia illius suffragante, mente libera perseverent. » Eamdem necessitatem agnoverat S. Theodorus Siceota, coenobiorum in Galatia archimandrita, qui a Mauritio imperatore et Cyriaco patriarcha C. P. privilegium obtinuit, ut sua monasteria « nulli alii episcopatui subjecta essent, sed sanctissimae tantum et magnae Ecclesiae apostolicae regiae ipsius civitatis, » quemadmodum scribit Georgius illius discipulus in ejus Vita, num. 72. Et Gregorius VII (Lib. II, epist. 69): « An ignoras quod SS. Patres plerumque et religiosa monasteria de subjectione", "candidate_score": 0.66884, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1042", "psc_text": "mensis praecedentis incipiant numerari, merito hic quaeri posset qua ratione iste locus a calendis Novembris intelligendus sit; an scilicet a die 16 Octobris, quo incipiunt numerari Novembres calendae, eo nimirum modo quo cap. 48 calendas Octobris pro die 14 Septembris usurpat; an vero a prima die Novembris, in quem incidunt ipsae calendae. Hildemarus ad usum forte sui temporis respiciens, existimat per calendas Novembris intelligendam esse dominicam primo mensis Novembris diei proximiorem, sive primo Novembris die, sive ante, sive postea contingat; ita ut si feria 2, 3 aut 4, calendae eveniant, institutus a S. Benedicto ordo dominica praecedente incipiat; si vero feria 5, 6 aut sabbato, a dominica sequente Optima sane explicatio, dummodo tempore S. P. Benedicti is fuerit in Ecclesia officii divini recitandi usus, qui ab aevo Hildemari ad nostrum usque perseverat. At cum nobis id non constet, nec aliunde appareat S. Benedictum diem Octobris 16 hic intellexisse; calendas Novembris", "candidate_score": 0.668401, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170_172", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf; s. oben fn18085-1 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3574", "psc_text": "explicare; » et Regulae Tarnatensis: « Ad praepositum praecipue pertinebit ut ad abbatem, cujus est apud nos major auctoritas, referat quod modum et vires ejus excedit. » Qui praepositus, si repertus fuerit vitiosus aut contemptor sanctae regulae. ] Hic observat Boherius in suo secundo commentario quosdam hujus occasione textus negare eam quam habemus Regulam a S. Benedicto scriptam fuisse, eo quod sanctam illam appellet, ac proinde abnuendam esse fidem his quae a Gregorio Magno lib. II Dialogorum scribuntur. Verum non ideo S. Pater Regulam suam appellavit sanctam, quod a se scripta sit, sed quia sancta et salutaria continet praecepta, quorum praxis ad supremum perfectionis fastigium perducit. Comprobatus. ] Neque enim simplex suspicio hic sufficere debet. Admoneatur verbis usque quater. ] Idque secreto, secundum Bernardum Cassinensem, et quidem ab abbate, juxta Boherium. Nam simplex monachus bis, decanus ter, praepositus quater admoneri debet. Si non emendaverit, adhibeatur ei correctio disciplinae regularis. ]", "candidate_score": 0.667197, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2341", "psc_text": "eos qui sana et firma sunt valetudine. Quod autem spectat ad eos qui infirmi sunt, et fame ob penuriam cruciantur; si etiam in ista magna Quadragesima, per totam Quadragesimam pisces quotidie comederint; Dominus ipsis condonabit in praesenti et in futuro saeculo. Amen. » Sed de aliorum jejuniis satis. Nunc de nostris. A sancto Pascha usque ad Pentecosten. Id est usque ad octavam Pentecosten, uti explicat Hildemarus. Ad sextam reficiant fratres. ] An inchoantem aut absolutam expendendum erit ad cap. 48. Interim hic notare sufficiat Cluniacenses ita prandii tempus disposuisse, ut eo peracto, tunc primum esset media dies, ex Udalrico, lib. I, cap. 18. Dunstanus vero praescribit ut mediante hora quinta cantetur sexta, dehinc manibus lotis adeant mensam. 559 Ante praedictam vero sextam horam non videmus sanctum Benedictum, aut quemquam alium monachorum magistrum aliquid cibi fratribus suis, saltem omnibus, praegustandum concessisse; nonnulli quidem ad nonam aut vesperam refectionem distulerunt; at qui", "candidate_score": 0.667065, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_120_122", "bdc_text": "eidbrüchig . - Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2324", "psc_text": "Pentecosten reficiendum ad sextam, et monophagia, id est conservanda per diem. A Pentecoste usque ad octavum decimum calendas Octobris interdiana jejunia retinenda sunt, excepto una Quadragesima, quae festivitatem sanctorum Justi et Pastoris praecedit, sollicite conservanda est, in qua usque ad nonam quotidie jejunandum est, et vino penitus abstinendum: servanda tamen abbati 555 discretio est, ut cum hos gravi labore perspexerit onerari ad refectionem singulas portiones tribuat. Ab octavo decimo calendas Octobris usque ad Pascha sollicite jejunandum est, et in Quadragesima vino et oleo penitus abstinendum. » Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 11) perpetuum praescribit jejunium: « In abstinentia, inquit, ciborum unam regulam observari oportet ab omnibus fratribus, praeter senes et infirmos, sive infantes; et una mensura sit in omnibus, id est ab hora nona usque ad horam alteram a cibis temperandum est, nec ante sive post mensam, quae communiter ad coenam fratribus apponitur, aliquid ori indulgendum est, nisi infirmitas, sive", "candidate_score": 0.666958, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_168_170", "bdc_text": "aprilis , anno , etc. , 48 . [Unterschrift: ] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3649", "psc_text": "Et Alcuinus ad fratres Wiremutensis et Girwensis ecclesiae scribens (Epist. 49): « Vos vero qui estis patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite; saepiusque Regula S. Benedicti in conventu fratrum propria exponatur lingua, ut intelligi possit ab omnibus. » Similiter S. Dunstanus (In Concord. cap. 1): « Residentibus legatur Regula, vel si dies festus fuerit, evangelium ipsius diei, de qua lectione a priore, prout Dominus dederit, dicatur. » Et Udalricus de capitulo feriae 5 in Coena Domini (Lib. I, c. 12): « Exposita Regulae sententia, jubente domno abbate, consurgit camerarius, etc. » Denique Joannes Trithemius (Praefat. ad lib. Region. claustr.): « Sicut moris est observationibus Bursfeldensibus, cujus unionis et observantiae secundum regulam S. Benedicti sumus, paragraphum unum de eadem Regula, quae nobis capitulariter ter in anno legi consuevit, fratribus meis 875 singulis diebus compellor declarare: super qua subit", "candidate_score": 0.666609, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170_172", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf; s. oben fn18085-1 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_94", "psc_text": "1º de bona observantia elationem fugere; 2º Deum, non se boni operis auctorem agnoscere; 3º consequenter Deum in se operantem magnificare. Qui timentes Dominum de bona observantia sua non se reddunt elatos ], seipsos magni aliquid esse existimantes, cum tamen nihil sunt; sed potius infra omnes sese deprimentes, ut 24 faciebat S. Bernardus, cujus cum tanta esset vitae sanctimonia, quantam in eo etiam nunc catholicus orbis miratur, ita nihilominus de se scribebat Epist. 250 ad alterum Bernardum priorem Portarum: « Clamat ad vos monstruosa vita mea, mea aerumnosa conscientia; ego enim quaedam chimaera mei saeculi, nec clericum gero nec laicum; nam monachi jamdudum exui conversationem, non habitum. » Et S. Gregorius papa de se item ad Anastasium episcopum Antiochenum sic scribens Lib. I, epist. 7: « Quod vero me os Domini, quod lucernam dicitis, quod multis prodesse perhibetis, hoc quoque mihi ad iniquitatum mearum cumulum accedit, ut cum vindicari in", "candidate_score": 0.6665, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_120_122", "bdc_text": "eidbrüchig . - Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2341", "psc_text": "eos qui sana et firma sunt valetudine. Quod autem spectat ad eos qui infirmi sunt, et fame ob penuriam cruciantur; si etiam in ista magna Quadragesima, per totam Quadragesimam pisces quotidie comederint; Dominus ipsis condonabit in praesenti et in futuro saeculo. Amen. » Sed de aliorum jejuniis satis. Nunc de nostris. A sancto Pascha usque ad Pentecosten. Id est usque ad octavam Pentecosten, uti explicat Hildemarus. Ad sextam reficiant fratres. ] An inchoantem aut absolutam expendendum erit ad cap. 48. Interim hic notare sufficiat Cluniacenses ita prandii tempus disposuisse, ut eo peracto, tunc primum esset media dies, ex Udalrico, lib. I, cap. 18. Dunstanus vero praescribit ut mediante hora quinta cantetur sexta, dehinc manibus lotis adeant mensam. 559 Ante praedictam vero sextam horam non videmus sanctum Benedictum, aut quemquam alium monachorum magistrum aliquid cibi fratribus suis, saltem omnibus, praegustandum concessisse; nonnulli quidem ad nonam aut vesperam refectionem distulerunt; at qui", "candidate_score": 0.666404, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_168_170", "bdc_text": "aprilis , anno , etc. , 48 . [Unterschrift: ] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_423", "psc_text": "digni sunt reverentia. » Similiter et Petrus Blesensis ad abbatem S. Launomari scribens: « Omnia cum consilio fac; castorum enim consiliorum mater Sapientia in libro nominis sui dicit: Ego in consiliis habito, et intersum cogitationibus eruditis. Probatos autem in religione tecum habeas in consilio, in obsequio, in contubernio, tuae custodes honestatis et testes. » Hac in re laudant imprimis S. Fulgentium, qui, ut dicit anonymus ejus discipulus in illius Vita, cap. 29 Apud Boll. 1 Januar., « in omni consilio Bysaceno de rebus majoribus ipse primus consulebatur; in monasterio proprio de rebus etiam minimis abbatem Felicem simpliciter consulebat. » Tum venerabilem Eigilem abbatem Fuldensem, qui, teste Candido in ejus Vita n. 22 Saec. IV Bened. part. I, « audiebat libenter consilium fratrum, et eorum collocutionibus saepissime fruebatur; sciebat enim scriptum: Omnia fac cum consilio; atque ideo non se sublimiorem, nec prudentiorem caeteris aestimabat, neque etiam inani tumore tractabat se consolatione", "candidate_score": 0.665572, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_120_122", "bdc_text": "eidbrüchig . - Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_783", "psc_text": "pendere arbitrio assignare dies, horas, tempus seu spatium, locum, modumque colloquii. Communis tamen ordinis usus obtinuit, ut non nisi privatis diebus abbas colloquium permitteret, dominicis festisque diebus duodecim lectionum continuo silentio consecratis. Et certe inter quinque capitula quae receptis concilii Aquisgran. capitulis addiderunt Centuriatores Tom. II Capitul. Baluz., p. 1092 , quartum ita habetur: « Ut in hebdomada Paschae in claustro non loquantur, sed lectio divina ab omnibus teneatur, similiter in hebdomada Pentecostes, et in omnibus diebus dominicis, seu in Natali Domini, et in omnibus SS. festis praecipuis. » Similiter antiquae Consuetudines SS. Benigni Divionensis Cap. 64: « Per octo dies Paschae, et Pentecostes, et Natalis Domini, et in Rogationibus, et in omni secunda, quarta, et sexta feria Quadragesimae, et in omnibus 12 lectionibus, nulla fit locutio in claustro. » Quae totidem verbis exstant in veteri Corbeiensi Ordinario ms., quibus concinit liber Usuum Beccensium, loquelam in claustro privatis duntaxat diebus", "candidate_score": 0.664814, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1376", "psc_text": "« Deus autem ubique esse dicitur, quia ipse manet intra omnia, ipse extra omnia, ipse super omnia, ipse infra omnia. Et superior per potentiam, et inferior per sustentationem: exterior per magnitudinem, et interior per subtilitatem. Sursum regens, deorsum continens, extra circumdans, interius penetrans. Nec alia ex parte superior, alia inferior; aut alia ex parte exterior, atque ex alia manet interior; sed unus idemque totus ubique, praesidendo sustinens, circumdando penetrans, penetrando circumdans, unde superius praesidens, inferius inde sustinens, et unde exterius ambiens, inde interius replens; sine inquietudine superius regens, sine labore inferius sustinens; interius sine extenuatione penetrans, exterius sine extensione circumdans. Est itaque inferior, et superior sine loco, est amplus sine latitudine, est subtilis sine attenuatione. » 328 Et oculos Domini. ] « Oculus Dei, inquit Hildemarus, dicitur illa vis divina qua cuncta videt, sicut auris dicitur illa vis divina qua cuncta audit. » Sive, ut ait Bern. Cass., « Oculorum", "candidate_score": 0.664214, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170_172", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando . Zürich. Der Überbringer des vorliegenden Briefes war vermutlich der Berner Gesandte Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf; s. oben fn18085-1 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_417", "psc_text": "Boll. 4 Mart.: « Ante altare eum ducens, regulari disciplinae subdidit, atque tam acriter verberare coepit, ut inter dolores exclamaret. » Certe disciplinam in Regula S. Benedicti pro corporali aliqua vindicta sumi patet ex ejusdem Regulae cap. 65, ubi vitiosum praepositum verbis admoneri praecipit usque quater, et si non emendaverit, addit, adhibeatur ei correptio disciplinae regularis. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat. ] Primo cum timore Dei, quia, ut dicit citatus a Boherio Cassiodorus, « semper bene geritur, si coelestis metus humanis moribus apponatur. » Deinde cum observatione regulae, ut ostenderet non minus abbatem quam monachos regulae subdi. Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. ] Quod frequenter abbati S. Pater ingerit, praesertim cum aliquid ei potestatis concedit, ut de accepto et concesso honore haud extollatur, ac semper cogitans quale suscepit onus, in Dei timore permaneat. Si qua vero", "candidate_score": 0.663525, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2324", "psc_text": "Pentecosten reficiendum ad sextam, et monophagia, id est conservanda per diem. A Pentecoste usque ad octavum decimum calendas Octobris interdiana jejunia retinenda sunt, excepto una Quadragesima, quae festivitatem sanctorum Justi et Pastoris praecedit, sollicite conservanda est, in qua usque ad nonam quotidie jejunandum est, et vino penitus abstinendum: servanda tamen abbati 555 discretio est, ut cum hos gravi labore perspexerit onerari ad refectionem singulas portiones tribuat. Ab octavo decimo calendas Octobris usque ad Pascha sollicite jejunandum est, et in Quadragesima vino et oleo penitus abstinendum. » Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 11) perpetuum praescribit jejunium: « In abstinentia, inquit, ciborum unam regulam observari oportet ab omnibus fratribus, praeter senes et infirmos, sive infantes; et una mensura sit in omnibus, id est ab hora nona usque ad horam alteram a cibis temperandum est, nec ante sive post mensam, quae communiter ad coenam fratribus apponitur, aliquid ori indulgendum est, nisi infirmitas, sive", "candidate_score": 0.663261, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_13_15", "bdc_text": "reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras . Quot et quantos gemitus et suspiria mihi extorserit , quod veritatem periclitari cernere oportuit , non verbis expediverim . Deus novit .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_52", "psc_text": "complectar, ipsum est quod nec Deum timet, nec hominem reveretur. » Foeda sane, genuina tamen, et viva obdurati cordis imago, quam in se perversa peccandi consuetudine, coelesti deleta, exprimit peccator; ex quo fit, ut tanquam montes Gelboe nec rorem divinae gratiae, nec pluviam excipiat, nec ullas Solis justitiae illustrationes; aut, si quis forte divinus radius illuxerit, non emolliat, sed lutosum potius cor obduret, sicut patratis a Mose miraculis obduruit Pharao. Ergo ne nos tantae calamitatis tam profunda abyssus absorbeat, hodie si vocem Domini audieritis nolite obdurare corda vestra. « Quantae enim temeritatis et insaniae est, ait S. Bernardus Serm. 23 de divers., si forte dum alloquitur nos Dominus majestatis, nos insensati avertamus aurem, et ad nescio quas animum ineptias convertamus! Quanta est haec injuria, et quam graviter vindicanda, cum vilissimus vermis clamantem ad se audire dedignatur creatorem universitatis? Quanta vero, et quam ineffabilis divinae dignatio bonitatis, quae quotidie conspicit nos", "candidate_score": 0.662637, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1377", "psc_text": "Est itaque inferior, et superior sine loco, est amplus sine latitudine, est subtilis sine attenuatione. » 328 Et oculos Domini. ] « Oculus Dei, inquit Hildemarus, dicitur illa vis divina qua cuncta videt, sicut auris dicitur illa vis divina qua cuncta audit. » Sive, ut ait Bern. Cass., « Oculorum ejus speculatio est infallibilis, et plenissimae scientiae ipsius cognitio. » Speculari bonos et malos. ] Bonos ut corrigantur, ait iterum Hildemarus, sicut respexit Petrum; malos ut puniantur, et condemnentur, sicut respexisse legitur castra Aegyptiorum, solis adinstar, qui et ceram liquefacit et lutum indurat. Maxime tamen hoc sine aliqua dubitatione credamus. ] Quod ait maxime non sic capiendum est, quasi Deus magis uno esset in loco, quam alio; sed ad nos referri debet, non ad Deum ipsum, ut post Hildemarum docet Bernardus Cassin. Et certe, « licet semper videamur, sed tunc etiam praesentamus et ostendimus nos quasi facie ad faciem cum", "candidate_score": 0.662272, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122_124", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente . Legatus noster Vermutlich der Berner Venner und KleinratBern , Schultheiss bzw Rat Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf , dessen Aufenthalt in ZürichZurich um den 9 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2345", "psc_text": "Cujusdam ad monachos, singulis diebus, nisi forte dominica tantum. Sed et Petrus Damiani agens de ordine eremitarum Fontis Avellani, ita habet (Opusc. 14): « Ab octavis dominicae Resurrectionis usque ad diem sanctae Pentecostes, quatuor dies per hebdomadam jejunatis propter dominicum vero diem, de cujus reverentia nullus addubitat, tertia et quinta feria bis in die reficitis. Illo enim tempore, ut nostis, non prohibentur monachi auctoritate sacrorum canonum jejunare. » Praeterea antiqua consuetudo fuit in Rogationibus jejunare, ut patet ex concilio Turon. II, can. 18, et ex Hildemaro in hunc locum, et ex his quae retulimus in lib. III de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 19. A Pentecoste autem tota aestate, si labores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat, quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam. ] Quartae et sextae feriae jejunium retinuit etiam aestate sanctus Benedictus, utpote ab apostolis traditum 560 de quo canon 68 apostolorum: « Si", "candidate_score": 0.661963, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", "candidate_score": 0.661866, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2686", "psc_text": "in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere liceat. Et notandum quia nullum nisi post quintum decimum aetatis suae annum in probatione ponere licet. » Hujus statuti praxim videre est in Vita S. Hildegundis virginis, n. 21, ab auctore coaevo scripta (Boll. 20 April.): quae sub virili habitu, mutato proprio nomine in Joseph, Schonaugiense virorum monasterium ordinis Cisterc. ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper", "candidate_score": 0.661658, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_120_122", "bdc_text": "eidbrüchig . - Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2345", "psc_text": "Cujusdam ad monachos, singulis diebus, nisi forte dominica tantum. Sed et Petrus Damiani agens de ordine eremitarum Fontis Avellani, ita habet (Opusc. 14): « Ab octavis dominicae Resurrectionis usque ad diem sanctae Pentecostes, quatuor dies per hebdomadam jejunatis propter dominicum vero diem, de cujus reverentia nullus addubitat, tertia et quinta feria bis in die reficitis. Illo enim tempore, ut nostis, non prohibentur monachi auctoritate sacrorum canonum jejunare. » Praeterea antiqua consuetudo fuit in Rogationibus jejunare, ut patet ex concilio Turon. II, can. 18, et ex Hildemaro in hunc locum, et ex his quae retulimus in lib. III de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 19. A Pentecoste autem tota aestate, si labores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat, quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam. ] Quartae et sextae feriae jejunium retinuit etiam aestate sanctus Benedictus, utpote ab apostolis traditum 560 de quo canon 68 apostolorum: « Si", "candidate_score": 0.661496, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_43_45", "bdc_text": "Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2635", "psc_text": "auctoritate adeo graves, ut multitudini facili negotio praeponderent. Et sane etsi unus suppeteret Martinus, hic omnibus Orientis monachis si non praeferendus, saltem auctoritate haudquaquam inferior esset habendus. Ad mentem vero S. Benedicti quod spectat, unicum sancti Mauri judicium omnium quorumcunque posset proferri, longe praeponderare debet. Nam, ut optime dicit Rupertus (Lib. III in Regul. S. Bened., c. 7) « dubium nobis esse non debet, cum tanti testimonio discipuli, quia magister ejus et Pater monachorum B. Benedictus non ita de opere manuum 630 monachis ordinem scripsit, ut inquietari vellet otium sanctae contemplationis, cum locum faciunt munificentiae fidelium divitum. » Horum judicium confirmavit Aquisgranense concilium sub Ludovico Pio congregatum de fere omnibus praelatis Orientalibus et omnibus Occidentalibus; in quo (Fragm. hist. Conc. Aqui., tom. I Anal.) « statuerunt episcopi, concordante domino papa, ut monachi a gravi opere et labore propter honorem sacerdotii cessent, et loco laboris ad horas psalmos quosdam nominatos pro", "candidate_score": 0.661454, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2685", "psc_text": "Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo XII ineunte antiquum priscorum monachorum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis ordinis sui cunabulis studiis litterarum operam dare coeperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet ex libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui liber complectitur varias definitiones ab initio ordinis in capitulis generalibus editas usque ad annum 1134, quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere", "candidate_score": 0.661043, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_120_122", "bdc_text": "eidbrüchig . - Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt . Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2222", "psc_text": "Quinquagesima usque ad Pacha. » Quod statutum paulo restrinxere postea Cluniacenses, in Septuagesima adipem cum alleluia sepelientes, quae consuetedo in omnibus passim monasteriis recepta fuit, ut videre est in Concordia Dunstani, in Statutis Lanfranci, in mss. Germaniae Consuetudinibus, et in libro Usuum Beccensium. Imo toto etiam Adventu adipem auferunt Dunstanus, Lanfrancus, et Petrus Venerabilis. At quod sextam feriam ab esu pinguedinis eximunt Patres Aquisgranenses non videntur observasse Cluniacenses, quibus postmodum Petrus Venerabilis jussit (Statut. 10), « ut universi fratres Cluniacenses omni sexta feria praeter Nativitatem Domini, si eadem die occurrerit, ab adipe abstineant. » Hujus indulgentiae causa duplex afferri potest. Prima fuit in compensatione volatilium, quorum usum excepta Nativitate et Resurrectione Domini prorsus sustulerat. Ita docet additio ad cap. 27, lib. II, Rabani de Institutione cleric., ubi legimus, « sola quadrupedia, non volatilia monachis interdicta. Hoc autem tempore Pii Ludovici sic immutatum esse dicitur, ut in omni eorum pulmento sanguine", "candidate_score": 0.660586, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1869", "psc_text": "pedes lavet, qui vero ingreditur tergat, ex Hildemaro, Bernardo Cassinensi, Turrecremata, lib. II Consuetud. Clun. cap. 35, Consuetud. S. Benigni cap. 35, et Caeremoniali Bursfeldensium dist. 3, cap. 21. De hoc ritu est capitulum 10 monachorum ad Augiam directorum: « Ut in sabbato quando munditias facere solent, pedes cum silentio lavent, ne detur occasio loquendi. Ibidem vero sedentes collationem complent, et sic accedunt ad completorium. » Item et canon. 23 concilii Aquisgr.: « Ut in Quadragesima sicut et in alio tempore vicissim sibi pedes lavent, et antiphonas huic officio congruentes decantent. In Coena vero Domini pedes fratrum, si valet abbas, lavet, et osculetur; demum propria manu poculum eis porrigat. » Et canon. 24: « Ut mandatum, si tempus coenae est, tam fratrum quam etiam peregrinorum post coenam fiat. » Ritum ita describit lib. Usuum Cisterc. cap. 108; Hebdomadarii coquinae redditis cellerario vasis, « praeparent quae ad mandatum necessaria sunt. Mox", "candidate_score": 0.659899, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1061", "psc_text": "primas, advenit magister novitiorum, qui lectiones eorum recipit, et videt quantum singuli memoriae tradiderint. Ecce ad litteram praxi mandatur Regulae textus. » Menardus etiam meditationem hic exponit pro studio psalterii et lectionum, « ut discant rudiores recte legere, et pronuntiare lectiones, et psalterium, atque etiam interpretari, imo et ipsum psalterium memoriae mandent si possint, » quod confirmat ex Vita S. Gosvini 250 abbatis Aquiscinctensis, qui instituit ut post vigilias pueri ad lucernam psalmos, et lectiones, et similia ediscerent, et ex Concordia Dunstani cap. 2. Possetque insuper stabiliri ex antiquis Germaniae Consuetudinibus mss., in quibus n. 30 haec habentur; « Quod vero restat post vigilias a fratribus, qui Psalterii et lectionum, seu cantus aliquid indigent, meditationi inserviatur, sicut praecipit Regula, usquequo aliquod indicium lucis appareat; » ex Statutis Lanfranci, quae decernunt (Cap. 1), ut post nocturnos « infantes cum luminaribus in capitulo diligenter a magistris custodiantur, canentes quod necessarium erit; »", "candidate_score": 0.659807, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_43_45", "bdc_text": "Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_265", "psc_text": "in malam partem sumitur; quia licet corrumpat farinae massam, eam tamen corrumpendo sapidam reddit. Tunc ergo fermentum divinae justitiae in mentibus discipulorum abbatis doctrina conspergitur, cum divinam justitiam sapidam, suavem, et delectabilem discipulis reddit: vel si fermentum sumatur pro charitate, et dilectione Dei, ut nonnullis placet, doctrina et jussio abbatis divinae justitiae fermentum fit, cum divinam justitiam dura licet imperantem amabilem facit. Memor sit semper abbas quia doctrinae suae, vel discipulorum obedientiae, utrarumque rerum in judicio Dei facienda erit discussio. ] Ne contra praeceptum Domini abbas aliquid praesumat, hunc sapienter omnino S. Pater admonuit, ut memor sit semper quia doctrinae suae, vel discipulorum obedientiae, simul in tremendo Dei judicio facienda erit discussio: quae quidem verba, ut ait Smaragdus, non indigent expositione, sed potius abbatibus et monachis fortissimum incutiunt 65 pavorem. Tria nihilominus hic inquirit Hildemarus. Primum est, cum abbatis doctrinae simul et discipulorum obedientiae facienda erit discussio, cur solum abbatem,", "candidate_score": 0.659043, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1869", "psc_text": "pedes lavet, qui vero ingreditur tergat, ex Hildemaro, Bernardo Cassinensi, Turrecremata, lib. II Consuetud. Clun. cap. 35, Consuetud. S. Benigni cap. 35, et Caeremoniali Bursfeldensium dist. 3, cap. 21. De hoc ritu est capitulum 10 monachorum ad Augiam directorum: « Ut in sabbato quando munditias facere solent, pedes cum silentio lavent, ne detur occasio loquendi. Ibidem vero sedentes collationem complent, et sic accedunt ad completorium. » Item et canon. 23 concilii Aquisgr.: « Ut in Quadragesima sicut et in alio tempore vicissim sibi pedes lavent, et antiphonas huic officio congruentes decantent. In Coena vero Domini pedes fratrum, si valet abbas, lavet, et osculetur; demum propria manu poculum eis porrigat. » Et canon. 24: « Ut mandatum, si tempus coenae est, tam fratrum quam etiam peregrinorum post coenam fiat. » Ritum ita describit lib. Usuum Cisterc. cap. 108; Hebdomadarii coquinae redditis cellerario vasis, « praeparent quae ad mandatum necessaria sunt. Mox", "candidate_score": 0.658865, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2667", "psc_text": "viguisse litterarum studia modo probaverimus ex Vitis SS. Gildae, Samsonis et Maglorii, qui ab Eltuto abbate liberales artes didicerunt; et ex Vita S. Maclovii, qui in Brendani abbatis monasterio iisdem in studiis profecit. Idem demonstrari amplius posset tam ex Vita S. Constantini, num. 1, qui ex rege monachus factus, saeculo VI in claustro litteras edoctus, sacerdos ordinatur (Bolland, 11 Martii); tum ex Vita S. Columbani num. 9, qui Silenis abbatis disciplinae se subjiciens (Saec. II Ben.), « omnium divinarum Scripturarum studiis eum imbuit; » tum ex Vita S. Galli abbatis cap. 1, qui in Bencorensi monasterio (Saec. II Ben.), « superna gratia se praeveniente, tanto studio divinas epotavit Scripturas, ut de thesauro suo nova proferre posset et vetera; grammaticae etiam regulas, metrorumque subtilitates capaci consequeretur ingenio, » ut scribit Walfridus. Quam vero in Hiberniae monasteriis S. Columbanus deprehenderat disciplinam, eamdem secum in Gallias transtulit, maxime autem in Luxoviense coenobium (Saec.", "candidate_score": 0.658238, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2687", "psc_text": "ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper venissem de saeculo adolescens erudiendus et instituendus, ipsum mihi commendavit, ut infra domum probationis quoad possem erudirem, regerem, instruerem. Feci quod potui, etc. » Et certe si non studuissent, unde tot viros eruditissimos ad episcopales cathedras, et ad haereticos profligandos, maxime Albigenses, Ecclesiae subministrare potuissent? De subsequentibus saeculis supervacaneum est dicere; sufficient conciliorum summorumque pontificum decreta ad eos revincendos qui nullas asserunt exstare sanctiones ecclesiasticas quibus permittantur aut praecipiantur monachis studia. Concilii Aquisgranensis supra citata non revocamus statuta. Celebris est edita in concilio Viennensi Clementis V decretalis, in qua inter alia ad propositum nostrum legitur: « Ut ipsis monachis proficiendi", "candidate_score": 0.65807, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2874", "psc_text": "ejectus de officio suo, alius fiat eleemosynarius, qui negotia pauperum juxta formam praetaxatam melius voluerit procurare. Hanc namque consuetudinem cum aliquandiu tenuissemus, de aliis monasteriis comprofessi nostri ad nos accedentes, multum aedificati cum ad sua rediissent, eumdem modum etiam apud suos introducebant. » Antequam hinc discedamus, quaeret fortassis aliquis quonam potissimum tempore veteres monachi pedes hospitibus abluerint? hoc enim S. Benedictus tacuit. Regula S. Pachomii statim post ipsorum hospitum adventum, etiam antequam ducantur ad hospitium, id fieri velle videtur (Art. 28). In Regula vero S. Fructuosi lego (Cap. 10): « Hospitibus vel peregrinis fratribus cum summa reverentia charitatis et ministrationis obsequia sunt praebenda, et ad vesperum lavandi pedes; et si ex itinere sunt confecti, oleo perungendi. » Ita S. Barnardus abbas Ambroniacensis et postea Viennensis episcopus (Saec. IV Ben.) « receptorum hospitio peregrinorum omnium vespere pedes abluebat, » ut legitur in ejus Vita, num. 5. 687 « Sed et ipse", "candidate_score": 0.657969, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1868", "psc_text": "tutentur. Mox enim cum in hebdomadam, ut diximus, prima die post primam dictam intraverint, primum opus servitii sui munditias oratorii exhibeant, et mattas oratorii pavimento retendant; quod in totis septem diebus hebdomadae suae post matutinos dominicos hoc opus primum servitii sui oratorio exhibeant. » Vide Udal. lib. II, cap. 35; lib. Usuum Cist., cap. 108; Caeremon. Bursfeld. dist. 2, cap. 15. 448 Lintea cum quibus sibi fratres manus aut pedes tergunt, lavet. ] Hic particula aut sumitur copulative pro, et. Pedes vero tam ipse qui egreditur quam ille qui intraturus est, omnibus lavent. ] Ita nimirum ut ille qui egreditur pedes lavet, qui vero ingreditur tergat, ex Hildemaro, Bernardo Cassinensi, Turrecremata, lib. II Consuetud. Clun. cap. 35, Consuetud. S. Benigni cap. 35, et Caeremoniali Bursfeldensium dist. 3, cap. 21. De hoc ritu est capitulum 10 monachorum ad Augiam directorum: « Ut in sabbato quando munditias facere solent, pedes cum silentio", "candidate_score": 0.657904, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_168_170", "bdc_text": "aprilis , anno , etc. , 48 . [Unterschrift: ] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1846", "psc_text": "» Nostros vero quod spectat S. Salaberga, Laudunensis abbatissa (In ejus Vit. n. 24, saec. II Bened.) « coquinam, vel reliquas causas [ Forte curas], quae monasticis rebus peragi solent, vicissim suis hebdomadibus ministrabat. » S. Benedictus, abbas Anianensis teste Ardone ejus discipulo, in ejus Vita, num. 14, « laborantibus fratribus ipse aliquando collaborare, aliquando autem eorum ad vescendum decoquere victum, librumque 443 etiam pariter circa coquinam occupatus scribere satagebat; lignamina vero saepe propter penuriam boum humeris propriis cum discipulis deferebat. » De Eigili etiam, Fuldensi abbate, ita scribit Candidus in ejus Vita, n. 24 (Saec. IV Ben., part. I): « Hic quoque, sicut semper facere consueverat, cum consilio et consensu fratrum suorum constituit atque decrevit, ut fratres qui extra monasterium ministeria praevidere noscuntur, fratribus infra monasterium commanentibus per singulas anni septimanas juxta ordinationem praepositi vel decanorum in cibo, et potu, atque aliis quibuslibet commodis monasticae vitae congruentibus, super indictam", "candidate_score": 0.65778, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_168_170", "bdc_text": "aprilis , anno , etc. , 48 . [Unterschrift: ] Tuus solide deditus Eb. a Rümlang . Adresse auf der Rückseite : Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3170", "psc_text": "Ex chartulario Bellilocensi. Ego frater Geraldus promitto stabilitatem meam loci istius secundum Regulam S. Benedicti et SS. apostolorum Petri et Pauli, in praesentia Domini Geraldi abbatis, et caeterorum fratrum: et cedo aliquid de rebus meis ad istud monasterium quod est constructum in honorem S. Petri, ubi vir venerabilis Geraldus abbas praeesse videtur. Ex Smaragdo. Ego ille in hoc monasterio sancti illius promitto stabilitatem meam, et conversionem morum meorum, et obedientiam secundum Regulam S. Benedicti coram Deo et sanctis ejus. Ex Udalrico, lib. II, cap. 27. 757 Ego frater promitto stabilitatem monachi, et conversionem morum meorum, et obedientiam secundum Regulam S. Benedicti coram Deo et sanctis ejus, in hoc monasterio, quod est constructum in honore BB. apostolorum Petri et Pauli, in praesentia domni N. abbatis. Ex ms. codice S. Dionysii in Francia. Ego frater N. humilis monachus monasterii S. Dionysii in Francia, Parisiensis dioecesis, voveo et promitto Deo, B. Mariae, B.", "candidate_score": 0.657607, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_43_45", "bdc_text": "Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3438", "psc_text": "Pater subdit. Qui abbas non conturbet gregem sibi commissum, etc.] Hic, ut scribit Bernardus Cassinensis, « triplici freno considerationem constringit abbatis. Primo quod paci subditorum intendat, gregem non conturbando. Secundo quod omnia juste disponat, potestatis libertate non abutendo. Tertio quod tam opera quam judicia Deo sunt cognita, et semper timeat discussionem extremi judicii cogitando. » Sic accedant ad pacem. ] Scilicet quae datur in missa, ut docent Bernardus Cassinensis, Nicolaus de Fractura, Richardus de S. Angelo, Boherius in secundo commentario, Theobaldus Artaldus, et Nicolaus Bravus; vel quae datur advenientibus hospitibus aut in missa, ut Menardus; vel tandem quae datur in missa, aut accedentibus hospitibus, aut professis post missam, aut in missa Evangelio dicto a textu Evangelii sine cruce in quibusdam monasteriis, ut exponit in primo commentario Boherius. De modo dandi et accipiendi in missa pacem ante communionem, de qua hunc locum interpretor, vide quae diximus in l. II de Antiq.", "candidate_score": 0.65743, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3317", "psc_text": "flagello, ab aliis pro Regulae observatione, quae acceptio posterior aliis quibuscunque praeferenda est: « Regulae disciplinam, inquit Smaragdus, dicit regularem in omnibus doctrinam, et eruditionis sanctae praecepta: disciplina enim a discendo nomen accepit; quidquid enim in schola regulari sancta discitur, non incongrue disciplina vocatur. Eruditio enim regularis disciplinae in praeceptis ejusdem Regulae, et in castigationibus et increpationibus, et in variis judiciis constat, in quibus qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. » Eodem fere modo loquuntur Bernardus Cassinensis et Boherius; et hunc esse Regulae sensum verba sequentia clare demonstrant. Nec aliquid ei relaxabitur. ] « Quia, ut ait Hildemarus, per omnes gradus debet probari velut laicus, et etiam plusquam laicus. Nam tres sunt gradus quibus probari debent novitii: id est unus ad portam monasterii per quatuor aut quinque dies: deinde secundus in hospitio paucis diebus, id est duobus mensibus: tertius in cella novitiorum per decem menses. » Similiter Bernardus", "candidate_score": 0.657393, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_37", "bdc_text": "Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2533", "psc_text": "confiteri, ut colligitur ex dictis tum ex Petri abbatis Silvae Majoris Statutis anno 1198 editis, tum ex aliis mss. Statutis capituli generalis monachorum provinciae Rhemensis in archimonasterio S. Remigii anno 1348 celebrati: quamvis abbati quaedam peccata reservata fuisse constet ex praedictis Statutis Petri Silvae Majoris abbatis. Apud Carthusienses etiam (Antiq. Stat. part. II, cap. 11), « qui ex praecepto prioris confessiones audiunt, nulli pro criminali satisfactionem injungunt, sed mittunt eum ad priorem; quia hujusmodi ejus judicio reservantur. In periculo tamen etiam tales possunt absolvere, tali conditione, quod si vixerint, et potuerint, priori confiteantur (Part. II, cap. 4). » Criminale autem peccatum in novis Statutis intelligere videntur de mortali certo. Sed in tertia Statutorum compilatione inter criminale et mortale peccatum hoc afferunt discriminis (Cap. 6), quod licet omne criminale sit mortale, non tamen omne mortale est criminale. Criminalium autem peccatorum ingentem texunt catalogum, de quibus, ut diximus, nullus nisi a priore,", "candidate_score": 0.656956, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_43_45", "bdc_text": "Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3357", "psc_text": "spiritualium congregationum praeceptores, mutuam inter se benevolentiam colentes, et curam sui vicissim gerentes, non alios aliorum conatus ac studia demoliri, neque temere et sine judicio deficientes alterius congregationis fratres suscipere; hoc enim ad omnimodam spiritalis aedificii confusionem, dissolutionem, imo et destructionem vergit. » Neque vero hoc sine causa a SS. Patribus tam pie et salubriter institutum est. Una ex praecipuis fuit, ut pax et concordia in monasteriis salva et integra permaneret; unde S. Benedictus ait: Quia scriptum est, Quod tibi fieri non vis, alteri non feceris. Hanc rationem affert Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii et alterius Macarii, in qua sic lego (Cap. 13): « Nec tacendum est qualiter inter se monasteria pacem firmam obtineant. Non licebit de alio monasterio, sine voluntate ejus qui praeest Patris, fratres recipere; sed nec videre oportet, dicente Apostolo, Quia qui primam fidem irritam fecit, est infideli 805 deterior. Quod si precatus fuerit ab eo qui", "candidate_score": 0.656713, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_43_45", "bdc_text": "Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis . Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_376", "psc_text": "P. Benedictum de numero commissorum rationem reddere praevalebo, qui de propriae vitae studio requisitus mutus forsitan apparebo? » etc. Hac etiam multo se magis commotum fuisse 90 indicat S. Bernardus his verbis Serm. 3 de Adv.: « Longe graviori et periculosiori debito tenentur astricti, qui pro multis animabus reddituri sunt rationem. Quid ego infelix, quo me vertam, si tantum thesaurum, si pretiosum depositum istud, quod sibi Christus sanguine proprio pretiosius judicavit, contigerit negligentius custodiri? Si stillantem in cruce Domini sanguinem collegissem, essetque repositus penes me in vase vitreo, quod et portari saepius oporteret, quid animi habiturus essem in discrimine tanto? Et certe id servandum accepi, pro quo mercator non insipiens, ipsa utique Sapientia, sanguinem illum dedit. Sed et habeo thesaurum istum in vasis fictilibus, et quibus multo plura quam vitreis imminere pericula videantur. » Et ne causetur de minori forte substantia. ] Causari, uti observat noster Menardus, nonnunquam accipitur pro", "candidate_score": 0.656397, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122_124", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente . Legatus noster Vermutlich der Berner Venner und KleinratBern , Schultheiss bzw Rat Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf , dessen Aufenthalt in ZürichZurich um den 9 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2314", "psc_text": "Pascha usque ad Pentecosten, ad sextam reficiant fratres, et ad seram coenent. A Pentecoste autem tota aestate (si labores agrorum non habent monachi, aut nimietas aestatis non perturbat) quarta et sexta feria jejunent usque ad nonam: reliquis vero diebus ad sextam praudeant. Quae prandii sexta, si opera in agris habuerint, aut aestatis fervor minus fuerit, continuanda erit, et in abbatis sit providentia; et sic omnia temperet atque disponat, qualiter et animae salventur, et quod faciunt fratres, absque justa murmuratione faciant. Ab idibus autem Septembris usque ad caput Quadragesimae, ad nonam semper reficiant. In Quadragesima vero usque ad Pascha ad vesperam reficiant. Ipsa tamen vespera sic agatur, ut lumine lucernae non indigeant reficientes; sed luce adhuc dici omnia consumentur. Sed et omni tempore, sive coenae sive refectionis hora sic temperetur, ut cum luce fiant omnia. COMMENTARIUS. Hactenus de mensura cibi et potus S. P. Benedictus. Sed quia omnia tempus habent, et", "candidate_score": 0.656007, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2670", "psc_text": "gratia monachi destinarentur, sicuti discimus ex Vita S. Frodoberti abbatis Cellensis n. 6. Hoc saeculo vigebant in praecipuis, si non in omnibus Galliae monasteriis scientiae: in Longoretico Francardus, ejusdem loci postea abbas, « erat nutritor et doctor filiorum nobilium, » ex visione Baronti n. 11. In Pictaviensi S. Hilarii Aicadrus, postea abbas Gemmeticensis (Ibid.), Ansfrido monacho, sapientia famosissimo, puer ad erudiendum traditus, ex ejus Vita cap. 1 (Ibid.). In Solemniacensi, « susceptum B. Tillonem Elegius sancto Remaclo Solemniacensis monasterii sui abbati tradidit nutriendum atque litteris imbuendum . . . . qui sic tam saecularibus quam divinis institutionibus instruendum . . . . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres", "candidate_score": 0.655875, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_36_38", "bdc_text": "s. HBBW XV , Nr. 2082 , Anm 1 . expurgare , ubi primum senserant me plerasque eorum futiles et elumbes argutias confutare Germanice et Latine in vulgi videlicet ludisBern , Schule bzw Schulherren Germanicis et scholaBern , Schule bzw Schulherren Latina . Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis . integrę veritatis deperditam et licet pro suggestuKanzel ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_759", "psc_text": "permittimus. 178 COMMENTARIUS. Faciamus quod ait propheta. ] Acute observat hic Hildemarus, et post eum Bernardus Cassinensis et Nicolaus de Fractura S. Benedictum suos discipulos alioquentem non simpliciter dixisse faciatis, sed faciamus; nimirum miscet se fratribus suis, nec aliud ab ipsis requirit, quod ipse primus ante alios non paratus sit exsequi. Dixi, Custodiam vias meas. ] Id est omnes vitae actus, de quorum custodia diximus cap. 4. Ut non delinquam in lingua mea. ] Difficile ergo membrum hominis lingua, quae ne delinquat tali indiget custodia; difficile prorsus: « quis enim, ut S. Bernardi verbis utar Serm. 17, de divers., numeret quantas modicum linguae membrum contrahat sordes, quam multiplex in labiis incircumcisis immunditia coaguletur? quanta sit pernicies oris incircumscripti? Est enim lingua dissoluta in sermonibus otiosis, est lingua impudica, est et magniloqua; quarum prima lasciviae, sequens arrogantiae famulatur. Est etiam lingua dolosa, et item lingua maledica; quarum altera in falsiloquam et", "candidate_score": 0.655735, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122_124", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente . Legatus noster Vermutlich der Berner Venner und KleinratBern , Schultheiss bzw Rat Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf , dessen Aufenthalt in ZürichZurich um den 9 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2324", "psc_text": "Pentecosten reficiendum ad sextam, et monophagia, id est conservanda per diem. A Pentecoste usque ad octavum decimum calendas Octobris interdiana jejunia retinenda sunt, excepto una Quadragesima, quae festivitatem sanctorum Justi et Pastoris praecedit, sollicite conservanda est, in qua usque ad nonam quotidie jejunandum est, et vino penitus abstinendum: servanda tamen abbati 555 discretio est, ut cum hos gravi labore perspexerit onerari ad refectionem singulas portiones tribuat. Ab octavo decimo calendas Octobris usque ad Pascha sollicite jejunandum est, et in Quadragesima vino et oleo penitus abstinendum. » Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 11) perpetuum praescribit jejunium: « In abstinentia, inquit, ciborum unam regulam observari oportet ab omnibus fratribus, praeter senes et infirmos, sive infantes; et una mensura sit in omnibus, id est ab hora nona usque ad horam alteram a cibis temperandum est, nec ante sive post mensam, quae communiter ad coenam fratribus apponitur, aliquid ori indulgendum est, nisi infirmitas, sive", "candidate_score": 0.65506, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3267", "psc_text": "« Hic nutriatur in domo tua absque ulla contaminatione gentili septem annis; quibus peractis, trade eum monachis erudiendum sanctis et coelestibus disciplinis. » In Regula S. Caesarii ad virgines haec legimus (Cap. 5): « Si fieri potest, aut difficile, aut nulla unquam in monasterio infantula parvula, nisi ab annis sex aut septem, quae jam et litteras discere, et obedientiae possit obtemperare suscipiatur. Nobilium filiae, sive ignobilium ad nutriendum aut docendum penitus non accipiantur. » Idem habetur in Regula S. Donati, cap. 6. Atque hac aetate aut circiter plerosque in monasteriis nostris oblatos reperimus, ut Placidum, Faustum, Gordianum, Bertulfum, Bedam. Plurimos etiam in minori, ut Samsonem, Bonifacium, Godefridum et Petrum Diaconum quinquennes. Aliquos quoque triennes, imo anniculos. Praetermittere hic non possum pium S. Stephani Obazinensis abbatis institutum. Hic, uti legimus in ejus Vita, lib. II, num. 4 (Tom. IV Miscel. Baluz.), duo virorum et mulierum collegia adunaverat, et in utroque pueros", "candidate_score": 0.653817, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_594", "psc_text": "delectatio est, quae oritur ex recordatione peccatorum praeteritorum. Ante instantia tentationum. A sinistris vero arrogantium fratrum murmurantium inquietudo. A dextris obedientium fratrum devotio: possunt enim hi quoque, nisi caveatur, duobus necere modis: aut bonis eorum actibus invidendo, aut singularem gratiam aemulando, etc. » In omni loco Deum se respicere pro certo scire. ] Nihil efficacius ad omnes vitae actus custodiendos, quam Deum in omni loco se respicere pro certo scire; « quando enim negligens poterit fieri qui intuentem se Deum nunquam desinit intueri, qui sic eum super se videt intentum, ut omnia interiora ejus et exteriora omni hora considerare non cessat, omnes non solum actus, sed etiam ipsos subtilissimos animae motus perscrutetur atque dijudicet? » inquit S. Bernardus Serm. 2 in psalm. XC. Hinc et S. Basilius Reg. brev., interr. 21: « Qui hoc facit (hoc est a Deo se respici cogitat), vel horum similia, neque vagabitur unquam, neque habebit", "candidate_score": 0.653432, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134_136", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ; obsequundus est nobis ! Cupimus illi quietem .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2673", "psc_text": "Benedicti Biscopi n. 18. His adjungendus est Beda Venerabilis, qui, ut scribit Cuthbertus ejus discipulus in ejus Vita n. 2 (Saec. III Ben.), in Girwensi monasterio « infantulus bonae spei et divina et saeculari litteratura diligenter imbuitur . . . . . Et cum in Latina erudiretur lingua, Graecae quoque peritiam non mediocriter percepit. » Neque vero in sola Latinae et Graecae linguae scientia profecit, sed in omni etiam artium liberalium disciplina; id quod testantur varia quae post se reliquit et hactenus perseverant omnigenae doctrinae monumenta. Porro quam infantulus acceperat doctrinam, eamdem factus in eodem monasterio magister fratribus suis postea reddidit. Viguisse etiam in coenobiis monachorum Britanniae minoris (Armoricam vocant) litterarum scientias, colligimus ex Vita S. Judoci (Saec. II Ben.) n. 3. 639 Quod si inde gradum faciamus in Hispaniam, idem et ibi reperiemus obtinuisse institutum. Nam cum S. Hildephonsus Toletanus episcopus (In ejus Vita num. 2, ibid.) « sub", "candidate_score": 0.653291, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_121", "bdc_text": "- Bezogen auf den Eid , mit dem sie geschworen hatten , sich an das Glaubensbekenntnis der Berner Disputation zu halten. depositi sunt .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3169", "psc_text": "et sanctis ejus. ] Formam hic substantiamque professionis monasticae S. P. Benedictus exprimit; cujus varias et ab antiquis nobis relictas hic referre haud erit fortassis abs re. Ex epistola Theodemari abbatis Cassinensis ad Carolum Magnum. In nomine Domini. Promitto me ego ille in sacro monasterio B. martyris, sive confessoris ill., secundum instituta B. Benedicti coram Deo et SS. angelis suis, praesente etiam abbate nostro illo omnibus diebus meis in hoc sancto monasterio amodo et deinceps perseveraturum, et in omni obedientia quodcunque mihi praeceptum fuerit, obediturum. Ego ille talis hanc promissionem a me factam manu propria coram testibus scripsi et roboravi. Ex chartulario Bellilocensi. Ego frater Geraldus promitto stabilitatem meam loci istius secundum Regulam S. Benedicti et SS. apostolorum Petri et Pauli, in praesentia Domini Geraldi abbatis, et caeterorum fratrum: et cedo aliquid de rebus meis ad istud monasterium quod est constructum in honorem S. Petri, ubi vir venerabilis Geraldus abbas", "candidate_score": 0.653137, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122_124", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente . Legatus noster Vermutlich der Berner Venner und KleinratBern , Schultheiss bzw Rat Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf , dessen Aufenthalt in ZürichZurich um den 9 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1169", "psc_text": "nonagesimo quarto psalmo. COMMENTARIUS. 275 A Pascha autem usque ad calendas Novembris, etc.] A Pascha, inquit, scilicet Resurrectionis, ad differentiam aliarum solemnitatum Domini nostri Jesu Christi, inquit Boherius, quas etiam quaedam provinciae Paschata vocant. Ita in antiquis Germaniae Consuetudinibus mss., feria V in Coena Domini Pascha appellatur. Pro ipsis tribus lectionibus una de Veteri Testamento memoriter dicatur. ] Huc spectare videtur illud Guigonis Carthusiae prioris statutum (Cap. 5): « A Pentecoste usque ad Novembris calendas, una, nisi festum intersit, lectione sicut caeteri monachi contenti sumus. » Quod dicit a Pentecoste, ostendit toto tempore Paschali plures recitatas fuisse lectiones, et revera tres olim in omnibus passim monasteriis legebantur, uti observavimus in lib III de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 18, quod etiam exemplo Romanae Ecclesiae tota aestate praestitisse Cassinenses constat ex Theodemari abbatis epistola ad Carolum Magnum. Scribit etiam Amalarius in Supplem. quod « in quibusdam monasteriis monachorum propter consuetudinem Romanam, ne", "candidate_score": 0.652853, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_44_46", "bdc_text": "Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 . Jahrhundert , Zürich 2011 , S. 228f. - Vgl . hierzu auch Pfisters Bemerkungen vom 31 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3515", "psc_text": "Summus itaque locus bene regitur, cum is qui praeest, vitiis potius quam fratribus dominatur: bene acceptam potestatem regit, qui et tenere illam novit et impugnare; bene hanc regit, qui scit per illum super culpas erigi, scit cum illa caeteris in aequalitate componi. » Eamdem ipse S. pontifex servabat regulam: unde et ad Venantium Italiae cancellarium scribens (Lib. I, epist. 33), « sic, inquit, culpam tuam insequor, ut te diligam: sic personam diligo, ut culpae vitium non amplectar. » Eamdem et S. Fulgentius (Bolland., 1 Januar.), qui « odiens vitia, diligens homines, tandiu severus apparebat quandiu disciplinae spiritualis utilitas exigebat: alias autem circa singulos ita mansuetus fuit, et communis, et facilis, ut neminem fratrum puro nomine clamitaret, neque cum typho saecularis dominationis aliquibus quamvis parvulis imperaret. » In ipsa autem correptione prudenter agat. ] Qualiter fieri debeat correptio, alio juvat ex ore audire: « In his, qui plerumque contingere solent, lapsibus", "candidate_score": 0.652499, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_94", "psc_text": "1º de bona observantia elationem fugere; 2º Deum, non se boni operis auctorem agnoscere; 3º consequenter Deum in se operantem magnificare. Qui timentes Dominum de bona observantia sua non se reddunt elatos ], seipsos magni aliquid esse existimantes, cum tamen nihil sunt; sed potius infra omnes sese deprimentes, ut 24 faciebat S. Bernardus, cujus cum tanta esset vitae sanctimonia, quantam in eo etiam nunc catholicus orbis miratur, ita nihilominus de se scribebat Epist. 250 ad alterum Bernardum priorem Portarum: « Clamat ad vos monstruosa vita mea, mea aerumnosa conscientia; ego enim quaedam chimaera mei saeculi, nec clericum gero nec laicum; nam monachi jamdudum exui conversationem, non habitum. » Et S. Gregorius papa de se item ad Anastasium episcopum Antiochenum sic scribens Lib. I, epist. 7: « Quod vero me os Domini, quod lucernam dicitis, quod multis prodesse perhibetis, hoc quoque mihi ad iniquitatum mearum cumulum accedit, ut cum vindicari in", "candidate_score": 0.652413, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_44_46", "bdc_text": "Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 . Jahrhundert , Zürich 2011 , S. 228f. - Vgl . hierzu auch Pfisters Bemerkungen vom 31 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2506", "psc_text": "Regula Magistri (Cap. 16): « Vasa, inquit, monasterii si sub aliquo per negligentiam fracta fuerint, non prius qui fregit accedet ad mensam, nisi poenitens abbati satisfecerit per humilitatem ad genua incurvatus. » Aut perdiderit. ] Nec minori etiam districtione puniebant eos qui res monasterii perdidissent, ut passim videre est in Regula S. Pachomii (Art. 75): « Si aliquis, inquit, aliquid perdiderit, ante altare publice corripietur. Si vero de propriis vesticulis fuerit quod perditum est, tribus hebdomadibus non accipiet, et in quarta, acta poenitentia, dabitur ei quod amisit. » Et infra (Art. 116): « Qui minister est, habeat studium ne quid operis pereat in monasterio, in nulla omnino arte quae exercetur a fratribus: quod si quid perierit, et negligentia fuerit dissipatum, increpabitur a Patre minister operum singulorum; et ipse increpabit alterum qui opus perdiderit, duntaxat juxta voluntatem et sententiam principis, absque qua nullus increpandi fratrem habebit potestatem. » Et item (Art.", "candidate_score": 0.652353, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2875", "psc_text": "obsequia sunt praebenda, et ad vesperum lavandi pedes; et si ex itinere sunt confecti, oleo perungendi. » Ita S. Barnardus abbas Ambroniacensis et postea Viennensis episcopus (Saec. IV Ben.) « receptorum hospitio peregrinorum omnium vespere pedes abluebat, » ut legitur in ejus Vita, num. 5. 687 « Sed et ipse B. P. Benedictus, ut scribit S. Hildegardis, cum hospites quos susceperat comesturi essent, aquam manibus eorum porrexit; et cum a mensa surrexissent, pedes eorum lavit; et hoc propter exemplum Filii Dei, quod in coena discipulis exhibuit, fecit, exceptis mulieribus, quarum pedes non tetigit; sed contemptum mundi et in habitu, et in sancta conversatione sua ostendebat eis. » Denique in concilio Aquisgranensi exstat canon (Can. 22) « ut mandatum, si tempus coenae est, tam fratrum quam etiam peregrinorum post coenam fiat. » Et tamen S. Paulo postea Virodunensi episcopo in Theologiensi monasterio divertenti statim post orationem pedes loti sunt, ut habent", "candidate_score": 0.652122, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1169", "psc_text": "nonagesimo quarto psalmo. COMMENTARIUS. 275 A Pascha autem usque ad calendas Novembris, etc.] A Pascha, inquit, scilicet Resurrectionis, ad differentiam aliarum solemnitatum Domini nostri Jesu Christi, inquit Boherius, quas etiam quaedam provinciae Paschata vocant. Ita in antiquis Germaniae Consuetudinibus mss., feria V in Coena Domini Pascha appellatur. Pro ipsis tribus lectionibus una de Veteri Testamento memoriter dicatur. ] Huc spectare videtur illud Guigonis Carthusiae prioris statutum (Cap. 5): « A Pentecoste usque ad Novembris calendas, una, nisi festum intersit, lectione sicut caeteri monachi contenti sumus. » Quod dicit a Pentecoste, ostendit toto tempore Paschali plures recitatas fuisse lectiones, et revera tres olim in omnibus passim monasteriis legebantur, uti observavimus in lib III de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 18, quod etiam exemplo Romanae Ecclesiae tota aestate praestitisse Cassinenses constat ex Theodemari abbatis epistola ad Carolum Magnum. Scribit etiam Amalarius in Supplem. quod « in quibusdam monasteriis monachorum propter consuetudinem Romanam, ne", "candidate_score": 0.651891, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2690", "psc_text": "hoc sufficiunt facultates ordinis seu religionis hujusmodi, deinceps habeatur magister qui monachos eorum doceat in hujusmodi scientiis primitivis: videlicet grammatica, logica et philosophia, proviso attentius ut saeculares instruendi cum ipsis monachis docendis nullatenus admittantur . . . Praecipimus insuper in virtute obedientiae cunctis vis tatoribus in provincialibus capitulis deputandis, quod omnia et singula de magistris instructoribus, et personis instruendis, et aliis, circa ea superius ordinata faciant auctoritate apostolica, per censuram ecclesiasticam, et alia opportuna remedia (appellatione remota) firmiter observari. Et nihilominus ea quae super praedictis fecerint et invenerint, praesidentibus capitulo provinciali referant; qui etiam auctoritate apostolica praefata, si videatur eisdem, vel ipsorum majori parti, contra negligentes vel rebelles in praemissis fortius procedere non postponant, etc. (Spicil. tom. V). » Hoc Benedicti papae salutare statutum renovavit postea 643 Tristandus archiepiscopus in concilio Senonensi anno 1485, art. 3, cap. 1. Et novissime concilium Tridentinum definit (Sess. 5, in dec. de Reformat., cap.", "candidate_score": 0.651817, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1872", "psc_text": "pedum lotionem quam mandatum vocant aliquibus in locis factam fuisse sub silentio; ut ex cap. Monachorum ad Augiam directorum apparet; in aliis cum cantu, ut ex conc. Aquis. et ex lib. Usuum Cist. colligitur. 2º Factam fuisse ante completorium ex cap. Monachorum ad Augiam directorum, idque post coenam ex conc. Aquisgr. Scribit tamen Boherius in monasteriis Cassinensi et Specus fieri solitam ante vesperas, excepto Quadragesimae tempore. 3º In claustro ex libro Usuum Cisterc. et ex statutis S. Germani a Pratis; ante capituli arcum ex Consuet. S. Benigni Divion. cap. 35. Hunc porro ritum, quem ex Regula nostra S. Fructuosus in sua c. 9 449 transcripsit, S. P. Benedictus ab antiquis monachis acceperat, apud quos ut scribit Cassianus (Cass. lib. IV, cap. 19), post coenam, non sabbati, ut vult S. Benedictus, sed dominicae, qui fratribus hebdomada praeterita servierant, iis pedes lavabant. In praecipuis tamen festivitatibus earumque vigiliis, non sabbato, sed feria", "candidate_score": 0.651499, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_44_46", "bdc_text": "Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 . Jahrhundert , Zürich 2011 , S. 228f. - Vgl . hierzu auch Pfisters Bemerkungen vom 31 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_376", "psc_text": "P. Benedictum de numero commissorum rationem reddere praevalebo, qui de propriae vitae studio requisitus mutus forsitan apparebo? » etc. Hac etiam multo se magis commotum fuisse 90 indicat S. Bernardus his verbis Serm. 3 de Adv.: « Longe graviori et periculosiori debito tenentur astricti, qui pro multis animabus reddituri sunt rationem. Quid ego infelix, quo me vertam, si tantum thesaurum, si pretiosum depositum istud, quod sibi Christus sanguine proprio pretiosius judicavit, contigerit negligentius custodiri? Si stillantem in cruce Domini sanguinem collegissem, essetque repositus penes me in vase vitreo, quod et portari saepius oporteret, quid animi habiturus essem in discrimine tanto? Et certe id servandum accepi, pro quo mercator non insipiens, ipsa utique Sapientia, sanguinem illum dedit. Sed et habeo thesaurum istum in vasis fictilibus, et quibus multo plura quam vitreis imminere pericula videantur. » Et ne causetur de minori forte substantia. ] Causari, uti observat noster Menardus, nonnunquam accipitur pro", "candidate_score": 0.651483, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1041", "psc_text": "convenientius existimavit S. P. Benedictus in ordinandis divinis officiis duas tantum in partes annum dividere, scilicet a calendis Novembris usque ad Pascha, et a Pascha usque ad praedictas calendas. Priorem partem hiemem vocat, hiemis tempore, inquit, licet in ea aliquid autumni verisque contineatur, vel quia aliarum tempestatum non nisi aliquae partes; hiems vero tota et integra in ea comprehenditur, et a majori parte denominatur totum. Vel quia a calendis Novembris incipit, quo mense hiems initium capit. Id est a calendis Novembris. ] Calendae proprie loquendo sunt primi mensis cujusque dies: sed cum calendae a decimo quarto aut decimo sexto die mensis praecedentis incipiant numerari, merito hic quaeri posset qua ratione iste locus a calendis Novembris intelligendus sit; an scilicet a die 16 Octobris, quo incipiunt numerari Novembres calendae, eo nimirum modo quo cap. 48 calendas Octobris pro die 14 Septembris usurpat; an vero a prima die Novembris, in quem incidunt", "candidate_score": 0.651098, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1870", "psc_text": "lavet, et osculetur; demum propria manu poculum eis porrigat. » Et canon. 24: « Ut mandatum, si tempus coenae est, tam fratrum quam etiam peregrinorum post coenam fiat. » Ritum ita describit lib. Usuum Cisterc. cap. 108; Hebdomadarii coquinae redditis cellerario vasis, « praeparent quae ad mandatum necessaria sunt. Mox autem ut signum pulsaverit, induti scapularibus deponant cucullas in capitulo, et sic veniant in claustrum. Incipiente ergo abbate antiphonam Postquam, vel cantore, absente abbate; prior intrantium in coquinam abluat pedes abbatis, et junior tergat; hoc modo percurrentes caeteros in sinistra parte. Junior vero exeuntium pedes lavet, et prior tergat, similiter percurrentes caeteros in dextra parte. Et ne hic ordo perturbetur, si duo abbates fuerint, minor abbas in dextra parte sedeat. Qui citius percurrerint, in alteram partem transeuntes alios adjuvent, qui quotiens ante eum qui collationem tenet, transeunt, reverenter inclinant. Qui pedes lavat, et cui lavantur, post ablutionem invicem se inclinent.", "candidate_score": 0.650857, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122_124", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente . Legatus noster Vermutlich der Berner Venner und KleinratBern , Schultheiss bzw Rat Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf , dessen Aufenthalt in ZürichZurich um den 9 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2110", "psc_text": "semper meminisse debemus quod ait Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 11), ferias monacho non esse super terram; et Regula ms. incerti alterius auctoris (Cap. 7): Ne dicas hodie festivitas est, et bibam vinum; et cras Pentecostes, et manducabo carnes; quia non est festivitas apud monachos super terram. Quae verba desumpta sunt ex Evagrii monachi sententiis ad eos qui in coenobiis et xenodochiis habitant fratres. Tam sextae, quam nonae. ] De vespertina autem quae fit tempore Quadragesimae quid? De ea forte hic tacuit, quia postea dicturus est, hoc potissimum tempore aliquid de cibo et potu subtrahendum esse, ut notat Boherius: mensuramque ciborum istis temporibus aut in abbatis providentia reliquit, aut suos sola panis libra quam in die concedit, contentos esse voluit; nam et S. Richmiro abbati (In ejus Vit. n. 15, saec. III Benedict.) 505 cum sanctae Quadragesimae dies advenirent, erat ei aridus cibus panis tantum hordeaceus, quem etiam manu molebat.", "candidate_score": 0.650786, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_44_46", "bdc_text": "Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 . Jahrhundert , Zürich 2011 , S. 228f. - Vgl . hierzu auch Pfisters Bemerkungen vom 31 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3352", "psc_text": "remordente, ut assolet, conscientia, incipiat denuo de rupta stabilitate causari, inquit S. Bernardus (De Praec. et disp., c. 16), generalem super hujuscemodi scrupulo consolatoriam profert sententiam, dicens: Ubique enim uni Deo servitur, et uni Regi militatur. » Quem etiam si talem esse perspexerit abbas, liceat eum in superiore aliquantulum constituere loco. ] Atque ita Guillelmum Luciacensem monachum in Cluniacensi monasterio S. Majolus (Bolland., 1 Januar.) « promovit honorifice cum consilio fratrum, » teste Glabro Rodulfo in Vita S. Guillelmi. Ita in Virdunensi S. Vitoni monasterio S. Popponem (Bolland., 25 Januar.) « in sublimiori quam fuerat loco » promovit Richardus abbas. Ita Petrum Abaelardum in Cluniacensi stabilitate firmata, ad altiorem gradum Petrus Venerabilis extulit, ut ipse docet ad Eloysam scribens. Ex hoc tamen loco Haeftenus recte infert (Lib. IV, tract. 2, disq. 5) communi jure peregrinum hunc monachum ultimo collocandum loco. Et certe in Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii, et alterius", "candidate_score": 0.650319, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2734", "psc_text": "ut pote qui in homilia 16 in Evangelium, quam ad id probandum adducit Amalarius l. I de Offic., c. 7, triginta sex solum dies in Quadragesima numeret. An vero sub vitae finem constituerit, ut quadragesimale jejunium feria quarta post Quinquagesimam aperiretur, suspicabitur non nemo, cum in ejus libro Sacramentorum ea inscribatur Feria IV, Caput jejunii: nisi velimus cum Menardo, laciniam libro Sacramentorum fuisse assutam. Vide ejusdem notas ad praedictum librum p. 52. Venio ad Regulae textum. Licet omni tempore vita monachi Quadragesimae debeat observationem habere. ] Hic alludere videtur S. Benedictus ad praeclaram illam S. Augustini sententiam: « In cruce per totam istam vitam, quae in mediis tentationibus ducitur, perpetuo debet pendere Christianus; non enim est in hac vita tempus evellendi clavos . . . . Crux, inquam, ista non quadraginta dierum est, sed totius hujus vitae, quae mystico numero quadraginta istorum significatur dierum . . . . Sic semper", "candidate_score": 0.650137, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122_124", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 . Mai. deo volente . Legatus noster Vermutlich der Berner Venner und KleinratBern , Schultheiss bzw Rat Hans Rudolf GraffenriedGraffenried , Hans Rudolf , dessen Aufenthalt in ZürichZurich um den 9 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1986", "psc_text": "in Pascha, et in Pentecosten; alii sunt qui duabus vicibus, id est in Nativitate et in Pascha, quod rectius est. » Alium tamen tradit idem Hildemarus hujus loci sensum, ut nimirum inquinatis ex aliquo manuum opere balnea concedantur, quamvis tardius, et juvenibus plus tardius. Sed conformior 475 est prior sensus antiquae ordinis nostri consuetudini, cujus praxim videre est in Vita S. Juniani abbatis (Saec. I Ben.), de quo Wlsinus Boetius: « Balnea corpori vix in anno semel adhibebantur; » in Vita S. Amati abbatis Habendensis (Saec. II Ben.), « qui balnearum fomentis bis tantum ibidem utebatur in anno, ante sanctum videlicet Natalis Domini diem, ejusque sacrae Resurrectionis Pascha; » apud Bedam de S. Edildrida abbatissa ita scribentem (Lib. IV, Hist. Angl. c. 19): « Raroque in calidis balneis praeter imminentibus solemniis majoribus, verbi gratia, Paschae, Pentecostes, Epiphaniae lavari voluerit. » Ritum descripsimus in lib. III de Antiquis monachorum Ritibus, cap.", "candidate_score": 0.650113, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2110", "psc_text": "semper meminisse debemus quod ait Regula Cujusdam ad monachos (Cap. 11), ferias monacho non esse super terram; et Regula ms. incerti alterius auctoris (Cap. 7): Ne dicas hodie festivitas est, et bibam vinum; et cras Pentecostes, et manducabo carnes; quia non est festivitas apud monachos super terram. Quae verba desumpta sunt ex Evagrii monachi sententiis ad eos qui in coenobiis et xenodochiis habitant fratres. Tam sextae, quam nonae. ] De vespertina autem quae fit tempore Quadragesimae quid? De ea forte hic tacuit, quia postea dicturus est, hoc potissimum tempore aliquid de cibo et potu subtrahendum esse, ut notat Boherius: mensuramque ciborum istis temporibus aut in abbatis providentia reliquit, aut suos sola panis libra quam in die concedit, contentos esse voluit; nam et S. Richmiro abbati (In ejus Vit. n. 15, saec. III Benedict.) 505 cum sanctae Quadragesimae dies advenirent, erat ei aridus cibus panis tantum hordeaceus, quem etiam manu molebat.", "candidate_score": 0.649846, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_41_43", "bdc_text": "s. Hoven 413 . - Gemeint sind die Schüler. ecclesię reservatur . Urgebant , ut vetarer docere de sacramentis .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_810", "psc_text": "instructio discipuli, et doctrina aedificatio ejus. » Tacere et audire discipulo convenit. ] Hinc Scriptura: Audi, inquit, tacens, et pro reverentia accedet tibi bona gratia (Eccli. XXXII) . Plane primus philosophiae nuncupator et creditor Pythagoras accedentes discipulos nihil ante docuit quam tacere; primaque apud eum meditatio futuro sapienti erat linguam omnem coercere: unde et quinquennii silentium discipulis imponebat; quod illi, ut profanam discerent philosophiam, muti cum gaudio persolvebant. Multo nos potiori jure, ut pote coelestis philosophiae discipulos, tacere condecet; nisi forte monachi mores et professionem exuere animus sit: « Vita enim monachi, inquit Joannes Monachus (Lib. II Vitae S. Odonis, n. 11, saec. V), usque adeo est aliquid donec sub silentio esse studuerit: eo vero remoto, quidquid bene et honeste se agere putaverit, secundum institutionem Patrum nihil erit. » Et ideo si qua requirenda sunt. ] Corporalis spiritalisve necessitatis. A priore.] Id est superiore, infit Nicolaus de Fractura, sive abbate,", "candidate_score": 0.64954, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_44_46", "bdc_text": "Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 . Jahrhundert , Zürich 2011 , S. 228f. - Vgl . hierzu auch Pfisters Bemerkungen vom 31 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2635", "psc_text": "auctoritate adeo graves, ut multitudini facili negotio praeponderent. Et sane etsi unus suppeteret Martinus, hic omnibus Orientis monachis si non praeferendus, saltem auctoritate haudquaquam inferior esset habendus. Ad mentem vero S. Benedicti quod spectat, unicum sancti Mauri judicium omnium quorumcunque posset proferri, longe praeponderare debet. Nam, ut optime dicit Rupertus (Lib. III in Regul. S. Bened., c. 7) « dubium nobis esse non debet, cum tanti testimonio discipuli, quia magister ejus et Pater monachorum B. Benedictus non ita de opere manuum 630 monachis ordinem scripsit, ut inquietari vellet otium sanctae contemplationis, cum locum faciunt munificentiae fidelium divitum. » Horum judicium confirmavit Aquisgranense concilium sub Ludovico Pio congregatum de fere omnibus praelatis Orientalibus et omnibus Occidentalibus; in quo (Fragm. hist. Conc. Aqui., tom. I Anal.) « statuerunt episcopi, concordante domino papa, ut monachi a gravi opere et labore propter honorem sacerdotii cessent, et loco laboris ad horas psalmos quosdam nominatos pro", "candidate_score": 0.649253, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_37", "bdc_text": "Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2532", "psc_text": "« Cum singula peccata ad memoriam revocaveris, vade ad sacerdotem, et deposito caputio, humiliter genuflecte, et junctis manibus dicas: Confiteor Deo, et B. Mariae, et angelis Dei, et B. Stephano confessori, et omnibus sanctis, et vobis, pater. Et sic incipias dicere illa peccata quae superius cogitasti: quibus dictis, subjungas ultimo dicens: De istis et omnibus peccatis meis mortalibus et venialibus confessis et oblitis, quibus offendi Creatorem meum, mea culpa, etc. Ideo deprecor, etc. » De persona cui facienda sit confessio praescribit S. Benedictus ut tantum abbati aut senioribus spiritalibus fiat. Unde liberum semper fuisse videtur abbati, aut ab eo deputatis confiteri, ut colligitur ex dictis tum ex Petri abbatis Silvae Majoris Statutis anno 1198 editis, tum ex aliis mss. Statutis capituli generalis monachorum provinciae Rhemensis in archimonasterio S. Remigii anno 1348 celebrati: quamvis abbati quaedam peccata reservata fuisse constet ex praedictis Statutis Petri Silvae Majoris abbatis. Apud Carthusienses etiam (Antiq.", "candidate_score": 0.649108, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_170", "bdc_text": "Vigilantissimo , eruditissimo et integerrimo viro d. Heinricho Bullingero , ecclesiastę Tigurino primario , suo in Christo fratri et domino atque patrono semper observando .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_839", "psc_text": "corpus et animam; in qua latera diversos gradus humilitatis vel disciplinae evocatio divina ascendendos inseruit. Primus itaque humilitatis gradus est, si timorem Dei sibi ante oculos semper ponens, oblivionem omnino fugiat; et semper sit memor omnium quae praecepit Deus: et qualiter contemnentes Deum, in gehennam pro peccatis incidunt; et vitam aeternam quae timentibus Deum praeparata est, animo suo semper evolvat. Et custodiens se omni hora a peccatis et vitiis, id est cogitationum, linguae, oculorum, manuum, pedum, vel voluntatis propriae: sed et desideria carnis amputare festinet. Aestimet se homo de coelis semper a Deo respici omni hora, et facta sua in omni loco ab aspectu Divinitatis videri, et ab angelis omni hora renuntiari. Demonstrat nobis hoc Propheta, cum in cogitationibus nostris ita Deum semper praesentem ostendit, dicens: Scrutans corda et renes Deus (Psal. VII) . Et iterum: Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt (Psal. XCIII) . Et item dicit: Intellexisti", "candidate_score": 0.649055, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_68_70", "bdc_text": "a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt . - Zu deren Streit mit dem Aarburger PfarrerAarburg , Pfarrer Peter SchnyderSchnyder , Peter sowie zu deren daraus resultierenden Entlassung aus dem Pfarramt s. 18014 mit fn18014-7 . - Rümlang wirkte bei dieser Auseinandersetzung neben Kilchmeyer , PfisterPfister , Nikolaus und WäberWaber , Johannes als Schiedsmann ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3405", "psc_text": "816 in pluribus monasterii, aut nulli, aut pauci olim erant sacerdotes. S. Pachomius non patiebatur quemquam ex suis ad clericalem gradum ascendere, ut testatur ejus Vitae scriptor, cap. 24 ( Apud Rosweid. ). In pluribus aliis monasteriis nonnisi missi ab episcopo presbyteri sacra mysteria celebrabant. In aliis quibusdam pro magno reputabatur unum aut alterum in monasterio esse sacerdotem: hinc S. Epiphanius ad Joannem Hierosolymitanum se excusans quod Paulinianum S. Hieronymi fratrem in monasterio Bethleemitano sacerdotem ordinasset (Inter epist. S. Hieron. epist. 60): « Cum vidissem, inquit, quia multitudo sanctorum fratrum in monasterio consisteret, et sancti presbyteri Hieronymus et Vincentius propter verecundiam et humilitatem nollent debita nomini suo exercere sacrificia, et laborare in hac parte ministerii quae Christianorum praecipua salus est: invenire autem et comprehendere servum Dei non posses, qui te, eo quod grave onus sacerdotii nollet suscipere, saepe fugiebat; sed nec alius quis episcoporum facile eum reperiret, etc. » In", "candidate_score": 0.648892, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3123", "psc_text": "4): « Qui renuntians saeculo ad monasterium venerit, non statim in coetum delegandus est monachorum; vitam enim uniuscujusque in hospitalis servitio tribus mensibus considerari oportet. » Regula S. Fructuosi (Cap. 21): « Hospitibus sive peregrinis stramina comportabit, aquam calefaciens pedibus, et omnia humiliter ministeria exercebit; fascemque lignorum suo quotidie 746 dorso ferens hebdomadariis tribuit. » Regula Magistri (Cap. 87): « In quibus duobus mensibus sub cura illorum fratrum qui peregrinos custodiunt, et ipsi similiter ex improviso custodiantur; et in cella peregrinorum dormiant, ut ingressus illorum vel exitus in monasterio custodum praesentia videatur. » Eodem forte etiam respexerit S. Basilius (Apud Ruff. cap. 6) cum scripsit: « Priusquam corpori fraternitatis inseratur, oportet ei injungi quaedam laboriosa opera, et quae videantur opprobrio haberi a saecularibus; et observare oportet si libenter haec et libere ac fideliter expleat, nec confusionem eorum graviter ferat, vel etiamsi in labore impiger inveniatur, et promptus. » Denique Hildemarus:", "candidate_score": 0.648842, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132_134", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. sive inciviles excusationes . Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2670", "psc_text": "gratia monachi destinarentur, sicuti discimus ex Vita S. Frodoberti abbatis Cellensis n. 6. Hoc saeculo vigebant in praecipuis, si non in omnibus Galliae monasteriis scientiae: in Longoretico Francardus, ejusdem loci postea abbas, « erat nutritor et doctor filiorum nobilium, » ex visione Baronti n. 11. In Pictaviensi S. Hilarii Aicadrus, postea abbas Gemmeticensis (Ibid.), Ansfrido monacho, sapientia famosissimo, puer ad erudiendum traditus, ex ejus Vita cap. 1 (Ibid.). In Solemniacensi, « susceptum B. Tillonem Elegius sancto Remaclo Solemniacensis monasterii sui abbati tradidit nutriendum atque litteris imbuendum . . . . qui sic tam saecularibus quam divinis institutionibus instruendum . . . . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres", "candidate_score": 0.648703, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_122", "bdc_text": "Adferam mecum omne negocium utriusque partis ad PentecostenPfingsten fiel im Jahr 1548 auf den 20 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2731", "psc_text": "negligentias aliorum temporum his diebus sanctis diluere. Quod tunc digne fit, si ab omnibus vitiis temperemus: orationi cum fletibus, lectioni, et compunctioni cordis, atque abstinentiae operam demus. Ergo his diebus augeamus nobis aliquid ad solitum pensum servitutis nostrae, orationes peculiares, ciborum et potus abstinentiam, ut unusquisque super mensuram sibi indictam aliquid propria voluntate cum gaudio sancti Spiritus offerat Deo: id est, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, de somno, de loquacitate, de scurrilitate, et cum spiritualis desiderii gaudio sanctum Pascha exspectet. Hoc ipsum tamen quod unusquisque offert, abbati suo suggerat, et cum ejus fiat oratione et voluntate: quia quod sine permissione Patris spiritualis fit, praesumptioni deputabitur et vanae gloriae, non mercedi. Ergo cum voluntate abbatis omnia agenda sunt. COMMENTARIUS. Sacrum Quadragesimae tempus, Christi Domini jejunio consecratum, ab apostolis institutum, Telesphori papae, ut aiunt, decreto confirmatum, in Ecclesia adeo solemne, speciali semper devotione ac poenitentia observare studuerunt monachi. Hoc potissimum", "candidate_score": 0.64864, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132_134", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. sive inciviles excusationes . Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2676", "psc_text": "Prato spiritali cap. 171 et 172. Et haec sufficere debent pro saeculo septimo. Saeculo VIII. S. Bonifacius in Nutscellense coenobium commigrans, sub Wimberto abbate piissimo eum in virtutibus ac litteris progressum fecit, ut docendi quoque munus paulo post ipse obierit. Postea transmittens in Germaniam, cum eum populum ad verum Christi cultum adduxisset, proximas adhibuit curas ut publicas scholas constitueret, « in quibus, ut loquitur Mabillonius noster (Praef. ad saec. III Bened., n. 38), inculta et efferata gens paulatim duros mores deponeret, et mansuetioribus sanctioribusque exculta disciplinis, humanius saperet. Non ignorabat S. Bonifacius quantum id novitiae fidei interesset: eo curas suas direxit, et in Fritislariensi primum asceterio, postea in Fuldensi, tum Trajecti ad Rhenum, aliisque in locis publicas aperuit scholas. Atque ne id genus exercitii eo mortuo insuper haberetur, scripsit epistolam ad Fulradum, magnae tunc in regno Francorum auctoritatis, in haec verba: Deprecor celsitudinem regis nostri pro nomine Christi Filii Dei,", "candidate_score": 0.647713, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_44_46", "bdc_text": "Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 . Jahrhundert , Zürich 2011 , S. 228f. - Vgl . hierzu auch Pfisters Bemerkungen vom 31 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3357", "psc_text": "spiritualium congregationum praeceptores, mutuam inter se benevolentiam colentes, et curam sui vicissim gerentes, non alios aliorum conatus ac studia demoliri, neque temere et sine judicio deficientes alterius congregationis fratres suscipere; hoc enim ad omnimodam spiritalis aedificii confusionem, dissolutionem, imo et destructionem vergit. » Neque vero hoc sine causa a SS. Patribus tam pie et salubriter institutum est. Una ex praecipuis fuit, ut pax et concordia in monasteriis salva et integra permaneret; unde S. Benedictus ait: Quia scriptum est, Quod tibi fieri non vis, alteri non feceris. Hanc rationem affert Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii et alterius Macarii, in qua sic lego (Cap. 13): « Nec tacendum est qualiter inter se monasteria pacem firmam obtineant. Non licebit de alio monasterio, sine voluntate ejus qui praeest Patris, fratres recipere; sed nec videre oportet, dicente Apostolo, Quia qui primam fidem irritam fecit, est infideli 805 deterior. Quod si precatus fuerit ab eo qui", "candidate_score": 0.647201, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1903", "psc_text": "sanctionem ( Cap. Ne in agro): « Singulis mensibus tam in monasteriis quam extra sublata occasione quacunque ad confessionem saltem semel accedant omnes et singuli monachi, et in prima dominica mensis cujuslibet in monasteriis semper communicent, nisi ex causa forte quam abbati, priori, aut poenitentiariis monasteriorum non differant intimare, eorumque judicio vel abstineant, vel accedant. » Eamdem constitutionem ediderat antea Gregorius papa IX, renovavitque postea Benedictus XII in suis pro monachis Benedictinis item Constitutionibus, saltem quoad communionem, quam in altari majori fieri praescribit. Atque eo respexisse videntur monachi Grandimontenses, in quorum mss. Consuetudinibus, auctore Guillelmo Pellicerii abbate, haec leguntur (Cap. 95): « Communicare debent fratres clerici et conversi in Natali Domini, Epiphania, Pascha, Pentecoste. De Consec. dist. 2, cap. Et si non frequentius, et cap. A quibusdam, et cap. Saeculares. Et ex institutione Grandimontensis ordinis fratres in festo Ascensionis Domini, Assumptionis beatae Mariae, et omnium SS., et prima dominica cujuslibet", "candidate_score": 0.647077, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_148_150", "bdc_text": "oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3450", "psc_text": "locum abbatis; quando vero non est praepositus, servat decanus major locum abbatis in excommunicando et in omnibus. » Apud Cluniacenses ad abbatis dexteram sedebat major prior ex Udalrico, lib. III, c. 4; sed non item prior claustralis, de 827 quo idem Udalricus ejusdem libri cap. 6: « Prior claustralis vicarius est majoris prioris per omnia. Hic est, quocunque D. abbas proficiscatur, quocunque prior, qui in claustro jugiter moratur, et qui praecipue pondus totius ordinis portat: propter quod tamen in choro non est aliquantulum promotus, excepto quod, absente priore, primus offert, primus procedit ad pacem, et primus ad aquam benedictam. » Apud Cistercienses prior, ex libro Usuum cap. 111, primum post abbatem locum ubique tenebat; at subprior praesente abbate, neque in choro, neque in capitulo, neque ad collationem proprium locum mutabat, ex cap. 112. Eadem erat Bursfeldensium disciplina, ex Caeremoniali, dist. 2, cap. 2 et 3 Quaerit insuper Boherius, « an", "candidate_score": 0.646788, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_2_4", "bdc_text": "Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 . September 1546 ( HBBW XVII , Nr. 2586 ) .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1216", "psc_text": "fratris negligentis; 2º ut satisfactio fiat in oratorio, « ut quia in omnibus fratribus negligenter agens deliquit, infit Smaragdus, ab omnibus satisfaciens videatur, et pro ejus delicto omnibus Cunctipotentis imploretur misericordia. » CAPUT XII. Quomodo matutinorum solemnitas agatur. In matutinis dominico die in primis dicatur sexagesimus sextus psalmus sine antiphona in directum. Post quem dicatur quinquagesimus cum Alleluia. Post quem dicatur centesimus septimus decimus et sexagesimus secundus. Inde benedictiones et laudes, lectio una de Apocalypsi ex corde, et responsorium, et Ambrosianum, versus, canticum de Evangelio, litania: et completum est. COMMENTARIUS. 287 In matutinis. ] Id est laudibus, quas matutinorum nomine appellabant veteres, a voce matuta, hoc est aurora, eo quod ea oriente inciperentur. Nunc vero matutinorum nomine intelligimus vigilias nocturnas, quas etiam ita appellatas olim fuisse probat Menardus noster ex conc. Turon. II, can. 18, et Mabillonius in lib. II de Antiqua Liturgia Gallicana. Atque ita Beda in Vita S.", "candidate_score": 0.646751, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_67_69", "bdc_text": "Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad . a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt . - Zu deren Streit mit dem Aarburger PfarrerAarburg , Pfarrer Peter SchnyderSchnyder , Peter sowie zu deren daraus resultierenden Entlassung aus dem Pfarramt s. 18014 mit fn18014-7 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3405", "psc_text": "816 in pluribus monasterii, aut nulli, aut pauci olim erant sacerdotes. S. Pachomius non patiebatur quemquam ex suis ad clericalem gradum ascendere, ut testatur ejus Vitae scriptor, cap. 24 ( Apud Rosweid. ). In pluribus aliis monasteriis nonnisi missi ab episcopo presbyteri sacra mysteria celebrabant. In aliis quibusdam pro magno reputabatur unum aut alterum in monasterio esse sacerdotem: hinc S. Epiphanius ad Joannem Hierosolymitanum se excusans quod Paulinianum S. Hieronymi fratrem in monasterio Bethleemitano sacerdotem ordinasset (Inter epist. S. Hieron. epist. 60): « Cum vidissem, inquit, quia multitudo sanctorum fratrum in monasterio consisteret, et sancti presbyteri Hieronymus et Vincentius propter verecundiam et humilitatem nollent debita nomini suo exercere sacrificia, et laborare in hac parte ministerii quae Christianorum praecipua salus est: invenire autem et comprehendere servum Dei non posses, qui te, eo quod grave onus sacerdotii nollet suscipere, saepe fugiebat; sed nec alius quis episcoporum facile eum reperiret, etc. » In", "candidate_score": 0.646495, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_44_46", "bdc_text": "Verum prudens magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat , cui simplicitas et integritas mea satis perspecta erat , qui etiam me in ludumBern , Schule bzw Schulherren ideo ordinaverat , ut , quantum per me liceret , collapsa restitueram et ruinas sarcirem , Zum Sakramentsstreit , der die Berner SchuleBern , Schule bzw Schulherren bis zum Stellenantritt von Rümlang und Pfister 1546 gelähmt hatte , s. Alfred Ehrensperger , Der Gottesdienst in Stadt und Landschaft Bern im 16 . und 17 . Jahrhundert , Zürich 2011 , S. 228f. - Vgl . hierzu auch Pfisters Bemerkungen vom 31 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_390", "psc_text": "] Juxta illud Scripturae: Qui sapiens est audit consilia Prov. XII . Non patiens ab aliis eorum interrumpi sermones, qui coeperint loqui, donec ex integro consilium expresserint: nec ipse indigne ferens aliquos suae contrariam promere sententiam. Tractet apud se. ] Licet aliud nihil ab abbate videatur desiderare S. Benedictus quam ut fratrum exquirat audiatque consilia, liberam ei postea quidquid libuerit exsequendi potestatem tribuens, idque ipsum exigere videatur natura consilii, antiquus tamen in ordine 94 Benedictino mos invaluit, ut auditis abbas fratrum sententiis, eas non ipse solus, sed cum senioribus sive prudentibus quibusdam fratribus expendat, quaeve sit sanior discernat, ac tandem quid sit faciendum dijudicet, ut patet ex antiquis Regulae commentatoribus Smaragdo et Hildemaro. « Quod consilium unusquisque dederit libenter audiat, et postea in secreto cum senioribus tantum fratribus qui utilius quive inutilius consilium dedit, subtiliter et acute discernat, » inquit Smaragdus. Rem paulo fusius exponit Hildemarus. Hic tradit in primis", "candidate_score": 0.646177, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_783", "psc_text": "pendere arbitrio assignare dies, horas, tempus seu spatium, locum, modumque colloquii. Communis tamen ordinis usus obtinuit, ut non nisi privatis diebus abbas colloquium permitteret, dominicis festisque diebus duodecim lectionum continuo silentio consecratis. Et certe inter quinque capitula quae receptis concilii Aquisgran. capitulis addiderunt Centuriatores Tom. II Capitul. Baluz., p. 1092 , quartum ita habetur: « Ut in hebdomada Paschae in claustro non loquantur, sed lectio divina ab omnibus teneatur, similiter in hebdomada Pentecostes, et in omnibus diebus dominicis, seu in Natali Domini, et in omnibus SS. festis praecipuis. » Similiter antiquae Consuetudines SS. Benigni Divionensis Cap. 64: « Per octo dies Paschae, et Pentecostes, et Natalis Domini, et in Rogationibus, et in omni secunda, quarta, et sexta feria Quadragesimae, et in omnibus 12 lectionibus, nulla fit locutio in claustro. » Quae totidem verbis exstant in veteri Corbeiensi Ordinario ms., quibus concinit liber Usuum Beccensium, loquelam in claustro privatis duntaxat diebus", "candidate_score": 0.645492, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1065", "psc_text": "propter silentii nocturni religionem, quam ea ratione non violare impossibile fuisset, nisi cum Bernardo Cassinensi intelligamus de psalmorum silenti sibimet decantatione: licet eam fuisse communem et pene generalem ordinis nostri per X, XI et XII saeculum consuetudinem pro comperto habeatur. Quarto, dico S. Benedictum hoc loco duo attigisse, lectiones et psalmos: multum autem in eam propendeo sententiam, quae tenet S. Patrem praescripsisse ut rudiores cantandas sive recitandas publice lectiones privatim praeviderent, et Psalterium ipsum memoriter discerent 251, maxime cum nondum inventa arte typographica, mss. codices multis referti mendis in infinitos errores inter legendum juniores et imperitos inducerent, morisque fuerit apud veteres monachos Psalterium memoriter discere: nam meditari apud antiquos saepe sumitur pro simplici lectione, ut in secunda Regula SS. Patrum cap. 5, sive pro studio; unde antiqua versio Gallica ms. Conchensis monasterii hunc Regulae textum ita vertit: Le temps qui reste après vigile soit occupé à dire Psautier ou à", "candidate_score": 0.645282, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73_75", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro : ohne unsere Zustimmung ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2723", "psc_text": "increpando; priores rogando. » De prioribus tamen ita scribit Udalricus (Lib. III, cap. 7): « Domno abbati et priori ita deferunt circatores, ut nequaquam veniant ubi eos noverint esse, quia scriptum est: Non est discipulus super magistrum. » Accedentibus autem circatoribus, qui ex licentia de rebus necessariis colloquebantur, hoc eis significare haud morabantur, testante Udalrico (Ibid.), quia « obedientiarii, qui non possunt omittere, ut aliquando, aliis silentibus, de obedientiis suis loquantur, si quem circatorum viderint supervenire, continuo assurgunt, et summatim demonstrant quae sit eis necessitas loquendi. » Et Statuta Lanfranci (cap. 4): « Cum autem extra claustrum inveniunt aliquos fratres loquentes, simul assurgant eis ipsi loquentes, dicatque eis unus eorum, si ita est, quia per licentiam ibi loquuntur. » Idem habent Divionenses S. Benigni Consuetudines. Neque frater ad fratrem jungatur horis incompetentibus. » Quid sint horae competentes, ostendimus ad cap. 6 et 31, ubi demonstravimus eas dici, quibus certis diebus", "candidate_score": 0.64521, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2518", "psc_text": "in Meldensi S. Faronis monasterio monachus (Saec. II Ben.), « quotidie 692 intentus in renovandis confessionum poenitentiis » dicitur in Vita sancti Faronis cap. 119; verum Crodegangus in Regula canonicorum cap. 32, solum praescribit, ut « Monachi in unoquoque sabbato confessionem faciant cum bona voluntate, episcopo aut priori suo. » Crodegango concinit sanctus Dunstanus decernens, ut « Dominicis diebus fratrum unusquisque suae conscientiae reatum Patri spirituali, vel ejus, si absens fuerit, vicario per humilem revelet confessionem. Si autem tanta fuerit multitudo, ut ea die omnes ad confessionem venire nequeant, sequenti die, secunda videlicet feria, hoc idem impleant. Schola vero nullo modo hoc, quanquam puerilis, intermittat, sed ut senes, licet nondum tentationibus impugnata, consuete peragat. Qui autem aliis indiguerit diebus, tentatione aliqua animi vel corporis stimulatus, ad confessionis salubre remedium devotus non eo minus venire differat. » Idem ab ipso ordinis sui exordio a Carthusianis observatum fuit, testante Guigone (Stat. c.", "candidate_score": 0.644222, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73_75", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro : ohne unsere Zustimmung ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2690", "psc_text": "hoc sufficiunt facultates ordinis seu religionis hujusmodi, deinceps habeatur magister qui monachos eorum doceat in hujusmodi scientiis primitivis: videlicet grammatica, logica et philosophia, proviso attentius ut saeculares instruendi cum ipsis monachis docendis nullatenus admittantur . . . Praecipimus insuper in virtute obedientiae cunctis vis tatoribus in provincialibus capitulis deputandis, quod omnia et singula de magistris instructoribus, et personis instruendis, et aliis, circa ea superius ordinata faciant auctoritate apostolica, per censuram ecclesiasticam, et alia opportuna remedia (appellatione remota) firmiter observari. Et nihilominus ea quae super praedictis fecerint et invenerint, praesidentibus capitulo provinciali referant; qui etiam auctoritate apostolica praefata, si videatur eisdem, vel ipsorum majori parti, contra negligentes vel rebelles in praemissis fortius procedere non postponant, etc. (Spicil. tom. V). » Hoc Benedicti papae salutare statutum renovavit postea 643 Tristandus archiepiscopus in concilio Senonensi anno 1485, art. 3, cap. 1. Et novissime concilium Tridentinum definit (Sess. 5, in dec. de Reformat., cap.", "candidate_score": 0.644164, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2548", "psc_text": "fiat tempore aestatis privatis diebus ad tertiam et sextam (nam prior primam nuntiet) principali signo: nona quoque minore denuntiabitur signo ad lavandum, deinde majore . . . . Vespera eodem modo quo nocturni, uno minus signo, vel intervallo, ut praedictum est. Completa eodem signo, quo et capitulum, et eodem tribus vicibus percusso . . . . Tempore hiemis post matutinos in privatis scilicet diebus, si lux est, hora prima minimo signo pulsetur: eodem quoque secunda ad calceandum, et lavandum, et ad tres orationes; deinde principale signum, secundum ad tertiam, et postea mediocre. » Vide Bursfeld. Ordin. c. 26. Psalmos autem vel antiphonas post abbatem ordine suo, quibus jussum fuerit, imponant. ] Quod ait S. Benedictus post abbatem ordine suo, etc., duobus potest modis intelligi: 1º Ut abbate praetermisso, qui post ipsum stant, ordine quique suo psalmos et antiphonas imponant: quo sensu S. Benedictum capit Bernardus Cassinensis, asserens cantandi necessitatem non", "candidate_score": 0.644162, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2951", "psc_text": "indumenta illa pedum exstiterint. Ita S. Isidorus, qui utrumque, pedules et caligas concedit, « pedules, inquit (Cap. 13), utentur in monasterio, quandiu hiemis coegerit violentia, sive dum fratres gradiuntur in itinere, vel proficiscuntur ad urbem. » Et S. Fructuosus (Cap. 4): « In ipsis quoque calceariis hoc utendum est, ut hieme pedules calceent qui voluerint, a die calendarum Novembrium usque ad calendas Maias. Reliquis aestivis mensibus caligarum tantum solatiis muniendi sunt. » Magister tamen in Regula sua de calceamentis haec habet (Cap. 81): « Oportet fratres caligas habere ferratas triclinas, non ad lusum, sed ad usum, quas debent tempore hiemis uti; aestatis tempore unctas reponi. Et caligas omnes oportet habere clavatas, tam in monasterio quam in via, ut et diu repositae caligae conserventur, et pes fratris in caliga refrigeretur. Ad nocturnos vero ligneos culpus ( Sic ) utantur, ne inquinatis pedibus ad suum revertentes stratum, lectorum sagos non inquinent. In", "candidate_score": 0.644069, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_37_39", "bdc_text": "Nolui siquidem publicam confessionem Gemeint ist das an der Berner Disputation von 1528 verabschiedete Glaubensbekenntnis . integrę veritatis deperditam et licet pro suggestuKanzel ; s. Kirsch 2744 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_547", "psc_text": "nullus 130 proferat nisi crede mihi, quod in Evangelio legimus Dominum mulieri Samaritanae affirmasse; aut certe, seu aliud, quod monachorum est consuetudo jurandi, » inquit Ordo conversationis Monast. Vide S. August. serm. 182 de Scripturis, et S. Thom. 2-2, q. 89. Veritatem ex corde et ore proferre. ] Quod hic S. Pater dicit, non sic capiendum est, quasi veritatem aliquando tacere non liceret; illud enim nonnunquam non modo expedit, sed etiam necessarium ad bonum et utilitatem aliorum judicatur. Verum hoc praesertim instrumento mendacium interdicitur, quod nunquam fuit, nec erit aliquando licitum; quamvis contrarium censuerint Plato lib III de Repub., hac in re plane non divinus; Origenes lib. VI Stromatum, et apud Cassianum abbas Joseph collat. 17, cap. 17; quorum doctrinae refragantur S. Augustinus in lib. de Mendacio, et in lib. Contra Mendac.; S. Thomas, 2-2, q. 110, a. 3, et multi alii. Et certe ita exosa fuit abbatis Josephi sententia,", "candidate_score": 0.643966, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_782", "psc_text": "S. Hildegardis. Pertimescendumque est ne si diutius aut silentio, aut orationi occupetur animus, tandem deficiat, sicut arcus, qui, cum nimis aut diutius distenditur, vel debilitatur, vel frangitur. Nec refert quod Regula cap. 42 jubet omni tempore silentio studere monachos; nam multum differunt semper silere, et omni tempore silentio studere; semper silere est nunquam loqui, at vero potest aliquis etiam loquendo silentio studere, puta necessaria duntaxat proferendo, idque breviter, et submissa voce: quamvis laudemus, beatosque praedicemus eos qui possunt valentque ita perpetuo silere, ut nullo hominum consortio indigeant; atque ut hoc nobis aliquando donum Deus concedat, obnixe deprecamur. Tertium, ex abbatis pendere arbitrio assignare dies, horas, tempus seu spatium, locum, modumque colloquii. Communis tamen ordinis usus obtinuit, ut non nisi privatis diebus abbas colloquium permitteret, dominicis festisque diebus duodecim lectionum continuo silentio consecratis. Et certe inter quinque capitula quae receptis concilii Aquisgran. capitulis addiderunt Centuriatores Tom. II Capitul. Baluz., p. 1092", "candidate_score": 0.64387, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1872", "psc_text": "pedum lotionem quam mandatum vocant aliquibus in locis factam fuisse sub silentio; ut ex cap. Monachorum ad Augiam directorum apparet; in aliis cum cantu, ut ex conc. Aquis. et ex lib. Usuum Cist. colligitur. 2º Factam fuisse ante completorium ex cap. Monachorum ad Augiam directorum, idque post coenam ex conc. Aquisgr. Scribit tamen Boherius in monasteriis Cassinensi et Specus fieri solitam ante vesperas, excepto Quadragesimae tempore. 3º In claustro ex libro Usuum Cisterc. et ex statutis S. Germani a Pratis; ante capituli arcum ex Consuet. S. Benigni Divion. cap. 35. Hunc porro ritum, quem ex Regula nostra S. Fructuosus in sua c. 9 449 transcripsit, S. P. Benedictus ab antiquis monachis acceperat, apud quos ut scribit Cassianus (Cass. lib. IV, cap. 19), post coenam, non sabbati, ut vult S. Benedictus, sed dominicae, qui fratribus hebdomada praeterita servierant, iis pedes lavabant. In praecipuis tamen festivitatibus earumque vigiliis, non sabbato, sed feria", "candidate_score": 0.643791, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_123", "psc_text": "15 In not. ad conc. Reg. cap. 15, § 2 : « Nec liceat monachis cellas habere communes, sed schola labore communi construatur, ubi omnes jaceant, aut abbate aut praeposito gubernante; » ex Regula cujusdam cap. 12: « Focos vero in schola poenitentes, si fuerint, bini per hebdomadas faciant: » ex Regula S. Caesarii cap. 3: « De ipso tamen habitu mutando, vel lecto in schola habendo sit in potestate prioris. » Hic vero schola a sancto Benedicto accipitur usurpaturque ad significandam regulam, unde et mox eam institutionem vocat; neque omnino insolitum est apud veteres scripta sacra institutaque sanctorum scholas appellare; nam et S. Hieronymus, referente Boherio, in epist. ad Evagrium librum Exodi vocat scholam medici, ubi leges datae a Deo populo Israel sunt descriptae; et interrogatus apud Cassianum Joannes abbas, cur, relicta anachoresi, coenobitarem instituta esset amplexus, respondit, « velut imparem se anachoreticae disciplinae, et sublimitate tantae perfectionis indignum", "candidate_score": 0.643753, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138_140", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_453", "psc_text": "28: « Omnes homines aeque diligendi sunt; sed cum omnibus prodesse non possis, his potissimum consulendum est qui pro locorum et temporum, vel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictius tibi quasi quadam sorte junguntur. Sicut enim si tibi abundaret aliquid quod dari oporteret ei qui non habet, nec duobus dari potuisset, si tibi occurrerent duo, quorum neuter alium vel indigentia, vel erga te aliqua necessitate superaret, nihil justius faceres quam ut sorte eligeres cui dandum esset quod dari utrique non posset: sic in hominibus quibus omnibus consulere nequeas, pro sorte habendum est, prout quosque tibi colligatius temporaliter adhaerere potuerit. » Necessitas hujus instrumenti repetitur ex necessitate amoris Dei, ejusque legis servandae: neque enim Deum diligere, ejusque legem custodire poterimus aliquando, nisi invicem dilexerimus. Hinc S. Bernardus Serm. 33, de Divers.: « Haec est professio fidei Christianae, ut qui vivit, jam non sibi vivat, sed ei qui pro omnibus mortuus est; nec mihi", "candidate_score": 0.643552, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_30_32", "bdc_text": "reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2530", "psc_text": "Quod etiam constat ex Consuetudinibus Farfensis monasterii, in quibus de puerorum confessione haec praescribuntur: « Cum ad confessionem ducuntur infantes, si D. abbas praesens est, magister eos ad illum usque perducat; ipso surgente, magister ante capituli sedere debet introitum: in loco vere qui infanium solet esse capitulum, illic et confessionem debent agere. Prior infans prius accedat: stans confessionem faciat, alter in parte meridiana sedeat super unam sedium eorum. Post confessionem iterum eos magister accipiat. Cum vero priori et decano claaustri voluerint esse confessi, cum magister eos ad ipsum perduxerit, statim ipse recedat; prior in capitulum illos ducat, et post confessionem ad scholam reducat Cum infantes aliquot de schola sunt exituri, ad capitulum infantum D. abbas debet venire, et alios infantes exire faciat. Ipse autem et magister cum iis qui exituri sunt remaneant, et confessionem eorum audiat. Post confessionem magister illos ad alios reducat usque dum ad 605 consecrationem veniunt, procurare", "candidate_score": 0.643533, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_781", "psc_text": "Et sane S. Benedictus qui illo 183 capite omne cum excommunicatis colloquium prohibet, capitis titulum ita effert: De his qui sine jussione abbatis junguntur excommunicatis; non dicit junguntur vel loquuntur; quia utrumque sub verbo junguntur intelligitur. Addet aliquis locum ex cap. 49 de observatione Quadragesimae, in qua S. Pater praecipit aliquid subtrahi de loquacitate aliorum temporum; confirmaturque ex perpetua ordinis praxi, cujus exemplum videre est in Vita S. Frodoberti abbatis Cellensis Saec. II Bened., p. 630 , ubi quandoque cum discipulis colloquium familiare habuisse dicitur. Hinc fit ut taedio non afficiantur monachi, et severius post haec silentium observetur, ut docet S. Hildegardis. Pertimescendumque est ne si diutius aut silentio, aut orationi occupetur animus, tandem deficiat, sicut arcus, qui, cum nimis aut diutius distenditur, vel debilitatur, vel frangitur. Nec refert quod Regula cap. 42 jubet omni tempore silentio studere monachos; nam multum differunt semper silere, et omni tempore silentio studere; semper", "candidate_score": 0.643256, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132_134", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. sive inciviles excusationes . Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3524", "psc_text": "Cant.): « Audiant hoc praelati, qui sibi commissis semper volunt esse formidini, utilitati raro. Erudimini qui judicatis terram; discite subditorum matres vos esse debere, non dominos: studere magis amati, quam metui. Et si interdum severitate opus est, paterna sit, non tyrannica. Matres fovendo, patres vos corrigendo exhibeatis: mansuescite, ponite feritatem, suspendite verbera, producite ubera: pectora lacte pinguescant, non typho turgeant. Quid jugum vestrum super eos aggravatis, quorum potius ubera portare deberetis? » At his in omnibus sequenda est regula S. Gregorii ad Bononem Lerinensem abbatem ita scribentis (Lib. IX, epist. 8): « Ipsa in te dulcedo cauta, non remissa sit: correctio vero diligens sit, non severa: sed sic alterum condiatur ex altero, ut et boni habeant amando quod caveant, et pravi metuendo quod diligant. » Non sit turbulentus et anxius. ] « Turbulentus Smaragdo dicitur, commotionis ira turbatus, moestus, molestus, vel atrox. Anxius vero dicitur acedia vel anxietate plenus. »", "candidate_score": 0.642933, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1851", "psc_text": "cap. 35, adduntque: « Et non solum ipsi, sed et omnes, qui scutellas in refectorio portant, hanc diligentiam debent habere, ne scutellam ita bassam portent, ut intus possint anhelare, nec aliquam psalmodiae mussitationem interim faciant, ut fundum ipsius nec sordidum sit provideant, ut tutelam frocci ab ipsa custodiant, ut digitum ne intus intingant, caveant. » Generale tamen et pittantiam tam ex Udalrico quam ex praedictis consuetudinibus, non ipsi ex debito, sed cellerarius et alii quibus innuebat ipse, ministrabant. Generale autem, quod dominica, fer. 3, 5, et sabbato serviebant, illud vocabant, quod singulis in singulis scutellis porrigebatur. Pittantia vero, quae fer. 2, 4, 6, illud quod duobus in una scutella ministrabatur ex eodem Udalrico. De Cisterciensibus ita liber Usuum, cap. 108: « Ubi quatuor hebdomadarii coquinae fuerint, duo una die, et duo alia vicissim serviant. » His tamen adjungebatur cellerarius ex cap. 76, in quo sic legitur: « Cellerarius, et coci", "candidate_score": 0.642856, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2685", "psc_text": "Bertini monasterio fuerat educatus, duplicem in ecclesia sua restituit scholam; et uni Remigium Antissiodori apud S. Germanum; alteri Hucbaldum Elnonensem seu S. Amandi in Belgio monachos praefecit. Saeculo XI, in omnibus passim monasteriis florebant litterarum scientiae; quae res adeo perspicua est, ut in ea probanda diutius immorandum non sit. Saeculo XII ineunte antiquum priscorum monachorum fervorem renovarunt Cistercienses, qui in ipsis ordinis sui cunabulis studiis litterarum operam dare coeperunt; vivente certe S. Bernardo, ut patet ex libro Institutorum capituli generalis Cisterciensis, qui liber complectitur varias definitiones ab initio ordinis in capitulis generalibus editas usque ad annum 1134, quo ipsa prodiit in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere", "candidate_score": 0.642832, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1015", "psc_text": "praecipimus; vicos, castella, civitates peragrare prohibemus, et a populorum praedicatione omnino cessare censuimus. » Et novissime concilium Tridentinum (Sess. 5, in decret. de Ref., c. 2): « Regulares cujuscunque ordinis, nisi a suis superioribus de vita, moribus et scientia examinati et probati fuerint, etiam in ecclesiis suorum ordinum praedicare non possint: cum qua licentia personaliter se coram episcopis praesentare, et ab eis benedictionem petere teneantur antequam praedicare incipiant. In ecclesiis vero quae suorum ordinum non sunt, ultra licentiam suorum superiorum, etiam episcopi licentiam habere teneantur, sine qua in ipsis ecclesiis non suorum ordinum nullo modo praedicare possint. » His accedit S. Bernardi auctoritas (Serm. 64, in Cant.): « Publice praedicare nec monacho convenit, nec novitio expedit, nec non misso licet. » Gilberti de Hoillandia (Serm. 18 in Cant.): « Nemo praedicationis officium assumat, nemo sibi sumat honorem nisi vocatus a Deo. » Et certe recte argumentatur auctor Sermonum ad Fratres", "candidate_score": 0.642269, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2369", "psc_text": "nonam manducant, id est sexta cantata vadant dormire. Deinde qui debet tangere signum, cum videt horam congruam, tangere debet signum missae; deinde missa cantata sit media octava, et cantent nonam, 565 deinde manducent. » Atque eam fuisse Cassinensium praxim suo tempore testatur Bernardus Cassinensis. Sed nodum difficultatis solvisse videtur Petrus Boherius in secundo commentario, ab idibus Septembris explicans a die 13 Septembris exclusive. Et revera postridie, sive die 14 Septembris incipiunt numerari dies ante calendas Octobris, quos propterea sanctus Pater vocat calendas Octobris. Ex quo corrigendus est idem Boherius in primo commentario dicens: « Ipsa die idus Septembris ad nonam fratres reficiunt, quia tunc incipiunt jejunare; » et Statuta Lanfranci, quae praescribunt (Cap. 1, § 6) ut « ab idibus Septembris privatis diebus agantur continue jejunia quae Regula praecipit, atque ipsa die iduum incipiant jejunare; » et Consuetudines Romani Sancti Pauli monasterii, in quibus similiter legitur: « Idibus Septembris agant", "candidate_score": 0.641974, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_30_32", "bdc_text": "reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1062", "psc_text": "vero restat post vigilias a fratribus, qui Psalterii et lectionum, seu cantus aliquid indigent, meditationi inserviatur, sicut praecipit Regula, usquequo aliquod indicium lucis appareat; » ex Statutis Lanfranci, quae decernunt (Cap. 1), ut post nocturnos « infantes cum luminaribus in capitulo diligenter a magistris custodiantur, canentes quod necessarium erit; » ex Consuetudinibus Cluniacensis monasterii, in quibus Udalricus exprimens quid per intervallum ageretur, « pueri, inquit, sedent in capitulo, et per aliquem praecinentem cantum addiscunt; » denique ex Vita S. Gildasii abbatis Ruyensis n. 42 (Saec. I Bened., pag. 150): « Nocte quadam dum pueriles monachi ad mensam sederent, et psalmos firmarent, adversarius adfuit. » Tandem Guido Juvenalis in Gallica versione sanctum Benedictum ita intelligit, ut qui legere, praevidere et quaerere aliquid opus habent id exsequantur: alii vero contemplationi seu rerum divinarum meditationi vacent, Regulae textum contra fidem omnium mss. ita corrumpens: Quod vero restat post vigilias, a fratribus (nisi qui", "candidate_score": 0.64183, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73_75", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro : ohne unsere Zustimmung ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2722", "psc_text": "Anianensis (Tom. IV Analect.): quibus concinit Concordia Dunstani his verbis (Cap. 7): « Quod si invenerit, nullatenus illud debet reticere in capitulo venturi diei. » Et Statuta Lanfranci (Cap. 4): « Dum circumeunt, nullum signum faciant, nulli quacunque occasione loquantur, studiose 650 tantum negligentias et offensiones inspiciant, et tacite praetereuntes, de eis postea in capitulo etiam clamores faciant. » Idem habent Divionenses S. Benigni Consuetudines cap. 4. Ex Hildemaro tamen circatores aliquam videntur habuisse facultatem corrigendi delinquentes: « Isti seniores, inquit, debent potestatem habere corrigendi decanos, et praepositos, etiam ipsum abbatem, quanquam non omnes uno modo: subjectos admonendo, rogando, atque increpando; priores rogando. » De prioribus tamen ita scribit Udalricus (Lib. III, cap. 7): « Domno abbati et priori ita deferunt circatores, ut nequaquam veniant ubi eos noverint esse, quia scriptum est: Non est discipulus super magistrum. » Accedentibus autem circatoribus, qui ex licentia de rebus necessariis colloquebantur, hoc eis", "candidate_score": 0.641711, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132_134", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. sive inciviles excusationes . Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2202", "psc_text": "Eccles. Graec., pag. 428), ad quem aliquando in prandio S. Epiphanius avem apposuit; quam ille recusavit dicens: Ignosce mihi, pater, quia ex qua accepi istum habitum, non manducavi quidquam necisum: non dixit quia hoc monachis vetitum est. Et certe S. Epiphanium non latebant monachorum vivendi leges, ut eas a viro sanctissimo violari vellet. Jam vero post S. Benedictum innumera proferunt monasteriorum bene ordinatorum exempla, in quibus volatilium esus erat in usu: unde si praxis optima sit legum interpres, concludunt permissas a S. Benedicto volatilium carnes. Hujuscemodi exempla habemus in Vita S. Bertulfi abbatis Bobiensis auctore Jona monacho ejus discipulo, num. 21 (Saec. II Ben.), in quo praepositus monasterii triginta fratribus vineae custodibus anatem divisisse legitur; in Vita S. Judoci (Saec. II Ben.), qui, ut scribit anonymus in ejus Vita num. 10, gallinas SIBI nutrire consueverat; in Vita S. Cuthberti (Saec. II Ben.) auctore Beda cap. 36, qui aliquando hospitibus monachis", "candidate_score": 0.641657, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2353", "psc_text": "cap. 29): « Si imbecillitas nostra pateretur, dignum esset secundum edictum praeceptoris nostri sancti Benedicti, ut post octavas Pentecostes statim omni quarta et sexta feria jejunium faceremus. Quod si non amplius, tamen utcunque non omittimus facere in uno et primo praedictarum feriarum, in quo post tertiam silemus, et post sextam dormitorium ascendentes simulamus meridianam potius quam geramus; quia mox pulsatur signum ut in ecclesiam redeamus, facturi nudis pedibus processionem. Sane, ut praemissum est, primum diem jejunamus, postea in loco jejunii aliquod opus manuum saepius agitur a nobis. » Rem non ita absolute definiunt mss. Consuetudines antiquae Romani Sancti Pauli monasterii, quae omnia abbatis discretioni et prudentiae relinquunt, ut si velit « propter pusillanimes vel aerum temperies, aut si labor major factus fuerit, » bis in die fratres reficiant. Sed quod a nostris neglectum est quartae feriae jejunium, illud hactenus magna cum religione observant Graeci, testante Arcudio in lib. III de", "candidate_score": 0.641168, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_790", "psc_text": "« Silentium, inquit Lib. II Histor. Occid. cap. 14, per totam fere diem observantes, mutuis collocutionibus et collationibus unam sibi horam reservant, invicem consolantes, et invicem instruentes. » Quod ita explicat Julianus Varnier De Ant. Praxi Regul. S. B., cap. 16, non quasi singulis diebus unam horam ad mutuam collocutionem reservarent; sed quod, cum abbas fratribus loquendi licentiam indulgeret, integram in id exercitii horam impenderent. Et de hac hora intelligendus S. Bernardus, ubi superbum monachum describens, haec habet In Tract. de Grad. humil., c. 14: « Cum autem pulsato signo necesse est interrumpi colloquium, horam longam breve queritur intervallum. » His in colloquiis, ut id obiter observem, aliquando sermo agebatur de litteris: Si de litteris sermo exoritur, inquit S. Bernardus, vetera proferuntur et nova; volant sententiae, verba resonant ampullosa; aliquando de religione: Quod si de religione agitur, statim visiones et somnia proferuntur, deinde laudat jejunia, etc.; aliquando de rebus jocosis:", "candidate_score": 0.640737, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2875", "psc_text": "obsequia sunt praebenda, et ad vesperum lavandi pedes; et si ex itinere sunt confecti, oleo perungendi. » Ita S. Barnardus abbas Ambroniacensis et postea Viennensis episcopus (Saec. IV Ben.) « receptorum hospitio peregrinorum omnium vespere pedes abluebat, » ut legitur in ejus Vita, num. 5. 687 « Sed et ipse B. P. Benedictus, ut scribit S. Hildegardis, cum hospites quos susceperat comesturi essent, aquam manibus eorum porrexit; et cum a mensa surrexissent, pedes eorum lavit; et hoc propter exemplum Filii Dei, quod in coena discipulis exhibuit, fecit, exceptis mulieribus, quarum pedes non tetigit; sed contemptum mundi et in habitu, et in sancta conversatione sua ostendebat eis. » Denique in concilio Aquisgranensi exstat canon (Can. 22) « ut mandatum, si tempus coenae est, tam fratrum quam etiam peregrinorum post coenam fiat. » Et tamen S. Paulo postea Virodunensi episcopo in Theologiensi monasterio divertenti statim post orationem pedes loti sunt, ut habent", "candidate_score": 0.640711, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2731", "psc_text": "negligentias aliorum temporum his diebus sanctis diluere. Quod tunc digne fit, si ab omnibus vitiis temperemus: orationi cum fletibus, lectioni, et compunctioni cordis, atque abstinentiae operam demus. Ergo his diebus augeamus nobis aliquid ad solitum pensum servitutis nostrae, orationes peculiares, ciborum et potus abstinentiam, ut unusquisque super mensuram sibi indictam aliquid propria voluntate cum gaudio sancti Spiritus offerat Deo: id est, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, de somno, de loquacitate, de scurrilitate, et cum spiritualis desiderii gaudio sanctum Pascha exspectet. Hoc ipsum tamen quod unusquisque offert, abbati suo suggerat, et cum ejus fiat oratione et voluntate: quia quod sine permissione Patris spiritualis fit, praesumptioni deputabitur et vanae gloriae, non mercedi. Ergo cum voluntate abbatis omnia agenda sunt. COMMENTARIUS. Sacrum Quadragesimae tempus, Christi Domini jejunio consecratum, ab apostolis institutum, Telesphori papae, ut aiunt, decreto confirmatum, in Ecclesia adeo solemne, speciali semper devotione ac poenitentia observare studuerunt monachi. Hoc potissimum", "candidate_score": 0.640519, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2723", "psc_text": "increpando; priores rogando. » De prioribus tamen ita scribit Udalricus (Lib. III, cap. 7): « Domno abbati et priori ita deferunt circatores, ut nequaquam veniant ubi eos noverint esse, quia scriptum est: Non est discipulus super magistrum. » Accedentibus autem circatoribus, qui ex licentia de rebus necessariis colloquebantur, hoc eis significare haud morabantur, testante Udalrico (Ibid.), quia « obedientiarii, qui non possunt omittere, ut aliquando, aliis silentibus, de obedientiis suis loquantur, si quem circatorum viderint supervenire, continuo assurgunt, et summatim demonstrant quae sit eis necessitas loquendi. » Et Statuta Lanfranci (cap. 4): « Cum autem extra claustrum inveniunt aliquos fratres loquentes, simul assurgant eis ipsi loquentes, dicatque eis unus eorum, si ita est, quia per licentiam ibi loquuntur. » Idem habent Divionenses S. Benigni Consuetudines. Neque frater ad fratrem jungatur horis incompetentibus. » Quid sint horae competentes, ostendimus ad cap. 6 et 31, ubi demonstravimus eas dici, quibus certis diebus", "candidate_score": 0.639291, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_26_28", "bdc_text": "In vestibulo et exordio meoIn vestibulo et exordio meo : Gemeint ist Rümlangs Stellenantritt am 10 . Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2954", "psc_text": "in ejus Vita, num. 3 (Saec. II Ben.), « Nudus vestigiis penetrabat loca nemorosa. » Et infra, num. 11, « Vili habitu excalceatis nudisque pedibus » dicitur. Idem de Sitriensibus monachis scribit Petrus Damiani in Vita S. Romualdi, cap. 64. Denique primos Molismenses 706 fratres civitatem Trecas nudis pedibus aliquando ingressos esse constat ex Vita S. Roberti, num. 8 (Bolland., 29 Aprilis). Hactenus de vestibus a S. Benedicto concessis; nunc quas alii monachorum Patres suis indulserint gestaverintque rescire forte an optabit aliquis. Rem ex antiquis eorum regulis et factis illustrare juvat. Atque ut a S. Pachomio, qui primus coenobitarum Pater exstitit, ducamus exordium, in Regula sua, prout est in codice Regularum excusa, sic loquitur (Art. 81): « Exceptis his quae a Patre monasterii per domorum praepositos dividentur, id est armatura sua, levitonariis duobus, et uno attrito ex usu, sabano longiore, quod collo humerisque circumdat pellicula, quae pendet ex latere, gallicis", "candidate_score": 0.639276, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132_134", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. sive inciviles excusationes . Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", "candidate_score": 0.639018, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3123", "psc_text": "4): « Qui renuntians saeculo ad monasterium venerit, non statim in coetum delegandus est monachorum; vitam enim uniuscujusque in hospitalis servitio tribus mensibus considerari oportet. » Regula S. Fructuosi (Cap. 21): « Hospitibus sive peregrinis stramina comportabit, aquam calefaciens pedibus, et omnia humiliter ministeria exercebit; fascemque lignorum suo quotidie 746 dorso ferens hebdomadariis tribuit. » Regula Magistri (Cap. 87): « In quibus duobus mensibus sub cura illorum fratrum qui peregrinos custodiunt, et ipsi similiter ex improviso custodiantur; et in cella peregrinorum dormiant, ut ingressus illorum vel exitus in monasterio custodum praesentia videatur. » Eodem forte etiam respexerit S. Basilius (Apud Ruff. cap. 6) cum scripsit: « Priusquam corpori fraternitatis inseratur, oportet ei injungi quaedam laboriosa opera, et quae videantur opprobrio haberi a saecularibus; et observare oportet si libenter haec et libere ac fideliter expleat, nec confusionem eorum graviter ferat, vel etiamsi in labore impiger inveniatur, et promptus. » Denique Hildemarus:", "candidate_score": 0.638839, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_163", "bdc_text": "April 1548 ( 18069 ) . , cuius nomine quoque hęc tibi scribo , qui iam concionibus est occupatus :", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1749", "psc_text": "officialium specialia statuta commissi sibi officii e loco ante sanctum adytum sito accipiat; ut consideret, et unde officium desumat, et cui polliceatur se illud administraturam. » Istas autem obedientiae suae claves ad zonam appensas deferre solebant, ut colligimus ex Vita S. Maximini abbatis Miciacensis n. 25 (Saec. I Ben., p. 587): « Cum ergo, ut jam praefatum est, sanctus vir a cingulo solutis clavibus januas aperuisset, etc., » Sed de his satis: ad Regulae textum revertor. Ex quibus abbas breve teneat. ] Breve hoc loco « appellatur scriptura memorialis, quam debet abbas habere in chartulario suo, » inquit Bernardus Cassinensis. Hujusce vocis apud veteres variae fuerunt acceptiones, de quibus audiendus est Baronius: « Ea vox, ait (Ad ann. 142, n. 10), penes antiquos diversae reperitur esse significationis: nam apud Optatum Milevitanum brevis dicitur charta illa in qua conscripta essent bona ecclesiastica, quam nos usitatius dicere solemus inventarium: alio nomine idem", "candidate_score": 0.638809, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_67_69", "bdc_text": "Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad . a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt . - Zu deren Streit mit dem Aarburger PfarrerAarburg , Pfarrer Peter SchnyderSchnyder , Peter sowie zu deren daraus resultierenden Entlassung aus dem Pfarramt s. 18014 mit fn18014-7 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3640", "psc_text": "egrediantur. » Vide S. Lanfranci epist. 57, et S. Anselmi lib. III, epist. 130. Quid quod ne quidem ad procurandas res monasterii temporales monachos foras exire probaverunt nonnulli? Certe ea videtur fuisse mens S. Gregorii papae, ut colligimus ex epistola ad Petrum subdiaconum Siciliae, qua praecipit ei ut exteriorem curam monasterii Fausto commendet, quia, inquit (Lib. I, epist. 67), « sicut studii nostri condecet, et litigiis foralibus monachos submovere, ut divinis ministeriis pie ac solerter invigilent, ita necesse est nostra provisione, quemadmodum negotia eorum disponi debeant ordinare, ne districta mens per varias causarum curas diffluat. et ad celebrandum opus consuetum enervata torpescat. » Et infra: « Expedit enim parvo incommodo a strepitu causarum servos Dei quietos existere, ut et utilitates cellae per negligentiam non pereant, et servorum Dei memes ad opus dominicum liberiores existant. » Haec eadem etiam erat mens S. Dunstani, qui Wlfinum germanum fratrem suum « sibi forinsecus", "candidate_score": 0.638551, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2203", "psc_text": "21 (Saec. II Ben.), in quo praepositus monasterii triginta fratribus vineae custodibus anatem divisisse legitur; in Vita S. Judoci (Saec. II Ben.), qui, ut scribit anonymus in ejus Vita num. 10, gallinas SIBI nutrire consueverat; in Vita S. Cuthberti (Saec. II Ben.) auctore Beda cap. 36, qui aliquando hospitibus monachis aucam exhibuisse dicitur; apud Arnulfum S. Emerammi Ratisponensis monachum de primis Ratisponensibus scribentem, quod communiter pauperem annonam habebant, volatilia manducabant (Lib. II Dialog) . Et hanc fuisse non singularem quorumdam monasteriorum 526 praxim, sed communem omnium fere consuetudinem, probant ex Regula Magistri, quae non diu post S. Mauri obitum scripta fuit, hoc est saeculo VII, et magna ex parte constat ex Benedictina; nam loquens de gyrovagis monachis, et rationem reddens quare omni vitae suae tempore ternis quaternisve diebus per diversorum cellas et monasteria hospitantur, dicit (Cap. 1) quod « pro hospitum adventu a diversis volunt quotidie noviter suscipi; et pro", "candidate_score": 0.638226, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2866", "psc_text": "Ben.) cum viros sanctissimos Paldonem, Tasonem et Tatonem « hospitio suscepisset, ut monachorum ac bonorum moris est Christianorum, cum fratribus, ut ei solitum fuit, secundum Domini praeceptum eorum pedes abluere peregit, » ut scribit Autpertus in Vita S. Paldonis, n. 5. Alioquin si omnibus indifferenter hospitibus cuncta simul congregatio pedes lavare coacta esset, fratres in hoc hospitalitatis officio occupati caetera Regulae officia implere non possent, quod argumentum valide urget Petrus Venerabilis ad S. Bernardum scribens. 685 Posteriori sensu beatum Benedictum intellexisse videtur S. Hildegardis ad haec verba cuncta congregatio lavet, sic scribens: « Scilicet illi, quibus abbas illud opus injungit; » et Richardus de S. Angelo: « Id est aliqui de congregatione. » Clarius Hildemarus: « Quod vero dicit pedes hospitum cuncta congregatio lavet, per dies vicissim discretio est facienda. » Et infra: « Sic enim facimus de pedes lavare pauperibus; id est illi qui offerunt in die ad missam,", "candidate_score": 0.638114, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1851", "psc_text": "cap. 35, adduntque: « Et non solum ipsi, sed et omnes, qui scutellas in refectorio portant, hanc diligentiam debent habere, ne scutellam ita bassam portent, ut intus possint anhelare, nec aliquam psalmodiae mussitationem interim faciant, ut fundum ipsius nec sordidum sit provideant, ut tutelam frocci ab ipsa custodiant, ut digitum ne intus intingant, caveant. » Generale tamen et pittantiam tam ex Udalrico quam ex praedictis consuetudinibus, non ipsi ex debito, sed cellerarius et alii quibus innuebat ipse, ministrabant. Generale autem, quod dominica, fer. 3, 5, et sabbato serviebant, illud vocabant, quod singulis in singulis scutellis porrigebatur. Pittantia vero, quae fer. 2, 4, 6, illud quod duobus in una scutella ministrabatur ex eodem Udalrico. De Cisterciensibus ita liber Usuum, cap. 108: « Ubi quatuor hebdomadarii coquinae fuerint, duo una die, et duo alia vicissim serviant. » His tamen adjungebatur cellerarius ex cap. 76, in quo sic legitur: « Cellerarius, et coci", "candidate_score": 0.637905, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3495", "psc_text": "Similiter S. Gregorius papa (Lib. III Regist., cap. 11): « Juvenculas abbatissas fieri vehementissime 838 prohibemus. » In Jure etiam canonico legitur: « In magistrum assumi non debet qui formam discipuli non assumpsit; neque praeficiendus est qui subesse non didicit. » Idem docet Zosimus papa ad Hesychium, cap. 1; Coelestinus item papa ad episcopos Galliae scribens, cap. 3, et Ruricius lib. II, epist. 25, ac tandem concilium Tridentinum decernit (Sess. 25, de Regul., c. 7), ut « abbatissa et priorissa et quocunque alio nomine praefecta, vel praeposita appelletur, eligatur non minor annis quadraginta, et quae octo annis post expressam professionem laudabiliter vixerit. Quod si his qualitatibus non reperiatur in eodem monasterio, ex alio ejusdem ordinis eligi possit. Si hoc etiam incommodum superiori, qui electioni praeest, videatur, ex iis quae in eodem monasterio annum trigesimum excesserint, et quinque saltem annis post professionem recte vixerint, episcopo vel superiore consentiente, eligatur. » Et", "candidate_score": 0.637737, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3411", "psc_text": "monachi Fuldenses in libello supplici ad Carolum Magnum, postulantes (Num. 2) ut « illi ad sacrum ordinem eligantur qui eruditi sunt verbo et sancta conversatione probati, et nec fures, nec scelerati, et qui sacerdotii juris penitus sunt ignari. » Ad aetatem vero quod spectat, exstat Petri Venerabilis statutum (Statut. 43), « ut nullus nostrorum ad sacerdotium promoveatur, usque ad triginta vel saltem viginti quinque annos. » Optobit fortean aliquis antiquum rescire ordinem quo majores nostri suos ad sacerdotii gradum promoverent. Rem ex antiquissimo Regulae commentatore discere est operae pretium. Ut ergo abbas aliquis unum ex suis sacerdotali honore volebat insignire, eum cui frater ille peccata confiteri soleret conveniens, suam ei de promovendo illo monacho ad sacerdotium voluntatem aperiebat, consiliumque ejus rogabat: poterat enim latens aliquod in illo existere impedimentum abbati ipsi ignotum. Cumque ab eo abbas responsum accepisset, aliquam praetendebat occasionem qua solus ordinandus in capitulum non veniret: « Et", "candidate_score": 0.637433, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_6", "bdc_text": "Januar 1547 ( HBBW XIX , Nr. 2747 ) beteiligt .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1040", "psc_text": "agendi sunt, subsequantur. COMMENTARIUS Hiemis tempore, etc.] Licet annum quatuor in partes aequales sive tempestates dividere soleant, hiemem scilicet, quae juxta S. Isidorum VIII calendas Decembris incipit; juxta Graecos et Romanos, « quorum, inquit Hildemarus, in hujusmodi disciplinis potius 245 quam Hispanorum auctoritas sequi consuevit, » VII idus Novembris; ver, quod juxta praedictum Isidorum VIII calendas Martii, juxta Graecos et Romanos VII idus Februarii; aestatem quae juxta Isidorum VIII calendas Junii, juxta Graecos et Romanos VII idus Maii; et autumnum, qui juxta Isidorum VIII calendas septembris, juxta Graecos et Romanos VII idus Augusti, exordium ducit. Tamen ex justa rationis consideratione, convenientius existimavit S. P. Benedictus in ordinandis divinis officiis duas tantum in partes annum dividere, scilicet a calendis Novembris usque ad Pascha, et a Pascha usque ad praedictas calendas. Priorem partem hiemem vocat, hiemis tempore, inquit, licet in ea aliquid autumni verisque contineatur, vel quia aliarum tempestatum non nisi aliquae", "candidate_score": 0.636852, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132_134", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. sive inciviles excusationes . Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_417", "psc_text": "Boll. 4 Mart.: « Ante altare eum ducens, regulari disciplinae subdidit, atque tam acriter verberare coepit, ut inter dolores exclamaret. » Certe disciplinam in Regula S. Benedicti pro corporali aliqua vindicta sumi patet ex ejusdem Regulae cap. 65, ubi vitiosum praepositum verbis admoneri praecipit usque quater, et si non emendaverit, addit, adhibeatur ei correptio disciplinae regularis. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat. ] Primo cum timore Dei, quia, ut dicit citatus a Boherio Cassiodorus, « semper bene geritur, si coelestis metus humanis moribus apponatur. » Deinde cum observatione regulae, ut ostenderet non minus abbatem quam monachos regulae subdi. Sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. ] Quod frequenter abbati S. Pater ingerit, praesertim cum aliquid ei potestatis concedit, ut de accepto et concesso honore haud extollatur, ac semper cogitans quale suscepit onus, in Dei timore permaneat. Si qua vero", "candidate_score": 0.636791, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1043", "psc_text": "feria 5, 6 aut sabbato, a dominica sequente Optima sane explicatio, dummodo tempore S. P. Benedicti is fuerit in Ecclesia officii divini recitandi usus, qui ab aevo Hildemari ad nostrum usque perseverat. At cum nobis id non constet, nec aliunde appareat S. Benedictum diem Octobris 16 hic intellexisse; calendas Novembris in naturali et genuino sensu accipientes, primum hujus mensis diem intelligendum censemus. Usque ad Pascha. ] « Pascha, inquit Hildemarus, antiquitus Ecclesia quarta decima luna celebrabat, quocunque die occurreret; quem ritum SS. Patres in Nicaena synodo prohibuerunt, constituentes non solum lunam paschalem et mensem inquirere, sed etiam et diem Resurrectionis dominicae observare, etc. » Hic locus si in rigore sumatur, foede allucinatur Hildemarus in eo quod ait, quarta decima luna, quacunque accidisset die, antiquam Ecclesiam celebrasse Pascha. Et quidem in ipsis Ecclesiae nascentis primordiis, Judaeis ad fidem conversis priscum quarta decima luna Martii Pascha celebrandi morem sequi permissum est; at", "candidate_score": 0.636648, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_123", "psc_text": "15 In not. ad conc. Reg. cap. 15, § 2 : « Nec liceat monachis cellas habere communes, sed schola labore communi construatur, ubi omnes jaceant, aut abbate aut praeposito gubernante; » ex Regula cujusdam cap. 12: « Focos vero in schola poenitentes, si fuerint, bini per hebdomadas faciant: » ex Regula S. Caesarii cap. 3: « De ipso tamen habitu mutando, vel lecto in schola habendo sit in potestate prioris. » Hic vero schola a sancto Benedicto accipitur usurpaturque ad significandam regulam, unde et mox eam institutionem vocat; neque omnino insolitum est apud veteres scripta sacra institutaque sanctorum scholas appellare; nam et S. Hieronymus, referente Boherio, in epist. ad Evagrium librum Exodi vocat scholam medici, ubi leges datae a Deo populo Israel sunt descriptae; et interrogatus apud Cassianum Joannes abbas, cur, relicta anachoresi, coenobitarem instituta esset amplexus, respondit, « velut imparem se anachoreticae disciplinae, et sublimitate tantae perfectionis indignum", "candidate_score": 0.636337, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2679", "psc_text": "Longius hic foret, nec praesentis est otii per omnia excurrere monasteria. At praeterire non possum ardens in litteris hoc saeculo excolendis Benedictinarum virginum studium: « Quae laus, inquit iterum Mabillonius (Praef. in saec. III, num. 47), etiam Bonifacio auctori tribuenda est. Is quippe in Britannia cum degeret, non tantum viros disciplinis imbuit, verum etiam monachas, quae tantae sapientiae virum, ut scribit Willibaldus, praeceptorem expetierunt. Quo praeceptore paginarum transcurrentes seriem, coelesti instanter scrutinio inhaerebant, et sacramentorum arcana mysteriorumque abdita jugiter meditabantur. In Germaniam ipse profectus, religiosas feminas e Britannia istuc advocavit, ex quibus CUNIHILT et filia ejus BERATHGIT valde eruditae in liberali scientia in Thuringorum regione constituebantur magistrae, ex Othloni lib. I, cap. 25. Praeter eas Lioba Bischofheimensi Parthenoni a Bonifacio praefecta, lectionis studio tanta diligentia incumbebat, ut nisi orationi vacaret, nunquam divina pagina de manibus ejus abscederet. Nam cum ab ipsis infantiae rudimentis grammatica et reliquis liberalium artium studiis esset", "candidate_score": 0.636073, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_1_3", "bdc_text": "Exuberet in omnem coelestium cognitionem ! Amen . Vigilantissime et integerrime patrone et frater , dulcissime Bullingere , quod diu ad te nihil scripsi , Das letzte erhaltene Schreiben Rümlangs an Bullinger datiert vom 15 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1376", "psc_text": "« Deus autem ubique esse dicitur, quia ipse manet intra omnia, ipse extra omnia, ipse super omnia, ipse infra omnia. Et superior per potentiam, et inferior per sustentationem: exterior per magnitudinem, et interior per subtilitatem. Sursum regens, deorsum continens, extra circumdans, interius penetrans. Nec alia ex parte superior, alia inferior; aut alia ex parte exterior, atque ex alia manet interior; sed unus idemque totus ubique, praesidendo sustinens, circumdando penetrans, penetrando circumdans, unde superius praesidens, inferius inde sustinens, et unde exterius ambiens, inde interius replens; sine inquietudine superius regens, sine labore inferius sustinens; interius sine extenuatione penetrans, exterius sine extensione circumdans. Est itaque inferior, et superior sine loco, est amplus sine latitudine, est subtilis sine attenuatione. » 328 Et oculos Domini. ] « Oculus Dei, inquit Hildemarus, dicitur illa vis divina qua cuncta videt, sicut auris dicitur illa vis divina qua cuncta audit. » Sive, ut ait Bern. Cass., « Oculorum", "candidate_score": 0.635994, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2671", "psc_text": ". . suis semper aspectibus astare praecepit, » ex Vita S. Tillonis, n. 4 (Ibid.). In Stabulensi « liberos suos liberalibus, imo monasticis instruendos disciplinis, » tradebant saeculares viri, ex Vita S. Hadelini n. 5 (Ibid.). In Gemmeticensi « erat consuetudo (S. Filiberti) de monasterio circumquaque ad exhortandas animas fratres transmittere, » ex Vita S. Filiberti n. 20 (Ibid.). Denique SS. Botulfus et Adulfus in Gallia monachi « non solum doceri, sed ex gratia Dei inter perfectiores potestatem adepti sunt docendi, » ex Vita S. Botulli n. 2 (Saec. III Ben.). Quod hic de Galliae monasteriis asserimus, idem de Anglicanis multis potest exemplis confirmari, nimirum saeculo VII Theodorus ex monacho Cantuariensis episcopus, et Adrianus abbas (Saec. II Ben.) « quia litteris sacris simul et saecularibus abundanter ambo erant instructi, congregata discipulorum caterva, scientiae salutaris quotidie flumina irrigandis eorum cordibus emanabant, ita ut metricae artis, astronomicae, et arithmeticae, ecclesiasticae disciplinam inter", "candidate_score": 0.635829, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_132_134", "bdc_text": "Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. sive inciviles excusationes . Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2677", "psc_text": "direxit, et in Fritislariensi primum asceterio, postea in Fuldensi, tum Trajecti ad Rhenum, aliisque in locis publicas aperuit scholas. Atque ne id genus exercitii eo mortuo insuper haberetur, scripsit epistolam ad Fulradum, magnae tunc in regno Francorum auctoritatis, in haec verba: Deprecor celsitudinem regis nostri pro nomine Christi Filii Dei, ut mihi nunc viventi indicare et mandare dignetur circa discipulos meos, qualem mercedem postea de illis facere voluerit. Sunt enim pene omnes peregrini, quidam presbyteri, per multa loca ad ministerium Ecclesiae et populorum constituti. Quidam sunt monachi per cellulas nostras et infantes ad legentes ( Forte infantibus ad legendas) litteras ordinati sunt; et aliqui seniores, qui longo tempore mecum viventes laboraverunt, et me adjuvabant. De his omnibus sollicitus sum, ut post obitum meum non disperdantur. Hinc mortuo Wigberto Fritislariensis monasterii abbate, praecipit ut Wigbertus presbyter et Megingodus diaconus Regulam insinuent, et magistri sint infantium, et praedicent verbum Dei fratribus. Floruere", "candidate_score": 0.63582, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73_75", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro : ohne unsere Zustimmung ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3495", "psc_text": "Similiter S. Gregorius papa (Lib. III Regist., cap. 11): « Juvenculas abbatissas fieri vehementissime 838 prohibemus. » In Jure etiam canonico legitur: « In magistrum assumi non debet qui formam discipuli non assumpsit; neque praeficiendus est qui subesse non didicit. » Idem docet Zosimus papa ad Hesychium, cap. 1; Coelestinus item papa ad episcopos Galliae scribens, cap. 3, et Ruricius lib. II, epist. 25, ac tandem concilium Tridentinum decernit (Sess. 25, de Regul., c. 7), ut « abbatissa et priorissa et quocunque alio nomine praefecta, vel praeposita appelletur, eligatur non minor annis quadraginta, et quae octo annis post expressam professionem laudabiliter vixerit. Quod si his qualitatibus non reperiatur in eodem monasterio, ex alio ejusdem ordinis eligi possit. Si hoc etiam incommodum superiori, qui electioni praeest, videatur, ex iis quae in eodem monasterio annum trigesimum excesserint, et quinque saltem annis post professionem recte vixerint, episcopo vel superiore consentiente, eligatur. » Et", "candidate_score": 0.634907, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2868", "psc_text": "fratres sacram offerentes oblationem, incipientes ab abbate, omnes per ordinem, sicut et nos aliquando fecimus, qui etiam pedes peregrinorum in unaquaque feria lavant. » De Cluniacensibus ita scribit Petrus Venerabilis ad S. Bernardum (Lib. I, epist. 28): « Facimus tamen quod possumus, et per totius anni spatium, unaquaque die, tribus peregrinis hospitibus manus et pedes abluimus, panem cum vino offerimus, abbate in ordine suo id faciente, nullisque nisi infirmis, qui haec implere non valent, exceptis. » Idem in Cassinensi monasterio suo tempore, observatum fuisse innuit Bernardus Cassinensis. Nunc vero Cassinenses iis potissimum pedes abluunt, qui ad conversionem veniunt (Decl. Cass., cap. 53). In Regulari Concordia S. Dunstani istud ea de re statutum reperio (Cap. 10): « Omni die sine intermissione tres ex his qui continuo in monasterio pascuntur eligantur pauperes, quibus ejusdem mandati exhibeatur obsequium; quique eisdem pascantur victualibus quibus fratres utuntur. Hoc ergo modo illuc eundi ordinem prosequantur: scilicet", "candidate_score": 0.63482, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2874", "psc_text": "ejectus de officio suo, alius fiat eleemosynarius, qui negotia pauperum juxta formam praetaxatam melius voluerit procurare. Hanc namque consuetudinem cum aliquandiu tenuissemus, de aliis monasteriis comprofessi nostri ad nos accedentes, multum aedificati cum ad sua rediissent, eumdem modum etiam apud suos introducebant. » Antequam hinc discedamus, quaeret fortassis aliquis quonam potissimum tempore veteres monachi pedes hospitibus abluerint? hoc enim S. Benedictus tacuit. Regula S. Pachomii statim post ipsorum hospitum adventum, etiam antequam ducantur ad hospitium, id fieri velle videtur (Art. 28). In Regula vero S. Fructuosi lego (Cap. 10): « Hospitibus vel peregrinis fratribus cum summa reverentia charitatis et ministrationis obsequia sunt praebenda, et ad vesperum lavandi pedes; et si ex itinere sunt confecti, oleo perungendi. » Ita S. Barnardus abbas Ambroniacensis et postea Viennensis episcopus (Saec. IV Ben.) « receptorum hospitio peregrinorum omnium vespere pedes abluebat, » ut legitur in ejus Vita, num. 5. 687 « Sed et ipse", "candidate_score": 0.634759, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1904", "psc_text": "95): « Communicare debent fratres clerici et conversi in Natali Domini, Epiphania, Pascha, Pentecoste. De Consec. dist. 2, cap. Et si non frequentius, et cap. A quibusdam, et cap. Saeculares. Et ex institutione Grandimontensis ordinis fratres in festo Ascensionis Domini, Assumptionis beatae Mariae, et omnium SS., et prima dominica cujuslibet mensis, et in omnibus diebus dominicis diaconatum et subdiaconatum facientes. » Similem 456 fere observantiam de Cassinensibus suis refert Bernardus Cassinensis, cum nunc Regulae locum exponens, sic loquitur: « Religiosi vero tenentur ad minus prima die mensis communicare secundum Statuta domini Gregorii papae IX; et confessionem facere generalem. Consuetudo tamen nostra est certis festivitatibus generaliter communicare, quae plures sunt quam sint menses in anno, ut servetur Statutum; et ultra hoc singulis diebus dominicis communicant ministri altaris; et quoties abbas celebrat in conventu ministri de consuetudine communicare debent, secundum quod etiam fit in Ecclesia Romana, quando scilicet habet summus pontifex celebrare.", "candidate_score": 0.63445, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_116", "bdc_text": "causam tractarunt , ut qui omnibus studiis et viribus hanc contentionem sublatam cupiebant .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2625", "psc_text": "hac nostra aetate qui sic eos quotidiano manuum labori occupatos velint, ut nulla penitus sit eis studendi licentia. Id quod tanta animorum contentione propugnant, ut quasi pro aris et focis illis decertandum esse diceres. Horum libros, pietate licet et eruditione plurima refertos, ut primum prodierunt in lucem, improbaverunt hac in re viri doctissimi pene omnes, qui quantum ex monachorum et maxima Benedictinorum doctrina utilitatis accesserit Ecclesiae recolentes, tam necessario eos interdicere exercitio piaculum duxerunt. Ego vero etsi persuasum habeam instituta a S. Benedicto in suis monasteriis scientiarum gymnasia, nec posse studia ex claustris monachorum expelli, quin simul et a sancti Patris mente et ab ejus Regula discedatur: hanc tamen in hoc scripto quaestionem ita agitabo, ut litem absolute non dirimam; sed quia utraque sententia suas habet rationes, suos patronos et defensores, quorum et religioni et virtuti non deferre minime possum, utriusque etiam hic argumenta depromere contentus ero, liberum cedens aequis", "candidate_score": 0.634246, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2686", "psc_text": "in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere liceat. Et notandum quia nullum nisi post quintum decimum aetatis suae annum in probatione ponere licet. » Hujus statuti praxim videre est in Vita S. Hildegundis virginis, n. 21, ab auctore coaevo scripta (Boll. 20 April.): quae sub virili habitu, mutato proprio nomine in Joseph, Schonaugiense virorum monasterium ordinis Cisterc. ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper", "candidate_score": 0.634128, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_130_132", "bdc_text": "Effice , ne repulsam patiamur , quo exulcerat ę apud nos mentes fomentis piis blande tractentur et curentur . Profecto plus est in huius negotii necessum , quam ego verbis expedire possim . Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen.", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_256", "psc_text": "IV) , id est, miscens temporibus tempora, terroribus blandimenta: dirum magistri, pium patris ostendat affectum: id est indisciplinatos et inquietos debet durius arguere; obedientes autem, et mites, et patientes, ut in melius proficiant, obsecrare; negligentes autem et contemnentes, ut increpet et corripiat, admonemus. Neque dissimulet peccata delinquentium: sed mox ut coeperint oriri, radicitus ea, ut praevalet, amputet, memor periculi Heli sacerdotis de Silo I Reg. II. Et honestiores quidem atque intelligibiles animos, prima vel secunda admonitione verbis corripiat; improbos autem et duros corde, ac superbos, vel in obedientes, verberum vel corporis castigatione in ipso initio peccati coerceat, sciens scriptum: Stultus verbis non corrigitur. Et iterum: Percute filium tuum virga, et liberabis animam ejus a morte Prov. XXIII . Meminere debet semper abbas quod est, meminere quod dicitur, et scire quia cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Sciatque quam difficilem et arduam rem suscepit regere animas et multorum servire moribus.", "candidate_score": 0.633822, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2568", "psc_text": "hinc Statuta Lanfranci (Cap. 1, § 1): « Calendis Octobris remaneat meridiana, quam facere solent monachi in aestate. » Et Udalricus: « A calendis Octobris . . . . . ex toto dimittitur pausatio meridiana. » Id quod ab aliis etiam usu receptum fuisse, constat ex Regula SS. Pauli et Stephani cap. 11, et ex antiquis Carthusiensium statutis. Exstatque peculiaris ratio cur aestate potius quam temporibus aliis concedatur haec meridiana pausatio. Scilicet propter nimios aestatis calores, et propter noctium brevitatem, quam rationem 615 innuunt Magister in Regula cap. 50, et Petrus Damiani Opusc. 15, c. 17. Secundo, nonnullos hanc S. Benedicti indulgentiam ad alia etiam tempora extendisse; in quorum numero reponi possent monachi Romani S. Andreae monasterii, de quibus S. Gregorius scribit (Lib. IX, epist. 38), quod « in die natalitio ejusdem apostoli jam meridianis horis fratres quiescerent; » ac proinde in mense Novembri: nisi forte quis dicat id peculiare", "candidate_score": 0.633273, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_112_114", "bdc_text": "cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2731", "psc_text": "negligentias aliorum temporum his diebus sanctis diluere. Quod tunc digne fit, si ab omnibus vitiis temperemus: orationi cum fletibus, lectioni, et compunctioni cordis, atque abstinentiae operam demus. Ergo his diebus augeamus nobis aliquid ad solitum pensum servitutis nostrae, orationes peculiares, ciborum et potus abstinentiam, ut unusquisque super mensuram sibi indictam aliquid propria voluntate cum gaudio sancti Spiritus offerat Deo: id est, subtrahat corpori suo de cibo, de potu, de somno, de loquacitate, de scurrilitate, et cum spiritualis desiderii gaudio sanctum Pascha exspectet. Hoc ipsum tamen quod unusquisque offert, abbati suo suggerat, et cum ejus fiat oratione et voluntate: quia quod sine permissione Patris spiritualis fit, praesumptioni deputabitur et vanae gloriae, non mercedi. Ergo cum voluntate abbatis omnia agenda sunt. COMMENTARIUS. Sacrum Quadragesimae tempus, Christi Domini jejunio consecratum, ab apostolis institutum, Telesphori papae, ut aiunt, decreto confirmatum, in Ecclesia adeo solemne, speciali semper devotione ac poenitentia observare studuerunt monachi. Hoc potissimum", "candidate_score": 0.633234, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73_75", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro : ohne unsere Zustimmung ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3653", "psc_text": "abbatis jussione facere COMMENTARIUS. 876 Dirigendi fratres in via. ] Acute Petrus Boherius in utroque commentario hunc locum exponens, et post eum Haeftenus observant, non sine causa pluralem hic a S. Benedicto usurpatum esse numerum, quo tacite saltem innueret solos extra coenobium monachos sine socio fratre progredi non debere. Et certe eam fuisse veterum monachorum disciplinam, patet ex Regula S. Antonii, n. 12; ex Regula tertia SS. Patrum, cap. 8; S. Macarii, c. 22; S. Pachomii, art. 34; Orientali, c. 22; S. Basilii fus., c. 39; incerti auctoris, c. 3; S. Augustini, c. 12; Tarnatensi, c. 2; S. Isidori, c. 22; ex Vita S. Benedicti, passim; ex Vita S. Samsonis, S. Eparchii, S. Gregorii papae, auctore Joanne Diacono, l. I, c. 1l, et ex Vita S. Cuthberti, c. 11. Hic tamen aliquando cum uno comite puero egressus fuisse dicitur in ejusdem Vitae c. 12. Hanc disciplinam singulari canone renovavit concilium", "candidate_score": 0.633205, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_635", "psc_text": "c. 4 : « Non parum praelati praescribitur voluntati, quod is qui profitetur, spondet quidem obedientiam, non tamen omnimodam, sed determinate secundum Regulam, nec aliam quam S. Benedicti, ut oporteat eum qui praeest non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram, et sic sua demum imperia moderari circa id solum quod rectum esse constiterit, neque quodlibet rectum, sed hoc tantum quod praedictus Pater instituit, aut certe quod sit secundum quod instituit; sic se quippe habet professio: Promitto, non quidem Regulam, sed obedientiam secundum Regulam S. Benedicti, non secundum voluntatem praepositi, » etc. Tertio, sicut nihil ultra, ita nihil contra aut citra Regulam abbas jubere potest, v. g., sano manducare carnes, a nocturnis abesse vigiliis, aut aliquid hujusmodi, nec tali fratres tenentur obtemperare mandato: « Ergo nec praelati jussio, inquit interum S. Bernardus De Praec. et disp., c. 5, vel prohibitio non praetereat terminos professionis;", "candidate_score": 0.633134, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2722", "psc_text": "Anianensis (Tom. IV Analect.): quibus concinit Concordia Dunstani his verbis (Cap. 7): « Quod si invenerit, nullatenus illud debet reticere in capitulo venturi diei. » Et Statuta Lanfranci (Cap. 4): « Dum circumeunt, nullum signum faciant, nulli quacunque occasione loquantur, studiose 650 tantum negligentias et offensiones inspiciant, et tacite praetereuntes, de eis postea in capitulo etiam clamores faciant. » Idem habent Divionenses S. Benigni Consuetudines cap. 4. Ex Hildemaro tamen circatores aliquam videntur habuisse facultatem corrigendi delinquentes: « Isti seniores, inquit, debent potestatem habere corrigendi decanos, et praepositos, etiam ipsum abbatem, quanquam non omnes uno modo: subjectos admonendo, rogando, atque increpando; priores rogando. » De prioribus tamen ita scribit Udalricus (Lib. III, cap. 7): « Domno abbati et priori ita deferunt circatores, ut nequaquam veniant ubi eos noverint esse, quia scriptum est: Non est discipulus super magistrum. » Accedentibus autem circatoribus, qui ex licentia de rebus necessariis colloquebantur, hoc eis", "candidate_score": 0.632806, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_783", "psc_text": "pendere arbitrio assignare dies, horas, tempus seu spatium, locum, modumque colloquii. Communis tamen ordinis usus obtinuit, ut non nisi privatis diebus abbas colloquium permitteret, dominicis festisque diebus duodecim lectionum continuo silentio consecratis. Et certe inter quinque capitula quae receptis concilii Aquisgran. capitulis addiderunt Centuriatores Tom. II Capitul. Baluz., p. 1092 , quartum ita habetur: « Ut in hebdomada Paschae in claustro non loquantur, sed lectio divina ab omnibus teneatur, similiter in hebdomada Pentecostes, et in omnibus diebus dominicis, seu in Natali Domini, et in omnibus SS. festis praecipuis. » Similiter antiquae Consuetudines SS. Benigni Divionensis Cap. 64: « Per octo dies Paschae, et Pentecostes, et Natalis Domini, et in Rogationibus, et in omni secunda, quarta, et sexta feria Quadragesimae, et in omnibus 12 lectionibus, nulla fit locutio in claustro. » Quae totidem verbis exstant in veteri Corbeiensi Ordinario ms., quibus concinit liber Usuum Beccensium, loquelam in claustro privatis duntaxat diebus", "candidate_score": 0.632617, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_152_154", "bdc_text": "XV 23f. ; XX , Nr. 3017 , Anm 38 . ideoque rursum petimus obnixe successum nobis ipsis pollicentes et sperantes .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_427", "psc_text": "Non jurare, ne forte. 22. Iram non perficere Matth. V. 23. Iracundiae tempus non reservare Ephes. IV. 24. Dolum in corde non tenere Prov. XII. 25. Pacem falsam non dare Psal. XXVII. 26. Charitatem non derelinquere I Petr. IV. perjuret Matth. V. 28. Veritatem ex corde et ore proferre Psal. XIV. 29. Malum pro malo non reddere I Thess. V. 30. Injuriam non facere; sed et factam patienter sufferre I Cor. VI. 35. Non vinolentum. 32. Maledicentes se, non remaledicere, sed magis. 103 31. Inimicos diligere Matth. V. benedicere I Petr. II. 33. Persecutiones pro justitia sustinere Matth. V. 34. Non esse superbum Tob. IV. I Tim. III. 36. Non mullum edacem Eccl. XXXVII. 37. Non somnolentum Prov. XX. 38. Non pigrum Prov. XXIV. 39. Non murmurosum Sap. I. 40. Non detractorem Prov. IV. 41. Spem suam Deo committere Psal. XXX. 42. Bonum aliquod in se cum viderit, Deo applicet,", "candidate_score": 0.632533, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1081", "psc_text": "in Reomensi S. Joannis monasterio colligimus ex libro de Translatione et miraculis ejus, n. 1; sed et S. Galli abbatis discipulos post laborem matutinalis officii quiescendi gratia lectos revisisse auctor est Walfridus in Vita S. Gadi cap. 26 (Saec. II). Similiter S. Geremarus abbas Flaviacensis completo officio revertens in dormitorium in stratu suo collocare se consueverat. ut habent ejus acta n. 14. Idem viguisse in Longoretico monasterio discimus ex Visione Baronti, n. 7, saeculo II Bened.; in Pauliacensi sanctimonialium ex Vita S. Austrobertae, n. 15, saec. III, part. I; in Lindisfarnensis ex Carmine Ethilvulfi monachi cap. 10, 21, 22; in monasterio S. Corbiniani ex ejus Vita auctore Aribone n. 3, denique in Suessionensi B. M. Parthenone aliis in ecclesia vigiliis et orationibus insistentibus, aliae post nocturnum officium dormire permittebantur ex Vita S. Drausii episc., n. 17, apud Bolland., 5 Martii. Sed haec merae indulgentiae, et praeter Regulam S. Benedicti, quae", "candidate_score": 0.632261, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_30_32", "bdc_text": "reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2686", "psc_text": "in lucem, hoc est annis circiter viginti ante S. Bernardi obitum. In eo siquidem exstat integrum caput de pueris litteras discentibus (Cap. 76) , quo praescribitur ut « nullus puerorum doceatur litteras intra monasterium, vel in locis monasterii, nisi sit monachus, vel receptus in probatione novitius; quibus tempore lectionis discere liceat. Et notandum quia nullum nisi post quintum decimum aetatis suae annum in probatione ponere licet. » Hujus statuti praxim videre est in Vita S. Hildegundis virginis, n. 21, ab auctore coaevo scripta (Boll. 20 April.): quae sub virili habitu, mutato proprio nomine in Joseph, Schonaugiense virorum monasterium ordinis Cisterc. ingressa, et ad probationem cum aliis novitiis admissa cum fuisset, domnus abbas Gothefridus, inquit Vitae scriptor et connovitius, « qui tunc praeerat monasterio Schonaugiensi 642, audiens Joseph inter fratres legentem et psallentem, intellexit quod in studio discendi non modicum neglectus fuerit. Ideoque nescio quo pacto, quo merito, cum ego nuper", "candidate_score": 0.632227, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3562", "psc_text": "12): « Deinde decre imus, sicut sancta Regula dicit, ut monasterium, ubi fieri potest, per decanos ordinetur, quia illi praepositi saepe in elationem incidunt. » Ut dum pluribus committitur, unus non superbiat. ] Huc forte respexerat Albricus episcopus et abbas, Trajectensis monasterii, de quo Alfricus in Vita S. Liudgeri episcopi, lib. I, n. 15 (Saec. IV, Ben, part. I): « Divisit idem Albricus annum in distributiones quatuor, ita ut in Trajecto monasterio prae caeteris praepositis ipse in tempore vernali, in doctrinae studio et sanctae conversationis praeesset fratribus menses tres. Deinde post eum in aestate Adalger presbyter in vice sua menses tres. Post hunc Liudgerus presbyter menses tres. Deinde in hieme Thiadbraht presbyter menses tres. » Quod si aut locus expetit, etc.] Ubi Bernardus Cassinensis, et post eum Boherius: « In ordinatione, inquiunt, praepositi quatuor concurrere debent: utilitas monasterii, congregationis petitio humilis, causa rationalis, et judicium seu voluntas abbatis. » Simili", "candidate_score": 0.631154, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1250", "psc_text": "S. Mariae in medio Augusti, S. Martini, S. Caeciliae, S. Agathae et S. Agnetis, et S. Benedicti in Quadragesimae diebus; et in calendis Novembris celebratur festivitas omnium SS. Istae omnes, quia per totum mundum celebrantur, ideo sunt praecipuae. Deinde praecipuae sunt omnium SS. qui in illa civitate requiescunt, ubi eorum corpora humata sunt. » Hactenus Hildemarus. Aliter Bernardus festivitates a solemnitatibus ita videtur distinguere, ut solemnitates ad Christi sive sanctorum festa praecipua; festivitates vero ad alia minus praecipua, de quibus officium 12 lectionum celebratur, pertinere videtur. Sed Hildemari sententiam, quam sequuntur Boherius et Menardus, quam etiam indicat Amalarius in Supplemento, praeferrem. 296 Sicut diximus dominico die agendum, ita agatur. Quem in locum Boherius: « Hoc, inquit, adverbium sicut notat identitatem in principiis et finibus vigiliarum; in mediis vero similitudinem ut sequitur, quia ad numerum et dicendi modum refertur. » Quasi diceret, hoc idem sit principium vigiliarum quod in dominica; nempe", "candidate_score": 0.631129, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73_75", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro : ohne unsere Zustimmung ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1441", "psc_text": "Tertium, partiatur onera sua, inquit S. Benedictus, non honores; quia revera plus onerantur quam honorantur, infit Bernardus; aliisque praeesse pondus est oneris, non honoris, ut cum Hildemaro loquar. Et non eligantur per ordinem, ] scilicet quo ingressi sunt monasterium. Idem olim legibus civilibus prohibitum est in electione abbatis, C. l. 46, De episcopis et clericis, etc. Igitur etiamsi ultimi omnium sint, modo digni, possunt eligi; nam et abbates fieri possunt. Debent tamen annum aetatis vigesimum quintum attigisse, et sacerdotium suscepisse, ex Benedicti XII Constitut. c. 29. Sed secundum vitae meritum, et sapientiae doctrinam. ] Debet ergo decanus litterarum scientia esse instructus, nec minori forte quam abbas, cujus idem fere pondus sustinet; et hac forte ratione Magister decanos a laboris parte eximit Regul. c. 11. Quique decani si ex eis aliqua forte quis inflatus superbia repertus fuerit reprehensibilis. ] Sed si tales eligantur quales descripsimus et requirit S. Benedictus, quomodo aliquis", "candidate_score": 0.630784, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2569", "psc_text": "Benedicti indulgentiam ad alia etiam tempora extendisse; in quorum numero reponi possent monachi Romani S. Andreae monasterii, de quibus S. Gregorius scribit (Lib. IX, epist. 38), quod « in die natalitio ejusdem apostoli jam meridianis horis fratres quiescerent; » ac proinde in mense Novembri: nisi forte quis dicat id peculiare illis fuisse hac die, propter labores solemnitatis, quos in praeveniendis vigiliis et celebrandis aliis officiis pertulerant. Tertio, plerosque praescriptum a S. Patre tempus praevenisse: nam ex communi passim ordinis nostri usu meridianae incipiebant dominica Palmarum. Nunc vero Cassinenses meridianas incipiunt a festo S. P. Benedicti, quando Pascha incidit in Aprili. Quarto, cum loci necessitas vel paupertas exigeret ut ad fruges colligendas per se occuparentur, ex toto dimissum fuisse meridianum somnum, juxta illum conc. Aquisgranensis canonem (Can. 17): « Si necessitas fuerit fratres occupari in frugibus colligendis, constitutum legendi et meridie pausandi tempus praetermittitur. » Huic tamen statuto haud parebant Cistercienses", "candidate_score": 0.630757, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73_75", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro : ohne unsere Zustimmung ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3562", "psc_text": "12): « Deinde decre imus, sicut sancta Regula dicit, ut monasterium, ubi fieri potest, per decanos ordinetur, quia illi praepositi saepe in elationem incidunt. » Ut dum pluribus committitur, unus non superbiat. ] Huc forte respexerat Albricus episcopus et abbas, Trajectensis monasterii, de quo Alfricus in Vita S. Liudgeri episcopi, lib. I, n. 15 (Saec. IV, Ben, part. I): « Divisit idem Albricus annum in distributiones quatuor, ita ut in Trajecto monasterio prae caeteris praepositis ipse in tempore vernali, in doctrinae studio et sanctae conversationis praeesset fratribus menses tres. Deinde post eum in aestate Adalger presbyter in vice sua menses tres. Post hunc Liudgerus presbyter menses tres. Deinde in hieme Thiadbraht presbyter menses tres. » Quod si aut locus expetit, etc.] Ubi Bernardus Cassinensis, et post eum Boherius: « In ordinatione, inquiunt, praepositi quatuor concurrere debent: utilitas monasterii, congregationis petitio humilis, causa rationalis, et judicium seu voluntas abbatis. » Simili", "candidate_score": 0.630712, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_14", "psc_text": "animi attentione praecepta docentis audire. Et admonitionem pii Patris libenter excipe. ] Libenter, id est sponte et animo, magno cum gaudio, sic denique pii Patris monita excipe, ut nulla unquam ea delere possit oblivio. Quaerunt autem quis ille magister cujus audire praecepta, quis pius ille Pater cujus consilia libenter excipere jubet S. legislator? Respondent nonnulli alium prorsus non esse ab ipso Spiritu sancto, quo afflante ac dictante suam S. Benedictus exaravit Regulam. Et certe quis aestimet tantae humilitatis virum qualem fuisse S. Benedictum nullus sane dubitaverit, pii Patris ac magistri titulum sibi adsciscere voluisse? Maxime cum Christus in Evangelio patrem sibi super terram vocare discipulis prohibuerit, neve magistri appellarentur; unum scilicet in coelis nobis esse patrem, unum magistrum. Audiendus hac in re Petrus Damiani de S. Benedicto loquens in haec verba Opusc. 13, cap. 6: « Quod in ipso libri principio manifeste colligitur, si ad quem sua verba Spiritus sanctus", "candidate_score": 0.630426, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1902", "psc_text": "tamen eant cuncti ad pacem et ad communionem per totam hebdomadam Paschae. » Postea vero, refrigescente in dies monachorum fervore, res primum in statum revocanda fuit. Quapropter inter Statuta Petri abbatis Sylvae Majoris istud reperitur (Anno 1188): « Monemus omnes et singulos nostros subditos qui non sunt in sacerdotio constituti, ut in quolibet die dominico corpus Domini recipiant reverenter. » Praeterea aliquot post annis (Anno 1198) idem Petrus hortatur, « ut cum diaconus et subdiaconus ad quamlibet missam majorem conventualem fuerint revestiti, corpus Domini suscipiant reverenter. » Remissior postmodum evasit Clemens V summus pontifex, cum in concilio Viennensi sequentem edidit sanctionem ( Cap. Ne in agro): « Singulis mensibus tam in monasteriis quam extra sublata occasione quacunque ad confessionem saltem semel accedant omnes et singuli monachi, et in prima dominica mensis cujuslibet in monasteriis semper communicent, nisi ex causa forte quam abbati, priori, aut poenitentiariis monasteriorum non differant intimare, eorumque", "candidate_score": 0.629165, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2061", "psc_text": "prior. ] Prioris nomine Boherius intelligit eum qui mensis fratrum praeest, aut cui commiserit abbas; Menardus vero abbatem. Voluerit pro aedificatione aliquid breviter dicere. ] 1º Aut interrogando aliquem de ipsa lectione, sicuti praescribit Regula Magistri his verbis (Cap. 24): « Tempore ipso refectionis cum legitur Regula, ut solliciti universorum fratrum excitentur auditus; de singulis mensis quos voluerit fratres quid lectum est abbas interroget; ut cum unusquisque frater recitaverit quod audivit, agnoscatur plus lectioni illa hora intendisse quam ventri. » 2º Aut difficilem aliquem lectionis locum exponendo, uti habet eadem Regula: « Legat disposite 493 non urgendo, ut apertius occupati ea auditores agnoscant, quae vos factis oportet adimplere; et ut si qua sunt ambigua aut obscura, et apertius ea non intelligant fratres, aut interrogatus a fratribus, aut ultro aliqua abbas exponat. » Id quod in nonnullis Franciae monasteriis suo tempore observatum fuisse testatur Boherius his verbis: « Ubi vero sunt", "candidate_score": 0.629135, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_148_150", "bdc_text": "oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1422", "psc_text": "Statutis Lanfranci, aut Cluniacensis monasterii Consuetudinibus, quae agunt tantum de abbate, priore majore, decanis villarum provisoribus, priore claustrali, circatoribus, et puerorum magistris. In ordine etiam Cisterciensi decani nomen inauditum fuit, inquit Joannes Craesbeeck; officium tamen quod in priore conventuali residere videtur non inusitatum. Apud Cassinenses olim unus duntaxat post abbatem erat decanus: et post hunc vicedecanus, ut scribit Nicolaus de Fractura; sed cum Coelestinus papa V suos in Cassinensi monasterio introduxisset, « mutavit nomen decani, qui post ipsorum adventum vocatus est prior, » inquit Richardus a Paulo Augustino a Janua citatus ad Regulae c. 55. Et certe in Fossatensi S. Mauri monasterio priores etiam appellabantur decani, ut patet ex lib. Mirac. S. Baboleni abbatis c. 5 (Saec. II Bened., p. 595), ubi Robertus ejusdem monasterii modo prior, modo decanus appellatur. Sed hi proprie non erant decani prout a S. P. Benedicto ordinati sunt, quos tandem restituerunt Cassinenses edito hoc 339", "candidate_score": 0.629108, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2538", "psc_text": "a S. P. Benedicto institui ad horas operis Dei significandas. Attamen ut dignitati operis divini personae ad illud invitantis dignitas responderet, eum ad id muneris eligi decebat, qui primas in monasterio teneret. Adde quod, cum non essent illis temporibus horologia, nec ita facile omnes horae dignosci possent; ut vitaretur inter fratres omnis murmurandi locus, si forte tardius aut 607 citius advocarentur, provide omnino ac prudenter huic officio deputatur abbas, a cujus nutu et voluntate omnes pendere debent. Nec me latet Petrum Boherium aliter hunc Regulae textum intellexisse, ita ut nolit constitutum a S. P. Benedicto abbatem pulsatorem campanarum, sed tantum « quod hujusmodi nuntiatio sit sub ejus cura, sicut est de jure sub cura archidiaconi, licet custos ad pulsandum teneatur » Sed praeterquam quod omnia monasterii officia hac ratione sub cura sunt abbatis. Regulae textus adeo clarus est, nullam ut relinquat ambagem: praescribit enim ut ipse nuntiet, id quod abbates", "candidate_score": 0.629059, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1365", "psc_text": "est in servandi ordinis continua jugitate prolixitas; tanta praesertim in ecclesiasticis officiis protelabatur instantia, ut in ipso Cancri sive Leonis aestu, cum longiores sunt dies, vix per totum diem unius saltem vacaret horae dimidium quo fratribus in claustro licuisset miscere colloquium. Hoc autem tam continui laboris exercitium ad hoc est, ut reor, solerti satis ac provida magisterii arte provisum, ut levium atque 325 infirmorum fratrum fragilitatem reprimat, et delinquendi propemodum occasionem tollat, quatenus, etiamsi velint, praeter cogitationem peccare vix possint. Fragilium igitur imbecillitati consulitur, dum in persolvendo continui ordinis penso totum non modo diurni, sed et nocturni temporis spatium profligatur. » Antequam caput istud absolvam, observabo cum Boherio in secundo comm., hujus capitis initio, quosdam olim existimasse S. Patrem Benedictum Gallicano usum esse Psalterio; quod ex iis locis colligebant, quae S. Pater citat ex Psalterio in Regula, in quibus variae reperiuntur lectiones quae non exstant in Romano, bene autem in", "candidate_score": 0.628839, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_60", "bdc_text": "prorsus desperarunt sic , ut temeritas sive protervitas eorum in extremam et efferatam ferocissimamque rabiem evaserit , ut non verecundati sint nec reveriti palam in magistratum Bern , Schultheiss bzw Rat et nos invehi.", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_586", "psc_text": "] Qui judicii diem non timet, hic judicio carere merito dicendus est, et reprobatus: « Irremediabile namque periculum est, inquit S. Augustinus Serm. 154 in Append. Serm. seu quivis alius, sic aliquem vitiis, et cupiditatibus frena laxare, ut se rationem Deo non meminerit redditurum: puto quia magna sit jam peccati poena metum ac memoriam futuri perdidisse judicii. » Gehennam expavescere. ] Et quis non expavesceret, cum vel quique sanctorum etiam maximi sola gehennae cogitatione toti tremuerunt? Quis nostrum S. Bernardo sanctior? et tamen quis non contremiscens eum contremiscentem audire potest? « Contremisco, inquit Serm. 16, in Cant., a dentibus bestiae infernalis, a ventre inferi, a rugientibus praeparatis ad escam: horreo vermem rodentem, et ignem torrentem, fumum et vaporem, et sulphur, et spiritum procellarum: horreo tenebras exteriores. Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, ut praeveniam fletibus fletum, et stridorem dentium, et manuum pedumque dura vincula, et pondus", "candidate_score": 0.628583, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_30_32", "bdc_text": "reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3732", "psc_text": "Vit. Pat. cap. ult.) Vitas Patrum, et Institutiones monachorum Leobardo monacho, ad Majus monasterium recluso direxit, ut eum adversus tentationes praemuniret. Sed et Regula S. Patris nostri Basilii. ] Caesariensis nimirum in Cappadocia episcopi, cujus habemus regulas breviores, et fusius disputatas, et alteram ex utrisque conflatam, quam ex Graeco in Latinum Rufinus Aquileiensis presbyter convertit, cum monasticis Constitutionibus, quas omnes hoc in commentario non semel citavimus: unde miramur Boherium Basilii Regulam, de qua hic S. P. Benedictus, Basilio cuidam monacho a Caesariensi episcopo distincto ascripsisse: nam Regula illa Basilii monachi, quam observant, ut ait, Orientales coenobitae, quamque ipse multoties citat, haudquaquam est alia ab illis quas scripsit Caesariensis episcopus. Quod vero S. Benedictus eum vocat Patrem et suum, non inde sequitur eum militasse sub S. Basilii institutis; sed eum Patrem appellat, vel honoris gratia tanquam antiquiorem, juxta illud S. Augustini: « Honorificentiae causa Patres appellamus eos qui nos vel tempore", "candidate_score": 0.628311, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2583", "psc_text": "manibus suis laborantes, eremitarum more, terram sarculo arabant, et respuentes animalia nec unam vaccam habebant; et si quando eis aliquis aliquid de lacte vel butyro offerret, jam non recipiebant. » Tales Bancorenses ( Vita S. August. Cant. episcop., saec. I), « quorum summa ultra duo millia censebatur; » et tamen « omnes labore manuum victitabant. » Tales ex nostris Fuldenses, quos S. Bonifacius ad Zachariam papam scribens asserit esse viros « strictae abstinentiae, absque carne et vino, absque sicera et servis, proprio manuum suarum labore contentos. » Tales ab eodem Bonifacio instituti Ordorpenses ( In Vita S. Bonif. c. 8, saec. III Ben. ), qui, teste S. Willibaldo, « propriis sibi, more apostolico, manibus victum vestitumque instanter laborando » acquirebant. Tales Vallisumbrosani, de quibus in Vita S. Aiberti legitur ( Apud Sur. 7 April. ): « Stricte et inviolabiliter observatur institutum et canon S. Benedicti, vivuntque laboribus manuum suarum. »", "candidate_score": 0.628226, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1172", "psc_text": "cognoscat necdum eo tempore in Romana Ecclesia, sicut nunc leguntur, sacras Scripturas legi morem fuisse; sed post aliquod tempus hoc institutum esse sive a papa Gregorio, sive, ut ab aliis affirmatur, ab Honorio. » Unicam hic quaestionem movet Hildemarus, et post eum Bernardus Cass., Boherius, et Turrecremata, cur nimirum S. Pater unicam duntaxat lectionem mensibus Septembri et Octobri praescripserit, qui tamen aequales cum Martio et Aprili, in quibus tres instituit lectiones, habent noctes; aiuntque hoc potissimum factum esse ad sublevandos 276 fratres ab illis magnis laboribus quos in colligendis frugibus et vindemiis subire coguntur. Adde quod quadragesimale tempus, in quod Martius et Aprilis solent incidere, ad solitum pensum aliquid addi postulabat: quanquam, si S. Benedicti attendatur intentio, nihil praeter Regulam egerint bonae voluntatis fratres, qui tres Septembri et Octobri lectiones in codice recitant, sicuti praedicti commentatores sentiunt. Quam breve responsorium subsequatur. ] Breve utique, quod ex uno alicujus psalmi versiculo", "candidate_score": 0.627954, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_149_151", "bdc_text": "Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ; s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1047", "psc_text": "est; et ideo sequitur, ut magis quod dixerat declaretur: ut modice amplius de media nocte pausetur: satis est modicum amplius hora dimidia, vel parum plus. » Hactenus Bernardus Cassinensis, ex cujus mente hora post nostram duodecimam media surgendum foret: vult enim ut facta sive incipiente hora octava noctis, quae mense Novembri statim post mediam noctem currere incipit, horologii custos excitatus surgat, in oratorium pergat, lampades forte exstinctas aut saltem valde obscuratas accendat, tandemque ad excitandos dormientes fratres signum pulset, atque in eo dimidiae horae spatium insumat, post quam excitati fratres surgant, media scilicet post nostram duodecimam elapsa; quod confirmat exponens illa verba: Ut modice amplius de media nocte pausetur, ubi ait: « Satis est modicum amplius hora dimidia, vel parum plus. » In eamdem abit sententiam Guido Juvenalis in versione Gallica Regulae S. Benedicti, horam noctis octavam tempore hiemis circiter intra mediam noctem et horam primam constituens. Sed neque multum", "candidate_score": 0.627625, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2766", "psc_text": "Regula Magistri, in qua decernitur ut, cum quinquaginta a monasterio passibus 661 laborant, ibidem opus Dei operentur. Nec certe mirum esse debet, quod in agris opus Dei persolverent, cum ibidem meridiano quoque somno corpus reficerent, uti supra notavimus. Nostros tamen quod spectat, notandum eos non semper sub dio divinum exsolvisse officium; sed, ut decentius faciliusque illud explerent, oratoria sibi ubi operari solerent erexisse. Ita B. Benedicti Anianensis discipuli (In Vita S. Ben. Anian., num. 38, saec. IV Bened.) « in montibus, in quibus fratres soliti erant alendarum ovium curam habentes habitare, sibi ad orandum exiguum oratorium construxerunt. » Ita Leonas abbas Piscariensis (Chron. Piscar. lib. III, tom. V Spicil.), « accepto fundo a regali curia, construxit oratoriam domum in angulo ipsius civitatis circa portam quae dicitur Maranesca, ut fratres qui pro negotiis et eisdem rebus custodiendis et conservandis mitterentur, haberent ubi psallerent, et in officiorum obsequiis se frequentius et liberius", "candidate_score": 0.627465, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_30_32", "bdc_text": "reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2531", "psc_text": "ad scholam reducat Cum infantes aliquot de schola sunt exituri, ad capitulum infantum D. abbas debet venire, et alios infantes exire faciat. Ipse autem et magister cum iis qui exituri sunt remaneant, et confessionem eorum audiat. Post confessionem magister illos ad alios reducat usque dum ad 605 consecrationem veniunt, procurare debet ipse postmodum faciant alii quibus jubetur. » At majorem tum corporis, tum animi demissionem ostendunt Carthusienses monachi (Antiq. Stat. II part., cap. 11), apud quos « prostratus debet esse, ac detecto capite quilibet quando confitetur. » Et Grandimontenses, in quorum lib. ms. de Doctrina novitiorum (Cap. 3) haec lego: « Cum singula peccata ad memoriam revocaveris, vade ad sacerdotem, et deposito caputio, humiliter genuflecte, et junctis manibus dicas: Confiteor Deo, et B. Mariae, et angelis Dei, et B. Stephano confessori, et omnibus sanctis, et vobis, pater. Et sic incipias dicere illa peccata quae superius cogitasti: quibus dictis, subjungas ultimo", "candidate_score": 0.627071, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3408", "psc_text": "Angilberto abbate, qui anno 814 vivere desiit, ex trecentis monachis triginta duo, ut minimum, erant presbyteri, sicuti constat ex ejusdem scripto ab Hariulfo in Chronico Centulensi relato (Spicil. tom. IV), quo mandat « ut nulla dies praetereat absque sacrarum missarum decantatione: videlicet ut, si non plus, vel triginta a fratribus diversorum chororum per diversa altaria missae quotidie agantur, exceptis illis duabus de conventu, quae mane et meridie solemnissime celebrantur. » Non multo post sub Salomone abbate S. Galli: « Fuerunt simul in nostro monasterio presbyteri 42, diaconi 24, subdiaconi 15, pueri 20, » inquit Ekkehardus Junior in libro de Casibus S. Galli, cap. 1 (Spicil. tom. IV). In litteris monachorum S. Remigii Rhemensis, quibus circa annum 838 societatem ineunt cum Dionysianis, exstat fratrum monasterii S. Dionysii in Francia catalogus in quo ex monachis centum viginti tribus recensetur unus episcopus, presbyteri triginta tres, diaconi septemdecim, subdiaconi viginti quatuor, acolyti septem. Ex", "candidate_score": 0.626809, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_118", "bdc_text": "Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_382", "psc_text": "dicat ipse unde agitur. Et audiens consilium fratrum, tractet apud se; et quod utilius judicaverit, faciat. Ideo a tem omnes ad consilium vocari diximus, quia saepe juniori Dominus revelat quod melius est. Sic autem dent fratres consilium cum omni humilitatis subjectione, ut non praesumant procaciter defendere quod eis visum fuerit; sed magis in abbatis pendeat arbitrio; ut quod salubrius judicaverit esse, ei cuncti obediant. Sed sicut discipulis convenit obedire magistro, ita et ipsum provide et juste condecet cuncta disponere. In omnibus igitur omnes magistram sequantur regulam: neque ab ea temere declinetur a quoquam. Nullus in monasterio proprii sequatur cordis voluntatem; neque praesumat quisquam cum abbate suo proterve vel foris monasterium contendere. Quod si praesumpserit, regulari disciplinae subjaceat. Ipse tamen abbas cum timore Dei et observatione regulae omnia faciat, sciens se procul dubio de omnibus 92 judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. Si qua vero minora agenda sunt in monasterii", "candidate_score": 0.62654, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_13", "bdc_text": "reddi turbatiorem , quas noveram candidum et placidum tuum pectus acerbissime vellicaturas et morsuras .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_142", "psc_text": "quorum insultus egregie admodum, et more suo eloquenter describit S. Hieronymus ad Heliodorum his verbis Epist. 1: « Neque vero nescio qua redicas nunc compede praepediri: non est nobis ferreum pectus, nec dura praecordia; non ex silice natos Hyrcanae nutriere tigres; et nos per ista transivimus. Nunc tibi blandis vidua soror haeret lacertis; nunc illi cum quibus adolevisti vernulae aiunt: Cui nos servituros relinquis? Nunc gerula quondam jam anus, et nutritius secundus post naturalem pietatem pater clamitat: Morituros exspecta paulisper, et sepeli. Forsitan et laxis uberum pellibus mater arata rugis fronte antiquum referens mammae lallare congeminet: dicant si volunt et grammatici: In te omnis domus inclinata recumbit. Facile rumpit haec vincula amor Dei, et gehennae timor. » Tales fuere olim, cum fugit ad monasterium, S. Blaitmaici principis, et postea abbatis Hiiensis et martyris labores; nam, ut scribit Walfridus Strabus ejus vitam metrice referens: 35 Fama ut forte volans patris pervenit", "candidate_score": 0.626505, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_128", "bdc_text": "tibi universa exactius recensebit et referre poterit , etc .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1376", "psc_text": "« Deus autem ubique esse dicitur, quia ipse manet intra omnia, ipse extra omnia, ipse super omnia, ipse infra omnia. Et superior per potentiam, et inferior per sustentationem: exterior per magnitudinem, et interior per subtilitatem. Sursum regens, deorsum continens, extra circumdans, interius penetrans. Nec alia ex parte superior, alia inferior; aut alia ex parte exterior, atque ex alia manet interior; sed unus idemque totus ubique, praesidendo sustinens, circumdando penetrans, penetrando circumdans, unde superius praesidens, inferius inde sustinens, et unde exterius ambiens, inde interius replens; sine inquietudine superius regens, sine labore inferius sustinens; interius sine extenuatione penetrans, exterius sine extensione circumdans. Est itaque inferior, et superior sine loco, est amplus sine latitudine, est subtilis sine attenuatione. » 328 Et oculos Domini. ] « Oculus Dei, inquit Hildemarus, dicitur illa vis divina qua cuncta videt, sicut auris dicitur illa vis divina qua cuncta audit. » Sive, ut ait Bern. Cass., « Oculorum", "candidate_score": 0.623308, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_148_150", "bdc_text": "oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3449", "psc_text": "vel circatores, pro hoc quia decani sunt vel circatores, non debent praeesse aliis, hoc est non debent praeponi in choro, aut in capitulo, aut in alio vero loco, excepto si deesset abbas, aut praepositus, aut decanus major. Tunc unus illorum debet praeponi, qui teneat locum abbatis. Nam ideo dixi non debere praeponi, quia non est ratio ut in isto uno anno, cum habent ministerium, supponantur: in altero anno, cum non habent ministerium, iterum sedeant inferius loco quo intraverunt. Decanus vero major aut praepositus debent praeponi, pro eo quod illi servant locum abbatis si non est. Quando non est, servat praepositus locum abbatis; quando vero non est praepositus, servat decanus major locum abbatis in excommunicando et in omnibus. » Apud Cluniacenses ad abbatis dexteram sedebat major prior ex Udalrico, lib. III, c. 4; sed non item prior claustralis, de 827 quo idem Udalricus ejusdem libri cap. 6: « Prior claustralis vicarius", "candidate_score": 0.620861, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_148_150", "bdc_text": "oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3451", "psc_text": "Apud Cistercienses prior, ex libro Usuum cap. 111, primum post abbatem locum ubique tenebat; at subprior praesente abbate, neque in choro, neque in capitulo, neque ad collationem proprium locum mutabat, ex cap. 112. Eadem erat Bursfeldensium disciplina, ex Caeremoniali, dist. 2, cap. 2 et 3 Quaerit insuper Boherius, « an quoad loca et subscriptiones in abbatibus ad concilia congregatis considerari debeat tempus conversionis, an tempus suae promotionis; » respondetque: « Dico quod tempus promotionis. Generale enim est ut qui prius dignitatem assequuntur aliis praeferantur, et ille gradus caeteros antecedet, quem labor prolixior et stipendia longiora fecerint anteire. Exemptos tamen abbates puto aliis praeferendos; caeteris enim concurrentibus, ratio privilegii est habenda. » Pueris vero per omnia ab omnibus disciplina teneatur. ] Ergo quae hactenus a S. Benedicto dicta sunt solos in adulta aetate conversos spectant, non pueros, qui separatim ab aliis una cum pulsantibus, seu novitiis, instituebantur, ut patet ex antiquissima", "candidate_score": 0.620684, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20_22", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 . veritatem Gemeint ist die zwinglische Lehre .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_337", "psc_text": "Aliquando abbas delinquentium peccata dissimulat, ne forte suis videatur 81 minus mansuetus aut dulcis; at in hoc maxime crudelem se demonstrat. « Crudelis est, inquit S. Basilius Reg. brev. interr. 4, qui tacet, et non arguit, quemadmodum qui venenum sineret in eo qui morsus est a venenata bestia, nec illud auferret; » et Augustinus Serm. 13, de Script.: « Scriptum est: Qui abjicit disciplinam infelix est. Bene potest addi ad istam sententiam: Sicut qui abjicit disciplinam infelix est, sic disciplinam qui negat crudelis est. » Vide S. Basil. Regul. fus. disp., cap. 24 et 25. Sed mox ut coeperint oriri, radicitus ea ut praevalet amputet. ] Apposite S. Joannes Climacus Grad. 5: « Dum vulnus recens est et adhuc calet, facilem habet curationem; ubi vero tempore inveteraverit, et neglectum corruptumque est, difficile curatur, multoque labore, igne, ferro, pharmaco et cauterio indiget. » Idipsum mira arte suos olim discipulos docuit unus", "candidate_score": 0.620655, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_131_133", "bdc_text": "Profecto plus est in huius negotii necessum , quam ego verbis expedire possim . Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. sive inciviles excusationes .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_758", "psc_text": "verbis propter poenam peccati debet cessare! Ergo quamvis de bonis et sanctis et aedificationum eloquiis, perfectis discipulis propter taciturnitatis gravitatem, rara loquendi concedatur licentia, quia scriptum est: In multiloquio non effugies peccatum (Prov. X) . Et alibi: Mors et vita in manibus linguae Prov. XIV . Nam loqui et docere, magistrum coudecet; tacere et audire, discipulo convenit. Et ideo, si qua requirenda sunt a priore, cum omni humilitate et subjectione reverentiae requirantur, ne videatur plus loqui quam expedit. Scurrilitates vero vel verba otiosa et risum moventia, aeterna clausura in omnibus locis damnamus: et ad talia eloquia discipulum aperire os non permittimus. 178 COMMENTARIUS. Faciamus quod ait propheta. ] Acute observat hic Hildemarus, et post eum Bernardus Cassinensis et Nicolaus de Fractura S. Benedictum suos discipulos alioquentem non simpliciter dixisse faciatis, sed faciamus; nimirum miscet se fratribus suis, nec aliud ab ipsis requirit, quod ipse primus ante alios non paratus sit", "candidate_score": 0.619625, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_148_150", "bdc_text": "oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 . Archidiakons Zurich , Großmünster , Archidiakon am Großmünster übernahm ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2822", "psc_text": "erat committit, hanc S. Benedictus sub distinctione priori vel fratribus injungit, ut a priore occurratur majoribus, minoribus a fratribus, uti exponunt Smaragdus et Bernardus Cassinensis: « Quia enim duae ad monasterium solent venire personae, inquit Smaragdus, duas et illis personas rationabiliter jubet occurrere. Prioribus enim necesse est occurrat prior, fratribus occurrat frater. Si enim venerit rex, episcopus, aut aliquis de summo apice potens, exeat illi obviam abbas; si autem venerit alter, obviam illi exeat alter. » Quod autem S. Benedictus dicit vel a fratribus, non est intelligendum ab omnibus, sed ab iis quos ad id officii deputaverit abbas, ut patet ex lib. Usuum Cisterciensium, cap. 87. E primitus orent pariter, et sic sibi socientur in pace. ] Secundo praescribit S. Benedictus ut primitus orent pariter, id quod Richardus de S. Angelo intelligit « unus alterum salutando, vel unusquisque dicendo Benedicite, prout vidi, » inquit. Rectius S. Hildegardis primitus orent pariter", "candidate_score": 0.616924, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_131_133", "bdc_text": "Profecto plus est in huius negotii necessum , quam ego verbis expedire possim . Nolim vulgatas et frivolas , ne dicam aniles Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. sive inciviles excusationes .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_808", "psc_text": "his verbis (Lib. III contra Cresc. cap. 1): « Multiloquium 189 est superflua locutio, vitium scilicet loquendi amore contractum. Plerumque autem loqui amant etiam qui nesciunt quid loquantur, vel quomodo loquantur. » Et alibi (Lib. I Retract., in prol.): « Absit ut multiloquium deputem, quando necessaria dicuntur, quantalibet sermonum prolixitate dicantur. » Ostendens cum solum multiloquii vitio laborare, qui multa sine necessitate; non eum qui justa ex causa, ratione sui officii, aut alterius necessitatis loquitur multa. Et alibi: Mors et vita in manibus linguae. ] Potest enim occidere, aut vivificare, et eum qui loquitur, et eum cui loquitur, et eum de quo loquitur. Nam loqui et docere magistrum condecet. ] Illi enim per Prophetam dicitur: Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam, et annuntia populo meo scelera eorum, et domui Jacob peccata eorum (Isai. LVIII) . Apposite autem S. Benedictus ait loqui et docere: « Id est ad hoc", "candidate_score": 0.614675, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_118", "bdc_text": "Sensit pius magistratus Bern , Schultheiss bzw Rat omnem dolum .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_258", "psc_text": "rebus transitoriis, et terrenis, atque caducis; sed semper cogitet quia animas suscepit regendas, de quibus et rationem redditurus est; et ne causetur de minore forte substantia, meminerit scriptum: Primum quaerite regnum Dei et justitiam ejus: et haec omnia adjicientur vobis Matth. VI . Et iterum: Nihil deest timentibus eum Psal. XXXIII . Sciatque quia qui suscipit animas regendas paret se ad rationem reddendam. Et quantum sub cura sua fratrum se habere scierit numerum, agnoscat pro certo quia in die judicii ipsarum omnium animarum redditurus est Domino rationem, sine dubio addita et suae animae: et ita semper timens 63 futuram discussionem pastoris de creditis ovibus, cum de alienis ratiociniis cavet, redditur de suis sollicitus; et cum de admonitionibus suis emendationem aliis subministrat ipse efficitur a vitiis emendatus. COMMENTARIUS Abbas qui praeesse dignus est monasterio. ] Abbatis nomine S. Benedictus vocat eum qui fratribus in monasterio praeficitur: quo nomine etiam, ut notat", "candidate_score": 0.612852, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_20", "bdc_text": "impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_342", "psc_text": "Menardo autem, « improbus est monachus impudens pertinax in malitia; » additque: « S. Fructuosus apud Canisium scribit improbum appellari a S. Benedicto contumacem; aliquando tamen improbum dici eum qui, etsi saepe corripiatur, non tamen contradicit regulari disciplinae. » Et duros corde. ] Duri corde et improbi nihil aut vix inter se distant. Hildemaro In Comment. ad c. 23 Regul. : « Duri corde sunt qui, sive admoneantur, sive excommunicentur, non emendantur, neque etiam erubescunt, sed obstinata mente non timentes verecundiam atque excommunicationem, impetum sui cordis sequuntur. » Smaragdus vero duros corde vocat « pertinaces, vel contumaces, et incorrigibiles; » Boherius, indomitos. Et superbos, et inobedientes verberum et corporis castigatione in ipso initio peccati coerceat. ] Juxta illud S. Aureliani: « Superbis vero, inobedientibus, et iracundiam protrahentibus nunquam parcendum est donec corrigantur. » De verberum inflictione diximus in lib. II de Antiquis monachorum Ritibus, cap. 11. Corporis vero castigationem vocant", "candidate_score": 0.606859, "ce_score": null } ] }, { "rank": 20, "cf_id": "cf021", "work_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1", "max_score": 0.685284, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "105_sent_156_158", "bdc_text": "Urge , quo a vobis ad nos commigretSubjekt ist Haller. ! Non sentite cum vulgo , quod pręsentia dumtaxat respicit . Vos , cum sitis prudentes , altius per omnes circumstantias expendite hoc negocium ! Adficite nos hac adepta victoria ! Isto gaudio in novo concionatore audiendo acerbitas eorum , qui adhuc male habent apud se ipsos , Vgl. Mk 2 , 17 . - Mit den Kranken und Sündern sind Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnte Berner gemeint. eliminabitur .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_520", "psc_text": "sum dignum arbitratus, ut uenirem ad te; sed dic uerbo et sanabitur puer meus. si enim hoc ita gestum est, quomodo erit uerum quod Mattheus narrat accessit ad eum quidam centurio, cum ipse non accesserit, sed amicos miserit, nisi diligenter aduertentes intellegamus Mattheum non omni modo deseruisse usitatum morem loquendi? non solum enim dicere solemus accessisse aliquid, etiam antequam perueniat illuc quo dicitur accessisse — unde etiam dicimus 'parum accessit' uel 'multum accessit* eo quo appetit peruenire —, uerum etiam ipsam peruentionem, cuius adipiscendi causa acceditur, dicimus plerumque factam, etsi eum ad quem peruenit non uideat ille qui peruenit, cum per amicum peruenit ad aliquem, cuius ei fauor est necessarius. quod ita tenuit consuetudo, ut iam etiam ulilgouulgo peruentores appellentur qui potentium quorumlibet tamquam inaccessibiles animos per conuenientium personarum interpositionem ambitionis 7 cf. c. Faust. 33, 7 1 sinagogam BR (P, sen- Cx ipsi C 2 nobis et iam om.", "candidate_score": 0.685284, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138_140", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_91", "psc_text": "quae BIRD uidimus HAL si deum dicunt, quo impleta Sibylla fata cecinit Romanorum, quomodo non est deus, qui et Romanos et omnes nationes in se unum deum per Christi euangelium credituras et omnia patrum suorum simulacra euersuras, sicut praenuntiauit, exhibuit? postremo, si illos deos dicunt, qui numquam ausi sunt per uates suos contra istum deum aliquid dicere, quomodo non est deus, qui per uates suos istorum simulacra non solum euerti iussit, uerum etiam in omnibus gentibus euersuiri praedixit ab eis qui illis desertis se unum deum colere iuberentur et iussi famularentur? § 28 Aut legant, si possunt, uel aliquam Sibyllarum uel quemlibet aliorum uatum suorum praedixisse hoc futurum, ut deus Hebraeorum deus Israhel ab omnibus gentibus coleretur, et quod eum cultores aliorum deorum recte antea respuissent, futuras etiam litteras prophetarum eius in auctoritate ita sublimi, ut hiahis obtemperans etiam imperium Romanorum iuberet deleri simulacra, monuisse etiam, ne talibus praeceptis obtemperaretur:", "candidate_score": 0.669842, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1350", "psc_text": "non ibi fuisse Thomam. qui post illos dies octo primo dominum uidit. Marcus quippe, quando illos undecim memorauit, non utcumque undecim, sed illis, inquit, undecim apparuit. Lucas etiam: regressi sunt, inquit, Hierusalem et inuenerunt congregatos undecim et eos qui cum ipsis erant. et iste ostendit illos undecim, hoc est apostolos fuisse. nam curacum adiunxit: et eos qui cum ipsis erant, satis utique declarauit eminentius illos undecim appellatos, cum quibus erant ceteri, ac per hoc illi intelleguntur qui iam uocabantur apostoli. hoc proinde fieri potuit, ut ex numero apostolorum et aliorum discipulorum undecim discipuli conplerentur, qui uiderent intra illos octo dies in Galilaeae monte Iesum. § 82 Sed occurrit aliud quod obsistat. lobannes enim, quando commemorauit non in monte ab undecim, sed ad mare Tiberiadis a septem piscantibus uisum esse dominum, hoc iam tertio. inquit, manifestatus est Iesus discipulis, cum resurrexisset a mortuis. si autem acceperimus intra illos octo 13 Marc.", "candidate_score": 0.664635, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_111_113", "bdc_text": "Tandem auditi sumus ipsi et scripta etiam omnia Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen. cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_864", "psc_text": "B Mattheus narrat, sic accipiatur, non tamquam ad illos, sed tamquam de illis ad eos potius dictum sit, quos uolebat instruere. § 144 Sequitur Mattheus ita narrationis ordinem tenens: uncHunc Iesus Jocutuslocutus est ad turbas et discipulos suos Edicensdicens: super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei; mniaomnia. ergo quaecumque dixerint uobis seruate et facite; secundum opera uero eorum nolite facere. dicunt enim et non faciunt, et cetera usque ad illud ubi ait: non me uidebitis amodo, donec dicatis: benedictus qui uenit in nomine domini. similem sermonem habuisse dominum aduersus Pharisaeos et scribusscribas legisque doctores Lucas quoque commemorat, sed in domo cuiusdam Pharisaei, qui eum uocauerat ad conuiuium. quod ut narraret, digressus erat a Mattheo circa illum locum, ubi ambo commemorauerant quod dictum est a domino de signo Ionae trium dierum et noctium et de regina Austri et de Nineuitis et de spiritu inmundo, qui redit et inuenit mundatam domum. post", "candidate_score": 0.65762, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138_140", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_129", "psc_text": "de deo sentiant Hebraeorum. etiam ipsis enim placuit omnes deos cum gentibus colere, cum eos superbos puderet pro peccatorum remissione humilari sub Christo. quid ergo sentiunt de deo Israhel? quem si non colunt, non omnes deos colunt, si autem colunt, non colunt sicut se coli iussit, quia et alios colunt, quos coli ille prohibuit. per eos enim uates ista prohibuit, per quos haec ipsa, quae nunc a Christianis eorum simulacra patiuntur, futura praedixit. siue enim angeli ad illos prophetas missi sint, qui eis deum omnium creatorem unum uerum deum, cui uniuersa subiecta sunt, et per sensibilium rerum congruam speciem figurate ostenderent et quemadmodum se coli praeciperet indicarent, siue aliquorum in eis mentes per spiritum sanctum ita sublimatae sint, ut eo nisuuisu ea uiderent quo et ipsi angeli uident, constat tamen eos illi deo seruisse, qui alios deos coli prohibuit, seruisse autem fide pietatis in regno et sacerdotio reipublicae suae et", "candidate_score": 0.655442, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_106_108", "bdc_text": "In qua fallacias et truncatas scripturarum sententiasscripturarum sententias : Bibelzitate . aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1310", "psc_text": "adhuc essem uobiscum, quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. tunc aperuit illis sensum, ut intellegerent scripturas, et dixit eis: quoniam sic scriptum est et sic oportebat Christum pati et resurgere a mortuis die tertia et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes incipientibus ab Hierusalem; uos autem estis testes horum. 4 Luc. 24, 41-43 10 *Ioh. 20, 20 b-23 16 *Luc. 24. 44-49 2 iohannes B 6 at] ad B, ait NlL 11 ergo om. B paa B uobiscum BlJRD CPVF ONQ (uerc. uind.), nobia cet., edd. (δμιιν), cf. infra 13 insuflauit BRE, insuffl. cet. 14 remiseris B remittentur H -eia om. RD 15 detenueritia CP AlElL, retinetis Bx retinueritis B2M g v (xoarfjte, al. xpottlrs, Cant. ϰρατήσητς) detenta] retenta Bz g f). erunt g his] hic AlEL r 1& pretermittit g 17 uerba] add.", "candidate_score": 0.654972, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1246", "psc_text": "hinc magna redditur ratio uerbi domini BD r ael, add. cum discipulis ait sicut fuit iona in uentre ceti tribus diebus et tribus noctibus RD, add. sic erit et filius hominis in corde terrae tribus diebus noctibus B 21 sic erit-noctibus onto B erit et RD CPV FOK HAEL g (uerc. ueron. colb.), erit cet. et tribus noctibus. conputantur autem tempora, sinesiue ex quo tradidit spiritum, sinesiue ex quo sepultus est, et non occurrit ad liquidum, nisi medium diem, hoc est sabbatum totum diem accipiamus, id est cum sua nocte, illos autem qui eum in medio posuerunt, id est parasceuen et primam sabbati, quem diem dominicum dicimus, a parte totum intellegamus. quid enim iuuat, quod quidam his angustiis coartati et istum locutionis modum, id est a parte totum, in sanctarum seripturarumscripturarum soluendis quaestionibus plurimum ualere nescientes noctem uoluerunt adnumerare tres illas horas a sexta usque nonam, quibus sol obscuratus est,", "candidate_score": 0.65429, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_537", "psc_text": "ChristurnChristum. facta autem die egressus ibat in desertum locum. et hic uidemus eundem prorsus ordinem temporum custoditum, quem conperimus aput Marcum. Mattheus autem, qui uidetur non ordine, quo gestum est, sed quo praetermissum recolit, hoc de socru Petri commemorasse, posteaquam narrauit, quid ipso die facto etiam uespere gestum sit, iam non subiungit diluculum, sed ita narrat: uidens autem Iesus turbas multas circum se iussit ire trans fretum. iam hoc aliud est, non illud quod Marcus et Lucas contexunt, qui post uesperum diluculum ponunt. quod ergo hic dictum est uidens autem Iesus turbas multas circum se iussit ire trans fretum, aliud eum recordatum interposuisse debemus accipere, quod die quodam, cum uidisset JesusIesus turbas multas circum se, iussit ire trans fretum. § 54 Deindequodsubiungit: et accedens unusscriba ait illi: magister, sequar te, quocumque ieris, usque ad illud ubi ait: dimitte mortuos sepelire mortuos suos, hoc similiter narrat et Lucas. sed ille post", "candidate_score": 0.653548, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_823", "psc_text": "non tunc aruisse, quando uiderunt, sed continuo quod maledicta est. neque enim arescentem, sed penitus arefactam uiderunt ac sic eam continuo in uerbo domini aruisse intellexerunt. § 132 LXVIIII. Sequitur Mattheus et dicit: et cum uenisset in templum, accesserunt ad eum docentem principes sacerdotum et seniores populi dicentes: in qua potestate haec facis et quis tibi dedit hanc potestatem? respondens Iesus dixit illis: interrogo uos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego uobis dicam, in qua potestate haec faciam. baptismus Iohannis unde erat? et cetera usque ad illud ubi ait: nec ego dico nobisuobis! in qua potestate haec facio..hoc totum et alii duo Marcus et Lucas totidem paene uerbis explicauerunt. nec in ordine inter se uidentur aliquid discrepare nisi, unde superius locutus sum, quod praetermissis quibusdam Mattheus ad alterum diem pertinentibus ita contexit narrationem, ut, nisi aduertatur, possit putari ipsum in secundo die adhuc uersari, Marcum autem", "candidate_score": 0.653499, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113_115", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 . - Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1246", "psc_text": "hinc magna redditur ratio uerbi domini BD r ael, add. cum discipulis ait sicut fuit iona in uentre ceti tribus diebus et tribus noctibus RD, add. sic erit et filius hominis in corde terrae tribus diebus noctibus B 21 sic erit-noctibus onto B erit et RD CPV FOK HAEL g (uerc. ueron. colb.), erit cet. et tribus noctibus. conputantur autem tempora, sinesiue ex quo tradidit spiritum, sinesiue ex quo sepultus est, et non occurrit ad liquidum, nisi medium diem, hoc est sabbatum totum diem accipiamus, id est cum sua nocte, illos autem qui eum in medio posuerunt, id est parasceuen et primam sabbati, quem diem dominicum dicimus, a parte totum intellegamus. quid enim iuuat, quod quidam his angustiis coartati et istum locutionis modum, id est a parte totum, in sanctarum seripturarumscripturarum soluendis quaestionibus plurimum ualere nescientes noctem uoluerunt adnumerare tres illas horas a sexta usque nonam, quibus sol obscuratus est,", "candidate_score": 0.653442, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_232", "psc_text": "Mattheus dicit. 3 *Matth. 9, 2; Marc. 2, 5; 9; 11 1 quomodo] numerum XXV capitis praemitt. B- ea om. r geata] add. sunt H sunt] sententia F 3 XXVI et ita deinceps titulorum numeros uno maiores posuit B2 paralitico B ONQ H p demittun- ' tur C, remittuntur v Matth. 9, 2 4 peccata] add. tua V pra et om. r (I, om. ab initio lineae B grabattum T CPF Q, gra«batum (ras. b) O 5 locum B, loco TB 7 autem om. H, autem in FN raelm capharnau CP, capharnaum (p in ras.) B, cafarnaum N 9 leui in N, leuiti iu, leui V χψ pra alfei BCPF, alpei 0 10 congruit Y 11 ei] et Migne 13 alios alio V, alios alios H 14 responsis qui CP, responsionisque MQ yia 15 et marcus luce (-ce) r a 17 archisynagogis (-sygogis C) CP, archisinagogi BT O. H 18", "candidate_score": 0.653014, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_100_102", "bdc_text": "At iussi sumus sententias nostras scriptis nobis etiam omnibus praesentibus referre ad senatum Bern , Schultheiss bzw Rat. Fecimus . Ego a nostra parte pręstiti , quod potui . Mihi enim iniunxeratSubjekt ist die zwinglischeZwingli , Huldrych , Zwinglische Lehre Partei in Bern. id munus .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1412", "psc_text": "feci de omnibus H.A»L r aelmv 15 et docere BBD IP E* 7 edd., om. cet. usque rOm. p in] ad x r 16 apostolos] apostolos quos CsY N*, apostolis quos Es7 m 17 mandans] add. iesus HA2 iussit pr. eu.] cf. cant. (Aug. c. ep. fund. 9, n. 10; c. Felic. 1, 4; auct. I. de un. eccl. 11, 3T) euangelium] incipit Ns (suppl. saec. XII) 22 apostolis] add. suis Jt* 24 iesum] add. in conspectu eorum N* 25 capire Cl 26 aliis] illis B narrando non adtigit. de omnibus ergo fecit sermonem eligendo de omnibus, unde faceret sermonem, quae iudicauit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. et quod dicit multos conatos ordinare narrationem, quae in nobis conpletae sunt. rerum. uidetur significare nonnullos, qui non potuerunt hoc susceptum munus implere; ideo autem dicit sibi uisum esse ex ordine diligenter scribere, quoniam multi conati sunt; sed eos debemus accipere,", "candidate_score": 0.652455, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138_140", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_208", "psc_text": "factum est, ut eos de deo Israhel potius urgeremus, qui per ecclesiam Christianorum ab omnibus gentibus colitur et istorum sacrilegas uanitates ubique iam euertit, sicut per prophetas suos tanto ante praedixit et per Christi nomen, in quo benedici omnes gentes promiserat, ea quae praedixit impleuit. ex quo intellegere debent nec Christum aliud de dis eorum uel nosse uel docere potuisse, quam deus Israhel per prophetas iussit adque praedixit, per quos ipsum Christum promisit et misit, in cuius nomine secundum pollicitationem, quam patribus fecit, cum benedicerentur omnes gentes, factum est, ut et ipse deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, nec discipulos eius a sui magistri doctrina deuiasse, cum deos gentium coli prohibuerint, ne uel insensatis simulacris supplicaremus uel societatem cum demoniis haberemus uel creaturae potius quam creatori religionis obsequio seruiremus. § 53 Quapropter, cum sit ipse Christus sapientia dei, per quam creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationales siue angelorum siue hominum", "candidate_score": 0.65221, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138_140", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_883", "psc_text": "etiam Marcus eodem ordine ita commemorat: in omnes gentes primum oportet praedicari euangelium. non dixit: et tunc ueniet consummatio, sed hoc significat quod ait primum, id est et in omnes gentes primum oportet praedicari euangelium, quia illi de fine interrogauerant. cum ergo dicit 6 Matth. 25, 46 7 cf. Marc. 13, 4—37; cf. Luc. 21, 7—36 20 Matth. 24, 14 23 Marc. 13, 10 3 nide ElL (clar.) 4 ueniunt B 5 seducant B 6 hii HT H 9 consideramus B C'P 10 etiam aliqua y edd. praeter g 13 pntantur B 16 a om. CIPFt 17 serbant B 21 in pr. om. B1 22 etiam] et ral 23 commemoret AlLS in] et in E2 y m v (ef. infra 26 et 253,1) 24 praedicare ClPF* Nl euangelium] add. regni HA..EtL g 25 ait] dixit F p 26 et om. ElL ael praedicare C1P1F127 interrogauerunt B HElL g primum in", "candidate_score": 0.652018, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_112_114", "bdc_text": "cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1246", "psc_text": "hinc magna redditur ratio uerbi domini BD r ael, add. cum discipulis ait sicut fuit iona in uentre ceti tribus diebus et tribus noctibus RD, add. sic erit et filius hominis in corde terrae tribus diebus noctibus B 21 sic erit-noctibus onto B erit et RD CPV FOK HAEL g (uerc. ueron. colb.), erit cet. et tribus noctibus. conputantur autem tempora, sinesiue ex quo tradidit spiritum, sinesiue ex quo sepultus est, et non occurrit ad liquidum, nisi medium diem, hoc est sabbatum totum diem accipiamus, id est cum sua nocte, illos autem qui eum in medio posuerunt, id est parasceuen et primam sabbati, quem diem dominicum dicimus, a parte totum intellegamus. quid enim iuuat, quod quidam his angustiis coartati et istum locutionis modum, id est a parte totum, in sanctarum seripturarumscripturarum soluendis quaestionibus plurimum ualere nescientes noctem uoluerunt adnumerare tres illas horas a sexta usque nonam, quibus sol obscuratus est,", "candidate_score": 0.65161, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138_140", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_88", "psc_text": "27 Sed fuerit ista uana necessitas et ridenda timiditas: nunc quaerimus, quid de isto deo sentiant homines, quibus placet omnes deos colendos esse. si enim iste colendus non est, quomodo coluntur omnes, cum iste non colitur? si autem colendus est, non omnes colendi sunt, quia, nisi solus colatur, iste non colitur. an forte dicturi sunt istum non esse deum, cum illos deos dicant, qui, sicut nos credimus, nihil possunt nisi quod illius iudicio permittuntur, non ut alicui prosint, sed ut nec laedere ualeant nisi eos, quos ita laedendos esse ille iudicat, qui omnia potest? sicut autem ipsi coguntur fateri, minora certe quam ille potuerunt. si enim di sunt, quorum uates consulti ab hominibus ut non dicam fefellerunt, proxima tamen priuatis negotiis responderunt, quomodo non est deus, cuius uates non solum ea, quae ad tempus consulebantur, congrue responderunt, uerum etiam unde non consulebantur de uniuerso genere humano adque omnibus gentibus ea", "candidate_score": 0.650959, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_794", "psc_text": "hunc-ordinem om. R 16 tenit ClP pebibens Bl 20 marcus om. CP brebiter B ordine commemorauit quae de passione et resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occuiTeruntoccurrerunt ei ad Hierichum. quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat iterum esse eandem sententiam a domino dictam. § 125 Sequitur Mattheus: et egredientibus eis ab Hiericho secuta est turba multa. et ecce duo caeci sedentes secus uiam audierunt, quia Iesus transiret, et clamauerunt dicentes: domine, miserere nostri, fili DanidDauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt et secuti sunt eum. hoc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. quae ita soluitur quaestio, ut illa soluta est de duobus, qui legionem", "candidate_score": 0.649753, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_538", "psc_text": "eum recordatum interposuisse debemus accipere, quod die quodam, cum uidisset JesusIesus turbas multas circum se, iussit ire trans fretum. § 54 Deindequodsubiungit: et accedens unusscriba ait illi: magister, sequar te, quocumque ieris, usque ad illud ubi ait: dimitte mortuos sepelire mortuos suos, hoc similiter narrat et Lucas. sed ille post plura 2 Luc. 4, 40-42 14 Matth. 8, 18 22 Matth. 8, 19; cf. 19-22 24 ib. 8, 22 25 cf. Luc. 9, 57-62 1 facto] add. eiusdem diei r 4 manum B (ueron. monac.), manus eet., edd., v (sas χεῑρας) 5 exibant V 0 E2 r edd., v etiam] autem V p v a om. BDl (iiso om. Sin.) 7 esse om. CP 8 egressiue B 9 uidimus B 11 ordinem BRTD CP e Z quo pr.] quod Nl Q quo alt.] quod B Q HAEL a 12 recolligit B haec B socro ClPF, sacrum Bl, socrum B1 13", "candidate_score": 0.649464, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138_140", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_58", "psc_text": "gentibus condituri. § 18 Proinde illius Hebraeae gentis ad prophetandum Christum, sicut am, deputatae nullus alius deus erat nisi deus unus, deus uerus, qui fecit caelum et terram et omnia quae in eis sunt. quo offenso saepe suis hostibus subdebantur, nunc etiam pro grauissimo scelere occisi Christi ex ipsa Hierosolyma, quod erat regni eorum caput, penitus eradicati et Romano imperio subiugati sunt. solebant autem Romani de dis gentium, quas subiugabant, colendos propitiare et eorum sacra suscipere. hoc de deo gentis Hebraeae, cum eam uel obpugnauerunt uel uieeruntuicerunt, facere noluerunt. credo, quod uidebant, si eius dei sacra reciperent, qui se solum deletis etiam simulacris coli iuberet, dimittenda esse omnia quae prius colenda susceperant, quorum religionibus imperium suum creuisse arbitrabantur. in quo eos plurimum fallacia demonum decipiebat. nam utique intellegere debebant occulta ueri dei uoluntate, penes quem rerum summa potestas est, sibi datum et auctum regnum, non illorum deorum fauore, qui si", "candidate_score": 0.649377, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138_140", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_161", "psc_text": "BRTD OM EL y aelm, superuaganea Q, superuacancia 8 foramine 01 HAE1LU Y 15 scissuria H a faciam BX 17 exurrexerit DQU a pgrael, surrexerit CPY v 19 uirtutis CLP et orn. AEL γπ 20 quia (a 8. I.) N 21 est om. DA1E benedicentur RT r omnes gentes? cur solum non colunt, qui omnes deos colendos esse contendunt? cur ei non credunt, qui alios deos falsos et ostendit et euertit? audiui quendam eorum dicere se legisse aput nescio quem philosophum, quod ex his quae Iudaei in suis sacramentis agerent intellexisset, quem deum colerent: praepositum, inquit, istorum elementorum, quibus iste uisibilis et corporeus mundus extructus est, cum scripturis sanctis prophetarum eius aperte ostendatur illum deum colendum praeceptum esse populo Israhel, qui fecit caelum et terram et a quo est omnis uera sapientia. sed quid opus est hinc diutius disputare, cum ad id quod ago sufficiat quod illi qualibet praesumtione opinantur", "candidate_score": 0.648763, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_9_11", "bdc_text": "id fuit in causa , quod noluerim te nostris satis inauspicatis conflictationibusZum Streit zwischen der zwinglisch und der Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch ausgerichteten Partei Berns s. 18014 , fn18014-6 . - Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes . Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_972", "psc_text": "nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. § 9 III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur idem Iohannes et conserit 6 Marc. 14, 30. 1 hae noe Bl scriber JB1, scribis Cl PF1 Q g 2 conaicianeris B 3 inciperit CXP primum om. CP 6 dicit I bis om. J2 7 negaturus es D re1 ita] add. s. I. enim C2 8 locum om. Bl 9 etiamj iam 01 conuenire p 10 querantur p uerba] narrationis uerba 2 11 inuenire C1P et om. 01 l, ex H 12 agnoscendum g 13 enangelistarum-diuersis om. Bl 14 siue] si uero B2 16 predixit r sicut] si r indigatur (g radendo in c mut.) CP, indicatur D V HAJ&L p l, indicatur r 17 possunt V tu 18 in unum om. B 20 easet] est JB1 21 est]", "candidate_score": 0.648703, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_608", "psc_text": "om. CPF1 quod] add. hic r patriam BRTD1 17 auteceperit B ONM Es p g, ante cfperit Q y, antecoeperit RT ClPF HALS, anticiparit C2, anticipauerit cet. 18 recordationi B, -nes Hl 19 hunc] anhac B hoc locum L, hoc loco a e l 20 et] et de r potestatem et admonitionem ClPl sane quam Marcus, neque ipse ita, ut hoc sequi etiam in rerum gestarum ordine appareat. in nominibus ergo discipulorum Lucas, qui eos alio nomine nominat, cum prius eliguntur in monte, a Mattheo non discrepat nisi in nomine Iudae Iacobi, quem Mattheus Thaddeum appellat, nonnulli autem codices habent Lebdeum. quis autem umquam prohibuerit duobus uel tribus nominibus hominem unum uocari? § 71 Solet item quaeri, quomodo Mattheus et Lucas commemorauerint dixisse dominum discipulis, ut nec uirgam ferrent, cum dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum, et sequatur etiam ipse: non peram, non", "candidate_score": 0.647754, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1350", "psc_text": "non ibi fuisse Thomam. qui post illos dies octo primo dominum uidit. Marcus quippe, quando illos undecim memorauit, non utcumque undecim, sed illis, inquit, undecim apparuit. Lucas etiam: regressi sunt, inquit, Hierusalem et inuenerunt congregatos undecim et eos qui cum ipsis erant. et iste ostendit illos undecim, hoc est apostolos fuisse. nam curacum adiunxit: et eos qui cum ipsis erant, satis utique declarauit eminentius illos undecim appellatos, cum quibus erant ceteri, ac per hoc illi intelleguntur qui iam uocabantur apostoli. hoc proinde fieri potuit, ut ex numero apostolorum et aliorum discipulorum undecim discipuli conplerentur, qui uiderent intra illos octo dies in Galilaeae monte Iesum. § 82 Sed occurrit aliud quod obsistat. lobannes enim, quando commemorauit non in monte ab undecim, sed ad mare Tiberiadis a septem piscantibus uisum esse dominum, hoc iam tertio. inquit, manifestatus est Iesus discipulis, cum resurrexisset a mortuis. si autem acceperimus intra illos octo 13 Marc.", "candidate_score": 0.647623, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_73_75", "bdc_text": "Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro : ohne unsere Zustimmung ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_620", "psc_text": "nos? sed non sumus usi hac potestate. unde apparet haec non ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus adnuntiant euangelium — alicquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam grauis esset —, sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobaudientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo loquens dominus discipulis id agebat, quod ipse apostolus paulo post apertius ita explicat: nescitis, quoniam qui in templo 3 *I Cor. 9, 11 et 12 10 cf. I Thesa. 2, 9 14 cf. de op. mon. c. 6 17 *I Cor. 9, 13-15 1 edet Eug. codd. Vat. Med. qui Hl pascet Q gregis] eius g 2 hinc] tunc E* r, hic r hiia B, iis ES 7", "candidate_score": 0.64752, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_537", "psc_text": "ChristurnChristum. facta autem die egressus ibat in desertum locum. et hic uidemus eundem prorsus ordinem temporum custoditum, quem conperimus aput Marcum. Mattheus autem, qui uidetur non ordine, quo gestum est, sed quo praetermissum recolit, hoc de socru Petri commemorasse, posteaquam narrauit, quid ipso die facto etiam uespere gestum sit, iam non subiungit diluculum, sed ita narrat: uidens autem Iesus turbas multas circum se iussit ire trans fretum. iam hoc aliud est, non illud quod Marcus et Lucas contexunt, qui post uesperum diluculum ponunt. quod ergo hic dictum est uidens autem Iesus turbas multas circum se iussit ire trans fretum, aliud eum recordatum interposuisse debemus accipere, quod die quodam, cum uidisset JesusIesus turbas multas circum se, iussit ire trans fretum. § 54 Deindequodsubiungit: et accedens unusscriba ait illi: magister, sequar te, quocumque ieris, usque ad illud ubi ait: dimitte mortuos sepelire mortuos suos, hoc similiter narrat et Lucas. sed ille post", "candidate_score": 0.647255, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_151_153", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ; XV 23f. ; XX , Nr. 3017 , Anm 38 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1365", "psc_text": "34 et 36 2 cf. Marc. 16, 9; cf. Matth. 28, 9 et 10 6 cf. Ioh. 20, 19-28 8 cf. ib. 26 13 cf. Act. 9, 3-9 18 Matth. 26, 32; Marc. 14, 28' 3 duodecim] XI Q x p (Eug. Ambr.), undecim XOJ l v 5 deinde] inde BIB 'D' MQ 9 aduerso Al, aduerso ElL 10 autem] iam HAE1L (om. Eug. Vere.) primo AEL r p l 12 sed iam-ad diem om. Bl, sed die suppl. B2 familiaribus AelL 13 ascenrioni B snae] eius p ' nouiesime 'ł pgmv (eoxatov), Eug. 14 abortibo Bl apparuit] uisus est Q p 15 non post HAEL r g, post (om. non) p parum Bl 18 et om. B mandauerit (i a. a) B, mandauerit dominus E* Y 19 et om. B sic CP, si ita a 20 tamen p. m. conpletum est om. HAEL sic om. HAE1L 21 sit] sic", "candidate_score": 0.646428, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_9_11", "bdc_text": "id fuit in causa , quod noluerim te nostris satis inauspicatis conflictationibusZum Streit zwischen der zwinglisch und der Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch ausgerichteten Partei Berns s. 18014 , fn18014-6 . - Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes . Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_971", "psc_text": "me es negaturus. ita gestum esse apparebit, cum ad eundem locum narrationis euangelicae uenerimus, ut etiam illic ostendatur euangelistas sibi congruere. § 8 Si autem quaeruntur ipsa omnino uerba, quae Petro dominus dixerit, neque inueniri possunt et superflnosuperfluo quaeruntur, cum sententia eius, propter quam cognoscendam uerba proferuntur, etiam in diuersis euangelistarum uerbis possit esse notissima. siue ergo diuersis sermonum domini locis commotus Petrus singillatim ter enuntiauerit praesumtionem suam et ter ei dominus suam negationem praedixerit, sicut probabilius indagatur, siue aliquo narrandi ordine possint omnium euangelistarum commemorationes in unum redigi, quibus demonstretur semel dominum praedixisse Petro praesumenti, quod eum negaturus esset, nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. § 9 III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur idem Iohannes et conserit 6 Marc. 14, 30. 1 hae noe Bl scriber JB1, scribis Cl PF1 Q g", "candidate_score": 0.646248, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1380", "psc_text": "om. RD raeI 19 eum] sum B ut om. P 7 g ut q. s. ait om. It r ael 20 intelligitur 1 gel quod BBD CPV 7 g, quia cet. 22 amota uexatione elisis BRD raelm, amputatis aut elisis 7, amputatis aut euulsis CPV g (in mg. I) mundare, et cetera usque ad illud ubi ait: et clamabant dicentes: tu es filius dei. et uehementer comminabatur eis, ne manifestarent illum. huic quod ultimum posuimus simile aliquid et Lucas dicit, sed sine aliqua repugnantiae quaestione. sequitur Marcus: et ascendens in montem uocauit ad se quos uoluit ipse et uenerunt ad eum. et fecit, ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos praedicatepraedicare. et dedit illis potestatem curandi infirmitates et eiciendi demonia. et inposuit Simoni nomen Petrus, et cetera usque ad illud ubi ait: et abiit et coepit praedicare in Decapoli, quanta sibi fecisset Iesus, et omnes mirabantur. de nominibus", "candidate_score": 0.646161, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_653", "psc_text": "et deinde ad hunc ordinem rediens. Lucas autem paene totidem uerbis hoc dicit quod Mattheus, et quod digitum dei appellat spiritum dei, ab eadem sententia non recedit, quin potius et aliquid docet, ut nouerimus, quemadmodum intellegamus ubicumque scripturarum legerimus digitum dei. in aliis autem quae non hic dicunt Marcus et Lucas nulla contrauersia est, nec in his quae aliquanto aliter dicunt, quia eadem sententia est. § 86 SequiturMattheus et dicit: tunc responderunt ei quidam de scribis et Pharisaeis dicentes: magister, nolumusuolumus a te signum uidere, et cetera usque ad illud 6 ib. 37 7 cf. Marc. 3, 22-30 13 cf. Luc. 11, 14-26 19 Matth. 12, 38; cf. 38-45 2 hinc R1 3 ei.cit (eros. e) N demonia RT belzebul B IIIWOn. cant. corb. Ric.1), belzebu CP, belzebub R'TD ONMQ H p. beelzebnb cet., v 5 contra] in p desolauitur B, desolatur RT CPVF ON H g (cant. Ept. al.)", "candidate_score": 0.646036, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_626", "psc_text": "ordinabit RTl iis E*y lm de eaangeliom ClP 4 nullo N* 8 quo g 11 nec alt. om. B 14 est om. B enim est v operarios Al 15 hanc] haec B 16 signauit M 17 posuit Clp brebiter B 18 necessarium (necass. B) BR g 19 intellegeretur Eug. codd. Vat. Med. 20 ne] nec RT CP A ael 21 potestate Bl 24 non ante commemorauit Y l 12* ei qui rursus uirgam aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. § 75 Sic et calciamenta cum dicit Mattheus in uia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soleis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet,", "candidate_score": 0.645917, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_608", "psc_text": "om. CPF1 quod] add. hic r patriam BRTD1 17 auteceperit B ONM Es p g, ante cfperit Q y, antecoeperit RT ClPF HALS, anticiparit C2, anticipauerit cet. 18 recordationi B, -nes Hl 19 hunc] anhac B hoc locum L, hoc loco a e l 20 et] et de r potestatem et admonitionem ClPl sane quam Marcus, neque ipse ita, ut hoc sequi etiam in rerum gestarum ordine appareat. in nominibus ergo discipulorum Lucas, qui eos alio nomine nominat, cum prius eliguntur in monte, a Mattheo non discrepat nisi in nomine Iudae Iacobi, quem Mattheus Thaddeum appellat, nonnulli autem codices habent Lebdeum. quis autem umquam prohibuerit duobus uel tribus nominibus hominem unum uocari? § 71 Solet item quaeri, quomodo Mattheus et Lucas commemorauerint dixisse dominum discipulis, ut nec uirgam ferrent, cum dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum, et sequatur etiam ipse: non peram, non", "candidate_score": 0.645886, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_9_11", "bdc_text": "id fuit in causa , quod noluerim te nostris satis inauspicatis conflictationibusZum Streit zwischen der zwinglisch und der Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch ausgerichteten Partei Berns s. 18014 , fn18014-6 . - Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes . Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_6", "psc_text": "librorum eorum scripta reciperet, nec solum quia illi non tales erant, quibus narrantibiisnarrantibus credi oporteret, sed etiam quia scriptis suis quaedam fallaciter indiderunt, quae catholica adque apostolica regula fidei et sana doctrina condemnat. § 3 Isti igitur quattuor euangelistae uniuerso terrarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quattuor, quoniam quattuor sunt partes orbis terrae, per cuius uniuersitatem Christi ecclesiam dilatari ipso sui numeri sacramento quodammodo declararunt, hoc ordine scripsisse perhibentur: primus Mattheus, deinde Marcus, tertio Lucas, ultimo Iohannes. unde alius eis fuit ordo cognoscendi adque praedicandi, alius autem scribendi. ad cognoscendum quippe adque praedicandum primi utique fuerunt qui secuti dominum in carne praesentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, quos ante passionem dominus elegit, primum adque ultimum locum duo tenuerunt, primum Mattheus, ultimum Iohannes, ut reliqui duo, qui ex illo numero", "candidate_score": 0.645438, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_138_140", "bdc_text": "Respicite potius , quid non modo omnibus , sed peculiariter et imprimis deo et nobis debeatis . Nam universi petimus Hallerum : proceres et vulgus atque plebs una .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_177", "psc_text": "uidebitur ab hominibus species tua et honor tuus ab hominibus. \"ita enim mirabuntur gentes multae super eum et continebunt reges os suum, quoniam quibus non est nuntiatum de illo uidebunt et qui non audierunt intellegent. 'Domine, quis credidit auditui nostro? et bracchium domini cui reuelatum est? 'nuntiauimus coram illo ut puer, ut radix in terra sitienti; non est species illi neque honor. et uidimus illum, et non habuit speciem neque decorem; 'sed uultus eius abiectus et deformis positio eius ab omnibus hominibus. homo in plaga et qui sciat ferre infirmitates, propter quod et auertit se facies eius, iniuriata est nec magni aestimata est. *Hic infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. etnos existimauimus illum in 1 cf. Ens. eclog. proph. 4, 27 3 *Esai. 54, 5 5 *Esai. 52. 13-15; cf. de ciu. d. 18, 29 13 *Esai. 53, 1-12 28 cf. Matth. 8, 17 1 ad ClP", "candidate_score": 0.645389, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_50_52", "bdc_text": "Ideo confidenter usus sum omnibus modis , quo insitam adolescentibus veteratoriam opinionem veteratoriam opinionem : Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut . funditus excinderem et extirparem , idque palam in lectionibus , adeoque magis , si suspitio obrepebat auscultatores Gemeint sind Parteigänger von Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad.", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_537", "psc_text": "ChristurnChristum. facta autem die egressus ibat in desertum locum. et hic uidemus eundem prorsus ordinem temporum custoditum, quem conperimus aput Marcum. Mattheus autem, qui uidetur non ordine, quo gestum est, sed quo praetermissum recolit, hoc de socru Petri commemorasse, posteaquam narrauit, quid ipso die facto etiam uespere gestum sit, iam non subiungit diluculum, sed ita narrat: uidens autem Iesus turbas multas circum se iussit ire trans fretum. iam hoc aliud est, non illud quod Marcus et Lucas contexunt, qui post uesperum diluculum ponunt. quod ergo hic dictum est uidens autem Iesus turbas multas circum se iussit ire trans fretum, aliud eum recordatum interposuisse debemus accipere, quod die quodam, cum uidisset JesusIesus turbas multas circum se, iussit ire trans fretum. § 54 Deindequodsubiungit: et accedens unusscriba ait illi: magister, sequar te, quocumque ieris, usque ad illud ubi ait: dimitte mortuos sepelire mortuos suos, hoc similiter narrat et Lucas. sed ille post", "candidate_score": 0.645297, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_135", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9. ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1365", "psc_text": "34 et 36 2 cf. Marc. 16, 9; cf. Matth. 28, 9 et 10 6 cf. Ioh. 20, 19-28 8 cf. ib. 26 13 cf. Act. 9, 3-9 18 Matth. 26, 32; Marc. 14, 28' 3 duodecim] XI Q x p (Eug. Ambr.), undecim XOJ l v 5 deinde] inde BIB 'D' MQ 9 aduerso Al, aduerso ElL 10 autem] iam HAE1L (om. Eug. Vere.) primo AEL r p l 12 sed iam-ad diem om. Bl, sed die suppl. B2 familiaribus AelL 13 ascenrioni B snae] eius p ' nouiesime 'ł pgmv (eoxatov), Eug. 14 abortibo Bl apparuit] uisus est Q p 15 non post HAEL r g, post (om. non) p parum Bl 18 et om. B mandauerit (i a. a) B, mandauerit dominus E* Y 19 et om. B sic CP, si ita a 20 tamen p. m. conpletum est om. HAEL sic om. HAE1L 21 sit] sic", "candidate_score": 0.644532, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1349", "psc_text": "quo BRD, quo cet., edd. dominum, ubi eum primo uidit Thomas, qui eum non uiderat die resurrectionis eius. nam utique si intra eosdem octo dies eum in monte Galilaeae iam illi undecim uiderant, quomodo post octo dies eum primum uidit Thomas, qui in illis undecim fuerat? nisi quis dicat non illos undecim, qui iam tunc apostoli uocabantur, sed discipulos illic undecim fuisse ex multo numero discipulorum. soli quippe adhuc uocabantur apostoli illi undecim, sed non soli erant discipuli. potest ergo fieri, ut non omnes, sed aliqui eorum ibi fuerint, alii uero discipuli cum eis ita, ut undecim conplerentur, ac sic non ibi fuisse Thomam. qui post illos dies octo primo dominum uidit. Marcus quippe, quando illos undecim memorauit, non utcumque undecim, sed illis, inquit, undecim apparuit. Lucas etiam: regressi sunt, inquit, Hierusalem et inuenerunt congregatos undecim et eos qui cum ipsis erant. et iste ostendit illos undecim, hoc est apostolos", "candidate_score": 0.644483, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_233", "psc_text": "in N, leuiti iu, leui V χψ pra alfei BCPF, alpei 0 10 congruit Y 11 ei] et Migne 13 alios alio V, alios alios H 14 responsis qui CP, responsionisque MQ yia 15 et marcus luce (-ce) r a 17 archisynagogis (-sygogis C) CP, archisinagogi BT O. H 18 fimbria CP utrum om. Q ordo] illo ordine H quod BN 20 ipsiua om. CPV p m ipsius archisinagogus B 22 demonio om. r, demonioso Y Ubi turbammturbarum misertus misit discipulos suos dans eis potestatem sanitatum praestandarum et eis multa mandauit ordinans, quemadmodum uiuerent, ubi quaerendum est quomodo Mattheus Marco et et Lucae congruat maxime de uirga, quam secundum Mattheum dicit non ferendam, secundum Marcum autem solam ferendam, et de habitu calciamentorum adquoadque uestium. Ubi Iohannes baptista misit ad Iesum de carcere discipulos, quod Mattheus et Lucas dicunt. Ubi exprobrauit ciuitatibus quod non egerint paenitentiam quod et Lucas dicit, ubi", "candidate_score": 0.644066, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_134", "bdc_text": "Educavimus Da Haller seine schulische Ausbildung in ZürichZurich erhielt , soll «educavimus » wohl darauf verwiesen , dass er im bernischen AmsoldingenAmsoldingen geboren und in den ersten Lebens jahren aufgezogen wurde ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_385", "psc_text": "Herode patre suo, timuit illo ire. et admonitus in somnis secessit in partes Galilaeae. et ueniens habitauit in ciuitate quae diciturNazareth, ut adimpleretur quod dictum est per prophetas: quoniam Nazareus uocabitur. puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia dei erat in illo. et ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die sollemni paschae. et cum factus esset annorum duodecim, ascendentibus illis in Hierosolymam secundum consuetudinem diei festi. consummatisque diebus cum redirent, remansit puer Iesus in Hierusalem et non cognouerunt parentes eius. existimantes autem illum esse in comitatu uenerunt iter diei et requirebant eum inter cognatos et notos. et non inuenientes regressi sunt in Hierusalem requirentes eum. et 2 (Matth. 2. 19-23) 12 cf. Ioh. Chrysost. homil. in Matth. 9 18 *Luc. 2, 40-52 1 multus om. B 4 aegyptum Q 5 enim sunt pg 6 consurgens * p v 7 terra BI W 8 iudaeam Bl", "candidate_score": 0.643803, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_235", "psc_text": "est, quemadmodum narratio Matthei concordet cum Marco et Luca uel rerum ordine uel domini et Iudaeorum uerbis. 2 potestates CPV Banitantiura B 3 quemad modum B, add. in marg. XXXII B2 et ita deinceps numeros duobus maiores 4 quarendum B1 quemadmodum Ml marS C, marcus PH 5 lucas H qaa CP, quę V 6 dicitur V ferenda CPY, ferendum Q 7 autem marcum BRT sola ferenda CPV (sola om. F). solum ferendam B calceam. m 8 uestitu p 9 baptista om. if1 iesum] dominum m 10 discipulos BRT, add. suos cet. quid R pm 11 exprobauit CP p, exprobrauerint B, exprobrauerit R, erprobrat H egerent CPF, agerent p a 1:& quo MQ est] et Q 13 quemadmodum] in mg. praefnitt. XXXV B2 et ita numeros sequentes tribus maiores B1 14 uocauit x r a sacrinam B 15 quomodo V ad luca B 16 narrando BN1 ordinem B 17 spicas discipuli", "candidate_score": 0.64328, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_753", "psc_text": "signum non dabitur ei. intellegendum est enim quale petebant, hoc est de caelo, praetermisit autem dicere de Iona, quod MattheuaMattheus commemorauit. § 107 Sequitur Mattheus: (et relictis illis abiit. et cum nemssentuenissent discipuli eius trans tretumfretum, obliti sunt panes accipere. qui dixit illis: intuemini et cauete a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, et cetera usque ad illud ubi ait: tunc intellexerunt, quia non dixerit cauendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeorum et Sadducaeorum. haec eadem etiam Marcus et eodem ordine digerit. * § 108 Sequitur Mattheus: uenit autem Iesus in partes 2 cf. Matth. 12, 39; cf. supra c. 39 5 cf. Marc. 8, 10-12 17 Matth. 16, 4 b-6 21 ib. 12 23 cf. Marc. 8, 13-21 25 *Matth. 16. 13 et 14 2 ionae] add. prophetae DV yiu edd. praeter g iam] etiam RTD gral 6 subiecit V 11 mobeat B 13 dauitur B 14 est etenim B", "candidate_score": 0.643068, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_145_147", "bdc_text": "et , quod non sumus auditi , haud parum doluit . Nolumus multo potissimum periculo instante Augustanis posthaberi , Im November 1545 wurde Haller der damals uneinigen Kirche Augsburg als Pfarrer zur Verfügung gestellt . Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_620", "psc_text": "nos? sed non sumus usi hac potestate. unde apparet haec non ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus adnuntiant euangelium — alicquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam grauis esset —, sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobaudientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo loquens dominus discipulis id agebat, quod ipse apostolus paulo post apertius ita explicat: nescitis, quoniam qui in templo 3 *I Cor. 9, 11 et 12 10 cf. I Thesa. 2, 9 14 cf. de op. mon. c. 6 17 *I Cor. 9, 13-15 1 edet Eug. codd. Vat. Med. qui Hl pascet Q gregis] eius g 2 hinc] tunc E* r, hic r hiia B, iis ES 7", "candidate_score": 0.64296, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81_83", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant . Zum Einfluss Calvins auf die Lausanner Kirche s. den Brief von Béat Comte vom 23 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_945", "psc_text": "dixit r 23 ille] ille eet grv panem intinctum RT 24 simoni T C2 Q g scariotis w e, -this ral 25 introiuit (-bit R) BRTD 0, edd. praeter m, introiit cef. § 4 Hic uidendum est, ne non solum Lucae, qui iam dixerat intrasse satanan in cor Iudae, quando pactus est tunc cum Iudaeis, ut eum accepta pecunia traderet, sed etiam sibi ipsi Iohannes repugnare uideatur, quia iam dixerat superius, antequam istam buccellam acciperet: etcenafacta, cum di abolus inmisisset in cor, ut traderet eum ludas. quomodo enim intrat in cor, nisi inmittendo iniquas persuasiones cogitationibus iniquorum? sed nunc intellegere debemus a diabolo ludam plenius esse possessum, sicut contra in bono illi qui iam acceperant spiritum sanctum, quando eis post resurrectionem insuflauit dicens: accipite spiritum sanctum, postea eum, cum desuper missus esset die pentecostes, utique plenius acceperunt. post buccellam ergo tunc introiit in eum satanas. et, sicut contextim lohannesIohannes ipse", "candidate_score": 0.642915, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_151", "bdc_text": "s. HBBW X , Nr. 1374 , Anm 9 ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1365", "psc_text": "34 et 36 2 cf. Marc. 16, 9; cf. Matth. 28, 9 et 10 6 cf. Ioh. 20, 19-28 8 cf. ib. 26 13 cf. Act. 9, 3-9 18 Matth. 26, 32; Marc. 14, 28' 3 duodecim] XI Q x p (Eug. Ambr.), undecim XOJ l v 5 deinde] inde BIB 'D' MQ 9 aduerso Al, aduerso ElL 10 autem] iam HAE1L (om. Eug. Vere.) primo AEL r p l 12 sed iam-ad diem om. Bl, sed die suppl. B2 familiaribus AelL 13 ascenrioni B snae] eius p ' nouiesime 'ł pgmv (eoxatov), Eug. 14 abortibo Bl apparuit] uisus est Q p 15 non post HAEL r g, post (om. non) p parum Bl 18 et om. B mandauerit (i a. a) B, mandauerit dominus E* Y 19 et om. B sic CP, si ita a 20 tamen p. m. conpletum est om. HAEL sic om. HAE1L 21 sit] sic", "candidate_score": 0.642844, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_31_33", "bdc_text": "Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt )", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", "candidate_score": 0.64279, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_654", "psc_text": "Luc. 11, 14-26 19 Matth. 12, 38; cf. 38-45 2 hinc R1 3 ei.cit (eros. e) N demonia RT belzebul B IIIWOn. cant. corb. Ric.1), belzebu CP, belzebub R'TD ONMQ H p. beelzebnb cet., v 5 contra] in p desolauitur B, desolatur RT CPVF ON H g (cant. Ept. al.) 6 illum B iustiflcaueris et con- •lemnaueris B 8 illius] alius B muti subic.] mutis ubi dicit CP subiecit DQ 9 bezebul B, belzebub RTD CP ONMQ H p, beelzebub cet., v (βεεζεβουλ Sin. Vut, βελζεβουλ uel βεελζεβουλal.) eiciet B, eiecit D, eiceret CPVF edd. alia] talia g, multa alia (om. quaedam) p 11 ad huc B' ElL 13 quod pr.] quot ON2 E2 et om. g U eandem B potius] pius Bl, prius B2 docens p (om. ut no) oerimus B 15 scriptum r, in scriptura ael 16 digitum] dictum Ht in) an B 17 contrauersia B, controuersia cet-,", "candidate_score": 0.642518, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1399", "psc_text": "commemorat aliqua ponens, quae nullus alius euangelistarum posuit, aliqua uero, quae Mattheus quoque posuit, et aliqua itidem, quae et Mattheus et Lucas, sed et illi ex aliis occasionibus et in alio rerum ordine, non hoc loco, ubi de illo suggestum est, qui cum discipulis Christi non eum sequebatur et demonia in eius nomine eiciebat. unde mihi uidetur etiam hoc loco dominus secundum Marci fidem ideo dixisse quae aliis etiam locis dixit, quia satis pertinebant ad hanc ipsam eius sententiam, qua uetuit prohiberi uirtutes in nomine suo fieri, etiam ab illo qui cum discipulis eum non sequebatur. sic enim contexit: qui enim non est aduersum uos, pro uobis est. quisquis enimpotumdederituobis calicem aquae in nomine meo, quia Christi estis, amen dico uobis, non perdet mercedem suam. unde ostendit etiam illum, de quo Iohannes suggesserat et unde iste eius sermo exortus est, quod non ita separabatur a societate discipulorum, ut eam 2", "candidate_score": 0.642474, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1399", "psc_text": "commemorat aliqua ponens, quae nullus alius euangelistarum posuit, aliqua uero, quae Mattheus quoque posuit, et aliqua itidem, quae et Mattheus et Lucas, sed et illi ex aliis occasionibus et in alio rerum ordine, non hoc loco, ubi de illo suggestum est, qui cum discipulis Christi non eum sequebatur et demonia in eius nomine eiciebat. unde mihi uidetur etiam hoc loco dominus secundum Marci fidem ideo dixisse quae aliis etiam locis dixit, quia satis pertinebant ad hanc ipsam eius sententiam, qua uetuit prohiberi uirtutes in nomine suo fieri, etiam ab illo qui cum discipulis eum non sequebatur. sic enim contexit: qui enim non est aduersum uos, pro uobis est. quisquis enimpotumdederituobis calicem aquae in nomine meo, quia Christi estis, amen dico uobis, non perdet mercedem suam. unde ostendit etiam illum, de quo Iohannes suggesserat et unde iste eius sermo exortus est, quod non ita separabatur a societate discipulorum, ut eam 2", "candidate_score": 0.642331, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_69_71", "bdc_text": "- Zu deren Streit mit dem Aarburger PfarrerAarburg , Pfarrer Peter SchnyderSchnyder , Peter sowie zu deren daraus resultierenden Entlassung aus dem Pfarramt s. 18014 mit fn18014-7 . - Rümlang wirkte bei dieser Auseinandersetzung neben Kilchmeyer , PfisterPfister , Nikolaus und WäberWaber , Johannes als Schiedsmann ; HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_236", "psc_text": "exprobrauerit R, erprobrat H egerent CPF, agerent p a 1:& quo MQ est] et Q 13 quemadmodum] in mg. praefnitt. XXXV B2 et ita numeros sequentes tribus maiores B1 14 uocauit x r a sacrinam B 15 quomodo V ad luca B 16 narrando BN1 ordinem B 17 spicas discipuli F p 19 et om. Y narrando BNl 20 manu arida CP manuum M habiret C et sabbato CPF h* Considerandum utrum ab isto eniuscuius arida manus sanata est. ita digrediantur hi tres eaangelistaeeuangelistae, ut ia nullo sibi adaersentoraduersentur ipso ■arrationis ordine. De muto et eaffl), qui demoniom habebat. quomodo MatthensMattheus Laeasque conseBtiantconsentiant. Ubi ei dictum est quod in Belxebal eicit demonia. quidquid ex ipsa occasione locutus est de blasphemia aduersu3 spiritum sanctum, et de duabus arboribus, utrum in nullo MatthensMattheus a daobusduobus aliis, maxime a Luca, dissentiat. Quod respondit petentibus signum de Iona propheta et de Nineuitis et de", "candidate_score": 0.642215, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_31_33", "bdc_text": "Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt )", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_513", "psc_text": "postea cum sedisset, accessisse propinquius discipulos eius adque ita illis ceterisque turbis praesentibus unum habuisse sermonem, quem Mattheus Lucasque narrarunt diuerso narrandi modo, sed eadem ueritate rerum et sententiarum, quas ambo dixerunt. iam enim praemonuimus, quod et nullo praemouentepraemonente unicuique sponte uidendum fuit, si quis praetermittat aliquid quod alius dicat, non esse contrarium, nec si alius alio modo aliquid dicat, dum eadem rerum sententiarumque ueritas explicetur, ut quod Mattheus ait cum autem descendisset de monte, simul etiam de illo campestri loco, qui in latere montis esse potuit, intellegatur. deinde Mattheus de leproso mundato narrat, quod etiam Marcus et Lucas similiter. § 48 XX. Post haec Mattheus sequitur et dicit: cum autem introisset Capharnaum, accessit ad illum centurio rogans eum et dicens: domine, puer meus iacet in domo paralyticus et male torquetur, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: et sanatus est puer ex hora 16 cf. Matth. 8, 1-4;", "candidate_score": 0.642125, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_235", "psc_text": "est, quemadmodum narratio Matthei concordet cum Marco et Luca uel rerum ordine uel domini et Iudaeorum uerbis. 2 potestates CPV Banitantiura B 3 quemad modum B, add. in marg. XXXII B2 et ita deinceps numeros duobus maiores 4 quarendum B1 quemadmodum Ml marS C, marcus PH 5 lucas H qaa CP, quę V 6 dicitur V ferenda CPY, ferendum Q 7 autem marcum BRT sola ferenda CPV (sola om. F). solum ferendam B calceam. m 8 uestitu p 9 baptista om. if1 iesum] dominum m 10 discipulos BRT, add. suos cet. quid R pm 11 exprobauit CP p, exprobrauerint B, exprobrauerit R, erprobrat H egerent CPF, agerent p a 1:& quo MQ est] et Q 13 quemadmodum] in mg. praefnitt. XXXV B2 et ita numeros sequentes tribus maiores B1 14 uocauit x r a sacrinam B 15 quomodo V ad luca B 16 narrando BN1 ordinem B 17 spicas discipuli", "candidate_score": 0.642093, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_753", "psc_text": "signum non dabitur ei. intellegendum est enim quale petebant, hoc est de caelo, praetermisit autem dicere de Iona, quod MattheuaMattheus commemorauit. § 107 Sequitur Mattheus: (et relictis illis abiit. et cum nemssentuenissent discipuli eius trans tretumfretum, obliti sunt panes accipere. qui dixit illis: intuemini et cauete a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, et cetera usque ad illud ubi ait: tunc intellexerunt, quia non dixerit cauendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeorum et Sadducaeorum. haec eadem etiam Marcus et eodem ordine digerit. * § 108 Sequitur Mattheus: uenit autem Iesus in partes 2 cf. Matth. 12, 39; cf. supra c. 39 5 cf. Marc. 8, 10-12 17 Matth. 16, 4 b-6 21 ib. 12 23 cf. Marc. 8, 13-21 25 *Matth. 16. 13 et 14 2 ionae] add. prophetae DV yiu edd. praeter g iam] etiam RTD gral 6 subiecit V 11 mobeat B 13 dauitur B 14 est etenim B", "candidate_score": 0.641821, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_538", "psc_text": "eum recordatum interposuisse debemus accipere, quod die quodam, cum uidisset JesusIesus turbas multas circum se, iussit ire trans fretum. § 54 Deindequodsubiungit: et accedens unusscriba ait illi: magister, sequar te, quocumque ieris, usque ad illud ubi ait: dimitte mortuos sepelire mortuos suos, hoc similiter narrat et Lucas. sed ille post plura 2 Luc. 4, 40-42 14 Matth. 8, 18 22 Matth. 8, 19; cf. 19-22 24 ib. 8, 22 25 cf. Luc. 9, 57-62 1 facto] add. eiusdem diei r 4 manum B (ueron. monac.), manus eet., edd., v (sas χεῑρας) 5 exibant V 0 E2 r edd., v etiam] autem V p v a om. BDl (iiso om. Sin.) 7 esse om. CP 8 egressiue B 9 uidimus B 11 ordinem BRTD CP e Z quo pr.] quod Nl Q quo alt.] quod B Q HAEL a 12 recolligit B haec B socro ClPF, sacrum Bl, socrum B1 13", "candidate_score": 0.641725, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1319", "psc_text": "credidissent eis qui eum uiderant resurrexisse, quando iam et ipsi post resurrectionem totiens eum uiderant et maxime ipso die resurrectionis eius, id est una sabbati iam circa noctem, sicut Lucas Iobannesque commemorant? remanet igitur, ut intellegamus eundem diem resurrectionis eius, id est unam sabbati, quando eunteum post diluculUmdiluculum uidit Maria et aliae cum illa mulieres, quando etiam Petrus, quando et illi duo, quorum erat unus Cleopas. quos uidetur etiam idem Marcus commemorare, quando iam oircacirca noctem illi undecim praeter Thomam et qui cum eis erant, qUandoquando eis et isti quod uiderant narrauerunt, nunc etiam Marcum more suo breuiter commemorare uoluisse et ideo dixisse nouissime, quia ipso die hoc nouissimum fuit iam incipiente nocturno tempore, posteaquam illi de castello, ubi eum in fractione panis agnouerant, redierunt in Hierusalem et inuenenintinuenerunt. sicut dicit Lucas, illos undecim et eos qui cum illis erant iam conloquentes de resurrectione domini et quod uisus fuerit Petro,", "candidate_score": 0.641376, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81_83", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant . Zum Einfluss Calvins auf die Lausanner Kirche s. den Brief von Béat Comte vom 23 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", "candidate_score": 0.641338, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1021", "psc_text": "dicere et interponit quaedam de contumeliis domini et adiungit, quod inde missus est ad Caifan pontificem, 1 *Marc. 14, 62 3 cf. Matth. 26, 64 b 4 *Matth. 26, 65-68 13 cf. Marc. 14, 63—65 14 cf. Luc. 22, 63—65 19 cf. Matth. 26, 69-75; cf. Marc. 14, 66—72 20 cf. Luc. 22, 56-62 21 cf. Ioh. 18, 15-18 22 cf. Ioh. 18, 19-24 1 dix. illi] ait illis R uideuitia Bl, uidetis HAlElL 2 ad dextris ClP M AE*L 3 cum] in g 6 indigemus Bl (colbegeraus cet., edd., v 8 dixerunt om. R 9 et alt. om. CPV 11 cederant (-rint P) CPF1 AetL facie OQ ei] eiusjjo 12 quia] qui L 13 dicit] autem p 14 facie B uelarunt Rl r quoque lucas edd. praeter g testatur BlRD, atest. B1, adtest. (att.) cet., edd. 15 mone Bl 16 est om. AlElL 17 de] et AlE1 g temtationem", "candidate_score": 0.640927, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164_166", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis . Efficite , ut , qui vestri sint , iidem et nostri sint ! Efficite , ut idem ius in nos sit , quod vobis concessum est in vos ! Inde fiet , ut vos sitis nostri et nos vestri , etc. Bern , Pfarrer Habetote nos commendatos et salvi sitis cum omni vestra familia Bullinger. Vale .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_874", "psc_text": "ueniat] add. in RT 21 tertiae B, tertia die M HAEL Y* P g, tertio r, tertio die aeI 22 mystie Bl, mistice (-cae) CPF figurae Bl enim eo die passus est, qui est ab hoc die tertiustertias, cum continuo dicat: oportet me hodie et erascras et sequenti ambulare —, cogit profecto etiam illud mystice intellegi quod ait: non uidebitis me, donec ueniat, cum dicetis: benedictus qui uenit in nomine domini, de illo suo aduentu, quo in claritate uenturus est, hoc significans, ut illud quod ait: eicio demonia et sanitates perficio hodie et erascras et tertia consummor, referatur ad corpus eius, quod est ecclesia. expelluntur enim demonia, cum relictis paternis superstitionibus credunt in eum gentes, et perficiuntur sanitates, cum secundum eius praecepta uiuitur, posteaquam fuerit diabolo et huic saeculo renuntiatum, usque in finem resurrectionis, qua tamquam tertia consummabitur, hoc est ad plenitudinem angelicam per corporis etiam inmortalitatem perficietur ecclesia. quapropter", "candidate_score": 0.640844, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_626", "psc_text": "ordinabit RTl iis E*y lm de eaangeliom ClP 4 nullo N* 8 quo g 11 nec alt. om. B 14 est om. B enim est v operarios Al 15 hanc] haec B 16 signauit M 17 posuit Clp brebiter B 18 necessarium (necass. B) BR g 19 intellegeretur Eug. codd. Vat. Med. 20 ne] nec RT CP A ael 21 potestate Bl 24 non ante commemorauit Y l 12* ei qui rursus uirgam aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. § 75 Sic et calciamenta cum dicit Mattheus in uia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soleis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet,", "candidate_score": 0.640474, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1349", "psc_text": "quo BRD, quo cet., edd. dominum, ubi eum primo uidit Thomas, qui eum non uiderat die resurrectionis eius. nam utique si intra eosdem octo dies eum in monte Galilaeae iam illi undecim uiderant, quomodo post octo dies eum primum uidit Thomas, qui in illis undecim fuerat? nisi quis dicat non illos undecim, qui iam tunc apostoli uocabantur, sed discipulos illic undecim fuisse ex multo numero discipulorum. soli quippe adhuc uocabantur apostoli illi undecim, sed non soli erant discipuli. potest ergo fieri, ut non omnes, sed aliqui eorum ibi fuerint, alii uero discipuli cum eis ita, ut undecim conplerentur, ac sic non ibi fuisse Thomam. qui post illos dies octo primo dominum uidit. Marcus quippe, quando illos undecim memorauit, non utcumque undecim, sed illis, inquit, undecim apparuit. Lucas etiam: regressi sunt, inquit, Hierusalem et inuenerunt congregatos undecim et eos qui cum ipsis erant. et iste ostendit illos undecim, hoc est apostolos", "candidate_score": 0.640404, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1347", "psc_text": "undecim in monte, quo eos secundum praedictionem angeli Iesus praecesserat. nam ita narrare apparet, quod illic eum reppererint, quia utique secundum constitutum praecesserat. non ergo ipso die, in quo resurrexit, neque in consequentibus octo diebus, post quos dicit Iohannes discipulis apparuisse 3 Matth. 28, 7 et 10 9 *Matth. 28, 16 et 17 13 cf. Lnc. 24, 33; cf. Ioh. 20, 13 16 cf. loh. 21, 1 1 se om. p demoDstraturus (e s. u.) B, monstraturus g galileam RDQ HAEL necessarium CP 2 se] sed B' 3 praecedet NAedd. praeter l m 4 (om. dicecs i)te Bl 5 quamuis RDN p 6 intentum (e 8. a) B adq.pendum Bl 7 intellegaturj add. uideri g 9 poterit B dicentem B 11 eis BIRD, illis cet., edd., v dominus Bl, iesus cet., edd., v adosaberunt Bl 12 enim] uero p 13 manifestum est om. RD 14 eo die om. HA&L 15", "candidate_score": 0.640364, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1381", "psc_text": "eum. et fecit, ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos praedicatepraedicare. et dedit illis potestatem curandi infirmitates et eiciendi demonia. et inposuit Simoni nomen Petrus, et cetera usque ad illud ubi ait: et abiit et coepit praedicare in Decapoli, quanta sibi fecisset Iesus, et omnes mirabantur. de nominibus discipulorum iam et antea me locutum scio, cum Matthei ordinem sequerer, et hic rursus admoneo, ne quisquam putet nunc accepisse nomen Simonem, ut Petrus uocaretur, et sit contrarium Iohanni, qui longe ante illi dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus. ipsa enim uerba domini commemorauit, quibus ei nomen inposuit; Marcus autem hoc loco id recapitulando commemorauit, cum ait: et inposuit Simoni nomen Petrus. cum enim uellet nomina duodecim apostolorum enumerare et necesse haberet Petrum dicere, breuiter insinuare uoluit, quod non 'hoc ante uocaretur, sed hoc ei dominus nomen inposuerit non tunc, sed quando Iohannes ipsa uerba domini posuit.", "candidate_score": 0.640301, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_606", "psc_text": "post admonitionem istam discipulorum et post alia multa commemorat. itaque incertum est, utrum hoc, quod agitur in eius patria, Mattheus omissum reuocauerit, an Marcus recordatum anteceperit, quisnam eorum ordinem rei gestae et quis recordationis suae tenuerit. Lucas autem continuo post resurrectionem filiae Iahiri subiungit hunc locum de potestate et admonitione discipulorum. tam breuiter 6 Marc. 6, 6 b et 7; cf. 6 b-11 9 Marc. 6, 11 12 cf. Marc. 6, 1-6 a 14 cf. Matth. 13, 53-58 18 cf. Luc. 9, 1-6; 6, 13-16 2 commemoramus ClF OMQ HdEBL y gm 3 utrum BRTD, add. eos HA2 g, add. ea C-V, add. eum cet. ex ordinem mattheus B, matheus ordine r subiunxit g r 5 brebiter B et sic infra uidetur om. R M perstrincxisse Ml, -exit M2 6 est om. AL et circuibat—docens om. g circumibat ON AE* r edd. praeter pr circamitu E' f a 7 conuocatis", "candidate_score": 0.640263, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1323", "psc_text": "eos intraret, posteaquam illi duo redeuntes de castello cum ipsis undecim conlocuti sunt, sicntsicut aput Lucam inuenitur. sed Lucas in sua narratione dat locum, quo possit intellegi, dum haec loquerentur, prius inde exisse Thomam et postea dominum intrasse. MarousMarcus autem, qui dicit: nouissime recumbentibus illis undecim apparuit, etiam Thomam illic fuisse cogit fateri. nisi forte quamuis uno absente undęcimundecim tamen uoluit appellare, quia eadem tunc apostolica societas hoc numero nuncupabatur, antequam Matthias in locum Iudae subrogaretur. aut si hoc durum est sic accipere, illud ergo accipiamus, post multas demonstrationes eius, quibus per dies quadraginta discipulis praesentatus est, eum etiam 2 Marc. 16, 13 3 «f. Morc. 16, 14 4 *Lac. 24, 86: *Ioh. 20, 26 11 cf. Marc. 16, 14; cf. Luc. 24, 29; 36; cf. Ioh. 20, 19 19 Marc. 16, 14 23. cf. Act. 1, 26.,' 4 aobiacumj uobis Sl χψω raelmv (cf. supra) o sicutj add. refe.", "candidate_score": 0.640253, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_73", "psc_text": "dispersus mirabili dei prouidentia, quamuis sine ulla unctione regis sacerdotisque . remanserit, in quo chrismate Christi nomen apparet, tenet tamen reliquias quarundam obseruationum suarum, Romana autem sacra illa de idolorum cultu nec uictus ac subiugatus accepit, ut libros propheticos ad testimonium gerat Christi ac sic de inimicorum codicibus probetur ueritas prophetati Christi. quid ergo adhuc miseri Christum male laudando se ipsos indicant? si aliqua magica sub eius nomine scripta sunt, cum uehementer his artibus CbristiChristi doctrina inimica sit, hinc potius intellegant, quantum sit illud nomen, quo addito etiam illi qui contra eius praecepta niauntuiuunt suas nefarias artes honorare conantur. sic enim diuersis hominum erroribus multi etiam uarias hereses aduersus ueritatem sub eius nomine condiderunt, ita sentiunt etiam inimici Christi ad suadendum quod proferuntproferant contra doctrinam Christi nullum sibi esse pondus auctoritatis, si non habeat nomen Christi. 11 ef. de ciu. d. 18, 46 13 cf. ib. 4, 34 1 uertenda", "candidate_score": 0.640248, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1381", "psc_text": "eum. et fecit, ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos praedicatepraedicare. et dedit illis potestatem curandi infirmitates et eiciendi demonia. et inposuit Simoni nomen Petrus, et cetera usque ad illud ubi ait: et abiit et coepit praedicare in Decapoli, quanta sibi fecisset Iesus, et omnes mirabantur. de nominibus discipulorum iam et antea me locutum scio, cum Matthei ordinem sequerer, et hic rursus admoneo, ne quisquam putet nunc accepisse nomen Simonem, ut Petrus uocaretur, et sit contrarium Iohanni, qui longe ante illi dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus. ipsa enim uerba domini commemorauit, quibus ei nomen inposuit; Marcus autem hoc loco id recapitulando commemorauit, cum ait: et inposuit Simoni nomen Petrus. cum enim uellet nomina duodecim apostolorum enumerare et necesse haberet Petrum dicere, breuiter insinuare uoluit, quod non 'hoc ante uocaretur, sed hoc ei dominus nomen inposuerit non tunc, sed quando Iohannes ipsa uerba domini posuit.", "candidate_score": 0.640164, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1323", "psc_text": "eos intraret, posteaquam illi duo redeuntes de castello cum ipsis undecim conlocuti sunt, sicntsicut aput Lucam inuenitur. sed Lucas in sua narratione dat locum, quo possit intellegi, dum haec loquerentur, prius inde exisse Thomam et postea dominum intrasse. MarousMarcus autem, qui dicit: nouissime recumbentibus illis undecim apparuit, etiam Thomam illic fuisse cogit fateri. nisi forte quamuis uno absente undęcimundecim tamen uoluit appellare, quia eadem tunc apostolica societas hoc numero nuncupabatur, antequam Matthias in locum Iudae subrogaretur. aut si hoc durum est sic accipere, illud ergo accipiamus, post multas demonstrationes eius, quibus per dies quadraginta discipulis praesentatus est, eum etiam 2 Marc. 16, 13 3 «f. Morc. 16, 14 4 *Lac. 24, 86: *Ioh. 20, 26 11 cf. Marc. 16, 14; cf. Luc. 24, 29; 36; cf. Ioh. 20, 19 19 Marc. 16, 14 23. cf. Act. 1, 26.,' 4 aobiacumj uobis Sl χψω raelmv (cf. supra) o sicutj add. refe.", "candidate_score": 0.639623, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81_83", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant . Zum Einfluss Calvins auf die Lausanner Kirche s. den Brief von Béat Comte vom 23 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1375", "psc_text": "sabbatis ingressus synagogam docebat eos. in hac tota contextione omnia superiora cum Mattheo considerata sunt. hoc autem Marcus, quia ingressus Capharnaum in synagogam eorum docebat eos sabbatis, cum Luca dixit, sed nihil habet quaestionis. § 3 II. Sequitur Marcus et dicit: et stupebant super doctrinam eius; erat enim docens eos quasi potestatem 11 Marc. 1, 1 et 2 13 *ib. 21 17 cf. Luc. 4, 31 19 *Marc. 1, 22-24 2 iam om. CPV Im. 3 et ei tres] ecce it res B alios om. A1E1S conferentes] coniungentes r 4 pugnare Bl 5 iis l m quae] qui CP 6 ceterae B 7 monstrantur B 8 indie B1 9 conueniunt CP in] ad R considera Bl 11 initium euangelii om. Bl 12 fili R1 AlElS dni H 14 ingressus] add. in Q v 15 conteiione finit 0 17 synagoga RD CP HAEL i (sin. DPH, -guga C) cum lucam dixit", "candidate_score": 0.639601, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1387", "psc_text": "periberet B 22 uolumtates B qui] quia BN petro futnram V, p. futuram negationem p, futuram perfidiam petro g, futuram aegationem petro ael prenunciauerit p 23 tunc om. BR quomodo huic eius tantae scientiae et praescientiae non est contrarium quod Marcus dicit: praecepit illis, ne cui dicerent; quanto autem eis praecipiebat, tanto magis plus praedicabant? si enim sciebat eos sicut ille qui notas habebat et praesentes et futuras hominum uoluntates tanto magis praedicaturos, quanto magis, ne praedicarent, eis praecipiebat, utquid hoc praecipiebat, nisi quia pigris uolebat ostendareostendere, quanto studiosius quantoque feruentius eum praedicare debeant quibus iubet. ut praedicent, quando illi qui prohibebantur tacere non poterant? § 6 V. Sequitur Marcus: lin illis diebus iterum ctfm turba multa esset nec haberent quod manducarent, et cetera usque ad illud ubi ait: respondit illi Iohannes dicens: magister, uidimus quendam in nomine tuo eicientem demonia, qui non sequitur nobiscum, et prohibuimus eum. Iesus autem", "candidate_score": 0.639597, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_71_73", "bdc_text": "HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_471", "psc_text": "de socru Petri — in his autem Lucas ei consentit —, Mattheus uero de isto demonio nihil narrauit; de socru autem Petri non tacuit, sed postea. § 36 In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Mattheus post uocationem discipulorum, quibus piscantibus iussit, ut eum sequerentur, narrat eum circumisse Galilaeam docentem 2 cf. Matth. 4, 14-7, 29 4 cf. Mare. 1, 16-31 6 cf. Matth. 5, 1-48; 6, 1-34; 7, 1-29 7 cf. Marc. 1, 16-20; 29 8 cf. ib. 1, 21-22 10 Matth. 7, 29; Marc. 1, 22 12 cf. Marc. 1, 23-28 13 cf. ib. 30-31; cf. Luc. 4, 81-39 14 cf. Mattb. 8, 14-15 18 cf. Matth. 4, 23-25; 5, 1 1 maritimam BTD ONlM HElL, nammaritima Bl, maritima cet., edd., v (ctc Kao. τήvπαραϑαλασσιαν) neptalin BT g, neptalim D CPVF NM HAJELU prael, nepthali B, nepthalim OQ, nephtaiim m, nephthalim v (νεϕϑαλειμ, sed u. 15 vtffraXstv", "candidate_score": 0.639448, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_28_30", "bdc_text": "Dezember 1546 als SchulleiterBern , Schule bzw Schulherren am Barfüßerkollegium ; s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_927", "psc_text": "ei: aput te facio pascha). potuit etiam sic 'misit eos ad quendam dicens: ite, dicite ei: aput te facio pascha'. ac per hoc cum uerba domini posuisset dicentis: ite in ciuitatem, interposuit ipse: ad quendam, non quia hoc dominus dixerit. sed ut ipse nobis insinuaret tacito nomine fuisse quendam in ciuitate, ad quem domini discipuli mittebantur, ut praepararent pascha. ac sic post hanc ex persona sua interpositionem duorum uerborum sequitur ordinem uerborum domini dicentis: et dicite ei: magister dicit. iam enim si quaeras: cui? recte respondetur: illi cuidam homini, ad quem misisse insinuauit euangelista, cum ex persona sua interposuisset: ad quendam. minus quidem usitata locutio, sed tamen sic intellecta integerrima est; aut si habet aliquid proprietatis Hebraea lingua, qua perhibetur scripsisse Mattheus, ut etiam totum ex persona domini dictum locutionis integritate non careat, uiderint qui 25 cf. aupra 1. 1, c. 2, n. 4; 1. 2, c. 66, n. 128", "candidate_score": 0.63941, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81_83", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant . Zum Einfluss Calvins auf die Lausanner Kirche s. den Brief von Béat Comte vom 23 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_233", "psc_text": "in N, leuiti iu, leui V χψ pra alfei BCPF, alpei 0 10 congruit Y 11 ei] et Migne 13 alios alio V, alios alios H 14 responsis qui CP, responsionisque MQ yia 15 et marcus luce (-ce) r a 17 archisynagogis (-sygogis C) CP, archisinagogi BT O. H 18 fimbria CP utrum om. Q ordo] illo ordine H quod BN 20 ipsiua om. CPV p m ipsius archisinagogus B 22 demonio om. r, demonioso Y Ubi turbammturbarum misertus misit discipulos suos dans eis potestatem sanitatum praestandarum et eis multa mandauit ordinans, quemadmodum uiuerent, ubi quaerendum est quomodo Mattheus Marco et et Lucae congruat maxime de uirga, quam secundum Mattheum dicit non ferendam, secundum Marcum autem solam ferendam, et de habitu calciamentorum adquoadque uestium. Ubi Iohannes baptista misit ad Iesum de carcere discipulos, quod Mattheus et Lucas dicunt. Ubi exprobrauit ciuitatibus quod non egerint paenitentiam quod et Lucas dicit, ubi", "candidate_score": 0.639297, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113_115", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 . - Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1163", "psc_text": "eis: quid enim mali fecit? quia, si diceret 'dixit', quasi semel dictum intellegeremus; quia uero ait: dicebat, satis intimauit intellegentibus multis modis et saepe dictum esse, quo usque inciperet hora sexta. cogitemus ergo, quam breuiter hoc dixerit Marcus in conparatione Matthei, quam breuiter Mattheus in conparatione Lucae, quam breuiter Lucas in conparatione Iohannis, cum tamen alia adque alia quisque commemoraret, et quam denique breuiter ipse lohannes in conparatione rerum, quae gestae sunt, et morarum, cum illa gererentur: et sine insania resistendi credamus duas horas et quiddam illo interuallo transire potuisse. § 48 Quisquis autem dixerit potuisse Marcum, si ita esset, eo tempore dicere fuisse horam tertiam, quo erat hora tertia, cum uox Iudaeorum de crucifigendo domino sonuisset, dicere etiam, quod eum tunc ipsi crucifixerint, nimis superbe leges narratoribus ueritatis inponit. sic enim potest dicere, si haec ipse narraret, eo modo eodemque ordine ab omnibus debuisse narrari, quo ipse narrauit. dignetur", "candidate_score": 0.638866, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164_166", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis . Efficite , ut , qui vestri sint , iidem et nostri sint ! Efficite , ut idem ius in nos sit , quod vobis concessum est in vos ! Inde fiet , ut vos sitis nostri et nos vestri , etc. Bern , Pfarrer Habetote nos commendatos et salvi sitis cum omni vestra familia Bullinger. Vale .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_871", "psc_text": "eicio demonia et sanitates perficio hodie et erascras, et tertia consummor. uerum tamen oportet me hodie et erascras et sequenti ambulare, quia non capit prophetam perire eztraextra Hierusalem. Hierusalem Hierusalem, quae occidis prophetas et lapidas eos qui mittuntur ad te, quotiens uolui congregare filios tuos quemadmodum au.is nidum suum sub pinnis, et noluisti! ecce relinquetur uobis domus uestra. dico autem uobis, quia non uidebitis me, donec ueniat, cum dicetis: benedictus qui uenit in nomine domini. narrationi quidem huic Lucae non uidetur aduersari, quod turbae dixerunt domino nenienti ad Hierusalem: benedictus qui uenit in nomine domini; secundum quippe Lucae ordinem nondum illuc ueueratuenerat et nondum dictum erat. sed quia non dicit, quod inde tunc abscesserit, ut non ueniret nisi eo tempore, quo iam illud diceretur — perseuerat quippe in itinere suo, donec ueniatHierusalem — adque illud quod ait:ecce eicio demonia et sanitates perficio hodie et erascras et tertia consummor, mystice ab", "candidate_score": 0.638791, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_653", "psc_text": "et deinde ad hunc ordinem rediens. Lucas autem paene totidem uerbis hoc dicit quod Mattheus, et quod digitum dei appellat spiritum dei, ab eadem sententia non recedit, quin potius et aliquid docet, ut nouerimus, quemadmodum intellegamus ubicumque scripturarum legerimus digitum dei. in aliis autem quae non hic dicunt Marcus et Lucas nulla contrauersia est, nec in his quae aliquanto aliter dicunt, quia eadem sententia est. § 86 SequiturMattheus et dicit: tunc responderunt ei quidam de scribis et Pharisaeis dicentes: magister, nolumusuolumus a te signum uidere, et cetera usque ad illud 6 ib. 37 7 cf. Marc. 3, 22-30 13 cf. Luc. 11, 14-26 19 Matth. 12, 38; cf. 38-45 2 hinc R1 3 ei.cit (eros. e) N demonia RT belzebul B IIIWOn. cant. corb. Ric.1), belzebu CP, belzebub R'TD ONMQ H p. beelzebnb cet., v 5 contra] in p desolauitur B, desolatur RT CPVF ON H g (cant. Ept. al.)", "candidate_score": 0.638559, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_112_114", "bdc_text": "cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1248", "psc_text": "tunc dominus resurrexit; erunt ergo duae noctes et duo dies et una nox, etiamsi tota posset intellegi, nec ostenderemus, quod illud diluculum pars eius extrema sit; quapropter nec adnumeratis illis sex horis, quarum tribus sol contenebratus est et tribus eluxit, constabit ratio trium dierum et trium noctium. restat ergo. ut illo scripturarum usitatissimo loquendi modo, quo a parte totum intellegitur, inueniamus extremum diem tempus parasceues, quo crucifixus et sepultus est dominus, et ex ipsa extrema parte totum diem cum sua nocte, qui iam peractus fuerat, accipiamus, medium uero, id est sabbati diem, non a parte, 1 computentur r gael 2 occurrerit B 3 nisi] add. ad AlElL g a e l, add. ut E1 i est om. Bl, est ut AL gel 4 eum] eos AiEIL a 6 aperte BlOl (sic infra) 7 iubat BR 8 scripturarum om. BlRl 10 usque Bl CPY FONQ, add. ad cet., edd. 14 conputaberant", "candidate_score": 0.637144, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1346", "psc_text": "quaerendum, in quo mysterio dictum intellegatur. § 81 Sed prius considerandum est, quando etiam corporaliter in Galilaea uideri potuerit dicente Mattheo: undecim autem discipuli abierunt in Galilaeam in montem, ubi constituerat eis dominus, l'let uidentes eum adorauerunt. quidam autem dubitauerunt. quia enim non ipso die. quo resurrexit, manifestum est; nam in Hierusalem uisum esse eo die initio noctis Lucas et Iohannes apertissime consonant, Marcus autem non aperte. quando ergo uiderunt dominum in Galilaea? non secundum id quod dicit Iohannes ad mare Tiberiadis — tunc enim septem fuerunt et piscantes inuenti sunt —, sed secundum id quod dicit Mattheus, ubi erant undecim in monte, quo eos secundum praedictionem angeli Iesus praecesserat. nam ita narrare apparet, quod illic eum reppererint, quia utique secundum constitutum praecesserat. non ergo ipso die, in quo resurrexit, neque in consequentibus octo diebus, post quos dicit Iohannes discipulis apparuisse 3 Matth. 28, 7 et 10 9 *Matth. 28,", "candidate_score": 0.637001, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_70_72", "bdc_text": "- Rümlang wirkte bei dieser Auseinandersetzung neben Kilchmeyer , PfisterPfister , Nikolaus und WäberWaber , Johannes als Schiedsmann ; HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_236", "psc_text": "exprobrauerit R, erprobrat H egerent CPF, agerent p a 1:& quo MQ est] et Q 13 quemadmodum] in mg. praefnitt. XXXV B2 et ita numeros sequentes tribus maiores B1 14 uocauit x r a sacrinam B 15 quomodo V ad luca B 16 narrando BN1 ordinem B 17 spicas discipuli F p 19 et om. Y narrando BNl 20 manu arida CP manuum M habiret C et sabbato CPF h* Considerandum utrum ab isto eniuscuius arida manus sanata est. ita digrediantur hi tres eaangelistaeeuangelistae, ut ia nullo sibi adaersentoraduersentur ipso ■arrationis ordine. De muto et eaffl), qui demoniom habebat. quomodo MatthensMattheus Laeasque conseBtiantconsentiant. Ubi ei dictum est quod in Belxebal eicit demonia. quidquid ex ipsa occasione locutus est de blasphemia aduersu3 spiritum sanctum, et de duabus arboribus, utrum in nullo MatthensMattheus a daobusduobus aliis, maxime a Luca, dissentiat. Quod respondit petentibus signum de Iona propheta et de Nineuitis et de", "candidate_score": 0.636926, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_59", "bdc_text": "Ideo , posteaquam constantiam nostram senserant ( quod succubuere nobis )Dieses und das folgende Klammernpaar ergänzt .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_23", "psc_text": "c. Faust. 22, 51—57; en. in ps. 83, n. 11 1 deom pr.] domini pg 2 quod] quo ElL, quem CPY m sunt om. Hub. Theod. agnoscere Hub. Theod. 3 quod] et quod nral quod acc. carnem om. Hub. Theod. acceperit (i ex a) JB* 4 mutatum gr in carne p seruata] salna Hub. Theod. 6 hoc de ipso domino BTD HALSg, de hoc ipso domini N* 8 qui uidit me T uidet uidit Q, uidet uidet C2P2VO2 A2E2SUγ pgraelv patrem] add. meum GPV (eolb. mon.) et ante ego om. Hub. Theod. 9 me] add. eat Dpaelmv 10 quaecumque enim v pater] ille v (ἐϰεῑνος), 6 ̍πατήρΟr. Chr. Did. Nouat. facit pr.] fecerit v haec om. N* eadem om. v 11 similiter facit c (notct óμοιως) 12 patri] deo patri N* recte intellegentibus om. AELf 13 iohannis ClP sno euangelio Hub. Theod. tamquam] add. qui V ϑπρχψω m14 super quo", "candidate_score": 0.63634, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_794", "psc_text": "hunc-ordinem om. R 16 tenit ClP pebibens Bl 20 marcus om. CP brebiter B ordine commemorauit quae de passione et resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occuiTeruntoccurrerunt ei ad Hierichum. quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat iterum esse eandem sententiam a domino dictam. § 125 Sequitur Mattheus: et egredientibus eis ab Hiericho secuta est turba multa. et ecce duo caeci sedentes secus uiam audierunt, quia Iesus transiret, et clamauerunt dicentes: domine, miserere nostri, fili DanidDauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt et secuti sunt eum. hoc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. quae ita soluitur quaestio, ut illa soluta est de duobus, qui legionem", "candidate_score": 0.636041, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_606", "psc_text": "post admonitionem istam discipulorum et post alia multa commemorat. itaque incertum est, utrum hoc, quod agitur in eius patria, Mattheus omissum reuocauerit, an Marcus recordatum anteceperit, quisnam eorum ordinem rei gestae et quis recordationis suae tenuerit. Lucas autem continuo post resurrectionem filiae Iahiri subiungit hunc locum de potestate et admonitione discipulorum. tam breuiter 6 Marc. 6, 6 b et 7; cf. 6 b-11 9 Marc. 6, 11 12 cf. Marc. 6, 1-6 a 14 cf. Matth. 13, 53-58 18 cf. Luc. 9, 1-6; 6, 13-16 2 commemoramus ClF OMQ HdEBL y gm 3 utrum BRTD, add. eos HA2 g, add. ea C-V, add. eum cet. ex ordinem mattheus B, matheus ordine r subiunxit g r 5 brebiter B et sic infra uidetur om. R M perstrincxisse Ml, -exit M2 6 est om. AL et circuibat—docens om. g circumibat ON AE* r edd. praeter pr circamitu E' f a 7 conuocatis", "candidate_score": 0.636033, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29_31", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1374", "psc_text": "1 Nunc iam quoniam Matthei narrationem contextim considerantes et ei tres alios conferentes usque in finem in nullo eos uel sibi uel inter se repugnare docuimus, Marcum similiter uideamus, ut exceptis his quae cum Mattheo dixit, de quibus iam quod disserendum uidebatur absoluimus, cetera eius inspecta adque conlata nulli eorum repugnare monstrentur usque ad cenam domini. nam inde iam omnia omnium quattuor, quemadmodum sibi conueniant, usque in finem considerata tractauimus. § 2 Sic ergo incipit Marcus: xinitium euangelii Iesu Christi filii dei. sicut scriptum est in Esaia propheta, et cetera usque ad illud ubi ait: et ingrediuntur Capharnaum et statim sabbatis ingressus synagogam docebat eos. in hac tota contextione omnia superiora cum Mattheo considerata sunt. hoc autem Marcus, quia ingressus Capharnaum in synagogam eorum docebat eos sabbatis, cum Luca dixit, sed nihil habet quaestionis. § 3 II. Sequitur Marcus et dicit: et stupebant super doctrinam eius; erat enim docens eos", "candidate_score": 0.635858, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1387", "psc_text": "periberet B 22 uolumtates B qui] quia BN petro futnram V, p. futuram negationem p, futuram perfidiam petro g, futuram aegationem petro ael prenunciauerit p 23 tunc om. BR quomodo huic eius tantae scientiae et praescientiae non est contrarium quod Marcus dicit: praecepit illis, ne cui dicerent; quanto autem eis praecipiebat, tanto magis plus praedicabant? si enim sciebat eos sicut ille qui notas habebat et praesentes et futuras hominum uoluntates tanto magis praedicaturos, quanto magis, ne praedicarent, eis praecipiebat, utquid hoc praecipiebat, nisi quia pigris uolebat ostendareostendere, quanto studiosius quantoque feruentius eum praedicare debeant quibus iubet. ut praedicent, quando illi qui prohibebantur tacere non poterant? § 6 V. Sequitur Marcus: lin illis diebus iterum ctfm turba multa esset nec haberent quod manducarent, et cetera usque ad illud ubi ait: respondit illi Iohannes dicens: magister, uidimus quendam in nomine tuo eicientem demonia, qui non sequitur nobiscum, et prohibuimus eum. Iesus autem", "candidate_score": 0.635535, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_10_12", "bdc_text": "- Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes . Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ; s. unten Z. 18085 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_972", "psc_text": "nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. § 9 III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur idem Iohannes et conserit 6 Marc. 14, 30. 1 hae noe Bl scriber JB1, scribis Cl PF1 Q g 2 conaicianeris B 3 inciperit CXP primum om. CP 6 dicit I bis om. J2 7 negaturus es D re1 ita] add. s. I. enim C2 8 locum om. Bl 9 etiamj iam 01 conuenire p 10 querantur p uerba] narrationis uerba 2 11 inuenire C1P et om. 01 l, ex H 12 agnoscendum g 13 enangelistarum-diuersis om. Bl 14 siue] si uero B2 16 predixit r sicut] si r indigatur (g radendo in c mut.) CP, indicatur D V HAJ&L p l, indicatur r 17 possunt V tu 18 in unum om. B 20 easet] est JB1 21 est]", "candidate_score": 0.63489, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29_31", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_223", "psc_text": "ordini congruat ordo Lucae in his quae de conceptu et de infantia uel pueritia Christi alius praetermittit, alius commemorat. Quaestiones sitte capitula libri secundi, tertii, quarti uno contextu scripta exhibent BBT ON H r, ante librum primum H r, ante librum leatndum BBT ON, indiees quaestionum singulorum librorum ante suum quemque librum D CPFV MQ p a, indicem quaestionum om. AELSU r gel, in fine libri quarti add. m, lemmata singula in initiis singulorum capitum ponit m, ibidem integra fere ex indice repetunt r a, decurtata repetit p, breuiter dicta exhibent el 1] numeros add. B2Q2 4 Quarenon sit] fol. 29|| Questiones libri primi de concordia | eaangelistarum qualiter sibi concordent I duas lineas rubro colore pictas errore suppleuit B generatoris CP, generatio V, generationes M χΨω p a commerooratur CPV. commemorentur m 5 christus om. H 6 sed] red Bl 8 fili B1R1T, filio H concubitum H 9 progenitores", "candidate_score": 0.63482, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_698", "psc_text": "audierat V 14 inissos] suos CP p g redisse om. BRD 15 retuntiaase B 17 requiscerent AelL post illum Q in om. CPV pg 18 isse] add. in desertum seorsum g et alto om. HAelL oc B praenisse B 01 20 duabus B 22 etiam] autem R 23 passionem IIEl, om. L haesitationem de domino quisnam esset, hoc continuo subiungit quod Marcus, id est redisse ad illum apostolos et narrasse illi quaecumque illi fecerant et adsumtis eis recessisse in locum desertum, adque eo secutas turbas et locutum esse de regno dei et eos qui cura indigebant sanasse. adque inde etiam ipse die declinante commemorat miraculum de quinque panibus factum. § 94 At uero Iohannes, qui multum ab eis tribus euangelistis eo distat, quia magis in sermonibus, quos dominus habuit, inmoratur quam in factis, quae mirabiliter fecit. posteaquam commemorauit eum relicta Iudaea abisse iterum in Galilaeam. quod tunc intellegitur factum, cum", "candidate_score": 0.634059, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72_74", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant . Pręterea egerrime ferebant , quod ius vocandi , promovendi et examinandi nisi nobis ludipraefectis Bern , Schule bzw SchulherrenZum Gremium der Berner Schulherren s. 18054 , fn18054-6 . presentibus ademptum illis erat , et quod neminem nisi calculo nostronisi calculo nostro :", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1380", "psc_text": "om. RD raeI 19 eum] sum B ut om. P 7 g ut q. s. ait om. It r ael 20 intelligitur 1 gel quod BBD CPV 7 g, quia cet. 22 amota uexatione elisis BRD raelm, amputatis aut elisis 7, amputatis aut euulsis CPV g (in mg. I) mundare, et cetera usque ad illud ubi ait: et clamabant dicentes: tu es filius dei. et uehementer comminabatur eis, ne manifestarent illum. huic quod ultimum posuimus simile aliquid et Lucas dicit, sed sine aliqua repugnantiae quaestione. sequitur Marcus: et ascendens in montem uocauit ad se quos uoluit ipse et uenerunt ad eum. et fecit, ut essent duodecim cum illo, et ut mitteret eos praedicatepraedicare. et dedit illis potestatem curandi infirmitates et eiciendi demonia. et inposuit Simoni nomen Petrus, et cetera usque ad illud ubi ait: et abiit et coepit praedicare in Decapoli, quanta sibi fecisset Iesus, et omnes mirabantur. de nominibus", "candidate_score": 0.633909, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_100_102", "bdc_text": "At iussi sumus sententias nostras scriptis nobis etiam omnibus praesentibus referre ad senatum Bern , Schultheiss bzw Rat. Fecimus . Ego a nostra parte pręstiti , quod potui . Mihi enim iniunxeratSubjekt ist die zwinglischeZwingli , Huldrych , Zwinglische Lehre Partei in Bern. id munus .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_628", "psc_text": "dixisse nullo modo dubitandum est, partim proprie, partim figurate, sed euangelistas alia illum, alia istum inseruisse scriptis suis, quaedam uero eadem uel duos uel tres eorum quoslibet uel omnes quattuor posuisse, nec sic tamen omnia eSseesse conscripta quae ab illo seu dicta seu facta sunt. quisquis autem putat non potuisse dominum in uno sermone quaedam figurate, quaedam proprie ponere eloquia, cetera eius inspiciat; uidebit, quam hoc temere adque inerudite arbitretur. potest enim iste — ut unum aliquid 3 cf. Matth. 10, 10 8 cf. Marc. 6, 9 1 rursus uirgam BRTD, uirg. rurs. cet., edd. 3 et] et ad B 4 portandam Bl qua] quia CPF1 Q r a e cogitantur] putantur » y ne] ut non rael 5 desint] add. portanda,. de om. Bl L tonicis CP AL nec B T7 6 euni B 7 pnt.] portaret CP eseet] sit p possit BRTD 8 deinde A 10 nec nudus", "candidate_score": 0.633515, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_100", "bdc_text": "At iussi sumus sententias nostras scriptis nobis etiam omnibus praesentibus referre ad senatum Bern , Schultheiss bzw Rat. Fecimus .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1412", "psc_text": "feci de omnibus H.A»L r aelmv 15 et docere BBD IP E* 7 edd., om. cet. usque rOm. p in] ad x r 16 apostolos] apostolos quos CsY N*, apostolis quos Es7 m 17 mandans] add. iesus HA2 iussit pr. eu.] cf. cant. (Aug. c. ep. fund. 9, n. 10; c. Felic. 1, 4; auct. I. de un. eccl. 11, 3T) euangelium] incipit Ns (suppl. saec. XII) 22 apostolis] add. suis Jt* 24 iesum] add. in conspectu eorum N* 25 capire Cl 26 aliis] illis B narrando non adtigit. de omnibus ergo fecit sermonem eligendo de omnibus, unde faceret sermonem, quae iudicauit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. et quod dicit multos conatos ordinare narrationem, quae in nobis conpletae sunt. rerum. uidetur significare nonnullos, qui non potuerunt hoc susceptum munus implere; ideo autem dicit sibi uisum esse ex ordine diligenter scribere, quoniam multi conati sunt; sed eos debemus accipere,", "candidate_score": 0.633478, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_32_34", "bdc_text": "BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt ) und noch einmal 1541 von Mathias Apiarius Apiarius ( Biener ) , Mathias neu gedruckt ( VD16 Z V28977 ) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", "candidate_score": 0.632637, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_30_32", "bdc_text": "reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1374", "psc_text": "1 Nunc iam quoniam Matthei narrationem contextim considerantes et ei tres alios conferentes usque in finem in nullo eos uel sibi uel inter se repugnare docuimus, Marcum similiter uideamus, ut exceptis his quae cum Mattheo dixit, de quibus iam quod disserendum uidebatur absoluimus, cetera eius inspecta adque conlata nulli eorum repugnare monstrentur usque ad cenam domini. nam inde iam omnia omnium quattuor, quemadmodum sibi conueniant, usque in finem considerata tractauimus. § 2 Sic ergo incipit Marcus: xinitium euangelii Iesu Christi filii dei. sicut scriptum est in Esaia propheta, et cetera usque ad illud ubi ait: et ingrediuntur Capharnaum et statim sabbatis ingressus synagogam docebat eos. in hac tota contextione omnia superiora cum Mattheo considerata sunt. hoc autem Marcus, quia ingressus Capharnaum in synagogam eorum docebat eos sabbatis, cum Luca dixit, sed nihil habet quaestionis. § 3 II. Sequitur Marcus et dicit: et stupebant super doctrinam eius; erat enim docens eos", "candidate_score": 0.632467, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_31_33", "bdc_text": "Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt )", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_810", "psc_text": "de turbis uendentium eiectis e templo omnes commemorant, sed Iohannes longe diuerso ordine. nam post testimonium baptistae Iohannis de Iesu, cum eum commemorasset isse in Galilaeam, quando aquam conuertit in uinum, inde post commemorationem paucorum in Capharnaum dierum dicit eum ascendisse in Hierosolymam, cum esset pascha ludaeorumIudaeorum, et facto flagello 9 Matth. 21, 10-12 a 14 ib. 13 b 16 cf. Marc. 11, 15-17; cf. Luc. 19, 45 et 46; cf. Ioh. 2, 1-17 1 et pr. om. CP 2 quaraai B consacratis CP 3 muneri B5 C'P 5 res quae discenda est praeferatur B F, res quae dicenda est praef. CP (di. est Eermonibus per quos aut sermonibuB per quos di. est om. B CPF) quae discenda est] quae dicenda est RTD AelLS pglm 6 discenda] dicenda T A2LS pglm, discenda ac dicenda Q proferatur ONM pg 7 his] eius his B possimus T CP 8 etnniuersa om. (sp.", "candidate_score": 0.632269, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_8_10", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , 14-16 mit Anm 10 . id fuit in causa , quod noluerim te nostris satis inauspicatis conflictationibusZum Streit zwischen der zwinglisch und der Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch ausgerichteten Partei Berns s. 18014 , fn18014-6 . - Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_237", "psc_text": "MatthensMattheus Laeasque conseBtiantconsentiant. Ubi ei dictum est quod in Belxebal eicit demonia. quidquid ex ipsa occasione locutus est de blasphemia aduersu3 spiritum sanctum, et de duabus arboribus, utrum in nullo MatthensMattheus a daobusduobus aliis, maxime a Luca, dissentiat. Quod respondit petentibus signum de Iona propheta et de Nineuitis et de regina Austri et de spiritu inmundo, qui cum exierit ab homine redit et inuenit domum mundatam. quemadmodum Mattheus Lucae congrualcongruat Ubi ei nuntiata est mater et fratres eius, utrum a Marco et LocaLuca ordo ipse non discrepet. Quod ex nauicula turbis locutus est de illo cuius in seminando aliud cecidit in uia et cetera et de illo cui superseminata sunt zizania et de grano sinapis et de fermento, et quod in domo locutus ,1 XXXVI om. CP, itaque numeros deinceps uno ntinores exhtbent cai a aridam PF 2 digrediantur Q hi om. T1, hii BFH euangeliste tres r 4 XXXVI", "candidate_score": 0.632213, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29_31", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_794", "psc_text": "hunc-ordinem om. R 16 tenit ClP pebibens Bl 20 marcus om. CP brebiter B ordine commemorauit quae de passione et resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occuiTeruntoccurrerunt ei ad Hierichum. quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat iterum esse eandem sententiam a domino dictam. § 125 Sequitur Mattheus: et egredientibus eis ab Hiericho secuta est turba multa. et ecce duo caeci sedentes secus uiam audierunt, quia Iesus transiret, et clamauerunt dicentes: domine, miserere nostri, fili DanidDauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt et secuti sunt eum. hoc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. quae ita soluitur quaestio, ut illa soluta est de duobus, qui legionem", "candidate_score": 0.632179, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79_81", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt . Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc. Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_577", "psc_text": "hoc idem intimans, cum dixisset, quid eis responderit dominus de uocatione peccatorum tamquam aegrotorum: at illi, inquit, dixerunt ad eum: quare discipuli Iohannis ieiunant frequenter et obsecrationes faciunt, similiter et Pharisaeorum, tui autem edunt et bibunt? ergo et hic sicut Marcus alios de aliis hoc dixisse narrauit. unde ergo Mattheus: tunc accesserunt ad eum discipuli Iohannis dicentes: quare nos et Pharisaei ieiunamus? nisi quia et ipsi aderant et omnes certatim, ut quisque poterat, hoc obiecerunt, quorum sententia diuerso loquendi modo, sed tamen a ueritate non alieno, a tribus euangelistis insinuata est.- § 63 Item illud de sponsi filiis, quia non ieiunabunt, quamdiu cum eis est sponsus, similiter interposuerunt Mattheus et 14 Luc. 5, 33 19 Matth. 9, 14 25 cf. Matth. 9, 15; cf. Marc. 2, 19; cf. Luc. 5, 34 1 putare ClP quod] quo B 2 dixerunt B pgae dixer.—iohannis hoc om. L 4 ap. marc. dixisse RTD", "candidate_score": 0.632169, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_10_12", "bdc_text": "- Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes . Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ; s. unten Z. 18085 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_971", "psc_text": "me es negaturus. ita gestum esse apparebit, cum ad eundem locum narrationis euangelicae uenerimus, ut etiam illic ostendatur euangelistas sibi congruere. § 8 Si autem quaeruntur ipsa omnino uerba, quae Petro dominus dixerit, neque inueniri possunt et superflnosuperfluo quaeruntur, cum sententia eius, propter quam cognoscendam uerba proferuntur, etiam in diuersis euangelistarum uerbis possit esse notissima. siue ergo diuersis sermonum domini locis commotus Petrus singillatim ter enuntiauerit praesumtionem suam et ter ei dominus suam negationem praedixerit, sicut probabilius indagatur, siue aliquo narrandi ordine possint omnium euangelistarum commemorationes in unum redigi, quibus demonstretur semel dominum praedixisse Petro praesumenti, quod eum negaturus esset, nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. § 9 III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur idem Iohannes et conserit 6 Marc. 14, 30. 1 hae noe Bl scriber JB1, scribis Cl PF1 Q g", "candidate_score": 0.631794, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_31_33", "bdc_text": "Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt )", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_681", "psc_text": "Q quid ergo euidentius quam hoc eum scientem praeoccupasse narrandum, cum utique iam magna ab illo in Capharnaum facta fuisse et ipse nouerit et ipse commemoret quae se nondum narrasse utique scit? neque enim tantum ab eius baptismo progressus est, ut oblitus putetur nondum se aliquid commemorasse de his quae in Capharnaum gesta fuerant; modo enim coepit post baptismum aliquid narrare de domino. § 91 Sequitur Mattheus: in illo tempore audiuit Herodes tetrarcha famam Iesu et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uirtutes inoperantur in eo. Marcus hoc idem et eodem modo dicit, sed non eodem ordine. nam posteaquam dicipulos misit dominus dicens eis, ne quid in uia ferrent nisi uirgam tantum, terminato eo sermone, quantum ab illo commemoratum est, etiam hoc subiecit, nulla tamen facta necessitate, qua hoc etiam consequenter gestum esse intellegere cogeremur. sicut nec Mattheus. in illo enim tempore dixit,", "candidate_score": 0.631598, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1163", "psc_text": "eis: quid enim mali fecit? quia, si diceret 'dixit', quasi semel dictum intellegeremus; quia uero ait: dicebat, satis intimauit intellegentibus multis modis et saepe dictum esse, quo usque inciperet hora sexta. cogitemus ergo, quam breuiter hoc dixerit Marcus in conparatione Matthei, quam breuiter Mattheus in conparatione Lucae, quam breuiter Lucas in conparatione Iohannis, cum tamen alia adque alia quisque commemoraret, et quam denique breuiter ipse lohannes in conparatione rerum, quae gestae sunt, et morarum, cum illa gererentur: et sine insania resistendi credamus duas horas et quiddam illo interuallo transire potuisse. § 48 Quisquis autem dixerit potuisse Marcum, si ita esset, eo tempore dicere fuisse horam tertiam, quo erat hora tertia, cum uox Iudaeorum de crucifigendo domino sonuisset, dicere etiam, quod eum tunc ipsi crucifixerint, nimis superbe leges narratoribus ueritatis inponit. sic enim potest dicere, si haec ipse narraret, eo modo eodemque ordine ab omnibus debuisse narrari, quo ipse narrauit. dignetur", "candidate_score": 0.631583, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1313", "psc_text": "illi, quorum erat unus Cleopas, regressi Hierusalem inuenerint congregatos undecim et eos qui cum ipsis. erant, procul dubio intellegendum est, quod inde TbomasThomas exierit, antequam eis dominus haec loquentibus appareret. § 75 Hinc iam Iohannes aliam commemorat sui demonstrationem a domino discipulis factam post dies octo, ubi erat et Thomas. qui prius eum non uiderat. et post dies octo, inquit, iterum erant discipuli eius intus et Thomas com eis; uenit Iesus ianuis clausis et stetit in medio et dixit: pax uobis. deinde dicit Thomae: inferinferas digitum tuum huc et uide manus meas et adfer 4 cf. Iob. 14, 26; 15, 26 10 cf. Luc. 24, 50 et 51 13 cf. Act. 1. 2-9 14 cf. Ioh. 20, 24; cf. Luc. 24, 33 22 *Ioh. 20, 26-29 1 mittoj mittam Xw rael uos sec. om. lsl Z aeaetej aaa. m ciuitate (-tem H2) NsQ H'JE2 γχωedd. quo usque V g uirtate", "candidate_score": 0.631572, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_542", "psc_text": "9, 57 10 cf. Matth. 8, 21; Luc. 9, 58 16 *Luc. 9, 61 19 Luc. 10, 1 1 ordinem ClPl recordatis B, recordantes ClP 2 etiam-praeoccupanit om. M 3 secuntur B CPY ElL 5 quodcuraque M1 6 ei om. HAEL 8 ut irent] ire RTD, ut iret HEXL uero] autem RTD anbulantib. Bl, ambo!. C 9 in pr. om. CXP uiam C5 in B 02, edd., om. cet. uiam RTD (PF Q 9 P 10 ambulant (ambol. C) CP HAWL <{», ambnlarnnt EJ r pm petiuit B r primo BRT V 'ł (uindob. Luc. 9, 59), primum cet., edd. 11 suam B et lucas o. c. q. e. mattheus om. B 12 hoc] hoc est aeI propter om. el 13 petentis] sepelire petentis ael 13 et 14 dicentes CP1 14 lucae a. p. * d. d. s. me om. B primum CP domini om. M 16 et] ad CPV", "candidate_score": 0.631346, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_31_33", "bdc_text": "Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt )", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_682", "psc_text": "sed non eodem ordine. nam posteaquam dicipulos misit dominus dicens eis, ne quid in uia ferrent nisi uirgam tantum, terminato eo sermone, quantum ab illo commemoratum est, etiam hoc subiecit, nulla tamen facta necessitate, qua hoc etiam consequenter gestum esse intellegere cogeremur. sicut nec Mattheus. in illo enim tempore dixit, non 'in illo die' uel 'hora', nisi quod Marcus, non quod Herodes dixerit, sed: dicebant, inquit, quia Iohannes baptista resurrexit a mortuis, Mattheus uero de ipso Herode: ait, inquit, pueris suis. Lucas etiam eum narrandi ordinem, quem Marcus, tenens nec ipse sane etiam rerum gestarum eundem ordinem fuisse credi cogens ita hoc idem commemorat: 8 *Matth. 14, 1-2 12 cf. Marc. 6, 14-16 19 1 Marc. 6, 14 1 qaid] add. est l praeoccupansse Bl 2 caf. CP 0 (sic infra) 3 commemoraret Al g se om. ClP 5 utj et ClP 6 iis l m 8 andiit CP HAE181", "candidate_score": 0.63122, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29_31", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_823", "psc_text": "non tunc aruisse, quando uiderunt, sed continuo quod maledicta est. neque enim arescentem, sed penitus arefactam uiderunt ac sic eam continuo in uerbo domini aruisse intellexerunt. § 132 LXVIIII. Sequitur Mattheus et dicit: et cum uenisset in templum, accesserunt ad eum docentem principes sacerdotum et seniores populi dicentes: in qua potestate haec facis et quis tibi dedit hanc potestatem? respondens Iesus dixit illis: interrogo uos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego uobis dicam, in qua potestate haec faciam. baptismus Iohannis unde erat? et cetera usque ad illud ubi ait: nec ego dico nobisuobis! in qua potestate haec facio..hoc totum et alii duo Marcus et Lucas totidem paene uerbis explicauerunt. nec in ordine inter se uidentur aliquid discrepare nisi, unde superius locutus sum, quod praetermissis quibusdam Mattheus ad alterum diem pertinentibus ita contexit narrationem, ut, nisi aduertatur, possit putari ipsum in secundo die adhuc uersari, Marcum autem", "candidate_score": 0.631191, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113_115", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 . - Gemeint ist der große RatBern , Schultheiss bzw Rat von Bern. eandem Davor gestrichenes idem .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_898", "psc_text": "huic] hi.c B, hinc g, hic rl 10 commemoratet B, -raxetpg postea raelm 14 iesus om. L 15 uiduum B (sic infra 257, 3 et 7) 16 traditur tn 20 uidum Bl (sic infra 22) 22 sic] hic Bl 23 iohannis C1 94 eius ElL 25 superioribus om. B* narret Bl AEL, narraret et BT 27 res B impendente i. d. p. die rael § 153 Sed hoc uideri potest parum diligenter intuentibus esse contrarium, quod Mattheus et Marcus posteaquam dixerunt pascha post biduum futurum, deinde commemorauerunt, quod erat Iesus in Bethania, ubi de unguento illo pretioso dicitur, Iohannes autem ante sex dies paschae dicit Iesum uenisse in Bethaniam de unguento eadem narraturus. quomodo ergo secundum illos duos post biduum futurum erat pascha, cum posteaquam id dixerunt inueniantur cum Iohanne in Bethania illud de unguento quod ipse narrantes, tunc autem ipse dicat post sex dies futurum pascha? sed qui ita", "candidate_score": 0.631173, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_70_72", "bdc_text": "- Rümlang wirkte bei dieser Auseinandersetzung neben Kilchmeyer , PfisterPfister , Nikolaus und WäberWaber , Johannes als Schiedsmann ; HBBW XIX , Nr. 2747 , 36-48 . deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_237", "psc_text": "MatthensMattheus Laeasque conseBtiantconsentiant. Ubi ei dictum est quod in Belxebal eicit demonia. quidquid ex ipsa occasione locutus est de blasphemia aduersu3 spiritum sanctum, et de duabus arboribus, utrum in nullo MatthensMattheus a daobusduobus aliis, maxime a Luca, dissentiat. Quod respondit petentibus signum de Iona propheta et de Nineuitis et de regina Austri et de spiritu inmundo, qui cum exierit ab homine redit et inuenit domum mundatam. quemadmodum Mattheus Lucae congrualcongruat Ubi ei nuntiata est mater et fratres eius, utrum a Marco et LocaLuca ordo ipse non discrepet. Quod ex nauicula turbis locutus est de illo cuius in seminando aliud cecidit in uia et cetera et de illo cui superseminata sunt zizania et de grano sinapis et de fermento, et quod in domo locutus ,1 XXXVI om. CP, itaque numeros deinceps uno ntinores exhtbent cai a aridam PF 2 digrediantur Q hi om. T1, hii BFH euangeliste tres r 4 XXXVI", "candidate_score": 0.6309, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_10_12", "bdc_text": "- Die Haupta kteure auf der zwinglischen Seite waren neben Rümlang Jodokus Kilchmeyer , Nikolaus PfisterPfister , Nikolaus und Johannes WäberWaber , Johannes . Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ; s. unten Z. 18085 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_7", "psc_text": "in carne praesentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, quos ante passionem dominus elegit, primum adque ultimum locum duo tenuerunt, primum Mattheus, ultimum Iohannes, ut reliqui duo, qui ex illo numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tamquam filii 1 cf. de doctr. chr. 2, 8 7 cf. en. in ps. 103, III 2 10 cf. EUS. hist. eccl. 3, 24 19 cf. aerm. 239, 1; c. Fauat. 17, 3 1 siortl (sC in ras.) B* 2 non tales illi g illi postea add. B* 4 adque] et RTDN2 fidei regula N* 5 et om. N* sana doctrina] om. NI, sancta doctrina H, sancta scriptura A1LS1U condempnant Q 6 igitur] ergo p in uniuerso H2A2SUg, in toto sunt typ orbi M1 * 7 nouiasimi B', notissimi (t", "candidate_score": 0.630384, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1291", "psc_text": "p se] etiam p 22 et pr. om. p se om. RD, semet B- 25 tantum p utj et (' XXXXIII Aug. Sect. III parn 4. 24 § 71 Ordo ergo rerum qui esse potuit, quemadmodum dominus excepto quod iam mulieribus locutus erat etiam maribus discipulis uisus fuerit, secundum testimonia non solum quattuor euangelistarum, sed etiam Pauli apostoli contexendus et demonstrandus est. omnium ergo uirorum primo apparuisse intellegitur Petro, ex his dumtaxat omnibus quos euangelistae quattuor et Paulus apostolus commemorauerunt. ceterum si apparuit alicui eorum prius quam Petro, quod omnes tacuerunt, quis uel dicere audeat uel negare? neque enim et Paulus dixit: capparnit primo Cephae,' sed: apparuit, inquit, Cephae, postea duodecim, deinde apparuit plus quam quingentis fratribus simul. sic autem non apparet quibus duodecim, quemadmodum nec quibus quingentis. fieri enim potest, ut de turba discipulorum fuerint isti duodecim nescio qui. nam illos quos apostolos nominauit non iam duodecim, sed undecim", "candidate_score": 0.630022, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_128", "bdc_text": "tibi universa exactius recensebit et referre poterit , etc .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1411", "psc_text": "putari debet omnia scripsisse in euangelio suo quae Iesus cum apostolis in terra uersatus fecit et dixit, ne sit contrarium Iohanni, qui ait multa alia fecisse Iesum, quae si scriberentur, mundum totum non potuisse capere illos libros, cum etiam constet ab aliis euangelistis non pauca narrata, quae Lucas ipse 14 *Act. 1, 1 et 2 24 cf. Ioh. 21, 2J 4 omnibus codd. (ueron. eant. brix. al., opt. Vulg.), omnia М2Es 7 p r. de omnibus IP, de hominibus r 9 actuum RD 10 theofilo RD 11 ali- 'quiB om. B1 theofilius B 12 a om. B1 lucae (JIP 14 feci de omnibus H.A»L r aelmv 15 et docere BBD IP E* 7 edd., om. cet. usque rOm. p in] ad x r 16 apostolos] apostolos quos CsY N*, apostolis quos Es7 m 17 mandans] add. iesus HA2 iussit pr. eu.] cf. cant. (Aug. c. ep. fund. 9, n. 10;", "candidate_score": 0.62947, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_31_33", "bdc_text": "Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt )", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_798", "psc_text": "21 arcisinagogum B 15* archisynagogum etiam nomine expressit. cuius filiam resuscitauit Iesus. in quo etiam magis iste sensus appareat, quia et ille archisynagogus utique in loco illo nobilis fuit. procul dubio itaque Bartimeus iste Timei filius ex aliqua magna felicitate deiectus notissimae et famosissimae miseriae fuit, quod non. solum caecus, uerum etiam mendicus sedebat. hinc est ergo quod ipsum solum uoluit commemorare Marcus, cuius inluminatio tam claram famam huic miraculo conparauit, quam erat illius nota calamitas. § 126 Lucas uero quamuis omnino eodem modo factum tamen in alio caeco intellegendus est par commemorare miraculum et eiusdem miraculi parem modum. ille quippe hoc factum dicit. cum adpropinquaret Hiericho, at isti, cum egrederetur ab Hiericho. sed nomen ciuitatis et facti similitudo putari snadetsuadet semel esse factum, sed euangelistas in hoc sibi aduersari, quod alius dicat, cum adpropinquaret Hiericho, alii, cum egrederetur ab Hiericho, non sane hoc persuadet nisi eis qui procliuius credi", "candidate_score": 0.629342, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_827", "psc_text": "nobis, in qua potestate haec facis? et cetera quae etiam duo illi commemorant. unde apparet nihil eis etiam ipso ordine repugnare, quando id quod dicit factum in una dierum ea dies intellegitur, in qua id gestum illi etiam rettulerunt. § 133 LXX. Sequitur Mattheus: quid autem uobis uidetur? homo habebat duos filios et accedens ad primum dixit illi: uade hodie operare in uinea mea. ille autem respondens ait: nolo; postea autem paenitentia motus xabiitabiit. accedens autem ad alterum dixit similiter. at ille respondens ait: eo, domine; et non iit, et cetera usque ad illud ubi ait: et qui ceciderit super lapidem istum confringetur; super quem uero ceciderit, conteret eum. Marcus et Lucas non commemorant de duobus istis filiis, quibus imperatum est, ut irent adque operarentur hi 4 Luc. 19, 47 et 48; 20, 1 et 2 16 Matth. 21, 28-30 22 ib. 44 24 cf. Marc. 12, 1-11; cf. Luc.", "candidate_score": 0.629153, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_31_33", "bdc_text": "Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt )", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_794", "psc_text": "hunc-ordinem om. R 16 tenit ClP pebibens Bl 20 marcus om. CP brebiter B ordine commemorauit quae de passione et resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occuiTeruntoccurrerunt ei ad Hierichum. quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat iterum esse eandem sententiam a domino dictam. § 125 Sequitur Mattheus: et egredientibus eis ab Hiericho secuta est turba multa. et ecce duo caeci sedentes secus uiam audierunt, quia Iesus transiret, et clamauerunt dicentes: domine, miserere nostri, fili DanidDauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt et secuti sunt eum. hoc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. quae ita soluitur quaestio, ut illa soluta est de duobus, qui legionem", "candidate_score": 0.629086, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_112_114", "bdc_text": "cum maximo serio . Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ; s. Kirsch 883 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1163", "psc_text": "eis: quid enim mali fecit? quia, si diceret 'dixit', quasi semel dictum intellegeremus; quia uero ait: dicebat, satis intimauit intellegentibus multis modis et saepe dictum esse, quo usque inciperet hora sexta. cogitemus ergo, quam breuiter hoc dixerit Marcus in conparatione Matthei, quam breuiter Mattheus in conparatione Lucae, quam breuiter Lucas in conparatione Iohannis, cum tamen alia adque alia quisque commemoraret, et quam denique breuiter ipse lohannes in conparatione rerum, quae gestae sunt, et morarum, cum illa gererentur: et sine insania resistendi credamus duas horas et quiddam illo interuallo transire potuisse. § 48 Quisquis autem dixerit potuisse Marcum, si ita esset, eo tempore dicere fuisse horam tertiam, quo erat hora tertia, cum uox Iudaeorum de crucifigendo domino sonuisset, dicere etiam, quod eum tunc ipsi crucifixerint, nimis superbe leges narratoribus ueritatis inponit. sic enim potest dicere, si haec ipse narraret, eo modo eodemque ordine ab omnibus debuisse narrari, quo ipse narrauit. dignetur", "candidate_score": 0.629029, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29_31", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1342", "psc_text": "Mattheus si omnino non diceret undecim discipulos abisse in montem in Galilaeam, ubi constituerat eis Iesus, et illic eum uidisse adque adorasse, nihil ex hac praedictione conpletum ad litteram putaremus, sed totum figurata significatione praedictum, sicut illud secundum Lucam: ecce hodie et erascras eicio demonia et sanitates perficio et tertia die consummabor, quod ad litteram certum est non esse conpletum. item si angelus dixisset: (praecedit uos in Galilaeam, ibi primum eum uidebitis' aut 'ibi tantum eum uidebitis' aut 'nonnisi ibi eum uidebitis*, ceteris euangelistis Mattheus sine dubio repugnaret; cum uero dictum est: ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis, nec expressum est, quando id futurum esset, utrum quam primum, antequam alibi ab eis uisus esset, an, posteaquam eum alicubi etiam praeter Galilaeam uidissent, idque ipsum, quod discipulos Mattheus dicit isse in Galilaeam in montem, non exprimit diem nec narrandi ordinem ita contexit, ut necessitatem ingerat nihil aliud intellegendi quam", "candidate_score": 0.629018, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_31_33", "bdc_text": "Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt )", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1374", "psc_text": "1 Nunc iam quoniam Matthei narrationem contextim considerantes et ei tres alios conferentes usque in finem in nullo eos uel sibi uel inter se repugnare docuimus, Marcum similiter uideamus, ut exceptis his quae cum Mattheo dixit, de quibus iam quod disserendum uidebatur absoluimus, cetera eius inspecta adque conlata nulli eorum repugnare monstrentur usque ad cenam domini. nam inde iam omnia omnium quattuor, quemadmodum sibi conueniant, usque in finem considerata tractauimus. § 2 Sic ergo incipit Marcus: xinitium euangelii Iesu Christi filii dei. sicut scriptum est in Esaia propheta, et cetera usque ad illud ubi ait: et ingrediuntur Capharnaum et statim sabbatis ingressus synagogam docebat eos. in hac tota contextione omnia superiora cum Mattheo considerata sunt. hoc autem Marcus, quia ingressus Capharnaum in synagogam eorum docebat eos sabbatis, cum Luca dixit, sed nihil habet quaestionis. § 3 II. Sequitur Marcus et dicit: et stupebant super doctrinam eius; erat enim docens eos", "candidate_score": 0.628913, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_871", "psc_text": "eicio demonia et sanitates perficio hodie et erascras, et tertia consummor. uerum tamen oportet me hodie et erascras et sequenti ambulare, quia non capit prophetam perire eztraextra Hierusalem. Hierusalem Hierusalem, quae occidis prophetas et lapidas eos qui mittuntur ad te, quotiens uolui congregare filios tuos quemadmodum au.is nidum suum sub pinnis, et noluisti! ecce relinquetur uobis domus uestra. dico autem uobis, quia non uidebitis me, donec ueniat, cum dicetis: benedictus qui uenit in nomine domini. narrationi quidem huic Lucae non uidetur aduersari, quod turbae dixerunt domino nenienti ad Hierusalem: benedictus qui uenit in nomine domini; secundum quippe Lucae ordinem nondum illuc ueueratuenerat et nondum dictum erat. sed quia non dicit, quod inde tunc abscesserit, ut non ueniret nisi eo tempore, quo iam illud diceretur — perseuerat quippe in itinere suo, donec ueniatHierusalem — adque illud quod ait:ecce eicio demonia et sanitates perficio hodie et erascras et tertia consummor, mystice ab", "candidate_score": 0.628869, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1283", "psc_text": "sermone coram deo et omni populo, et quomodo eum tradiderunt summi sacerdotum et priDcipesprincipes nostri in damnationem mortis et 1 cf. Matth. 28, 9 2 cf. Marc. 16, 9 3 cf. Ioh. 20, 14 9 *Luc. 24, 13-24 1 occurrit Q r 2 primum CPV g maria ElL 3 sit ei CPV gm, eis sit HAEIL, ab eis sit ael 5 duobus HAetL pg 6 quarum B unus fuit λψω r aelm cleophas NE2 y edd. (sic infra) 7 cognoscerent p 9 ipsis BRD r (brix. Dubl.), illis cet. ipsa] in ipsa AEL j 10 LX AEL 11 emaus CP AXEL r pgm ipsi Ofn. MQ 13 adciderant Bl dum] cum RD 16 cognoscerent B1 (cant. uind.) ait] ut Bl hii BR 17 anbulantes B 21 quibus om. RD quae] cum B 22 nazoreno MQ (brix.), nazereno BI, nazareo p, nazareno cet., a 24 sacerdotes VE2 γϰψ edd., v 25", "candidate_score": 0.628825, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_874", "psc_text": "ueniat] add. in RT 21 tertiae B, tertia die M HAEL Y* P g, tertio r, tertio die aeI 22 mystie Bl, mistice (-cae) CPF figurae Bl enim eo die passus est, qui est ab hoc die tertiustertias, cum continuo dicat: oportet me hodie et erascras et sequenti ambulare —, cogit profecto etiam illud mystice intellegi quod ait: non uidebitis me, donec ueniat, cum dicetis: benedictus qui uenit in nomine domini, de illo suo aduentu, quo in claritate uenturus est, hoc significans, ut illud quod ait: eicio demonia et sanitates perficio hodie et erascras et tertia consummor, referatur ad corpus eius, quod est ecclesia. expelluntur enim demonia, cum relictis paternis superstitionibus credunt in eum gentes, et perficiuntur sanitates, cum secundum eius praecepta uiuitur, posteaquam fuerit diabolo et huic saeculo renuntiatum, usque in finem resurrectionis, qua tamquam tertia consummabitur, hoc est ad plenitudinem angelicam per corporis etiam inmortalitatem perficietur ecclesia. quapropter", "candidate_score": 0.628591, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1346", "psc_text": "quaerendum, in quo mysterio dictum intellegatur. § 81 Sed prius considerandum est, quando etiam corporaliter in Galilaea uideri potuerit dicente Mattheo: undecim autem discipuli abierunt in Galilaeam in montem, ubi constituerat eis dominus, l'let uidentes eum adorauerunt. quidam autem dubitauerunt. quia enim non ipso die. quo resurrexit, manifestum est; nam in Hierusalem uisum esse eo die initio noctis Lucas et Iohannes apertissime consonant, Marcus autem non aperte. quando ergo uiderunt dominum in Galilaea? non secundum id quod dicit Iohannes ad mare Tiberiadis — tunc enim septem fuerunt et piscantes inuenti sunt —, sed secundum id quod dicit Mattheus, ubi erant undecim in monte, quo eos secundum praedictionem angeli Iesus praecesserat. nam ita narrare apparet, quod illic eum reppererint, quia utique secundum constitutum praecesserat. non ergo ipso die, in quo resurrexit, neque in consequentibus octo diebus, post quos dicit Iohannes discipulis apparuisse 3 Matth. 28, 7 et 10 9 *Matth. 28,", "candidate_score": 0.628469, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_875", "psc_text": "eius, quod est ecclesia. expelluntur enim demonia, cum relictis paternis superstitionibus credunt in eum gentes, et perficiuntur sanitates, cum secundum eius praecepta uiuitur, posteaquam fuerit diabolo et huic saeculo renuntiatum, usque in finem resurrectionis, qua tamquam tertia consummabitur, hoc est ad plenitudinem angelicam per corporis etiam inmortalitatem perficietur ecclesia. quapropter ordo iste Matthei nequaquam putandus est in aliud aliquid esse digressus; sed Lucas magis intellegendus est uel praeoccupasse quae gesta sunt in Hierusalem et recordando interposuisse, antequam eius narratio dominum perduceret Hierusalem, aut eidem ciuitati iam propinquantem talia respondisse monentibus ut caueretHerodem, qualia Mattheus eum dicit etiam turbis locutum, cum iam peruenisset in Hierusalem adque illa omnia peracta essent quae supra narrata sunt. § 146 LXXVI. Sequitur Mattheus et dicit: et egressus Iesus de templo ibat. et accesserunt discipuli eius, ut ostenderent ei aedificationes templi. ipse autem respondens dixit illis: uidetis haec omnia? amen dico 4 Lnc. 13, 35 24", "candidate_score": 0.62845, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1383", "psc_text": "et 53 17 loh. 1, 42 20 Marc. 3. 16 26 *Marc. 5, 21 et 6, 30 1 ait] dicit RD 3 illum] eum V 6 uocabit B 8 illia] eis RD V 12 iesus om. AelL, dominus g 14 sequerer ordinem XOO edd. pracUr p g nec B 17 uocaueris Bx 23 hoc ante B A1E1L, ante hoc RD. antea hoc r, hoc antea cetf nomen dominus R 24 iohannis ClP 25 posuit] add. et HAEL y g nihil BRD, nihil cuiquam cd., edd. ante BRD HAEL 7, antea cef., edd. 26 transisse(t) B ad illum et erat circa mare, et cetera usque ad illud ubi ait: et conuenientes apostoli ad legum renuntiauerunt illi omnia quae egerant et docuerant. hoc ultimum dixit cum Luca nihilo discordans, cetera iam ante tractata sunt. sequitur Marcus: Sletet ait illis: uenite seorsum in desertum locum et requiescite pusillum, et cetera usque ad illud", "candidate_score": 0.628283, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29_31", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 . reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_258", "psc_text": "16 repugnent H 15 bethanea C, baethaniae (et om.) B pascae Bl 19 caena BFK bethanea C, in bethania facta r a unguento RT ON M 20 congruat Q 21 math ct RT (et om.) iohannes H iohannis CP 22 commemorant Q 24 LXXVII CP di ciputos] add. suos RB pascha, quomodo inter se congruant Mattheus, Marcus et Lucas. Lib. III. De cena domini et de expresso traditore eius, quemadmodum inter se quattuor conueniant. De praedicta negatione Petri, quemadmodum ostendantur nihil inter se repugnare. De his quae dicta sunt a domino, donec exiret de domo, ubi cenauerant, quemadmodum nihil discrepare monstrentur. De his quae gesta sunt in illo praedio uel horto, quo ex illa domo post cenam uenerunt, quomodo trium, id est Matthei, Marci et Lucae, consonantia demonstretur, quoniam Iohannes de hoc tacet. De his quae in eius adprehensione facta et dicta 1 matthaeus (matheus r) marcas et lucae congruere", "candidate_score": 0.628198, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_31_33", "bdc_text": "Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt )", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_674", "psc_text": "GIP, edissimilib. (is s. I.) Bl 21 eadem om. ElL proprie r 22 nisi-mattheus om. B nec mirandum est, cum utrumque dici potuerit; eo enim et fabrum credebant quo fabri filium. Lucas autem eandem rem gestam latius indicat et plura ibi commemorat; nec longe post baptismum et temtationem eius hoc inserit sine dubio praeoccupans quod multis rebus interpositis postea gestum est. unde quisque possit aduertere, quod huic tam magnae quaestioni, quam de consensu euangelistarum enodandam deo adiuuante suscepimus, plurimum necessarium est, non nescientes aliquid eos praetermisisse aut nescientes, quemadmodum se ordo rerum gestarum haberet, alium potius ordinem suae recordationis tenuisse. quod hinc euidentissime intellegi potest, quia Lucas, antequam aliquid narraret dominum fecisse Capharnaum, praeoccupauit hunc locum, quem nunc consideramus, ubi ciues eius et potentiam uirtutis in eo stupebant et ignobilitatem generis contemnebant. nam hoc eum dicit eis dixisse: utique dicetis mihi: medice, cura te ipsum: quanta audiuimus facta in Capharnaum,", "candidate_score": 0.628053, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_864", "psc_text": "B Mattheus narrat, sic accipiatur, non tamquam ad illos, sed tamquam de illis ad eos potius dictum sit, quos uolebat instruere. § 144 Sequitur Mattheus ita narrationis ordinem tenens: uncHunc Iesus Jocutuslocutus est ad turbas et discipulos suos Edicensdicens: super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei; mniaomnia. ergo quaecumque dixerint uobis seruate et facite; secundum opera uero eorum nolite facere. dicunt enim et non faciunt, et cetera usque ad illud ubi ait: non me uidebitis amodo, donec dicatis: benedictus qui uenit in nomine domini. similem sermonem habuisse dominum aduersus Pharisaeos et scribusscribas legisque doctores Lucas quoque commemorat, sed in domo cuiusdam Pharisaei, qui eum uocauerat ad conuiuium. quod ut narraret, digressus erat a Mattheo circa illum locum, ubi ambo commemorauerant quod dictum est a domino de signo Ionae trium dierum et noctium et de regina Austri et de Nineuitis et de spiritu inmundo, qui redit et inuenit mundatam domum. post", "candidate_score": 0.627943, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_30_32", "bdc_text": "reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1342", "psc_text": "Mattheus si omnino non diceret undecim discipulos abisse in montem in Galilaeam, ubi constituerat eis Iesus, et illic eum uidisse adque adorasse, nihil ex hac praedictione conpletum ad litteram putaremus, sed totum figurata significatione praedictum, sicut illud secundum Lucam: ecce hodie et erascras eicio demonia et sanitates perficio et tertia die consummabor, quod ad litteram certum est non esse conpletum. item si angelus dixisset: (praecedit uos in Galilaeam, ibi primum eum uidebitis' aut 'ibi tantum eum uidebitis' aut 'nonnisi ibi eum uidebitis*, ceteris euangelistis Mattheus sine dubio repugnaret; cum uero dictum est: ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis, nec expressum est, quando id futurum esset, utrum quam primum, antequam alibi ab eis uisus esset, an, posteaquam eum alicubi etiam praeter Galilaeam uidissent, idque ipsum, quod discipulos Mattheus dicit isse in Galilaeam in montem, non exprimit diem nec narrandi ordinem ita contexit, ut necessitatem ingerat nihil aliud intellegendi quam", "candidate_score": 0.627917, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142_144", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen . Dies aber hatte der Zürcher RatZurich damals abgelehnt ; s. zuletzt 18054 , fn18054-5 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1037", "psc_text": "rursum R 14 eorum (e 8. I.) B 16 eius om. CP redeunte et stante d. esse g h,oc] quod p g Migne 17 confirmatum HA.E1 L g nonin Bx 18 commemorant edd. praeter g 19 et om. B1R HAEPL g quem] quod Bl egisset Bl 20 nnde] inde Bl, unde et e l dici B1 21 postquam CP secum] secundura Bl ut se quasi purgaret negando, siue, quod est credibilius, non audiuit, quid de illo dictum fuerit, cum foras exiret, et posteaquam rediit, ei dixerunt ancilla et ille alius quem Lucas commemorat: numquid et tu ex discipulis eius es? et dixit: non sum, pertinacius insistente illo de quo Lucas ait adque dicente: et tu de illis es, cui Petrus ait: o homo, non sum, liquido tamen colligitur conlatis de hac re omnibus euangelistarum testimoniis non ante ianuam secundo Petrum negasse, sed intus in atrio ad ignem, Mattheum autem et", "candidate_score": 0.627807, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1347", "psc_text": "undecim in monte, quo eos secundum praedictionem angeli Iesus praecesserat. nam ita narrare apparet, quod illic eum reppererint, quia utique secundum constitutum praecesserat. non ergo ipso die, in quo resurrexit, neque in consequentibus octo diebus, post quos dicit Iohannes discipulis apparuisse 3 Matth. 28, 7 et 10 9 *Matth. 28, 16 et 17 13 cf. Lnc. 24, 33; cf. Ioh. 20, 13 16 cf. loh. 21, 1 1 se om. p demoDstraturus (e s. u.) B, monstraturus g galileam RDQ HAEL necessarium CP 2 se] sed B' 3 praecedet NAedd. praeter l m 4 (om. dicecs i)te Bl 5 quamuis RDN p 6 intentum (e 8. a) B adq.pendum Bl 7 intellegaturj add. uideri g 9 poterit B dicentem B 11 eis BIRD, illis cet., edd., v dominus Bl, iesus cet., edd., v adosaberunt Bl 12 enim] uero p 13 manifestum est om. RD 14 eo die om. HA&L 15", "candidate_score": 0.627543, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142_144", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen . Dies aber hatte der Zürcher RatZurich damals abgelehnt ; s. zuletzt 18054 , fn18054-5 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_626", "psc_text": "ordinabit RTl iis E*y lm de eaangeliom ClP 4 nullo N* 8 quo g 11 nec alt. om. B 14 est om. B enim est v operarios Al 15 hanc] haec B 16 signauit M 17 posuit Clp brebiter B 18 necessarium (necass. B) BR g 19 intellegeretur Eug. codd. Vat. Med. 20 ne] nec RT CP A ael 21 potestate Bl 24 non ante commemorauit Y l 12* ei qui rursus uirgam aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. § 75 Sic et calciamenta cum dicit Mattheus in uia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soleis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet,", "candidate_score": 0.627225, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_29", "bdc_text": "s. HBBW XX , Nr. 2939 , Anm 10 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1365", "psc_text": "34 et 36 2 cf. Marc. 16, 9; cf. Matth. 28, 9 et 10 6 cf. Ioh. 20, 19-28 8 cf. ib. 26 13 cf. Act. 9, 3-9 18 Matth. 26, 32; Marc. 14, 28' 3 duodecim] XI Q x p (Eug. Ambr.), undecim XOJ l v 5 deinde] inde BIB 'D' MQ 9 aduerso Al, aduerso ElL 10 autem] iam HAE1L (om. Eug. Vere.) primo AEL r p l 12 sed iam-ad diem om. Bl, sed die suppl. B2 familiaribus AelL 13 ascenrioni B snae] eius p ' nouiesime 'ł pgmv (eoxatov), Eug. 14 abortibo Bl apparuit] uisus est Q p 15 non post HAEL r g, post (om. non) p parum Bl 18 et om. B mandauerit (i a. a) B, mandauerit dominus E* Y 19 et om. B sic CP, si ita a 20 tamen p. m. conpletum est om. HAEL sic om. HAE1L 21 sit] sic", "candidate_score": 0.626892, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_32_34", "bdc_text": "BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt ) und noch einmal 1541 von Mathias Apiarius Apiarius ( Biener ) , Mathias neu gedruckt ( VD16 Z V28977 ) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_798", "psc_text": "21 arcisinagogum B 15* archisynagogum etiam nomine expressit. cuius filiam resuscitauit Iesus. in quo etiam magis iste sensus appareat, quia et ille archisynagogus utique in loco illo nobilis fuit. procul dubio itaque Bartimeus iste Timei filius ex aliqua magna felicitate deiectus notissimae et famosissimae miseriae fuit, quod non. solum caecus, uerum etiam mendicus sedebat. hinc est ergo quod ipsum solum uoluit commemorare Marcus, cuius inluminatio tam claram famam huic miraculo conparauit, quam erat illius nota calamitas. § 126 Lucas uero quamuis omnino eodem modo factum tamen in alio caeco intellegendus est par commemorare miraculum et eiusdem miraculi parem modum. ille quippe hoc factum dicit. cum adpropinquaret Hiericho, at isti, cum egrederetur ab Hiericho. sed nomen ciuitatis et facti similitudo putari snadetsuadet semel esse factum, sed euangelistas in hoc sibi aduersari, quod alius dicat, cum adpropinquaret Hiericho, alii, cum egrederetur ab Hiericho, non sane hoc persuadet nisi eis qui procliuius credi", "candidate_score": 0.626673, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79_81", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt . Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc. Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1375", "psc_text": "sabbatis ingressus synagogam docebat eos. in hac tota contextione omnia superiora cum Mattheo considerata sunt. hoc autem Marcus, quia ingressus Capharnaum in synagogam eorum docebat eos sabbatis, cum Luca dixit, sed nihil habet quaestionis. § 3 II. Sequitur Marcus et dicit: et stupebant super doctrinam eius; erat enim docens eos quasi potestatem 11 Marc. 1, 1 et 2 13 *ib. 21 17 cf. Luc. 4, 31 19 *Marc. 1, 22-24 2 iam om. CPV Im. 3 et ei tres] ecce it res B alios om. A1E1S conferentes] coniungentes r 4 pugnare Bl 5 iis l m quae] qui CP 6 ceterae B 7 monstrantur B 8 indie B1 9 conueniunt CP in] ad R considera Bl 11 initium euangelii om. Bl 12 fili R1 AlElS dni H 14 ingressus] add. in Q v 15 conteiione finit 0 17 synagoga RD CP HAEL i (sin. DPH, -guga C) cum lucam dixit", "candidate_score": 0.626543, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_32_34", "bdc_text": "BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt ) und noch einmal 1541 von Mathias Apiarius Apiarius ( Biener ) , Mathias neu gedruckt ( VD16 Z V28977 ) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_867", "psc_text": "B2 21 loqui om. Bl, add. post ei B2 23 praetermisitJ ipsaetermisit Bl, ipsae intermisit B2 mattheum B 24 disgr. p cum BRTD, et cum cet., edd. illumj eum M quidam Pharisaeus, ut pranderet aput se, et ingressus recubuit. Pharisaeus autem coepit intra se reputans dicere, quare non baptizatus esset ante prandium. et ait dominus ad illum: nunc uos Pharisaei quod de foris est caJiciscalicis et catini mundatis. adque hinc iam cetera in eosdem Pharisaeos et scribusscribas et legis doctores talia dicit qualia Mattheus hoc loco, quem nunc considerandum suscepimus. quamquam ergo ita ista Mattheus commemoret, ut, quamuis domum illius Pharisaei non nominet, non tamen locum exprimat, ubi dicta sint, quo repugnet aliquid illi domui, tamen quia iam uenerat dominus in Hierusalem a Galilaea et post eius aduentum ita superiora usque ad hunc sermonem contexuntur. ut probabiliter accipiantur in Hierusalem gesta, Lucas autem illud narrat, cum adhuc dominus iter ageret", "candidate_score": 0.626393, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_30_32", "bdc_text": "reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä . Froschauer , Christoph d. A. der Kinderkatechismus von Kaspar MegandersMegander , Kaspar , Kinderkatechismus ( 1536 ) ( VD16 G3488 ; BZD C252) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_794", "psc_text": "hunc-ordinem om. R 16 tenit ClP pebibens Bl 20 marcus om. CP brebiter B ordine commemorauit quae de passione et resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occuiTeruntoccurrerunt ei ad Hierichum. quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat iterum esse eandem sententiam a domino dictam. § 125 Sequitur Mattheus: et egredientibus eis ab Hiericho secuta est turba multa. et ecce duo caeci sedentes secus uiam audierunt, quia Iesus transiret, et clamauerunt dicentes: domine, miserere nostri, fili DanidDauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt et secuti sunt eum. hoc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. quae ita soluitur quaestio, ut illa soluta est de duobus, qui legionem", "candidate_score": 0.625887, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142_144", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen . Dies aber hatte der Zürcher RatZurich damals abgelehnt ; s. zuletzt 18054 , fn18054-5 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_233", "psc_text": "in N, leuiti iu, leui V χψ pra alfei BCPF, alpei 0 10 congruit Y 11 ei] et Migne 13 alios alio V, alios alios H 14 responsis qui CP, responsionisque MQ yia 15 et marcus luce (-ce) r a 17 archisynagogis (-sygogis C) CP, archisinagogi BT O. H 18 fimbria CP utrum om. Q ordo] illo ordine H quod BN 20 ipsiua om. CPV p m ipsius archisinagogus B 22 demonio om. r, demonioso Y Ubi turbammturbarum misertus misit discipulos suos dans eis potestatem sanitatum praestandarum et eis multa mandauit ordinans, quemadmodum uiuerent, ubi quaerendum est quomodo Mattheus Marco et et Lucae congruat maxime de uirga, quam secundum Mattheum dicit non ferendam, secundum Marcum autem solam ferendam, et de habitu calciamentorum adquoadque uestium. Ubi Iohannes baptista misit ad Iesum de carcere discipulos, quod Mattheus et Lucas dicunt. Ubi exprobrauit ciuitatibus quod non egerint paenitentiam quod et Lucas dicit, ubi", "candidate_score": 0.625788, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_113", "bdc_text": "Nam senatus Bern , Schultheiss bzw Rat in summis occupationibus minor nonnisi hoc negotium spatio duorum dierum et postea tot diebus similiter diacosiizweihundert ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1248", "psc_text": "tunc dominus resurrexit; erunt ergo duae noctes et duo dies et una nox, etiamsi tota posset intellegi, nec ostenderemus, quod illud diluculum pars eius extrema sit; quapropter nec adnumeratis illis sex horis, quarum tribus sol contenebratus est et tribus eluxit, constabit ratio trium dierum et trium noctium. restat ergo. ut illo scripturarum usitatissimo loquendi modo, quo a parte totum intellegitur, inueniamus extremum diem tempus parasceues, quo crucifixus et sepultus est dominus, et ex ipsa extrema parte totum diem cum sua nocte, qui iam peractus fuerat, accipiamus, medium uero, id est sabbati diem, non a parte, 1 computentur r gael 2 occurrerit B 3 nisi] add. ad AlElL g a e l, add. ut E1 i est om. Bl, est ut AL gel 4 eum] eos AiEIL a 6 aperte BlOl (sic infra) 7 iubat BR 8 scripturarum om. BlRl 10 usque Bl CPY FONQ, add. ad cet., edd. 14 conputaberant", "candidate_score": 0.62554, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_902", "psc_text": "4. 17 occurreret dies, quem ante biduum paschae duo definierunt. Lucas autem cum ait: adpropinquabat dies festus azymorum, non expressit biduum, sed hanc propinquitatem, quam commemorauit, in ipso interuallo bidui debemus accipere. Iohannesuero cum dicit: proximum erat pascha Iudaeorum, non hoc biduum uult intellegi, sed sex dies ante pascha. proinde, cum quaedam post hoc dictum commemorasset, tunc iam uolens ostendere quam proximum fuisse pascha dixisset: Iesus ergo ante sex dies, inquit, paschae uenit in Bethaniam, ubi fuerat Lazarus mortuus, quem suscitauit Iesus. fecerunt autem ei cenam ibi. hoc est illud quod commemorant recapitulantes Mattheus et Marcus, cum iam dixissent post biduum futurum pascha. recapitulando ergo ad illum diem redeunt in Bethania, qui erat ante sex dies paschae, et narrant quod Iohannes de cena et unguento, unde uenturus erat Hierosolymam et peractis illic quae narrata sunt peruenturus ad diem, qui erat ante biduum paschae. unde isti digressi sunt, ut recapitulando commemorarent", "candidate_score": 0.625235, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_847", "psc_text": "me interficere, qui in eum iam crediderant, quibus dixerat: si uos manseritis in sermone meo, uere discipuli mei eritis; sed quia hoc ad eos dixerat, qui iam in eum crediderant, ea uero multitudo praesens erat, quae plures habebat inimicos, etiam non exprimente euangelista, qui essent qui responderunt. ex hoc ipso, quod responderunt et quod deinde ab illo audire meruerunt, satis apparet, quae uerba quibus sint tribuenda personis. sicut ergo in hac multitudine secundum Iohannem erant qui iam crediderant in legum, erant etiam qui eum occidere quaerebant, sic in illa, de qua nunc loquimur, erant qui dolose dominum interrogauerant, in qua potestate illa faceret, erant etiam qui non dolose, sed fideliter adclamauerant: benedictus qui uenit in nomine domini. ac per hoc erant qui dicerent: perdet illos et uineam suam locabit aliis. quae uox recte etiam ipsius domini fuisse intellegitur siue propter ueritatem siue propter membrorum eius cum suo capite unitatem. erant", "candidate_score": 0.624961, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_902", "psc_text": "4. 17 occurreret dies, quem ante biduum paschae duo definierunt. Lucas autem cum ait: adpropinquabat dies festus azymorum, non expressit biduum, sed hanc propinquitatem, quam commemorauit, in ipso interuallo bidui debemus accipere. Iohannesuero cum dicit: proximum erat pascha Iudaeorum, non hoc biduum uult intellegi, sed sex dies ante pascha. proinde, cum quaedam post hoc dictum commemorasset, tunc iam uolens ostendere quam proximum fuisse pascha dixisset: Iesus ergo ante sex dies, inquit, paschae uenit in Bethaniam, ubi fuerat Lazarus mortuus, quem suscitauit Iesus. fecerunt autem ei cenam ibi. hoc est illud quod commemorant recapitulantes Mattheus et Marcus, cum iam dixissent post biduum futurum pascha. recapitulando ergo ad illum diem redeunt in Bethania, qui erat ante sex dies paschae, et narrant quod Iohannes de cena et unguento, unde uenturus erat Hierosolymam et peractis illic quae narrata sunt peruenturus ad diem, qui erat ante biduum paschae. unde isti digressi sunt, ut recapitulando commemorarent", "candidate_score": 0.624799, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", "candidate_score": 0.624312, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_876", "psc_text": "iam peruenisset in Hierusalem adque illa omnia peracta essent quae supra narrata sunt. § 146 LXXVI. Sequitur Mattheus et dicit: et egressus Iesus de templo ibat. et accesserunt discipuli eius, ut ostenderent ei aedificationes templi. ipse autem respondens dixit illis: uidetis haec omnia? amen dico 4 Lnc. 13, 35 24 Matth. 24, 1 et 2 1 ea die g, hodie R ElL 3 quo ait L, quodam B1, quodamodo B1 6 quod B 8 certio B, tertio (-cio) RT r, tertia die M HAELS ϒϰχωP g, tertio die a e l consumor Q 9 expellentur Q reiectis r 10 saperinatitutionibus ClP, super***stitionibus O, supersti«»tionibus X 12 fine B 16 aliquid aliud RTD raelm disgr. p 22 omnia; add. iam HEL 24 et pr. om. Bl 25 access.] add. ad eum g ' discipulis Bl 26 dificationes Bl 27 diiitj ait AEL T amen amen BRT uobis, non relinquetur hic lapis", "candidate_score": 0.62413, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_32_34", "bdc_text": "BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt ) und noch einmal 1541 von Mathias Apiarius Apiarius ( Biener ) , Mathias neu gedruckt ( VD16 Z V28977 ) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_794", "psc_text": "hunc-ordinem om. R 16 tenit ClP pebibens Bl 20 marcus om. CP brebiter B ordine commemorauit quae de passione et resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occuiTeruntoccurrerunt ei ad Hierichum. quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat iterum esse eandem sententiam a domino dictam. § 125 Sequitur Mattheus: et egredientibus eis ab Hiericho secuta est turba multa. et ecce duo caeci sedentes secus uiam audierunt, quia Iesus transiret, et clamauerunt dicentes: domine, miserere nostri, fili DanidDauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt et secuti sunt eum. hoc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. quae ita soluitur quaestio, ut illa soluta est de duobus, qui legionem", "candidate_score": 0.623783, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_794", "psc_text": "hunc-ordinem om. R 16 tenit ClP pebibens Bl 20 marcus om. CP brebiter B ordine commemorauit quae de passione et resurrectione sua duodecim discipulis praedixerit, praetermittit ea quae isti commemorant, post quae interposita occuiTeruntoccurrerunt ei ad Hierichum. quod autem dixerunt Mattheus et Marcus de principibus gentium, qui dominantur subiectis, non ita futurum inter illos, sed eum qui erit maior etiam seruum aliorum futurum, dicit tale aliquid et Lucas, sed non eo loco, et ordo ipse indicat iterum esse eandem sententiam a domino dictam. § 125 Sequitur Mattheus: et egredientibus eis ab Hiericho secuta est turba multa. et ecce duo caeci sedentes secus uiam audierunt, quia Iesus transiret, et clamauerunt dicentes: domine, miserere nostri, fili DanidDauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt et secuti sunt eum. hoc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. quae ita soluitur quaestio, ut illa soluta est de duobus, qui legionem", "candidate_score": 0.623606, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79_81", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt . Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc. Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_674", "psc_text": "GIP, edissimilib. (is s. I.) Bl 21 eadem om. ElL proprie r 22 nisi-mattheus om. B nec mirandum est, cum utrumque dici potuerit; eo enim et fabrum credebant quo fabri filium. Lucas autem eandem rem gestam latius indicat et plura ibi commemorat; nec longe post baptismum et temtationem eius hoc inserit sine dubio praeoccupans quod multis rebus interpositis postea gestum est. unde quisque possit aduertere, quod huic tam magnae quaestioni, quam de consensu euangelistarum enodandam deo adiuuante suscepimus, plurimum necessarium est, non nescientes aliquid eos praetermisisse aut nescientes, quemadmodum se ordo rerum gestarum haberet, alium potius ordinem suae recordationis tenuisse. quod hinc euidentissime intellegi potest, quia Lucas, antequam aliquid narraret dominum fecisse Capharnaum, praeoccupauit hunc locum, quem nunc consideramus, ubi ciues eius et potentiam uirtutis in eo stupebant et ignobilitatem generis contemnebant. nam hoc eum dicit eis dixisse: utique dicetis mihi: medice, cura te ipsum: quanta audiuimus facta in Capharnaum,", "candidate_score": 0.623394, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_11", "bdc_text": "Ihnen stellten sich insbesondere die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherisch gesinnten Pfarrer Simon Sulzer , Beat Gering und Konrad SchmidSchmid , Konrad entgegen ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1303", "psc_text": "et Simoni apparuisse, quid intellegendum est nisi aliquos ibi fuisse qui hoc nollent credere? cui autem non eluceat praetermisisse Marcum quae Lucas narrando explicauit, hoc est quae cum illis locutus fuerit Iesus, antequam agnoscerent eum, et quomodo eum in fractione panis agnouerint? quando quidem mox ut dixit eis apparuisse in alia effigie euntibus in uillam continuo coniunxit: et illi euntes nuntiauerunt 1 cf. Marc. 16, 12 et 18 2 cf. Lnc. 24, 33 15 *Marc. 16, 13 16 cf. Luc. 24, 34 1 marcus D2NzEz y m, lacas cet. 2 est om. p dicit] dicit marcus V 1 euntem x, isse 4« nuntiasse — regressos esse om. 'ł p nuntiantem B* dicit eoa edd praeter p g 3 regressus BCXP in BRD, OM. cet., edd. et om. B1 6 et om. B1 7 cognouerunt B2N prael ergo] enim g 8 Burrexerat p 9 etenim B, enim Cdt., edd. 10 potuit", "candidate_score": 0.623276, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1322", "psc_text": "Lucas dicit, loquentibus stetit in medio eorum dominus et ait illis: pax uobiscum, sicut Lucas et JohannesIohannes. fores autem clausae erant, cum ad eos intrauit, quod solus Iohannes commemorat. uerbis itaque domini, quae tunc eum locutum esse discipulis Lucas Iohannesque dixerunt, interponitur et illa exprobratio, de qua Marcus dicit, quod non crediderint eis qui eum resurrexisse uiderant. § 76 Sed hoc rursus mouet, quomodo discumbentibus undecim dicit apparuisse Marcus, si illud tempus est diei dominici iam noctis initio, quod Lucas Iohannesque meminerunt. aperte quippe Iohannes dicit non cum eis tunc fuisse apostolum Thomam, quem credimus exisse inde. antequam dominus ad eos intraret, posteaquam illi duo redeuntes de castello cum ipsis undecim conlocuti sunt, sicntsicut aput Lucam inuenitur. sed Lucas in sua narratione dat locum, quo possit intellegi, dum haec loquerentur, prius inde exisse Thomam et postea dominum intrasse. MarousMarcus autem, qui dicit: nouissime recumbentibus illis undecim apparuit, etiam Thomam illic", "candidate_score": 0.623055, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_32_34", "bdc_text": "BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt ) und noch einmal 1541 von Mathias Apiarius Apiarius ( Biener ) , Mathias neu gedruckt ( VD16 Z V28977 ) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1023", "psc_text": "Caifan. § 22 Sic ergo Mattheus sequitur: Petrus uero sedebat foris in atrio, et accessit ad eum una ancilla dicens: et tu cum Iesu Galilaeo eras. at ille negauit coram omnibus dicens: nescio, quid dicis. eieunteexeunte autem illo ianuam, uidit illum alia et ait his qui erant ibi: et hic erat cum Iesu Nazoreno. et iterum negauit cum iuramento: quia non noui hominem. et post pusillum accesserunt qui stabant et dixerunt Petro: uere et tu ex illis es; nam et loquella tua manifestum te facit. tunc coepit detestari et iurare, quia non nouisset hominem. et continuo gallus cantauit. haec dicitMattheus. intellegitur autem, quod, posteaquam editexiit foras. cum iam semel negasset, gallus cantauit prius, quod Mattheus tacet et. Marcus dicit. § 23 Non autem foris ante ianuam iterum negauit, sed cum redisset ad focum; quando autem redierit, non opus erat commemorare. Marcus ergo sic illud narrat: et exiit foras ante atrium,", "candidate_score": 0.622673, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1319", "psc_text": "credidissent eis qui eum uiderant resurrexisse, quando iam et ipsi post resurrectionem totiens eum uiderant et maxime ipso die resurrectionis eius, id est una sabbati iam circa noctem, sicut Lucas Iobannesque commemorant? remanet igitur, ut intellegamus eundem diem resurrectionis eius, id est unam sabbati, quando eunteum post diluculUmdiluculum uidit Maria et aliae cum illa mulieres, quando etiam Petrus, quando et illi duo, quorum erat unus Cleopas. quos uidetur etiam idem Marcus commemorare, quando iam oircacirca noctem illi undecim praeter Thomam et qui cum eis erant, qUandoquando eis et isti quod uiderant narrauerunt, nunc etiam Marcum more suo breuiter commemorare uoluisse et ideo dixisse nouissime, quia ipso die hoc nouissimum fuit iam incipiente nocturno tempore, posteaquam illi de castello, ubi eum in fractione panis agnouerant, redierunt in Hierusalem et inuenenintinuenerunt. sicut dicit Lucas, illos undecim et eos qui cum illis erant iam conloquentes de resurrectione domini et quod uisus fuerit Petro,", "candidate_score": 0.622471, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_30", "bdc_text": "reluctabantur mihi , quod institueram catechismumIm Jahr 1536 erschien in ZürichZurich bei Christoph Froschauer d. Ä .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1342", "psc_text": "Mattheus si omnino non diceret undecim discipulos abisse in montem in Galilaeam, ubi constituerat eis Iesus, et illic eum uidisse adque adorasse, nihil ex hac praedictione conpletum ad litteram putaremus, sed totum figurata significatione praedictum, sicut illud secundum Lucam: ecce hodie et erascras eicio demonia et sanitates perficio et tertia die consummabor, quod ad litteram certum est non esse conpletum. item si angelus dixisset: (praecedit uos in Galilaeam, ibi primum eum uidebitis' aut 'ibi tantum eum uidebitis' aut 'nonnisi ibi eum uidebitis*, ceteris euangelistis Mattheus sine dubio repugnaret; cum uero dictum est: ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis, nec expressum est, quando id futurum esset, utrum quam primum, antequam alibi ab eis uisus esset, an, posteaquam eum alicubi etiam praeter Galilaeam uidissent, idque ipsum, quod discipulos Mattheus dicit isse in Galilaeam in montem, non exprimit diem nec narrandi ordinem ita contexit, ut necessitatem ingerat nihil aliud intellegendi quam", "candidate_score": 0.622459, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_32_34", "bdc_text": "BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt ) und noch einmal 1541 von Mathias Apiarius Apiarius ( Biener ) , Mathias neu gedruckt ( VD16 Z V28977 ) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_674", "psc_text": "GIP, edissimilib. (is s. I.) Bl 21 eadem om. ElL proprie r 22 nisi-mattheus om. B nec mirandum est, cum utrumque dici potuerit; eo enim et fabrum credebant quo fabri filium. Lucas autem eandem rem gestam latius indicat et plura ibi commemorat; nec longe post baptismum et temtationem eius hoc inserit sine dubio praeoccupans quod multis rebus interpositis postea gestum est. unde quisque possit aduertere, quod huic tam magnae quaestioni, quam de consensu euangelistarum enodandam deo adiuuante suscepimus, plurimum necessarium est, non nescientes aliquid eos praetermisisse aut nescientes, quemadmodum se ordo rerum gestarum haberet, alium potius ordinem suae recordationis tenuisse. quod hinc euidentissime intellegi potest, quia Lucas, antequam aliquid narraret dominum fecisse Capharnaum, praeoccupauit hunc locum, quem nunc consideramus, ubi ciues eius et potentiam uirtutis in eo stupebant et ignobilitatem generis contemnebant. nam hoc eum dicit eis dixisse: utique dicetis mihi: medice, cura te ipsum: quanta audiuimus facta in Capharnaum,", "candidate_score": 0.622335, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_537", "psc_text": "ChristurnChristum. facta autem die egressus ibat in desertum locum. et hic uidemus eundem prorsus ordinem temporum custoditum, quem conperimus aput Marcum. Mattheus autem, qui uidetur non ordine, quo gestum est, sed quo praetermissum recolit, hoc de socru Petri commemorasse, posteaquam narrauit, quid ipso die facto etiam uespere gestum sit, iam non subiungit diluculum, sed ita narrat: uidens autem Iesus turbas multas circum se iussit ire trans fretum. iam hoc aliud est, non illud quod Marcus et Lucas contexunt, qui post uesperum diluculum ponunt. quod ergo hic dictum est uidens autem Iesus turbas multas circum se iussit ire trans fretum, aliud eum recordatum interposuisse debemus accipere, quod die quodam, cum uidisset JesusIesus turbas multas circum se, iussit ire trans fretum. § 54 Deindequodsubiungit: et accedens unusscriba ait illi: magister, sequar te, quocumque ieris, usque ad illud ubi ait: dimitte mortuos sepelire mortuos suos, hoc similiter narrat et Lucas. sed ille post", "candidate_score": 0.622314, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79_81", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt . Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc. Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_851", "psc_text": "inuitatos ad nuptias, et nolebant uenire, et cetera usque ad illud ubi ait: multi enim sunt uocati, pauci uero electi. parabolam istam de inuitatis ad nuptias solus Mattheus narrat. simile quiddam etiam Lucas commemorat; sed non est hoc, sicut et ordo ipse indicat, quamuis et illud nonnullam similitudinem gerat. quod uero post illam parabolam de uinea et occiso filio patris familias subnectit Mattheus, cognouisse Iudaeos, quod in eos totum dictum fuerit, et insidias coepisse moliri, hoc etiam Marcus Lucasque testantur eundem ordinem retinentes; sed inde ipsi pergunt in aliud ex hoc subiungentes quod et Mattheus post istam quam solus interposuit de nuptiis parabolam ex ordine inseruit. § 140 Sequitur ergo Mattheus: tunc abeuntes Pharisaei consilium inierunt, ut caperent eum in sermone. et mittunt ei discipulos suos cum Herodianis dicentes: magister, scimus, quia uerax es et uiam dei in ueritate doces, et non est tibi cura de aliquo; non enim respicis", "candidate_score": 0.621631, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_467", "psc_text": "uinum conuersione miraculum. quae omnia ceteri euangelistae praetermiserunt id contexentes narrationibus suis, quod Iesus reuersus sitinsit Galilaeam. unde intellegitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interponuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei loco, nbiMattheusubiMattheus narrat dominum dixissePetro: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. neque enim hoc nomen tunc accepisse intellegendus est, sed tunc potius, quando ei Iohannes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut eum hoc nomine appellaret postea dominus dicens tu es Petrus. non enim ait 'tu uocaberis Petrus), sed tu es Petrus, quod ei iam dictum erat antea tu uocaberis. § 35 Deinde contexit narrationem Mattheus et dicit: et relicta ciutate Nazareth uenit et habitauit in 11 Matth. 16, 18; cf. infra cap. 53 et lib. 4, cap. 3 15 Ioh. 1, 42 19 *Matth. 4, 13 2 symon TD OPVF N H sequente (-tem", "candidate_score": 0.621482, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79_81", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt . Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc. Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_735", "psc_text": "discipuli, hoc interrogauit. solum quippe Lucas fuisse dixit, non sine discipulis, sicut Mattheus et Iohannes, quando ab illo discesserunt, ut praecederent eum trans mare. iste namque apertissime adiunxit: erant cum illo et discipuli. proinde solum dixit sine turbis, quae cum illo non habitabant. § 102 XLVIII. Sequitur Mattheus dicens: et cum transfretassent, uenerunt in terram Gennesar. et cum cognouissent eum uiri loci illius, miserunt in uniuersam regionem illam et obtulerunt ei omnes male habentes, et rogabant eum, ut uel fimbriam uestimenti eius tangerent. et quicumque tetigerunt salui facti sunt. tuncHunc accesserunt ad eum ab Hierosolymis scribae et Pharisaei dicentes: quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? non enim lauant manus suas, cum panem manducant. et cetera usque ad illud ubi ait: non lotis autem manibus 4 Luc. 9, 18; Matth. 14, 23 7 cf. Matth. 16, 13; cf. Marc. 8, 27 13 Matth. 14, 34—36; 15, 1 et 2 23 Matth.", "candidate_score": 0.621469, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_32_34", "bdc_text": "BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt ) und noch einmal 1541 von Mathias Apiarius Apiarius ( Biener ) , Mathias neu gedruckt ( VD16 Z V28977 ) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1325", "psc_text": "Bl 22 hoc] ac B. 36 'XL- lIEL.- nouissime recumbentibus illis undecim apparuisse, id est ipso quadragensimo die, et quoniam iam erat ab eis ascensurasascensurus in caelum. hoc eis illo die maxime exprobrare uoluisse, quia his qui uiderant eum resurrexisse non crediderant, antequam ipsi eum uiderent, cum utique post ascensionem suam praedicantibus illis euangelium etiam gentes quod non uiderunt fuerant crediturae. post illam quippe exprobrationem secutus ait idem Marcus: et dixit eis: euntes in mundum uniuersum praedicate euangelium omni creaturae. qui crediderit et baptizatus fuerit saluus erit; qui uero non crediderit condemnabitur. hoc ergo praedicaturi. quoniam qui non crediderit condemnabitur, cum id utique non crediderit quod non uidit. nonne ipsi primitus fuerant obiurgandi, quod, antequam dominum uidissent, non crediderantcrediderunt eis quibus prius apparuisset? § 77 Hanc autem nouissimam fuisse corporaliter in terra praesentationem domini apostolis etiam illud admonet, ut credamus. quod ita sequitur idem Marcus: signa autem eos qui crediderint", "candidate_score": 0.621383, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_32_34", "bdc_text": "BZD C252) . Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt ) und noch einmal 1541 von Mathias Apiarius Apiarius ( Biener ) , Mathias neu gedruckt ( VD16 Z V28977 ) .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_501", "psc_text": "l 6 mandare Bl 8 solet J21 recordare CP praeoccupare CP rem 9 suggerebatur BBTD ante B, post M, antea cet., edd. 11 etiam ipsius CP p, ipse etiam ipsius F etiam alt.] iam B 12 est om. 01 dicit D P, om. Q 13 paupes spm B 14 quia] quoniam BBTD g, cf. 146, 19 16 condusio B 17 prossus C1 repetitur H prndenter B adificabat M, edificauit g 18 supra p. pr super p. e. d. s. q. aedificat om. CPF 19 inlcsum ClP domini B etiam BRTD r, om. V, et cet. 20 uento B, uentus CP maths, add. posuit V possit (PP 22 sententiam B alia B posuisse, quas iste non dixit, quasdam etiam non isdem uerbis, costoditacustodita tamen ueritatis integritate similiter explicasse. § 45 Posset hoc, ut dixi, facillime credi, nisi moueret, quod Mattheus in monte dicit hunc habitum esse sermonem a domino sedente, Lucas", "candidate_score": 0.621261, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1348", "psc_text": "RDN p 6 intentum (e 8. a) B adq.pendum Bl 7 intellegaturj add. uideri g 9 poterit B dicentem B 11 eis BIRD, illis cet., edd., v dominus Bl, iesus cet., edd., v adosaberunt Bl 12 enim] uero p 13 manifestum est om. RD 14 eo die om. HA&L 15 operte Bl dominum om. AIE1L 16 secundum] sicut FON 18 sed om. BD 19 praedicationem BD VFOL p (ef. 383, 19; 384, 23) 20 apparent BRD illi RD 21 repperint B', reppererunt R, repereunt D, repperieri.nt (-int radendo ex -unt) H. reperierint AelL g, receperint p conatitum B 22 in quo BRD, quo cet., edd. dominum, ubi eum primo uidit Thomas, qui eum non uiderat die resurrectionis eius. nam utique si intra eosdem octo dies eum in monte Galilaeae iam illi undecim uiderant, quomodo post octo dies eum primum uidit Thomas, qui in illis undecim fuerat? nisi quis dicat non", "candidate_score": 0.620672, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_19_21", "bdc_text": "vgl. Kirsch 1916 s. v. obfirmo . impudenter statuerant Sub jekt sind Sulzer , Gering und SchmidSchmid , Konrad ; s. unten Z. 18085 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_890", "psc_text": "in s 1 cf. Marc. 13, 15 a et Matth. 24, 17 b 19 Luc. 21, 21 1 illi om. B1, illi duo l m 2 super t. Marc. 13, 15 descendant A1E1Lp 3 domo] add. sua x a el m dixit 2?1 descendant F 4 quia] add. tunc o 11 stante Bl Q 5 illis T C2V Q pgel incluserit r 6 et om. p 7 quid] qui B inpendat BRTD M, impendat CJ 0 HAEL r, impediat F pga 8 cum] quam Bl 10 intret CP 11 ad] an B obseruare ClP 12 qui antem-discedant om. B sunt om. CP g 13 discedent F2 ONM H*S g, discendent AaEtL, excedant J21 14 eius] add. pulchre dicent (-cit F) CPF 15 argueuit Bl 16 ac om. R 17 significata B 18 aliis] illis CPVF M typgm supra p 9 19 tectim B decedant R nitae huius CPV pg 20", "candidate_score": 0.620071, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1313", "psc_text": "illi, quorum erat unus Cleopas, regressi Hierusalem inuenerint congregatos undecim et eos qui cum ipsis. erant, procul dubio intellegendum est, quod inde TbomasThomas exierit, antequam eis dominus haec loquentibus appareret. § 75 Hinc iam Iohannes aliam commemorat sui demonstrationem a domino discipulis factam post dies octo, ubi erat et Thomas. qui prius eum non uiderat. et post dies octo, inquit, iterum erant discipuli eius intus et Thomas com eis; uenit Iesus ianuis clausis et stetit in medio et dixit: pax uobis. deinde dicit Thomae: inferinferas digitum tuum huc et uide manus meas et adfer 4 cf. Iob. 14, 26; 15, 26 10 cf. Luc. 24, 50 et 51 13 cf. Act. 1. 2-9 14 cf. Ioh. 20, 24; cf. Luc. 24, 33 22 *Ioh. 20, 26-29 1 mittoj mittam Xw rael uos sec. om. lsl Z aeaetej aaa. m ciuitate (-tem H2) NsQ H'JE2 γχωedd. quo usque V g uirtate", "candidate_score": 0.61953, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_642", "psc_text": "transisset, uenit in synagogam eorum. et ecce homo manum habens aridam, et cetera usque ad illud ubi ait: isetet restituta est sanitati sicut altera. de isto sanato, qui manum habebat aridam, etiam Marcus et Lucas non tacent. posset autem putari eo die factum et de spicis et de isto sanato, quoniam sabbatum et hic commemoratur, nisi Lucas aperuisset alio sabbato factum fuisse de sanitate aridae manus. proinde quod ait Mattheus: et cum inde transisset, uenit in synagogam eorum, non quidem uenit nisi cum inde transisset, sed post quot dies in synagogam eorum uenerit, posteaquam a segete illa trausiittransiit, an recta continuoque illuc ierit, non expressum est. ac per hoc locus datur narrationi Lucae, qui dicit alio sabbato huius manum sanatam. sed potest mouere, quomodo Mattheus dixerit, quod ipsi interrogauerant 2 cf. Marc. 2, 23-28; cf. Luc. 6, 1-5 7 Matth. 12, 9 et 10; cf. 9-18 10 Matth. 12, 13", "candidate_score": 0.619427, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_147_149", "bdc_text": "Er kehrte Anfang Oktober 1547 nach Zürich zurück , wo er schließlich am 12 . oder 13 . Oktober eintraf und die Stelle des 1 .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", "candidate_score": 0.619144, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79_81", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt . Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc. Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_648", "psc_text": "Jf1 prius illi Rt interrogauerunt p 11 cogitationis C1 12 constituerint B illorum P, eorum V p, eorum illum l 15 et concl.] conclusisseque ael quod] quo W-L licet B p uene B bene facere sabato g 16 eius L contristatum] add. est AEVL 17 caecitatem (cec. Q) RT Q HAEL 20 farisei T, pharisei EL. -ssaei H . sciens recessit inde et secuti sunt eum multi et curauit eos omnes et praecepit eis, ne manifestum eum facerent, ut adimpleretur quod dictum est per Esaiam prophetam dicentem, et cetera usque ad illud quod ait: et in nomine eius gentes sperabunt. hoc solus iste commemorat, illi duo in alia perrexerunt. ordinem sane rei gestae uidetur Marcus aliquantulum tenuisse, qui dicit Iesum cognita maligna aduersum se dispositione Iudaeorum secessisse ad mare cum discipulis suis et ad eum turbas confluxisse, sanasse eum plurimos. unde autem coeperit in aliud ire, non quod ordine sequeretur,", "candidate_score": 0.618855, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_33", "bdc_text": "Dieser wurde 1537 von Martin BucerBucer , Martin stark revidiert und in Bern anschließend zunächst 1538 ( ein Exemplar ist nicht bekannt )", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_798", "psc_text": "21 arcisinagogum B 15* archisynagogum etiam nomine expressit. cuius filiam resuscitauit Iesus. in quo etiam magis iste sensus appareat, quia et ille archisynagogus utique in loco illo nobilis fuit. procul dubio itaque Bartimeus iste Timei filius ex aliqua magna felicitate deiectus notissimae et famosissimae miseriae fuit, quod non. solum caecus, uerum etiam mendicus sedebat. hinc est ergo quod ipsum solum uoluit commemorare Marcus, cuius inluminatio tam claram famam huic miraculo conparauit, quam erat illius nota calamitas. § 126 Lucas uero quamuis omnino eodem modo factum tamen in alio caeco intellegendus est par commemorare miraculum et eiusdem miraculi parem modum. ille quippe hoc factum dicit. cum adpropinquaret Hiericho, at isti, cum egrederetur ab Hiericho. sed nomen ciuitatis et facti similitudo putari snadetsuadet semel esse factum, sed euangelistas in hoc sibi aduersari, quod alius dicat, cum adpropinquaret Hiericho, alii, cum egrederetur ab Hiericho, non sane hoc persuadet nisi eis qui procliuius credi", "candidate_score": 0.618659, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_164", "bdc_text": "Efficite , ut Tigurum Zurich et Berna sit una ecclesia ! Adiuvate nostros labores Gemeint sind die Bem ühungen der zwinglischen Berner , die Luther , Martin , Lutherische Lehrelutherische Partei loszuwerden. ! Fovete , quo in dies magis magisque provehantur ! Id fiet , si Hallerum non negabitis .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_533", "psc_text": "ClP quid] quem Q moneri B sini Bl 19 uidetur H enotandum PF Nl § 53 XXII. Sequitur ergo Mattheus dicens: uespere autem facto optulerunt ei multos demonia habentes et eiciebat spiritus uerbo et omnes male habentes curauit, ut adimpleretur quod dictum est per Esaiam prophetam dicentem: ipse infirmitates nostras accepit et aegrotationes portauit. hoc ad eiusdem diei tempus pertinere satis indicat, cum coniungit uespere autem facto. sic et Marcus, cum de ipsa socru Petri sanata dixisset et ministrabat eis, hoc idem subiecit: uespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes et demonia habentes, et erat omnis ciuitas congregata ad ianuam. et curauit multos qui uexabantur uariis languoribus et demonia multa eiciebat et non sinebat ea loqui, quoniam sciebant eum et diluculo ualde surgens egressus abiit in desertum locum. uidetur hic ordinem tenuisse Marcus, ut post illud quod dictum est uespere autem facto deinde diceret et", "candidate_score": 0.618533, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_96", "bdc_text": "D. Iodocus , WeberusWaber , Johannes , Nicolaus Pfister , Nikolaus et ego reprobavimus ut fucata et falsa .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_971", "psc_text": "me es negaturus. ita gestum esse apparebit, cum ad eundem locum narrationis euangelicae uenerimus, ut etiam illic ostendatur euangelistas sibi congruere. § 8 Si autem quaeruntur ipsa omnino uerba, quae Petro dominus dixerit, neque inueniri possunt et superflnosuperfluo quaeruntur, cum sententia eius, propter quam cognoscendam uerba proferuntur, etiam in diuersis euangelistarum uerbis possit esse notissima. siue ergo diuersis sermonum domini locis commotus Petrus singillatim ter enuntiauerit praesumtionem suam et ter ei dominus suam negationem praedixerit, sicut probabilius indagatur, siue aliquo narrandi ordine possint omnium euangelistarum commemorationes in unum redigi, quibus demonstretur semel dominum praedixisse Petro praesumenti, quod eum negaturus esset, nulla hic euangelistarum repugnantia deprehendi poterit, sicut nulla est. § 9 III. Nunc ergo quantum possumus ipsum ex omnibus ordinem iam sequamur. cum itaque secundum Iohannem hoc Petro praedictum esset, sequitur idem Iohannes et conserit 6 Marc. 14, 30. 1 hae noe Bl scriber JB1, scribis Cl PF1 Q g", "candidate_score": 0.618431, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_655", "psc_text": "(om. quaedam) p 11 ad huc B' ElL 13 quod pr.] quot ON2 E2 et om. g U eandem B potius] pius Bl, prius B2 docens p (om. ut no) oerimus B 15 scriptum r, in scriptura ael 16 digitum] dictum Ht in) an B 17 contrauersia B, controuersia cet-, edd. (cf. infra 191, 22) aliquando Tl p d 18 quia] qui B, que g ubi ait sic erit et generationi huic pessimae. haec etiam Lucas narrat eo quidem loco, sed aliquanto dispari ordine. nam illud quod petierunt signum a domino de caelo supra commemorauit post illud de muto miraculum et non ibi rettulit, quid eis ad hoc dominus respondisset, sed postea cum turbae concurrissent, dicit hoc fuisse responsum eis quos dat intellegi superius a se commemoratos, quod de caelo signum quaerebant; et hoc adnectit, posteaquam interposuit de muliere, quae dixit domino: beatus uenter, qui te portauit. hanc autem mulierem", "candidate_score": 0.618189, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79_81", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt . Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc. Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1412", "psc_text": "feci de omnibus H.A»L r aelmv 15 et docere BBD IP E* 7 edd., om. cet. usque rOm. p in] ad x r 16 apostolos] apostolos quos CsY N*, apostolis quos Es7 m 17 mandans] add. iesus HA2 iussit pr. eu.] cf. cant. (Aug. c. ep. fund. 9, n. 10; c. Felic. 1, 4; auct. I. de un. eccl. 11, 3T) euangelium] incipit Ns (suppl. saec. XII) 22 apostolis] add. suis Jt* 24 iesum] add. in conspectu eorum N* 25 capire Cl 26 aliis] illis B narrando non adtigit. de omnibus ergo fecit sermonem eligendo de omnibus, unde faceret sermonem, quae iudicauit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. et quod dicit multos conatos ordinare narrationem, quae in nobis conpletae sunt. rerum. uidetur significare nonnullos, qui non potuerunt hoc susceptum munus implere; ideo autem dicit sibi uisum esse ex ordine diligenter scribere, quoniam multi conati sunt; sed eos debemus accipere,", "candidate_score": 0.617485, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_51", "bdc_text": "Gemeint ist das Luther , Martin , Lutherische LehrelutherischLuther , Martin , Lutherische Lehre geprägte Gedankengut .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_609", "psc_text": "Lebdeum. quis autem umquam prohibuerit duobus uel tribus nominibus hominem unum uocari? § 71 Solet item quaeri, quomodo Mattheus et Lucas commemorauerint dixisse dominum discipulis, ut nec uirgam ferrent, cum dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum, et sequatur etiam ipse: non peram, non panem, neque in zona aes, ut ostendat in eodem loco uersari narrationem suam, in quo et illorum qui dixerunt nec uirgam ferendam. quod ita soluitur, ut intellegamus sub alia significatione dictam uirgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam, quae secundum Mattheum et Lucam non est ferenda, sicut sub alia significatione intellegitur temtatio, de qua dictum est: deus neminem temtat, et sub alia, de qua dictum est: temtat uos dominus deus uester, ut sciat, si diligitis eum. illa seductionis est, haec •5 cf. Mattb. 10, 3 8 cf. ib. 10; cf. Luc. 9, 3 10 Marc. 6, 8", "candidate_score": 0.616167, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_626", "psc_text": "ordinabit RTl iis E*y lm de eaangeliom ClP 4 nullo N* 8 quo g 11 nec alt. om. B 14 est om. B enim est v operarios Al 15 hanc] haec B 16 signauit M 17 posuit Clp brebiter B 18 necessarium (necass. B) BR g 19 intellegeretur Eug. codd. Vat. Med. 20 ne] nec RT CP A ael 21 potestate Bl 24 non ante commemorauit Y l 12* ei qui rursus uirgam aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. § 75 Sic et calciamenta cum dicit Mattheus in uia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soleis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet,", "candidate_score": 0.616048, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_772", "psc_text": "17, 20 19 cf. Marc. 9, 16-28; cf. Luc. 9, 38-43 21 *Matth. 17, 21 et 22 2 discipuli] add. eius D r aeZ (brix. mon. Rio.), add. auToti Vat. Ephr. Cant. discentes B 3 elian C1, helian MElL, ea B.B1 oportet (portet Bl) BRTD (uerc. ueron. corb. br.), oporteat cet., edd., v (sst) 4 ait eis om. Hl restituit 6nP 5 ueni RT1 6 eo] eum RTD CPVF χψω edd. praeter m (pal.) 8 intell.] cognouerunt g 9 eis om. CPY idem om. RTD etiam marcus RTD 10 nulla B AelL uerborum-ueritate om. CP 12 addit AEL y iohannen Clp, de iohanne Q 13 benorit B1 15 prouolutns OW E2 '( prv 16 miserire C1 filii om. B. fili R1T L me E2L 18 gens AxElL icitur B 20 quaestionem B OJII 22 autem om. AEL y eis] illis AEL Y galileam BBT M (ueron.) tradendus est in manibus", "candidate_score": 0.615598, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_744", "psc_text": "ora BTH 7 cananea B, channanea P 8 offerens RT, adfer. CIPF, ref. r 10 possit 02 11 intellegi] regi B ei de domo tacuisset RT 12 commemorasset B quoniam] quando g ita om. AelL 9 l 13 quia BMTD V IfJ p, quoniam cet. 15 illum B miaiese B AlEL y 16 dixisse om. Al dix. q. m. quod om. p 17 intrauit p praedixisse fuisset CP 18 ait] aut B respondet Q 19 debet B 20 ita om. B 21 ei] eum BTD 22 dominum om. BBTD (de om.) panem H.AetL 23 dictum est] dicta sunt r a el id est quia discipuli rogauerunt eum pro illa et quia respondit nounon se esse missum nisi ad oues quae perierunt domus lsrahel et quia illa uenit, id est consecuta est, et adorauit eum dicens: adiuua me, tunc deinde dictum est quod euangelistae ambo commemorant. § 104 Sequitur Mattheus ita", "candidate_score": 0.615188, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_79_81", "bdc_text": "in der Berner LandschaftBern , Landschaft. attentarunt , ubi non sine successu plurimos infecerunt . Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc. Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1446", "psc_text": "sicut dignum est, etiamsi iam essemus idonei, in hoc tamen opere non id nos suscepisse quis non aduertat? quod alibi fortasse reddendum est, hic certe non est expetendum. commendare quippe uoluimus amatoribus uerbi dei et studiosis sanctae ueritatis, quamuis eiusdem Christi, qui uerus et uerax est, adnuntiator adque praedicator Iohannes in euangelio suo fuerit, cuius et ceteri tres, qui scripserunt euangelium, et ceteri apostoli, qui non quidem ipsam narrationem selibendamscribendam susceperunt, in ea tamen praedicatione sui officii munus implerunt, longe tamen hunc in Christi altiora subuectum ab ipso initio libri sui raro fuisse cum ceteris, id est primo circa Iordanen propter testimonium Iohannis baptistae, inde trans mare Tiberiadis, quando turbas de quinque panibus 7 *Ioh. 14, 9 8 cf. Ioh. 16, 7—17, 26 23 cf. Ioh. 1, 29 26 cf. Ioh. 6, 1-21 4 per buccella B 5 in sermonem AL, sermoni r stupenda BBD 6 diurno AlL ubi d.-locutUB", "candidate_score": 0.615188, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_64_66", "bdc_text": "Dolebat siquidemferner ; s. Niermeyer 1271 . illisEs folgt gestrichen hos ab offitio deponi .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_778", "psc_text": "dimittentur, si cui dimiserint, post resurrectionem a domino dictum commemorat, cum Mattheus in hoc sermone dominum hoc dixisse meminerit quod et Petro antea dictum fuisse idem ipse testatur. eadem itaque saepe ac pluribus locis Iesum dixisse. necubi moueamur, ai ordo dictorum quibusdam repugnare putabitur, sicut iam totiens commendauimus, meminisse debemus, ne hoc semper admonere necesse sit. § 120 LXII. Sequitur Mattheus ita narrans: et factum est. cum consummasset Iesus sermones istos, migrauit a Galilaea et uenit in fines Iudaeae trans IordanenIordanem. et secutae sunt eum turbae multae, et curauit eos ibi. et accesserunt ad eum Pharisaei temtantes eum et dicentes: si licet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa? et cetera usque ad illud ubi ait: qui potest capere capiat. hoc et Marcus commemorat 5 cf. Lnc. 9, 46-48 9 cf. Ioh. 20, 23 12 cf. Matth. 18. 18 et 16, 19 18 Matth. 19, 1-3 25 ib. 12; cf.", "candidate_score": 0.615165, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_128", "bdc_text": "tibi universa exactius recensebit et referre poterit , etc .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_882", "psc_text": "etiam singuli propria, in quibus nulla est repugnantiae metuenda suspicio; de his autem quae, pariter dicunt necubi sibimet aduersari putentur, uidendum est. neque enim dici potest, si aliquid tale occurrerit, aliud esse adque alibi a domino similiter dictum, quando eodem loco rerum ac temporum omnium trium uersatur narratio. sane quod earundem sententiarum a domino dictarum non eundem omnes ordinem seruant, nihil ad rem pertinet uel intellegendam uel insinuandam, dum ea quae ab illo dicta referuntur non sibimet aduersentur. § 148 Quod ergo Mattheus ait: et praedicabitur hoc euangelium regni in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus, et tunc ueniet consummatio, etiam Marcus eodem ordine ita commemorat: in omnes gentes primum oportet praedicari euangelium. non dixit: et tunc ueniet consummatio, sed hoc significat quod ait primum, id est et in omnes gentes primum oportet praedicari euangelium, quia illi de fine interrogauerant. cum ergo dicit 6 Matth. 25, 46 7 cf. Marc.", "candidate_score": 0.614914, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_68", "bdc_text": "a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1409", "psc_text": "ergo BD CPVF p, ante quoniam quidem NHALS, om. EP 22 eis] eius CP, his AL g, iis E* y 23 illa] in illa AL pertracta BBl 24 lucam Bl 26* ordinare narrationem, quae in nobis conpletae sunt, rerum, 2 sicut tradiderunt nobis qui ab initio ipsi uiderunt et ministri fuerunt sermonis, uisum est et mihi adsecuto a principio omnibus diligenter ex ordine tibi scribere, optime Theofile, ut cognoscas eorum uerborum, de quibus eruditus es, ueritatem. hoc principium ad euangelii narrationem nondum pertinet. admonet autem, ut nouerimus eundem Lucam etiam illum librum scripsisse, qui actus apostolorum uocatur. non solum, quia Theofili nomen etiam illic inest — nam posset fieri, ut et alius aliquis Theofilus esset et, si idem ipse esset, ab alio ad illum aliquid scriberetur sicut a Luca euangelium —, sed quia et ibi ita exorsus est, ut diceret: primum quidem sermonem de omnibus feci, oTheofile, quae coepit Iesus", "candidate_score": 0.614401, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_607", "psc_text": "ea C-V, add. eum cet. ex ordinem mattheus B, matheus ordine r subiunxit g r 5 brebiter B et sic infra uidetur om. R M perstrincxisse Ml, -exit M2 6 est om. AL et circuibat—docens om. g circumibat ON AE* r edd. praeter pr circamitu E' f a 7 conuocatis Q (cf. Mattlt. 10, /) XII et cepit Q eos om. R mitthere B 8 illisJ eis RT spiritum B 9 ad om. CP puluere B 11 arcyainagogi B 12 ubi] ut B in om. AL 13 sapientiae uirtutes NI, sapientia et uirtus N3 cognatione ClP, cogitationem Migne 16 est om. CPF1 quod] add. hic r patriam BRTD1 17 auteceperit B ONM Es p g, ante cfperit Q y, antecoeperit RT ClPF HALS, anticiparit C2, anticipauerit cet. 18 recordationi B, -nes Hl 19 hunc] anhac B hoc locum L, hoc loco a e l 20 et] et de r potestatem", "candidate_score": 0.614099, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_467", "psc_text": "uinum conuersione miraculum. quae omnia ceteri euangelistae praetermiserunt id contexentes narrationibus suis, quod Iesus reuersus sitinsit Galilaeam. unde intellegitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interponuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei loco, nbiMattheusubiMattheus narrat dominum dixissePetro: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. neque enim hoc nomen tunc accepisse intellegendus est, sed tunc potius, quando ei Iohannes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut eum hoc nomine appellaret postea dominus dicens tu es Petrus. non enim ait 'tu uocaberis Petrus), sed tu es Petrus, quod ei iam dictum erat antea tu uocaberis. § 35 Deinde contexit narrationem Mattheus et dicit: et relicta ciutate Nazareth uenit et habitauit in 11 Matth. 16, 18; cf. infra cap. 53 et lib. 4, cap. 3 15 Ioh. 1, 42 19 *Matth. 4, 13 2 symon TD OPVF N H sequente (-tem", "candidate_score": 0.613518, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_100", "bdc_text": "At iussi sumus sententias nostras scriptis nobis etiam omnibus praesentibus referre ad senatum Bern , Schultheiss bzw Rat. Fecimus .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1283", "psc_text": "sermone coram deo et omni populo, et quomodo eum tradiderunt summi sacerdotum et priDcipesprincipes nostri in damnationem mortis et 1 cf. Matth. 28, 9 2 cf. Marc. 16, 9 3 cf. Ioh. 20, 14 9 *Luc. 24, 13-24 1 occurrit Q r 2 primum CPV g maria ElL 3 sit ei CPV gm, eis sit HAEIL, ab eis sit ael 5 duobus HAetL pg 6 quarum B unus fuit λψω r aelm cleophas NE2 y edd. (sic infra) 7 cognoscerent p 9 ipsis BRD r (brix. Dubl.), illis cet. ipsa] in ipsa AEL j 10 LX AEL 11 emaus CP AXEL r pgm ipsi Ofn. MQ 13 adciderant Bl dum] cum RD 16 cognoscerent B1 (cant. uind.) ait] ut Bl hii BR 17 anbulantes B 21 quibus om. RD quae] cum B 22 nazoreno MQ (brix.), nazereno BI, nazareo p, nazareno cet., a 24 sacerdotes VE2 γϰψ edd., v 25", "candidate_score": 0.613385, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_68", "bdc_text": "a ministerio illosGemeint sind die Zofinger PfarrerZofingen , Pfarrer Johannes Ulrich GöppelGoppel , Johannes und Benedikt Schürmeister Schurmeister , Benedikt .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1410", "psc_text": "Theofili nomen etiam illic inest — nam posset fieri, ut et alius aliquis Theofilus esset et, si idem ipse esset, ab alio ad illum aliquid scriberetur sicut a Luca euangelium —, sed quia et ibi ita exorsus est, ut diceret: primum quidem sermonem de omnibus feci, oTheofile, quae coepit Iesus facere et docere usque in diem, quo apostolos elegit, per spiritum sanctum mandansiussitpraedicareeuangelium, dedit intellegi, quod iam scripserit euangelii librum unum ex quattuor, quorum est in ecclesia sublimis auctoritas. nec ideo, quia dixit de omnibus se fecisse sermonem quae coepit Iesus facere et docere usque in diem, quo mandauit apostolis, putari debet omnia scripsisse in euangelio suo quae Iesus cum apostolis in terra uersatus fecit et dixit, ne sit contrarium Iohanni, qui ait multa alia fecisse Iesum, quae si scriberentur, mundum totum non potuisse capere illos libros, cum etiam constet ab aliis euangelistis non pauca narrata, quae Lucas ipse 14", "candidate_score": 0.613058, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_128", "bdc_text": "tibi universa exactius recensebit et referre poterit , etc .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1410", "psc_text": "Theofili nomen etiam illic inest — nam posset fieri, ut et alius aliquis Theofilus esset et, si idem ipse esset, ab alio ad illum aliquid scriberetur sicut a Luca euangelium —, sed quia et ibi ita exorsus est, ut diceret: primum quidem sermonem de omnibus feci, oTheofile, quae coepit Iesus facere et docere usque in diem, quo apostolos elegit, per spiritum sanctum mandansiussitpraedicareeuangelium, dedit intellegi, quod iam scripserit euangelii librum unum ex quattuor, quorum est in ecclesia sublimis auctoritas. nec ideo, quia dixit de omnibus se fecisse sermonem quae coepit Iesus facere et docere usque in diem, quo mandauit apostolis, putari debet omnia scripsisse in euangelio suo quae Iesus cum apostolis in terra uersatus fecit et dixit, ne sit contrarium Iohanni, qui ait multa alia fecisse Iesum, quae si scriberentur, mundum totum non potuisse capere illos libros, cum etiam constet ab aliis euangelistis non pauca narrata, quae Lucas ipse 14", "candidate_score": 0.612911, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_4", "psc_text": "ausi sunt, non tales suis temporibus extiterunt, ut eis fidem haberet ecclesia adque in 20 cf. c. FanBt. 11, 2. 22, 79; c. Adim. 17. 2. 5; c. adu. leg. et pr. 1, 20 1 etiam] audierunt et SUg cuiua] qui V μσl m, et ξπψ p2 eius ore B ab illo] ab a illo B', alio p S operata] add. uel P1, add. aut Y et facta om. CPV 4 prius (om. quam) Q disciplinatum p adhaeserunt E* r 5 diuinitus] diuina RT 6 quibuslibet BaRTD ONaMQ HALSUg, a quibuslibet CPY Εγ praelm aliis quibuslibetN* aliis] aliis et RTD 7 cognuscere C et MC saepissime 8 potuerant N* inposito-curarunt in mg. B7 10 iohannis 01 12 ac] at RlTD a e l 15 famulantes Q hii A1 S g, ii E* γ t m conperta] conscripta p 16 procuratum est prouidentia N* 17 etiam om. RTD primo Dr 18", "candidate_score": 0.611505, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_142", "bdc_text": "Oktober 1547 vom Berner RatBern , Schultheiss bzw Rat nach Bern berufen .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_823", "psc_text": "non tunc aruisse, quando uiderunt, sed continuo quod maledicta est. neque enim arescentem, sed penitus arefactam uiderunt ac sic eam continuo in uerbo domini aruisse intellexerunt. § 132 LXVIIII. Sequitur Mattheus et dicit: et cum uenisset in templum, accesserunt ad eum docentem principes sacerdotum et seniores populi dicentes: in qua potestate haec facis et quis tibi dedit hanc potestatem? respondens Iesus dixit illis: interrogo uos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego uobis dicam, in qua potestate haec faciam. baptismus Iohannis unde erat? et cetera usque ad illud ubi ait: nec ego dico nobisuobis! in qua potestate haec facio..hoc totum et alii duo Marcus et Lucas totidem paene uerbis explicauerunt. nec in ordine inter se uidentur aliquid discrepare nisi, unde superius locutus sum, quod praetermissis quibusdam Mattheus ad alterum diem pertinentibus ita contexit narrationem, ut, nisi aduertatur, possit putari ipsum in secundo die adhuc uersari, Marcum autem", "candidate_score": 0.610666, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1375", "psc_text": "sabbatis ingressus synagogam docebat eos. in hac tota contextione omnia superiora cum Mattheo considerata sunt. hoc autem Marcus, quia ingressus Capharnaum in synagogam eorum docebat eos sabbatis, cum Luca dixit, sed nihil habet quaestionis. § 3 II. Sequitur Marcus et dicit: et stupebant super doctrinam eius; erat enim docens eos quasi potestatem 11 Marc. 1, 1 et 2 13 *ib. 21 17 cf. Luc. 4, 31 19 *Marc. 1, 22-24 2 iam om. CPV Im. 3 et ei tres] ecce it res B alios om. A1E1S conferentes] coniungentes r 4 pugnare Bl 5 iis l m quae] qui CP 6 ceterae B 7 monstrantur B 8 indie B1 9 conueniunt CP in] ad R considera Bl 11 initium euangelii om. Bl 12 fili R1 AlElS dni H 14 ingressus] add. in Q v 15 conteiione finit 0 17 synagoga RD CP HAEL i (sin. DPH, -guga C) cum lucam dixit", "candidate_score": 0.609172, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_108", "bdc_text": "aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1412", "psc_text": "feci de omnibus H.A»L r aelmv 15 et docere BBD IP E* 7 edd., om. cet. usque rOm. p in] ad x r 16 apostolos] apostolos quos CsY N*, apostolis quos Es7 m 17 mandans] add. iesus HA2 iussit pr. eu.] cf. cant. (Aug. c. ep. fund. 9, n. 10; c. Felic. 1, 4; auct. I. de un. eccl. 11, 3T) euangelium] incipit Ns (suppl. saec. XII) 22 apostolis] add. suis Jt* 24 iesum] add. in conspectu eorum N* 25 capire Cl 26 aliis] illis B narrando non adtigit. de omnibus ergo fecit sermonem eligendo de omnibus, unde faceret sermonem, quae iudicauit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. et quod dicit multos conatos ordinare narrationem, quae in nobis conpletae sunt. rerum. uidetur significare nonnullos, qui non potuerunt hoc susceptum munus implere; ideo autem dicit sibi uisum esse ex ordine diligenter scribere, quoniam multi conati sunt; sed eos debemus accipere,", "candidate_score": 0.609137, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1378", "psc_text": "illum, inquit, demonium in medium, exiit ab illo nihilque ei nocuit. unde intellegitur hoc dixisse Marcum conuexans eum quod Lucas dixit cum proiecisset eum in medium, ut quod secutus ait nihilque ei nocuit hoc intellegatur, quod illa iactatio membrorum adque uexatio non eum debilitauit, sicut solent exire demonia etiam quibusdam membris amota uexatione elisis. § 4 Sequitur idem Marcus: et uenit ad eum leprosus deprecans eum et genu flexo dixit: si uis, potes me 4 *Marc. 1, 39 7 cf. Luc. 4, 38-37 11 Marc. 1, 26 15 *Luc. 4, 35 b 23 *Marc. 1, 40 1 scribae eorum BRD (colb. brix. al., ol ϒραμματει̃ς attav Ephr. al.), scribae cet., edd., v 5 erat] cetera B1 omnia B, in omni xχψω r (non w) b (ει̃ς ολƞν) galileae AWL 8 tenueramus g 9 incurrebant r arbitraremur g 10 uerba quae sunt sed lucas usque ad amota uexatione elisis om. FONMQ", "candidate_score": 0.609105, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_576", "psc_text": "potest addidisse Pharisaeos, quod simul cum discipulis Iohannis hoc dixerint, cum Mattheus tantum discipulos Iohannis hoc dixisse perhibeat. sed uerba ipsa, quae illos dixisse aput Marcum legitur, magis indicant alios hoc dixisse de aliis, id est conuiuas qui aderant uenisse ad Iesum, quia ieiunabant discipuli Iohannis et Pharisaei, et hoc ei de illis dixisse, ut quod ait ueniunt non de ipsis dixerit, de quibus interposuerat: et erant discipuli Iohannis et Pharisaei reiunantesieiunantes, sed cum isti essent ieiunantes, ueniunt illi quos hoc mouit et dicunt illi: cur discipuli Iohannis et Pharisaeorum ieiunant, tui autem non ieiunant? quod Lucas euidentius expressit ita hoc idem intimans, cum dixisset, quid eis responderit dominus de uocatione peccatorum tamquam aegrotorum: at illi, inquit, dixerunt ad eum: quare discipuli Iohannis ieiunant frequenter et obsecrationes faciunt, similiter et Pharisaeorum, tui autem edunt et bibunt? ergo et hic sicut Marcus alios de aliis hoc dixisse narrauit. unde ergo Mattheus:", "candidate_score": 0.607132, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_577", "psc_text": "hoc idem intimans, cum dixisset, quid eis responderit dominus de uocatione peccatorum tamquam aegrotorum: at illi, inquit, dixerunt ad eum: quare discipuli Iohannis ieiunant frequenter et obsecrationes faciunt, similiter et Pharisaeorum, tui autem edunt et bibunt? ergo et hic sicut Marcus alios de aliis hoc dixisse narrauit. unde ergo Mattheus: tunc accesserunt ad eum discipuli Iohannis dicentes: quare nos et Pharisaei ieiunamus? nisi quia et ipsi aderant et omnes certatim, ut quisque poterat, hoc obiecerunt, quorum sententia diuerso loquendi modo, sed tamen a ueritate non alieno, a tribus euangelistis insinuata est.- § 63 Item illud de sponsi filiis, quia non ieiunabunt, quamdiu cum eis est sponsus, similiter interposuerunt Mattheus et 14 Luc. 5, 33 19 Matth. 9, 14 25 cf. Matth. 9, 15; cf. Marc. 2, 19; cf. Luc. 5, 34 1 putare ClP quod] quo B 2 dixerunt B pgae dixer.—iohannis hoc om. L 4 ap. marc. dixisse RTD", "candidate_score": 0.606578, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_753", "psc_text": "signum non dabitur ei. intellegendum est enim quale petebant, hoc est de caelo, praetermisit autem dicere de Iona, quod MattheuaMattheus commemorauit. § 107 Sequitur Mattheus: (et relictis illis abiit. et cum nemssentuenissent discipuli eius trans tretumfretum, obliti sunt panes accipere. qui dixit illis: intuemini et cauete a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, et cetera usque ad illud ubi ait: tunc intellexerunt, quia non dixerit cauendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeorum et Sadducaeorum. haec eadem etiam Marcus et eodem ordine digerit. * § 108 Sequitur Mattheus: uenit autem Iesus in partes 2 cf. Matth. 12, 39; cf. supra c. 39 5 cf. Marc. 8, 10-12 17 Matth. 16, 4 b-6 21 ib. 12 23 cf. Marc. 8, 13-21 25 *Matth. 16. 13 et 14 2 ionae] add. prophetae DV yiu edd. praeter g iam] etiam RTD gral 6 subiecit V 11 mobeat B 13 dauitur B 14 est etenim B", "candidate_score": 0.606475, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1387", "psc_text": "periberet B 22 uolumtates B qui] quia BN petro futnram V, p. futuram negationem p, futuram perfidiam petro g, futuram aegationem petro ael prenunciauerit p 23 tunc om. BR quomodo huic eius tantae scientiae et praescientiae non est contrarium quod Marcus dicit: praecepit illis, ne cui dicerent; quanto autem eis praecipiebat, tanto magis plus praedicabant? si enim sciebat eos sicut ille qui notas habebat et praesentes et futuras hominum uoluntates tanto magis praedicaturos, quanto magis, ne praedicarent, eis praecipiebat, utquid hoc praecipiebat, nisi quia pigris uolebat ostendareostendere, quanto studiosius quantoque feruentius eum praedicare debeant quibus iubet. ut praedicent, quando illi qui prohibebantur tacere non poterant? § 6 V. Sequitur Marcus: lin illis diebus iterum ctfm turba multa esset nec haberent quod manducarent, et cetera usque ad illud ubi ait: respondit illi Iohannes dicens: magister, uidimus quendam in nomine tuo eicientem demonia, qui non sequitur nobiscum, et prohibuimus eum. Iesus autem", "candidate_score": 0.605196, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_108", "bdc_text": "aperte proditas volebam , quo et rudiores fucum omnem caperent .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_194", "psc_text": "dominatu diaboli et demonum eruit eam, ipse deus Israhel uniuersae terrae iam uocetur, discipuli Christi finxerunt, quod prophetae, quorum libri nunc in manibus inimicorum Christi habentur, tam longe ante quam Christus filius hominis fieret praedixerunt?- § 50 Hinc ergo intellegant, quod ne tardissimis quidem adque obtunsissimis obscurum dubiumue relinquitur, hinc, inquam, intellegant Christi peruersi laudatores et christianaeChristianae religionis exsecratores etiam Christi discipulos contra deos eorum ea didicisse adque docuisse quae doctrina continet Christi, quia deus Israhel, qui haec omnia, quae isti colere uolniltuolunt, abominanda adque euertenda in libris prophetarum praecepisse inuenitur, ipse deus uniuersae terrae, sicut tanto ante promisit, per Christum et Christi ecclesiam iam uocatur. si enim Christum mira dementia suspicantur deos eorum coluisse ac per hos eum tanta potuisse, numquid et deus Israhel deos eorum coluit, qui de se per omnes gentes colendo et de illis abominandis adque euertendis per Christum quod promisit 1 cf. Rom. 5, 20", "candidate_score": 0.605041, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1398", "psc_text": "(Ept.) 17 aque frigide g (ex Matth. 10, 42) 20 est ei in ras. C, est erga B 21 mari B 24 ignem BlRlD AL r ael (Hub. ValZ. Ken. Lindf. Rw.), in ignem cet., v (tb *5p Sin. corr., Par. Sang. aZ., sed sa to nup codd. opt.) inezinguibilem et exinguitur B inextinguibilem, ubi uermis eorum non moritur et ignis non extinguitur, et cetera usque ad illud ubi ait: habete in uobis salem et pacem habete inter uos. haec Marcus dominum locutum, posteaquam illum qui in nomine eius eiciebat demonia et cum discipulis non eum sequebatur uetuit prohiberi, contextim commemorat aliqua ponens, quae nullus alius euangelistarum posuit, aliqua uero, quae Mattheus quoque posuit, et aliqua itidem, quae et Mattheus et Lucas, sed et illi ex aliis occasionibus et in alio rerum ordine, non hoc loco, ubi de illo suggestum est, qui cum discipulis Christi non eum sequebatur et demonia", "candidate_score": 0.604333, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_538", "psc_text": "eum recordatum interposuisse debemus accipere, quod die quodam, cum uidisset JesusIesus turbas multas circum se, iussit ire trans fretum. § 54 Deindequodsubiungit: et accedens unusscriba ait illi: magister, sequar te, quocumque ieris, usque ad illud ubi ait: dimitte mortuos sepelire mortuos suos, hoc similiter narrat et Lucas. sed ille post plura 2 Luc. 4, 40-42 14 Matth. 8, 18 22 Matth. 8, 19; cf. 19-22 24 ib. 8, 22 25 cf. Luc. 9, 57-62 1 facto] add. eiusdem diei r 4 manum B (ueron. monac.), manus eet., edd., v (sas χεῑρας) 5 exibant V 0 E2 r edd., v etiam] autem V p v a om. BDl (iiso om. Sin.) 7 esse om. CP 8 egressiue B 9 uidimus B 11 ordinem BRTD CP e Z quo pr.] quod Nl Q quo alt.] quod B Q HAEL a 12 recolligit B haec B socro ClPF, sacrum Bl, socrum B1 13", "candidate_score": 0.604312, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_735", "psc_text": "discipuli, hoc interrogauit. solum quippe Lucas fuisse dixit, non sine discipulis, sicut Mattheus et Iohannes, quando ab illo discesserunt, ut praecederent eum trans mare. iste namque apertissime adiunxit: erant cum illo et discipuli. proinde solum dixit sine turbis, quae cum illo non habitabant. § 102 XLVIII. Sequitur Mattheus dicens: et cum transfretassent, uenerunt in terram Gennesar. et cum cognouissent eum uiri loci illius, miserunt in uniuersam regionem illam et obtulerunt ei omnes male habentes, et rogabant eum, ut uel fimbriam uestimenti eius tangerent. et quicumque tetigerunt salui facti sunt. tuncHunc accesserunt ad eum ab Hierosolymis scribae et Pharisaei dicentes: quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? non enim lauant manus suas, cum panem manducant. et cetera usque ad illud ubi ait: non lotis autem manibus 4 Luc. 9, 18; Matth. 14, 23 7 cf. Matth. 16, 13; cf. Marc. 8, 27 13 Matth. 14, 34—36; 15, 1 et 2 23 Matth.", "candidate_score": 0.603262, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1399", "psc_text": "commemorat aliqua ponens, quae nullus alius euangelistarum posuit, aliqua uero, quae Mattheus quoque posuit, et aliqua itidem, quae et Mattheus et Lucas, sed et illi ex aliis occasionibus et in alio rerum ordine, non hoc loco, ubi de illo suggestum est, qui cum discipulis Christi non eum sequebatur et demonia in eius nomine eiciebat. unde mihi uidetur etiam hoc loco dominus secundum Marci fidem ideo dixisse quae aliis etiam locis dixit, quia satis pertinebant ad hanc ipsam eius sententiam, qua uetuit prohiberi uirtutes in nomine suo fieri, etiam ab illo qui cum discipulis eum non sequebatur. sic enim contexit: qui enim non est aduersum uos, pro uobis est. quisquis enimpotumdederituobis calicem aquae in nomine meo, quia Christi estis, amen dico uobis, non perdet mercedem suam. unde ostendit etiam illum, de quo Iohannes suggesserat et unde iste eius sermo exortus est, quod non ita separabatur a societate discipulorum, ut eam 2", "candidate_score": 0.602677, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_810", "psc_text": "de turbis uendentium eiectis e templo omnes commemorant, sed Iohannes longe diuerso ordine. nam post testimonium baptistae Iohannis de Iesu, cum eum commemorasset isse in Galilaeam, quando aquam conuertit in uinum, inde post commemorationem paucorum in Capharnaum dierum dicit eum ascendisse in Hierosolymam, cum esset pascha ludaeorumIudaeorum, et facto flagello 9 Matth. 21, 10-12 a 14 ib. 13 b 16 cf. Marc. 11, 15-17; cf. Luc. 19, 45 et 46; cf. Ioh. 2, 1-17 1 et pr. om. CP 2 quaraai B consacratis CP 3 muneri B5 C'P 5 res quae discenda est praeferatur B F, res quae dicenda est praef. CP (di. est Eermonibus per quos aut sermonibuB per quos di. est om. B CPF) quae discenda est] quae dicenda est RTD AelLS pglm 6 discenda] dicenda T A2LS pglm, discenda ac dicenda Q proferatur ONM pg 7 his] eius his B possimus T CP 8 etnniuersa om. (sp.", "candidate_score": 0.602018, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_70", "bdc_text": "- Rümlang wirkte bei dieser Auseinandersetzung neben Kilchmeyer , PfisterPfister , Nikolaus und WäberWaber , Johannes als Schiedsmann ;", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_236", "psc_text": "exprobrauerit R, erprobrat H egerent CPF, agerent p a 1:& quo MQ est] et Q 13 quemadmodum] in mg. praefnitt. XXXV B2 et ita numeros sequentes tribus maiores B1 14 uocauit x r a sacrinam B 15 quomodo V ad luca B 16 narrando BN1 ordinem B 17 spicas discipuli F p 19 et om. Y narrando BNl 20 manu arida CP manuum M habiret C et sabbato CPF h* Considerandum utrum ab isto eniuscuius arida manus sanata est. ita digrediantur hi tres eaangelistaeeuangelistae, ut ia nullo sibi adaersentoraduersentur ipso ■arrationis ordine. De muto et eaffl), qui demoniom habebat. quomodo MatthensMattheus Laeasque conseBtiantconsentiant. Ubi ei dictum est quod in Belxebal eicit demonia. quidquid ex ipsa occasione locutus est de blasphemia aduersu3 spiritum sanctum, et de duabus arboribus, utrum in nullo MatthensMattheus a daobusduobus aliis, maxime a Luca, dissentiat. Quod respondit petentibus signum de Iona propheta et de Nineuitis et de", "candidate_score": 0.601064, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_484", "psc_text": "V v uidit] et uidit RT 20 factum fuerat Q 21 cafarnaum CPF N quo] quod BRTD P1V OMl HAelL iohannis CP 22 et ante matrem] e B, et 8. I. A matrem] add. eius AELU oq an] aut N1 potins] post p 23 fuerint B. uocauerat, ut diceret ei: sequere me? quo enim ordine uocati. sint omnes duodecim apostoli, in euangelistarum narrationibus non apparet, quando quidem non tantum ordo uocationis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Mattbei publicani, qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. § 40 Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine elegit", "candidate_score": 0.600381, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1233", "psc_text": "ut ipsum uiderint in eodem spatio sedentem a dextris, quem dicit Mattheus sedentem super lapidem, quem terrae motu ab ostio monumenti reuoluerat, id est a loco sepulchri, quod effossum erat in petra. Item quaeri potest, quemadmodum Marcus dicat: at illae. § 64 exeuntes fugerunt de monumento, inuaserat enim eas tremor et pauor, et nemini quicquam dixerunt, timebant enim, cum dicat Mattheus: et exierunt cito de monumento cum timore et gaudio magno currentes nuntiare discipulit» eius, nisi intellegamus ipsorum angelorum nemini ausas fuisse aliquid dicere, id est respondere ad ea quae ab illis audierant aut certe custodibus, quos iacentes uiderunt. nam illud gaudium, quod Mattheus commemorat, non repugnat timolitimori, de quo Marcus dicit. debuimus enim utrumque in illarum animo factum intellegere, etiamsi ipse Mattheus de timore non diceret; cum uero et ipse dicat: et exierunt cito de monumento cum timore et gaudio magno, nihil ex hac re quaestionis remanere permittit. 3", "candidate_score": 0.599952, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_489", "psc_text": "ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Mattheus et Marcus narrant, quando eos binos uocauit et ipse iussit. ut eum sequerentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis duobus filiis Zebedaei. tunc enim non subductis ad terram nauibus tamquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tamquam uocantem ac iubentem, ut sequerentur.. § 42 Illud etiam requirendum est, quomodo Iohannes euangelista, antequam lohannesIohannes baptista missus esset in carcerem, dicit legum isse in Galilaeam - posteaquam enim commemorauit, quod in Cana Galilaeae fecit de aqua uinum et descendit Capharnaum cum matre et discipulis et ibi 3 Lcc. 5, 10 9 cf. Ioh. 21, 3 19 cf. Ioh. 1, 43 23 cf. Ioh. 2, 1-13; 3, 22 1 miratur Bl, mirantur B* 3 iam homines] iuhannes Bl 5 primam V factum esse AELSU 7 esset capturus esset Bl 8 non] no B ita] sta B, idem CP, ideo V", "candidate_score": 0.599149, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_72", "bdc_text": "deponi , quos in pernitiem suam Am Rande mittels Ein weisungszeichen nachgetragen . ad BuceranismumBucer , Martin instigaverant et extimularant , neque eos conservare poterant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_652", "psc_text": "B 21 eo] add. sed B de] ideo de BRTD rael 22 putandum BRTD omnes turbae et dicebant: numquid hic est filius Dauid? Pharisaei autem audientes dixerunt: hic non eicit demones nisi in Belzebul principe demoniorum. Iesus autem sciens cogitationes eorum dixit eis: omne regnum diuisum contra se desolabitur, et cetera usque ad illud ubi ait: ex uerbis tuis iustificaberis et ex uerbis tuis condemnaberis. Marcus non ex occasione illius muti subicit dictum de Iesu quod in Belzebul eicit demonia, sed post alia quaedam quae solus commemorat hoc quoque subnectit, siuesine alio loco id recolens et adiungens, sinesiue aliquid praetermittens et deinde ad hunc ordinem rediens. Lucas autem paene totidem uerbis hoc dicit quod Mattheus, et quod digitum dei appellat spiritum dei, ab eadem sententia non recedit, quin potius et aliquid docet, ut nouerimus, quemadmodum intellegamus ubicumque scripturarum legerimus digitum dei. in aliis autem quae non hic dicunt Marcus et", "candidate_score": 0.598675, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_80", "bdc_text": "Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc.", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_275", "psc_text": "§ 1 Quoniam sermone non breui et admodum necessario, quem libro uno conplexi sumus, refutauimus eorum uanitatem qui discipulos Christi euangelium conscribentes ideo contemnendos putant, quia ipsius Christi, quem licet non ut deum, tamen ut hominem sapientia longe prae ceteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scripta proferuntur a nobis, et eum talia scripsisse uideri uoluntnolunt, qualia peruersi diligunt, non qualibus lectis et creditis a peruersitate corrigi possunt, nunc iam uideamus ea quae quattuor euangelistae de Christo scripserunt quemadmodum sibi adque inter se congruant, ne quid ei hoc in fide christiana offendiculi patiantur qui curiosiores quam capaciores sunt, quod non utcumque perlectis, sed quasi diligentius perscrutatis euangelicis libris inconuenientia quaedam et repugnantia se deprehendisse existimantes magis ea contentiose obiectanda quam prudenter consideranda esse arbitrantur. 2 brebi 2?1 3 i*libro (eras. 1) BIt in libro B* re*futauimus (eras. s) B 4 conscribente* (eras. r) JB1, conscribentis C'P 5 putant C'1 ipius.", "candidate_score": 0.598444, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_773", "psc_text": "Clp, de iohanne Q 13 benorit B1 15 prouolutns OW E2 '( prv 16 miserire C1 filii om. B. fili R1T L me E2L 18 gens AxElL icitur B 20 quaestionem B OJII 22 autem om. AEL y eis] illis AEL Y galileam BBT M (ueron.) tradendus est in manibus hominum. et occident eum. et tertio die resurget. et contristati sunt uehementer. hoc eodem ordine Marcus Lucasque commemorant. Sequitur Mattheus: et cum uenissent Capharnaum. § 118 accesserunt qui didragma accipiebant ad Petrum et dixerunt ei: magister uester non soluet didragmaVdidragma ait: etiam, et cetera usque ad illud ubi ait: inuenies staterem, illum sumens da eis pro me et te. hoc solus iste commemorat, quo interposito eundem ordinem sequitur, in quo cum eo etiam Marcus et Lucas pariter ambulant. § 119 Sequitur ergo idem Mattheus et dicit: in illa hora accesserunt discipuli ad legum dicentes: quis putas maior est in regno", "candidate_score": 0.598305, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_903", "psc_text": "biduum futurum pascha. recapitulando ergo ad illum diem redeunt in Bethania, qui erat ante sex dies paschae, et narrant quod Iohannes de cena et unguento, unde uenturus erat Hierosolymam et peractis illic quae narrata sunt peruenturus ad diem, qui erat ante biduum paschae. unde isti digressi sunt, ut recapitulando commemorarent quod ante in Bethania de unguento gestum est, cuius rei peracta narratione illuc iterum redeunt, unde digressi fuerant, id est ut iam sermo domini narretur, quem habuit ante biduum paschae. nam si tollamus de medio quod gestum in Bethania digredientes ab ordine recolendo et recapitulando narrarunt et ipsum ordinem contexamus, ita sermo dirigitur secundum Mattheum dicente domino: scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. 2 Luc. 22, 1 5 loh. 11, 55 9 Ioli. 12, 1 et 2 25 *Matth. 26, 2-5 2 ait om. C1PF1 adpropinquabat] add. autem XW edd. 4 accipere] intelligere r", "candidate_score": 0.598012, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_244", "psc_text": "quem illum dicerent homines, utrum nihil inter se repugnent MattheusiMattheus Marcus et Lucas rebus aut ordine. Ubi pronuntiauit discipulis passionem suam, quae sit inter Mattheum, Marcum et Lucam conuenientia. Ubi subiungunt idem tres quomodo praeceperit dominus, ut post eum qui uoluerit ueniat, quam secum concordent. Quod se dominus tribus discipulis in monte ostendit cum Moyse et Helia, quomodo inter se congruant tres isti ordine et rebus et maxime propter, 1 *Matth. 15, 27 1 cananea BT F N, chananea B CP 0 H dixit om. H et om. r aedunt CP 2 cadentibaaj quae cadunt v (τω̄ν πιπτόνων 5 L] XLVII CP, LIII B2 pabit B 6 marcus B 7 LIJ nwmerus deest in CP, LIIII B2 quo B eum uen.] cum uenisse B, conuenisse R finis Q, partes V 8 magedon H, macedon p 10 LIIJ XLVIII CP et sic deinceps nUfn. minores, LV B2 fariseorum B cumj quam", "candidate_score": 0.597207, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_477", "psc_text": "rael 23 narrauerunt CP, narrant p dici] dictum esse r de capta ingenti multitudine piscium miraretur, quod Lucas insinuauit, et ambobus postea, quod illi duo commemoranemnt. illud ergo quod de Iohanne diximus diligenter considerandum est; non enim parua repugnantia putari potest, cum et locorum plurimum intersit et temporis et ipsius uocationis. nam si iuxta Iordanen, antequam Iesus isset in Galilaeam, ad testimonium Iohannis baptistae secuti sunt eum duo, quorum erat unus Andreas, qui fratrem suum Simonem continuo ad- . duxit ad legum, quando et nomen ut Petrus uocaretur accepit, quomodo ab aliis euangelistis dicitur, quod eos in Galilaea piscantes inuenerit adque ad discipulatum uocauerit, nisi quia intellegendum est non sic eos uidisse tunc dominum iuxta Iordanen, ut ei iam inseparabiliter cohaererent, sed tantum cognouisse quis esset eumque miratos ad propria remeasse? § 38 Nam et in Cana Galilaeae cum fecisset de aqua uinum, dicit idem Iohannes, quod crediderint in eum", "candidate_score": 0.595315, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_80", "bdc_text": "Tamen ad eos ego scribam et instituam disputationes , facile componam eos , etc.", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_628", "psc_text": "dixisse nullo modo dubitandum est, partim proprie, partim figurate, sed euangelistas alia illum, alia istum inseruisse scriptis suis, quaedam uero eadem uel duos uel tres eorum quoslibet uel omnes quattuor posuisse, nec sic tamen omnia eSseesse conscripta quae ab illo seu dicta seu facta sunt. quisquis autem putat non potuisse dominum in uno sermone quaedam figurate, quaedam proprie ponere eloquia, cetera eius inspiciat; uidebit, quam hoc temere adque inerudite arbitretur. potest enim iste — ut unum aliquid 3 cf. Matth. 10, 10 8 cf. Marc. 6, 9 1 rursus uirgam BRTD, uirg. rurs. cet., edd. 3 et] et ad B 4 portandam Bl qua] quia CPF1 Q r a e cogitantur] putantur » y ne] ut non rael 5 desint] add. portanda,. de om. Bl L tonicis CP AL nec B T7 6 euni B 7 pnt.] portaret CP eseet] sit p possit BRTD 8 deinde A 10 nec nudus", "candidate_score": 0.594703, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_1095", "psc_text": "est quod a Pilato ad Herodem dominus missus eat et quae ibi gesta sunt, Lucas solus indicat, etiamsi aliquid ibi ait simile quod in aliis narrationum locis aput alios possit inueniri, ceteri autem ea tantum dicere uoluerunt quae aput Pilatum gesta sunt, quousque dominus crucifigendus traderetur. rediens ergo Lucas ad ea quae aput praesidem gerebantur, unde digressus erat, ut narraret quod aput Herodem actum est, ita sequitur: 13 Pilatus autem conuocatis principibus sacerdotum etmagistratibusetplebe dixit ad illos: optulistig mihi hunc hominem quasi auertentem populum, et ecce coram uobis interrogans nullam causam inueni in homine isto ex his, in quibus eum accusastis. hinc intellegimus eum praetermisisse, quemadmodum a domino quaesierit, quid accusatoribus responderet. sed neque Herodes, inquit, nam remisi uos ad illum, et ecce 17 *Lnc. 23. 13 et 14 23 ib. 15-23 1 andierat raelv 2 uideri HAelL fieri ab eo r interrogauit AetL 3 at] et R nihil BlB", "candidate_score": 0.594565, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_945", "psc_text": "dixit r 23 ille] ille eet grv panem intinctum RT 24 simoni T C2 Q g scariotis w e, -this ral 25 introiuit (-bit R) BRTD 0, edd. praeter m, introiit cef. § 4 Hic uidendum est, ne non solum Lucae, qui iam dixerat intrasse satanan in cor Iudae, quando pactus est tunc cum Iudaeis, ut eum accepta pecunia traderet, sed etiam sibi ipsi Iohannes repugnare uideatur, quia iam dixerat superius, antequam istam buccellam acciperet: etcenafacta, cum di abolus inmisisset in cor, ut traderet eum ludas. quomodo enim intrat in cor, nisi inmittendo iniquas persuasiones cogitationibus iniquorum? sed nunc intellegere debemus a diabolo ludam plenius esse possessum, sicut contra in bono illi qui iam acceperant spiritum sanctum, quando eis post resurrectionem insuflauit dicens: accipite spiritum sanctum, postea eum, cum desuper missus esset die pentecostes, utique plenius acceperunt. post buccellam ergo tunc introiit in eum satanas. et, sicut contextim lohannesIohannes ipse", "candidate_score": 0.593638, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_243", "psc_text": "21 degrediantur C, digrediuntur Q abi B 22 et om. V iohanne C, iohannes Rl V 23 quid ] quod RT r a 24 quam om. H transfretauerunt V, transfretauit H De muliere Cananaea, quae dixit: et canes edunt de micis cadentibus de mensa dominorum suorum, quomodo inter se Mattheus Lucasque consentiant. Cum de septem panibus pauit turbas, utrum inter se Mattheus Marcusque conueniant. Quod dicit Mattheus inde eum uenisse in fines Magedan, quomodo congruat Marco, et in eo quod petentibus signum respondit iterum de Iona. De fermento Phalisaesrum, quomodo cum Marco conueniat uel re uel ordine. Cum interrogauit discipulos quem illum dicerent homines, utrum nihil inter se repugnent MattheusiMattheus Marcus et Lucas rebus aut ordine. Ubi pronuntiauit discipulis passionem suam, quae sit inter Mattheum, Marcum et Lucam conuenientia. Ubi subiungunt idem tres quomodo praeceperit dominus, ut post eum qui uoluerit ueniat, quam secum concordent. Quod se dominus tribus discipulis", "candidate_score": 0.593399, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_677", "psc_text": "Hx cafarnauin CP 0 18 ipsius BRTD, eiusdem ipsius cett., edd. 19 cafarn. CP 0, in c. N1 20 et pr. om. RTD est alt. om. BRTD inferimus 9, inseruimus rael 21 quodmodo Bl 22 indicat p 23 omnem B diabulus T XXXXIII AUIr. Beet. III pars 4. 13 ab eo usque ad tempus. uet regressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam, et fama exiit per uniuersam regionem de illo. et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab omnibus. et uenit Nazareth, ubi erat nutritus, et intrauit secundum consuetudinem suam die sabbati in synagogam et surrexit legere. et traditus est illi liber prophetae Esaiae. et ut reuoluit librum, inuenit locum, ubi scriptum erat: spiritus domini super me, propter quod unxit me, euangelizare pauperibus misit me, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum, dimittere confractos in remissionem, praedicare annum domini acceptum et diem retributionis. et cum plicasset librum, reddidit ministro", "candidate_score": 0.592747, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_691", "psc_text": "ubi B Ael narret B 18 iohannes BRT CP1 AlElL 19 manum B mundauit B7BlT 20 frumentum B AetL, frumenta cet., tdd., triticum v (xbv aitov) recondit ClP Q suam B' 21 paleam B autem om. J21 conburit ClP 23 cum om. CP N, qui N2 est Iesus, isse illum in Galilaeam, quando fecit de aqua uinum, et inde post paucorum dierum in Capharnaum habitationem redisse ad Iudaeam terram et ibi baptizasse multos circa Iordanen, antequam missus esset lohannesIohannes in carcerem. quis autem non putet qui minus in his litteris eruditus est, tamquam post illa uerba de uentilabro et de area mundata continuo sit a Iohanne offensus Herodes et eum in carcerem miserit? non autem hoc ordine ista narrata quo gesta sunt et alibi iam probauimus et hoc ipso loco non quilibet alius sed idem Lucas hoc probat. si enim post uerba illa continuo Iohannes in carcerem missus est, quomodo", "candidate_score": 0.592627, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_81", "bdc_text": "Verum et Lausanenses quoque non sine CalviniCalvin , Johannes suggestione BuceranismumBucer , Martin in scholam invexerant .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_233", "psc_text": "in N, leuiti iu, leui V χψ pra alfei BCPF, alpei 0 10 congruit Y 11 ei] et Migne 13 alios alio V, alios alios H 14 responsis qui CP, responsionisque MQ yia 15 et marcus luce (-ce) r a 17 archisynagogis (-sygogis C) CP, archisinagogi BT O. H 18 fimbria CP utrum om. Q ordo] illo ordine H quod BN 20 ipsiua om. CPV p m ipsius archisinagogus B 22 demonio om. r, demonioso Y Ubi turbammturbarum misertus misit discipulos suos dans eis potestatem sanitatum praestandarum et eis multa mandauit ordinans, quemadmodum uiuerent, ubi quaerendum est quomodo Mattheus Marco et et Lucae congruat maxime de uirga, quam secundum Mattheum dicit non ferendam, secundum Marcum autem solam ferendam, et de habitu calciamentorum adquoadque uestium. Ubi Iohannes baptista misit ad Iesum de carcere discipulos, quod Mattheus et Lucas dicunt. Ubi exprobrauit ciuitatibus quod non egerint paenitentiam quod et Lucas dicit, ubi", "candidate_score": 0.592428, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_261", "psc_text": "exirit C, exierit V 9 cenauerunt B, cenauerat Q p descrepare B 10 monstrantur H 11 runt Bt orto BNH p 14 de hoc taeetl facta et dicta B1 (quon. ioh. f. et d. del, m. 2) 15 adpraehensione BRT CPF O, -nem H omnes commemorant, quomodo eos inter se nihil appareat dissentire. De his quae gesta sunt, cum duceretur dominus ad domum principis sacerdotum, et quae in ipsa domo, cum nocte perductus esset, et maxime de Petri negatione, quemadmodum inter se omnes congruant. De his quae mane gesta sunt, priusquam Pilato traderetur, quomodo euangelistae inter se non discrepent, et de testimonio Hieremiae, quod Mattheus propter domini pretium interposuit, cum hoc in eiusdem prophetae scriptura non inueniatur. De his quae aput Pilatum gesta sunt, quomodo inter se nihil dissentiant. De inlusione, qua inlusus est a cohorte Pilati, quomodo non dissonent tres qui hoc dicunt, Mattheus, Marcus, Iohannes. Quomodo non repugnet,", "candidate_score": 0.591912, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "105_sent_127", "bdc_text": "Die Stadt bezahlte dessen Essen mit Johannes Haller , das kurz vor Graffenrieds Graffenried , Hans Rudolf Abreise nach Bern im Gasthaus Zurich , Gasthäuser , Gasthaus Zum Schnecken Zum Schnecken stattgefunden hatte .", "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa037.opp-lat1_window_902", "psc_text": "4. 17 occurreret dies, quem ante biduum paschae duo definierunt. Lucas autem cum ait: adpropinquabat dies festus azymorum, non expressit biduum, sed hanc propinquitatem, quam commemorauit, in ipso interuallo bidui debemus accipere. Iohannesuero cum dicit: proximum erat pascha Iudaeorum, non hoc biduum uult intellegi, sed sex dies ante pascha. proinde, cum quaedam post hoc dictum commemorasset, tunc iam uolens ostendere quam proximum fuisse pascha dixisset: Iesus ergo ante sex dies, inquit, paschae uenit in Bethaniam, ubi fuerat Lazarus mortuus, quem suscitauit Iesus. fecerunt autem ei cenam ibi. hoc est illud quod commemorant recapitulantes Mattheus et Marcus, cum iam dixissent post biduum futurum pascha. recapitulando ergo ad illum diem redeunt in Bethania, qui erat ante sex dies paschae, et narrant quod Iohannes de cena et unguento, unde uenturus erat Hierosolymam et peractis illic quae narrata sunt peruenturus ad diem, qui erat ante biduum paschae. unde isti digressi sunt, ut recapitulando commemorarent", "candidate_score": 0.588447, "ce_score": null } ] } ], "biblical_hits": [] }