{
  "letter_id": "10026",
  "bd_url": "https://www.bullinger-digital.ch/letter/10026",
  "dominant_topic": 0,
  "topic_dist": [
    0.060456,
    0.056042,
    0.048537,
    0.047683,
    0.044125,
    0.051216,
    0.048313,
    0.047987,
    0.048755,
    0.051292,
    0.045841,
    0.048234,
    0.050816,
    0.049899,
    0.055874,
    0.056386,
    0.046639,
    0.039701,
    0.057612,
    0.04459
  ],
  "citations": [
    {
      "rank": 1,
      "cf_id": "cf021",
      "work_id": "034_Augustinus-Hipponensis_De-sermone-Domini-in-monte",
      "max_score": 0.744277,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "034_Augustinus-Hipponensis_De-sermone-Domini-in-monte_window_234",
          "psc_text": "quando illi valent intelligere, nullam esse animam, quamvis perversam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cujus conscientia non loquatur Deus? Quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem, nisi Deus? De qua lege Apostolus ait: Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi Legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia ipsorum, et inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam excusantium, in die qua judicabit Dominus occulta hominum (Rom. II, 14-16) . Quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione verum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini veritatis, a quo vel tenuiter pro sui capacitate illustratur, ut verum aliquid in ratiocinando sentiat; quid mirum si diaboli anima prava cupiditate perversa, quidquid tamen verum de justo viro cogitavit, cum eum tentare vellet, ipsius Dei voce,",
          "candidate_score": 0.744277,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "034_Augustinus-Hipponensis_De-sermone-Domini-in-monte_window_234",
          "psc_text": "quando illi valent intelligere, nullam esse animam, quamvis perversam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cujus conscientia non loquatur Deus? Quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem, nisi Deus? De qua lege Apostolus ait: Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi Legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia ipsorum, et inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam excusantium, in die qua judicabit Dominus occulta hominum (Rom. II, 14-16) . Quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione verum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini veritatis, a quo vel tenuiter pro sui capacitate illustratur, ut verum aliquid in ratiocinando sentiat; quid mirum si diaboli anima prava cupiditate perversa, quidquid tamen verum de justo viro cogitavit, cum eum tentare vellet, ipsius Dei voce,",
          "candidate_score": 0.734378,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "034_Augustinus-Hipponensis_De-sermone-Domini-in-monte_window_234",
          "psc_text": "quando illi valent intelligere, nullam esse animam, quamvis perversam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cujus conscientia non loquatur Deus? Quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem, nisi Deus? De qua lege Apostolus ait: Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi Legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia ipsorum, et inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam excusantium, in die qua judicabit Dominus occulta hominum (Rom. II, 14-16) . Quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione verum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini veritatis, a quo vel tenuiter pro sui capacitate illustratur, ut verum aliquid in ratiocinando sentiat; quid mirum si diaboli anima prava cupiditate perversa, quidquid tamen verum de justo viro cogitavit, cum eum tentare vellet, ipsius Dei voce,",
          "candidate_score": 0.734244,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "034_Augustinus-Hipponensis_De-sermone-Domini-in-monte_window_234",
          "psc_text": "quando illi valent intelligere, nullam esse animam, quamvis perversam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cujus conscientia non loquatur Deus? Quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem, nisi Deus? De qua lege Apostolus ait: Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi Legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia ipsorum, et inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam excusantium, in die qua judicabit Dominus occulta hominum (Rom. II, 14-16) . Quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione verum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini veritatis, a quo vel tenuiter pro sui capacitate illustratur, ut verum aliquid in ratiocinando sentiat; quid mirum si diaboli anima prava cupiditate perversa, quidquid tamen verum de justo viro cogitavit, cum eum tentare vellet, ipsius Dei voce,",
          "candidate_score": 0.7322,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "034_Augustinus-Hipponensis_De-sermone-Domini-in-monte_window_234",
          "psc_text": "quando illi valent intelligere, nullam esse animam, quamvis perversam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cujus conscientia non loquatur Deus? Quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem, nisi Deus? De qua lege Apostolus ait: Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi Legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia ipsorum, et inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam excusantium, in die qua judicabit Dominus occulta hominum (Rom. II, 14-16) . Quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione verum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini veritatis, a quo vel tenuiter pro sui capacitate illustratur, ut verum aliquid in ratiocinando sentiat; quid mirum si diaboli anima prava cupiditate perversa, quidquid tamen verum de justo viro cogitavit, cum eum tentare vellet, ipsius Dei voce,",
          "candidate_score": 0.685807,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "034_Augustinus-Hipponensis_De-sermone-Domini-in-monte_window_234",
          "psc_text": "quando illi valent intelligere, nullam esse animam, quamvis perversam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cujus conscientia non loquatur Deus? Quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem, nisi Deus? De qua lege Apostolus ait: Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi Legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia ipsorum, et inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam excusantium, in die qua judicabit Dominus occulta hominum (Rom. II, 14-16) . Quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione verum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini veritatis, a quo vel tenuiter pro sui capacitate illustratur, ut verum aliquid in ratiocinando sentiat; quid mirum si diaboli anima prava cupiditate perversa, quidquid tamen verum de justo viro cogitavit, cum eum tentare vellet, ipsius Dei voce,",
          "candidate_score": 0.679373,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111_113",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli .",
          "psc_chunk_id": "034_Augustinus-Hipponensis_De-sermone-Domini-in-monte_window_325",
          "psc_text": "Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Sed non est negligenter attendendum quod hic subjecit, Haec est enim Lex et Prophetae. In his autem duobus praeceptis, non tantum ait, Lex pendet et Prophetae; sed etiam addidit, tota Lex et Prophetae (Matth. XXII, 37-40) ; pro eo quod est tota prophetia: quod cum hic non addidit, servavit locum alteri praecepto, quod ad dilectionem Dei pertinet. Hic autem quoniam praecepta simplicis cordis exsequitur, et erga eos metuendum est ne habeat quisque duplex cor, quibus occultari cor potest, id est erga homines; idipsum praecipiendum fuit. Nemo enim fere est qui velit quemquam duplici corde secum agere. Id autem fieri non potest, id est, ut simplici corde homo homini aliquid tribuat, nisi ita tribuat, ut nullum ab eo temporale commodum exspectet, et ea intentione faciat, de qua superius satis tractavimus, cum de oculo simplici loqueremur. 76. Mundatus ergo oculus simplexque redditus, aptus et idoneus erit ad",
          "candidate_score": 0.644896,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_110_112",
          "bdc_text": "- Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ;",
          "psc_chunk_id": "034_Augustinus-Hipponensis_De-sermone-Domini-in-monte_window_325",
          "psc_text": "Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Sed non est negligenter attendendum quod hic subjecit, Haec est enim Lex et Prophetae. In his autem duobus praeceptis, non tantum ait, Lex pendet et Prophetae; sed etiam addidit, tota Lex et Prophetae (Matth. XXII, 37-40) ; pro eo quod est tota prophetia: quod cum hic non addidit, servavit locum alteri praecepto, quod ad dilectionem Dei pertinet. Hic autem quoniam praecepta simplicis cordis exsequitur, et erga eos metuendum est ne habeat quisque duplex cor, quibus occultari cor potest, id est erga homines; idipsum praecipiendum fuit. Nemo enim fere est qui velit quemquam duplici corde secum agere. Id autem fieri non potest, id est, ut simplici corde homo homini aliquid tribuat, nisi ita tribuat, ut nullum ab eo temporale commodum exspectet, et ea intentione faciat, de qua superius satis tractavimus, cum de oculo simplici loqueremur. 76. Mundatus ergo oculus simplexque redditus, aptus et idoneus erit ad",
          "candidate_score": 0.637373,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 2,
      "cf_id": "cf020",
      "work_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae",
      "max_score": 0.743756,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.743756,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.742845,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.740375,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.736599,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2424",
          "psc_text": "conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homicidium, adulterium, furtum, et omnem concupiscentiam esse malum, ex eo quod sibi ea nolit fieri? Si enim mala esse nesciret, nequaquam doleret sibi esse illata. Per hanc naturalem legem et Cain cognovit peccatum suum, dicens: Major est causa mea, quam ut dimittar. Et Adam et Eva cognoverunt 873 peccatum suum, et propterea absconditi sunt sub ligno vitae. Pharao quoque antequam Lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae, sua crimina confitetur, et dicit: Dominus justus, ego autem et populus meus impii (Exod. 9. 27) . Hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia, et peccans absque mandato,",
          "candidate_score": 0.716303,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2424",
          "psc_text": "conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homicidium, adulterium, furtum, et omnem concupiscentiam esse malum, ex eo quod sibi ea nolit fieri? Si enim mala esse nesciret, nequaquam doleret sibi esse illata. Per hanc naturalem legem et Cain cognovit peccatum suum, dicens: Major est causa mea, quam ut dimittar. Et Adam et Eva cognoverunt 873 peccatum suum, et propterea absconditi sunt sub ligno vitae. Pharao quoque antequam Lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae, sua crimina confitetur, et dicit: Dominus justus, ego autem et populus meus impii (Exod. 9. 27) . Hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia, et peccans absque mandato,",
          "candidate_score": 0.715689,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1492",
          "psc_text": "quod in libris περὶ Ἀρχῶν a se nuper Latine versis enucleetur, omittit. Tum quo animo Origenem legerit, docet. 1. Voce me provocas ad scribendum, terres eloquentia; et in epistolari stylo prope Tullium repraesentas. Quod quereris, me parvas et incomptas litterulas mittere, non venit de incuria, sed timore tui, ne verbosius ad te loquens, plura reprehendenda transmittam: et ut sanctae menti tuae simpliciter fatear, uno ad Occidentem navigandi tempore, tantae a me simul epistolae flagitantur, ut si cuncta ad singulos velim rescribere, occurrere nequeam. Unde accidit, ut omisca compositione verborum et scribentium sollicitudine, dictem quidquid 534 in buccam venerit; et amicum te tantum meorum dictorum, non judicem considerem. 2. Duas quaestiunculas tuae litterae praeferebant. Unam, Quare sit a Deo induratum cor Pharaonis (Exod. 4. 7. 10. 14); et Apostolus dixerit: Non volentis, neque currentis; sed miserentis est Dei (Rom. 9. 16) , et caetera, quae liberum videntur tollere arbitrium. Alteram, Quomodo",
          "candidate_score": 0.698019,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2424",
          "psc_text": "conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homicidium, adulterium, furtum, et omnem concupiscentiam esse malum, ex eo quod sibi ea nolit fieri? Si enim mala esse nesciret, nequaquam doleret sibi esse illata. Per hanc naturalem legem et Cain cognovit peccatum suum, dicens: Major est causa mea, quam ut dimittar. Et Adam et Eva cognoverunt 873 peccatum suum, et propterea absconditi sunt sub ligno vitae. Pharao quoque antequam Lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae, sua crimina confitetur, et dicit: Dominus justus, ego autem et populus meus impii (Exod. 9. 27) . Hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia, et peccans absque mandato,",
          "candidate_score": 0.697471,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.697092,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2026",
          "psc_text": "quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo [al. turguriunculo ] cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse et probasse. 6. Hanc autem explanationem quam primus Origenes in decimo Stromateon libro, ubi epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit",
          "candidate_score": 0.694805,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2123",
          "psc_text": "quis inveniatur (1. Cor. 4. 2) , tanquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse videantur, pro veritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in latino sermone ab eo dicatur appellata, quia fit quod dicitur. Ubi autem fit quod dicitur, mentiendi utique non est locus. Fidelis igitur dispensator Apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem: quia veritatis dispensator erat, non falsitatis. Ac per hoc verum scripsit, vidisse se Petrum non recte ingredientem ad veritatem Evangelii, eique in faciem restitisse, quod gentes cogeret judaizare (Gal 2. 14). Ipse vero Petrus, quod a Paulo fiebat utiliter libertate caritatis, sancta ac benigna pietate humilitatis accepit: atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi; quam Paulus, quo confidenter auderent, etiam minores majoribus pro defendenda Evangelica veritate, salva fraterna caritate resistere. Nam cum satius sit, a tenendo itinere in nullo, quam in aliquo declinare;",
          "candidate_score": 0.69035,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2047",
          "psc_text": "ENIM ejusdem est criminis in explanatione Scripturarum diversas majorum sententias ponere, et haeresim sceleratissimam rursum in Ecclesiam introducere. Sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Judaeos cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis observare in Ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae: dicam quod sentio, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. 14. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistola continetur: Judaeus erat Paulus, Christianus autem factus, non Judaeorum sacramenta reliquerat, quae convenienter ille populus, et legitimo tempore, quo oportebat, acceperat: ideoque suscepit [al. sed ideo susceperat] celebranda ea, cum jam Christi esset Apostolus; ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent sicut a parentibus per Legem acceperant, custodire. Rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias: Judaeorum Paulus caeremonias observabat, cum jam Christi esset Apostolus: et dicis eas non esse perniciosas his qui eas vellent, sicut a parentibus acceperant, custodire? Ego e contrario",
          "candidate_score": 0.688614,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_846",
          "psc_text": "epistola usus est, hoc est, quo sensus e sensu, non verbum e verbo transfertur. 1. Paulus Apostolus, praesente Agrippa rege, de criminibus responsurus, quod posset intelligere qui auditurus erat, securus de causae victoria statim in principio sibi gratulatur, dicens: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, existimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, qui praecipue nosti cunctas quae in Judaeis sunt consuetudines et quaestiones » (Act. 26. 13). Legerat enim illud Jesu: « Beatus qui in aures loquitur audientis » (Eccli. 25. 12 secundum LXX); et noverat tantum oratoris verba proficere, quantum judicis prudentia cognovisset. Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et",
          "candidate_score": 0.687544,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_845",
          "psc_text": "sed aut timidior recto, aut cupidior. Video etiam interdum vitia mea; sed ea malo audire a melioribus: ne cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar: et meticulosam mihi videar in me potius, quam justam tulisse sententiam. » 305 EPISTOLA LVII. AD PAMMACHIUM. De optimo genere interpretandi. Cum, quod Epiphanii superiorem epistolam 51 ad Joannem Episcopum Jerosolymitanum non recte transtulisset Hieronymus, cavillaretur Ruffinus, post querelas, quod, se inscio, e scriniis suffuratus epistolam nondum plene emendatam, aliquis sit, tam veterum omnium eruditorum, quam sacrarum Scripturarum testimoniis docet, quodnam sit optimum genus interpretandi, illud scilicet esse ostendens, quo ipse in vertenda illa epistola usus est, hoc est, quo sensus e sensu, non verbum e verbo transfertur. 1. Paulus Apostolus, praesente Agrippa rege, de criminibus responsurus, quod posset intelligere qui auditurus erat, securus de causae victoria statim in principio sibi gratulatur, dicens: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, existimo",
          "candidate_score": 0.686713,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_846",
          "psc_text": "epistola usus est, hoc est, quo sensus e sensu, non verbum e verbo transfertur. 1. Paulus Apostolus, praesente Agrippa rege, de criminibus responsurus, quod posset intelligere qui auditurus erat, securus de causae victoria statim in principio sibi gratulatur, dicens: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, existimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, qui praecipue nosti cunctas quae in Judaeis sunt consuetudines et quaestiones » (Act. 26. 13). Legerat enim illud Jesu: « Beatus qui in aures loquitur audientis » (Eccli. 25. 12 secundum LXX); et noverat tantum oratoris verba proficere, quantum judicis prudentia cognovisset. Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et",
          "candidate_score": 0.686612,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2026",
          "psc_text": "quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo [al. turguriunculo ] cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse et probasse. 6. Hanc autem explanationem quam primus Origenes in decimo Stromateon libro, ubi epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit",
          "candidate_score": 0.686137,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847",
          "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora",
          "candidate_score": 0.685161,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.68461,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1491",
          "psc_text": "ad epistolam vestram celeri sermone dictavi, vincens propositum, ut contra eum scriberem, cujus ingenium ante laudaveram: malens existimatione periclitari, quam fide. Hoc mihi praestiterunt amici mei, ut si tacuero, reus: si respondero, inimicus judicer. Dura utraque conditio; sed a duobus eligam quod levius est: simultas redintegrari potest, blasphemia veniam non meretur. Quid autem laboris in libris transferendis περὶ Ἀρχῶν sustinuerim, vestro judicio derelinquo; dum et mutare quippiam de Graeco, non est vertentis sed evertentis: et eadem ad verbum exprimere, nequaquam ejus, qui servare velit eloquii venustatem. EPISTOLA LXXXV. AD PAULINUM. Alteri e duabus Paulini quaestionibus sibi propositis breviter respondet: priorem, quod in libris περὶ Ἀρχῶν a se nuper Latine versis enucleetur, omittit. Tum quo animo Origenem legerit, docet. 1. Voce me provocas ad scribendum, terres eloquentia; et in epistolari stylo prope Tullium repraesentas. Quod quereris, me parvas et incomptas litterulas mittere, non venit de incuria, sed timore tui, ne verbosius",
          "candidate_score": 0.682886,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127_129",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant . Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_3012",
          "psc_text": "(Matth. 23. 8) . Si tamen scit expedire nobis, ut etiam talia noverimus, qui novit non solum quid doceat, verum etiam quid nobis discere expediat; nam confiteor dilectioni tuae cupiditatem meam; cupio quidem et hoc scire, quod quaeris; sed multo magis cuperem scire, si fieri posset, quando praesentetur desideratus omnibus gentibus, et quando regnum futurum sit Sanctorum, quam unde in hanc terram venire ceperim. Et tamen illud, cum ab illo, qui scit omnia, discipuli sui, nostri Apostoli, quaererent, responsum acceperunt: Non est vestrum nosse tempus, aut tempora, quae Deus posuit in sua potestate (Act. 1. 7) . Quid si et hoc scit non esse nostrum scire, qui profecto scit, quid nobis sit utile scire? Et illud quidem per illum scio, non esse nostri scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate; utrum autem originem Animarum, quam nondum scio, nostrum sit scire, id est pertineat ad nos id scire, ne hoc",
          "candidate_score": 0.682467,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847",
          "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora",
          "candidate_score": 0.682257,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_846",
          "psc_text": "epistola usus est, hoc est, quo sensus e sensu, non verbum e verbo transfertur. 1. Paulus Apostolus, praesente Agrippa rege, de criminibus responsurus, quod posset intelligere qui auditurus erat, securus de causae victoria statim in principio sibi gratulatur, dicens: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, existimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, qui praecipue nosti cunctas quae in Judaeis sunt consuetudines et quaestiones » (Act. 26. 13). Legerat enim illud Jesu: « Beatus qui in aures loquitur audientis » (Eccli. 25. 12 secundum LXX); et noverat tantum oratoris verba proficere, quantum judicis prudentia cognovisset. Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et",
          "candidate_score": 0.681679,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847",
          "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora",
          "candidate_score": 0.681638,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89_91",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat : «Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2034",
          "psc_text": "Jerosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem, et exposui cum eis Evangelium quod praedico in gentibus (Gal. 2. 1) , ostendens 743 se non habuisse securitatem praedicandi Evangelii, nisi Petri et caeterorum Apostolorum qui cum eo erant, fuisset sententia roboratus. Statimque sequitur: Separatim autem his, qui videbantur aliquid esse; ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Quare separatim, et non publice [al. in publico ]? Ne forte fidelibus qui ex numero Judaeorum, Legem putabant esse servandam, et sic credendum in Domino Salvatore, fidei scandalum nasceretur. Ergo et eo tempore cum Petrus venisset Antiochiam (licet hoc Apostolorum Acta non scribant, sed affirmanti Paulo credendum sit) in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam venirent quidam a Jacobo, cum gentibus edebat: cum autem venissent, subtrahebat se, et segregabat, timens cos qui ex circumcisione erant. Et consenserunt simulationi ejus caeteri Judaei: ita ut Barnabas adduceretur",
          "candidate_score": 0.68011,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.679963,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2128",
          "psc_text": "sit. Et audio eum paulo superius, in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem, Quae autem 776 scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior » (Gal. 1. 20). 25. « Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto Apostolo in suis litteris juranti, quam cuique doctissimo de alienis disputanti. Nec dici timeo, me sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Judaeorum, sed vere fuerit in errore. Quoniam neque simulabat errorem qui libertate Apostolica, sicut illi tempori congruebat, vetera illa sacramenta, ubi opus erat agendo, commendabat ea, non solum Satanae versutia decipiendis hominibus, sed Dei providentia, praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta. Nec vere fuerat in errore Judaeorum, qui non solum noverat, sed etiam instanter et acriter praedicabat eos errare, qui putabant gentibus imponenda, vel justificationi quorumcumque fidelium necessaria. » 26. « Quod autem dixi eum factum Judaeis tanquam Judaeum, et tanquam gentilem gentibus, non mentientis astu, sed compatientis affectu",
          "candidate_score": 0.679609,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2424",
          "psc_text": "conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homicidium, adulterium, furtum, et omnem concupiscentiam esse malum, ex eo quod sibi ea nolit fieri? Si enim mala esse nesciret, nequaquam doleret sibi esse illata. Per hanc naturalem legem et Cain cognovit peccatum suum, dicens: Major est causa mea, quam ut dimittar. Et Adam et Eva cognoverunt 873 peccatum suum, et propterea absconditi sunt sub ligno vitae. Pharao quoque antequam Lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae, sua crimina confitetur, et dicit: Dominus justus, ego autem et populus meus impii (Exod. 9. 27) . Hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia, et peccans absque mandato,",
          "candidate_score": 0.679201,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1133",
          "psc_text": "Circumcisione erant. Itaque et ipse vere correctus est, et Paulus vera narravit; ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii, tota dubia nutet ac fluctuet. Non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus. Posset autem opportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos colloqueremur. 6. « Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant: et in primis illud, quod ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. 10. 3). Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato sacramento gratiae, secundum ordinem Melchisedech, adhuc putabant vetera sacramenta, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda. Quae tamen si nunquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei Martyres fierent (2. Mach. 7. 1). Postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos [f. Christianae ] Judaei tanquam hostes legis persequebantur. Hos itaque",
          "candidate_score": 0.678831,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_845",
          "psc_text": "sed aut timidior recto, aut cupidior. Video etiam interdum vitia mea; sed ea malo audire a melioribus: ne cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar: et meticulosam mihi videar in me potius, quam justam tulisse sententiam. » 305 EPISTOLA LVII. AD PAMMACHIUM. De optimo genere interpretandi. Cum, quod Epiphanii superiorem epistolam 51 ad Joannem Episcopum Jerosolymitanum non recte transtulisset Hieronymus, cavillaretur Ruffinus, post querelas, quod, se inscio, e scriniis suffuratus epistolam nondum plene emendatam, aliquis sit, tam veterum omnium eruditorum, quam sacrarum Scripturarum testimoniis docet, quodnam sit optimum genus interpretandi, illud scilicet esse ostendens, quo ipse in vertenda illa epistola usus est, hoc est, quo sensus e sensu, non verbum e verbo transfertur. 1. Paulus Apostolus, praesente Agrippa rege, de criminibus responsurus, quod posset intelligere qui auditurus erat, securus de causae victoria statim in principio sibi gratulatur, dicens: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, existimo",
          "candidate_score": 0.678189,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_88_90",
          "bdc_text": "Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2025",
          "psc_text": "reprehendis, scripserim: « (Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit). » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent, an improbanda. 5. Tu igitur ne quod ego petieram, faceres, novum argumentum reperisti, ut assereres Gentiles qui in Christum credidissent, Legis onere liberos; eos autem qui ex Judaeis crederent, Legi esse subjectos: ut per utrorumque personam, et Paulus recte reprehenderet eos qui Legem servarent, quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam;",
          "candidate_score": 0.678171,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2047",
          "psc_text": "ENIM ejusdem est criminis in explanatione Scripturarum diversas majorum sententias ponere, et haeresim sceleratissimam rursum in Ecclesiam introducere. Sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Judaeos cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis observare in Ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae: dicam quod sentio, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. 14. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistola continetur: Judaeus erat Paulus, Christianus autem factus, non Judaeorum sacramenta reliquerat, quae convenienter ille populus, et legitimo tempore, quo oportebat, acceperat: ideoque suscepit [al. sed ideo susceperat] celebranda ea, cum jam Christi esset Apostolus; ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent sicut a parentibus per Legem acceperant, custodire. Rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias: Judaeorum Paulus caeremonias observabat, cum jam Christi esset Apostolus: et dicis eas non esse perniciosas his qui eas vellent, sicut a parentibus acceperant, custodire? Ego e contrario",
          "candidate_score": 0.67758,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_846",
          "psc_text": "epistola usus est, hoc est, quo sensus e sensu, non verbum e verbo transfertur. 1. Paulus Apostolus, praesente Agrippa rege, de criminibus responsurus, quod posset intelligere qui auditurus erat, securus de causae victoria statim in principio sibi gratulatur, dicens: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, existimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, qui praecipue nosti cunctas quae in Judaeis sunt consuetudines et quaestiones » (Act. 26. 13). Legerat enim illud Jesu: « Beatus qui in aures loquitur audientis » (Eccli. 25. 12 secundum LXX); et noverat tantum oratoris verba proficere, quantum judicis prudentia cognovisset. Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et",
          "candidate_score": 0.676733,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2128",
          "psc_text": "sit. Et audio eum paulo superius, in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem, Quae autem 776 scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior » (Gal. 1. 20). 25. « Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto Apostolo in suis litteris juranti, quam cuique doctissimo de alienis disputanti. Nec dici timeo, me sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Judaeorum, sed vere fuerit in errore. Quoniam neque simulabat errorem qui libertate Apostolica, sicut illi tempori congruebat, vetera illa sacramenta, ubi opus erat agendo, commendabat ea, non solum Satanae versutia decipiendis hominibus, sed Dei providentia, praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta. Nec vere fuerat in errore Judaeorum, qui non solum noverat, sed etiam instanter et acriter praedicabat eos errare, qui putabant gentibus imponenda, vel justificationi quorumcumque fidelium necessaria. » 26. « Quod autem dixi eum factum Judaeis tanquam Judaeum, et tanquam gentilem gentibus, non mentientis astu, sed compatientis affectu",
          "candidate_score": 0.675717,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1491",
          "psc_text": "ad epistolam vestram celeri sermone dictavi, vincens propositum, ut contra eum scriberem, cujus ingenium ante laudaveram: malens existimatione periclitari, quam fide. Hoc mihi praestiterunt amici mei, ut si tacuero, reus: si respondero, inimicus judicer. Dura utraque conditio; sed a duobus eligam quod levius est: simultas redintegrari potest, blasphemia veniam non meretur. Quid autem laboris in libris transferendis περὶ Ἀρχῶν sustinuerim, vestro judicio derelinquo; dum et mutare quippiam de Graeco, non est vertentis sed evertentis: et eadem ad verbum exprimere, nequaquam ejus, qui servare velit eloquii venustatem. EPISTOLA LXXXV. AD PAULINUM. Alteri e duabus Paulini quaestionibus sibi propositis breviter respondet: priorem, quod in libris περὶ Ἀρχῶν a se nuper Latine versis enucleetur, omittit. Tum quo animo Origenem legerit, docet. 1. Voce me provocas ad scribendum, terres eloquentia; et in epistolari stylo prope Tullium repraesentas. Quod quereris, me parvas et incomptas litterulas mittere, non venit de incuria, sed timore tui, ne verbosius",
          "candidate_score": 0.675275,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2034",
          "psc_text": "Jerosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem, et exposui cum eis Evangelium quod praedico in gentibus (Gal. 2. 1) , ostendens 743 se non habuisse securitatem praedicandi Evangelii, nisi Petri et caeterorum Apostolorum qui cum eo erant, fuisset sententia roboratus. Statimque sequitur: Separatim autem his, qui videbantur aliquid esse; ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Quare separatim, et non publice [al. in publico ]? Ne forte fidelibus qui ex numero Judaeorum, Legem putabant esse servandam, et sic credendum in Domino Salvatore, fidei scandalum nasceretur. Ergo et eo tempore cum Petrus venisset Antiochiam (licet hoc Apostolorum Acta non scribant, sed affirmanti Paulo credendum sit) in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam venirent quidam a Jacobo, cum gentibus edebat: cum autem venissent, subtrahebat se, et segregabat, timens cos qui ex circumcisione erant. Et consenserunt simulationi ejus caeteri Judaei: ita ut Barnabas adduceretur",
          "candidate_score": 0.674758,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2128",
          "psc_text": "sit. Et audio eum paulo superius, in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem, Quae autem 776 scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior » (Gal. 1. 20). 25. « Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto Apostolo in suis litteris juranti, quam cuique doctissimo de alienis disputanti. Nec dici timeo, me sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Judaeorum, sed vere fuerit in errore. Quoniam neque simulabat errorem qui libertate Apostolica, sicut illi tempori congruebat, vetera illa sacramenta, ubi opus erat agendo, commendabat ea, non solum Satanae versutia decipiendis hominibus, sed Dei providentia, praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta. Nec vere fuerat in errore Judaeorum, qui non solum noverat, sed etiam instanter et acriter praedicabat eos errare, qui putabant gentibus imponenda, vel justificationi quorumcumque fidelium necessaria. » 26. « Quod autem dixi eum factum Judaeis tanquam Judaeum, et tanquam gentilem gentibus, non mentientis astu, sed compatientis affectu",
          "candidate_score": 0.674679,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86_88",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2424",
          "psc_text": "conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homicidium, adulterium, furtum, et omnem concupiscentiam esse malum, ex eo quod sibi ea nolit fieri? Si enim mala esse nesciret, nequaquam doleret sibi esse illata. Per hanc naturalem legem et Cain cognovit peccatum suum, dicens: Major est causa mea, quam ut dimittar. Et Adam et Eva cognoverunt 873 peccatum suum, et propterea absconditi sunt sub ligno vitae. Pharao quoque antequam Lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae, sua crimina confitetur, et dicit: Dominus justus, ego autem et populus meus impii (Exod. 9. 27) . Hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia, et peccans absque mandato,",
          "candidate_score": 0.67434,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2421",
          "psc_text": "Dicitur Lex, quae per Moysen data est, secundum illud quod scriptum est ad Galatas: Quotquot enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanet in omnibus quae scripta sunt 872 in libro Legis, ut faciat ea (Gal. 3. 10) . Et rursum in eadem epistola: Lex propter praevaricationes posita est, donec veniret semen cui repromissum est, disposita per Angelos in manu mediatoris (Galat. 3. 19) . Et iterum: Itaque Lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificemur. Postquam autem venit fides, nequaquam ultra sub paedagogo sumus. Omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu (Galat. 3. 24. et seqq.) . Historia quoque quae praecepta non continet, sed quid factum sit refert, ab Apostolo Lex appellatur. Dicite mihi, inquit, qui sub Lege vultis esse, Legem non legistis? Scriptum est enim, quia Abraham duos filios habuit, unum de ancilla,",
          "candidate_score": 0.674265,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_4_6",
          "bdc_text": "Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_570",
          "psc_text": "quaesivit anima mea: tenebo eum: et non dimittam illum » (Cant. 3. 4). 210 EPISTOLA XLVII AD DESIDERIUM. Desiderium et Serenillam sororem, a quibus litteras acceperat, ex nominum etymologia ducto initio, commendat; et ut ad sancta loca, suum implentes propositum, accedant, hortatur, et cur suorum operum interea nihil illis mittat, rationem reddit. 1. Lecto sermone Dignationis tuae, quem mihi nec opinanti tua benevolentia tribuit, gavisus quidem sum testimonio honesti et eloquentis viri: sed in memet reversus, satis dolui, indignum tantis laudibus atque praeconio opprimi me potius quam levari. Scis enim dogma nostrum, humilitatis tenere vexillum, et per ima gradientes, ad summa nos scandere. Quotus igitur ego, vel quantus sum, ut eruditae vocis merear testimonium; ut mihi ab eo palma eloquentiae deferatur, qui scribendo disertissime, deterruit ne scriberem? Verumtamen audendum est, ut caritas, quae non quaerit quae sua sunt, sed quae proximi, reddat salutationis officia, quoniam locum implere non valet praeceptoris.",
          "candidate_score": 0.673647,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_41_43",
          "bdc_text": "Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 . Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_866",
          "psc_text": "Veritatem: « Quia puer Israel est, et dilexi eum: et ex Aegypto vocavi filium meum » (Osee. 11. 2). Pro quo et in eodem loc. Septuaginta transtulerunt: « quia parvulus est Israel, et dilexi eum: et ex Aegypto vocavi filios ejus. » Num omnino repudiandi sunt, quia istum locum, qui ad Christi maxime pertinet sacramentum, 312 aliter transtulerunt? an danda potius venia ut hominibus, juxta Jacobi sententiam, dicentis: « Multa peccamus omnes: et, si quis in verbo non offendit, iste perfectus est vir, et potest refrenare omne corpus » (Jacob. 3). Illud vero quod in eodem Evangelista scribitur: « Et veniens habitavit in civitate quae dicitur Nazareth: ut impleretur quod dictum est per prophetas, quia Nazaraeus vocabitur » (Matth. n. 23). Respondeant λογοδαίδαλοι, et fastidiosi aestimatores omnium Tractatorum, ubi legerint; discantque in Isaia positum. Nam in eo loco ubi nos legimus atque transtulimus: « Exiet virga de radice Jesse, et",
          "candidate_score": 0.673137,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2034",
          "psc_text": "Jerosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem, et exposui cum eis Evangelium quod praedico in gentibus (Gal. 2. 1) , ostendens 743 se non habuisse securitatem praedicandi Evangelii, nisi Petri et caeterorum Apostolorum qui cum eo erant, fuisset sententia roboratus. Statimque sequitur: Separatim autem his, qui videbantur aliquid esse; ne forte in vacuum currerem, aut cucurrissem. Quare separatim, et non publice [al. in publico ]? Ne forte fidelibus qui ex numero Judaeorum, Legem putabant esse servandam, et sic credendum in Domino Salvatore, fidei scandalum nasceretur. Ergo et eo tempore cum Petrus venisset Antiochiam (licet hoc Apostolorum Acta non scribant, sed affirmanti Paulo credendum sit) in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam venirent quidam a Jacobo, cum gentibus edebat: cum autem venissent, subtrahebat se, et segregabat, timens cos qui ex circumcisione erant. Et consenserunt simulationi ejus caeteri Judaei: ita ut Barnabas adduceretur",
          "candidate_score": 0.672843,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847",
          "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora",
          "candidate_score": 0.672714,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33_35",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_376",
          "psc_text": "Et rursum: « Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me de monte sancto suo, semper. » Et in quarto: « Ut quid diligitis vanitatem et quaeritis mendacium? semper. » Et iterum, « Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini, semper. » Et in Abacuc: « Deus ab Austro veniet, et Sanctus de monte Pharan, semper. » Et infra: « Juramenta tribubus, quae loquutus es, semper (Abac. 3). 4. Scire autem debemus apud Hebraeos in fine librorum, unum e tribus solere subnecti, ut aut AMEN scribant, aut SELA, aut SALOM, quod exprimit pacem. Unde et Salomon pacificus dicitur. igitur ut solemus nos completis opusculis ad distinctionem rei alterius sequentis, medium 137 interponere Explicit, aut Feliciter, aut aliquid istiusmodi: ita et Hebraei, ut quae scripta sunt roborentur, facere solent, ut dicant AMEN, aut in sempiternum, ut scribenda commemorent, et ponant SELA; aut transacta feliciter protestantur, pacem in ultimo",
          "candidate_score": 0.672414,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_36_38",
          "bdc_text": "Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat : «Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 ) nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s.",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_131",
          "psc_text": "et Dominum Omnipotentem expresserint, in Hebraeo sit positum, « Dominus sabaoth, » quod interpretatur Aquila, « Dominus militiarum. » Dominus quoque ipse hic quatuor litterarum est, quod proprie in Deo ponitur JOD HE, JOD HE, id est duobus ja, quae duplicata ineffabile illud et gloriosum Dei nomen efficiunt. « Plena est universa terra gloria ejus. » Hoc adhuc [al. autem ] a Seraphim dicitur de adventu Domini Salvatoris, quomodo in omnem terram praedicatio illius porrigatur, et Apostolorum sonus mundi limites penetret. 8. Sequitur: « Et elevatum est superliminare a voce qua clamabant. » Legimus in veteri Testamento, quod semper Dominus Moysi et Aaron ad ostium Tabernaculi sit locutus (Levit. 1. et 4. Num. 10), quasi ante Evangelium necdum eos in Sancta sanctorum introduxerit: sicut Dei Ecclesia postea introducta est dicens: « Introduxit me rex in cubiculum suum » (Cant. 1. 3). Quando ergo Dominus noster descendit ad terras, superliminare illud,",
          "candidate_score": 0.670542,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_44_46",
          "bdc_text": "Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . . Sed iuxta hanc expositionem praedictus locus sic ordinari debereaus debet korrigiert . puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_378",
          "psc_text": "contemnis, saltem veteris vini auctoritate ducaris. 6. Saepe quaerens causas cur in quibusdam Psalmis interponatur Diapsalma, observavi diligentissime in Hebraeo, et cum Graeco contuli, invenique quia ubi lingua Hebraea SELA habet, Graeca vero semper, aut aliquid istiusmodi, ibi Septuaginta, et Theodotion, et Symmachus transtulerunt Diapsalma. Neque vero nocet exemplis affirmare quod dicimus. in septuagesimo quarto Psalmo, cujus principium est: « Confitebimur tibi Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum; post illud, » ego confirmavi columnas ejus, » apud Septuaginta et Theodotionem, et Symmachum 138 est Diapsalma; pro quo apud Aquilam, « ponderavi columnas ejus, semper. » In Quinta autem Editione: « ego sum qui paravi columnas ejus, semper. » in Sexta vero: « ego firmavi columnas ejus jugiter. » Porro in Hebraico habet post AMUDA, quod est, columnas ejus, SELA. Et rursum in septuagesimo quinto, cujus principium est: « Notus in Judaea Deus; invenimus apud Septuaginta et Theodotionem, post « scutum",
          "candidate_score": 0.67054,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2128",
          "psc_text": "sit. Et audio eum paulo superius, in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem, Quae autem 776 scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior » (Gal. 1. 20). 25. « Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto Apostolo in suis litteris juranti, quam cuique doctissimo de alienis disputanti. Nec dici timeo, me sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Judaeorum, sed vere fuerit in errore. Quoniam neque simulabat errorem qui libertate Apostolica, sicut illi tempori congruebat, vetera illa sacramenta, ubi opus erat agendo, commendabat ea, non solum Satanae versutia decipiendis hominibus, sed Dei providentia, praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta. Nec vere fuerat in errore Judaeorum, qui non solum noverat, sed etiam instanter et acriter praedicabat eos errare, qui putabant gentibus imponenda, vel justificationi quorumcumque fidelium necessaria. » 26. « Quod autem dixi eum factum Judaeis tanquam Judaeum, et tanquam gentilem gentibus, non mentientis astu, sed compatientis affectu",
          "candidate_score": 0.670417,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_42_44",
          "bdc_text": "«und alle sine werch trüw». 2 . Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_126",
          "psc_text": "sacris voluminibus, ex quorum lectione universa hominum vitia purgantur. De eo vero quod sequitur, principium oris eorum, quomodo possit ad Scripturas referri, vereor ne si dicere coeperimus, non tam interpretari, quam vim Scripturis inferre videamur. Lingua Hebraea prima et communis. Victorinus Latinus Auctor. --Initium oris et communis eloquii, et hoc omne [al. omne verbum ] quod loquimur, Hebraeam linguam, qua vetus Testamentum scriptum est, universa antiquitas tradidit. Postquam vero in fabricatione turris per offensam Dei linguarum diversitas attributa est, tunc sermonis varietas in omnes dispersa est nationes. Igitur et incendium et initium oris, in duobus animadvertitur Testamentis: quae circa Deum stare, non mirum est, cum per ea Dominus ipse discatur. Sex alae uni, et sex alae alteri. Victorinus noster duodecim Apostolos interpretatus est. Nos possumus et duodecim lapides altaris, quos ferrum non tetigit, et duodecim gemmas, ex quibus sacerdotis insigne constructum est (Exod. 28), 51 accipere; quos et Ezechiel (cap.",
          "candidate_score": 0.670406,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2025",
          "psc_text": "reprehendis, scripserim: « (Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit). » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent, an improbanda. 5. Tu igitur ne quod ego petieram, faceres, novum argumentum reperisti, ut assereres Gentiles qui in Christum credidissent, Legis onere liberos; eos autem qui ex Judaeis crederent, Legi esse subjectos: ut per utrorumque personam, et Paulus recte reprehenderet eos qui Legem servarent, quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam;",
          "candidate_score": 0.67002,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_73_75",
          "bdc_text": "s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) . Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s. Anhang II , Nr. 3 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_433",
          "psc_text": "benedixit? » EPISTOLA XXXVI. Seu rescriptum HIERONYMI AD DAMASUM Praemissa excusatione morarum, ac praetermissis tantum duabus Quaestiunculis, secunda et quarta a Tertulliano, Novatiano, ac Origene disputatis, reliquis tribus copiose respondet. Beatissimo Papae Damaso HIERONYMUS. 1. Postquam epistolam tuae Sanctitatis accepi, confestim accito notario, ut exciperet imperavi: quo ad officium praeparato, quod eram voce prompturus, ante mihi cogitatione pingebam. Interim jam et ego linguam, et ille articulum movebamus, cum subito Hebraeus intervenit, deferens non pauca volumina, quae de Synagoga quasi lecturus acceperat. Et illico habes, inquit, quod postulaveras: meque dubium, et quid facerem nescientem, ita festinus exterruit, ut omnibus praetermissis ad scribendum transvolarem: quod quidem usque ad praesens facio. Verum quia heri diacono ad me misso, ut tu putas Epistolam, ut ego sentio, Commentarium te expectare dixisti, brevem responsionem ad ea desiderans, quae singula magnorum voluminum prolixitate indigent, ταῦτὰ σοι ἐσχεδίασα, duabus tantum Quaestiunculis praetermissis: non quo non potuerim ad illas",
          "candidate_score": 0.669865,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_845",
          "psc_text": "sed aut timidior recto, aut cupidior. Video etiam interdum vitia mea; sed ea malo audire a melioribus: ne cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar: et meticulosam mihi videar in me potius, quam justam tulisse sententiam. » 305 EPISTOLA LVII. AD PAMMACHIUM. De optimo genere interpretandi. Cum, quod Epiphanii superiorem epistolam 51 ad Joannem Episcopum Jerosolymitanum non recte transtulisset Hieronymus, cavillaretur Ruffinus, post querelas, quod, se inscio, e scriniis suffuratus epistolam nondum plene emendatam, aliquis sit, tam veterum omnium eruditorum, quam sacrarum Scripturarum testimoniis docet, quodnam sit optimum genus interpretandi, illud scilicet esse ostendens, quo ipse in vertenda illa epistola usus est, hoc est, quo sensus e sensu, non verbum e verbo transfertur. 1. Paulus Apostolus, praesente Agrippa rege, de criminibus responsurus, quod posset intelligere qui auditurus erat, securus de causae victoria statim in principio sibi gratulatur, dicens: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, existimo",
          "candidate_score": 0.669223,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2316",
          "psc_text": "non sint hominibus mentiti, sed Deo (Act. 5). CAP. X.--Quid significet illud, quod Apostolus Paulus disputat, ad Romanos scribens, Quid ergo dicemus? numquid iniquitas apud Deum? absit (Rom. 9. 14) , usque ad eum locum, ubi ait: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti fuissemus, et sicut Gomorra similes fuissemus (Ibid. 29) . Omnis quidem ad Romanos Epistola interpretatione indiget, et tantis obscuritatibus involuta est, ut ad intelligendam eam, Spiritus Sancti indigeamus auxilio, qui per Apostolum haec ipsa dictavit: sed praecipue locus hic, in quo quidam volentes Dei servare justitiam, ex praecedentibus causis, dicunt electum in utero Rebeccae Jacob, et abjectum Esau (Gen. 25): sicut et Jeremias, et Baptista Joannes eliguntur in utero (Jerem. 1; Luc. 1): et ipse Apostolus Paulus praedestinatur in Evangelium antequam nascatur. Nobis autem nihil placet, nisi quod Ecclesiasticum est, et publice in ecclesia dicere non timemus: ne juxta Pythagoram, et Platonem, et discipulos",
          "candidate_score": 0.668942,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43_45",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . . Sed iuxta hanc expositionem praedictus locus sic ordinari debereaus debet korrigiert .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_452",
          "psc_text": "quod Paulus φενόλην juxta quosdam vocat, et ipsos characteres sollicitus attendens, scriptum reperio. VAMUSIM ALU BNE ISRAEL MEAREZ MESRAIM. In reliqua parte interpretationes non discordant: omnis pugna de verbo est AMUSIM, quod his litteris scribitur, HETH, MEM, SIN, JOD, MEM, utrum nam quinque, an munitos sonet. Et quidem quinque hoc sermone dici, negare non possumus: verum quinque plurali numero, non quinta, ut illi interpretati sunt, singulari: sed nec generatio invenitur adjuncta, quae lingua hebraea DOR dicitur: ut si esset quinta generatio, sermone legeretur illorum AMESA DOR. Nunc autem AMUSIM, id est, quinque, imo quinta, tantum scriptum est, ut sit quasi sensus: « Quinta autem ascenderunt filii Israel de terra Aegypti: » quod quia minus videbatur intelligi, adjuncta generatio est. Aquilam vero ut in caeteris, et in hoc maxime loco proprie transtulisse omnis Judaea conclamat: et Synagogarum consonant universa subsellia, quod videlicet idem sermo, et eisdem litteris scriptus, diversas apud eos",
          "candidate_score": 0.668889,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43_45",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . . Sed iuxta hanc expositionem praedictus locus sic ordinari debereaus debet korrigiert .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_378",
          "psc_text": "contemnis, saltem veteris vini auctoritate ducaris. 6. Saepe quaerens causas cur in quibusdam Psalmis interponatur Diapsalma, observavi diligentissime in Hebraeo, et cum Graeco contuli, invenique quia ubi lingua Hebraea SELA habet, Graeca vero semper, aut aliquid istiusmodi, ibi Septuaginta, et Theodotion, et Symmachus transtulerunt Diapsalma. Neque vero nocet exemplis affirmare quod dicimus. in septuagesimo quarto Psalmo, cujus principium est: « Confitebimur tibi Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum; post illud, » ego confirmavi columnas ejus, » apud Septuaginta et Theodotionem, et Symmachum 138 est Diapsalma; pro quo apud Aquilam, « ponderavi columnas ejus, semper. » In Quinta autem Editione: « ego sum qui paravi columnas ejus, semper. » in Sexta vero: « ego firmavi columnas ejus jugiter. » Porro in Hebraico habet post AMUDA, quod est, columnas ejus, SELA. Et rursum in septuagesimo quinto, cujus principium est: « Notus in Judaea Deus; invenimus apud Septuaginta et Theodotionem, post « scutum",
          "candidate_score": 0.668674,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_88_90",
          "bdc_text": "Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2026",
          "psc_text": "quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo [al. turguriunculo ] cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse et probasse. 6. Hanc autem explanationem quam primus Origenes in decimo Stromateon libro, ubi epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit",
          "candidate_score": 0.667958,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1491",
          "psc_text": "ad epistolam vestram celeri sermone dictavi, vincens propositum, ut contra eum scriberem, cujus ingenium ante laudaveram: malens existimatione periclitari, quam fide. Hoc mihi praestiterunt amici mei, ut si tacuero, reus: si respondero, inimicus judicer. Dura utraque conditio; sed a duobus eligam quod levius est: simultas redintegrari potest, blasphemia veniam non meretur. Quid autem laboris in libris transferendis περὶ Ἀρχῶν sustinuerim, vestro judicio derelinquo; dum et mutare quippiam de Graeco, non est vertentis sed evertentis: et eadem ad verbum exprimere, nequaquam ejus, qui servare velit eloquii venustatem. EPISTOLA LXXXV. AD PAULINUM. Alteri e duabus Paulini quaestionibus sibi propositis breviter respondet: priorem, quod in libris περὶ Ἀρχῶν a se nuper Latine versis enucleetur, omittit. Tum quo animo Origenem legerit, docet. 1. Voce me provocas ad scribendum, terres eloquentia; et in epistolari stylo prope Tullium repraesentas. Quod quereris, me parvas et incomptas litterulas mittere, non venit de incuria, sed timore tui, ne verbosius",
          "candidate_score": 0.667861,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2064",
          "psc_text": "in eis falli non potuisse, perspicuum est. Tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est te voluisse disserere, quod illos latere non potuit: maxime in explanatione Psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feruntur et diversorum in paucos Psalmos opuscula. Sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum",
          "candidate_score": 0.667813,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2042",
          "psc_text": "Paulus aequaliter finxerint se Legis praecepta servare. Qua igitur fronte, qua audacia Paulus in altero reprehendit [al. reprehendat ], quod ipse commisit? Ego, imo alii ante me exposuerunt causam quam putaverant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis: sed ostendentes [al. docentes ] honestam dispensationem, ut et Apostolorum prudentiam demonstrarent, et blasphemantis Porphyrii impudentiam coercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine: imo exarsisse Paulum in invidiam virtutum Petri, et ea scripsisse jactanter, quae vel non fecerit, vel si fecerit, procaciter fecerit id in alio reprehendens quod ipse commiserit. Interpretati sunt illi ut potuerunt. Tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui veterum sententiam reprobasti. 12. Scribis ad me in epistola tua (Epist. 67), « neque enim a me docendus es, quomodo intelligatur, quod idem dicit [al. additur Apostolus]: Factus sum tanquam Judaeus, ut Judaeos 746 lucrifacerem (1. Cor. 9. 20) , et caetera; quae ibi",
          "candidate_score": 0.667727,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_42_44",
          "bdc_text": "«und alle sine werch trüw». 2 . Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_366",
          "psc_text": "JA quippe apud hebraeos unum de decem Dei nominibus est. Et in illo Psalmo ubi legimus: « Laudate Dominum, quoniam bonus est Psalmus (Ps. 146. 1); apud Hebraeos legitur, ALLELUIA CHI TOB ZAMMER. 4. AMEN vero Aquila πεπιστωμένως exprimit, quod nos, fideliter, possumus dicere, ductum adverbium ex nomine fidei Amen Septuaginta γένοιτο, id est, fiat. Unde et in fine librorum (in quinque siquidem volumina, Psalterium apud Hebraeos divisum est) fiat, fiat transtulerunt: quod in Hebraico legitur, AMEN AMEN, quo scilicet eo vere dicta quae sunt supra, confirmentur. Unde et Paulus asserit, non posse aliquem respondere Amen, id est, confirmare quae praedicata 133 sunt, nisi intellexerit, praedicationem. MARANATHA magis Syrum est quam Hebraicum, tametsi ex confinio utrarumque linguarum aliquid et Hebraeum sonet, et interpretetur, « Dominus noster venit; » ut sit sensus: « Si quis non amat Dominum Jesum Christum, anathema sit » (1. Cor. 16. 22), et illo completo, deinceps",
          "candidate_score": 0.667097,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43_45",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . . Sed iuxta hanc expositionem praedictus locus sic ordinari debereaus debet korrigiert .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_366",
          "psc_text": "JA quippe apud hebraeos unum de decem Dei nominibus est. Et in illo Psalmo ubi legimus: « Laudate Dominum, quoniam bonus est Psalmus (Ps. 146. 1); apud Hebraeos legitur, ALLELUIA CHI TOB ZAMMER. 4. AMEN vero Aquila πεπιστωμένως exprimit, quod nos, fideliter, possumus dicere, ductum adverbium ex nomine fidei Amen Septuaginta γένοιτο, id est, fiat. Unde et in fine librorum (in quinque siquidem volumina, Psalterium apud Hebraeos divisum est) fiat, fiat transtulerunt: quod in Hebraico legitur, AMEN AMEN, quo scilicet eo vere dicta quae sunt supra, confirmentur. Unde et Paulus asserit, non posse aliquem respondere Amen, id est, confirmare quae praedicata 133 sunt, nisi intellexerit, praedicationem. MARANATHA magis Syrum est quam Hebraicum, tametsi ex confinio utrarumque linguarum aliquid et Hebraeum sonet, et interpretetur, « Dominus noster venit; » ut sit sensus: « Si quis non amat Dominum Jesum Christum, anathema sit » (1. Cor. 16. 22), et illo completo, deinceps",
          "candidate_score": 0.666804,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23_25",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum : «Iusticia dei per evangelium patefit ex fide in fidem » [ Röm 1 , 17 ] plane sic exposuit , quemadmodum tu in collectaneis tuis adnotastiEs handelte sich um Bullingers Römerbriefvorlesung in Kappel , deren erste Hälfte ( zu Röm 1-5 ) , gewidmet den Nonnen Verena Huser und Anna Kolin ( über die beiden s. Hausammann 32-34 ) , in Bullingers Autograph erhalten geblieben ist :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847",
          "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora",
          "candidate_score": 0.666682,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_41_43",
          "bdc_text": "Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 . Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1362",
          "psc_text": "prior per « Samech » litteram scribitur, interpretaturque « rubus, » sive « odium: » 489 haec autem per « Sade, » et vertitur in « mandatum. » Illudque quod jungitur, « Cades, » non ut plerique aestimant, « sancta » dicitur: sed « mutata, » sive « translata. » Legimus in Genesi (Cap. 28. v. 21) juxta Hebraicam Veritatem, ubi Judas meretricem putans Thamar, dona transmisit: et sequester munerum interrogat, « ubi est cadesa, » hoc est, « scortum, » cujus habitus a caeteris feminis immutatus est. In multis quoque locis hoc idem reperimus. Sin autem « sancta » interpretatur, κατὰ ἀντίφρασιν est intelligendum: quomodo Parcae dicuntur ab eo quod minime parcant, et bellum, quod nequaquam bellum sit, et lucus, quod minime luceat. In hac Mansione moritur Maria, et sepelitur: et propter aquas contradictionis Moyses et Aaron offendunt Dominum, et prohibentur transire Jordanem, missisque nuntiis ad Edom, transitus petitur,",
          "candidate_score": 0.665839,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2026",
          "psc_text": "quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo [al. turguriunculo ] cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse et probasse. 6. Hanc autem explanationem quam primus Origenes in decimo Stromateon libro, ubi epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit",
          "candidate_score": 0.665636,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2026",
          "psc_text": "quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo [al. turguriunculo ] cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse et probasse. 6. Hanc autem explanationem quam primus Origenes in decimo Stromateon libro, ubi epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit",
          "candidate_score": 0.665268,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50_52",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein . Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_871",
          "psc_text": "Juda: » in Hebraeo, « parvulus es in millibus Juda; » sensusque contrarius est, Septuaginta sibi in hoc duntaxat loco et Hebraico concordante. Evangelista enim dixit, quod non sit parvulus in ducibus Juda, cum e regione sit positum, parvulus quidem es et modicus; sed tamen de te mihi parvulo et modico egredietur dux in Israel, secundum illud Apostoli: « Elegit infirma mundi Deus, ut confundat fortia » (I. Cor. 1). Porro quod sequitur, « qui regat, vel qui pascat populum meum Israel, » aliter in Propheta esse perspicuum est. 9. Haec replico non ut Evangelistas arguam falsitatis (hoc quippe impiorum est, Celsi, Porphyrii, Juliani) sed ut reprehensores meos arguam imperitiae: et impetrem ab eis veniam, ut concedant mihi in simplici epistola, quod in Scripturis sanctis, velint, nolint, Apostolis concessuri sunt. Marcus discipulis Petri ita suum orditur Evangelium: « Principium Evangelii Jesu Christi, sicut scriptum est in Isaia Propheta: Ecce ego",
          "candidate_score": 0.665112,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_44_46",
          "bdc_text": "Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . . Sed iuxta hanc expositionem praedictus locus sic ordinari debereaus debet korrigiert . puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_870",
          "psc_text": "313 in millibus Juda, de te mihi egredietur, ut sit princeps in Israel. » Quanta sit inter Matthaeum et Septuaginta verborum ordinisque discordia, magis [al. sic magis ] admiraberis, si Hebraicum videas, in quo ita scriptum est: « Et tu Bethleem Ephratha, parvulus es in millibus Juda, ex te mihi egredietur, qui sit dominator in Israel. » Considera gradatim, quae ab Evangelista sint posita: Et tu Bethleem terra Juda. Pro, terra Juda, in Haebraico habet Ephratha: in Septuaginta, domus Ephratha. Et pro, « nequaquam minima es in ducibus Juda, » in Septuaginta legitur, « modicus es, ut sis in millibus Juda: » in Hebraeo, « parvulus es in millibus Juda; » sensusque contrarius est, Septuaginta sibi in hoc duntaxat loco et Hebraico concordante. Evangelista enim dixit, quod non sit parvulus in ducibus Juda, cum e regione sit positum, parvulus quidem es et modicus; sed tamen de te mihi parvulo et",
          "candidate_score": 0.665054,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43_45",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . . Sed iuxta hanc expositionem praedictus locus sic ordinari debereaus debet korrigiert .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_870",
          "psc_text": "313 in millibus Juda, de te mihi egredietur, ut sit princeps in Israel. » Quanta sit inter Matthaeum et Septuaginta verborum ordinisque discordia, magis [al. sic magis ] admiraberis, si Hebraicum videas, in quo ita scriptum est: « Et tu Bethleem Ephratha, parvulus es in millibus Juda, ex te mihi egredietur, qui sit dominator in Israel. » Considera gradatim, quae ab Evangelista sint posita: Et tu Bethleem terra Juda. Pro, terra Juda, in Haebraico habet Ephratha: in Septuaginta, domus Ephratha. Et pro, « nequaquam minima es in ducibus Juda, » in Septuaginta legitur, « modicus es, ut sis in millibus Juda: » in Hebraeo, « parvulus es in millibus Juda; » sensusque contrarius est, Septuaginta sibi in hoc duntaxat loco et Hebraico concordante. Evangelista enim dixit, quod non sit parvulus in ducibus Juda, cum e regione sit positum, parvulus quidem es et modicus; sed tamen de te mihi parvulo et",
          "candidate_score": 0.66476,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50_52",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein . Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2090",
          "psc_text": "per hoc in Canonicum auctoritatis culmen recepta, ex omni parte verax atque indubitanda persistat. Nam si hoc fecit Petrus quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum viderit non recta ingredientem ad veritatem Evangelii. Quisquis enim hoc facit quod facere debet, recte utique facit: et ideo falsum de eo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum novit facere debuisse. Si autem verum scripsit Paulus, verum est quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad veritatem Evangelii. Id ergo faciebat quod facere non debebat: e si tale aliquid Paulus ipse jam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam, coapostoli sui correctionem non potuisse negligere, quam mendaciter aliquid in sua epistola posuisse. Et si hoc non in epistola qualibet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: Quae autem scribo 765 vobis, ecce coram Deo quia non mentior? » 8. « Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret judaizare.",
          "candidate_score": 0.664738,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50_52",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein . Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1133",
          "psc_text": "Circumcisione erant. Itaque et ipse vere correctus est, et Paulus vera narravit; ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii, tota dubia nutet ac fluctuet. Non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus. Posset autem opportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos colloqueremur. 6. « Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant: et in primis illud, quod ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. 10. 3). Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato sacramento gratiae, secundum ordinem Melchisedech, adhuc putabant vetera sacramenta, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda. Quae tamen si nunquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei Martyres fierent (2. Mach. 7. 1). Postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos [f. Christianae ] Judaei tanquam hostes legis persequebantur. Hos itaque",
          "candidate_score": 0.664721,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50_52",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein . Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_864",
          "psc_text": "sententias dogmatum ponere. Veniamus ad aliud ejusdem Zachariae testimonium, quod Joannes Evangelista assumit juxta Hebraicam Veritatem. « Videbunt in quem compunxerunt » (Zach. 12. 10; et Joan. 19. 37), pro quo in Septuaginta legimus, καὶ ἐπιβλέψονται πρός με, ἀνθ' ὦν ἐνωρχήσαντο, quod interpretati sunt Latini: « Et aspicient ad me, pro his quae illuserunt, sive insultaverunt. » Discrepat Evangelistae, Septuaginta interpretum, nostraque translatio: et tamen sermonum varietas, spiritus unitate concordat. In Matthaeo quoque legimus Dominum praedicentem Apostolis fugam, et hoc ipsum Zachariae testimonio confirmantem. Scriptum est, ait, Percutiam pastorem, et dispergentur oves (Zach. 13. 7; et Matth. 26. 31) . At in Septuaginta et in Hebraeo multo aliter; non enim ex persona Dei dicitur, ut Evangelista vult: sed ex Prophetae, Deum Patrem rogantis: « Percute pastorem, et dispergentur oves. » In hoc, ut arbitror, loco, juxta quorumdam prudentiam, Evangelista piaculi reus est, quod ausus sit Prophetae verba ad Dei referre",
          "candidate_score": 0.664641,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2026",
          "psc_text": "quasi Doctor gentium; et Petrus jure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperaverit [al. imperavit ] gentibus, quod soli qui ex Judaeis erant, debuerint observare. Hoc si placet, imo quia placet, ut quicumque credunt ex Judaeis, debitores sint Legis faciendae: tu ut Episcopus in toto orbe notissimus, debes hanc promulgare sententiam; et in assensum tuum omnes coepiscopos trahere. Ego in parvo tuguriolo [al. turguriunculo ] cum Monachis, id est, cum compeccatoribus meis, de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me majorum scripta legere, et in Commentariis secundum omnium consuetudinem, varias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod velit. Quod quidem te puto et in saeculari litteratura, et in divinis Libris legisse et probasse. 6. Hanc autem explanationem quam primus Origenes in decimo Stromateon libro, ubi epistolam Pauli ad Galatas interpretatur, et caeteri deinceps interpretes sunt secuti, illa vel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit",
          "candidate_score": 0.664078,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_4_6",
          "bdc_text": "Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_59",
          "psc_text": "sermonem brevi spatio coarctavi; quia et vobiscum volebam prolixius loqui, et angustia schedulae cogebat tacere. Nunc igitur ingenio est victa pauperies. Minutae quidem litterae, sed confabulatio longa est. Et tamen in hoc necessitatis articulo animadvertite caritatem, cum me nec penuria scriptionis valuerit prohibere, ne scriberem. Vos autem, ignoscite, obsecro, dolenti; dico enim laesus, dico lacrymans et irascens: ne unum quidem apicem, toties vobis tribuenti officium, praestitistis. Scio quia nulla communio luci et tenebris est: nulla cum ancillis Dei, peccatori societas. Attamen et meretrix Domino pedes lacrymis lavit (Luc. 7), et de dominorum micis canes edunt (Matth. 15). Et ipse Salvator non venit justos vocare, sed peccatores. Non enim egent sani medico (Ibid. 5. 31) . Et magis vult poenitentiam peccatoris, quam mortem. Et errantem oviculam suis humeris refert. 26 Et prodigum filium revertentem, excipit laetus pater (Luc. 15). Quin potius Apostolus ait: Nolite judicare ante tempus (1. Cor. 4. 5)",
          "candidate_score": 0.663631,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_41_43",
          "bdc_text": "Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 . Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_881",
          "psc_text": "si a diligenti lectore Translationi veteri conferatur: et tamen jure Septuaginta Editio obtinuit in Ecclesiis, vel quia prima est, et ante Christi facta adventum, vel quia ab Apostolis (in quibus tamen ab Hebraico non discrepat) usurpata. Aquila autem proselytus et contentiosus interpres, qui non solum verba, sed etymologias quoque verborum transferre conatus est, jure projicitur a nobis. Quis enim pro frumento et vino et oleo, possit, vel legere, vel intelligere, χεῦμα, ὀπωρισμόν, ϛιλπνότητα, quod nos possumus dicere « fusionem, pomationemque, » et « splendentiam. » Aut quia Hebraei non solum habent ἄρθρα, sed et πρόαρθρα, ille κακοζήλως, et syllabas interpretatur, et litteras dicitque σὺν τόν οὐρανόν καὶ σὺν τήν γήν, quod Graeca et Latina lingua omnino non recipit; cujus rei exemplum ex nostro sermone capere possumus. Quanta enim apud Graecos bene dicuntur, quae si ad verbum transferamus, 317 in Latino non resonant: et e regione, quae apud nos placent si",
          "candidate_score": 0.662862,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_117_119",
          "bdc_text": "Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1133",
          "psc_text": "Circumcisione erant. Itaque et ipse vere correctus est, et Paulus vera narravit; ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii, tota dubia nutet ac fluctuet. Non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus. Posset autem opportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos colloqueremur. 6. « Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant: et in primis illud, quod ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. 10. 3). Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato sacramento gratiae, secundum ordinem Melchisedech, adhuc putabant vetera sacramenta, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda. Quae tamen si nunquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei Martyres fierent (2. Mach. 7. 1). Postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos [f. Christianae ] Judaei tanquam hostes legis persequebantur. Hos itaque",
          "candidate_score": 0.662528,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_74",
          "bdc_text": "Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_433",
          "psc_text": "benedixit? » EPISTOLA XXXVI. Seu rescriptum HIERONYMI AD DAMASUM Praemissa excusatione morarum, ac praetermissis tantum duabus Quaestiunculis, secunda et quarta a Tertulliano, Novatiano, ac Origene disputatis, reliquis tribus copiose respondet. Beatissimo Papae Damaso HIERONYMUS. 1. Postquam epistolam tuae Sanctitatis accepi, confestim accito notario, ut exciperet imperavi: quo ad officium praeparato, quod eram voce prompturus, ante mihi cogitatione pingebam. Interim jam et ego linguam, et ille articulum movebamus, cum subito Hebraeus intervenit, deferens non pauca volumina, quae de Synagoga quasi lecturus acceperat. Et illico habes, inquit, quod postulaveras: meque dubium, et quid facerem nescientem, ita festinus exterruit, ut omnibus praetermissis ad scribendum transvolarem: quod quidem usque ad praesens facio. Verum quia heri diacono ad me misso, ut tu putas Epistolam, ut ego sentio, Commentarium te expectare dixisti, brevem responsionem ad ea desiderans, quae singula magnorum voluminum prolixitate indigent, ταῦτὰ σοι ἐσχεδίασα, duabus tantum Quaestiunculis praetermissis: non quo non potuerim ad illas",
          "candidate_score": 0.662473,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118_120",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ; 126 , 16f) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2047",
          "psc_text": "ENIM ejusdem est criminis in explanatione Scripturarum diversas majorum sententias ponere, et haeresim sceleratissimam rursum in Ecclesiam introducere. Sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Judaeos cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis observare in Ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae: dicam quod sentio, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. 14. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistola continetur: Judaeus erat Paulus, Christianus autem factus, non Judaeorum sacramenta reliquerat, quae convenienter ille populus, et legitimo tempore, quo oportebat, acceperat: ideoque suscepit [al. sed ideo susceperat] celebranda ea, cum jam Christi esset Apostolus; ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent sicut a parentibus per Legem acceperant, custodire. Rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias: Judaeorum Paulus caeremonias observabat, cum jam Christi esset Apostolus: et dicis eas non esse perniciosas his qui eas vellent, sicut a parentibus acceperant, custodire? Ego e contrario",
          "candidate_score": 0.661403,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_117_119",
          "bdc_text": "Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2063",
          "psc_text": "asteriscos; et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea quae addita sunt, ex hominis Judaei atque blasphemi post passionem Christi, editione transtulerit. Vis amator esse verus Septuaginta Interpretum? Non legas ea quae sub asteriscis sunt, imo rade de voluminibus, ut veterum te fautorem probes. Quod si feceris, omnes Ecclesiarum Bibliothecas damnare cogeris. Vix enim unus aut alter invenietur liber, qui ista non habeat. 20. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post veteres, et novo uteris syllogismo: aut obscura fuerunt quae interpretati sunt Septuaginta, aut manifesta. Si obscura, te quoque in illis falli potuisse credendum est. Si manifesta, illos in eis falli non potuisse, perspicuum est. Tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est",
          "candidate_score": 0.660371,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2042",
          "psc_text": "Paulus aequaliter finxerint se Legis praecepta servare. Qua igitur fronte, qua audacia Paulus in altero reprehendit [al. reprehendat ], quod ipse commisit? Ego, imo alii ante me exposuerunt causam quam putaverant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis: sed ostendentes [al. docentes ] honestam dispensationem, ut et Apostolorum prudentiam demonstrarent, et blasphemantis Porphyrii impudentiam coercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine: imo exarsisse Paulum in invidiam virtutum Petri, et ea scripsisse jactanter, quae vel non fecerit, vel si fecerit, procaciter fecerit id in alio reprehendens quod ipse commiserit. Interpretati sunt illi ut potuerunt. Tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui veterum sententiam reprobasti. 12. Scribis ad me in epistola tua (Epist. 67), « neque enim a me docendus es, quomodo intelligatur, quod idem dicit [al. additur Apostolus]: Factus sum tanquam Judaeus, ut Judaeos 746 lucrifacerem (1. Cor. 9. 20) , et caetera; quae ibi",
          "candidate_score": 0.66007,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_366",
          "psc_text": "JA quippe apud hebraeos unum de decem Dei nominibus est. Et in illo Psalmo ubi legimus: « Laudate Dominum, quoniam bonus est Psalmus (Ps. 146. 1); apud Hebraeos legitur, ALLELUIA CHI TOB ZAMMER. 4. AMEN vero Aquila πεπιστωμένως exprimit, quod nos, fideliter, possumus dicere, ductum adverbium ex nomine fidei Amen Septuaginta γένοιτο, id est, fiat. Unde et in fine librorum (in quinque siquidem volumina, Psalterium apud Hebraeos divisum est) fiat, fiat transtulerunt: quod in Hebraico legitur, AMEN AMEN, quo scilicet eo vere dicta quae sunt supra, confirmentur. Unde et Paulus asserit, non posse aliquem respondere Amen, id est, confirmare quae praedicata 133 sunt, nisi intellexerit, praedicationem. MARANATHA magis Syrum est quam Hebraicum, tametsi ex confinio utrarumque linguarum aliquid et Hebraeum sonet, et interpretetur, « Dominus noster venit; » ut sit sensus: « Si quis non amat Dominum Jesum Christum, anathema sit » (1. Cor. 16. 22), et illo completo, deinceps",
          "candidate_score": 0.6598,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_423",
          "psc_text": "aliud excussorum: quia excutientes sunt, qui excutiant, excussi vero, qui ab aliis excutiantur. Et incongruum esse excussos Apostolos accipi, qui magis excutientes debuerint appellari. Quid igitur faciam? Tantum virum, et temporibus suis disertissimum reprehendere non audeo: qui et confessionis suae merito, et vitae industria, et eloquentiae claritate, ubicumque Romanum nomen est, praedicatur: nisi quod non ejus culpae ascribendum est, qui Hebraei sermonis ignarus fuit, Graecarum quoque litterarum quamdam auram coeperat, sed Heliodori Presbyteri, quo ille familiariter usus est, ea quae intelligere non poterat, quomodo ab Origene essent dicta, quaerebat. Qui, quia in hoc Psalmo Commentarium Origenis invenire non potuit, opinionem magis insinuare suam, quam inscitiam voluit confiteri. Quam ille sumptam claro sermone disseruit, et alienum errorem disertius executus est. 157 4. Restat igitur, ut rursum ad fontem sermonis recurramus Hebraei, et videamus, quomodo scriptum sit. Ubi nos habemus, sicut filii excussorum: ibi legitur, CHEN BNE ANNAURIM, quod Aquila interpretatus est,",
          "candidate_score": 0.659764,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_656",
          "psc_text": "3. 27. 28). Aut si certe in omnes Scriptores censoriam accepit virgulam, et idcirco se eruditum putat, quia Jovinianum, solus intelligit (est quippe proverbium; Balbum meluis balbi verba cognoscere) πάντες οὐ συγγραφεῖς appellamur Attilio judice. Ipse quoque Jovinianus, συγγραφεὺς ἀγράμματος, id ei justissime proclamabit, Quod me damnant Episcopi, non est ratio, sed conspiratio. Nolo mihi ille, vel ille respondeat, quorum me auctoritas opprimere potest, docere non potest. Scribat contra me vir, cujus et ego linguam intelligo: quem cum vicero, omnes homines simul vicerim. Ego enim bene novi (experto credite) « quantus In clypeum assurgat, quo turbine torqueat hastam » (Aeneid. lib. X). Fortis est, et in disputando nodosus et tenax, et qui obliquo et arcuato pugnet capite. Saepe de nocte usque ad vesperam contra nos in plateis clamavit: habet latera et athletarum robur, et belle corpulentus est. Videtur mihi occulte mei dogmatis esse sectator. Praeterea nunquam erubescit, nec considerat quid,",
          "candidate_score": 0.659481,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_3_5",
          "bdc_text": "Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_59",
          "psc_text": "sermonem brevi spatio coarctavi; quia et vobiscum volebam prolixius loqui, et angustia schedulae cogebat tacere. Nunc igitur ingenio est victa pauperies. Minutae quidem litterae, sed confabulatio longa est. Et tamen in hoc necessitatis articulo animadvertite caritatem, cum me nec penuria scriptionis valuerit prohibere, ne scriberem. Vos autem, ignoscite, obsecro, dolenti; dico enim laesus, dico lacrymans et irascens: ne unum quidem apicem, toties vobis tribuenti officium, praestitistis. Scio quia nulla communio luci et tenebris est: nulla cum ancillis Dei, peccatori societas. Attamen et meretrix Domino pedes lacrymis lavit (Luc. 7), et de dominorum micis canes edunt (Matth. 15). Et ipse Salvator non venit justos vocare, sed peccatores. Non enim egent sani medico (Ibid. 5. 31) . Et magis vult poenitentiam peccatoris, quam mortem. Et errantem oviculam suis humeris refert. 26 Et prodigum filium revertentem, excipit laetus pater (Luc. 15). Quin potius Apostolus ait: Nolite judicare ante tempus (1. Cor. 4. 5)",
          "candidate_score": 0.659476,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_0_2",
          "bdc_text": "Gratiam et pacem a deo per Christum . Quod tu ex me quorundam locorum in Paulo ad Rhomanos [ ! ] eorumque difficilium explanationem flagitas Bullingers Brief ist nicht erhalten. , frater charissime , ex pumice aquam cogisVgl. Adagia 1 , 4 , 75 ( LB II 174f ) ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2436",
          "psc_text": "CAP. IX.--Quare Apostolus Paulus in eadem ad Romanos scribit Epistola: Optabam ego ipse anathema esse a Christo, pro fratribus meis ac propinquis juxta carnem, qui sunt Israelitae, quorum adoptio et gloria, et testamenta, et legislatio, et cultus, et repromissiones: quorum patres, et ex quibus est Christus juxta carnem: qui est super omnia Deus benedictus in saecula, amen (Rom. 9. 3 et seqq.). Revera valida quaestio, quomodo Apostolus qui supra dixerat: Quis nos separabit a caritate Christi, tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames, an nuditas, an periculum, an gladius (Ibid. 8. 35) ? Et rursum: Confido autem, quia neque mors, neque vita, neque Angeli, neque Principatus, neque praesentia, neque futura, neque fortitudo, neque excelsa, neque profundum, neque alia creatura, poterit nos separare a caritate Dei, quam habemus in Christo Jesu Domino nostro (Ibid. 38. 39) , nunc sub jurejurando confirmet, et dicat: Veritatem dico in Christo Jesu, non mentior, testimonium",
          "candidate_score": 0.657636,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_85_87",
          "bdc_text": "Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2424",
          "psc_text": "conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homicidium, adulterium, furtum, et omnem concupiscentiam esse malum, ex eo quod sibi ea nolit fieri? Si enim mala esse nesciret, nequaquam doleret sibi esse illata. Per hanc naturalem legem et Cain cognovit peccatum suum, dicens: Major est causa mea, quam ut dimittar. Et Adam et Eva cognoverunt 873 peccatum suum, et propterea absconditi sunt sub ligno vitae. Pharao quoque antequam Lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae, sua crimina confitetur, et dicit: Dominus justus, ego autem et populus meus impii (Exod. 9. 27) . Hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia, et peccans absque mandato,",
          "candidate_score": 0.657351,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_117_119",
          "bdc_text": "Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2047",
          "psc_text": "ENIM ejusdem est criminis in explanatione Scripturarum diversas majorum sententias ponere, et haeresim sceleratissimam rursum in Ecclesiam introducere. Sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Judaeos cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis observare in Ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae: dicam quod sentio, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. 14. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistola continetur: Judaeus erat Paulus, Christianus autem factus, non Judaeorum sacramenta reliquerat, quae convenienter ille populus, et legitimo tempore, quo oportebat, acceperat: ideoque suscepit [al. sed ideo susceperat] celebranda ea, cum jam Christi esset Apostolus; ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent sicut a parentibus per Legem acceperant, custodire. Rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias: Judaeorum Paulus caeremonias observabat, cum jam Christi esset Apostolus: et dicis eas non esse perniciosas his qui eas vellent, sicut a parentibus acceperant, custodire? Ego e contrario",
          "candidate_score": 0.65691,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_124_126",
          "bdc_text": "Bullinger betonte also mit Recht in seinem Begleitbrief an die beiden Nonnen ( s. Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. . Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2024",
          "psc_text": "omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum, interdum nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant; et non placeant inter extrancos, quae placent inter suos). » Si quid igitur reprehensione dignum putaveras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares: praesertim cum libere in Praefatione confessus sim, Origenis Commentarios me esse secutum, et vel mea, vel aliena dictasse; et in fine ejusdem 740 capituli, quod reprehendis, scripserim: « (Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit). » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut",
          "candidate_score": 0.656554,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_126_128",
          "bdc_text": "Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut . noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2024",
          "psc_text": "omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum, interdum nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant; et non placeant inter extrancos, quae placent inter suos). » Si quid igitur reprehensione dignum putaveras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares: praesertim cum libere in Praefatione confessus sim, Origenis Commentarios me esse secutum, et vel mea, vel aliena dictasse; et in fine ejusdem 740 capituli, quod reprehendis, scripserim: « (Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit). » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut",
          "candidate_score": 0.656094,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51_53",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) . Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2090",
          "psc_text": "per hoc in Canonicum auctoritatis culmen recepta, ex omni parte verax atque indubitanda persistat. Nam si hoc fecit Petrus quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum viderit non recta ingredientem ad veritatem Evangelii. Quisquis enim hoc facit quod facere debet, recte utique facit: et ideo falsum de eo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum novit facere debuisse. Si autem verum scripsit Paulus, verum est quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad veritatem Evangelii. Id ergo faciebat quod facere non debebat: e si tale aliquid Paulus ipse jam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam, coapostoli sui correctionem non potuisse negligere, quam mendaciter aliquid in sua epistola posuisse. Et si hoc non in epistola qualibet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: Quae autem scribo 765 vobis, ecce coram Deo quia non mentior? » 8. « Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret judaizare.",
          "candidate_score": 0.655991,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.655592,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2424",
          "psc_text": "conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris. Quis enim ignoret homicidium, adulterium, furtum, et omnem concupiscentiam esse malum, ex eo quod sibi ea nolit fieri? Si enim mala esse nesciret, nequaquam doleret sibi esse illata. Per hanc naturalem legem et Cain cognovit peccatum suum, dicens: Major est causa mea, quam ut dimittar. Et Adam et Eva cognoverunt 873 peccatum suum, et propterea absconditi sunt sub ligno vitae. Pharao quoque antequam Lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae, sua crimina confitetur, et dicit: Dominus justus, ego autem et populus meus impii (Exod. 9. 27) . Hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia, et peccans absque mandato,",
          "candidate_score": 0.655101,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_39_41",
          "bdc_text": "oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers : 1 . Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_870",
          "psc_text": "313 in millibus Juda, de te mihi egredietur, ut sit princeps in Israel. » Quanta sit inter Matthaeum et Septuaginta verborum ordinisque discordia, magis [al. sic magis ] admiraberis, si Hebraicum videas, in quo ita scriptum est: « Et tu Bethleem Ephratha, parvulus es in millibus Juda, ex te mihi egredietur, qui sit dominator in Israel. » Considera gradatim, quae ab Evangelista sint posita: Et tu Bethleem terra Juda. Pro, terra Juda, in Haebraico habet Ephratha: in Septuaginta, domus Ephratha. Et pro, « nequaquam minima es in ducibus Juda, » in Septuaginta legitur, « modicus es, ut sis in millibus Juda: » in Hebraeo, « parvulus es in millibus Juda; » sensusque contrarius est, Septuaginta sibi in hoc duntaxat loco et Hebraico concordante. Evangelista enim dixit, quod non sit parvulus in ducibus Juda, cum e regione sit positum, parvulus quidem es et modicus; sed tamen de te mihi parvulo et",
          "candidate_score": 0.654772,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_107_109",
          "bdc_text": ": deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_870",
          "psc_text": "313 in millibus Juda, de te mihi egredietur, ut sit princeps in Israel. » Quanta sit inter Matthaeum et Septuaginta verborum ordinisque discordia, magis [al. sic magis ] admiraberis, si Hebraicum videas, in quo ita scriptum est: « Et tu Bethleem Ephratha, parvulus es in millibus Juda, ex te mihi egredietur, qui sit dominator in Israel. » Considera gradatim, quae ab Evangelista sint posita: Et tu Bethleem terra Juda. Pro, terra Juda, in Haebraico habet Ephratha: in Septuaginta, domus Ephratha. Et pro, « nequaquam minima es in ducibus Juda, » in Septuaginta legitur, « modicus es, ut sis in millibus Juda: » in Hebraeo, « parvulus es in millibus Juda; » sensusque contrarius est, Septuaginta sibi in hoc duntaxat loco et Hebraico concordante. Evangelista enim dixit, quod non sit parvulus in ducibus Juda, cum e regione sit positum, parvulus quidem es et modicus; sed tamen de te mihi parvulo et",
          "candidate_score": 0.654644,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_117_119",
          "bdc_text": "Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.65455,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51_53",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) . Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2144",
          "psc_text": "Judaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante adventum Domini interpretati sunt; et si ita est, quibus, vel quonam eorum; an ab istis posterius, qui propterea putari possunt, aliqua de codicibus Graecis vel subtraxisse, vel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide convincerentur? Illi autem anteriores cur hoc facere voluerint, 781 non invenio. Deinde nobis mittas, obsecro interpretationem tuam de Septuaginta; quam te edidisse nesciebam. Librum quoque tuum, cujus mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi, cupio legere; et adhuc nosse quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum, conjecturis corum, qui scripturas edisserendo pertractant; quos necesse est, etiamsi rectae atque unius fidei fuerint, varias parere in multorum locorum obscuritate sententias: quamvis nequaquam ipsa varietas ab ejusdem fidei unitate discordet; sicut etiam unus tractator, secundum eamdem fidem, aliter atque aliter eumdem locum potest exponere, quia hoc ejus obscuritas patitur. » 35. « Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et",
          "candidate_score": 0.654253,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95_97",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.653919,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118_120",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ; 126 , 16f) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2063",
          "psc_text": "asteriscos; et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea quae addita sunt, ex hominis Judaei atque blasphemi post passionem Christi, editione transtulerit. Vis amator esse verus Septuaginta Interpretum? Non legas ea quae sub asteriscis sunt, imo rade de voluminibus, ut veterum te fautorem probes. Quod si feceris, omnes Ecclesiarum Bibliothecas damnare cogeris. Vix enim unus aut alter invenietur liber, qui ista non habeat. 20. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post veteres, et novo uteris syllogismo: aut obscura fuerunt quae interpretati sunt Septuaginta, aut manifesta. Si obscura, te quoque in illis falli potuisse credendum est. Si manifesta, illos in eis falli non potuisse, perspicuum est. Tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est",
          "candidate_score": 0.653548,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_74_76",
          "bdc_text": "Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s. Anhang II , Nr. 3 ; HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2554",
          "psc_text": "Virginitate servanda (Epistola XXII. ad Eustoch.), et alios ad Furiam, atque Salvinam (Epist. LIV. ad Furiam et LXXIX ad Salvinam), quarum altera Probi quondam consulis nurus, altera Gildonis, qui Africam tenuit, filia est. Hic libellus de Monogamia sub nomine tuo, titulum possidebit. EPISTOLA CXXIV. AD AVITUM. Quid cavendum in Libris περὶ ἀρχῶν. Librum Origenis περὶ ἀρχῶν, quem pridem Ruffinus sublesta fide Latine reddiderat, addens mutilansque aliqua, Hieronymus cum a Pammachio rogatus denuo vertisset, nihil immutans, quo posset citra fidei periculum legi, ostendit quae sint in eo impie dicta, atque ut haeretica caveri debeant. 1. Ante annos circiter decem, sanctus vir Pammachius ad me cujusdam schedulas misit, quae Origenis περὶ ἀρχῶν interpretata volumina continerent, imo vitiata; hoc magnopere postulans, ut Graecam veritatem Latina servaret translatio, et in utramque partem seu bene, seu male dixisset ille, qui scripsit, absque interpretis patrocinio, Romana lingua cognosceret. Feci ut voluit, misique ei libros, quos cum",
          "candidate_score": 0.653223,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_124_126",
          "bdc_text": "Bullinger betonte also mit Recht in seinem Begleitbrief an die beiden Nonnen ( s. Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. . Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2079",
          "psc_text": "vere sancte et beatissime papa. Si legisti librum explanationum in Jonam, puto quod ridiculam cucurbitae non recipias quaestionem. Sin autem amicus qui me primus gladio petiit, stylo repulsus est; sit humanitatis tuae atque justitiae accusantem reprehendere, non respondentem. In Scripturarum si placet campo sine nostro invicem dolore ludamus. EPISTOLA CXVI. AUGUSTINI AD HIERONYMUM. Respondet accuratius epistolis Hieronymi, 105. 112. et 115. de interpretatione loci Epistolae ad Galatos, confirmans quod Petrus merito veraciterque reprehensus fuerit a Paulo. Caeterum deprecatur veniam, si dictis forte incautioribus Hieronymi animum offenderit, excusans, quod nulla sua culpa per multorum manus obambularit epistola, priusquam ad eum, cui scripta erat, perveniret. Domino dilectissimo et in Christi visceribus honorando, sancto fratri et compresbytero HIERONYMO, AUGUSTINUS in Domino salutem. 1. « Jampridem caritati tuae prolixam epistolam misi, respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc jam non solum fratrem, verum etiam collegam meum, misisse te recolis. Quae utrum",
          "candidate_score": 0.652847,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_124_126",
          "bdc_text": "Bullinger betonte also mit Recht in seinem Begleitbrief an die beiden Nonnen ( s. Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. . Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_813",
          "psc_text": "in ea, et ipse fundavit eam altissimus » (Ps. 86. 5). Scio me ante hoc ferme biennium, edidisse libros contra Jovinianum, quibus venientes e contrario quaestiones, ubi Apostolus concedit secunda matrimonia, Scripturarum auctoritate contrivi. Et non est necesse eadem ex integro scribere, cum possis inde quae scripta sunt mutuari. Hoc tantum, ne modum egrediar epistolae, admonitam te volo: COGITA quotidie, te esse morituram, et nunquam de secundis nuptiis cogitabis. 295 EPISTOLA LV. AD AMANDUM. Amando Presbytero, qui sibi proposuerat per litteras tres quaestiones, simulque de cujusdam Sororis statu consuluerat, ad singula respondet. Domino vere sancto et suscipiendo fratri AMANDO Presbytero HIERONYMUS. 1. Brevis Epistola longas explanare non valet quaestiones, et in arctum multa concludens, stringere verbis, quod sensibus dilatatum est. Interrogas, quid significet illud in Evangelio juxta Matthaeum: « Nolite solliciti esse de crastino; sufficit enim diei malitia sua » (Matth. 6. 34). Crastinum, in Scripturis sanctis, futurum tempus significat:",
          "candidate_score": 0.652436,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_41",
          "bdc_text": "Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1362",
          "psc_text": "prior per « Samech » litteram scribitur, interpretaturque « rubus, » sive « odium: » 489 haec autem per « Sade, » et vertitur in « mandatum. » Illudque quod jungitur, « Cades, » non ut plerique aestimant, « sancta » dicitur: sed « mutata, » sive « translata. » Legimus in Genesi (Cap. 28. v. 21) juxta Hebraicam Veritatem, ubi Judas meretricem putans Thamar, dona transmisit: et sequester munerum interrogat, « ubi est cadesa, » hoc est, « scortum, » cujus habitus a caeteris feminis immutatus est. In multis quoque locis hoc idem reperimus. Sin autem « sancta » interpretatur, κατὰ ἀντίφρασιν est intelligendum: quomodo Parcae dicuntur ab eo quod minime parcant, et bellum, quod nequaquam bellum sit, et lucus, quod minime luceat. In hac Mansione moritur Maria, et sepelitur: et propter aquas contradictionis Moyses et Aaron offendunt Dominum, et prohibentur transire Jordanem, missisque nuntiis ad Edom, transitus petitur,",
          "candidate_score": 0.652007,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51_53",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) . Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2065",
          "psc_text": "Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum est. Si manifesti, illos in eis falli potuisse non creditur: ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua, et hac lege post priores nullus loqui audebit, et quodcumque alius occupaverit alius de eo licentiam scribendi non habebit. QUIN POTIUS humanitatis tuae est, in quo veniam tibi tribuis, indulgere et caeteris. Ego enim non tam vetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia quae a Judaeis praetermissa sunt vel corrupta, proferre in medium; ut scirent nostri quid Hebraica Veritas contineret. Si cui legere non placet, nemo compellit invitum. Bibat vinum vetus",
          "candidate_score": 0.651409,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2423",
          "psc_text": "Apostolus vocat (1. Cor. 14. 21): In Lege scriptum est: quoniam in aliis linguis, et in aliis labiis loquar populo huic: et nec sic me exaudient, dicit Dominus (Isai. 21) . Quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum reperi. Appellatur etiam Lex, mystica Scripturarum intelligentia: Scimus quia Lex spiritualis est (Rom. 7. 14) . Et extra haec omnia, naturalem legem scriptam in cordibus nostris, idem Apostolus docet. Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia (Ibid. 2. 14 et 15) . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc legem nesciat. Unde omnis mundus sub peccato, et universi homines praevaricatores legis sunt: et idcirco justum judicium Dei est scribentis in corde humani generis: Quod tibi fieri nolueris,",
          "candidate_score": 0.651362,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_73_75",
          "bdc_text": "s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) . Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s. Anhang II , Nr. 3 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1466",
          "psc_text": "mentionem. Certe Apollinarii et Didymi inter se dogma contrarium est. Rapiat me ergo utraque turma diversum altrinsecus, quia magistrum utrumque confiteor. Si expedit odisse homines, et gentem aliquam detestari, miro odio adversor circumcisos. Usque hodie enim persequuntur Dominum nostrum Jesum Christum in synagogis Satanae. Objiciat mihi quispiam, cur hominem Judaeum habuerim praeceptorem? Et audet quidam proferre litteras meas ad Didymum, quasi ad Magistrum? Grande crimen discipuli, si hominem eruditum et senem magistrum dixerim. Et tamen volo inspicere ipsam Epistolam, quae tanto tempore in calumniam reservata est. Nihil praeter honorem et salutationem continet. Inepta sunt haec et frivola. Arguite potius ubi haeresim defenderim, ubi pravum Origenis dogma laudaverim. In lectione Isaiae (Cap. 6), in qua duo Seraphim clamantia describuntur, illo interpretante Filium et Spiritum Sanctum, nonne ego detestandam expositionem in duo Testamenta mutavi? Habetur liber in manibus, ante viginti annos editus. Tot opuscula mea, et maxime Commentarii, juxta opportunitatem locorum gentilem",
          "candidate_score": 0.650273,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1133",
          "psc_text": "Circumcisione erant. Itaque et ipse vere correctus est, et Paulus vera narravit; ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii, tota dubia nutet ac fluctuet. Non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus. Posset autem opportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos colloqueremur. 6. « Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant: et in primis illud, quod ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. 10. 3). Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato sacramento gratiae, secundum ordinem Melchisedech, adhuc putabant vetera sacramenta, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda. Quae tamen si nunquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei Martyres fierent (2. Mach. 7. 1). Postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos [f. Christianae ] Judaei tanquam hostes legis persequebantur. Hos itaque",
          "candidate_score": 0.649708,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_53",
          "bdc_text": "Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2145",
          "psc_text": "unius fidei fuerint, varias parere in multorum locorum obscuritate sententias: quamvis nequaquam ipsa varietas ab ejusdem fidei unitate discordet; sicut etiam unus tractator, secundum eamdem fidem, aliter atque aliter eumdem locum potest exponere, quia hoc ejus obscuritas patitur. » 35. « Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus imperitia careamus: et hi, qui me invidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intelligant, propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in Ecclesiis legis, ne contra Septuaginta auctoritatem, tanquam novum aliquid proferentes, magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures, et corda illam interpretationem audire consueverunt, quae etiam ab Apostolis approbata est. Unde et illud apud Jonam virgultum (Jona. 4. 6), si in Hebraeo nec hedera est, nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum, nullis sustentandum adminiculis erigatur; mallem jam in omnibus Latinis cucurbitam legi.",
          "candidate_score": 0.649595,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2047",
          "psc_text": "ENIM ejusdem est criminis in explanatione Scripturarum diversas majorum sententias ponere, et haeresim sceleratissimam rursum in Ecclesiam introducere. Sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Judaeos cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis observare in Ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae: dicam quod sentio, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. 14. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistola continetur: Judaeus erat Paulus, Christianus autem factus, non Judaeorum sacramenta reliquerat, quae convenienter ille populus, et legitimo tempore, quo oportebat, acceperat: ideoque suscepit [al. sed ideo susceperat] celebranda ea, cum jam Christi esset Apostolus; ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent sicut a parentibus per Legem acceperant, custodire. Rursum obsecro te, ut pace tua meum dolorem audias: Judaeorum Paulus caeremonias observabat, cum jam Christi esset Apostolus: et dicis eas non esse perniciosas his qui eas vellent, sicut a parentibus acceperant, custodire? Ego e contrario",
          "candidate_score": 0.649568,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_74",
          "bdc_text": "Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_434",
          "psc_text": "scribendum transvolarem: quod quidem usque ad praesens facio. Verum quia heri diacono ad me misso, ut tu putas Epistolam, ut ego sentio, Commentarium te expectare dixisti, brevem responsionem ad ea desiderans, quae singula magnorum voluminum prolixitate indigent, ταῦτὰ σοι ἐσχεδίασα, duabus tantum Quaestiunculis praetermissis: non quo non potuerim ad illas aliquid respondere, sed quod ab eloquentissimis viris, Tertulliano nostro scilicet, et Novatiano, latino sermone sint editae; et si nova voluerimus afferre, sit latius disputandum. 161 Certe exspecto quid placeat: utrumne epistolari brevitate sententias tibi velis digeri aut singulorum libros confici. Nam et Origenes in quarto Pauli ad Romanos ἐξηγήσεων tomo de circumcisione magnifice disputavit: et de mundis atque immundis animalibus in Levitico plura disseruit: ut si ipse invenire nihil possem, de ejus tamen fontibus mutuarer. Et ut verius loquar, Didymi de Spiritu sancto librum in manibus habeo, quem translatum tibi cupio dedicare: ne me existimes tantummodo dormitare, qui lectionem sine",
          "candidate_score": 0.649382,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_40_42",
          "bdc_text": "1 . Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_876",
          "psc_text": "Isaia sumens: « Ecce, inquit, ponam in Sion lapidem offensionis, et petram scandali » (Isai. 8. 14), discordat a Translatione veteri; et tamen cum Hebraica veritate concordat. In Septuaginta enim contrarius sensus est: « Non ut lapidi offensionis occurreretis, neque ut petrae ruinae: » cum Apostolus quoque Petrus 315 Hebraeis Pauloque consentiens, ita posuerit: « Incredulis autem lapis offensionis et petra scandali » (Rom. 9. 33. et 1. Petr. 2). Ex quibus universis perspicuum est, Apostolos et Evangelistas in interpretatione veterum Scripturarum, sensum quaesisse, non verba: nec magnopere de ordine sermonibusque curasse, dum intellectui res pateret. 10. Lucas vir Apostolicus et Evangelista scribit, Stephanum primum Christi Martyrem in Judaica concione narrantem: « In septuaginta quinque animabus descendit Jacob in Aegyptum: et defunctus est ipse, et patres nostri translati sunt in Sychem et positi sunt in sepulcro quod emit Abraham pretio argenti a filiis Emor patris Sychem » (Act. 7. 15.",
          "candidate_score": 0.649015,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_91_93",
          "bdc_text": "«Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens : «Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_159",
          "psc_text": "Mandatum Domini lucidum, illuminans oculos » (Ps. 18. 19). Quod autem ait: In manu habebat carbonem, manuum intelligamus operationem, ut ibi, In manu linguae mors, et vita (Prov. 18. 21) ; et in Psalmo: Cadent in manu gladii (Ps. 62. 11) ; Aut certe vere manus apparuit, ut per similitudinem humanae formae, dum manus cernitur porrigentis, Propheta non timeat: juxta quod et ipsum Deum, et Angelos in humanas vidimus se mutasse formas, ut metus videntibus demeretur. 19. Septuaginta: Et dixit, ecce tetigit hoc labia tua, et auferet iniquitates tuas, et peccata tua purgabit. Aquila: Ecce tetigit hic labia tua, et recedet iniquitas tua, et peccatum tuum propitiabitur. Caeteri Interpretes in Aquilae verba consentiunt. Primum necesse est, ut labia nostra tangantur: Deinde cum tacta fuerint, fugetur iniquitas; et cum iniquitas fuerit effugata, propitietur Dominus: quia apud ipsum est propitiatio: et secundum Apostolum: Ipse est propitiatio pro peccatis nostris. Purgatis autem peccatis",
          "candidate_score": 0.648874,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_49_51",
          "bdc_text": "Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein . Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2090",
          "psc_text": "per hoc in Canonicum auctoritatis culmen recepta, ex omni parte verax atque indubitanda persistat. Nam si hoc fecit Petrus quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum viderit non recta ingredientem ad veritatem Evangelii. Quisquis enim hoc facit quod facere debet, recte utique facit: et ideo falsum de eo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum novit facere debuisse. Si autem verum scripsit Paulus, verum est quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad veritatem Evangelii. Id ergo faciebat quod facere non debebat: e si tale aliquid Paulus ipse jam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam, coapostoli sui correctionem non potuisse negligere, quam mendaciter aliquid in sua epistola posuisse. Et si hoc non in epistola qualibet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: Quae autem scribo 765 vobis, ecce coram Deo quia non mentior? » 8. « Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret judaizare.",
          "candidate_score": 0.648259,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1303",
          "psc_text": "absentiam Terrae sanctaenon 468 sustinens, lacrymabiliter ingemiscit, et dicit: « Haec recordatus sum, et effudi in me animam meam: donec transeam in locum tabernaculi admirabilis, usque ad domum Dei: in voce exsultationis et confessionis, sonus epulantis » (Ps. 41. 5). Et in alio Psalmo: « Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua » (Ps. 118. 18). Paulus quoque, « Lex spiritualis est » (Rom. 7. 14): Et ipse Dominus, « Si crederetis Moysi, et mihi crederetis: de me enim ille scripsit » (Joan. 5. 47). Et Evangelium secundum Lucam: « Tunc incipiens a Moyse, et omnibus Prophetis, interpretabatur illis in cunctis Scripturis, quae de se ipso dicta erant » (Luc. 24. 27). Igitur Judaei parvuli, et qui solidum cibum glutire nequeunt, sed adhuc lacte nutriuntur infantiae (1. Cor. 3), legant Pharaonem carneum, et mare Rubrum, per quod ad Indiam navigatur: et Manna coriandro simile: et omnia quae scripta",
          "candidate_score": 0.646449,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1362",
          "psc_text": "prior per « Samech » litteram scribitur, interpretaturque « rubus, » sive « odium: » 489 haec autem per « Sade, » et vertitur in « mandatum. » Illudque quod jungitur, « Cades, » non ut plerique aestimant, « sancta » dicitur: sed « mutata, » sive « translata. » Legimus in Genesi (Cap. 28. v. 21) juxta Hebraicam Veritatem, ubi Judas meretricem putans Thamar, dona transmisit: et sequester munerum interrogat, « ubi est cadesa, » hoc est, « scortum, » cujus habitus a caeteris feminis immutatus est. In multis quoque locis hoc idem reperimus. Sin autem « sancta » interpretatur, κατὰ ἀντίφρασιν est intelligendum: quomodo Parcae dicuntur ab eo quod minime parcant, et bellum, quod nequaquam bellum sit, et lucus, quod minime luceat. In hac Mansione moritur Maria, et sepelitur: et propter aquas contradictionis Moyses et Aaron offendunt Dominum, et prohibentur transire Jordanem, missisque nuntiis ad Edom, transitus petitur,",
          "candidate_score": 0.646035,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_116_118",
          "bdc_text": "- StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1133",
          "psc_text": "Circumcisione erant. Itaque et ipse vere correctus est, et Paulus vera narravit; ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii, tota dubia nutet ac fluctuet. Non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus. Posset autem opportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos colloqueremur. 6. « Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant: et in primis illud, quod ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. 10. 3). Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato sacramento gratiae, secundum ordinem Melchisedech, adhuc putabant vetera sacramenta, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda. Quae tamen si nunquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei Martyres fierent (2. Mach. 7. 1). Postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos [f. Christianae ] Judaei tanquam hostes legis persequebantur. Hos itaque",
          "candidate_score": 0.645824,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_75_77",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ; HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2889",
          "psc_text": "divitias suas, non cum judicio. In dimidio dierum derelinquet eas, et novissimum ejus erit insipiens (Jerem. 17. 11) . 5. Illud vero quod ad decipiendos homines quosque postea huic sententiae coaptarunt ( Non absque Dei gratia ) cum prima legentes fronte decipiat, introspectum et diligentissime ventilatum, decipere non potest. Ita enim Dei gratiam ponunt, ut non per singula opera ejus nitamur et regamur auxilio: sed ad liberum referunt arbitrium, et ad praecepta legis ponentes illud Isaiae: Legem enim Deus in adjutorium posuit (Isai. 8. sec. LXX) , ut in eo Deo referendae sint gratiae, quod tales nos condiderit, qui nostro arbitrio possimus et eligere bona, et vitare mala. Et non intelligunt ista dicentes, quod per os eorum, intolerabilem blasphemiam diabolus sibilet. Si enim in eo tantum Dei est gratia, quod propriae nos condidit voluntatis, et libero arbitrio contenti sumus; nec ultra ejus indigemus auxilio, ne si indiguerimus liberum frangatur arbitrium:",
          "candidate_score": 0.645654,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_40_42",
          "bdc_text": "1 . Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_875",
          "psc_text": "hoc loco apocryphorum quidam deliramenta sectari, et dicere, quod de Apocalyps. Eliae testimonium sumptum sit: cum in Isaia juxta Hebraicum ita legatur: « A saeculo non audierunt, nec auribus perceperunt. Oculus non vidit, Deus, absque te, quae praeparasti exspectantibus te » (Isai. 64. 4). Hoc Septuaginta multo aliter transtulerunt: « A saeculo non audivimus; neque oculi nostri viderunt Deum absque te, et opera tua vera, et facies exspectantibus te misericordiam. » Intelligimus unde sumptum sit testimonium, et tamen Apostolus non verbum expressit e verbo, sed παραφρασικῶς, eumdem sensum aliis sermonibus indicavit. In Epistola ad Romanos idem Apostolus Paulus exemplum de Isaia sumens: « Ecce, inquit, ponam in Sion lapidem offensionis, et petram scandali » (Isai. 8. 14), discordat a Translatione veteri; et tamen cum Hebraica veritate concordat. In Septuaginta enim contrarius sensus est: « Non ut lapidi offensionis occurreretis, neque ut petrae ruinae: » cum Apostolus quoque Petrus 315 Hebraeis",
          "candidate_score": 0.645606,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_116_118",
          "bdc_text": "- StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2117",
          "psc_text": "Unde, velut colligis, apparet, qui sub Lege est, non dispensative, ut nostros putas voluisse majores; sed vere, ut ego intelligo, cum Spiritum Sanctum non habere. » 20. « Magna mihi videtur quaestio, quid sit esse sub Lege sic, quemadmodum Apostolus culpat. Neque enim propter circumcisionem hoc eum arbitror dicere, aut illa sacrificia, quae tunc facta a patribus, nunc a Christianis non fiunt, et caetera hujusmodi, 773 sed hoc ipsum etiam quod Lex jubet: Non concupisces (Exod. 20. 17) , quod fatemur certe Christianos debere observare, atque evangelica maxime illustratione praedicari. Legem dicit esse sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum (Rom. 7. 12). Deinde subjungit, Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit: sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator, aut peccatum, per mandatum (Ibid. v. 13) . Quod autem hic dicit, peccatum per mandatum fieri supra modum, hoc",
          "candidate_score": 0.644975,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_34",
          "bdc_text": "Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_376",
          "psc_text": "Et rursum: « Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me de monte sancto suo, semper. » Et in quarto: « Ut quid diligitis vanitatem et quaeritis mendacium? semper. » Et iterum, « Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini, semper. » Et in Abacuc: « Deus ab Austro veniet, et Sanctus de monte Pharan, semper. » Et infra: « Juramenta tribubus, quae loquutus es, semper (Abac. 3). 4. Scire autem debemus apud Hebraeos in fine librorum, unum e tribus solere subnecti, ut aut AMEN scribant, aut SELA, aut SALOM, quod exprimit pacem. Unde et Salomon pacificus dicitur. igitur ut solemus nos completis opusculis ad distinctionem rei alterius sequentis, medium 137 interponere Explicit, aut Feliciter, aut aliquid istiusmodi: ita et Hebraei, ut quae scripta sunt roborentur, facere solent, ut dicant AMEN, aut in sempiternum, ut scribenda commemorent, et ponant SELA; aut transacta feliciter protestantur, pacem in ultimo",
          "candidate_score": 0.644591,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2128",
          "psc_text": "sit. Et audio eum paulo superius, in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem, Quae autem 776 scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior » (Gal. 1. 20). 25. « Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto Apostolo in suis litteris juranti, quam cuique doctissimo de alienis disputanti. Nec dici timeo, me sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Judaeorum, sed vere fuerit in errore. Quoniam neque simulabat errorem qui libertate Apostolica, sicut illi tempori congruebat, vetera illa sacramenta, ubi opus erat agendo, commendabat ea, non solum Satanae versutia decipiendis hominibus, sed Dei providentia, praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta. Nec vere fuerat in errore Judaeorum, qui non solum noverat, sed etiam instanter et acriter praedicabat eos errare, qui putabant gentibus imponenda, vel justificationi quorumcumque fidelium necessaria. » 26. « Quod autem dixi eum factum Judaeis tanquam Judaeum, et tanquam gentilem gentibus, non mentientis astu, sed compatientis affectu",
          "candidate_score": 0.642945,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72_74",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ; s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) . Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_433",
          "psc_text": "benedixit? » EPISTOLA XXXVI. Seu rescriptum HIERONYMI AD DAMASUM Praemissa excusatione morarum, ac praetermissis tantum duabus Quaestiunculis, secunda et quarta a Tertulliano, Novatiano, ac Origene disputatis, reliquis tribus copiose respondet. Beatissimo Papae Damaso HIERONYMUS. 1. Postquam epistolam tuae Sanctitatis accepi, confestim accito notario, ut exciperet imperavi: quo ad officium praeparato, quod eram voce prompturus, ante mihi cogitatione pingebam. Interim jam et ego linguam, et ille articulum movebamus, cum subito Hebraeus intervenit, deferens non pauca volumina, quae de Synagoga quasi lecturus acceperat. Et illico habes, inquit, quod postulaveras: meque dubium, et quid facerem nescientem, ita festinus exterruit, ut omnibus praetermissis ad scribendum transvolarem: quod quidem usque ad praesens facio. Verum quia heri diacono ad me misso, ut tu putas Epistolam, ut ego sentio, Commentarium te expectare dixisti, brevem responsionem ad ea desiderans, quae singula magnorum voluminum prolixitate indigent, ταῦτὰ σοι ἐσχεδίασα, duabus tantum Quaestiunculis praetermissis: non quo non potuerim ad illas",
          "candidate_score": 0.642649,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_18_20",
          "bdc_text": "Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) . Zwingli hatte 1519-1525 in Zürich fast das ganze NT durchgepredigt ( Farner III 42f ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_518",
          "psc_text": "1. Brevis est quaestiuncula, quam misisti, et aperta responsio est. Si enim de eo quod in Evangelio scribitur: « Quicumque dixerit verbum contra Filium hominis, remittetur ei: qui autem dixerit contra 191 Spiritum Sanctum non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro » (Matth. 12. 32; et Marc. 3. 29), Novatianus affimat non posse peccare in Spiritum Sanctum, nisi eum qui Christianus sit, et postea negaverit; manifestum est Judaeos qui eo tempore blasphemabant, peccato blasphemiae non teneri: quippe, qui impii coloni, interfectis Prophetis, de nece Domini cogitabant, et in tantum erant perditi, ut ad salvandos eos, se Dei Filius venisse responderit. Unde de toto ipsius Scripturae ordine convincendus est, non his irremissibilem esse dictam blasphemiam, qui tormentis compulsi, et variis eviscerati cruciatibus, Dominum denegassent; sed his qui cum in virtutibus videant opera Dei, calumnientur et clamitent, daemonis esse virtutem, et omnia signa quae facta sunt, non ad divinam",
          "candidate_score": 0.642462,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_41",
          "bdc_text": "Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_752",
          "psc_text": "Salvator impleverat, et in Templo senes de quaestionibus legis interrogans, magis docet, dum prudenter interrogat. 4. Nisi forte rusticum Petrum, rusticum dicimus Joannem; quorum uterque dicere poterat: « Etsi imperitus sermone, non tamen scientia » (2. Cor. 11. 6). Joannes rusticus, piscator, indoctus? Et unde illa vox obsecro, « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? » (Joan. 1. 1.) Λόγος enim Graece multa significat; nam et verbum est, et ratio, et supputatio, et causa uniuscujusque rei, per quam sunt singula quae subsistunt. Quae universa recte intelligimus in Christo. Hoc doctus Plato nescivit: hoc Demosthenes eloquens ignoravit. « Perdam, inquit, sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo » (1. Cor. 1. 19). Vera sapientia perdet falsam sapientiam: et quanquam stultitia praedicationis in Cruce sit, tamen Paulus « Sapientiam loquitur inter perfectos. Sapientiam autem non saeculi hujus, nec principum saeculi istius, qui destruuntur: 274 sed loquitur",
          "candidate_score": 0.642461,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2444",
          "psc_text": "18. 19) , et reliqua. Illud quod crebro diximus: Et si imperitus sermone, non tamen scientia (2. Cor. 11. 6) , nequaquam Paulum de humilitate, 879 sed de conscientiae veritate dixisse etiam nunc approbamus. Profundos enim et reconditos sensus lingua non explicat. Et cum ipse sentiat quid loquatur, in alienas aures puro non potest transferre sermone. Quem cum in vernacula lingua habeat disertissimum (quippe Hebraeus ex Hebraeis, et eruditus ad pedes Gamalielis, viri in Lege doctissimi) seipsum interpretari cupiens, involvitur. Si autem in Graeca lingua hoc ei accidit, quam nutritus in Tarso Ciliciae a parva aetate imbiberat, quid de Latinis dicendum est, qui verbum de verbo exprimere conantes, obscuriores faciunt ejus sententias: et veluti herbis crescentibus, frugum strangulant ubertatem? Conabimur itaque παραφραστικῶς sensus evolvere, et tricas implicati eloquii, suo ordini reddere atque juncturae; ut simplici stamine verborum fila decurrant: puroque subtegmine, Apostolici sermonis textura succrescat. Nemo vos superet, id est,",
          "candidate_score": 0.642258,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2064",
          "psc_text": "in eis falli non potuisse, perspicuum est. Tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est te voluisse disserere, quod illos latere non potuit: maxime in explanatione Psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis voluminibus, primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolitanus, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. Feruntur et diversorum in paucos Psalmos opuscula. Sed nunc de integro Psalmorum corpore dicimus. Apud Latinos autem Hilarius Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum",
          "candidate_score": 0.641745,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_26",
          "bdc_text": "«Der erst teil über die Epistel Pauli zuon Römeren. . . » ( Zürich ZB , Msc D 139 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_165",
          "psc_text": "collegam Pauli lingua Hebraea Apostolum dici: qui cum eo nonnullas Epistolas scribit. Et vitiose Silvanus legitur pro Sila, quum Silvanum in Apostolorum Actis non legamus. SECUNDA CLASSIS COMPLECTENS EPISTOLAS, QUAS HIERONYMUS PER FERME TRIENNIUM ROMAE SCRIPSIT AB EXEUNTE ANNO CHRISTI 382 AD ULTRA MEDIUM 385. EPISTOLA XIX DAMASI PAPAE AD HIERONYMUM, Quid apud Hebraeos sonet OSANNA perspicue sibi explicari rogat. Dilectiss. filio HIERONYMO DAMASUS Episcopus in Domino salutem. Commentaria cum legerem Graeco Latinoque sermone in Evangeliorum interpretatione a nostris, id est, orthodoxis viris olim, ac nuper scripta de eo quod legitur, Osanna filio David (Matth. 21. 9); non solum diversa, sed etiam contraria sibimet proferunt. Dilectionis tuae est, ut ardenti illo strenuitatis ingenio, abscisis opinionibus, ambiguitatibusque supplosis, quid se habeat apud Hebraeos, vivo sensu scribas; ut et de hoc, sicut et de multis, tibi curae nostrae in Christo Jesu gratias referant. EPISTOLA XX SEU RESCRIPTUM HIERONYMI AD DAMASUM. Quid vox",
          "candidate_score": 0.641637,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_53",
          "bdc_text": "Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2144",
          "psc_text": "Judaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante adventum Domini interpretati sunt; et si ita est, quibus, vel quonam eorum; an ab istis posterius, qui propterea putari possunt, aliqua de codicibus Graecis vel subtraxisse, vel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide convincerentur? Illi autem anteriores cur hoc facere voluerint, 781 non invenio. Deinde nobis mittas, obsecro interpretationem tuam de Septuaginta; quam te edidisse nesciebam. Librum quoque tuum, cujus mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi, cupio legere; et adhuc nosse quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum, conjecturis corum, qui scripturas edisserendo pertractant; quos necesse est, etiamsi rectae atque unius fidei fuerint, varias parere in multorum locorum obscuritate sententias: quamvis nequaquam ipsa varietas ab ejusdem fidei unitate discordet; sicut etiam unus tractator, secundum eamdem fidem, aliter atque aliter eumdem locum potest exponere, quia hoc ejus obscuritas patitur. » 35. « Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et",
          "candidate_score": 0.64135,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_20_22",
          "bdc_text": "Zwingli hatte 1519-1525 in Zürich fast das ganze NT durchgepredigt ( Farner III 42f ) . Der Römerbrief ist in einem Ohrenzeugenbericht namentlich erwähnt , freilich ohne genaue Zeitangabe ( Farner III 40 ) ; Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_428",
          "psc_text": "manuum tuarum, ut ambiguitatem prioris sermonis effugerent. 6. Cum haec furtivis, ut aiunt, operis ad lucubratiunculam velox notarii manus me dictante signaret, et plura dicere cogitarem, jam ferme quarta noctis hora excesserat, et repente stimulis quibusdam dolentis stomachi suscitatus, in orationem prorupi, ut saltem reliquo horarum spatio, subrepente somno, frustraretur infirmitas. EPISTOLA XXXV. DAMASI PAPAE AD HIERONYMUM. Hieronymum, cujus scripta multa se cum aviditate legere profitetur, enixe Damasus rogat, ut subjectis V. quaestionibus ex Veteri Testamento respondeat. Dilectissimo filio HIERONYMO DAMASUS. 1. « Dormientem te, et longo jam tempore legentem potius, quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non quo et legere non debeas: hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio: sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. Itaque quoniam et heri tabellario ad me remisso, nullas 159 te jam epistolas habere dixisti, exceptis his, quas aliquando in eremo dictaveras, quasque tota aviditate legi atque descripsi:",
          "candidate_score": 0.640804,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_34",
          "bdc_text": "Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_366",
          "psc_text": "JA quippe apud hebraeos unum de decem Dei nominibus est. Et in illo Psalmo ubi legimus: « Laudate Dominum, quoniam bonus est Psalmus (Ps. 146. 1); apud Hebraeos legitur, ALLELUIA CHI TOB ZAMMER. 4. AMEN vero Aquila πεπιστωμένως exprimit, quod nos, fideliter, possumus dicere, ductum adverbium ex nomine fidei Amen Septuaginta γένοιτο, id est, fiat. Unde et in fine librorum (in quinque siquidem volumina, Psalterium apud Hebraeos divisum est) fiat, fiat transtulerunt: quod in Hebraico legitur, AMEN AMEN, quo scilicet eo vere dicta quae sunt supra, confirmentur. Unde et Paulus asserit, non posse aliquem respondere Amen, id est, confirmare quae praedicata 133 sunt, nisi intellexerit, praedicationem. MARANATHA magis Syrum est quam Hebraicum, tametsi ex confinio utrarumque linguarum aliquid et Hebraeum sonet, et interpretetur, « Dominus noster venit; » ut sit sensus: « Si quis non amat Dominum Jesum Christum, anathema sit » (1. Cor. 16. 22), et illo completo, deinceps",
          "candidate_score": 0.640211,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2145",
          "psc_text": "unius fidei fuerint, varias parere in multorum locorum obscuritate sententias: quamvis nequaquam ipsa varietas ab ejusdem fidei unitate discordet; sicut etiam unus tractator, secundum eamdem fidem, aliter atque aliter eumdem locum potest exponere, quia hoc ejus obscuritas patitur. » 35. « Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus imperitia careamus: et hi, qui me invidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intelligant, propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in Ecclesiis legis, ne contra Septuaginta auctoritatem, tanquam novum aliquid proferentes, magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures, et corda illam interpretationem audire consueverunt, quae etiam ab Apostolis approbata est. Unde et illud apud Jonam virgultum (Jona. 4. 6), si in Hebraeo nec hedera est, nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum, nullis sustentandum adminiculis erigatur; mallem jam in omnibus Latinis cucurbitam legi.",
          "candidate_score": 0.640042,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_126_128",
          "bdc_text": "Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut . noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_741",
          "psc_text": "judicas quantum ventri meo satis sit? Aut divide statim quod acceperis, aut si timidus dispensator es, dimitte largitorem, ut sua ipse distribuat. NOLO SUB occasione mea sacculus tuus plenus sit. Nemo me melius, mea servare potest. Optimus dispensator est qui sibi nihil reservat. 17. Coegisti me, Nepotiane carissime, lapidato jam Virginitatis libello [Epistola XXII. de Virginit. servanda], quem sanctae Eustochio Romae scripseram, post annos decem rursus Bethleem ora reserare, et confodiendum me linguis omnium prodere. Aut enim nihil scribendum fuit, ne hominum judicium subiremus, quod tu facere prohibuisti: aut scribentes nosse, cunctorum adversum nos maledicorum tela esse torquenda. Quos obsecro ut quiescant et desinant maledicere; non enim ut adversariis, sed ut amicis scripsimus; nec invecti sumus in eos qui peccant, sed ne peccent, 270 monuimus. Neque in illos tantum, sed et in nos metipsos severi judices fuimus: volentesque festucam de oculo alterius tollere, nostram prius trabem ejecimus. Nullum laesi, nullius",
          "candidate_score": 0.639309,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_18",
          "bdc_text": "Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_518",
          "psc_text": "1. Brevis est quaestiuncula, quam misisti, et aperta responsio est. Si enim de eo quod in Evangelio scribitur: « Quicumque dixerit verbum contra Filium hominis, remittetur ei: qui autem dixerit contra 191 Spiritum Sanctum non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro » (Matth. 12. 32; et Marc. 3. 29), Novatianus affimat non posse peccare in Spiritum Sanctum, nisi eum qui Christianus sit, et postea negaverit; manifestum est Judaeos qui eo tempore blasphemabant, peccato blasphemiae non teneri: quippe, qui impii coloni, interfectis Prophetis, de nece Domini cogitabant, et in tantum erant perditi, ut ad salvandos eos, se Dei Filius venisse responderit. Unde de toto ipsius Scripturae ordine convincendus est, non his irremissibilem esse dictam blasphemiam, qui tormentis compulsi, et variis eviscerati cruciatibus, Dominum denegassent; sed his qui cum in virtutibus videant opera Dei, calumnientur et clamitent, daemonis esse virtutem, et omnia signa quae facta sunt, non ad divinam",
          "candidate_score": 0.638748,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109_111",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2049",
          "psc_text": "enim omni credenti erit finis ad justiam, si Judaeus excipitur. In Evangelio legimus: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam (Matth. 11. 12) . Et in alio loco: Propterea 748 ergo magis quaerebant eum Judaei interficere: quia non solum solvebat sabbatum; sed et Patrem suum dicebat esse Deum, aequalem se faciens Deo (Joan. 5. 18) . Et iterum: De plenitudine ejus nos omnes accepimus, gratiam pro gratia; quia Lex per Moysen data est, gratia autem et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. 1. 15) . Pro Legis gratia quae praeteriit, gratiam Evangelii accepimus permanentem; et pro umbris et imaginibus veteris Instrumenti, veritas per Jesum Christum facta est. Jeremias quoque ex persona Dei vaticinatur: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel, et domui Juda testamentum novum: non secundum testamentum quod disposui patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti (Jerem. 31. 31)",
          "candidate_score": 0.638448,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2042",
          "psc_text": "Paulus aequaliter finxerint se Legis praecepta servare. Qua igitur fronte, qua audacia Paulus in altero reprehendit [al. reprehendat ], quod ipse commisit? Ego, imo alii ante me exposuerunt causam quam putaverant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis: sed ostendentes [al. docentes ] honestam dispensationem, ut et Apostolorum prudentiam demonstrarent, et blasphemantis Porphyrii impudentiam coercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine: imo exarsisse Paulum in invidiam virtutum Petri, et ea scripsisse jactanter, quae vel non fecerit, vel si fecerit, procaciter fecerit id in alio reprehendens quod ipse commiserit. Interpretati sunt illi ut potuerunt. Tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui veterum sententiam reprobasti. 12. Scribis ad me in epistola tua (Epist. 67), « neque enim a me docendus es, quomodo intelligatur, quod idem dicit [al. additur Apostolus]: Factus sum tanquam Judaeus, ut Judaeos 746 lucrifacerem (1. Cor. 9. 20) , et caetera; quae ibi",
          "candidate_score": 0.638372,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1545",
          "psc_text": "augustiora videntes loca, simus 563 quod futuri sumus. Qua beatitudine indignos se fecere Judaei, qui Scripturae sanctae opibus derelictis, et ad pauperis intelligentiae acquiescentes magistros, hodie audiunt: Semper errant corde (Psal. 94) ; et nolunt, praesente Christo, dicere: Benedictus qui venit in nomine Domini (Psal. 117) . Praesertim cum omni voce opera clariora, Deum illum esse testentur, et nequaquam dicere: Haec dicit Dominus, sed, Ego dico vobis: per quae ostendit se latorem legum, et Dominum Deum verum, et non esse unum quemlibet prophetarum. 3. Neque enim divinitatem ejus, quae nullis locorum spatiis circumscribitur, assumptio servilis formae poterat obscurare, nec angustia humani corporis ineffabilem majestatis ejus terminare virtutem, quem operum magnitudo Dei filium comprobabat. Nam cum frementis maris elatos gurgites, et instar montium intumescentes, tranquillitati subitae reddidisset, Apostolorum navicula de naufragio liberata, et imperium praesentis Domini aquarum profunda sensissent, cumque, colluctantibus ventis, et ex omni parte fluctibus excitatis, tanta discrimina Salvatoris",
          "candidate_score": 0.637391,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_67",
          "bdc_text": "-Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1133",
          "psc_text": "Circumcisione erant. Itaque et ipse vere correctus est, et Paulus vera narravit; ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii, tota dubia nutet ac fluctuet. Non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus. Posset autem opportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos colloqueremur. 6. « Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant: et in primis illud, quod ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. 10. 3). Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato sacramento gratiae, secundum ordinem Melchisedech, adhuc putabant vetera sacramenta, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda. Quae tamen si nunquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei Martyres fierent (2. Mach. 7. 1). Postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos [f. Christianae ] Judaei tanquam hostes legis persequebantur. Hos itaque",
          "candidate_score": 0.636929,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_119",
          "bdc_text": "Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_886",
          "psc_text": "Nam qui falsarius vocor; et inter muliercularum radios et textrina dilanior, contentus sum crimen abnuere, non referre. Unde arbitrio tuo cuncta permitto; ut legas ipsam epistolam, tam Graecam quam Latinam: et illico intelliges accusatorum meorum naenias, et probrosas querelas. Porro mihi sufficit amicum instruxisse carissimum: et in cellula latitantem diem tantum exspectare judicii. Optoque, si fieri potest, et si adversarii siverint, Commentarios potius Scripturarum, quam Demosthenis et Tullii Philippicas tibi scribere. EPISTOLA LVIII. AD PAULINUM. Recusans ob humilitatem Christianam laudes Paulini, vicissimque laudes laudibus repensans, ob eloquentiam ejus et morum honestatem, hortatur ipsum ad studia divinarum Litterarum; normamque illi vitae sancte ac caste peragendae proponit. 1. Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert ea quae bona sunt (Matth. 12), et ex fructibus arbor cognoscitur (Luc. 6. 44). Metiris nos virtutibus tuis, et parvos magnus extollis: ultimamque partem convivii occupas, ut patrisfamilias judicio proveharis. Quid enim in nobis, aut quantulum",
          "candidate_score": 0.635677,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11_13",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1465",
          "psc_text": "juvenis, miro discendi ferebar ardore, nec juxta quorumdam praesumptionem, ipse me docui. Apollinarium Laodicenum audivi Antiochiae frequenter, et colui; et cum me in sanctis Scripturis erudiret, nunquam 524 illius contentiosum super sensu dogma suscepi. Jam canis spargebatur caput, et magistrum potius quam discipulum decebat. Perrexi tamen Alexandriam, audivi Didymum: in multis ei gratias ago. Quod nescivi, didici: quod sciebam, illo docente, non perdidi. Putabant me homines finem fecisse discendi. Veni rursum Jerosolymam et Bethleem. Quo labore, quo pretio Baraninam nocturnum habui praeceptorem! Timebat enim Judaeos, et mihi alterum exhibebat Nicodemum (Joan. 3. 1). Horum omnium frequenter in opusculis meis facio mentionem. Certe Apollinarii et Didymi inter se dogma contrarium est. Rapiat me ergo utraque turma diversum altrinsecus, quia magistrum utrumque confiteor. Si expedit odisse homines, et gentem aliquam detestari, miro odio adversor circumcisos. Usque hodie enim persequuntur Dominum nostrum Jesum Christum in synagogis Satanae. Objiciat mihi quispiam, cur hominem Judaeum",
          "candidate_score": 0.635399,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109_111",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2113",
          "psc_text": "Pauli Apostoli veracem tunc in his omnibus conversationem ab hujus temporis, quamvis minime simulata caeremoniarum Judaicarum observatione, secerno; quoniam tunc fuit approbanda, nunc detestanda. Ita quamvis legerimus: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam (Luc. 16. 16) ; et quia propterea quaerebant Judaei Christum interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et Patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo (Joan. 5, 18) : et quia gratiam pro gratia accepimus (Joan. 1. 16) : et quoniam Lex per Moysen data est, gratia autem et veritas per Jesum Christum facta est (Ibid. 17) : et per Jeremiam 772 promissum est, daturum Deum Testamentum novum domui Juda, non secundum Testamentum quod disposuit patribus eorum (Jerem. 31. 31. 32): non tamen arbitror ipsum Dominum fallaciter a parentibus circumcisum. Aut si hoc propter aetatem minime prohibebat, nec illud arbitror eum dixisse fallaciter lepreso, quem certe non illa per Moysen praecepta observatio, sed ipse mandaverat:",
          "candidate_score": 0.635265,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_119",
          "bdc_text": "Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_650",
          "psc_text": "Aristotelis, non περὶ ἑρμηνείας ( Praedicamenta De Interpretatione ), non ἀναλυτικὰ ( Resolutiones ), non saltem Ciceronis τόπους, sed per imperitorum circulos, muliercularumque συμπόσια ( Compotationes ), syllogismos ἀσυλλογίστους texere, et quasi sophismata nostra callida argumentatione dissolvere. Stultus ego qui me putaverim haec absque Philosophis scire non posse; qui meliorem stili partem eam legerim, quae deleret, quam quae scriberet. Frustra 237 ergo Alexandri verti Commentarios: nequidquam me doctus magister per εἰσαγωγήν Porphyrii introduxit ad Logicam: et, ut humana contemnam, sine causa Gregorium Nazianzenum et Didymum in Scripturis sanctis catechistas habui: nihil mihi profuit Hebraeorum eruditio, et ab adolescentia usque ad hanc aetatem quotidiana in Lege, Prophetis, Evangeliis, Apostolisque meditatio. 2. Inventus est homo absque praeceptore perfectus πνευματοφόρος, καὶ αὐτοδίδακτος, qui eloquentia Tullium, argumentis Aristotelem, prudentia Platonem, eruditione Aristarchum, multitudine librorum Chalcenterum, Didymum scientia Scripturarum, omnesque sui temporis vincat Tractatores. Denique dicitur materiam poscere: et Carneadis aliquid referens, in utramque partem,",
          "candidate_score": 0.634996,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_126",
          "bdc_text": "Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2024",
          "psc_text": "omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum, interdum nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant; et non placeant inter extrancos, quae placent inter suos). » Si quid igitur reprehensione dignum putaveras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares: praesertim cum libere in Praefatione confessus sim, Origenis Commentarios me esse secutum, et vel mea, vel aliena dictasse; et in fine ejusdem 740 capituli, quod reprehendis, scripserim: « (Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit). » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut",
          "candidate_score": 0.634856,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_9_11",
          "bdc_text": "Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a . Farner , Locher und die kritische Edition von Zwinglis Werken ( Z ) . -Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_650",
          "psc_text": "Aristotelis, non περὶ ἑρμηνείας ( Praedicamenta De Interpretatione ), non ἀναλυτικὰ ( Resolutiones ), non saltem Ciceronis τόπους, sed per imperitorum circulos, muliercularumque συμπόσια ( Compotationes ), syllogismos ἀσυλλογίστους texere, et quasi sophismata nostra callida argumentatione dissolvere. Stultus ego qui me putaverim haec absque Philosophis scire non posse; qui meliorem stili partem eam legerim, quae deleret, quam quae scriberet. Frustra 237 ergo Alexandri verti Commentarios: nequidquam me doctus magister per εἰσαγωγήν Porphyrii introduxit ad Logicam: et, ut humana contemnam, sine causa Gregorium Nazianzenum et Didymum in Scripturis sanctis catechistas habui: nihil mihi profuit Hebraeorum eruditio, et ab adolescentia usque ad hanc aetatem quotidiana in Lege, Prophetis, Evangeliis, Apostolisque meditatio. 2. Inventus est homo absque praeceptore perfectus πνευματοφόρος, καὶ αὐτοδίδακτος, qui eloquentia Tullium, argumentis Aristotelem, prudentia Platonem, eruditione Aristarchum, multitudine librorum Chalcenterum, Didymum scientia Scripturarum, omnesque sui temporis vincat Tractatores. Denique dicitur materiam poscere: et Carneadis aliquid referens, in utramque partem,",
          "candidate_score": 0.634727,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_12_14",
          "bdc_text": "126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s . Pestalozzi 25ff ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_32",
          "psc_text": "sepulcro scelerum jacenti, dicat; Hieronyme, veni foras. Sanctus Presbyter Evagrius plurimum te salutat: et Martinianum fratrem juncto salutamus obsequio, quem ego videre desiderans, catena languoris innector. Vale in Christo. EPISTOLA V AD FLORENTIUM. Respondet Florentio, eumque certiorem facit se jam solitudinem quae juxta Syriam Saracenis jungitur, arripuisse. Tum petit ab eo libros quosdam, aliosque illi offert, quibus abundabat. 1. In ea mihi parte eremi commoranti, quae juxta Syriam Saracenis jungitur, dilectionis tuae scripta perlata sunt. Quibus lectis, ita reaccensus est animus Jerosolymam proficiscendi, ut pene nocuerit proposito, quod profuerit caritati. Nunc igitur quomodo valeo, pro me tibi litteras repraesento: et si corpore absens, amore tamen et spiritu 15 venio: impedio exposcens, ne nascentes amicitias, quae Christi glutino cohaeserunt, aut temporis, aut locorum magnitudo divellat; quin potius foederemus eas reciprocis epistolis. Illae inter nos currant, illae sibi obvient, illae nobiscum loquantur. Non multum perditura erit caritas, si tali secum sermone fabuletur.",
          "candidate_score": 0.633638,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_119_121",
          "bdc_text": "Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bullinger erwies sich hier als selbständiger Denker und entschiedener Gegner jeglicher naturrechtlicher Interpretation von Röm 2 , 14f ( s .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_656",
          "psc_text": "3. 27. 28). Aut si certe in omnes Scriptores censoriam accepit virgulam, et idcirco se eruditum putat, quia Jovinianum, solus intelligit (est quippe proverbium; Balbum meluis balbi verba cognoscere) πάντες οὐ συγγραφεῖς appellamur Attilio judice. Ipse quoque Jovinianus, συγγραφεὺς ἀγράμματος, id ei justissime proclamabit, Quod me damnant Episcopi, non est ratio, sed conspiratio. Nolo mihi ille, vel ille respondeat, quorum me auctoritas opprimere potest, docere non potest. Scribat contra me vir, cujus et ego linguam intelligo: quem cum vicero, omnes homines simul vicerim. Ego enim bene novi (experto credite) « quantus In clypeum assurgat, quo turbine torqueat hastam » (Aeneid. lib. X). Fortis est, et in disputando nodosus et tenax, et qui obliquo et arcuato pugnet capite. Saepe de nocte usque ad vesperam contra nos in plateis clamavit: habet latera et athletarum robur, et belle corpulentus est. Videtur mihi occulte mei dogmatis esse sectator. Praeterea nunquam erubescit, nec considerat quid,",
          "candidate_score": 0.632927,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_1_3",
          "bdc_text": "Quod tu ex me quorundam locorum in Paulo ad Rhomanos [ ! ] eorumque difficilium explanationem flagitas Bullingers Brief ist nicht erhalten. , frater charissime , ex pumice aquam cogisVgl. Adagia 1 , 4 , 75 ( LB II 174f ) ; Otto 290 , Nr. 1486 . .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2435",
          "psc_text": "commemorationem, ut doceat nos semper peccatorum nostrorum memores esse debere, et agere poenitentiam, tale quid legimus: Non est pax essibus meis a facie peccatorum meorum. Quoniam iniquitates meae elevatae sunt super caput meum, quasi onus grave gravatae sunt super me. Corruptae sunt, et putruerunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae. Afflictus sum, et curvatus sum usque ad finem (Psal. 37. 4. et seqq.) . Totus hic Apostoli locus, et in superioribus, et in consequentibus, imo omnis Epistola ejus ad Romanos, nimiis obscuritatibus involuta est, et si voluero cuncta disserere, nequaquam mihi unus liber, sed magna, et multa erunt scribenda volumina. CAP. IX.--Quare Apostolus Paulus in eadem ad Romanos scribit Epistola: Optabam ego ipse anathema esse a Christo, pro fratribus meis ac propinquis juxta carnem, qui sunt Israelitae, quorum adoptio et gloria, et testamenta, et legislatio, et cultus, et repromissiones: quorum patres, et ex quibus est Christus juxta carnem: qui est",
          "candidate_score": 0.632299,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_119_121",
          "bdc_text": "Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bullinger erwies sich hier als selbständiger Denker und entschiedener Gegner jeglicher naturrechtlicher Interpretation von Röm 2 , 14f ( s .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_886",
          "psc_text": "Nam qui falsarius vocor; et inter muliercularum radios et textrina dilanior, contentus sum crimen abnuere, non referre. Unde arbitrio tuo cuncta permitto; ut legas ipsam epistolam, tam Graecam quam Latinam: et illico intelliges accusatorum meorum naenias, et probrosas querelas. Porro mihi sufficit amicum instruxisse carissimum: et in cellula latitantem diem tantum exspectare judicii. Optoque, si fieri potest, et si adversarii siverint, Commentarios potius Scripturarum, quam Demosthenis et Tullii Philippicas tibi scribere. EPISTOLA LVIII. AD PAULINUM. Recusans ob humilitatem Christianam laudes Paulini, vicissimque laudes laudibus repensans, ob eloquentiam ejus et morum honestatem, hortatur ipsum ad studia divinarum Litterarum; normamque illi vitae sancte ac caste peragendae proponit. 1. Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert ea quae bona sunt (Matth. 12), et ex fructibus arbor cognoscitur (Luc. 6. 44). Metiris nos virtutibus tuis, et parvos magnus extollis: ultimamque partem convivii occupas, ut patrisfamilias judicio proveharis. Quid enim in nobis, aut quantulum",
          "candidate_score": 0.630675,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72_74",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ; s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) . Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2924",
          "psc_text": "provincia 1044 notariorum patimur penuriam; et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quae asteriscis verubusque distincta est. Pleraque enim prioris laboris fraude cujusdam amisimus. EPISTOLA CXXXV INNOCENTII PAPAE AD AURELIUM. Litteras Aurelio mittit Innocentius Hieronymo reddendas. Dilectissimo fratri AURELIO INNOCENTIUS. Piissimam etiam ad nos perveniendi tuam affectionem bene compresbyter noster credidit Hieronymus. Compatimur gregis nostri membro, et quod faciendum duximus, vel facere potuimus, sumus velociter exsecuti. Germanitas tua, frater carissime, citius litteras memorato reddere festinet. EPISTOLA CXXXVI INNOCENTII AD HIERONYMUM. Innocentius Hieronymum, ob ea quae passus est, consolatur, et quid pro tempore faciendum duxerit, ac jam fecerit, declarat. Dilectissimo filio HIERONYMO Presbytero INNOCENTIUS. Nunquam boni aliquid contentionem fecisse in Ecclesia testatur Apostolus (Tit. 3. 10) ; et ideo haereticorum correptiones primum fieri jubet magis, quam diuturna duci collatione. Quae regula dum negligenter aspicitur, 1045 malum non vitatur quod cavendum est; sed augetur. Tamen quoniam dolor gemitusque",
          "candidate_score": 0.630287,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_13",
          "bdc_text": "Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_833",
          "psc_text": "te nosse, tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam videlicet corporis: quam ipsam etiam postea quam te beatissimus nunc Episcopus, tunc vero jam Episcopatu dignus, frater Alypius vidit, remeansque a me visus est, negare non possum, magna ex parte mihi esse relatu ejus impressam: et ante reditum cum te ille ibi videbat, et ego videbam, sed oculis ejus. Non enim animo me atque illum, sed corpore duos, qui noverit, dixerit, concordia dumtaxat et familiaritate fidissima, non meritis, quibus ille antecellit. Quia ergo me primitus communione spiritus, quo in unum nectimur: deinde illius ex ore jam diligis, nequaquam impudenter, quasi aliquis ignotus, commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adjutorio tuo vere profuturum speramus: nisi forte quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam ille per me. Hactenus fortasse scribere debuerim, si esse vellem epistolarum solemnium more contentus: sed scatet animus in loquelas communicandas tecum de",
          "candidate_score": 0.629472,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11_13",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1466",
          "psc_text": "mentionem. Certe Apollinarii et Didymi inter se dogma contrarium est. Rapiat me ergo utraque turma diversum altrinsecus, quia magistrum utrumque confiteor. Si expedit odisse homines, et gentem aliquam detestari, miro odio adversor circumcisos. Usque hodie enim persequuntur Dominum nostrum Jesum Christum in synagogis Satanae. Objiciat mihi quispiam, cur hominem Judaeum habuerim praeceptorem? Et audet quidam proferre litteras meas ad Didymum, quasi ad Magistrum? Grande crimen discipuli, si hominem eruditum et senem magistrum dixerim. Et tamen volo inspicere ipsam Epistolam, quae tanto tempore in calumniam reservata est. Nihil praeter honorem et salutationem continet. Inepta sunt haec et frivola. Arguite potius ubi haeresim defenderim, ubi pravum Origenis dogma laudaverim. In lectione Isaiae (Cap. 6), in qua duo Seraphim clamantia describuntur, illo interpretante Filium et Spiritum Sanctum, nonne ego detestandam expositionem in duo Testamenta mutavi? Habetur liber in manibus, ante viginti annos editus. Tot opuscula mea, et maxime Commentarii, juxta opportunitatem locorum gentilem",
          "candidate_score": 0.629308,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11_13",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_32",
          "psc_text": "sepulcro scelerum jacenti, dicat; Hieronyme, veni foras. Sanctus Presbyter Evagrius plurimum te salutat: et Martinianum fratrem juncto salutamus obsequio, quem ego videre desiderans, catena languoris innector. Vale in Christo. EPISTOLA V AD FLORENTIUM. Respondet Florentio, eumque certiorem facit se jam solitudinem quae juxta Syriam Saracenis jungitur, arripuisse. Tum petit ab eo libros quosdam, aliosque illi offert, quibus abundabat. 1. In ea mihi parte eremi commoranti, quae juxta Syriam Saracenis jungitur, dilectionis tuae scripta perlata sunt. Quibus lectis, ita reaccensus est animus Jerosolymam proficiscendi, ut pene nocuerit proposito, quod profuerit caritati. Nunc igitur quomodo valeo, pro me tibi litteras repraesento: et si corpore absens, amore tamen et spiritu 15 venio: impedio exposcens, ne nascentes amicitias, quae Christi glutino cohaeserunt, aut temporis, aut locorum magnitudo divellat; quin potius foederemus eas reciprocis epistolis. Illae inter nos currant, illae sibi obvient, illae nobiscum loquantur. Non multum perditura erit caritas, si tali secum sermone fabuletur.",
          "candidate_score": 0.629083,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_10_12",
          "bdc_text": "Farner , Locher und die kritische Edition von Zwinglis Werken ( Z ) . -Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ; 126 , 16f) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_650",
          "psc_text": "Aristotelis, non περὶ ἑρμηνείας ( Praedicamenta De Interpretatione ), non ἀναλυτικὰ ( Resolutiones ), non saltem Ciceronis τόπους, sed per imperitorum circulos, muliercularumque συμπόσια ( Compotationes ), syllogismos ἀσυλλογίστους texere, et quasi sophismata nostra callida argumentatione dissolvere. Stultus ego qui me putaverim haec absque Philosophis scire non posse; qui meliorem stili partem eam legerim, quae deleret, quam quae scriberet. Frustra 237 ergo Alexandri verti Commentarios: nequidquam me doctus magister per εἰσαγωγήν Porphyrii introduxit ad Logicam: et, ut humana contemnam, sine causa Gregorium Nazianzenum et Didymum in Scripturis sanctis catechistas habui: nihil mihi profuit Hebraeorum eruditio, et ab adolescentia usque ad hanc aetatem quotidiana in Lege, Prophetis, Evangeliis, Apostolisque meditatio. 2. Inventus est homo absque praeceptore perfectus πνευματοφόρος, καὶ αὐτοδίδακτος, qui eloquentia Tullium, argumentis Aristotelem, prudentia Platonem, eruditione Aristarchum, multitudine librorum Chalcenterum, Didymum scientia Scripturarum, omnesque sui temporis vincat Tractatores. Denique dicitur materiam poscere: et Carneadis aliquid referens, in utramque partem,",
          "candidate_score": 0.628965,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_29",
          "bdc_text": "Einen aufschlußreichen Vergleich zwischen Juds Vorschlägen in diesem Brief und Bullingers Vorlesung bietet Hausammann 46-48 .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_750",
          "psc_text": "Deuteronomio legimus: Interroga patrem, tuum, et annuntiabit tibi; 273 seniores tuos, et dicent tibi (Deut. 32. 7) . In Psalmo quoque centesimo decimo octavo. Cantabiles mihi erant justificationes tuae, in loco peregrinationis meae (v. 54) . Et in descriptione justi viri, cum eum David arbori vitae, quae est in paradiso, compararet, inter caeteras virtutes et hoc intulit: In lege Domini voluntas ejus: et in lege ejus meditabitur die ac nocte (Psalm. 1. 2) . Daniel in fine sacratissimae Visionis justos, ait, fulgere sicut stellas; et intelligentes, hoc est doctos, quasi firmamentum. Vides quantum inter se distent, justa rusticitas, et docta justitia? Alii stellis, alii coelo comparantur. Quanquam juxta Hebraicam Veritatem, utrumque de eruditis possit intelligi: ita enim apud eos legimus: « Qui autem docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti: et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates » (Dan. 12. 3). Cur dicitur Paulus Apostolus vas electionis?",
          "candidate_score": 0.628786,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_10_12",
          "bdc_text": "Farner , Locher und die kritische Edition von Zwinglis Werken ( Z ) . -Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ; 126 , 16f) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2063",
          "psc_text": "asteriscos; et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea quae addita sunt, ex hominis Judaei atque blasphemi post passionem Christi, editione transtulerit. Vis amator esse verus Septuaginta Interpretum? Non legas ea quae sub asteriscis sunt, imo rade de voluminibus, ut veterum te fautorem probes. Quod si feceris, omnes Ecclesiarum Bibliothecas damnare cogeris. Vix enim unus aut alter invenietur liber, qui ista non habeat. 20. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post veteres, et novo uteris syllogismo: aut obscura fuerunt quae interpretati sunt Septuaginta, aut manifesta. Si obscura, te quoque in illis falli potuisse credendum est. Si manifesta, illos in eis falli non potuisse, perspicuum est. Tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est",
          "candidate_score": 0.627203,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_119_121",
          "bdc_text": "Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bullinger erwies sich hier als selbständiger Denker und entschiedener Gegner jeglicher naturrechtlicher Interpretation von Röm 2 , 14f ( s .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_650",
          "psc_text": "Aristotelis, non περὶ ἑρμηνείας ( Praedicamenta De Interpretatione ), non ἀναλυτικὰ ( Resolutiones ), non saltem Ciceronis τόπους, sed per imperitorum circulos, muliercularumque συμπόσια ( Compotationes ), syllogismos ἀσυλλογίστους texere, et quasi sophismata nostra callida argumentatione dissolvere. Stultus ego qui me putaverim haec absque Philosophis scire non posse; qui meliorem stili partem eam legerim, quae deleret, quam quae scriberet. Frustra 237 ergo Alexandri verti Commentarios: nequidquam me doctus magister per εἰσαγωγήν Porphyrii introduxit ad Logicam: et, ut humana contemnam, sine causa Gregorium Nazianzenum et Didymum in Scripturis sanctis catechistas habui: nihil mihi profuit Hebraeorum eruditio, et ab adolescentia usque ad hanc aetatem quotidiana in Lege, Prophetis, Evangeliis, Apostolisque meditatio. 2. Inventus est homo absque praeceptore perfectus πνευματοφόρος, καὶ αὐτοδίδακτος, qui eloquentia Tullium, argumentis Aristotelem, prudentia Platonem, eruditione Aristarchum, multitudine librorum Chalcenterum, Didymum scientia Scripturarum, omnesque sui temporis vincat Tractatores. Denique dicitur materiam poscere: et Carneadis aliquid referens, in utramque partem,",
          "candidate_score": 0.626209,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_30_32",
          "bdc_text": "( Zu Bullingers Römerbriefvorlesung vgl. noch Joachim Staedtke , Heinrich Bullingers Römerbriefvorlesung von 1525 , in : ThZ X , 1954 , 73-76 ; Staedtke 185f , 272. ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2125",
          "psc_text": "fallaciter 775 vel suas litteras scribere, vel Dei sui sacramenta tractare. » 23. « Flagitas a me, ut aliquem saltem unum ostendam, cujus in hac re sententiam sita secutus, cum tu tam plures nominatim commemoraveris, qui te in eo, quod astruis praecesserunt; petens ut in eo, quod te reprehendo errantem, patiar te errare cum talibus; quorum ego fateor neminem legi; sed cum ferme sex, vel septem, horum quatuor auctoritatem tu quoque infringis. Nam Laodicenum, cujus nomen taces, de Ecclesia dicis nuper egressum; Alexandrum autem veterem haereticum; Origenem vero ac Dydimum reprehensos abs te, lego in recentioribus quaestionibus, quamvis Origenem mirabiliter ante laudaveris. Cum his ergo errare puto, quia nec te ipse patieris; quamvis hoc perinde dicatur ac si in hac sententia non erraverint. Nam quis est, qui se velit cum quolibet errare? Tres igitur restant, Eusebius Emisenus, Theodorus Heracleotes, et quem paulo post commemoras, Joannes, qui dudum in Pontificali gradu",
          "candidate_score": 0.626201,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_125",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2050",
          "psc_text": "veteris Instrumenti, veritas per Jesum Christum facta est. Jeremias quoque ex persona Dei vaticinatur: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel, et domui Juda testamentum novum: non secundum testamentum quod disposui patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti (Jerem. 31. 31) . Observa quid dicat, quod non populo gentilium, ei qui ante non receperat Testamentum; sed populo Judaeorum, cui Legem dederat per Moysen, Testamentum novum Evangelii repromittat: ut nequaquam vivant in vetustate litterae, sed in novitate spiritus. Paulus autem super cujus nunc nomine quaestio ventilatur, crebras hujusmodi ponit sententias: e quibus brevitatis studio pauca subnectam. Ecce ego Paulus dico vobis, quoniam si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest (Gal. 5. 2) . Et iterum: Evacuati estis a Christo, qui in Lege justificamini, a gratia excidistis. Et infra: Si spiritu ducimini, jam non estis sub Lege. Ex quo apparet, qui sub Lege est,",
          "candidate_score": 0.625741,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_12_14",
          "bdc_text": "126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s . Pestalozzi 25ff ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_33",
          "psc_text": "si corpore absens, amore tamen et spiritu 15 venio: impedio exposcens, ne nascentes amicitias, quae Christi glutino cohaeserunt, aut temporis, aut locorum magnitudo divellat; quin potius foederemus eas reciprocis epistolis. Illae inter nos currant, illae sibi obvient, illae nobiscum loquantur. Non multum perditura erit caritas, si tali secum sermone fabuletur. 2. Ruffinus autem frater, ut scribis, necdum venit; et si venerit, non multum proderit desiderio meo, cum eum jam visurus non sim. Ita enim et ille longo intervallo a me separatus est, ut huc non possit excurrere: et ego arreptae solitudinis terminis arceor, ut coeperit jam mihi non licere quod volui. Ob hoc et ego obsecro, et tu, ut petas, plurimum quaeso, ut tibi beati Rhetitii Augustodunensis Episcopi Commentarios ad describendum largiatur, in quibus Canticum Canticorum sublimi ore disseruit. Scripsit et mihi quidam de patria supradicti fratris Ruffini, Paulus senex, Tertulliani suum codicem apud eum esse, quem vehementer reposcit. Et",
          "candidate_score": 0.625401,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_18",
          "bdc_text": "Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2871",
          "psc_text": "Domino Deo nostro, cujus munere talis es, gratias agit. Unde cum libentius debeam a quolibet discere quod inutiliter ignoro, quam promptius quoslibet docere quod scio; quanto justius abs te hoc caritatis debitum flagito, cujus doctrina in nomine et adjutorio Domini tantum in Latina lingua Ecclesiasticae litterae adjutae sunt, quantum nunquam antea potuerunt? Maxime tamen istam sententiam: « Quicumque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus (Jacob. 2. 10): » si quo alio modo exponi melius posse novit tua dilectio, per Dominum obsecro, ut id nobiscum communicare digneris. » EPISTOLA CXXXIII. AD CTESIPHONTEM. Adversus Pelagium. Pelagiani dogmatis insaniam, in primis vero ἀπαθείαν, et ἀναμαρτησίαν, sive ab animi perturbationibus immunitatem, et impeccantiam, rogatu Ctesiphontis refellit, ostendens e quorum coenosis fontibus manarint. Tum Ruffinum redarguit, qui Xisti Pythagorici, sub nomine Sixti martyris ac Romani Pontificis, Pelagianum errorem redolentem librum Latine interpretatus sit, aliumque Eusebii Pamphili pro Origene, obtruderit quasi",
          "candidate_score": 0.625392,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_9_11",
          "bdc_text": "Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a . Farner , Locher und die kritische Edition von Zwinglis Werken ( Z ) . -Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_756",
          "psc_text": "de extremis mundi finibus venit ad Templum, reliquit aulam regiam: et tantus amator Legis, divinaeque scientiae fuit, ut etiam in vehiculo sacras litteras legeret: et tamen cum librum teneret, et verba Domini cogitatione conciperet, lingua volveret, labiis personaret, ignorabat eum, quem in libro nesciens venerabatur. Venit Philippus, ostendit ei Jesum, qui clausus latebat in littera. O mira doctoris virtus! Eadem hora credit eunuchus, baptizatur, fidelis et sanctus est; ac de discipulo magister: plus in deserto fonte Ecclesiae, quam in aurato synagogae Templo reperit. 6. Haec a me perstricta sunt breviter 275 (neque enim Epistolaris angustia evagari longius patiebatur) ut intelligeres te in Scripturis sanctis, sine praevio et monstrante semitam, non posse ingredi. Taceo de Grammaticis, Rhetoribus, Philosophis, Geometris, Dialecticis, Musicis, Astronomis, Astrologis, Medicis, quorum scientia mortalibus vel utilissima est, et in tres partes scinditur, τό δὸγμα, τὴν μέθοδον, τὴν ἐμπειριαν. Ad minores artes veniam, et quae non tam λογῳ, quam",
          "candidate_score": 0.62407,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_18",
          "bdc_text": "Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_434",
          "psc_text": "scribendum transvolarem: quod quidem usque ad praesens facio. Verum quia heri diacono ad me misso, ut tu putas Epistolam, ut ego sentio, Commentarium te expectare dixisti, brevem responsionem ad ea desiderans, quae singula magnorum voluminum prolixitate indigent, ταῦτὰ σοι ἐσχεδίασα, duabus tantum Quaestiunculis praetermissis: non quo non potuerim ad illas aliquid respondere, sed quod ab eloquentissimis viris, Tertulliano nostro scilicet, et Novatiano, latino sermone sint editae; et si nova voluerimus afferre, sit latius disputandum. 161 Certe exspecto quid placeat: utrumne epistolari brevitate sententias tibi velis digeri aut singulorum libros confici. Nam et Origenes in quarto Pauli ad Romanos ἐξηγήσεων tomo de circumcisione magnifice disputavit: et de mundis atque immundis animalibus in Levitico plura disseruit: ut si ipse invenire nihil possem, de ejus tamen fontibus mutuarer. Et ut verius loquar, Didymi de Spiritu sancto librum in manibus habeo, quem translatum tibi cupio dedicare: ne me existimes tantummodo dormitare, qui lectionem sine",
          "candidate_score": 0.623714,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_119_121",
          "bdc_text": "Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bullinger erwies sich hier als selbständiger Denker und entschiedener Gegner jeglicher naturrechtlicher Interpretation von Röm 2 , 14f ( s .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2024",
          "psc_text": "omnia, et in mente mea plurima coacervans, accito notario, vel mea, vel aliena dictavi, nec ordinis, nec verborum, interdum nec sensuum memor. Jam Domini misericordiae est, ne per imperitiam nostram ab aliis bene dicta dispereant; et non placeant inter extrancos, quae placent inter suos). » Si quid igitur reprehensione dignum putaveras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares: praesertim cum libere in Praefatione confessus sim, Origenis Commentarios me esse secutum, et vel mea, vel aliena dictasse; et in fine ejusdem 740 capituli, quod reprehendis, scripserim: « (Si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit). » Ex quo ostendi, me non ex definito id defendere, quod in Graecis legerem: sed ea expressisse quae legeram, ut",
          "candidate_score": 0.622977,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_119_121",
          "bdc_text": "Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bullinger erwies sich hier als selbständiger Denker und entschiedener Gegner jeglicher naturrechtlicher Interpretation von Röm 2 , 14f ( s .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2063",
          "psc_text": "asteriscos; et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea quae addita sunt, ex hominis Judaei atque blasphemi post passionem Christi, editione transtulerit. Vis amator esse verus Septuaginta Interpretum? Non legas ea quae sub asteriscis sunt, imo rade de voluminibus, ut veterum te fautorem probes. Quod si feceris, omnes Ecclesiarum Bibliothecas damnare cogeris. Vix enim unus aut alter invenietur liber, qui ista non habeat. 20. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post veteres, et novo uteris syllogismo: aut obscura fuerunt quae interpretati sunt Septuaginta, aut manifesta. Si obscura, te quoque in illis falli potuisse credendum est. Si manifesta, illos in eis falli non potuisse, perspicuum est. Tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est",
          "candidate_score": 0.622865,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_12_14",
          "bdc_text": "126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s . Pestalozzi 25ff ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_28",
          "psc_text": "sequatur (Apoc. 14): Multae enim sunt mansiones apud Patrem (Joan. 14) . Et Stella ab stella differt in claritate (1. Cor. 15) . Mihi concede, ut inter Sanctorum calcanea 13 caput possim levare: ut cum ego voluerim, ille perfecerit, mihi ignoscas, quia implere non potui, illi tribuas praemium quod meretur. Plura fortasse quam Epistolae brevitas patiebatur, longo sermone protraxerim, quod mihi semper accidere consuevit, quando aliquid de Bonosi nostri laude dicendum est. 6. Sed ut ad illud redeam, unde discesseram, obsecro te, ne amicum, qui diu quaeritur, vix invenitur, difficile servatur, pariter cum oculis mens amittat. Fulgeat cuilibet auro; et pompaticis ferculis corusca ex sarcinis metalla radient. Caritas non potest comparari. Dilectio pretium non habet. Amicitia quae desinere potest, vera nunquam fuit. Vale in Christo. EPISTOLA IV. AD FLORENTIUM. Superiorem Epistolam Ruffino reddendam isti ad Florentium jungit, eumque Jerosolymae degentem, quod multorum pauperum necessitatibus subveniret, plurimum laudat: tum Ruffini etiam",
          "candidate_score": 0.622222,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_119_121",
          "bdc_text": "Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bullinger erwies sich hier als selbständiger Denker und entschiedener Gegner jeglicher naturrechtlicher Interpretation von Röm 2 , 14f ( s .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1491",
          "psc_text": "ad epistolam vestram celeri sermone dictavi, vincens propositum, ut contra eum scriberem, cujus ingenium ante laudaveram: malens existimatione periclitari, quam fide. Hoc mihi praestiterunt amici mei, ut si tacuero, reus: si respondero, inimicus judicer. Dura utraque conditio; sed a duobus eligam quod levius est: simultas redintegrari potest, blasphemia veniam non meretur. Quid autem laboris in libris transferendis περὶ Ἀρχῶν sustinuerim, vestro judicio derelinquo; dum et mutare quippiam de Graeco, non est vertentis sed evertentis: et eadem ad verbum exprimere, nequaquam ejus, qui servare velit eloquii venustatem. EPISTOLA LXXXV. AD PAULINUM. Alteri e duabus Paulini quaestionibus sibi propositis breviter respondet: priorem, quod in libris περὶ Ἀρχῶν a se nuper Latine versis enucleetur, omittit. Tum quo animo Origenem legerit, docet. 1. Voce me provocas ad scribendum, terres eloquentia; et in epistolari stylo prope Tullium repraesentas. Quod quereris, me parvas et incomptas litterulas mittere, non venit de incuria, sed timore tui, ne verbosius",
          "candidate_score": 0.62218,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_8_10",
          "bdc_text": "Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 . Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a . Farner , Locher und die kritische Edition von Zwinglis Werken ( Z ) .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2883",
          "psc_text": "Monachos, scribit ad eam cujus nomen nigredinis testatur perfidiae tenebras, edidit librum et sententias περὶ ἀπαθεὶας quam nos impassibilitatem vel imperturbationem possumus dicere; quando nunquam animus nullo perturbationis vitio commovetur: et ut simpliciter dicam, vel saxum, vel Deus est. Hujus libros per Orientem Graecos, et interpretante discipulo 1030 ejus Ruffino, Latinos plerique in Occidente lectitant. Qui librum quoque scripsit, quasi de Monachis: multosque in eo enumerat, qui nunquam fuerunt, et quos fuisse describit Origenistas: et ab Episcopis damnatos esse non dubium est, Ammonium videlicet, et Eusebium, et Euthymium, et ipsum Evagrium, Or quoque et Isidorum, et multos alios, quos enumerare taedium est: et juxta illud Lucretii: Ac veluti pueris absinthia tetra medentes Cum dare conantur, prius oras pocula circum Contingunt dulci mellis flavoque liquore (LUCRET. l. 4. de Nat. rerum). Ita ille unum Joannem in ipsius libri posuit principio, quem et catholicum et sanctum fuisse non dubium est, ut per",
          "candidate_score": 0.621692,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_12_14",
          "bdc_text": "126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s . Pestalozzi 25ff ;",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_965",
          "psc_text": "quando juvenis, quando robustae aetatis, quando senex factus sis? Quotidie morimur, quotidie commutamur, et tamen aeternos nos esse credimus. Hoc ipsum quod dicto, quod scribitur, quod relego, quod emendo, de vita mea tollitur. Quot puncta notarii, tot meorum damna sunt temporum. Scribimus atque rescribimus, transeunt mare epistolae, et findente sulcum [al. solum, f. salum ] carina, per singulos fluctus aetatis nostrae momenta minuuntur. Solum habemus lucri, quod Christi nobis amore sociamur. « Caritas patiens est, benigna est: caritas non zelatur, non agit perperam, non inflatur, omnia sustinet, omnia credit, omnia sperat, omnia patitur: 347 Caritas nunquam excidit. » Haec semper vivit in pectore; ob hanc Nepotianus noster absens, praesens est, et per tanta terrarum spatia divisos, utraque complectitur manu. Habemus mutuae obsidem caritatis. Jungamur spiritu, stringamur affectu, et fortitudinem mentis, quam beatus Papa Chromatius ostendit in dormitione germani ( Eusebii fratris sui ), nos imitemur in filio. Illum nostra pagella",
          "candidate_score": 0.620524,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_870",
          "psc_text": "313 in millibus Juda, de te mihi egredietur, ut sit princeps in Israel. » Quanta sit inter Matthaeum et Septuaginta verborum ordinisque discordia, magis [al. sic magis ] admiraberis, si Hebraicum videas, in quo ita scriptum est: « Et tu Bethleem Ephratha, parvulus es in millibus Juda, ex te mihi egredietur, qui sit dominator in Israel. » Considera gradatim, quae ab Evangelista sint posita: Et tu Bethleem terra Juda. Pro, terra Juda, in Haebraico habet Ephratha: in Septuaginta, domus Ephratha. Et pro, « nequaquam minima es in ducibus Juda, » in Septuaginta legitur, « modicus es, ut sis in millibus Juda: » in Hebraeo, « parvulus es in millibus Juda; » sensusque contrarius est, Septuaginta sibi in hoc duntaxat loco et Hebraico concordante. Evangelista enim dixit, quod non sit parvulus in ducibus Juda, cum e regione sit positum, parvulus quidem es et modicus; sed tamen de te mihi parvulo et",
          "candidate_score": 0.619439,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_871",
          "psc_text": "Juda: » in Hebraeo, « parvulus es in millibus Juda; » sensusque contrarius est, Septuaginta sibi in hoc duntaxat loco et Hebraico concordante. Evangelista enim dixit, quod non sit parvulus in ducibus Juda, cum e regione sit positum, parvulus quidem es et modicus; sed tamen de te mihi parvulo et modico egredietur dux in Israel, secundum illud Apostoli: « Elegit infirma mundi Deus, ut confundat fortia » (I. Cor. 1). Porro quod sequitur, « qui regat, vel qui pascat populum meum Israel, » aliter in Propheta esse perspicuum est. 9. Haec replico non ut Evangelistas arguam falsitatis (hoc quippe impiorum est, Celsi, Porphyrii, Juliani) sed ut reprehensores meos arguam imperitiae: et impetrem ab eis veniam, ut concedant mihi in simplici epistola, quod in Scripturis sanctis, velint, nolint, Apostolis concessuri sunt. Marcus discipulis Petri ita suum orditur Evangelium: « Principium Evangelii Jesu Christi, sicut scriptum est in Isaia Propheta: Ecce ego",
          "candidate_score": 0.617405,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1362",
          "psc_text": "prior per « Samech » litteram scribitur, interpretaturque « rubus, » sive « odium: » 489 haec autem per « Sade, » et vertitur in « mandatum. » Illudque quod jungitur, « Cades, » non ut plerique aestimant, « sancta » dicitur: sed « mutata, » sive « translata. » Legimus in Genesi (Cap. 28. v. 21) juxta Hebraicam Veritatem, ubi Judas meretricem putans Thamar, dona transmisit: et sequester munerum interrogat, « ubi est cadesa, » hoc est, « scortum, » cujus habitus a caeteris feminis immutatus est. In multis quoque locis hoc idem reperimus. Sin autem « sancta » interpretatur, κατὰ ἀντίφρασιν est intelligendum: quomodo Parcae dicuntur ab eo quod minime parcant, et bellum, quod nequaquam bellum sit, et lucus, quod minime luceat. In hac Mansione moritur Maria, et sepelitur: et propter aquas contradictionis Moyses et Aaron offendunt Dominum, et prohibentur transire Jordanem, missisque nuntiis ad Edom, transitus petitur,",
          "candidate_score": 0.61569,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_6",
          "bdc_text": "At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. .",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1496",
          "psc_text": "sint fidei, et nullis idololatriae sordibus polluantur. Simulque considera, quod et vasa sacra in tabernaculo legimus, et caetera quae ad ritum caeremoniarum pertinent: cum utique sancta esse non possint, nisi ea quae sentiunt et venerantur Deum. Idioma igitur Scripturarum est, ut interdum sanctos pro mundis et purificatis atque expiatis nominent: sicut et Bethsabee sanctificata scribitur ab immunditia sua: et ipsum Templum, Sanctuarium nominatur. 6. Obsecro te, ne tacito mentis judicio, me aut vanitatis arguas, aut falsitatis. Testis est enim mihi conscientiae meae Deus, quod ab ipso procinctu et interpretationis exordio supradicta necessitas me retraxit; et scis ipse non bene fieri, quod occupato animo fiat. Pileolum textura breve, caritate latissimum, senili capiti confovendo, libenter accepi, et munere et muneris auctore laetatus. EPISTOLA LXXXVI. AD THEOPHILUM. Laudat prudentiam Theophili, cujus opera victa est factio Origenistarum. BEATISSIMO PAPAE THEOPHILO HIERONYMUS. 1. Nuper tuae Beatitudinis percepi scripta, emendantia vetus silentium, et me ad solitum",
          "candidate_score": 0.614724,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_32",
          "psc_text": "sepulcro scelerum jacenti, dicat; Hieronyme, veni foras. Sanctus Presbyter Evagrius plurimum te salutat: et Martinianum fratrem juncto salutamus obsequio, quem ego videre desiderans, catena languoris innector. Vale in Christo. EPISTOLA V AD FLORENTIUM. Respondet Florentio, eumque certiorem facit se jam solitudinem quae juxta Syriam Saracenis jungitur, arripuisse. Tum petit ab eo libros quosdam, aliosque illi offert, quibus abundabat. 1. In ea mihi parte eremi commoranti, quae juxta Syriam Saracenis jungitur, dilectionis tuae scripta perlata sunt. Quibus lectis, ita reaccensus est animus Jerosolymam proficiscendi, ut pene nocuerit proposito, quod profuerit caritati. Nunc igitur quomodo valeo, pro me tibi litteras repraesento: et si corpore absens, amore tamen et spiritu 15 venio: impedio exposcens, ne nascentes amicitias, quae Christi glutino cohaeserunt, aut temporis, aut locorum magnitudo divellat; quin potius foederemus eas reciprocis epistolis. Illae inter nos currant, illae sibi obvient, illae nobiscum loquantur. Non multum perditura erit caritas, si tali secum sermone fabuletur.",
          "candidate_score": 0.604179,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in :",
          "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_41",
          "psc_text": "quoque ita me litteris provocantibus, ut et in uno tres, et in tribus unum putarem. Nam postquam sancto Evagrio transmittente, in ea ad me eremi parte delatae sunt, quae inter Syros ac Saracenos vastum limitem ducit, sic gavisus sum, ut illum diem Romanae felicitatis, quo primum Marcelli apud Nolam praelio, post Cannensem pugnam, Hannibalis agmina conciderunt, ego vicerim. Et licet supradictus frater saepe me visitet, atque me ita ut sua in Christo viscera foveat; tamen longo a me spatio sejunctus, non minus mihi dereliquit abeundo desiderium, quam attulerit [al. attulerat ] veniendo laetitiam. 2. Nunc cum vestris litteris fabulor, illas amplector, illae mecum loquuntur, illae hic tantum Latine sciunt. Hic enim aut barbarus semisermo discendus est, aut tacendum. Quotiescumque carissimos mihi vultus notae manus referunt impressa vestigia, toties aut ego hic non sum, aut vos hic estis. Credite amori vera dicenti: et cum has scriberem, vos videbam. De quibus hoc",
          "candidate_score": 0.60417,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 3,
      "cf_id": "cf036",
      "work_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae",
      "max_score": 0.733959,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_750",
          "psc_text": "Christiani fideles intelligendi sunt. --48. De his igitur in quibus natura divino sanatur munere, ut in Deum naturaliter credant, quique gratis per fidem justificati, etiam ad bene operandum auxilium gratiae subsequentis accipiunt, Apostolus dicit: Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Quem quidem Apostoli locum hi QUI GRATIAE CONTRADICUNT gentibus incredulis assignare contendunt, ex hoc videlicet quod etiam illi qui fidei gratiam non recipiunt illa quae ad honestatem morum et humanae societatis vinculum pertinent naturali quadam lege sic servant, ut etiam eos qui illa violare contendunt judiciorum aequitate ac severitate coerceant. Ubi minus attendunt apostolico suam sententiam prorsus enervari sermone, quem superius praemisit dicens: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Ibid., 13) ; justificari autem sine fide neminem posse",
          "candidate_score": 0.733959,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_750",
          "psc_text": "Christiani fideles intelligendi sunt. --48. De his igitur in quibus natura divino sanatur munere, ut in Deum naturaliter credant, quique gratis per fidem justificati, etiam ad bene operandum auxilium gratiae subsequentis accipiunt, Apostolus dicit: Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Quem quidem Apostoli locum hi QUI GRATIAE CONTRADICUNT gentibus incredulis assignare contendunt, ex hoc videlicet quod etiam illi qui fidei gratiam non recipiunt illa quae ad honestatem morum et humanae societatis vinculum pertinent naturali quadam lege sic servant, ut etiam eos qui illa violare contendunt judiciorum aequitate ac severitate coerceant. Ubi minus attendunt apostolico suam sententiam prorsus enervari sermone, quem superius praemisit dicens: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Ibid., 13) ; justificari autem sine fide neminem posse",
          "candidate_score": 0.717737,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_750",
          "psc_text": "Christiani fideles intelligendi sunt. --48. De his igitur in quibus natura divino sanatur munere, ut in Deum naturaliter credant, quique gratis per fidem justificati, etiam ad bene operandum auxilium gratiae subsequentis accipiunt, Apostolus dicit: Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Quem quidem Apostoli locum hi QUI GRATIAE CONTRADICUNT gentibus incredulis assignare contendunt, ex hoc videlicet quod etiam illi qui fidei gratiam non recipiunt illa quae ad honestatem morum et humanae societatis vinculum pertinent naturali quadam lege sic servant, ut etiam eos qui illa violare contendunt judiciorum aequitate ac severitate coerceant. Ubi minus attendunt apostolico suam sententiam prorsus enervari sermone, quem superius praemisit dicens: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Ibid., 13) ; justificari autem sine fide neminem posse",
          "candidate_score": 0.716166,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_750",
          "psc_text": "Christiani fideles intelligendi sunt. --48. De his igitur in quibus natura divino sanatur munere, ut in Deum naturaliter credant, quique gratis per fidem justificati, etiam ad bene operandum auxilium gratiae subsequentis accipiunt, Apostolus dicit: Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Quem quidem Apostoli locum hi QUI GRATIAE CONTRADICUNT gentibus incredulis assignare contendunt, ex hoc videlicet quod etiam illi qui fidei gratiam non recipiunt illa quae ad honestatem morum et humanae societatis vinculum pertinent naturali quadam lege sic servant, ut etiam eos qui illa violare contendunt judiciorum aequitate ac severitate coerceant. Ubi minus attendunt apostolico suam sententiam prorsus enervari sermone, quem superius praemisit dicens: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Ibid., 13) ; justificari autem sine fide neminem posse",
          "candidate_score": 0.714442,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_768",
          "psc_text": "Deus in corde suorum scripturum esse promisit. Quod ejusdem tenor evidenter ostendit. Ibi enim dicit Deus: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum; quia omnes scient me a minore usque ad majorem eorum (Jer. XXXI, 34) . 54. Haec est lex, quam Deus scribit in cordibus eorum omnium, non per conditionem naturae, sed per largitatem gratiae; non per liberum arbitrium hominis, sed per ministerium evangelicae praedicationis; non in lapide per litteram Veteris Testamenti, sed in corde per Spiritum Dei vivi. Quod beatus Paulus evidenter insinuat dicens: Epistola estis Christi ministrata a nobis, et scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3) . Hoc ergo Deus scribit in cordibus hominum per Spiritum suum, quod exinde diaboli delevit invidia, per quam mors intravit in orbem terrarum. Scribit itaque legem fidei, per quam justificat gentes",
          "candidate_score": 0.71248,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_768",
          "psc_text": "Deus in corde suorum scripturum esse promisit. Quod ejusdem tenor evidenter ostendit. Ibi enim dicit Deus: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum; quia omnes scient me a minore usque ad majorem eorum (Jer. XXXI, 34) . 54. Haec est lex, quam Deus scribit in cordibus eorum omnium, non per conditionem naturae, sed per largitatem gratiae; non per liberum arbitrium hominis, sed per ministerium evangelicae praedicationis; non in lapide per litteram Veteris Testamenti, sed in corde per Spiritum Dei vivi. Quod beatus Paulus evidenter insinuat dicens: Epistola estis Christi ministrata a nobis, et scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3) . Hoc ergo Deus scribit in cordibus hominum per Spiritum suum, quod exinde diaboli delevit invidia, per quam mors intravit in orbem terrarum. Scribit itaque legem fidei, per quam justificat gentes",
          "candidate_score": 0.704002,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_768",
          "psc_text": "Deus in corde suorum scripturum esse promisit. Quod ejusdem tenor evidenter ostendit. Ibi enim dicit Deus: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum; quia omnes scient me a minore usque ad majorem eorum (Jer. XXXI, 34) . 54. Haec est lex, quam Deus scribit in cordibus eorum omnium, non per conditionem naturae, sed per largitatem gratiae; non per liberum arbitrium hominis, sed per ministerium evangelicae praedicationis; non in lapide per litteram Veteris Testamenti, sed in corde per Spiritum Dei vivi. Quod beatus Paulus evidenter insinuat dicens: Epistola estis Christi ministrata a nobis, et scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3) . Hoc ergo Deus scribit in cordibus hominum per Spiritum suum, quod exinde diaboli delevit invidia, per quam mors intravit in orbem terrarum. Scribit itaque legem fidei, per quam justificat gentes",
          "candidate_score": 0.698194,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_768",
          "psc_text": "Deus in corde suorum scripturum esse promisit. Quod ejusdem tenor evidenter ostendit. Ibi enim dicit Deus: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum; quia omnes scient me a minore usque ad majorem eorum (Jer. XXXI, 34) . 54. Haec est lex, quam Deus scribit in cordibus eorum omnium, non per conditionem naturae, sed per largitatem gratiae; non per liberum arbitrium hominis, sed per ministerium evangelicae praedicationis; non in lapide per litteram Veteris Testamenti, sed in corde per Spiritum Dei vivi. Quod beatus Paulus evidenter insinuat dicens: Epistola estis Christi ministrata a nobis, et scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3) . Hoc ergo Deus scribit in cordibus hominum per Spiritum suum, quod exinde diaboli delevit invidia, per quam mors intravit in orbem terrarum. Scribit itaque legem fidei, per quam justificat gentes",
          "candidate_score": 0.697961,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_768",
          "psc_text": "Deus in corde suorum scripturum esse promisit. Quod ejusdem tenor evidenter ostendit. Ibi enim dicit Deus: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum; quia omnes scient me a minore usque ad majorem eorum (Jer. XXXI, 34) . 54. Haec est lex, quam Deus scribit in cordibus eorum omnium, non per conditionem naturae, sed per largitatem gratiae; non per liberum arbitrium hominis, sed per ministerium evangelicae praedicationis; non in lapide per litteram Veteris Testamenti, sed in corde per Spiritum Dei vivi. Quod beatus Paulus evidenter insinuat dicens: Epistola estis Christi ministrata a nobis, et scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3) . Hoc ergo Deus scribit in cordibus hominum per Spiritum suum, quod exinde diaboli delevit invidia, per quam mors intravit in orbem terrarum. Scribit itaque legem fidei, per quam justificat gentes",
          "candidate_score": 0.697804,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_765",
          "psc_text": "Judaeorum : quae tamen sine fide Christi nullatenus justificat sectatores 316 suos, sed eos tenet vinculo impietatis obstrictos. Haec utique fuit in corde Pauli, quando fuit incredulus, secundum aemulationem persequens Ecclesiam Dei, et secundum justitiam, quae in lege est, conversatus sine querela (Rom. III, 20) . Quam tamen quia ex Deo non habuit, ideo dicit: Quae mihi fuerunt lucra, haec arbitratus sum propter Christum detrimenta: verumtamen existimo omnia detrimentum esse propter eminentem scientiam Jesu Christi Domini mei, propter quem omnia detrimentum feci et arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam et inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed illam quae est ex fide Christi, quae ex Deo justitia ex fide ad cognoscendum illum (Philip. III, 6, 7, 8, 9, 10). 53. Quis non his verbis apostolicis videat justitiam quae ex lege est esse ex homine, justitiam vero quae ex fide Christi est non esse nisi ex",
          "candidate_score": 0.691094,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_750",
          "psc_text": "Christiani fideles intelligendi sunt. --48. De his igitur in quibus natura divino sanatur munere, ut in Deum naturaliter credant, quique gratis per fidem justificati, etiam ad bene operandum auxilium gratiae subsequentis accipiunt, Apostolus dicit: Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Quem quidem Apostoli locum hi QUI GRATIAE CONTRADICUNT gentibus incredulis assignare contendunt, ex hoc videlicet quod etiam illi qui fidei gratiam non recipiunt illa quae ad honestatem morum et humanae societatis vinculum pertinent naturali quadam lege sic servant, ut etiam eos qui illa violare contendunt judiciorum aequitate ac severitate coerceant. Ubi minus attendunt apostolico suam sententiam prorsus enervari sermone, quem superius praemisit dicens: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Ibid., 13) ; justificari autem sine fide neminem posse",
          "candidate_score": 0.690597,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_727",
          "psc_text": "Vita sancta a fide sumit initium. Per gratiam non aufertur liberum arbitrium. --40. Vita autem nostra a fide sumit initium, quia justus ex fide vivit (Rom. I, 17) . Quam fidem non ex voluntate nostra nasci, sed per Spiritum sanctum unicuique dari, beatus Paulus ostendit, dicens: Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii autem sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alteri (al. alii) fides in eodem Spiritu (I Cor. XII, 8, 9) . Non ergo Spiritum sanctum, quia credidimus, sed ut crederemus, accepimus. Forma enim praecessit in carne Christi, quam in nostra fide spiritaliter agnoscamus. Nam Christus Filius Dei secundum carnem de Spiritu sancto conceptus et natus est. Carnem autem illam nec concipere Virgo posset aliquando, nec parere, nisi ejusdem carnis Spiritus sanctus operaretur exortum. Sic ergo in hominis corde nec concipi fides poterit, nec augeri, nisi eam Spiritus sanctus infundat et nutriat. Ex eodem namque Spiritu renat sumus, ex",
          "candidate_score": 0.688948,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93_95",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_200",
          "psc_text": "Ipsa namque incipit infundi, ut incipiat posci; ipsa quoque amplius infunditur, cum poscentibus datur. Quis vero potest gratiam poscere, nisi velit? sed nisi in eo Deus ipsam voluntatem operetur, velle nullatenus poterit. Propter quod beatus Apostolus, non solum bona opera hominum, sed etiam bonam voluntatem Deum in nobis operari testatur dicens: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate (Philip. II, 13) . Hoc est, quod sollicitudinem fidelibus humilitatemque 189 commendans, praemisit ( al. praecipit), dicens: Cum timore et tremore vestram salutem operamini; et ibi adjecit: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate. Ut ad eum quoque veniamus, currimus; et ideo currimus, quia currere volumus. CAP. VIII.--Sed ne vel voluntatem, vel ipsum cursum assignemus viribus nostris, idem nos informat Apostolus dicens: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16) . 11. Quocirca, ut in",
          "candidate_score": 0.68786,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_201",
          "psc_text": "velle et perficere pro bona voluntate. Ut ad eum quoque veniamus, currimus; et ideo currimus, quia currere volumus. CAP. VIII.--Sed ne vel voluntatem, vel ipsum cursum assignemus viribus nostris, idem nos informat Apostolus dicens: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16) . 11. Quocirca, ut in his bonis quae a Deo accepisti permaneas et proficias; ut nec in via remaneas, nec retro redeas, nec in dexteram sinistramve divertas, quidquid habes bonae voluntatis, vel bonae operationis, Deo assigna, qui dedit, et ipsum humiliter roga ut et conservet et augeat quod donavit. Nihil tibi boni tanquam tuum assignes, ne non accipias quod accipere poteras, et quod acceperas perdas. Detestabilis est enim cordis humani superbia, qua facit homo quod Deus in hominibus damnat; sed illa detestabilior qua sibi tribuit homo quod Deus hominibus donat. Tanto enim deterioris tenetur iste superbiae reus, quanto in melioribus donis existit ingratus. Damnabilis est",
          "candidate_score": 0.686474,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_200",
          "psc_text": "Ipsa namque incipit infundi, ut incipiat posci; ipsa quoque amplius infunditur, cum poscentibus datur. Quis vero potest gratiam poscere, nisi velit? sed nisi in eo Deus ipsam voluntatem operetur, velle nullatenus poterit. Propter quod beatus Apostolus, non solum bona opera hominum, sed etiam bonam voluntatem Deum in nobis operari testatur dicens: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate (Philip. II, 13) . Hoc est, quod sollicitudinem fidelibus humilitatemque 189 commendans, praemisit ( al. praecipit), dicens: Cum timore et tremore vestram salutem operamini; et ibi adjecit: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate. Ut ad eum quoque veniamus, currimus; et ideo currimus, quia currere volumus. CAP. VIII.--Sed ne vel voluntatem, vel ipsum cursum assignemus viribus nostris, idem nos informat Apostolus dicens: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16) . 11. Quocirca, ut in",
          "candidate_score": 0.684611,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86_88",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_750",
          "psc_text": "Christiani fideles intelligendi sunt. --48. De his igitur in quibus natura divino sanatur munere, ut in Deum naturaliter credant, quique gratis per fidem justificati, etiam ad bene operandum auxilium gratiae subsequentis accipiunt, Apostolus dicit: Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Quem quidem Apostoli locum hi QUI GRATIAE CONTRADICUNT gentibus incredulis assignare contendunt, ex hoc videlicet quod etiam illi qui fidei gratiam non recipiunt illa quae ad honestatem morum et humanae societatis vinculum pertinent naturali quadam lege sic servant, ut etiam eos qui illa violare contendunt judiciorum aequitate ac severitate coerceant. Ubi minus attendunt apostolico suam sententiam prorsus enervari sermone, quem superius praemisit dicens: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Ibid., 13) ; justificari autem sine fide neminem posse",
          "candidate_score": 0.681781,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_768",
          "psc_text": "Deus in corde suorum scripturum esse promisit. Quod ejusdem tenor evidenter ostendit. Ibi enim dicit Deus: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum; quia omnes scient me a minore usque ad majorem eorum (Jer. XXXI, 34) . 54. Haec est lex, quam Deus scribit in cordibus eorum omnium, non per conditionem naturae, sed per largitatem gratiae; non per liberum arbitrium hominis, sed per ministerium evangelicae praedicationis; non in lapide per litteram Veteris Testamenti, sed in corde per Spiritum Dei vivi. Quod beatus Paulus evidenter insinuat dicens: Epistola estis Christi ministrata a nobis, et scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3) . Hoc ergo Deus scribit in cordibus hominum per Spiritum suum, quod exinde diaboli delevit invidia, per quam mors intravit in orbem terrarum. Scribit itaque legem fidei, per quam justificat gentes",
          "candidate_score": 0.67901,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_768",
          "psc_text": "Deus in corde suorum scripturum esse promisit. Quod ejusdem tenor evidenter ostendit. Ibi enim dicit Deus: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum; quia omnes scient me a minore usque ad majorem eorum (Jer. XXXI, 34) . 54. Haec est lex, quam Deus scribit in cordibus eorum omnium, non per conditionem naturae, sed per largitatem gratiae; non per liberum arbitrium hominis, sed per ministerium evangelicae praedicationis; non in lapide per litteram Veteris Testamenti, sed in corde per Spiritum Dei vivi. Quod beatus Paulus evidenter insinuat dicens: Epistola estis Christi ministrata a nobis, et scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3) . Hoc ergo Deus scribit in cordibus hominum per Spiritum suum, quod exinde diaboli delevit invidia, per quam mors intravit in orbem terrarum. Scribit itaque legem fidei, per quam justificat gentes",
          "candidate_score": 0.678488,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_750",
          "psc_text": "Christiani fideles intelligendi sunt. --48. De his igitur in quibus natura divino sanatur munere, ut in Deum naturaliter credant, quique gratis per fidem justificati, etiam ad bene operandum auxilium gratiae subsequentis accipiunt, Apostolus dicit: Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Quem quidem Apostoli locum hi QUI GRATIAE CONTRADICUNT gentibus incredulis assignare contendunt, ex hoc videlicet quod etiam illi qui fidei gratiam non recipiunt illa quae ad honestatem morum et humanae societatis vinculum pertinent naturali quadam lege sic servant, ut etiam eos qui illa violare contendunt judiciorum aequitate ac severitate coerceant. Ubi minus attendunt apostolico suam sententiam prorsus enervari sermone, quem superius praemisit dicens: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Ibid., 13) ; justificari autem sine fide neminem posse",
          "candidate_score": 0.677229,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_768",
          "psc_text": "Deus in corde suorum scripturum esse promisit. Quod ejusdem tenor evidenter ostendit. Ibi enim dicit Deus: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens: Cognosce Dominum; quia omnes scient me a minore usque ad majorem eorum (Jer. XXXI, 34) . 54. Haec est lex, quam Deus scribit in cordibus eorum omnium, non per conditionem naturae, sed per largitatem gratiae; non per liberum arbitrium hominis, sed per ministerium evangelicae praedicationis; non in lapide per litteram Veteris Testamenti, sed in corde per Spiritum Dei vivi. Quod beatus Paulus evidenter insinuat dicens: Epistola estis Christi ministrata a nobis, et scripta non atramento, sed Spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3) . Hoc ergo Deus scribit in cordibus hominum per Spiritum suum, quod exinde diaboli delevit invidia, per quam mors intravit in orbem terrarum. Scribit itaque legem fidei, per quam justificat gentes",
          "candidate_score": 0.674446,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_36_38",
          "bdc_text": "Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat : «Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 ) nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s.",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_247",
          "psc_text": "David dicit: Quis Deus praeter Dominum, aut quis Deus praeter Deum nostrum (Psal. XVII, 32) ? Sanctus quoque Jacobus apostolus, istum unum Deum praedicans, ait, Tu credis quia unus est Deus, bene facis; et daemones credunt, et contremiscunt (Jac. II, 19) . 5. Verumtamen non ignoramus ista testimonia, et si qua similia in divinis reperiuntur eloquiis, quibus unus et solus asseritur Deus, non ipsi sanctae Trinitati, sed uni tantum personae, id est soli Deo Patri, ab haereticis assignari. Proinde illorum quae proposuimus testimoniorum, id est illius quo dicitur: Audi, Israel: Dominus Deus tuus Deus (al. Dominus) unus est; et alterius, quo legitur Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; in quantum, ipso Domino Deo donante, possumus, intelligentiam requiramus. Primum quippe nos testimonium posuisse meminimus illud quo dicitur: Audi, Israel: Dominus Deus tuus, Deus (al. Dominus) unus est. Hoc itaque sic utrique fatemur esse firmissimum, ut ab hoc testimonio nullus",
          "candidate_score": 0.674224,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92_94",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_200",
          "psc_text": "Ipsa namque incipit infundi, ut incipiat posci; ipsa quoque amplius infunditur, cum poscentibus datur. Quis vero potest gratiam poscere, nisi velit? sed nisi in eo Deus ipsam voluntatem operetur, velle nullatenus poterit. Propter quod beatus Apostolus, non solum bona opera hominum, sed etiam bonam voluntatem Deum in nobis operari testatur dicens: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate (Philip. II, 13) . Hoc est, quod sollicitudinem fidelibus humilitatemque 189 commendans, praemisit ( al. praecipit), dicens: Cum timore et tremore vestram salutem operamini; et ibi adjecit: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate. Ut ad eum quoque veniamus, currimus; et ideo currimus, quia currere volumus. CAP. VIII.--Sed ne vel voluntatem, vel ipsum cursum assignemus viribus nostris, idem nos informat Apostolus dicens: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16) . 11. Quocirca, ut in",
          "candidate_score": 0.672863,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7_9",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 . Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_200",
          "psc_text": "Ipsa namque incipit infundi, ut incipiat posci; ipsa quoque amplius infunditur, cum poscentibus datur. Quis vero potest gratiam poscere, nisi velit? sed nisi in eo Deus ipsam voluntatem operetur, velle nullatenus poterit. Propter quod beatus Apostolus, non solum bona opera hominum, sed etiam bonam voluntatem Deum in nobis operari testatur dicens: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate (Philip. II, 13) . Hoc est, quod sollicitudinem fidelibus humilitatemque 189 commendans, praemisit ( al. praecipit), dicens: Cum timore et tremore vestram salutem operamini; et ibi adjecit: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate. Ut ad eum quoque veniamus, currimus; et ideo currimus, quia currere volumus. CAP. VIII.--Sed ne vel voluntatem, vel ipsum cursum assignemus viribus nostris, idem nos informat Apostolus dicens: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16) . 11. Quocirca, ut in",
          "candidate_score": 0.671845,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_36_38",
          "bdc_text": "Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat : «Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 ) nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s.",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_246",
          "psc_text": "(Ibid., 19, 21) . In illa ergo Trinitatis natura, sic totum unum est, ut nihil ibi possit vel separari vel dividi: sic totum aequale est, ut nihil ibi majus aut minus valeat inveniri. Istum nobis unum Deum Novi et Veteris Testamenti veridica demonstrat auctoritas; de hoc enim uno Deo beatus Moyses dicit: Audi, Israel: Dominus Deus tuus Deus (al. Dominus) unus est; et: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies (Deut. VI, 4) . Et ipse Dominus dicit de se: Videte quod ego sum Deus et non est alius praeter me (Deut. XXXII, 39) . De hoc et beatus David dicit: Quis Deus praeter Dominum, aut quis Deus praeter Deum nostrum (Psal. XVII, 32) ? Sanctus quoque Jacobus apostolus, istum unum Deum praedicans, ait, Tu credis quia unus est Deus, bene facis; et daemones credunt, et contremiscunt (Jac. II, 19) . 5. Verumtamen non ignoramus ista testimonia, et si",
          "candidate_score": 0.668133,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_36_38",
          "bdc_text": "Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat : «Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 ) nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s.",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_254",
          "psc_text": "sanctus Moyses ait: Audi, Israel: Dominus Deus tuus Deus (al. Dominus) unus est (Deut. VI, 4) . Et quia ( al. et quod) ipse Deus sibi soli praecipiens tantummodo serviendum, seque jubens a fidelibus adorandum, prorsus interdixit ne quis auderet ( al. audeat) creaturam adorare, creaturaeque servire; propterea 201 in fine illius primi praecepti, de omnibus quae creavit ita loquitur: Non adorabis ea, nec servies eis: ego enim sum Dominus Deus tuus (Exod. XX, 5) . 10. Quod utique sciens beatus Apostolus, iram Dei revelari pronuntiat super omnem impietatem et injustitiam eorum qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula (Rom. I, 18, 25) . Veritatem Dei tenere est unum Deum colere; veritatem Dei in mendacium convertere est creaturae servire. Vera enim religio in unius constat veri Dei servitio. Ipsa namque veritas unus est Deus; et sicut excepta una",
          "candidate_score": 0.665192,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7_9",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 . Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_201",
          "psc_text": "velle et perficere pro bona voluntate. Ut ad eum quoque veniamus, currimus; et ideo currimus, quia currere volumus. CAP. VIII.--Sed ne vel voluntatem, vel ipsum cursum assignemus viribus nostris, idem nos informat Apostolus dicens: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16) . 11. Quocirca, ut in his bonis quae a Deo accepisti permaneas et proficias; ut nec in via remaneas, nec retro redeas, nec in dexteram sinistramve divertas, quidquid habes bonae voluntatis, vel bonae operationis, Deo assigna, qui dedit, et ipsum humiliter roga ut et conservet et augeat quod donavit. Nihil tibi boni tanquam tuum assignes, ne non accipias quod accipere poteras, et quod acceperas perdas. Detestabilis est enim cordis humani superbia, qua facit homo quod Deus in hominibus damnat; sed illa detestabilior qua sibi tribuit homo quod Deus hominibus donat. Tanto enim deterioris tenetur iste superbiae reus, quanto in melioribus donis existit ingratus. Damnabilis est",
          "candidate_score": 0.664623,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_37_39",
          "bdc_text": "«Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 ) nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s. oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers :",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_247",
          "psc_text": "David dicit: Quis Deus praeter Dominum, aut quis Deus praeter Deum nostrum (Psal. XVII, 32) ? Sanctus quoque Jacobus apostolus, istum unum Deum praedicans, ait, Tu credis quia unus est Deus, bene facis; et daemones credunt, et contremiscunt (Jac. II, 19) . 5. Verumtamen non ignoramus ista testimonia, et si qua similia in divinis reperiuntur eloquiis, quibus unus et solus asseritur Deus, non ipsi sanctae Trinitati, sed uni tantum personae, id est soli Deo Patri, ab haereticis assignari. Proinde illorum quae proposuimus testimoniorum, id est illius quo dicitur: Audi, Israel: Dominus Deus tuus Deus (al. Dominus) unus est; et alterius, quo legitur Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; in quantum, ipso Domino Deo donante, possumus, intelligentiam requiramus. Primum quippe nos testimonium posuisse meminimus illud quo dicitur: Audi, Israel: Dominus Deus tuus, Deus (al. Dominus) unus est. Hoc itaque sic utrique fatemur esse firmissimum, ut ab hoc testimonio nullus",
          "candidate_score": 0.664164,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_3_5",
          "bdc_text": "Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_562",
          "psc_text": "Ubi primum, dilectissimi fratres, debetis agnoscere, imo vos 270 non ambigimus agnovisse, ad hoc divinitus ista permitti, ut hinc divinae gratiae virtus documento possit judicii manifestioris intelligi. Quandoquidem ipsa gratia nullatenus agnoscitur nisi detur: quae quandiu non est in homine, tandiu necesse est ut ei aut sermone repugnet, aut opere. Nam sermone repugnat gratiae Dei, qui sensum gerit fidei Christianae contrarium; repugnat autem opere, qui in moribus suis Christianae vitae non retinet institutum. Hoc quippe in homine agit gratia divinitus data, ut animus, dono fidei caritatisque percepto ( al. praecepto), et sermonem bonum proferat, et studio bonae operationis insistat. Quod fidelibus divinitus dari, beatus et ostendit et poposcit Apostolus dicens: Ipse autem Dominus noster Jesus Christus, et Deus et Pater noster, qui dilexit nos, et dedit consolationem aeternam, et spem bonam in gratia, exhortetur corda vestra, et confirmet in omni opere bono et sermone (II Thess. II, 16, 17) .",
          "candidate_score": 0.662024,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_674",
          "psc_text": "Vera fides unum eumdemque Christum, verum Deum et verum hominem credit. Romana Ecclesia mundi cacumen. --19. Quae est autem vera fides, nisi unum eumdemque Christum verum Deum verumque hominem sine aliqua haesitatione credere; unum eumdemque de Patre Deo secundum divinitatem, et de Virgine Maria secundum carnem, genitum praedicare? Apostolica quippe testatur auctoritas quia unus idemque est Christus ex patribus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula (Rom. IX, 5) ; unus idemque crucifixus ex infirmitate, sed vivens ex virtute Dei (II Cor. XIII, 4) ; unus idemque et ( al. est) faciens in hominibus virtutes, et sustinens pro hominibus passiones: quia cum miracula secundum divinitatem faceret Christus Dei Filius, in eodem Deo fuit passibilis humanitas sua; et cum pateretur secundum carnem idem Christus Dei Filius, in eodem homine fuit impassibilis divinitas sua. Quia igitur in Christo Dei unigenito Filio personam non dividunt propria naturarum, neque unitas personae",
          "candidate_score": 0.659409,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_431",
          "psc_text": "divinitatemque commendat? Neque enim vera fides ita sempiternam virtutem ac divinitatem Patris praedicat, ut Filii aut Spiritus sancti sempiternam virtutem divinitatemque non credat: cum una sit naturaliter sempiterna virtus ac divinitas Patris et Filii et Spiritus sancti. Deus ergo fortis Christus: ideo autem veraciter Deus, quia divinitas, sicut ideo veraciter fortis, quia virtus. Vera itaque fides, quae Christum Deum fortem veraciter credit et praedicat, et Christum crucifixum Dei virtutem, Deique sapientiam novit ab Apostolo praedicari; sicut secundum carnem, crucifixam virtutem fiducialiter novit et dicit, ita secundum carnem, crucifixam divinitatem confiteri non ambigit: 241 Christus enim Deus fortis, sic est Deus, ut ipse sit divinitas sua; quemadmodum sic est fortis, ut ipse sit virtus sua. 16 bis. Nosti hoc quod dico, in libris de Trinitate a beato Augustino plenissime disputatum; in quibus ostendit unamquamque in Trinitate personam, in his duntaxat nominibus quibus ad se non translate, sed proprie dicitur, ipsam sibi",
          "candidate_score": 0.656428,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_53_55",
          "bdc_text": "Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ; als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff; 192 , 27f;",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_628",
          "psc_text": "exordium, et profectum bonae voluntatis operetur), canonicorum sancta auctoritate voluminum, paternorum quoque dictorum doctrina atque institutione percipimus et tenemus, vestrae caritati rescripte indice demonstrabimus, confidentes in Domino, a quo et fides infunditur, ut corde credamus ad justitiam, et sermo datur ut ore confiteamur ad salutem (Rom. X, 10), quod nostrum pariter et sensum gubernabit et stylum, ut vestrae interrogationi talis reddatur nostra responsio, in qua et de incarnatione Domini ea dicamus quae nostrae redemptionis continet veritas; et de gratia Dei ea loquamur quae nobis ipsa gratis infuderit ( al. infundit vel infudit) superna majestas. CAP. II. Duae naturae in Christo, et una persona. Verbum carnem conceptam non accepit. --2. Dicitis itaque vos, juxta sanctorum Patrum traditionem, Dominum nostrum Jesum Christum in duabus naturis unitis et inconfusis, id est divinitatis et humanitatis, in una persona sive subsistentia confiteri. Unde consequenter beatam quoque Mariam proprie et secundum veritatem vos credere asseritis genitricem",
          "candidate_score": 0.655228,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_91_93",
          "bdc_text": "«Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens : «Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_200",
          "psc_text": "Ipsa namque incipit infundi, ut incipiat posci; ipsa quoque amplius infunditur, cum poscentibus datur. Quis vero potest gratiam poscere, nisi velit? sed nisi in eo Deus ipsam voluntatem operetur, velle nullatenus poterit. Propter quod beatus Apostolus, non solum bona opera hominum, sed etiam bonam voluntatem Deum in nobis operari testatur dicens: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate (Philip. II, 13) . Hoc est, quod sollicitudinem fidelibus humilitatemque 189 commendans, praemisit ( al. praecipit), dicens: Cum timore et tremore vestram salutem operamini; et ibi adjecit: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate. Ut ad eum quoque veniamus, currimus; et ideo currimus, quia currere volumus. CAP. VIII.--Sed ne vel voluntatem, vel ipsum cursum assignemus viribus nostris, idem nos informat Apostolus dicens: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16) . 11. Quocirca, ut in",
          "candidate_score": 0.655139,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_750",
          "psc_text": "Christiani fideles intelligendi sunt. --48. De his igitur in quibus natura divino sanatur munere, ut in Deum naturaliter credant, quique gratis per fidem justificati, etiam ad bene operandum auxilium gratiae subsequentis accipiunt, Apostolus dicit: Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Quem quidem Apostoli locum hi QUI GRATIAE CONTRADICUNT gentibus incredulis assignare contendunt, ex hoc videlicet quod etiam illi qui fidei gratiam non recipiunt illa quae ad honestatem morum et humanae societatis vinculum pertinent naturali quadam lege sic servant, ut etiam eos qui illa violare contendunt judiciorum aequitate ac severitate coerceant. Ubi minus attendunt apostolico suam sententiam prorsus enervari sermone, quem superius praemisit dicens: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Ibid., 13) ; justificari autem sine fide neminem posse",
          "candidate_score": 0.649569,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_31_33",
          "bdc_text": "ThZ X , 1954 , 73-76 ; Staedtke 185f , 272. ) . Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_547",
          "psc_text": "ab ipso Deo in veritate jam reddita; nec in figuris exspectat implenda, sed in veritate retentat impleta. Scit enim sancta Ecclesia fidelem Deum in verbis suis, et sanctum in omnibus operibus suis: unde sicut in Veteri Testamento fidelia verba Dei promittentis intelligit. sic in Testamento Novo sancta opera Dei quod promiserat reddentis agnoscit. Quaedam enim promittentis Dei verba fuerunt sacramenta Veteris Testamenti, quibus nobis promittebatur Christus: quae verba transierunt, ex quo illis quibus promittebatur invenitur exhibitus. Ideo in ipso sacrificio corporis Christi a gratiarum actione incipimus, ut Christum non dandum, sed datum nobis in veritate monstremus; et in eo quod gratias agimus Deo in oblatione corporis et sanguinis Christi, cognoscamus non adhuc occidendum Christum pro nostris 266 iniquitatibus, sed occisum; nec redimendos nos illo sanguine, sed redemptos. Vera est enim beati Petri praedicatio, dicentis: Non enim corruptibilibus argento vel auro redempti estis de vana vestra conversatione paternae traditionis, sed pretioso",
          "candidate_score": 0.648886,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_750",
          "psc_text": "Christiani fideles intelligendi sunt. --48. De his igitur in quibus natura divino sanatur munere, ut in Deum naturaliter credant, quique gratis per fidem justificati, etiam ad bene operandum auxilium gratiae subsequentis accipiunt, Apostolus dicit: Cum enim gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Quem quidem Apostoli locum hi QUI GRATIAE CONTRADICUNT gentibus incredulis assignare contendunt, ex hoc videlicet quod etiam illi qui fidei gratiam non recipiunt illa quae ad honestatem morum et humanae societatis vinculum pertinent naturali quadam lege sic servant, ut etiam eos qui illa violare contendunt judiciorum aequitate ac severitate coerceant. Ubi minus attendunt apostolico suam sententiam prorsus enervari sermone, quem superius praemisit dicens: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Ibid., 13) ; justificari autem sine fide neminem posse",
          "candidate_score": 0.643408,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_37",
          "bdc_text": "«Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 )",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_247",
          "psc_text": "David dicit: Quis Deus praeter Dominum, aut quis Deus praeter Deum nostrum (Psal. XVII, 32) ? Sanctus quoque Jacobus apostolus, istum unum Deum praedicans, ait, Tu credis quia unus est Deus, bene facis; et daemones credunt, et contremiscunt (Jac. II, 19) . 5. Verumtamen non ignoramus ista testimonia, et si qua similia in divinis reperiuntur eloquiis, quibus unus et solus asseritur Deus, non ipsi sanctae Trinitati, sed uni tantum personae, id est soli Deo Patri, ab haereticis assignari. Proinde illorum quae proposuimus testimoniorum, id est illius quo dicitur: Audi, Israel: Dominus Deus tuus Deus (al. Dominus) unus est; et alterius, quo legitur Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; in quantum, ipso Domino Deo donante, possumus, intelligentiam requiramus. Primum quippe nos testimonium posuisse meminimus illud quo dicitur: Audi, Israel: Dominus Deus tuus, Deus (al. Dominus) unus est. Hoc itaque sic utrique fatemur esse firmissimum, ut ab hoc testimonio nullus",
          "candidate_score": 0.643235,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_241",
          "psc_text": "te vero, propter divinarum ignorantiam litterarum, quibus minus instructus es, non invenisse quid eis in defensionem verae fidei responderes. Hoc in te itaque primitus in nomine Domini laudo, quia si tibi non fuit tanta respondendi ( al. respondenti) facultas, permansit tamen in corde tuo veritatis firma ( al. firmissima) credulitas. Non enim omnes qui Christi participes sunt, etiam respondendo possunt defensare quod credunt; sed etiam illa pars est profecto victoriae, ut quandiu quis sermone non potest defendere veritatem, fideli tamen corde devitet errorem. Expedit autem ut saluberrima Petri apostoli verba sectemur, praecipientis ut simus parati semper ad respondendum omni poscenti nos rationem de fide et spe quae in nobis est (I Pet. III, 15) . Volens ergo ad respondendum paratior inveniri, petis ut nostro instructus sermone agnoscas quemadmodum haereticis, fidem nostram impugnare volentibus, divinis valeas armatus eloquiis obviare. 3. Proinde illud admoneo ( al. commoneo) principaliter teneas: sanctam Trinitatem, id",
          "candidate_score": 0.642721,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 4,
      "cf_id": "cf021",
      "work_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1",
      "max_score": 0.731788,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_704",
          "psc_text": "Est enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium (quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum) deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5) . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis (Rom. IX, 32) et petram scandali, et gratiam Christi non agnoverunt. Acceperunt enim Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. Denique quid de illis Apostolus dicit? Testimonium enim perhibeo illis quod zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Quid est quod dixit, Zelum Dei habent Judaei, sed non secundum scientiam? Audi quid sit, non secundum scientiam: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Id. X, 2, 3) . Si ergo ideo non secundum scientiam",
          "candidate_score": 0.731788,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_704",
          "psc_text": "Est enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium (quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum) deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5) . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis (Rom. IX, 32) et petram scandali, et gratiam Christi non agnoverunt. Acceperunt enim Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. Denique quid de illis Apostolus dicit? Testimonium enim perhibeo illis quod zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Quid est quod dixit, Zelum Dei habent Judaei, sed non secundum scientiam? Audi quid sit, non secundum scientiam: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Id. X, 2, 3) . Si ergo ideo non secundum scientiam",
          "candidate_score": 0.715931,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_704",
          "psc_text": "Est enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium (quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum) deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5) . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis (Rom. IX, 32) et petram scandali, et gratiam Christi non agnoverunt. Acceperunt enim Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. Denique quid de illis Apostolus dicit? Testimonium enim perhibeo illis quod zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Quid est quod dixit, Zelum Dei habent Judaei, sed non secundum scientiam? Audi quid sit, non secundum scientiam: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Id. X, 2, 3) . Si ergo ideo non secundum scientiam",
          "candidate_score": 0.706373,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_704",
          "psc_text": "Est enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium (quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum) deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5) . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis (Rom. IX, 32) et petram scandali, et gratiam Christi non agnoverunt. Acceperunt enim Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. Denique quid de illis Apostolus dicit? Testimonium enim perhibeo illis quod zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Quid est quod dixit, Zelum Dei habent Judaei, sed non secundum scientiam? Audi quid sit, non secundum scientiam: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Id. X, 2, 3) . Si ergo ideo non secundum scientiam",
          "candidate_score": 0.703709,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_79_81",
          "bdc_text": "Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1258",
          "psc_text": "4) Justus enim ex fide vivit (Rom I, 17). 7. Et educet velut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem: hoc est clarum lumen. Parum erat dicere, ut lumen. Lumen enim jam dicimus et cum albescit, lumen dicimus et cum sol oritur: sed nunquam est clarior lux quam medio die. Non solum ergo educet sicut lumen justitiam tuam, sed erit judicium tuum tanquam meridies. Modo enim judicas sequi Christum, hoc proposuisti, hoc elegisti, hoc est judicium tuum: nemo tibi ostendit quod promisit: promissorem adhuc tenes, exhibitorem autem exspectas: in judicio ergo fidei tuae elegisti sequi quod non vides. In abscondito est judicium tuum, adhuc reprehenditur et irridetur ab infidelibus: Quid credidisti? Quid tibi Christus promisit? Quia immortalis eris, et dabit tibi vitam aeternam? ubi est hoc? quando dabit? quando fieri potest? Judicas tamen tu magis sequi Christum promittentem quod non vides, quam impium reprehendentem credidisse te quod nondum vides.",
          "candidate_score": 0.69994,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1258",
          "psc_text": "4) Justus enim ex fide vivit (Rom I, 17). 7. Et educet velut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem: hoc est clarum lumen. Parum erat dicere, ut lumen. Lumen enim jam dicimus et cum albescit, lumen dicimus et cum sol oritur: sed nunquam est clarior lux quam medio die. Non solum ergo educet sicut lumen justitiam tuam, sed erit judicium tuum tanquam meridies. Modo enim judicas sequi Christum, hoc proposuisti, hoc elegisti, hoc est judicium tuum: nemo tibi ostendit quod promisit: promissorem adhuc tenes, exhibitorem autem exspectas: in judicio ergo fidei tuae elegisti sequi quod non vides. In abscondito est judicium tuum, adhuc reprehenditur et irridetur ab infidelibus: Quid credidisti? Quid tibi Christus promisit? Quia immortalis eris, et dabit tibi vitam aeternam? ubi est hoc? quando dabit? quando fieri potest? Judicas tamen tu magis sequi Christum promittentem quod non vides, quam impium reprehendentem credidisse te quod nondum vides.",
          "candidate_score": 0.692492,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93_95",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3012",
          "psc_text": "operamur. Quicumque operatur mala, in nocte operatur, non in diluculo, Apostolo dicente: Qui inebriantur, nocte inebriantur; et qui dormiunt, nocte dormiunt: nos qui diei sumus, sobrii simus. Hortatur nos ut secundum diem ambulemus honeste: Sicut in die, inquit, honeste ambulemus (Rom. XIII, 13) . Et iterum: Vos, inquit, filii lucis estis, et filii diei; non sumus noctis neque tenebrarum (I Thess. V, 5-8) . Qui sunt filii noctis, et filii tenebrarum? Qui omnia mala operantur. Usque adeo filii noctis sunt, ut timeant videri quae operantur: et quae publice operantur mala, ideo publice operantur, quia multi illa operantur; quae pauci operantur, in abscondito operantur. Qui autem talia publice operantur, sunt quidem in luce solis, sed in tenebris cordis. Nemo ergo in diluculo operatur, nisi qui in Christo operatur. Sed qui otiosus memor est Christi, in ipso meditatur in omnibus actionibus suis; et est illi adjutor in bono opere, ne per infirmitatem",
          "candidate_score": 0.690287,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80_82",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1258",
          "psc_text": "4) Justus enim ex fide vivit (Rom I, 17). 7. Et educet velut lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem: hoc est clarum lumen. Parum erat dicere, ut lumen. Lumen enim jam dicimus et cum albescit, lumen dicimus et cum sol oritur: sed nunquam est clarior lux quam medio die. Non solum ergo educet sicut lumen justitiam tuam, sed erit judicium tuum tanquam meridies. Modo enim judicas sequi Christum, hoc proposuisti, hoc elegisti, hoc est judicium tuum: nemo tibi ostendit quod promisit: promissorem adhuc tenes, exhibitorem autem exspectas: in judicio ergo fidei tuae elegisti sequi quod non vides. In abscondito est judicium tuum, adhuc reprehenditur et irridetur ab infidelibus: Quid credidisti? Quid tibi Christus promisit? Quia immortalis eris, et dabit tibi vitam aeternam? ubi est hoc? quando dabit? quando fieri potest? Judicas tamen tu magis sequi Christum promittentem quod non vides, quam impium reprehendentem credidisse te quod nondum vides.",
          "candidate_score": 0.689459,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93_95",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_13",
          "psc_text": "irridebit eos: coelos si animas sanctas accipiamus, per has eos, utique praesciens quid futurum sit, deridebit Deus et subsannabit. 4. [vers. 5.] Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos: planius enim ostendens quomodo ad eos loquetur, dixit, conturbabit eos; ut in ira sua, hoc sit, in furore suo. Iram autem et furorem Domini Dei non perturbationem mentis oportet intelligi, sed vim qua justissime vindicat, subjecta sibi ad ministerium universa creatura. Praecipue namque pervidendum est et tenendum illud quod scriptum est in Salomone: Tu autem, Domine virtutis, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos (Sap. XII, 18) . Ira ergo Dei est motus qui fit in anima quae legem Dei novit, cum eamdem legem videt a peccatore praeteriri; per hunc enim motum justarum animarum multa vindicantur. Quanquam possit ira Dei recte intelligi etiam ipsa mentis obscuratio, quae consequitur eos qui legem Dei transgrediuntur.",
          "candidate_score": 0.686935,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1751",
          "psc_text": "16. [vers. 9.] Ideo sequitur: In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte declarabit. Nulli vacat audire in tribulatione. Attendite cum vobis bene est; audite cum vobis bene est: discite, cum tranquilli estis, sapientiae disciplinam, et verbum Dei ut cibum colligite. Quando enim quisque in tribulatione est, prodesse illi debet quod securus audivit. Et enim in rebus prosperis mandat tibi Deus misericordiam suam, si ei fideliter servieris; quia liberat te de tribulatione; sed non tibi declarat ipsam misericordiam, quam tibi per diem mandavit, nisi per noctem. Cum venerit ipsa tribulatio, tunc adjutorio te non deserit: ostendit tibi verum fuisse quod tibi per diem mandavit. Etenim scriptum est quodam loco: Speciosa misericordia Domini in tempore tribulationis, sicut nubes pluviae in tempore siccitatis (Eccli. XXXV, 26) . In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte declarabit. Non tibi ostendit quia subvenit tibi, nisi venerit tibi tribulatio, unde eruaris ab illo qui tibi",
          "candidate_score": 0.68682,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93_95",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_824",
          "psc_text": "malitiae tuae radicem tuae fidei concremasti. Tene ergo fidem operaturus. Sed dicis, Non hoc ait apostolus Paulus. Imo hoc ait Paulus apostolus: Fides, inquit, quae per dilectionem operatur (Gal. V, 6) ; et alio loco: Plenitudo ergo legis, charitas (Rom. XIII, 10) ; et alio loco: Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod scriptum est: Diliges proximum tuum tanquam teipsum (Gal. V, 14) . Vide si non vult te operari qui dicit: Non adulterabis, Non homicidium facies, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum tanquam teipsum: dilectio proximi malum non operatur: Plenitudo autem legis, charitas (Rom. XIII, 9, 10) . Numquid charitas permittit aliquid mali te facere ei quem diligis? Sed forte tantummodo mali nihil facis, non etiam aliquid boni. Ergone charitas permittit te non praestare quidquid potes ei quem diligis? Nonne illa est charitas quae orat etiam pro",
          "candidate_score": 0.683416,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2",
          "psc_text": "posita, ut dicit Apostolus (I Tim. I, 9); sed aliud est esse in lege, aliud sub lege: qui est in lege, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indiget litteris. Meditabitur die ac nocte: aut sine intermissione intelligendum est; aut die in laetitia, nocte in tribulationibus; dicitur enim: Abraham diem meum vidit, et gavisus est (Joan. VIII, 56) ; et de tribulatione dicitur: Insuper et usque ad noctem emendaverunt me renes mei (Psal. XV, 7) . 3. [vers. 3.] Et erit tanquam lignum quod plantatum est secundum decursus aquarum: id est, aut secundum ipsam Sapientiam, quae dignata est hominem suscipere ad salutem nostram; ut ipse homo sit lignum plantatum secundum decursus aquarum: potest enim et hoc intellectu accipi, quod in alio psalmo dicitur:",
          "candidate_score": 0.682906,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2991",
          "psc_text": "Deus misertus est nostri, et fecit nobis viam in deserto, ipsum Dominum nostrum Jesum Christum (Joan. XIV, 6); et fecit nobis consolationem in deserto, mittendo ad nos praedicatores verbi sui; et dedit nobis aquam in deserto, implens Spiritu sancto praedicatores suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam (Id. IV, 14). Et ecce habemus hic omnia; sed non sunt de deserto. Ergo proprietatem deserti prius commendavit Psalmus, ut et tu cum audisses in quo malo esses, si quas hic habere posses consolationes, vel sociorum, vel viae, vel aquae, non tribueres deserto, sed illi qui te visitare dignatus est in deserto. 9. Sic in sancto apparui tibi, ut viderem potentiam tuam, et gloriam tuam. Primo sitivit anima mea, et caro mea multipliciter tibi in deserto, et in terra sine via, et sine aqua; et sic in sancto apparui tibi, ut viderem potentiam tuam, et gloriam tuam. Nisi quis",
          "candidate_score": 0.680843,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2846",
          "psc_text": "Juda rex meus: Moab olla spei meae. Moab intelligitur in Gentibus. Nata est enim ista gens de peccato, nata est ista gens de filiabus Lot quae cum patre inebriato concubuerunt, male utentes patre (Gen. XIX, 31-38). Melius erat ut steriles remanerent, quam sic matres fierent. Erat autem illa figura quaedam eorum qui male utuntur lege. Nolite enim attendere quia lex in latina lingua feminini generis est; in graeca masculini est: sed sive sit feminini generis in loquendo, sive masculini, non praescribit veritati locutio. Lex enim magis masculinam vim habet, quia regit, non regitur. Porro autem apostolus Paulus quid ait? Bona est lex, si quis ea legitime utatur (I Tim. I, 8) . Illae autem filiae Lot non legitime usae sunt patre. Quomodo autem nascuntur opera bona, cum quisque lege bene utitur: sic nascuntur opera mala, cum lege quisque male utitur. Proinde male illae utentes patre, hoc est male utentes lege,",
          "candidate_score": 0.680647,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3596",
          "psc_text": "corde conspicerem. Superbia Judaeorum praesumentium tanquam de viribus suis et de justitia operum suorum, gloriabatur de Lege, quod ipsi Legem acceperint, aliae gentes non acceperint; in qua Lege, non de gratia gloriabantur, sed de littera. Lex enim sine gratia, littera sola est: manet ad convincendam iniquitatem, non ad dandam salutem. Quid enim ait Apostolus? Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia: sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus (Gal. III, 21, 22) . De hac littera dicit alio loco: Littera occidit; spiritus autem vivificat (II Cor. III, 6) . Habes litteram, si praevaricator legis es: Qui per litteram, inquit, et circumcisionem praevaricator legis es. Nonne bene cantatur et dicitur: Erue me de manu legem praetereuntis et iniqui? Habes litteram; sed non imples litteram. Unde non imples litteram? Quoniam qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non adulterandum,",
          "candidate_score": 0.678978,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3012",
          "psc_text": "operamur. Quicumque operatur mala, in nocte operatur, non in diluculo, Apostolo dicente: Qui inebriantur, nocte inebriantur; et qui dormiunt, nocte dormiunt: nos qui diei sumus, sobrii simus. Hortatur nos ut secundum diem ambulemus honeste: Sicut in die, inquit, honeste ambulemus (Rom. XIII, 13) . Et iterum: Vos, inquit, filii lucis estis, et filii diei; non sumus noctis neque tenebrarum (I Thess. V, 5-8) . Qui sunt filii noctis, et filii tenebrarum? Qui omnia mala operantur. Usque adeo filii noctis sunt, ut timeant videri quae operantur: et quae publice operantur mala, ideo publice operantur, quia multi illa operantur; quae pauci operantur, in abscondito operantur. Qui autem talia publice operantur, sunt quidem in luce solis, sed in tenebris cordis. Nemo ergo in diluculo operatur, nisi qui in Christo operatur. Sed qui otiosus memor est Christi, in ipso meditatur in omnibus actionibus suis; et est illi adjutor in bono opere, ne per infirmitatem",
          "candidate_score": 0.675985,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_824",
          "psc_text": "malitiae tuae radicem tuae fidei concremasti. Tene ergo fidem operaturus. Sed dicis, Non hoc ait apostolus Paulus. Imo hoc ait Paulus apostolus: Fides, inquit, quae per dilectionem operatur (Gal. V, 6) ; et alio loco: Plenitudo ergo legis, charitas (Rom. XIII, 10) ; et alio loco: Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod scriptum est: Diliges proximum tuum tanquam teipsum (Gal. V, 14) . Vide si non vult te operari qui dicit: Non adulterabis, Non homicidium facies, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum tanquam teipsum: dilectio proximi malum non operatur: Plenitudo autem legis, charitas (Rom. XIII, 9, 10) . Numquid charitas permittit aliquid mali te facere ei quem diligis? Sed forte tantummodo mali nihil facis, non etiam aliquid boni. Ergone charitas permittit te non praestare quidquid potes ei quem diligis? Nonne illa est charitas quae orat etiam pro",
          "candidate_score": 0.674634,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92_94",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_13",
          "psc_text": "irridebit eos: coelos si animas sanctas accipiamus, per has eos, utique praesciens quid futurum sit, deridebit Deus et subsannabit. 4. [vers. 5.] Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos: planius enim ostendens quomodo ad eos loquetur, dixit, conturbabit eos; ut in ira sua, hoc sit, in furore suo. Iram autem et furorem Domini Dei non perturbationem mentis oportet intelligi, sed vim qua justissime vindicat, subjecta sibi ad ministerium universa creatura. Praecipue namque pervidendum est et tenendum illud quod scriptum est in Salomone: Tu autem, Domine virtutis, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos (Sap. XII, 18) . Ira ergo Dei est motus qui fit in anima quae legem Dei novit, cum eamdem legem videt a peccatore praeteriri; per hunc enim motum justarum animarum multa vindicantur. Quanquam possit ira Dei recte intelligi etiam ipsa mentis obscuratio, quae consequitur eos qui legem Dei transgrediuntur.",
          "candidate_score": 0.673467,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47_49",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_927",
          "psc_text": "quo etiam displicet non rectis, rectus est ille. Et omnia opera ejus in fide. Tua sint opera in fide. quia justus ex fide vivit (Rom. I, 17), et fides per dilectionem operatur (Gal. V, 6): tua sint opera in fide, quia in Deum credendo fidelis efficeris. Opera Dei quomodo possunt esse in fide, quasi et Deus ex fide vivat? Invenimus et Deum fidelem, et hoc non verbis nostris dicitur, Apostolum audi: Fidelis, inquit, Deus qui vos non permittat tentari supra quam potestis ferre, sed faciat cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere (I Cor. X, 13) . Audistis fidelem Deum, audite et alibi: Si tolerabimus, et conregnabimus; si negaverimus, et ipse nos negabit; si non credimus, ille fidelis permanet, negare semetipsum non potest (II Tim. II, 12, 13) . Habemus ergo et fidelem Deum: distinguamus potius fidelem Deum a fideli homine. Fidelis homo est credens promittenti Deo; fidelis Deus est",
          "candidate_score": 0.672803,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_88_90",
          "bdc_text": "Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_4127",
          "psc_text": "autem audiebant quia is qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Dominum (Gal. I, 22-24) . Jam hinc illae Ecclesiae transierunt populorum circumcisorum; ac per hoc in Judaea quae modo in terra est, non est modo Christus: ablatus est inde; nunc Gentium greges pascit. Sane de post fetantes inde acceptus ost. Illae quippe priores fuerunt tales, de qualibus dicitur in Cantico canticorum uni Ecclesiae quae constat ex multis, id est uni gregi cujus membra sunt multi greges; de talibus ergo dicitur: Dentes tui, id est, per quos loqueris, vel per quos in corpus tuum, velut manducando, caeteros trajicis; hoc itaque significantes dentes tui, sicut grex detonsarum ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in eis (Cant. IV, 2) . Deposuerunt enim tunc velut vellera onera saeculi, quando ante pedes Apostolorum venditarum rerum suarum pretia posuerunt (Act. II, 45, et",
          "candidate_score": 0.67257,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2715",
          "psc_text": "quod lavetur, si justus est? Sed justus ex fide vivit (Rom. I, 17). Justos ergo dixit fideles: et ex quo jam credidisti, jam incipis vocari justus. Facta est enim dimissio peccatorum. Etsi de ista residua vita quaedam peccata tua sunt, quae non possunt nisi tanquam aqua de mari in sentinam influere: tamen quia credidisti; cum videris eum qui omnino aversus est a Deo occidi in illa caecitate, supercadente illo igne non videre solem, tu qui jam per fidem vides Christum, ut videas per speciem, quia justus ex fide vivit, attende impium morientem, et purga te a peccatis. Ita lavabis quodammodo manus tuas in sanguine peccatoris. Manus ergo suas lavabit in sanguine peccatoris. 22. [vers. 12.] Et dicet homo: Si ergo fructus justo. Ecce antequam veniat quod promittitur, antequam detur vita aeterna, antequam impii projiciantur in ignem aeternum, hic in hac vita est fructus justo. Qui fructus? Spe gaudentes, in tribulatione",
          "candidate_score": 0.6723,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_6_8",
          "bdc_text": "At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1751",
          "psc_text": "16. [vers. 9.] Ideo sequitur: In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte declarabit. Nulli vacat audire in tribulatione. Attendite cum vobis bene est; audite cum vobis bene est: discite, cum tranquilli estis, sapientiae disciplinam, et verbum Dei ut cibum colligite. Quando enim quisque in tribulatione est, prodesse illi debet quod securus audivit. Et enim in rebus prosperis mandat tibi Deus misericordiam suam, si ei fideliter servieris; quia liberat te de tribulatione; sed non tibi declarat ipsam misericordiam, quam tibi per diem mandavit, nisi per noctem. Cum venerit ipsa tribulatio, tunc adjutorio te non deserit: ostendit tibi verum fuisse quod tibi per diem mandavit. Etenim scriptum est quodam loco: Speciosa misericordia Domini in tempore tribulationis, sicut nubes pluviae in tempore siccitatis (Eccli. XXXV, 26) . In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte declarabit. Non tibi ostendit quia subvenit tibi, nisi venerit tibi tribulatio, unde eruaris ab illo qui tibi",
          "candidate_score": 0.67222,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47_49",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2560",
          "psc_text": "Quia sic promiseras, hoc egisti. Dixisti te exauditurum flentem: credidi, flevi, exauditus sum; inveni te misericordem in repromittendo, veracem in reddendo. Sicut et in repromissione tua. 15. [vers. 10.] Convertantur inimici mei retrorsum. Hoc ipsis prodest, non male illis optat: etenim praecedere volunt, ideo corrigi nolunt. Mones inimicum tuum ut bene vivat, ut se corrigat: ille contemnit, ille respuit verbum tuum: Ecce qui me monet, ecce a quo auditurus sum praecepta quibus vivam! Praecedere te vult, et praecedendo non corrigitur. Non attendit quia verba tua non sunt tua; non attendit quia vitam tuam Deo enuntias, non tibi. Praecedendo ergo non corrigitur: bonum est illi ut convertatur retrorsum, et quem praecedere volebat sequatur. Dominus de passione sua futura discipulis loquebatur, exhorruit Petrus, et ait, Absit, Domine, non fiet istud: qui paulo ante dixerat, Tu es Christus Filius Dei vivi, confessus Deum, timuit eum mori quasi hominem. Dominus autem qui sic venerat",
          "candidate_score": 0.672219,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_908",
          "psc_text": "quid bibatis, quo subscribatis Amen, digne cogitate. Numquid hoc vos monemus, ut superbi sitis, et vobis aliquam perfectionem audeatis arrogare? Sed non iterum ab omni justitia vos putare debetis exules fieri. Nolo enim vos interrogare de justitia vestra; fortassis enim nemo vestrum mihi audeat respondere, Justus sum: sed interrogo vos de fide vestra. Sicut nemo vestrum audet dicere, Justus sum; sic nemo audet dicere, Fidelis non sum. Nondum quaero quid vivas, sed quaero quid credas. Responsurus es credere te in Christum. Non audisti Apostolum: Justus ex fide vivit (Rom. I, 17) ? Fides tua, justitia tua: quia utique si credis, caves; si autem caves, conaris; et conatum tuum novit Deus, et voluntatem tuam inspicit, et luctam cum carne considerat, et hortatur ut pugnes, et adjuvat ut vincas, et certantem exspectat, et deficientem sublevat, et vincentem coronat. Ergo, Exsultate justi in Domino: hoc dixerim, Exsultate fideles in Domino, quia justus ex",
          "candidate_score": 0.671404,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127_129",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant . Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1820",
          "psc_text": "Deus requiret ista? Novit in se, requirit propter nos. Etenim ideo requirit Deus aliquando, et dicit sibi innotescere, quod facit tibi innotescere. Opus suum tibi dicit, non cognitionem suam. Dicimus plerumque, Laetus dies, quando serenus est: numquid ipse dies gaudet? Sed gaudentem dicimus, quia gaudentes nos facit. Et dicimus, Triste coelum. Non enim est ullus talis sensus in nubibus: sed quia homines hujusmodi videntes coeli faciem contristantur, triste dicitur, eo quod tristes facit. Sic et Deus cognoscere dicitur, quando cognoscentes facit. Deus dicit ad Abraham: Nunc cognovi quia tu times Deum (Gen. XXII, 12) . Ante non cognoverat? Sed ipse Abraham se non cognovit: quia in ipsa tentatione ipse sibi innotuit. Plerumque enim homo putat se posse quod non potest, aut putat se non posse quod potest; accedit ad illum interrogatio ex divina dispensatione, et per interrogationem notus fit sibi; et dicitur Deus cognovisse, quod illum fecit nosse. Numquid Petrus",
          "candidate_score": 0.670888,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92_94",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2776",
          "psc_text": ": si ergo vasa irae attulit, in quibus notas faceret divitias suas in vasa misericordiae, rectissime dictum est, Misericordia ejus praeveniet me. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantam circa me habuit misericordiam, in illis mihi demonstravit circa quos non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minus agit gratias cui debitum relaxatur. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis. 21. De ipsis autem inimicis quid? Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae. Rogat pro inimicis suis, implet praeceptum. Quid est, Ne miserearis omnium qui operantur iniquitatem; et, Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae? Quomodo non miseretur omnium qui operantur iniquitatem, et quomodo non occidit eos ne obliviscantur legis tuae? Sed hic de inimicis suis dixit. Quid ergo? Inimici ejus aequitatem operantur? Si qui ei inimicantur aequitatem operantur; ergo ipse iniquitatem operatur. Sed quia ipse aequitatem operatur, porro qui aequitatem operatur, profecto iniquitatem ab inimicis patitur; restat ut",
          "candidate_score": 0.668549,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_129_131",
          "bdc_text": "Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat. Vale . Ex Tiguro , 6 .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1751",
          "psc_text": "16. [vers. 9.] Ideo sequitur: In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte declarabit. Nulli vacat audire in tribulatione. Attendite cum vobis bene est; audite cum vobis bene est: discite, cum tranquilli estis, sapientiae disciplinam, et verbum Dei ut cibum colligite. Quando enim quisque in tribulatione est, prodesse illi debet quod securus audivit. Et enim in rebus prosperis mandat tibi Deus misericordiam suam, si ei fideliter servieris; quia liberat te de tribulatione; sed non tibi declarat ipsam misericordiam, quam tibi per diem mandavit, nisi per noctem. Cum venerit ipsa tribulatio, tunc adjutorio te non deserit: ostendit tibi verum fuisse quod tibi per diem mandavit. Etenim scriptum est quodam loco: Speciosa misericordia Domini in tempore tribulationis, sicut nubes pluviae in tempore siccitatis (Eccli. XXXV, 26) . In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte declarabit. Non tibi ostendit quia subvenit tibi, nisi venerit tibi tribulatio, unde eruaris ab illo qui tibi",
          "candidate_score": 0.667446,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_36_38",
          "bdc_text": "Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat : «Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 ) nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s.",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1990",
          "psc_text": "et Deus erat Verbum: omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan. I, 1-3). Ille est ante omnia, per quem facta sunt omnia. Psallite ergo Deo nostro, psallite. 9. [vers. 8.] Quoniam rex omnis terrae Deus. Quid enim? Et ante, non omnis terrae Deus? Nonne et coeli et terrae Deus, cum utique per illum facta sunt omnia? Quis posset dicere non esse Deum suum? Sed non omnes homines agnoverunt Deum suum; et ubi agnoscebatur, quasi ibi tantum Deus erat. Notus in Judaea Deus (Psal. LXXV, 2): nondum filiis Core dicebatur, Omnes gentes, plaudite manibus. Ille enim Deus notus in Judaea, rex omnis terrae Deus est. Jam ab omnibus agnoscitur, quia impletum est quod dicit Isaias, Ipse Deus tuus qui eruit te, universae terrae Deus vocabitur (Isai. LIV, 5) . Quoniam rex omnis terrae Deus: psallite intelligenter. Docet nos et admonet nos ut psallamus intelligenter: non quaeramus",
          "candidate_score": 0.663186,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_4_6",
          "bdc_text": "Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3200",
          "psc_text": "Noli illam respicere, id est, noli illam diligere; sed potius despice, id est, contemne, et avertere ab ea. Quidquid laetum promiserit, ut illiciat ad peccandum; quidquid triste minata fuerit, ut impellat ad malefaciendum, totum nihil est, totum transit; despici dignum est, ut calcetur; non conspici, ut acceptetur. [Suggerit enim aliquando per cogitationes, vel per verba colloquentium malorum. Corrumpunt enim mores bonos, colloquia mala: tu noli ea respicere (I Cor. XV, 33). Sed parum est in vultu, parum est in lingua: in corde noli respicere, id est, noli diligere, noli acceptare. Nam respectum pro dilectione poni quotidianum est: primo quia de Deo dicimus, Respexit me. Quid est Respexit me? Ante enim te non videbat? Aut sursum attendebat, et precibus tuis commonitus est, ut in te oculos mitteret? Videbat te et ante; sed, Respexit me, dicis, Dilexit me. Et homini qui te videt, et rogas eum, dicis, ut misereatur tui, Respice me.",
          "candidate_score": 0.662105,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2993",
          "psc_text": "Apparui tibi, ut videres; sed, Apparui tibi, ut viderem potentiam tuam, et gloriam tuam. Unde et Apostolus: Nunc autem, inquit, cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo (Gal. IV, 9) . Prius enim apparuistis Deo, ut possit vobis apparere Deus. Ut viderem potentiam tuam, et gloriam tuam. Revera in isto deserto, id est in ista eremo, si tanquam ab eremo exigat homo quod sibi saluti est, nunquam videbit potentiam Domini, et gloriam Domini; sed remanebit siti moriturus; nec viam inveniet, nec consolationem, nec aquam per quam duret in eremo. Cum autem erexerit se ad Deum, ut dicat illi ex medullis omnibus, Sitivit tibi anima mea: quam multipliciter tibi et caro mea; ne forte vel necessaria carnis ab aliis petat et non a Deo, aut non desideret illam resurrectionem carnis quam nobis promittit Deus: cum ergo se erexerit, habebit non parvas consolationes. 10. Ecce, fratres, quomodo caro nostra quamdiu mortalis est, quamdiu",
          "candidate_score": 0.661328,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1702",
          "psc_text": "cum Paganis, et ostendimus hoc evenire modo in Ecclesia Christi, quod ante praedictum est de nomine Christi, de capite et corpore Christi, ne putent nos finxisse illas praedictiones, et ex his rebus quae acciderunt, quasi futurae essent, nos conscripsisse, proferimus codices Judaeorum. Nempe Judaei inimici nostri sunt, de chartis inimici convincitur adversarius. Omnia ergo Dominus distribuit, omnia pro salute nostra ordinavit. Praedixit ante nos, implevit hoc tempore nostro, et quae nondum implevit, impleturus est. Itaque tenemus redditorem, ut credamus debitorem: quia et illa quae nondum dedit, dabit; sicut ea quae nondum dederat, dedit. Si quis probare vult ubi sint scripta, legat Moysen et Prophetas. Si aliquis perstrepit inimicus, et dicit, Vos vobis prophetias finxistis; proferantur codices Judaeorum, quia major serviet minori. Ibi legant ista praedicta, quae modo videmus impleta, et dicamus omnes: Benedictus Dominus Deus Israel, a saeculo et in saeculum: et dicet omnis populus, Fiat, fiat. IN PSALMUM XLI",
          "candidate_score": 0.66101,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1573",
          "psc_text": "profecto, exhibebit; quia multa jam exhibuit: et nihil de Dei veritate formidare deberemus, etiamsi nihil adhuc exhiberet. Ecce jam putemus ita, omnia promisit, nondum aliquid dedit: idoneus promissor est, fidelis redditor; tu tantum esto pius exactor, etsi parvulus, etsi infirmus, exige misericordiam. Non vides teneros agnos capitibus pulsare ubera matrum, ut lacte satientur? Sustinens, inquit, sustinui Dominum. Et quid ille? An avertit se a te, an sustinentem contempsit, an forte non vidit? Non plane ita. Sed quid? Et attendit mihi, et exaudivit deprecationem meam. Attendit, et exaudivit. Ecce non frustra sustinuisti: super te oculi ejus, ad te aures ejus. Oculi enim Domini super justos, et aures ejus in preces eorum. Quid ergo, cum male faceres, cum eum blasphemares, non videbat? non audiebat? Et ubi est quod in ipso psalmo dictum est, Vultus autem Domini super facientes mala? Sed utquid? Ut perdat de terra memoriam eorum (Psal. XXXIII, 16, 17). Ergo",
          "candidate_score": 0.660567,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_928",
          "psc_text": "audite et alibi: Si tolerabimus, et conregnabimus; si negaverimus, et ipse nos negabit; si non credimus, ille fidelis permanet, negare semetipsum non potest (II Tim. II, 12, 13) . Habemus ergo et fidelem Deum: distinguamus potius fidelem Deum a fideli homine. Fidelis homo est credens promittenti Deo; fidelis Deus est exhibens quod promisit homini. Teneamus fidelissimum debitorem, quia tenemus misericordissimum promissorem. Neque enim aliquid ei mutuum commodavimus, ut debitorem teneamus; cum ab illo habeamus quidquid illi offerimus, et ex illo sit quidquid boni sumus. Omnia bona quibus gaudemus, ab illo sunt. Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit; aut quis prior dedit ei, et retribuetur illi? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia (Rom. XI, 34-36). Ergo non ei aliquid dedimus; et tenemus debitorem. Unde debitorem? Quia promissor est. Non dicimus Deo, Domine, redde quod accepisti; sed, Redde quod promisisti. Quoniam rectus est",
          "candidate_score": 0.658839,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52_54",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) . Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ; als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff;",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1622",
          "psc_text": "Rom. I, 17). Ut puta, interrogat sub poena persecutor, quod eis licuit aliquando, Quid es? paganus, an christianus? Christianus. Ipsa est justitia ejus: credidit, ex fide vivit. Non abscondit in corde suo justitiam suam. Non dixit apud se: Credo quidem in Christum, sed huic persecutori meo saevienti et minanti non dicam quod credidi: novit Deus meus intus in corde meo quia credo, ipse scit quia illi non renuntio. Ecce hoc dicis te intus habere in corde: in labiis quid? Non sum christianus? Contra cor tuum testimonium dicunt labia tua. Justitiam meam non abscondi in corde meo. 18. Veritatem tuam et salutare tuum dixi. Christum tuum dixi, hoc est, Veritatem tuam et salutare tuum dixi. Unde veritas Christus? Ego sum veritas (Joan. XIV, 6) . Unde salutare ipsius Christus? Simeon agnovit infantem in manibus matris in templo, et dixit: Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum (Luc. II, 30) . Agnovit infantem",
          "candidate_score": 0.658705,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127_129",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant . Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_100",
          "psc_text": "dies venturus est, omnis homo potest annis computatis adventum ejus addiscere: ubi erit ergo, quod nec Filius hoc novit? Quod utique ideo dictum est, quia per Filium homines hoc non discunt, non quod apud se ipse non noverit, secundum illam locutionem, Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat (Deut. XIII, 3) , id est, scire faciat vos; et, Exsurge, Domine (Psal. III, 7) , id est, fac nos exsurgere. Cum ergo ita dicatur nescire Filius hunc diem, non quod nesciat, sed quod nescire faciat eos quibus hoc non expedit scire, id est, non eis hoc ostendat; quid sibi vult nescio quae praesumptio, quae annis computatis certissimum sperat post septem annorum millia diem Domini? 2. Nos igitur, quod nescire nos Dominus voluit, libenter nesciamus, et quaeramus quid velit sibi iste titulus, qui scribitur De octavo. Potest quidem, etiam nulla annorum temeraria supputatione, dies judicii octavus intelligi, quod jam post finem hujus",
          "candidate_score": 0.657483,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_117_119",
          "bdc_text": "Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2",
          "psc_text": "posita, ut dicit Apostolus (I Tim. I, 9); sed aliud est esse in lege, aliud sub lege: qui est in lege, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indiget litteris. Meditabitur die ac nocte: aut sine intermissione intelligendum est; aut die in laetitia, nocte in tribulationibus; dicitur enim: Abraham diem meum vidit, et gavisus est (Joan. VIII, 56) ; et de tribulatione dicitur: Insuper et usque ad noctem emendaverunt me renes mei (Psal. XV, 7) . 3. [vers. 3.] Et erit tanquam lignum quod plantatum est secundum decursus aquarum: id est, aut secundum ipsam Sapientiam, quae dignata est hominem suscipere ad salutem nostram; ut ipse homo sit lignum plantatum secundum decursus aquarum: potest enim et hoc intellectu accipi, quod in alio psalmo dicitur:",
          "candidate_score": 0.656406,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_41",
          "bdc_text": "Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2518",
          "psc_text": "et latine, Rex Judaeorum; tribus linguis tanquam tribus testibus titulus approbatus, quia in ore duorum vel trium testium stabit omne verbum (Deut. XIX, 15). Istum titulum cum legissent Judaei, indignati sunt, et dixerunt ad Pilatum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit se regem esse Judaeorum. Ipsum dixisse scribe, dixerunt; non hoc esse quod dixit. Sed quia verum est in alio psalmo, In tituli inscriptionem ne corrumpas (Psal. LVI, 1) , respondit Pilatus, Quod scripsi, scripsi: tanquam dicens, Non corrumpo veritatem, etsi vos diligitis falsitatem. Quia ergo in maledicto isto indignati sunt Judaei, dicentes, Nos non habemus regem nisi solum Caesarem (Joan. XIX, 15-22) , de tituli offensione longe facti sunt a sanctis. Propinquent sanctis, et agglutinentur sancto qui regem Christum agnoscunt et habere concupiscunt: longe fiant a sanctis qui contradicentes titulo respuerunt regem Deum, et elegerunt regem hominem. Omnis ergo populus humano regno delectatus, respuens in se regnare",
          "candidate_score": 0.655945,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_105_107",
          "bdc_text": "Merkwürdiger weise kehrt der Abschnitt : «Accedit ergo Paulus hoc loco . . . :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1638",
          "psc_text": "Confundantur, et revereantur simul, qui quaerunt animam meam ut auferant eam. 25. Convertantur retrorsum, et revereantur, qui volunt mihi mala. Convertantur retrorsum: nec hoc in malum accipiamus. Bene illis optat; et vox illius est qui dixit de cruce: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34) . Quare illis ergo dicit, ut retrorsum redeant? Quia qui ante superbi erant ut caderent retro, humiles facti sunt ut resurgant. Quando enim ante sunt, praecedere volunt Dominum, meliores volunt esse quam Dominus: si autem retro sunt, ipsum agnoscunt meliorem, ipsum priorem, se posteriores, ut ille praecedat, illi sequantur. Proinde Petrum male sibi dantem consilium sic redarguit. Passurus enim Dominus erat pro salute nostra, et de ipsa passione quae futura erant praedicabat: et ait Petrus, Absit Domine; propitius tibi esto, non fiet hoc. Praecedere volebat Dominum, et consilium dare magistro. Dominus autem ut non eum faceret praecedentem, sed sequentem, Redi, inquit, retro",
          "candidate_score": 0.65527,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_40_42",
          "bdc_text": "1 . Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2518",
          "psc_text": "et latine, Rex Judaeorum; tribus linguis tanquam tribus testibus titulus approbatus, quia in ore duorum vel trium testium stabit omne verbum (Deut. XIX, 15). Istum titulum cum legissent Judaei, indignati sunt, et dixerunt ad Pilatum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit se regem esse Judaeorum. Ipsum dixisse scribe, dixerunt; non hoc esse quod dixit. Sed quia verum est in alio psalmo, In tituli inscriptionem ne corrumpas (Psal. LVI, 1) , respondit Pilatus, Quod scripsi, scripsi: tanquam dicens, Non corrumpo veritatem, etsi vos diligitis falsitatem. Quia ergo in maledicto isto indignati sunt Judaei, dicentes, Nos non habemus regem nisi solum Caesarem (Joan. XIX, 15-22) , de tituli offensione longe facti sunt a sanctis. Propinquent sanctis, et agglutinentur sancto qui regem Christum agnoscunt et habere concupiscunt: longe fiant a sanctis qui contradicentes titulo respuerunt regem Deum, et elegerunt regem hominem. Omnis ergo populus humano regno delectatus, respuens in se regnare",
          "candidate_score": 0.654789,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127_129",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant . Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1238",
          "psc_text": "diu volunt. Utiliter autem Deus latere voluit illum diem, ut semper sit paratum cor ad exspectandum quod esse venturum scit, et quando venturum sit nescit: Quia vero Dominus noster Jesus Christus magister nobis missus est, etiam Filium hominis dixit nescire illum diem (Marc. XIII, 32), quia in magisterio ejus non erat ut per eum sciretur a nobis. Neque enim aliquid scit Pater quod Filius nescit: cum ipsa scientia Patris illa sit, quae sapientia ejus est: est autem sapientia ejus Filius ejus, Verbum ejus. Sed quia nobis scire non proderat, quod quidem ille noverat, qui nos docere venerat, non tamen hoc quod nobis nosse non proderat; non solum sicut magister aliquid docuit, sed sicut magister aliquid non docuit. Tanquam enim magister sciebat et docere quod proderat, et non docere quod oberat. Sic autem quodam genere locutionis nescire Filius dicitur quod non docet: id est, nescire dicitur quod nescire nos facit, quomodo",
          "candidate_score": 0.654071,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95_97",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2434",
          "psc_text": "Inimicos vestros. IN PSALMUM LIV ENARRATIO. SERMO AD PLEBEM. 1. [vers. 1.] Psalmi hujus titulus est: In finem, in hymnis, intellectus ipsi David. Quis sit finis commemoramus breviter, quia nostis. Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti (Rom. X, 4) . Intentio ergo dirigatur in finem, dirigatur in Christum. Quare finis dicitur? Quoniam quidquid agimus, ad illum referimus; et cum ad eum pervenerimus, ultra quod quaeramus non habebimus. Dicitur enim finis qui consumit, dicitur finis qui perficit. Aliter quippe intelligimus cum audimus, Finitus est cibus qui manducabatur; et aliter intelligimus cum audimus, Finita est vestis quae texebatur: in utroque audimus, Finitum est; sed cibus ut jam non esset, vestis ut perfecta esset. Finis ergo noster perfectio nostra esse debet; perfectio nostra Christus. In illo enim perficimur, quia ipsius capitis membra sumus. Et dictus est finis Legis, quia sine illo nemo perficit Legem. Cum ergo auditis in Psalmis, In",
          "candidate_score": 0.653697,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_116_118",
          "bdc_text": "- StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_704",
          "psc_text": "Est enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium (quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum) deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5) . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis (Rom. IX, 32) et petram scandali, et gratiam Christi non agnoverunt. Acceperunt enim Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. Denique quid de illis Apostolus dicit? Testimonium enim perhibeo illis quod zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Quid est quod dixit, Zelum Dei habent Judaei, sed non secundum scientiam? Audi quid sit, non secundum scientiam: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Id. X, 2, 3) . Si ergo ideo non secundum scientiam",
          "candidate_score": 0.653312,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2776",
          "psc_text": ": si ergo vasa irae attulit, in quibus notas faceret divitias suas in vasa misericordiae, rectissime dictum est, Misericordia ejus praeveniet me. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantam circa me habuit misericordiam, in illis mihi demonstravit circa quos non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minus agit gratias cui debitum relaxatur. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis. 21. De ipsis autem inimicis quid? Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae. Rogat pro inimicis suis, implet praeceptum. Quid est, Ne miserearis omnium qui operantur iniquitatem; et, Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae? Quomodo non miseretur omnium qui operantur iniquitatem, et quomodo non occidit eos ne obliviscantur legis tuae? Sed hic de inimicis suis dixit. Quid ergo? Inimici ejus aequitatem operantur? Si qui ei inimicantur aequitatem operantur; ergo ipse iniquitatem operatur. Sed quia ipse aequitatem operatur, porro qui aequitatem operatur, profecto iniquitatem ab inimicis patitur; restat ut",
          "candidate_score": 0.653065,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3342",
          "psc_text": "et reddam illis (Psal. XL, 11) : sive bona pro malis, dum sibi subdit capita credentium; sive justa pro injustis, dum punit capita superbientium. Utroque enim modo conquassantur et confringuntur capita inimicorum, cum a superbia dejiciuntur, sive humilitate correcti, sive in ima tartari abrepti. 31. [vers. 23, 24.] Dixit Dominus: Ex Basan convertar; vel ut nonnulli codices habent, Ex Basan convertam. Ille quippe convertit ut salvi simus, de quo supra dictum est: Deus sanitatum nostrarum, et Deus salvos faciendi. Ei quippe et alibi dicitur: Deus virtutum, converte nos; et ostende faciem tuam et salvi erimus (Psal. LXXIX, 20) . Item alibi: Converte nos, Deus sanitatum nostrarum (Psal. LXXXIV, 5) . Ille autem dixit: Ex Basan convertam. Basan interpretatur Confusio. Quid est ergo, convertam ex confusione, nisi quia confunditur de peccatis suis qui pro eis dimittendis precatur misericordiam Dei? Inde est quod ille Publicanus nec oculos ad coelum audebat levare: ita",
          "candidate_score": 0.652235,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_41",
          "bdc_text": "Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2592",
          "psc_text": "Inscriptus itaque titulus ille est, Rex Judaeorum. Saül, ut diximus, populus Judaeorum erat; David Christus erat: titulus ibi, Rex Judaeorum. Indignati sunt Judaei, quia inscriptus erat titulus, Rex Judaeorum: puduit illos habere regem quem crucifigere potuerunt. Non enim viderunt quia ipsa crux, in qua eum fixerunt, futura erat in frontibus regum. Cum ergo indignarentur ex illo titulo, adierunt Pilatum judicem, cui obtulerant occidendum Christum, et dixerunt ad eum: Noli scribere sic, Rex Judaeorum; sed scribe quia ipse dixit se regem esse Judaeorum. Et quia jam cantatum erat per Spiritum sanctum, In finem; ne corrumpas in tituli inscriptionem, respondit eis Pilatus, Quod scripsi scripsi (Joan. XIX, 19-22) : quid mihi suggeritis falsitatem? Ego non corrumpo veritatem. 4. Audivimus ergo quid sibi velit, Ne corrumpas in tituli inscriptionem. Quid ergo est, Cum fugeret a facie Saül in speluncam? Quod quidem et David ille fecit: sed quia in illo non invenimus tituli inscriptionem,",
          "candidate_score": 0.648592,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_824",
          "psc_text": "malitiae tuae radicem tuae fidei concremasti. Tene ergo fidem operaturus. Sed dicis, Non hoc ait apostolus Paulus. Imo hoc ait Paulus apostolus: Fides, inquit, quae per dilectionem operatur (Gal. V, 6) ; et alio loco: Plenitudo ergo legis, charitas (Rom. XIII, 10) ; et alio loco: Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod scriptum est: Diliges proximum tuum tanquam teipsum (Gal. V, 14) . Vide si non vult te operari qui dicit: Non adulterabis, Non homicidium facies, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum tanquam teipsum: dilectio proximi malum non operatur: Plenitudo autem legis, charitas (Rom. XIII, 9, 10) . Numquid charitas permittit aliquid mali te facere ei quem diligis? Sed forte tantummodo mali nihil facis, non etiam aliquid boni. Ergone charitas permittit te non praestare quidquid potes ei quem diligis? Nonne illa est charitas quae orat etiam pro",
          "candidate_score": 0.648494,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2780",
          "psc_text": "Disperge eos in virtute tua. Jam factum est: per omnes gentes dispersi sunt Judaei, testes iniquitatis suae et veritatis nostrae. Ipsi habent codices, de quibus prophetatus est Christus, et nos tenemus Christum. Et si quando forte aliquis paganus dubitaverit, cum ei dixerimus prophetias de Christo, quarum evidentiam obstupescit, et admirans putaverit a nobis esse conscriptas; de codicibus Judaeorum probamus quia hoc tanto ante praedictum est. Videte quemadmodum de inimicis nostris alios confundimus inimicos. Disperge eos in virtute tua: tolle illis virtutem, tolle illis fortitudinem eorum. Et deduc eos, protector meus Domine. Delicta oris eorum, sermonem labiorum eorum: et comprehendantur in superbia sua. Et ex maledicto et mendacio annuntiabuntur consummationes, in ira consummationis, et non erunt. Obscura sunt, et timeo ne non insinuentur bene. Jam audiendo fatigati estis: itaque si placet Charitati Vestrae, quae restant in crastinum differamus. Adjuvabit Dominus, ut vobis debitum persolvamus; quia de illo magis quam de nobis",
          "candidate_score": 0.648384,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_91_93",
          "bdc_text": "«Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens : «Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_13",
          "psc_text": "irridebit eos: coelos si animas sanctas accipiamus, per has eos, utique praesciens quid futurum sit, deridebit Deus et subsannabit. 4. [vers. 5.] Tunc loquetur ad eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos: planius enim ostendens quomodo ad eos loquetur, dixit, conturbabit eos; ut in ira sua, hoc sit, in furore suo. Iram autem et furorem Domini Dei non perturbationem mentis oportet intelligi, sed vim qua justissime vindicat, subjecta sibi ad ministerium universa creatura. Praecipue namque pervidendum est et tenendum illud quod scriptum est in Salomone: Tu autem, Domine virtutis, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos (Sap. XII, 18) . Ira ergo Dei est motus qui fit in anima quae legem Dei novit, cum eamdem legem videt a peccatore praeteriri; per hunc enim motum justarum animarum multa vindicantur. Quanquam possit ira Dei recte intelligi etiam ipsa mentis obscuratio, quae consequitur eos qui legem Dei transgrediuntur.",
          "candidate_score": 0.647586,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_105_107",
          "bdc_text": "Merkwürdiger weise kehrt der Abschnitt : «Accedit ergo Paulus hoc loco . . . :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3924",
          "psc_text": "homo, quamdiu illi haeret a quo factus est homo. Nam recedens ab illo, nihil est homo, et cum haeret illis. Tu sic accipe consilium per hominem, ut illum consideres qui illuminat hominem. Etenim et tu potes accedere ad illum qui tibi per hominem loquitur; non enim fecit illum accedere ad se, et te repellit. Et qui vere sic accessit ad Deum, ut in illo habitet Deus, displicent illi omnes qui non in illo ponunt spem suam. Propterea datum est quoddam exemplum, cum ipsos Apostolos sibi diviserunt, et in schismata ierunt qui dicebant: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae, id est Petri. Hos plangit Apostolus, et dicit eis: Divisus est Christus? et se elegit quem apud ipsos contemneret: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis (I Cor. I, 12, 13) ? Vide bonum montem quaerentem gloriam, non sibi, sed a quo montes illuminantur: nolebat de",
          "candidate_score": 0.647512,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_704",
          "psc_text": "Est enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium (quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum) deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5) . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis (Rom. IX, 32) et petram scandali, et gratiam Christi non agnoverunt. Acceperunt enim Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. Denique quid de illis Apostolus dicit? Testimonium enim perhibeo illis quod zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Quid est quod dixit, Zelum Dei habent Judaei, sed non secundum scientiam? Audi quid sit, non secundum scientiam: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Id. X, 2, 3) . Si ergo ideo non secundum scientiam",
          "candidate_score": 0.646915,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1702",
          "psc_text": "cum Paganis, et ostendimus hoc evenire modo in Ecclesia Christi, quod ante praedictum est de nomine Christi, de capite et corpore Christi, ne putent nos finxisse illas praedictiones, et ex his rebus quae acciderunt, quasi futurae essent, nos conscripsisse, proferimus codices Judaeorum. Nempe Judaei inimici nostri sunt, de chartis inimici convincitur adversarius. Omnia ergo Dominus distribuit, omnia pro salute nostra ordinavit. Praedixit ante nos, implevit hoc tempore nostro, et quae nondum implevit, impleturus est. Itaque tenemus redditorem, ut credamus debitorem: quia et illa quae nondum dedit, dabit; sicut ea quae nondum dederat, dedit. Si quis probare vult ubi sint scripta, legat Moysen et Prophetas. Si aliquis perstrepit inimicus, et dicit, Vos vobis prophetias finxistis; proferantur codices Judaeorum, quia major serviet minori. Ibi legant ista praedicta, quae modo videmus impleta, et dicamus omnes: Benedictus Dominus Deus Israel, a saeculo et in saeculum: et dicet omnis populus, Fiat, fiat. IN PSALMUM XLI",
          "candidate_score": 0.646674,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2469",
          "psc_text": "est, tempestas est: nihil tibi restat nisi exclamare, Domine, pereo (Matth. XIV, 30) . Porrigat manum ille qui fluctus calcat intrepidus, sublevet trepidationem tuam, firmet in se securitatem tuam, alloquatur te intus, et dicat tibi: Me attende, quid pertulerim: fratrem malum forte pateris, aut inimicum forinsecus pateris; quos non passus sum? Fremebant forinsecus Judaei, intrinsecus discipulus tradebat. Saevit ergo tempestas, sed ille salvos facit a pusillanimitate et tempestate. Forte navis tua ideo turbatur, quia ille in te dormit. Saeviebat mare, turbabatur navicula in qua discipuli navigabant, Christus autem dormiebat: tandem aliquando visum est illis quia inter illos dormiebat ventorum imperator et creator; accesserunt et excitaverunt Christum: imperavit ventis, et facta est tranquillitas magna (Matth. VIII, 23-26). Merito ergo forte turbatur cor tuum, quia excidit tibi in quem credideris: intolerabiliter pateris, quia non venit tibi in mentem quid pro te pertulerit Christus. Si in mentem non tibi venit Christus, dormit: excita",
          "candidate_score": 0.646527,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3120",
          "psc_text": "procederent adversus Christum. Fundum conturbavit, forte ut et fundum exhauriret; nam in malis quibusdam exhausit mare a fundo, et posuit mare desertum. Dicit illud alius psalmus: Qui convertit mare in aridam (Psal. LXV, 6) . Omnes impii et pagani qui crediderunt, mare erant; terra facti sunt: salsis fluctibus primo steriles; postea justitiae fructu fecundi. Qui conturbas fundum maris: sonum fluctuum ejus quis sufferet? Quid est, quis sufferet? Quis homo sufferet sonum fluctuum maris, jussiones sublimitatum saeculi? Sed unde sufferuntur? Quia praeparat montes in fortitudine sua. Quod ergo dixit, quis sufferet? hoc ait, Nos ipsi per nosmetipsos sufferre illas persecutiones non possemus, nisi ille daret fortitudinem. Qui conturbas fundum maris: sonum fluctuum ejus quis sufferet? 12. Turbabuntur gentes. Primo turbabuntur: sed illi montes parati in fortitudine Christi, numquid turbati sunt? Turbatum est mare; elisum est in montes: mare fractum est; montes inconcussi manserunt. Turbabuntur gentes: et timebunt omnes. Ecce jam omnes",
          "candidate_score": 0.646165,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_114_116",
          "bdc_text": "Eine Untersuchung zu seiner Theologie , Zollikon-Z ürich 1952 , S. 39ff ; Heinrich Schmid , Zwinglis Lehre von der göttlichen und menschlichen Gerechtigkeit , Zürich [1959 ] . - StDTh XII , S. 87ff;",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_704",
          "psc_text": "Est enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium (quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum) deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5) . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis (Rom. IX, 32) et petram scandali, et gratiam Christi non agnoverunt. Acceperunt enim Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. Denique quid de illis Apostolus dicit? Testimonium enim perhibeo illis quod zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Quid est quod dixit, Zelum Dei habent Judaei, sed non secundum scientiam? Audi quid sit, non secundum scientiam: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Id. X, 2, 3) . Si ergo ideo non secundum scientiam",
          "candidate_score": 0.646054,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_41",
          "bdc_text": "Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3023",
          "psc_text": "Quando enim Pilatus praeses, in Judaea legatus, occidit Christum ex vocibus Judaeorum, dixit ipsis Judaeis: Regem vestrum crucifigam? Quia dicebatur rex Judaeorum, et verus rex ipse. Et illi repellentes Christum, dixerunt: Nos non habemus regem nisi Caesarem (Joan. XIX, 15) . Rejecerunt agnum; elegerunt vulpem; merito partes vulpium facti sunt. 20. [vers. 12.] Rex vero: ideo ita positum est quia illi vulpem elegerunt, regem vero noluerunt. Rex vero: id est verus rex, cui titulus inscriptus est, quando passus est. Nam Pilatus hunc titulum super caput ejus inscriptum posuit, Rex Judaeorum, hebraea lingua, graeca, et latina: ut omnes qui transirent legerent gloriam regis, et ignominiam ipsorum Judaeorum, qui rejicientes verum regem, elegerunt vulpem Caesarem. Rex vero laetabitur in Deo. Illi facti sunt partes vulpium: Rex vero laetabitur in Deo. Quem sibi visi sunt quasi superasse cum crucifigerent, tunc crucifixus fudit pretium quo emit orbem terrarum. Rex vero laetabitur in Deo: laudabitur",
          "candidate_score": 0.645258,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_37_39",
          "bdc_text": "«Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 ) nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s. oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2151",
          "psc_text": "sunt, per ipsum facti sunt. Unus enim Deus non factus, et vere Deus ipse solus. Ipse autem solus Deus, Pater et Filius et Spiritus sanctus, unus Deus. 2. Dii ergo quorum Deus est verus Deus, qui sunt, aut ubi sunt? Dicit alius psalmus: Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernit. Adhuc nescimus ne forte dii aliqui in coelo congregati sint, et in eorum congregatione, hoc est enim in synagoga, stetit Deus discernere illos. Videte in eodem psalmo quibus dicat: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes: vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis (Psal. LXXXI, 1, 6, 7) . Manifestum est ergo, quia homines dixit deos, ex gratia sua deificatos, non de substantia sua natos. Ille enim justificat, qui per semetipsum non ex alio justus est; et ille deificat, qui per seipsum non alterius participatione Deus est. Qui autem justificat, ipse deificat,",
          "candidate_score": 0.645101,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_110_112",
          "bdc_text": "- Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ;",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3784",
          "psc_text": "ex Dei dispensatione factum est, ut modo audiremus ex Evangelio, Quia lex per Moysen data est; Gratia et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I, 17) . Si enim discernimus duo Testamenta, Vetus et Novum, non sunt eadem Sacramenta, nec eadem promissa: eadem tamen pleraque praecepta. Nam, Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Honora patrem et matrem, Non falsum testimonium dixeris, Non concupisces rem proximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui (Exod. XX, 12 17) , et nobis praeceptum est; et quisquis ea non observaverit, deviat, nec omnino dignus est qui accipere mereatur montem sanctum Dei, de quo dictum est: Quis habitabit in tabernaculo tuo; aut quis requiescet in monte sancto tuo (Psal. XIV, 1) ? Innocens manibus, et mundo corde (Psal. XXIII, 4) . Discussa ergo praecepta, aut omnia eadem inveniuntur, aut vix aliqua in Evangelio quae non dicta sint a Prophetis. Praecepta eadem; Sacramenta non eadem, promissa",
          "candidate_score": 0.644732,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_49_51",
          "bdc_text": "Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein . Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1702",
          "psc_text": "cum Paganis, et ostendimus hoc evenire modo in Ecclesia Christi, quod ante praedictum est de nomine Christi, de capite et corpore Christi, ne putent nos finxisse illas praedictiones, et ex his rebus quae acciderunt, quasi futurae essent, nos conscripsisse, proferimus codices Judaeorum. Nempe Judaei inimici nostri sunt, de chartis inimici convincitur adversarius. Omnia ergo Dominus distribuit, omnia pro salute nostra ordinavit. Praedixit ante nos, implevit hoc tempore nostro, et quae nondum implevit, impleturus est. Itaque tenemus redditorem, ut credamus debitorem: quia et illa quae nondum dedit, dabit; sicut ea quae nondum dederat, dedit. Si quis probare vult ubi sint scripta, legat Moysen et Prophetas. Si aliquis perstrepit inimicus, et dicit, Vos vobis prophetias finxistis; proferantur codices Judaeorum, quia major serviet minori. Ibi legant ista praedicta, quae modo videmus impleta, et dicamus omnes: Benedictus Dominus Deus Israel, a saeculo et in saeculum: et dicet omnis populus, Fiat, fiat. IN PSALMUM XLI",
          "candidate_score": 0.644061,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3345",
          "psc_text": "eam, cui dicitur, Et conversus vivificasti me (Psal. LXX, 20) . Dixit ergo Dominus: Ex Basan convertam, convertam in profundum maris. Si convertam, quare in profundum maris? In seipsum quippe convertit Dominus, cum salubriter convertit, et non est utique ipse profundum maris. An fallit forte latina locutio, et pro eo positum est, in profundum, quod est, profunde? Non enim ille se convertit; sed ibi convertit eos qui in profundo hujus saeculi jacent demersi pondere peccatorum, ubi conversus ille dicit: De profundis clamavi ad te, Domine (Psal. CXXIX, 1) . Si autem non est, convertam, sed, convertar in profundum maris, hoc intelligitur dixisse Dominum nostrum, quod sua misericordia converteretur etiam in profundum maris, ad eos quoque liberandos qui essent etiam desperatissimi peccatores. Quanquam in aliquo graeco invenerim, non, in profundum, sed, in profundis, hoc est, ἐν βυθοῖς; quod priorem sensum confirmat, quod etiam ibi Deus convertat ad se de profundis clamantes.",
          "candidate_score": 0.643641,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69_71",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 . März zuschickte .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1943",
          "psc_text": "Populus quem non cognovi, servivit mihi (Psal. XVII, 45) . Quando autem et illi montes translati sunt? Et hoc indicet nobis Scriptura Dei. Quando Apostolus praedicabat Judaeis, respuerunt verbum; et ait apostolus Paulus: Ad vos missi eramus, sed quia respuistis verbum Dei, imus ad Gentes (Act. XIII, 46) . Translati sunt montes in cor maris. Vere enim Gentes crediderunt montibus, ut in corde maris essent montes illi: non sicut Judaei, de quibus dictum est, Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me (Isai. XXIX, 13, et Matth. XV, 8) . Hoc enim et de Novo Testamento promittit Dominus, per prophetam dicens: Dabo leges meas in cordibus eorum (Jerem. XXXI, 33, et Hebr. VIII, 10) . Hae leges, haec praecepta per Apostolos indita omnium Gentium fidei et credulitati, montes dicti sunt translati in cor maris. Tunc nos non timebimus. Qui non timebimus? Illi qui compuncti sumus corde,",
          "candidate_score": 0.642347,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3343",
          "psc_text": "alibi: Converte nos, Deus sanitatum nostrarum (Psal. LXXXIV, 5) . Ille autem dixit: Ex Basan convertam. Basan interpretatur Confusio. Quid est ergo, convertam ex confusione, nisi quia confunditur de peccatis suis qui pro eis dimittendis precatur misericordiam Dei? Inde est quod ille Publicanus nec oculos ad coelum audebat levare: ita se considerans confundebatur; sed descendit justificatus, quia dixit Dominus, ex Basan convertam. Basan interpretatur et Siccitas; et recte intelligitur Dominus ex siccitate convertere, id est ex inopia. Nam qui sibi videntur copiosi, cum sint famelici, et pleni, cum sint inanissimi, non convertuntur. Beati enim qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur (Matth. V, 6). Ex ista Dominus siccitate convertit: de anima quippe sicca illi dicitur, Extendi manus meas ad te; anima mea velut terra sine aqua tibi (Psal. CXLII, 6) . Illud quoque non absurde intelligitur, quod habent alii codices, Ex Basan convertar. Convertitur enim ad nos etiam ipse",
          "candidate_score": 0.641418,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2181",
          "psc_text": "praeceptis, septem in gratia Spiritus sancti; per quam gratiam implentur praecepta. Decem ergo et septem tenent omnes pertinentes ad resurrectionem, ad dextram, ad regnum coelorum, ad vitam aeternam; id est Legem implentes per gratiam Spiritus, non quasi per opus suum aut per meritum suum. Decem autem et septem, si numeres ab uno usque ad decem et septem, addendo numeros omnes gradatim, ut ad unum addas duo, addas tria, addas quatuor, ut fiant decem, addendo quinque ut fiant quindecim, addendo sex ut fiant viginti unum, addendo septem ut fiant viginti octo, addendo octo ut fiant triginta sex, addendo novem ut fiant quadraginta quinque, addendo decem ut fiant quinquaginta quinque, addendo undecim ut fiant sexaginta sex, addendo duodecim ut fiant septuaginta octo, addendo tredecim ut fiant nonaginta unum, addendo quatuordecim ut fiant centum quinque, addendo quindecim ut fiant centum viginti, addendo sexdecim ut fiant centum triginta sex, addendo decem et septem, efficiuntur",
          "candidate_score": 0.64084,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_104_106",
          "bdc_text": "S VI/2 82 ) . Merkwürdiger weise kehrt der Abschnitt : «Accedit ergo Paulus hoc loco . . .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1638",
          "psc_text": "Confundantur, et revereantur simul, qui quaerunt animam meam ut auferant eam. 25. Convertantur retrorsum, et revereantur, qui volunt mihi mala. Convertantur retrorsum: nec hoc in malum accipiamus. Bene illis optat; et vox illius est qui dixit de cruce: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34) . Quare illis ergo dicit, ut retrorsum redeant? Quia qui ante superbi erant ut caderent retro, humiles facti sunt ut resurgant. Quando enim ante sunt, praecedere volunt Dominum, meliores volunt esse quam Dominus: si autem retro sunt, ipsum agnoscunt meliorem, ipsum priorem, se posteriores, ut ille praecedat, illi sequantur. Proinde Petrum male sibi dantem consilium sic redarguit. Passurus enim Dominus erat pro salute nostra, et de ipsa passione quae futura erant praedicabat: et ait Petrus, Absit Domine; propitius tibi esto, non fiet hoc. Praecedere volebat Dominum, et consilium dare magistro. Dominus autem ut non eum faceret praecedentem, sed sequentem, Redi, inquit, retro",
          "candidate_score": 0.639922,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_104_106",
          "bdc_text": "S VI/2 82 ) . Merkwürdiger weise kehrt der Abschnitt : «Accedit ergo Paulus hoc loco . . .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1577",
          "psc_text": "de lacu miseriae, et de luto limi. Jam habet fidem, quam non habebat; habet spem, sine qua erat; in Christo ambulat, qui in diabolo errabat. Ideo enim, Posuit, inquit, supra petram pedes meos, et direxit gressus meos. Petra autem erat Christus (I Cor. X, 4). Simus super petram, dirigantur gressus nostri: opus est tamen adhuc ut ambulemus, ut ad aliquid perveniamus. Nam Paulus apostolus, jam super petram, jam directis pedibus suis, quid dicebat? Non quia jam acceperim, aut jam perfectus sim: fratres, ego non arbitror me apprehendisse. Quid ergo tibi praestitum est, si non apprehendisti? Unde gratias agis, cum dicis: Sed misericordiam consecutus sum (I Tim. I, 13) ? Quia directi sunt pedes, quia jam supra petram ambulat. Quid enim ait? Unum autem quae retro oblitus. Quae retro? Lacus miseriae. Quid est, retro? Limus luti, concupiscentiae carnales, tenebrae iniquitatum. Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus. Non se",
          "candidate_score": 0.634217,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_114_116",
          "bdc_text": "Eine Untersuchung zu seiner Theologie , Zollikon-Z ürich 1952 , S. 39ff ; Heinrich Schmid , Zwinglis Lehre von der göttlichen und menschlichen Gerechtigkeit , Zürich [1959 ] . - StDTh XII , S. 87ff;",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3530",
          "psc_text": "et timor: timor Dei, quia justus est; amor, quia misericors est. Quis enim ei diceret, Quid fecisti (Sap. XII, 12) , si damnaret injustum? Quanta ergo misericordia ejus, ut justificet injustum? Ex hoc praelectum nobis et Apostolum audivimus eamdem maxime gratiam commendantem: de cujus commendatione habebat Judaeos inimicos, velut de Legis littera praesumentes, et tanquam justitiam suam diligentes atque jactantes; de quibus dicit: Testimonium perhibeo illis, quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Et tanquam ei diceretur, Quid est enim habere zelum Dei non secundum scientiam? subjecit continuo, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 2, 3) . Gloriantes, inquit, tanquam de operibus, excludunt a se gratiam; et tanquam de sanitate sua falsa praesumentes respuunt medicinam. Contra tales enim et Dominus dixerat: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam; non est opus sanis medicus, sed male habentibus (Matth. IX, 13,",
          "candidate_score": 0.633092,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_67",
          "bdc_text": "-Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag :",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2592",
          "psc_text": "Inscriptus itaque titulus ille est, Rex Judaeorum. Saül, ut diximus, populus Judaeorum erat; David Christus erat: titulus ibi, Rex Judaeorum. Indignati sunt Judaei, quia inscriptus erat titulus, Rex Judaeorum: puduit illos habere regem quem crucifigere potuerunt. Non enim viderunt quia ipsa crux, in qua eum fixerunt, futura erat in frontibus regum. Cum ergo indignarentur ex illo titulo, adierunt Pilatum judicem, cui obtulerant occidendum Christum, et dixerunt ad eum: Noli scribere sic, Rex Judaeorum; sed scribe quia ipse dixit se regem esse Judaeorum. Et quia jam cantatum erat per Spiritum sanctum, In finem; ne corrumpas in tituli inscriptionem, respondit eis Pilatus, Quod scripsi scripsi (Joan. XIX, 19-22) : quid mihi suggeritis falsitatem? Ego non corrumpo veritatem. 4. Audivimus ergo quid sibi velit, Ne corrumpas in tituli inscriptionem. Quid ergo est, Cum fugeret a facie Saül in speluncam? Quod quidem et David ille fecit: sed quia in illo non invenimus tituli inscriptionem,",
          "candidate_score": 0.631962,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_129",
          "bdc_text": "Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1751",
          "psc_text": "16. [vers. 9.] Ideo sequitur: In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte declarabit. Nulli vacat audire in tribulatione. Attendite cum vobis bene est; audite cum vobis bene est: discite, cum tranquilli estis, sapientiae disciplinam, et verbum Dei ut cibum colligite. Quando enim quisque in tribulatione est, prodesse illi debet quod securus audivit. Et enim in rebus prosperis mandat tibi Deus misericordiam suam, si ei fideliter servieris; quia liberat te de tribulatione; sed non tibi declarat ipsam misericordiam, quam tibi per diem mandavit, nisi per noctem. Cum venerit ipsa tribulatio, tunc adjutorio te non deserit: ostendit tibi verum fuisse quod tibi per diem mandavit. Etenim scriptum est quodam loco: Speciosa misericordia Domini in tempore tribulationis, sicut nubes pluviae in tempore siccitatis (Eccli. XXXV, 26) . In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte declarabit. Non tibi ostendit quia subvenit tibi, nisi venerit tibi tribulatio, unde eruaris ab illo qui tibi",
          "candidate_score": 0.63078,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69_71",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 . März zuschickte .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2605",
          "psc_text": "exposuit nobis quid diceret: Hoc autem, inquit, dicebat de templo corporis sui (Joan. II, 19, 21) . Modo ergo ex persona precantis, ex persona hominis, ex persona carnis dicit, Misit de coelo, et salvum fecit me. 9. Dedit in opprobrium conculcantes me. Qui illum conculcaverunt, qui mortuo insultaverunt, qui tanquam hominem crucifixerunt, quia Deum non intellexerunt, dedit eos in opprobrium. Videte si non est factum: non futurum credimus, sed completum agnoscimus. Saevierunt Judaei in Christum, superbierunt in Christum: ubi? In civitate Jerusalem. Ubi enim regnabant, ibi tumebant, ibi cervices erexerunt. Post passionem Domini eradicati inde sunt; et perdiderunt regnum, in quo regem Christum agnoscere noluerunt. Quemadmodum dati sunt in opprobrium, videte: dispersi sunt per omnes gentes, nusquam habentes stabilitatem, nusquam certam sedem. Propterea autem adhuc Judaei sunt, ut Libros nostros portent ad confusionem suam. Quando enim volumus ostendere prophetatum Christum, proferimus Paganis istas Litteras. Et ne forte dicant duri ad",
          "candidate_score": 0.63043,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_38_40",
          "bdc_text": "nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s. oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers : 1 .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3902",
          "psc_text": "datus est rex Saül (I Reg. IX, 1), et reprobatus est tanquam malus rex; postea datus est de tribu Juda rex David, et ex illo de tribu Juda fuerunt reges (Id. XVI, 12). Jacob autem ille hoc dixerat, quando benedixerat filios suos: Non deficiet princeps de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat cui repromissum est (Gen. XLIX, 10) . De tribu autem Juda venit Dominus noster Jesus Christus. Est enim, sicut Scriptura dicit et modo audistis, ex semine David, natus de Maria. Caeterum quod attinet ad divinitatem Domini nostri Jesu Christi, in qua aequalis est Patri; non solum ante Judaeos, sed etiam ante ipsum Abraham (Joan. VIII, 58); nec solum ante Abraham, sed et ante Adam; nec solum ante Adam, sed et ante coelum et terram, et ante saecula: quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Id. I, 3) . Quia ergo in",
          "candidate_score": 0.628931,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_28",
          "bdc_text": "Offenbar hat Bullinger daraus die entsprechenden Stellen abgeschrieben und Jud zugeschickt .",
          "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2607",
          "psc_text": "sunt Judaei? Codicem portat Judaeus, unde credat Christianus. Librarii nostri facti sunt, quomodo solent servi post dominos codices ferre, ut illi portando deficiant, illi legendo proficiant. In tale opprobrium dati sunt Judaei; et impletum est quod tanto ante praedictum est: Dedit in opprobrium conculcantes me. Quale autem opprobrium est, fratres, ut hunc versum legant, et ipsi caeci attendant ad speculum suum? Sic enim apparent Judaei de Scriptura sancta quam portant, quomodo apparet facies caeci de speculo: ab aliis videtur, ab ipso non videtur. Dedit in opprobrium conculcantes me. 10. Quaerebas forte cum diceret, Misit de coelo, et salvum me fecit: Quid misit de coelo? quem misit de coelo? Angelum misit, ut salvum faceret Christum, et per servum salvus fit Dominus? Omnes enim Angeli creatura serviens Christo est. Ad obsequium mitti potuerunt Angeli, ad servitium mitti potuerunt, non ad adjutorium: sicut scriptum est, quod Angeli ministrabant ei (Matth. IV, 11), non",
          "candidate_score": 0.618772,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 5,
      "cf_id": "cf016",
      "work_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1",
      "max_score": 0.729781,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_459",
          "psc_text": "non comprehendimus loqui uera non possumus. denique nec Paulus praesumpsit dicere, qui raptus in paradisum audiuit secreta caelestia, sed uolens non in his errare quae diceret ait: quam inscrutabilia sunt iudicia dei et inuestigabiles uiae eius! nunc autem absolutus corpore forsitan inuestigabilium uiarum genera et iudicia eius, quae sicut abyssus multa sunt, comprehendit. cap. 69 § 1 Adhuc iustitiae forma describitur et augetur dicente scriptura: le lex x dei eius in corde ipsius et non subplantabuntur gressus eius. in corde iusti lex dei est. quae lex? non scripta, sed naturalis; iusto enim 1ex non est posita, sed iniusto. in corde eius lex est, non perfunctorie sicut in labiis Iudaeorum; corde enim creditur ad iustitiam. qui credit, et loquitur; qui autem loquitur, non continuo credit. denique non credidit populus, de quo dictum est: § 2 populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est ame. si igitur gentes, cum ea",
          "candidate_score": 0.729781,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_459",
          "psc_text": "non comprehendimus loqui uera non possumus. denique nec Paulus praesumpsit dicere, qui raptus in paradisum audiuit secreta caelestia, sed uolens non in his errare quae diceret ait: quam inscrutabilia sunt iudicia dei et inuestigabiles uiae eius! nunc autem absolutus corpore forsitan inuestigabilium uiarum genera et iudicia eius, quae sicut abyssus multa sunt, comprehendit. cap. 69 § 1 Adhuc iustitiae forma describitur et augetur dicente scriptura: le lex x dei eius in corde ipsius et non subplantabuntur gressus eius. in corde iusti lex dei est. quae lex? non scripta, sed naturalis; iusto enim 1ex non est posita, sed iniusto. in corde eius lex est, non perfunctorie sicut in labiis Iudaeorum; corde enim creditur ad iustitiam. qui credit, et loquitur; qui autem loquitur, non continuo credit. denique non credidit populus, de quo dictum est: § 2 populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est ame. si igitur gentes, cum ea",
          "candidate_score": 0.713405,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_151",
          "psc_text": "isti in uitam aeternam et isti in obprobrium et confusionem aeternam; et intellegentes splendebunt sicut splendor caeli et de iustis multi sicut stellae lucebunt. cap. 52 § 1 Quod istud est iudicium sedentium iudicum et qui libri aperti nisi conscientiae nostrae uelut libri peccatorum nostrorum seriem continentes ? quamquam hoc ipsum uile sit aestimare quasi humani simile iudicii. aliud est Christi iudicium, ubi conscientia ipsa se prodit, quae latere non potest occultorum arbitrum, ubi cogitationes lucent apud eum qui adhuc cogitantibus dicebat: § 2 quid cogitatis mala in cordibus uestris? cum Iudaeis diceret, dicebat omnibus, ne quis putaret quod occulta possent esse quae faceret, ne quis putaret quod parietibus clausus testem occulti erroris effugeret. ideoque et euangelista testatur dicens: Iesus autem sciebat cogitationes eorum. quomodo ergo ait: 1ibri aperti sunt? non utique atramento scripti, sed uestigiis delictorum et flagitiorum inquinamento. 2 cf. Rom. 14,12 3 cf. Rom. 2, 15-16 7",
          "candidate_score": 0.711542,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_459",
          "psc_text": "non comprehendimus loqui uera non possumus. denique nec Paulus praesumpsit dicere, qui raptus in paradisum audiuit secreta caelestia, sed uolens non in his errare quae diceret ait: quam inscrutabilia sunt iudicia dei et inuestigabiles uiae eius! nunc autem absolutus corpore forsitan inuestigabilium uiarum genera et iudicia eius, quae sicut abyssus multa sunt, comprehendit. cap. 69 § 1 Adhuc iustitiae forma describitur et augetur dicente scriptura: le lex x dei eius in corde ipsius et non subplantabuntur gressus eius. in corde iusti lex dei est. quae lex? non scripta, sed naturalis; iusto enim 1ex non est posita, sed iniusto. in corde eius lex est, non perfunctorie sicut in labiis Iudaeorum; corde enim creditur ad iustitiam. qui credit, et loquitur; qui autem loquitur, non continuo credit. denique non credidit populus, de quo dictum est: § 2 populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est ame. si igitur gentes, cum ea",
          "candidate_score": 0.710986,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_459",
          "psc_text": "non comprehendimus loqui uera non possumus. denique nec Paulus praesumpsit dicere, qui raptus in paradisum audiuit secreta caelestia, sed uolens non in his errare quae diceret ait: quam inscrutabilia sunt iudicia dei et inuestigabiles uiae eius! nunc autem absolutus corpore forsitan inuestigabilium uiarum genera et iudicia eius, quae sicut abyssus multa sunt, comprehendit. cap. 69 § 1 Adhuc iustitiae forma describitur et augetur dicente scriptura: le lex x dei eius in corde ipsius et non subplantabuntur gressus eius. in corde iusti lex dei est. quae lex? non scripta, sed naturalis; iusto enim 1ex non est posita, sed iniusto. in corde eius lex est, non perfunctorie sicut in labiis Iudaeorum; corde enim creditur ad iustitiam. qui credit, et loquitur; qui autem loquitur, non continuo credit. denique non credidit populus, de quo dictum est: § 2 populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est ame. si igitur gentes, cum ea",
          "candidate_score": 0.710558,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_151",
          "psc_text": "isti in uitam aeternam et isti in obprobrium et confusionem aeternam; et intellegentes splendebunt sicut splendor caeli et de iustis multi sicut stellae lucebunt. cap. 52 § 1 Quod istud est iudicium sedentium iudicum et qui libri aperti nisi conscientiae nostrae uelut libri peccatorum nostrorum seriem continentes ? quamquam hoc ipsum uile sit aestimare quasi humani simile iudicii. aliud est Christi iudicium, ubi conscientia ipsa se prodit, quae latere non potest occultorum arbitrum, ubi cogitationes lucent apud eum qui adhuc cogitantibus dicebat: § 2 quid cogitatis mala in cordibus uestris? cum Iudaeis diceret, dicebat omnibus, ne quis putaret quod occulta possent esse quae faceret, ne quis putaret quod parietibus clausus testem occulti erroris effugeret. ideoque et euangelista testatur dicens: Iesus autem sciebat cogitationes eorum. quomodo ergo ait: 1ibri aperti sunt? non utique atramento scripti, sed uestigiis delictorum et flagitiorum inquinamento. 2 cf. Rom. 14,12 3 cf. Rom. 2, 15-16 7",
          "candidate_score": 0.710303,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_151",
          "psc_text": "isti in uitam aeternam et isti in obprobrium et confusionem aeternam; et intellegentes splendebunt sicut splendor caeli et de iustis multi sicut stellae lucebunt. cap. 52 § 1 Quod istud est iudicium sedentium iudicum et qui libri aperti nisi conscientiae nostrae uelut libri peccatorum nostrorum seriem continentes ? quamquam hoc ipsum uile sit aestimare quasi humani simile iudicii. aliud est Christi iudicium, ubi conscientia ipsa se prodit, quae latere non potest occultorum arbitrum, ubi cogitationes lucent apud eum qui adhuc cogitantibus dicebat: § 2 quid cogitatis mala in cordibus uestris? cum Iudaeis diceret, dicebat omnibus, ne quis putaret quod occulta possent esse quae faceret, ne quis putaret quod parietibus clausus testem occulti erroris effugeret. ideoque et euangelista testatur dicens: Iesus autem sciebat cogitationes eorum. quomodo ergo ait: 1ibri aperti sunt? non utique atramento scripti, sed uestigiis delictorum et flagitiorum inquinamento. 2 cf. Rom. 14,12 3 cf. Rom. 2, 15-16 7",
          "candidate_score": 0.700716,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80_82",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_832",
          "psc_text": "AmlBml 17 ergo] enim fJ pr. in om. fJ, add. uentre fiav 19 alii] add. bene fiav 22 perscripta B 23 et om. av 24 legis om. DF 27 pr. qui] quae flatl lex sunt] quia ex uno sunt « alt qvi om. AC incognita cod. Oxon. 214 cognitae C cognita eel. au 15* praecepta conseruant. ergo quasi gentilis populi congregator personam nostram suscepit hoc loco Christus, ut diceret facere se legem in medio cordis sui. siquidem populus nationum legem quam non audiuit impleuit, ut agnosceret Christum, quem populus Iudaeorum qui legem acceperat non recepit nec cognoscendum putauit, quia scriptum est: agnouit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui; § 5 Israel autem mp non cognouit. hc ergo credentium uenter est in quo spiritus sanctus operatur et eum semine spiritali implere consueuit, sicut testificatur in euangelio dominus Iesus, qui ait: qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina de",
          "candidate_score": 0.688015,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_151",
          "psc_text": "isti in uitam aeternam et isti in obprobrium et confusionem aeternam; et intellegentes splendebunt sicut splendor caeli et de iustis multi sicut stellae lucebunt. cap. 52 § 1 Quod istud est iudicium sedentium iudicum et qui libri aperti nisi conscientiae nostrae uelut libri peccatorum nostrorum seriem continentes ? quamquam hoc ipsum uile sit aestimare quasi humani simile iudicii. aliud est Christi iudicium, ubi conscientia ipsa se prodit, quae latere non potest occultorum arbitrum, ubi cogitationes lucent apud eum qui adhuc cogitantibus dicebat: § 2 quid cogitatis mala in cordibus uestris? cum Iudaeis diceret, dicebat omnibus, ne quis putaret quod occulta possent esse quae faceret, ne quis putaret quod parietibus clausus testem occulti erroris effugeret. ideoque et euangelista testatur dicens: Iesus autem sciebat cogitationes eorum. quomodo ergo ait: 1ibri aperti sunt? non utique atramento scripti, sed uestigiis delictorum et flagitiorum inquinamento. 2 cf. Rom. 14,12 3 cf. Rom. 2, 15-16 7",
          "candidate_score": 0.683939,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_832",
          "psc_text": "AmlBml 17 ergo] enim fJ pr. in om. fJ, add. uentre fiav 19 alii] add. bene fiav 22 perscripta B 23 et om. av 24 legis om. DF 27 pr. qui] quae flatl lex sunt] quia ex uno sunt « alt qvi om. AC incognita cod. Oxon. 214 cognitae C cognita eel. au 15* praecepta conseruant. ergo quasi gentilis populi congregator personam nostram suscepit hoc loco Christus, ut diceret facere se legem in medio cordis sui. siquidem populus nationum legem quam non audiuit impleuit, ut agnosceret Christum, quem populus Iudaeorum qui legem acceperat non recepit nec cognoscendum putauit, quia scriptum est: agnouit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui; § 5 Israel autem mp non cognouit. hc ergo credentium uenter est in quo spiritus sanctus operatur et eum semine spiritali implere consueuit, sicut testificatur in euangelio dominus Iesus, qui ait: qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina de",
          "candidate_score": 0.682186,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_79_81",
          "bdc_text": "Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_938",
          "psc_text": "quinque spiritalibus sensibus ille absconditus cordis homo noster consummatur interior, qui solus ante deum locuples Petri apostoli testimonio repperitur. qui habet, inquit, aures audiendi audiat. habes unum sensum. § 2 et sicut sunt qui oculos habent et non uident, ita sunt qui oculis non uidentibus plus uidere creduntur. unde et prophetae dicebantur 'uidentes', etiam qui oculis non uiderent. bonus etiam ille odor de quo apostolus dixit: bonus odor Christi sumus deo, unde et Iob dusit: et spiritus diuinus qui est in naribus meis. idem ergo odor Christi et spiritus sancti est deo, quia unus odor est trinitatis. est et interior cibus, de quo dixit dominus: meus cibus est ut § 3 faciam uoluntatem patris mei qui in caelo est. est et interior tactus, quo Christum tetigit illa in euangelio, quae per duodecim annos sanguinem profluebat nec a medicis 2 *Gal. 1, 6—7 5 *I Cor. 15,1 8 Ps. 91, 4",
          "candidate_score": 0.679108,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1107",
          "psc_text": "3 ex duobus igitur testamentis duo populi, unus Iudaeorum, alius nationum qui in Christo credidit. ille Iudaeorum qui non credidit seruit; ipse est secundum carnem natus, quia secundum carnem interpretatus est scripturam diuinam et secundum litteram, non secundum spiritum. qui autem de libera, natus est per repromissionem, hoc est cui repromiss:o ex fide. § 4 ipse est ecclesiae filius tenens gratiae libertatem, propter quem ecclesia dicit: expelle ancillam et filium eius; non enifti heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac, et apostolus ait: itaque, fratres, non-sumus ancillae filii, sed liberae. haec est ergo solutio, quia quod ignorabat Iudaeus fides 4 *Gal. 4, 22 8 cf. I Tim. 2,7 9 sqq.] cf. Gal. 4, 24-30 12 .13 .17 cf. Hieron. de nom. Hebr. s. u. 13 cf. Rom. 5, 20 22 cf. II Cor. 3. 6 25 *Gen. 21, 10 28 Gal. 4, 31 7 acciperet p 8 propendebant 0a",
          "candidate_score": 0.67631,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_459",
          "psc_text": "non comprehendimus loqui uera non possumus. denique nec Paulus praesumpsit dicere, qui raptus in paradisum audiuit secreta caelestia, sed uolens non in his errare quae diceret ait: quam inscrutabilia sunt iudicia dei et inuestigabiles uiae eius! nunc autem absolutus corpore forsitan inuestigabilium uiarum genera et iudicia eius, quae sicut abyssus multa sunt, comprehendit. cap. 69 § 1 Adhuc iustitiae forma describitur et augetur dicente scriptura: le lex x dei eius in corde ipsius et non subplantabuntur gressus eius. in corde iusti lex dei est. quae lex? non scripta, sed naturalis; iusto enim 1ex non est posita, sed iniusto. in corde eius lex est, non perfunctorie sicut in labiis Iudaeorum; corde enim creditur ad iustitiam. qui credit, et loquitur; qui autem loquitur, non continuo credit. denique non credidit populus, de quo dictum est: § 2 populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est ame. si igitur gentes, cum ea",
          "candidate_score": 0.676088,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_151",
          "psc_text": "isti in uitam aeternam et isti in obprobrium et confusionem aeternam; et intellegentes splendebunt sicut splendor caeli et de iustis multi sicut stellae lucebunt. cap. 52 § 1 Quod istud est iudicium sedentium iudicum et qui libri aperti nisi conscientiae nostrae uelut libri peccatorum nostrorum seriem continentes ? quamquam hoc ipsum uile sit aestimare quasi humani simile iudicii. aliud est Christi iudicium, ubi conscientia ipsa se prodit, quae latere non potest occultorum arbitrum, ubi cogitationes lucent apud eum qui adhuc cogitantibus dicebat: § 2 quid cogitatis mala in cordibus uestris? cum Iudaeis diceret, dicebat omnibus, ne quis putaret quod occulta possent esse quae faceret, ne quis putaret quod parietibus clausus testem occulti erroris effugeret. ideoque et euangelista testatur dicens: Iesus autem sciebat cogitationes eorum. quomodo ergo ait: 1ibri aperti sunt? non utique atramento scripti, sed uestigiis delictorum et flagitiorum inquinamento. 2 cf. Rom. 14,12 3 cf. Rom. 2, 15-16 7",
          "candidate_score": 0.673734,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_459",
          "psc_text": "non comprehendimus loqui uera non possumus. denique nec Paulus praesumpsit dicere, qui raptus in paradisum audiuit secreta caelestia, sed uolens non in his errare quae diceret ait: quam inscrutabilia sunt iudicia dei et inuestigabiles uiae eius! nunc autem absolutus corpore forsitan inuestigabilium uiarum genera et iudicia eius, quae sicut abyssus multa sunt, comprehendit. cap. 69 § 1 Adhuc iustitiae forma describitur et augetur dicente scriptura: le lex x dei eius in corde ipsius et non subplantabuntur gressus eius. in corde iusti lex dei est. quae lex? non scripta, sed naturalis; iusto enim 1ex non est posita, sed iniusto. in corde eius lex est, non perfunctorie sicut in labiis Iudaeorum; corde enim creditur ad iustitiam. qui credit, et loquitur; qui autem loquitur, non continuo credit. denique non credidit populus, de quo dictum est: § 2 populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est ame. si igitur gentes, cum ea",
          "candidate_score": 0.673415,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_34_36",
          "bdc_text": "Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis . Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_929",
          "psc_text": "Hebr. 13, 8 24 cf. 1 Cor. 11, 7 26 cf. Ioh. 17,1 28 *Ps. 40, 14 3 ubi dicit om. B 6 corruptione pa 8 illius av 11 a om. a quo] qui CmZ in] ad fl terris CmI 16 omnia AC 16 maledktum — es om.DF 19 quo] add. mihi Bm2 20 in omnibus patris pav te om. {l 21 es et] eat ABCml et Cml in om. AmlBCml 23 qui fia aput C 30 credidit Cml Hebraeo habet amen, amen, ut asseruerunt qui librum legerunt in Hebraicis litteris scriptum. Graecus hoc loco yevdoaw, yevioao) dixit, quod est 'fiat, fiatt fiat . quod uerbum diuersas signi- § 2 ficationes habet, ut sit interdum imperantis, interdum precantis, interdum confirmantis aliquid. imperantis est, cum superior inferiori statuit quid faciendum sit uel sequendum. precantis est sicut illud: fiat uoluntas tua; non enim deo quis imperat, sed precem fundit. confirmantis est, cum",
          "candidate_score": 0.670034,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_34_36",
          "bdc_text": "Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis . Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_97",
          "psc_text": "in uenas mentis ac uires animae sueus uerbi descendit aeterni; denique non in solo pane uiuit homo, sed in omni uerbo dei. hoc 4 . 14 rf. Apoc. 17,4 8 cf. I Cor. 10,4 13*Ps. 22,5 18 cf. Ioh. 15,1 cf. I Cor. 10,4 19 cf. Ps. 3.>, 10 cf. Ps. 45, 5 20 cf. liph. 2,14 21 Ioh. 7, 38 22 cf. Apoc. 5,9 26 Luc. 4.4 3 redimit AB 5 babilonis codd. -cumque om. A pr. plus om. BCmlfta 6 et om. a 7 pronuntiauit « uino suo Bftav cui] add. etiam v Hat] Dat B 9 inebrietati Cml 10 bona ebrietas—confusionem om. (e 12 bona ebrietas — aeternae post 9 inebriati sunt tr. BC 13 propheta dixit DF 14 babilonis teDF 16 bibe poculum BCfi 17 alt. Christum] lHM B 26 succns fiav pane solo F uerbum bibe, sed ordine suo bibe, primum in ueteri testamento, cito",
          "candidate_score": 0.668823,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_117_119",
          "bdc_text": "Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1124",
          "psc_text": "add. ad fJ 28 est B LXIV. Ambros. pars 6. Petschenig. 20 § 6 solutus interpretationis corporalis impedimentis. alioquin adulterium est ueris falsa miscere, pudicitia autem spiritalis, si anima tua exuta omnibus impedimentis deuiae cognitionis sine ruga accedat ad dei uerbum. ergo sicut ecclesiae caput Christus, ita et synagogae caput lex, hoc est his qui sub lege sunt, propter quos apostolus fecit se esse sub lege, cum sub lege non esset, ut eos qui sub lege sunt lucri faceret. et iterum doctor gentiujn gentium factus est quasi esset ipse sine lege, ut eos qui erant sine lege adquireret Christo. pulchre autem ait, quod sine lege dei non esset et in lege Christi maneret. cap. 63 § 1 Lex autem synagogae caput non a principio, quia Christus erat caput ueteris synagogae quam Moyses fundauit et condidit. denique audi dicentem, quia uerbo domini fundata est: fide, inquit, Moyses grandis factus negauit se",
          "candidate_score": 0.668256,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_116_118",
          "bdc_text": "- StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1124",
          "psc_text": "add. ad fJ 28 est B LXIV. Ambros. pars 6. Petschenig. 20 § 6 solutus interpretationis corporalis impedimentis. alioquin adulterium est ueris falsa miscere, pudicitia autem spiritalis, si anima tua exuta omnibus impedimentis deuiae cognitionis sine ruga accedat ad dei uerbum. ergo sicut ecclesiae caput Christus, ita et synagogae caput lex, hoc est his qui sub lege sunt, propter quos apostolus fecit se esse sub lege, cum sub lege non esset, ut eos qui sub lege sunt lucri faceret. et iterum doctor gentiujn gentium factus est quasi esset ipse sine lege, ut eos qui erant sine lege adquireret Christo. pulchre autem ait, quod sine lege dei non esset et in lege Christi maneret. cap. 63 § 1 Lex autem synagogae caput non a principio, quia Christus erat caput ueteris synagogae quam Moyses fundauit et condidit. denique audi dicentem, quia uerbo domini fundata est: fide, inquit, Moyses grandis factus negauit se",
          "candidate_score": 0.666088,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1176",
          "psc_text": "Fubstantiae substantiae explicari non possit, cum ait apostolus: nolite ante tempus quid iudicare, donec ueniat dominus, qui inluminabit occulta tenebrarum et manifestabit consilia cordium; et tunc laus erit unicuique a deo ? § 4 tenebras cordis saepe loco criminis legimus, immo prope ubique. uide ergo, ne ista sint occulta tenebrarum quae sunt cordis occulta, ideoque tenebrarum nomen acceperint, quod ea ab aliis non deprehendantur, sed lateant. et ideo dominus in die iudicii inluminaturus asseritur occulta tenebrarum, quia cor uniuscuiusque manifestabitur quod ante occultum erat, soli quidem Christo cognitum, qui sciens iudicii sui gratiam ait: nihil est o ccultum quod non manifestabitui. cap. 82 § 1 Sunt autem multa quae propter uerecundiam premimus et, ut impleamus caeleste mandatum, tacito apud no? tenemus affectu, ne uideamur in his quae nostra sunt gloriari et eorum fructum uulgando incipiamus amittere. sunt autem occulta sapientiae, quae raptus in paradiso apostolus Paulus audiuit et, quia non",
          "candidate_score": 0.665842,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_832",
          "psc_text": "AmlBml 17 ergo] enim fJ pr. in om. fJ, add. uentre fiav 19 alii] add. bene fiav 22 perscripta B 23 et om. av 24 legis om. DF 27 pr. qui] quae flatl lex sunt] quia ex uno sunt « alt qvi om. AC incognita cod. Oxon. 214 cognitae C cognita eel. au 15* praecepta conseruant. ergo quasi gentilis populi congregator personam nostram suscepit hoc loco Christus, ut diceret facere se legem in medio cordis sui. siquidem populus nationum legem quam non audiuit impleuit, ut agnosceret Christum, quem populus Iudaeorum qui legem acceperat non recepit nec cognoscendum putauit, quia scriptum est: agnouit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui; § 5 Israel autem mp non cognouit. hc ergo credentium uenter est in quo spiritus sanctus operatur et eum semine spiritali implere consueuit, sicut testificatur in euangelio dominus Iesus, qui ait: qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina de",
          "candidate_score": 0.664491,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_838",
          "psc_text": "iustitiam suam, qui deo credit et fidem suam sibi reputari ad iustitiam confitetur. ueritatem et misericordiam diligit, qui fidem praedicat ueram et peccata dimittit. ideo enim Christus aduenit, ut fidem statueret, remissionem tribueret peccatorum. cap. 26 § 1 Et quia ex persona saluatoris totum hunc esse diximus psalmum, ne forte dicant Apollinaristae: 'ecce corpus, dixit, praeparasti mihi, non etiam animam', audiant in inferioribus psalmi huius dicentem: con fundantur e t reuereantur s imul qui quaerunt anim animam am meam, ut aui era n tea m. 1 cf. Eph. 3,17 2 cf. Rora. 8, 38-39 5 cf. Ps. 39,10—11 6 cf. Eccli. 46, 20 (23) 8 cf. Gal. 6,14 12 *Gen. 15, 6 13 *Ps. 39,10 14 Ps. 138,2 16 *Ps. 39,11 20 cf. Rom. 4, 5 21 cf. Ps. 83,12 25 *Ps. 39, 7 . cf. Hebr. 10, 5 27 Ps. 39, 15 6 exaltando BC annuntians (iav 9 misteria",
          "candidate_score": 0.663502,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_837",
          "psc_text": "gloriatur in illa domini passione. non sequitur litteram legis, sed eruit profunda mysteria, quibus reuelet domini Iesu gloriam, quem lex significauit esse uenturum ad ecclesiam quae magna est congreganda. iustitia igitur fides est. denique credidit Abraham deo et reputatum est ei ad iustitiam. ecce labia mea non prohibebo. domine, tu cognouisti. sic et alibi: tu cognouisti sessionem meam et resurrectionem meam. cap. 25 § 1 Ad patrem dicit: iustitiam meam non abscondi in corde me o, ueritatem tuam et salutare tuum dixi. totus ex persona Christi psalmus iste est. ideo 'iustitiam meam1 dicit, licet non arroganter et homo possit dicere iustitiam suam, qui deo credit et fidem suam sibi reputari ad iustitiam confitetur. ueritatem et misericordiam diligit, qui fidem praedicat ueram et peccata dimittit. ideo enim Christus aduenit, ut fidem statueret, remissionem tribueret peccatorum. cap. 26 § 1 Et quia ex persona saluatoris totum hunc esse diximus psalmum, ne forte",
          "candidate_score": 0.66091,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33_35",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_929",
          "psc_text": "Hebr. 13, 8 24 cf. 1 Cor. 11, 7 26 cf. Ioh. 17,1 28 *Ps. 40, 14 3 ubi dicit om. B 6 corruptione pa 8 illius av 11 a om. a quo] qui CmZ in] ad fl terris CmI 16 omnia AC 16 maledktum — es om.DF 19 quo] add. mihi Bm2 20 in omnibus patris pav te om. {l 21 es et] eat ABCml et Cml in om. AmlBCml 23 qui fia aput C 30 credidit Cml Hebraeo habet amen, amen, ut asseruerunt qui librum legerunt in Hebraicis litteris scriptum. Graecus hoc loco yevdoaw, yevioao) dixit, quod est 'fiat, fiatt fiat . quod uerbum diuersas signi- § 2 ficationes habet, ut sit interdum imperantis, interdum precantis, interdum confirmantis aliquid. imperantis est, cum superior inferiori statuit quid faciendum sit uel sequendum. precantis est sicut illud: fiat uoluntas tua; non enim deo quis imperat, sed precem fundit. confirmantis est, cum",
          "candidate_score": 0.659686,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127_129",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant . Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1298",
          "psc_text": "dicebat: filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in uobis. testificatur et dominus in euangelio graues esse parturientis dolores, cum dicit: mulier cum parturit tristitiam habet, quia uenit dies eius; cum autem pepererit puerum, iam. non meminit tristitiae propter gaudium, quia natus est homo in hoc mundo. § 3 magnus ergo labor, ut aliquis sibi Christum adquirat, ne sine gubernatore quasi nauis in saeculi istius salo fluctuet. denique apostoli tristes erant, cum se Christus ad patrem rediturum esse memoraret, quod absente rectore destitui se putarent. gaudium Christus est, ipse est et puer, quem parturit 15 cf. Ps. 47, 3 16 cf. Hier. 22, 23 19 Gal. 4,19 21 *Ioh. 16, 21 27 cf. Toh. 16, 22 1 ne Crnl considerarit scripsi consideraret Atnla eonsidsrare cet. v 5 ingemit* C gemit (i 8 uires (B. scr. m2 uel uiri) C iure F et in mg. a 9 denique Bav 11",
          "candidate_score": 0.659141,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_53_55",
          "bdc_text": "Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ; als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff; 192 , 27f;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_832",
          "psc_text": "AmlBml 17 ergo] enim fJ pr. in om. fJ, add. uentre fiav 19 alii] add. bene fiav 22 perscripta B 23 et om. av 24 legis om. DF 27 pr. qui] quae flatl lex sunt] quia ex uno sunt « alt qvi om. AC incognita cod. Oxon. 214 cognitae C cognita eel. au 15* praecepta conseruant. ergo quasi gentilis populi congregator personam nostram suscepit hoc loco Christus, ut diceret facere se legem in medio cordis sui. siquidem populus nationum legem quam non audiuit impleuit, ut agnosceret Christum, quem populus Iudaeorum qui legem acceperat non recepit nec cognoscendum putauit, quia scriptum est: agnouit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui; § 5 Israel autem mp non cognouit. hc ergo credentium uenter est in quo spiritus sanctus operatur et eum semine spiritali implere consueuit, sicut testificatur in euangelio dominus Iesus, qui ait: qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina de",
          "candidate_score": 0.656709,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_53_55",
          "bdc_text": "Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ; als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff; 192 , 27f;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_678",
          "psc_text": "Salomon dixit se non agnoscere quod pater eius, in quo maior dei gratia fuit, se ignorasse testatus est. § 3 et fortasse delicta iuuentutis ad feruorem retulit carnis, ignorantiae autem ad uerborum prolapsionem, quae non ex sententia nostra, sed impetu quodam et cursu loquendi plerumque funduntur, quod periculosum esse propheta cognoscens ait: credidi, propter quod locutus sum. supra fundamentum ergo uirtutis uox tuta est, sine fundamento lubrica. ideo quasi quodam tubae sono scripturae diuinae electus interpres increpuit: corde creditur ad iustitiam, ore confessio fit ad salutem. fides credentium principalis est, confessio executionis. cap. 5 § 1 Quomodo igitur proposuerit sanctus propheta Dauid aut propter quid custodire uias suas, audiamus: ut non, inquit, delinquam in lingua mea. si hoc cauet propheta, tu uon non caues? si hoc metuit in quo dei gratia loquebatur, tu non metuis, qui erroris uerba non refugis et theatralibus sermonibus delectaris ? tu non reformidas, cui scriptum",
          "candidate_score": 0.654529,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118_120",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ; 126 , 16f) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1124",
          "psc_text": "add. ad fJ 28 est B LXIV. Ambros. pars 6. Petschenig. 20 § 6 solutus interpretationis corporalis impedimentis. alioquin adulterium est ueris falsa miscere, pudicitia autem spiritalis, si anima tua exuta omnibus impedimentis deuiae cognitionis sine ruga accedat ad dei uerbum. ergo sicut ecclesiae caput Christus, ita et synagogae caput lex, hoc est his qui sub lege sunt, propter quos apostolus fecit se esse sub lege, cum sub lege non esset, ut eos qui sub lege sunt lucri faceret. et iterum doctor gentiujn gentium factus est quasi esset ipse sine lege, ut eos qui erant sine lege adquireret Christo. pulchre autem ait, quod sine lege dei non esset et in lege Christi maneret. cap. 63 § 1 Lex autem synagogae caput non a principio, quia Christus erat caput ueteris synagogae quam Moyses fundauit et condidit. denique audi dicentem, quia uerbo domini fundata est: fide, inquit, Moyses grandis factus negauit se",
          "candidate_score": 0.654512,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1124",
          "psc_text": "add. ad fJ 28 est B LXIV. Ambros. pars 6. Petschenig. 20 § 6 solutus interpretationis corporalis impedimentis. alioquin adulterium est ueris falsa miscere, pudicitia autem spiritalis, si anima tua exuta omnibus impedimentis deuiae cognitionis sine ruga accedat ad dei uerbum. ergo sicut ecclesiae caput Christus, ita et synagogae caput lex, hoc est his qui sub lege sunt, propter quos apostolus fecit se esse sub lege, cum sub lege non esset, ut eos qui sub lege sunt lucri faceret. et iterum doctor gentiujn gentium factus est quasi esset ipse sine lege, ut eos qui erant sine lege adquireret Christo. pulchre autem ait, quod sine lege dei non esset et in lege Christi maneret. cap. 63 § 1 Lex autem synagogae caput non a principio, quia Christus erat caput ueteris synagogae quam Moyses fundauit et condidit. denique audi dicentem, quia uerbo domini fundata est: fide, inquit, Moyses grandis factus negauit se",
          "candidate_score": 0.653701,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_106_108",
          "bdc_text": "«Accedit ergo Paulus hoc loco . . . : deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1196",
          "psc_text": "facie Christi Iesu. ubi igitur in nobis reluceat Christus, audiuimus. est enim fulgor aeternus animorum, quem ideo pater misit in terras, ut in eius inluminati uultu aeterna et caelestia spectare possemus, qui ante terrena caligine tenebamur. § 4 quid de Christo loquar, cum etiam Petrus apostolus dixerit ad illum claudum ex utero matus suae: respice in nos? qui respexit in Petrum et fidei inluminatus e: t gratia; neque enim accepisset remedium sanitatis, nisi fideliter credidisset. § 5 unde, cum tanta gloria esset in apostohs, audiens transire dominum Iesum Zachaeus ascendit in arborem, quia exiguus et pusillus in turba eum uidere non poterat. uidit Christum et lumen inuenit, uidit eum et qui ante aliena rapiebat sua contulit. merito ergo dicunt isti: quare faciem tuam auertis? cap. 90 § 1 Aut fortasse propterea dicitur, quia desiderantibus Christi moram faciebat aduentus; ipse enim est uultus patris qui est imago et gloria dei. certe",
          "candidate_score": 0.653285,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_32_34",
          "bdc_text": "Staedtke 185f , 272. ) . Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_770",
          "psc_text": "aput Bm1 25 alius (ter) BCgtav sum, dum in terra sum; non sum nunc paradisi tui incola\\\\ unde exposuit hoc ipse subiciens: et peregrinus sicut omnes patres mei. quod aperuit et apostolus - Paulus, assereils quoniam, cum sumus in corpore, peregrinamur a domino, quia, etsi fides in nobis est, per fidem tamen ambulamus, non per speciem, id est non iacie ad faciem quasi praesentes; ambulamus enim in aenigmate adhuc, non m uentate. § 3 denique addidit: audemus ergo et coniidimus confidimus magis peregrinari de corpore et adesse ad dominum. 'audemus' praesumptionis in deo fidei, non temeritatis est uerbum, et 'confidimus' id est: uolentes adquiescimus et optantes, non plenioris scientiae auctoritatem uelut principaliter nostro iudicio dependentes uolumus uerum esse quod cupimus, ut appropinquemus ad dominum, a quo nos uidetur futurorum et praesentium distantia separare. audemus ergo adesse, et ideo, inquit, conitimur. cognoscis uerbum uolentis adhuc peruenire, non eius qui peruenerit; affectus",
          "candidate_score": 0.653081,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95_97",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_84",
          "psc_text": "docemur a sancto propheta uoluntatem in lege habere, meditationem secundum legem. uoluntas in lege non solum in studio, sed etiam in facto est; prior uoluntas, secunda operatio. denique et dominus dicenti sibi: si uis, potes me mundare respondit: uolo, mundare, quo ostenderet operationibus nostris uoluntatem praeuiam esse debere. denique lex uoluntarios quaerit, quia lex domini inreprehensibilis, conuertens a n i m a m, nemo autem conuertitur nisi qui uoluntate conuertitur. uoluntarius autem abscondit et sensum furatur laboris. cap. 31 § 1 Ideoque die et nocte in lege meditatur, in quo non tam continua legendi postulatur intentio quam seruandae legis affectus; ille enim plene meditatur, qui ipse sibi lex est, scriptum in corde suo opus legis intendens. Aquilas tamen diem tantummodo posuit, non etiam noctem; quod non tam a ceteris discrepans quam alio § 2 referens posuit, quoniam qui legem meditatur semper in luce est, noctem non habet. etenim cuius lucent",
          "candidate_score": 0.653075,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1088",
          "psc_text": "nam ut uetera recenseamus, Philistienses tribus Iudae finitimi habebantur; ex alio latere idem tribui Ruben appropinquabant. Ammaiiitae Ammanitae quoque in deserto erant et, qui erant in finibus Tyri et Sidonis, Galilaeae copulabantur, hoc est tribui Zabulon et tribui Neptalim quae erant in Galilaea, sicut Esaias dixit: § 2 terra Zabulon et terra Neptalim, uiam maris trans Iordanen Iordane . unde potest quis colligere, quae proprietas uniuscuiusque singularum fuerit tribuum, ut certis quibusque finitimis iungerentur, quo paulatim etiam gentibus infunderetur cognitio caelestium Facramentorum sacramentorum . quod utique potest intellegi de illa muliere Chananaea, quae exiuit de finibus suis, ut domino Iesu occurreret transeunti et posthabitis simulacris suis adoraret uerum salutis auctorem; cui testi- § 3 monium dedit dominus noster Iesus Christus, quod magna esset fides eius. resplendebat quidem iam gratia euangelii et praesentiae lumen augustae; sed tamen, quia sponte exiujit exiuit et misericordiam postulauit et dominum pia uoce confessa est et",
          "candidate_score": 0.652822,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_32_34",
          "bdc_text": "Staedtke 185f , 272. ) . Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_929",
          "psc_text": "Hebr. 13, 8 24 cf. 1 Cor. 11, 7 26 cf. Ioh. 17,1 28 *Ps. 40, 14 3 ubi dicit om. B 6 corruptione pa 8 illius av 11 a om. a quo] qui CmZ in] ad fl terris CmI 16 omnia AC 16 maledktum — es om.DF 19 quo] add. mihi Bm2 20 in omnibus patris pav te om. {l 21 es et] eat ABCml et Cml in om. AmlBCml 23 qui fia aput C 30 credidit Cml Hebraeo habet amen, amen, ut asseruerunt qui librum legerunt in Hebraicis litteris scriptum. Graecus hoc loco yevdoaw, yevioao) dixit, quod est 'fiat, fiatt fiat . quod uerbum diuersas signi- § 2 ficationes habet, ut sit interdum imperantis, interdum precantis, interdum confirmantis aliquid. imperantis est, cum superior inferiori statuit quid faciendum sit uel sequendum. precantis est sicut illud: fiat uoluntas tua; non enim deo quis imperat, sed precem fundit. confirmantis est, cum",
          "candidate_score": 0.652527,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_184",
          "psc_text": "credamus, hunc intimo adoremus affectu. bona seruitus quae omnes liberos fecit, bona seruitus quae nomen super omne nomen adquisiuit, bona humilitas quae fecit, ut in nomine eius omnes genu sinuent caelestium et terrestrium et infernorum et omnis lingua confiteatur, quoniam dominus Iesus in gloria est dei patris. in hunc ergo finem dirigitur hic psalmus, ut et nos serui simus ad iustitiam, non superbi ad arrogantiam; seruitus enim stipendium 4 cf. Matth. 3,17 5 *Esai. 49,6 8. 17 d. Ps. 144,3 9 *Phil. 2,6—S 16 cf. Hebr. 2,9 17 Kom. 10,4 20 cf. Phil. 2, 9 21 *Phil. 2,10-11 25 cf. Rom. 6, 18 2 sed] add. in DF 3 teri. ex om. fJ 5 inquid C 6 statuas, s. scr. m2 uel suscites E suscites DF et mg. a ibique Cna1 7 uoeabulum BCml 13 specie] habitu fJa 19 effectu BCml 20 quae omnes-seruitus om. {J facit B 22 sinuent",
          "candidate_score": 0.649167,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_459",
          "psc_text": "non comprehendimus loqui uera non possumus. denique nec Paulus praesumpsit dicere, qui raptus in paradisum audiuit secreta caelestia, sed uolens non in his errare quae diceret ait: quam inscrutabilia sunt iudicia dei et inuestigabiles uiae eius! nunc autem absolutus corpore forsitan inuestigabilium uiarum genera et iudicia eius, quae sicut abyssus multa sunt, comprehendit. cap. 69 § 1 Adhuc iustitiae forma describitur et augetur dicente scriptura: le lex x dei eius in corde ipsius et non subplantabuntur gressus eius. in corde iusti lex dei est. quae lex? non scripta, sed naturalis; iusto enim 1ex non est posita, sed iniusto. in corde eius lex est, non perfunctorie sicut in labiis Iudaeorum; corde enim creditur ad iustitiam. qui credit, et loquitur; qui autem loquitur, non continuo credit. denique non credidit populus, de quo dictum est: § 2 populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est ame. si igitur gentes, cum ea",
          "candidate_score": 0.648354,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111_113",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1124",
          "psc_text": "add. ad fJ 28 est B LXIV. Ambros. pars 6. Petschenig. 20 § 6 solutus interpretationis corporalis impedimentis. alioquin adulterium est ueris falsa miscere, pudicitia autem spiritalis, si anima tua exuta omnibus impedimentis deuiae cognitionis sine ruga accedat ad dei uerbum. ergo sicut ecclesiae caput Christus, ita et synagogae caput lex, hoc est his qui sub lege sunt, propter quos apostolus fecit se esse sub lege, cum sub lege non esset, ut eos qui sub lege sunt lucri faceret. et iterum doctor gentiujn gentium factus est quasi esset ipse sine lege, ut eos qui erant sine lege adquireret Christo. pulchre autem ait, quod sine lege dei non esset et in lege Christi maneret. cap. 63 § 1 Lex autem synagogae caput non a principio, quia Christus erat caput ueteris synagogae quam Moyses fundauit et condidit. denique audi dicentem, quia uerbo domini fundata est: fide, inquit, Moyses grandis factus negauit se",
          "candidate_score": 0.644523,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_132",
          "psc_text": "quem ab inferis suae reuocarunt opes, quem potentia excusauit a poena ? puluis est impietas, sicut puluis est impiorum potentia; caliginem infert, dare salutem non potest. simul ut uehemens flare coeperit spiritus, spargit eam atque dissoluit, aerem turbat, solum nudat; ut puluis proicitur, deficit ut fumus, liquescit ut cera. cap. 47 § 1 Hinc plerique non mediocrem mouerunt quaestionem, utrum perituram naturam uideatur asserere scriptura diuina, maxime quia alibi dicit: comminuam eos ut puluerem ante faciem uenti et ut lutum platearum delebo eos, etalibi: ecce confundentur et reuerebuntur omnes aduersarii; erunt enim tamquam non sint. § 2 primum ergo interrogo, utrum impietatem secundum naturam putent esse an praeter naturam. si secundum naturam asserant, errare eorum opinionem certum est. denique dicant, utrum naturae peccatum conueniat an non. sed certum est peccare deuiare esse ab eo quod est secundum naturam. quid igitur tam ineptum quam ut dicant minus uideri impium esse quam",
          "candidate_score": 0.64452,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_832",
          "psc_text": "AmlBml 17 ergo] enim fJ pr. in om. fJ, add. uentre fiav 19 alii] add. bene fiav 22 perscripta B 23 et om. av 24 legis om. DF 27 pr. qui] quae flatl lex sunt] quia ex uno sunt « alt qvi om. AC incognita cod. Oxon. 214 cognitae C cognita eel. au 15* praecepta conseruant. ergo quasi gentilis populi congregator personam nostram suscepit hoc loco Christus, ut diceret facere se legem in medio cordis sui. siquidem populus nationum legem quam non audiuit impleuit, ut agnosceret Christum, quem populus Iudaeorum qui legem acceperat non recepit nec cognoscendum putauit, quia scriptum est: agnouit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui; § 5 Israel autem mp non cognouit. hc ergo credentium uenter est in quo spiritus sanctus operatur et eum semine spiritali implere consueuit, sicut testificatur in euangelio dominus Iesus, qui ait: qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina de",
          "candidate_score": 0.640772,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_678",
          "psc_text": "Salomon dixit se non agnoscere quod pater eius, in quo maior dei gratia fuit, se ignorasse testatus est. § 3 et fortasse delicta iuuentutis ad feruorem retulit carnis, ignorantiae autem ad uerborum prolapsionem, quae non ex sententia nostra, sed impetu quodam et cursu loquendi plerumque funduntur, quod periculosum esse propheta cognoscens ait: credidi, propter quod locutus sum. supra fundamentum ergo uirtutis uox tuta est, sine fundamento lubrica. ideo quasi quodam tubae sono scripturae diuinae electus interpres increpuit: corde creditur ad iustitiam, ore confessio fit ad salutem. fides credentium principalis est, confessio executionis. cap. 5 § 1 Quomodo igitur proposuerit sanctus propheta Dauid aut propter quid custodire uias suas, audiamus: ut non, inquit, delinquam in lingua mea. si hoc cauet propheta, tu uon non caues? si hoc metuit in quo dei gratia loquebatur, tu non metuis, qui erroris uerba non refugis et theatralibus sermonibus delectaris ? tu non reformidas, cui scriptum",
          "candidate_score": 0.638761,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1298",
          "psc_text": "dicebat: filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in uobis. testificatur et dominus in euangelio graues esse parturientis dolores, cum dicit: mulier cum parturit tristitiam habet, quia uenit dies eius; cum autem pepererit puerum, iam. non meminit tristitiae propter gaudium, quia natus est homo in hoc mundo. § 3 magnus ergo labor, ut aliquis sibi Christum adquirat, ne sine gubernatore quasi nauis in saeculi istius salo fluctuet. denique apostoli tristes erant, cum se Christus ad patrem rediturum esse memoraret, quod absente rectore destitui se putarent. gaudium Christus est, ipse est et puer, quem parturit 15 cf. Ps. 47, 3 16 cf. Hier. 22, 23 19 Gal. 4,19 21 *Ioh. 16, 21 27 cf. Toh. 16, 22 1 ne Crnl considerarit scripsi consideraret Atnla eonsidsrare cet. v 5 ingemit* C gemit (i 8 uires (B. scr. m2 uel uiri) C iure F et in mg. a 9 denique Bav 11",
          "candidate_score": 0.632924,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69_71",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 . März zuschickte .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1235",
          "psc_text": "transi hinc illo, manu significans, quis ille mons esset quem posset perfecta transferre fides. perfecta enim fides grano sinapis comparata est dicente apostolo: si habeam omnem fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest. cap. 10 § 1 Sunt etiam qui ita distingunt: e t tran.s f erentur montes, ut sequatur: in cor dibus maris sonuerunt et turb tu atae sunt aquae eius, conturbati sunt montes in f ortitudine eius. non bonae aquae, quae sonant atque turbantur, et potum praebere non possunt; meliores sunt quae pertranseunt, sicut scriptum est: inter medios montes pertransibunt aquae et potabunt omnes bestiae agri, suscipient onagri in sitim suam. § 2 denique ubi legio daemoniorum petiit et accepit potestatem, ut introiret in porcos, et magno impetu se praecipitauit in mare et aquae illae gregis sui praecipitatione turbatae sunt. alibi quoque idem Dauid.propheta sic posuit: uiderunt te aquae, deus, uiderunt te aquae",
          "candidate_score": 0.632187,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_1",
          "bdc_text": "Quod tu ex me quorundam locorum in Paulo ad Rhomanos [ ! ] eorumque difficilium explanationem flagitas Bullingers Brief ist nicht erhalten. , frater charissime , ex pumice aquam cogisVgl.",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_519",
          "psc_text": "sunt, quos utique ideo genuerat, ut essent. et ideo non admisit consolationem occisis paruulis ab Herode, quia nec in aduentum Iesu crediderunt, mensuram sceleris adimplentes, ut et paruulos interficerent, ut inter eos et filius uirginis necaretur. ergo ecclesia domini in Iudaeis consolari se noluit, quia non sunt, in christianis autem, qui ex nationibus congregati sunt, epulatur et gaudet, quoniam coeperunt esse qui non erant. cap. 11 § 1 Misisti ergo aquam Iordanis, aquam gratiae; hoc primum bibe. misisti aquam lacrimarum, aquam paenitentiae; hoc secundum est poculum, ut primum repares. bibe aquam de titis tuis uasis nasi , bibe aquam de tuis fletibus, ut dicas: et potum meum fletu temperabam. fletus ergo tuus potus est tuus et lacrimae tuae cibus est tuus. § 2 fuerunt, inquit, mihi 1acrimae meae panis. si lacrimae panes, habes ex peccato iniquitatis cibum conuersionis secundum illud quod legis in euangelio, quoniam cui plus dimittitur plus diligit.",
          "candidate_score": 0.62093,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_121",
          "bdc_text": "Bullinger erwies sich hier als selbständiger Denker und entschiedener Gegner jeglicher naturrechtlicher Interpretation von Röm 2 , 14f ( s .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa048.opp-lat1_window_1019",
          "psc_text": "in) {i 14 est scriptum Bm2C est om. BmlDF 15 consueuerant Cm2(iav est ecclesia (i est om. BCml 16 habundantia AC abundatia B 17 ergo] add. cornn Cv 20 quid Bfiav uniuscuiusque Bfi 22 quid A1?JZ potest et Fml 24 proprium fJav de eo om. fi 25 non om. BCml mentem eius dieus deus non respondit nomen, sed negotium, hoc est rem expressit, non appellationem dicens: ego sum qui sum, quia nihil tam proprium dei quam semper esse. qui ergo negant Christum coaeternum patri, uideant quia deum negant, cuius est semper esse nec aliquando non fuisse. hac ergo cognitione proprietatis diuinae Moyses insurgentes in se uolebat spernere uel, ut Aquilas aut Symmachus dixerunt, calcare resistentes sibi tamquam serpentes et scorpiones, quos etiam dominus dicit in euan- § 3 gelio esse spiritalibus uestigiis proterendos, ut uiam nostram impedire non possint, quae ducit ad secreta paradisi. habemus ergo in nobis studium diuinae",
          "candidate_score": 0.61143,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 6,
      "cf_id": "cf021",
      "work_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1",
      "max_score": 0.724666,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_163",
          "psc_text": "11 in cordibus habere zbd pertinct C 12 comm. euang. 6 13 salute SPG 14 iudeo PGOC greco codd. 17 nec (c.s.l.m2)C 18 aut (as. ras.)P ut SG 20 iudeos P de om. b dei om. b gloriabuntnr Lm1 21 eos adliuc b in eo] ideoCd 23 anima (a s. is) P operantē∗(e fin. ex i m2)O 24 groci (sic semper lere) LSPOK 26 enim est zb acceptio pers. b apud deum. qu i cum que enim sine lege peccanerunt, sine lege peribunt; etquicumque in lege pecnauerunt, per legem indicabuntur. non cnimenim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco.",
          "candidate_score": 0.724666,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_175",
          "psc_text": "quoniam si praeputium institias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri IsralielIsrahel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti nouinoni, quia dat deus leges in mentem ipsoruinipsorum et in cordibus corumeorum scribit caseas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. § 47 Nec moueatquodmoneatquod naturaliter coseos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cunicum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturainnaturam",
          "candidate_score": 0.710617,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_165",
          "psc_text": "significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc est quilibet ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; non enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? 6Rom. 2,14 12Kom. 1,16 14 Rom. 2, 8—10 27 Rom. 3, 22—24 1 sine lege pecc. in mg. C 2 et post lege add. Cd 3 iustificabuntur Oml 6 enim om. d 11 significabantC 12 dci uirtus b salute SK",
          "candidate_score": 0.710078,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_163",
          "psc_text": "11 in cordibus habere zbd pertinct C 12 comm. euang. 6 13 salute SPG 14 iudeo PGOC greco codd. 17 nec (c.s.l.m2)C 18 aut (as. ras.)P ut SG 20 iudeos P de om. b dei om. b gloriabuntnr Lm1 21 eos adliuc b in eo] ideoCd 23 anima (a s. is) P operantē∗(e fin. ex i m2)O 24 groci (sic semper lere) LSPOK 26 enim est zb acceptio pers. b apud deum. qu i cum que enim sine lege peccanerunt, sine lege peribunt; etquicumque in lege pecnauerunt, per legem indicabuntur. non cnimenim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco.",
          "candidate_score": 0.708225,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_175",
          "psc_text": "quoniam si praeputium institias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri IsralielIsrahel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti nouinoni, quia dat deus leges in mentem ipsoruinipsorum et in cordibus corumeorum scribit caseas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. § 47 Nec moueatquodmoneatquod naturaliter coseos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cunicum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturainnaturam",
          "candidate_score": 0.707808,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_175",
          "psc_text": "quoniam si praeputium institias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri IsralielIsrahel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti nouinoni, quia dat deus leges in mentem ipsoruinipsorum et in cordibus corumeorum scribit caseas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. § 47 Nec moueatquodmoneatquod naturaliter coseos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cunicum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturainnaturam",
          "candidate_score": 0.707553,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_163",
          "psc_text": "11 in cordibus habere zbd pertinct C 12 comm. euang. 6 13 salute SPG 14 iudeo PGOC greco codd. 17 nec (c.s.l.m2)C 18 aut (as. ras.)P ut SG 20 iudeos P de om. b dei om. b gloriabuntnr Lm1 21 eos adliuc b in eo] ideoCd 23 anima (a s. is) P operantē∗(e fin. ex i m2)O 24 groci (sic semper lere) LSPOK 26 enim est zb acceptio pers. b apud deum. qu i cum que enim sine lege peccanerunt, sine lege peribunt; etquicumque in lege pecnauerunt, per legem indicabuntur. non cnimenim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco.",
          "candidate_score": 0.706118,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78_80",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_171",
          "psc_text": "semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. § 46 Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluitnoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ncniuntucniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernere ab his quibus dominus per prophetam promittens testamentum nouum dixit leges suas se scripturum in cordibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem olcam, hoc est ad eundeineundem dei populum, pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testainentumtestamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens praenuntiauit Abrahae dicens: in semincsemine tuo benedicentur omnes g e 11 t c",
          "candidate_score": 0.705085,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_163",
          "psc_text": "11 in cordibus habere zbd pertinct C 12 comm. euang. 6 13 salute SPG 14 iudeo PGOC greco codd. 17 nec (c.s.l.m2)C 18 aut (as. ras.)P ut SG 20 iudeos P de om. b dei om. b gloriabuntnr Lm1 21 eos adliuc b in eo] ideoCd 23 anima (a s. is) P operantē∗(e fin. ex i m2)O 24 groci (sic semper lere) LSPOK 26 enim est zb acceptio pers. b apud deum. qu i cum que enim sine lege peccanerunt, sine lege peribunt; etquicumque in lege pecnauerunt, per legem indicabuntur. non cnimenim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco.",
          "candidate_score": 0.702363,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77_79",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_47",
          "psc_text": "Christi impleuit aduentus. nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Iesu Christi, hoc est per fidem, qua creditur in Christum. sicut autcmautem ista fides Christi dicta cstest non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utrumque enim nostrum est; sed ideo dei et Christi dicitur, quod eius nobis largitate donatur. iustitia ergo dei sine lege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata, si einesine lege manifestata? sed iustitia dei sine lege est, quam deus per spiritum gratiae credenti confert sine adiutorio legis, hoc est non adiutus a lege, quando quidem per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad eius misericordiam per fidem confugiens sanaretur. de sapientia quippe eius dictum est, quod legem et misericordiam in lingua portet, legem scilicet, qua reos faciat superbos, misericordiam uero, qua iustificet humilatos. iustitia ergo dci per fidem IesuChristi in omnes qui credunt; uonnon",
          "candidate_score": 0.701,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78_80",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_133",
          "psc_text": "KCbd, cf. 182,25 24 promissa—figurentur in lin. uac. m4 add.O promissi (a s. i) P 25 sint K 26 caelestia in mg. 0 pertinentia figurentur, nunc ipsius cordis bonum promittitur, mentis bonum. spiritus bonum, hoc est intellegibile bonum. cum dicitur: dans leges meas in mente eorum et in cordibus eorum scribam eas. unde significauit eos non forinsecus terrentem legem formidaturos, sed intrinsecus habitantcm ipsam legis iustitiam dilecturos. § 37 Deinde addidit et mercedem: et ero eis in deum et ipsi erunt mihi in populum. hoc cstest illud, quod deo ait ille: mihi autem adhaerere dco bonum est. ero, inquit, illis in deum et ipsi erunt mihi p u lus. quid hoc bono melius, quid hac felicitate felicius uiuere deo, uiuere de deo, apud queniquem est fons uitaouitae et in cuius himinelumine uidebimus lumen? de hac uita dicit ipse dominus: hacchaec est autem uita aeterna. ut cognoscant unum uerum deum et",
          "candidate_score": 0.699537,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_180",
          "psc_text": "est, quia gentes quae legem non habent, hoc est legem dei, naturaliter quae legis sunt faciunt et quia huiusmodi homines ipsi sibi sunt lex et scriptum opus legis habent in cordibus suis, id est non omni modo deletum est, quod ibi per imaginem dei cum crearentur inpressum est —, etiam sic illa differentia non perturbabitur, qua distat a uetere testamentum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dci renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat — nam remanserat utique id quod anima hominis nisi rationalis esse non potest — ita etiam ibi lex dei non ex omni parte deleta per iniustitiam profecto scribitur renouata per gratiam. nec istam scriptionem, quae iustificatio est, 1 I Tim. 2,",
          "candidate_score": 0.69883,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_180",
          "psc_text": "est, quia gentes quae legem non habent, hoc est legem dei, naturaliter quae legis sunt faciunt et quia huiusmodi homines ipsi sibi sunt lex et scriptum opus legis habent in cordibus suis, id est non omni modo deletum est, quod ibi per imaginem dei cum crearentur inpressum est —, etiam sic illa differentia non perturbabitur, qua distat a uetere testamentum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dci renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat — nam remanserat utique id quod anima hominis nisi rationalis esse non potest — ita etiam ibi lex dei non ex omni parte deleta per iniustitiam profecto scribitur renouata per gratiam. nec istam scriptionem, quae iustificatio est, 1 I Tim. 2,",
          "candidate_score": 0.698488,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_165",
          "psc_text": "significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc est quilibet ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; non enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? 6Rom. 2,14 12Kom. 1,16 14 Rom. 2, 8—10 27 Rom. 3, 22—24 1 sine lege pecc. in mg. C 2 et post lege add. Cd 3 iustificabuntur Oml 6 enim om. d 11 significabantC 12 dci uirtus b salute SK",
          "candidate_score": 0.697346,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_44",
          "psc_text": "aliud per legem enim cognitio peccati? § 15 Hic forte dicat humana illa praesumptio ignorans dei iustitiam et suam uolensnolens constituere merito dixisse apostolum: quia ex lege nemo iustificabitur; ostendit enim tantummodo lex quid faciendum quidue cauendum sit, ut quod illa ostenderit uoluntas impleat ac sic homo iustificetur non per legis impcriumimperium, sed per 5 Ps. 33, 3 6 Ps. 21, 26 8 Pelagiani 10. 18 Rom. 3, 20 12 cf. Prou. 24, 12 16 cf. Leu. 12, 3 19 Rom. 7, 7 23 cf. Rom. 10, 3 24 Rom. 3, 20 1 autem] tā ex tū Tm2 ab om. b -concupiscentiae K 2 fit] fuit K minante] monente b 3 sonante K 4 ptat Om1 laudatur b 5 dictum est b cui] cum T 8 et om.O 9intuitumZ' 13 uide K illud Km2 14 ac] an b ncc K ne quisquam ex nequissimam Lml nequaquam b hoc b 15",
          "candidate_score": 0.697126,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78_80",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_46",
          "psc_text": "quid sequitur. nunc autem, inquit, sine lcge iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est. hanc ignorant qui suam uoluntnolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: 'iustitia hominis ucl iustitia propriaopropriae uoluntatis' — iustitia dei, non qua deus iustus est, scd qua induit hominem, cum iustificat impium. haec testificatur perlegem et prophetas; huic quippe testimonium perhibent lcx et prophetae: lex quidem hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustificando satis indicat dono dei iustificari hominem per adiutorium spiritus, prophetae autem. quia id quod pracdixerunt Christi impleuit aduentus. nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Iesu Christi, hoc est per fidem, qua creditur in Christum. sicut autcmautem ista fides Christi dicta cstest non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utrumque enim nostrum est; sed ideo",
          "candidate_score": 0.693291,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93_95",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_157",
          "psc_text": "scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus insonat sensibus nostris, sed quia intrinsecus incrementum dat diffundendo caritatem in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis. § 43 Videndum est autem quomodo dicat apostolus: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum incordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noninoui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, 1 cf. Ps. 72, 28 2 cf. Esai. 59, 2 4 Hier. 38 (31), 34 8 Ex. 20, 17 9 Ioh. 15, 5 10 cf. Ioh. 15,1—5 16 cf.",
          "candidate_score": 0.692328,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_160",
          "psc_text": "hinehinc discernit a uetere testamento nouum. quod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordibus, fideles noni testamenti unde discernuntur a gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunt, quasi iam illo populo uetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et nouo populo priores, cui hoc praestatur per testamentum nouum. quod his natura iam praestitit?' § 44 An forte eas gentes commemorauit apostolus scriptam habere in cordibus legem, quae ad nouum pertinent testamentum ? ad hoc enim unde uenerit, intuendum est. primo euangelium conimendanscommendans ait: uirtus enim deiestin salutem omni credenti, Iudaeo primum et Graeco. iustitia enim dei in eo reuelatur ex fide in fidem, sicut scriptum e s t: iustus autem ex fide uiuit. deinde loquitur de illis impiis, quibus propter superbiam nec cognitio dei profuit, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. inde transit ad",
          "candidate_score": 0.691446,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_165",
          "psc_text": "significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc est quilibet ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; non enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? 6Rom. 2,14 12Kom. 1,16 14 Rom. 2, 8—10 27 Rom. 3, 22—24 1 sine lege pecc. in mg. C 2 et post lege add. Cd 3 iustificabuntur Oml 6 enim om. d 11 significabantC 12 dci uirtus b salute SK",
          "candidate_score": 0.691382,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_34",
          "psc_text": "haecS deus G 22 et om.O monenti Tml 24 apostolus om. b 25 se om. Pb 11* ostellderet paruum tamquam minimum apostolorum — multum contra superbos et arrogantes et de suis operibus praesumentes pro commendanda ista dei gratia fortiter atque acriter dimicat, quia reuera in illo euidentior et clarior apparuit, qui cum talia operaretur uehementer ecclesiam dei persequens, pro quibus summo supplicio dignus fuit, misericordiam pro damnatione suscepit et pro poena consecutus est gratiam, merito pro eius defensione praecipue clamat atqueconcertat nec in re profunda et nimis abditanon intcllegent:um et uerba sua sana in peruersum sensum detorqucntium curat inuidiam, dum tamen incunctanter praedicet donum dei, quo uno salui fiunt filii promissionis, filii beneficii diuini, filii gratiae et misericordiae, filii testamenti noui. primo, quod omnis eius salutatio sic se habet: gratia nobis et pax a deo patre et domino Iesu Christo; deinde ad Romanos paene ipsa quaestio sola uersatur tam pugnaciter,",
          "candidate_score": 0.687372,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_164",
          "psc_text": "legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco. porro si euangelium uirtus dei est in sautemsalutem omni credenti. Iudaeo primum et Graeco, et ira et indignatio, tribulatio et angustangustia i a in omnem animam hominis operantis malum, ludaei primum et Graeci, gloria autem et honorethonor pax omni operanti bonum, Iudae primum et Graeco, iste autem Graecus nomine gentium significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim",
          "candidate_score": 0.685258,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86_88",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_157",
          "psc_text": "scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus insonat sensibus nostris, sed quia intrinsecus incrementum dat diffundendo caritatem in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis. § 43 Videndum est autem quomodo dicat apostolus: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum incordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noninoui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, 1 cf. Ps. 72, 28 2 cf. Esai. 59, 2 4 Hier. 38 (31), 34 8 Ex. 20, 17 9 Ioh. 15, 5 10 cf. Ioh. 15,1—5 16 cf.",
          "candidate_score": 0.684828,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_79_81",
          "bdc_text": "Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_62",
          "psc_text": "his Kml 25 confundar K de euangelio; uirtus enim dei est in salutem omni credenti, Iudaeo primum et Graeco. iustitia enim dei in eo reuclaturreuelatur ex fide in fidem, sicut scriptum est: iustus autem ex fide uiuit. haec est iustitia dei, quae in testamento uetere uelata in nouo reuelatur; quae ideo iustitia dei dicitur, quod inpertiendo eam iustos facit, sicut domini cstest salus, qua saluos facit. et haec est fides, cx qua et in quam reuelatur, ex fide scilicet annuntiantium in fidem oboedientium. qua fide Iesu Christi, id est quam nobis contulit Christus, credimus ex deo nobis esse pleniusque futurum esse quod iuste uiuimus. unde illi ea pietate, qua solus colendus est, gratias agimus. § 19 Xec inmerito se apostolus ex hoc articulo conuertit ad eos cum detestatione commemorandos, qui uitio illo, quod superius memoraui, leues et inflati ac per se ipsos uelut por inane sublati, ubi non requiescerent, sed",
          "candidate_score": 0.683111,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_157",
          "psc_text": "scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus insonat sensibus nostris, sed quia intrinsecus incrementum dat diffundendo caritatem in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis. § 43 Videndum est autem quomodo dicat apostolus: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum incordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noninoui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, 1 cf. Ps. 72, 28 2 cf. Esai. 59, 2 4 Hier. 38 (31), 34 8 Ex. 20, 17 9 Ioh. 15, 5 10 cf. Ioh. 15,1—5 16 cf.",
          "candidate_score": 0.682307,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77_79",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_192",
          "psc_text": "nos. inquit. natura Iudaciet non ex gentibus peccatores sci entes quia non iustificatur homo ex operibus legis nisi per fidem Iesu Christi. et nos in Christo Iesucred imus. ecce et praeputium dixit iustificari ex fide et circumcisionem per fidem. si tamen circumcisio iustitiam fidei teneat. sic enim gentes, quae non sectabantur iust itiam. adprehenderunt iustitiam, iustitian autem quae ex fide est — 3 Nemo—auferctur ab eo] cf. Prosperi Aquitani sent. ex Aug. delib. (LI 463 M) 4 cf. I Cor. 4, 7 6 Gal. 2, 21 7 Eph. 4. 8. cf. Ps. 67, 19 10 cf. Luc. 8, 18. 19, 26Rom. 3, 30 15 Gal.3, 8 17 Gal. 2, 13. 16 23 Rom. 9, 30 32 3 nomoOm1 4putet se b 5 apparuit—auxdiretur om. Om1 apperuit b uelud S 7 porro—est om.Om1 est om. K ascendens Prosper 8 captiuauitI captiuam duxit zbd captiuitatem in mg.K et om. Prospcr 0 in",
          "candidate_score": 0.681996,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_173",
          "psc_text": "de eiusmodi gentibus dixit apostolus, quod opus legis scriptum habeant in cordibus suis, quale est illud ad Corinthios: non in tabulis lapideis, sed i n tabulis cordis carnaibuscarnalibus. ita enim fiunt 1 Matth.6,0 5cf. Rom. 2,14.15 10 cf. Hier. 38(31),33 11.19cf. Rom. 11,24 16 cf. Gal. 5, G cf. Gal.3, 8 18 Gcn. 22,1setc. 20 cf. Gal. 3,16 22 Gen. 15, 6. Rom. 4, 3 25 cf. Rom. 2,15 26 II Cor. 3, 3 1 alter Km1 aliter-sanctos in mg. 0m2 autem om. b nam om. LSPb 2 illos ex ille G fecit Lm1SPG sanctos essezb 3 etiam sanctumO 4 habereturC 8 quurLO ab his s. I. Km2 ab iis d 9 dominus om. KC per prophetam om. S 12 populum dei. K pertinetiS 14 se Km1 15 est] add. in zbd 17 praenuntiabit SG pronuntiauit Pb 19 oleae piae m2 ex olipiae K inseretur Lm1SGGOm1 20 pr. habrahae C",
          "candidate_score": 0.681745,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_173",
          "psc_text": "de eiusmodi gentibus dixit apostolus, quod opus legis scriptum habeant in cordibus suis, quale est illud ad Corinthios: non in tabulis lapideis, sed i n tabulis cordis carnaibuscarnalibus. ita enim fiunt 1 Matth.6,0 5cf. Rom. 2,14.15 10 cf. Hier. 38(31),33 11.19cf. Rom. 11,24 16 cf. Gal. 5, G cf. Gal.3, 8 18 Gcn. 22,1setc. 20 cf. Gal. 3,16 22 Gen. 15, 6. Rom. 4, 3 25 cf. Rom. 2,15 26 II Cor. 3, 3 1 alter Km1 aliter-sanctos in mg. 0m2 autem om. b nam om. LSPb 2 illos ex ille G fecit Lm1SPG sanctos essezb 3 etiam sanctumO 4 habereturC 8 quurLO ab his s. I. Km2 ab iis d 9 dominus om. KC per prophetam om. S 12 populum dei. K pertinetiS 14 se Km1 15 est] add. in zbd 17 praenuntiabit SG pronuntiauit Pb 19 oleae piae m2 ex olipiae K inseretur Lm1SGGOm1 20 pr. habrahae C",
          "candidate_score": 0.680872,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_160",
          "psc_text": "hinehinc discernit a uetere testamento nouum. quod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordibus, fideles noni testamenti unde discernuntur a gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunt, quasi iam illo populo uetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et nouo populo priores, cui hoc praestatur per testamentum nouum. quod his natura iam praestitit?' § 44 An forte eas gentes commemorauit apostolus scriptam habere in cordibus legem, quae ad nouum pertinent testamentum ? ad hoc enim unde uenerit, intuendum est. primo euangelium conimendanscommendans ait: uirtus enim deiestin salutem omni credenti, Iudaeo primum et Graeco. iustitia enim dei in eo reuelatur ex fide in fidem, sicut scriptum e s t: iustus autem ex fide uiuit. deinde loquitur de illis impiis, quibus propter superbiam nec cognitio dei profuit, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. inde transit ad",
          "candidate_score": 0.680192,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77_79",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_46",
          "psc_text": "quid sequitur. nunc autem, inquit, sine lcge iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est. hanc ignorant qui suam uoluntnolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: 'iustitia hominis ucl iustitia propriaopropriae uoluntatis' — iustitia dei, non qua deus iustus est, scd qua induit hominem, cum iustificat impium. haec testificatur perlegem et prophetas; huic quippe testimonium perhibent lcx et prophetae: lex quidem hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustificando satis indicat dono dei iustificari hominem per adiutorium spiritus, prophetae autem. quia id quod pracdixerunt Christi impleuit aduentus. nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Iesu Christi, hoc est per fidem, qua creditur in Christum. sicut autcmautem ista fides Christi dicta cstest non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utrumque enim nostrum est; sed ideo",
          "candidate_score": 0.680059,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_172",
          "psc_text": "hoc sit pertinere ad testainentumtestamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens praenuntiauit Abrahae dicens: in semincsemine tuo benedicentur omnes g e 11 t c s, ut per hanc promissionis gratiam oliuae insereretur oleaster et fierent fideles gentes filii Abrahae in semine AbralweAbrahae, quod est Christus, sectantes eius fidem, qui non accepta in tabulis lege nondumque habens ipsam circuincisionemcircumcisionem credidcredidit i t deo et deputatum est illi ad iustitiam. ac sic tale erit hoc quod de eiusmodi gentibus dixit apostolus, quod opus legis scriptum habeant in cordibus suis, quale est illud ad Corinthios: non in tabulis lapideis, sed i n tabulis cordis carnaibuscarnalibus. ita enim fiunt 1 Matth.6,0 5cf. Rom. 2,14.15 10 cf. Hier. 38(31),33 11.19cf. Rom. 11,24 16 cf. Gal. 5, G cf. Gal.3,",
          "candidate_score": 0.678272,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_165",
          "psc_text": "significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc est quilibet ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; non enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? 6Rom. 2,14 12Kom. 1,16 14 Rom. 2, 8—10 27 Rom. 3, 22—24 1 sine lege pecc. in mg. C 2 et post lege add. Cd 3 iustificabuntur Oml 6 enim om. d 11 significabantC 12 dci uirtus b salute SK",
          "candidate_score": 0.677302,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_79_81",
          "bdc_text": "Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_199",
          "psc_text": "uerbum, in ore tuo et in corde tuo. hoc est. inquit, uerbu fidei quoquod praedic a m u s, qui a si confitearis in ore tuo, quia dominus est Iesus, et credideris in corde tuo, quia deus illum suscitauit a mortuis, sauus eris. in tantum iustus, in quantum saluus. per hanc enim fidem credimus, quod etiam nos deus a mortuis excitet: interim spiritnspiritu, ut in nouitate eius gratiae temperanter et iuste et pie uiuamus in hoc saeculo, post etiam carne nostmnostra a.l inmortalitatem resurrectura, quod ei meritum spiritus facit, qui eam in resurrectione sibi congrua, hoc est in iustifieatione, praecedit. consepulti enim sumus Christo per baptismum in mortem, ut quemadmodum Chri stus resurrex it a mortu i s per gloriam patris, sic et nos in nouitate uitae ambulemus. fide igitur Iesu Christi inpetramus salutem et quantulum nobis inchoatur in re et 1 cf. I l'or. 3, 7 2 Ioh. 15,",
          "candidate_score": 0.676899,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_160",
          "psc_text": "hinehinc discernit a uetere testamento nouum. quod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordibus, fideles noni testamenti unde discernuntur a gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunt, quasi iam illo populo uetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et nouo populo priores, cui hoc praestatur per testamentum nouum. quod his natura iam praestitit?' § 44 An forte eas gentes commemorauit apostolus scriptam habere in cordibus legem, quae ad nouum pertinent testamentum ? ad hoc enim unde uenerit, intuendum est. primo euangelium conimendanscommendans ait: uirtus enim deiestin salutem omni credenti, Iudaeo primum et Graeco. iustitia enim dei in eo reuelatur ex fide in fidem, sicut scriptum e s t: iustus autem ex fide uiuit. deinde loquitur de illis impiis, quibus propter superbiam nec cognitio dei profuit, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. inde transit ad",
          "candidate_score": 0.676167,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_123",
          "psc_text": "quae posset uiuificare, omnino ex lege esset institia. sed conelusit scriptura omnia sub peccato, ut prom i ssio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. ex hac promissione, hoc est ex dei beneficio, ipsa lex inpletur, sine qua promissione praeuaricatores facit ucl IIsqueusque ad effectunieffectum mali operis, si etiam repagula timoris concupisccntiaeconcupiscentiae flamma transcendcrittranscenderit, uel certe in sola uoluntatcuoluntate, si timor poenae suauitatem libidinis uicerit. quod enim ait: conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus, ipsius conclusionis utilitas dicta est. nam 'conclusit' ad quos usus, nisi qucmadmoduinquemadmodum alibi dicit: priusautem quam ueniret fides, sub lege custodie b amur conclusi in cam fidem quae postea reuelata est? lcx crgo data est, ut gratia quacrereturquaereretur, gratia data est, ut lex inplerctur. neque cnimenim snosuo uitio non inplebatur lex, sed uitio prudentiae carnis. quod uitium pcr legem demonstrandum, per gratiam sanandum fuit; quod enim inpossibile crat legis, in",
          "candidate_score": 0.676027,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_226",
          "psc_text": "qui iustificat impium; haec est fides. per quam excluditur gloriatio, siue ut abscedat qua in nobis inflamur siue ut emineat qua in domino gloriamur; haec est fides, qua inpetratur largitas spiritus, de quo dicitur: nos enim spiritu ex fide spcmspem iustitiae expectamus. ubi quidem quaeri adhuc potest, utrum spem iustitiae dixerit, quam sperat iustitia an qua speratur ipsa iustitia, quoniam iustus ex fide uiuens sperat utique uitam aeternam itemque fides esuriens sitiensque iustitiam renouatione de dicdie in diem interioris hominis proficit in ea et sperat in ea satiari in uita aeterna, ubi fiet quod in psalmo de deo dicitur: qui satiat in bonis desiderium tuum. haec est fides, qua salui fiunt, quibus dicitur: gratia salui facti estis per fidem et hoc non ex uobisnobis, sed dei donum est, non ex operibus. ne forte quis extollatur; 2 cf. I Cor. 15, 56 cf. Rom. 7, 8 4 cf. Matth. 7, 11",
          "candidate_score": 0.675523,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_157",
          "psc_text": "scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus insonat sensibus nostris, sed quia intrinsecus incrementum dat diffundendo caritatem in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis. § 43 Videndum est autem quomodo dicat apostolus: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum incordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noninoui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, 1 cf. Ps. 72, 28 2 cf. Esai. 59, 2 4 Hier. 38 (31), 34 8 Ex. 20, 17 9 Ioh. 15, 5 10 cf. Ioh. 15,1—5 16 cf.",
          "candidate_score": 0.675089,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_175",
          "psc_text": "quoniam si praeputium institias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri IsralielIsrahel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti nouinoni, quia dat deus leges in mentem ipsoruinipsorum et in cordibus corumeorum scribit caseas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. § 47 Nec moueatquodmoneatquod naturaliter coseos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cunicum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturainnaturam",
          "candidate_score": 0.674135,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_175",
          "psc_text": "quoniam si praeputium institias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri IsralielIsrahel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti nouinoni, quia dat deus leges in mentem ipsoruinipsorum et in cordibus corumeorum scribit caseas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. § 47 Nec moueatquodmoneatquod naturaliter coseos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cunicum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturainnaturam",
          "candidate_score": 0.672201,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_163",
          "psc_text": "11 in cordibus habere zbd pertinct C 12 comm. euang. 6 13 salute SPG 14 iudeo PGOC greco codd. 17 nec (c.s.l.m2)C 18 aut (as. ras.)P ut SG 20 iudeos P de om. b dei om. b gloriabuntnr Lm1 21 eos adliuc b in eo] ideoCd 23 anima (a s. is) P operantē∗(e fin. ex i m2)O 24 groci (sic semper lere) LSPOK 26 enim est zb acceptio pers. b apud deum. qu i cum que enim sine lege peccanerunt, sine lege peribunt; etquicumque in lege pecnauerunt, per legem indicabuntur. non cnimenim auditores legis iusti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco.",
          "candidate_score": 0.671851,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_164",
          "psc_text": "legis iustificabuntur. his uerbis hoc unde agitur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco. porro si euangelium uirtus dei est in sautemsalutem omni credenti. Iudaeo primum et Graeco, et ira et indignatio, tribulatio et angustangustia i a in omnem animam hominis operantis malum, ludaei primum et Graeci, gloria autem et honorethonor pax omni operanti bonum, Iudae primum et Graeco, iste autem Graecus nomine gentium significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim",
          "candidate_score": 0.670729,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_187",
          "psc_text": "sed illi potius, qui cum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in uita impia? an forte hoc ipso probandum credidit, quod supra dixerat, quia non est personarum acceptio apud deum, et quod postea dixit, quia nou IudacorumIudaeorum deus est tantum, sedctiamgentium, quod quantulacumque legis opera naturaliter insita non inuenirentur in eis, qui legem non acceperunt, nisi ex reliquiis imaginis dei, quam non contemnit, cum in eum credunt, apud quem non est acceptio personarum? sed quodlibet horum accipiatur, constat gratiam dei promissam esse testamento nouo etiam pcr prophetam eandemque gratiam in eo definitam, ut scribantur leges dei in cordibus hominutuhominum perueniantquc ad cameam cognitionem dei, ubi non docebit unusquisque ciuem suum uel fratrem suum dicens: cognosce deum, quia omnes cognoscent eum a minore usque ad maiorem eorum. hoc donum spiritus sancti est, quo diffunditur caritas in cordibus nostris, caritas non quaelibet, sed caritas dei de corde",
          "candidate_score": 0.66983,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_172",
          "psc_text": "hoc sit pertinere ad testainentumtestamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens praenuntiauit Abrahae dicens: in semincsemine tuo benedicentur omnes g e 11 t c s, ut per hanc promissionis gratiam oliuae insereretur oleaster et fierent fideles gentes filii Abrahae in semine AbralweAbrahae, quod est Christus, sectantes eius fidem, qui non accepta in tabulis lege nondumque habens ipsam circuincisionemcircumcisionem credidcredidit i t deo et deputatum est illi ad iustitiam. ac sic tale erit hoc quod de eiusmodi gentibus dixit apostolus, quod opus legis scriptum habeant in cordibus suis, quale est illud ad Corinthios: non in tabulis lapideis, sed i n tabulis cordis carnaibuscarnalibus. ita enim fiunt 1 Matth.6,0 5cf. Rom. 2,14.15 10 cf. Hier. 38(31),33 11.19cf. Rom. 11,24 16 cf. Gal. 5, G cf. Gal.3,",
          "candidate_score": 0.668113,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_85_87",
          "bdc_text": "Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_157",
          "psc_text": "scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus insonat sensibus nostris, sed quia intrinsecus incrementum dat diffundendo caritatem in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis. § 43 Videndum est autem quomodo dicat apostolus: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum incordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noninoui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, 1 cf. Ps. 72, 28 2 cf. Esai. 59, 2 4 Hier. 38 (31), 34 8 Ex. 20, 17 9 Ioh. 15, 5 10 cf. Ioh. 15,1—5 16 cf.",
          "candidate_score": 0.667592,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95_97",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_44",
          "psc_text": "aliud per legem enim cognitio peccati? § 15 Hic forte dicat humana illa praesumptio ignorans dei iustitiam et suam uolensnolens constituere merito dixisse apostolum: quia ex lege nemo iustificabitur; ostendit enim tantummodo lex quid faciendum quidue cauendum sit, ut quod illa ostenderit uoluntas impleat ac sic homo iustificetur non per legis impcriumimperium, sed per 5 Ps. 33, 3 6 Ps. 21, 26 8 Pelagiani 10. 18 Rom. 3, 20 12 cf. Prou. 24, 12 16 cf. Leu. 12, 3 19 Rom. 7, 7 23 cf. Rom. 10, 3 24 Rom. 3, 20 1 autem] tā ex tū Tm2 ab om. b -concupiscentiae K 2 fit] fuit K minante] monente b 3 sonante K 4 ptat Om1 laudatur b 5 dictum est b cui] cum T 8 et om.O 9intuitumZ' 13 uide K illud Km2 14 ac] an b ncc K ne quisquam ex nequissimam Lml nequaquam b hoc b 15",
          "candidate_score": 0.667125,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_171",
          "psc_text": "semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. § 46 Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluitnoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ncniuntucniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernere ab his quibus dominus per prophetam promittens testamentum nouum dixit leges suas se scripturum in cordibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem olcam, hoc est ad eundeineundem dei populum, pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testainentumtestamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens praenuntiauit Abrahae dicens: in semincsemine tuo benedicentur omnes g e 11 t c",
          "candidate_score": 0.666979,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_245",
          "psc_text": "iustitiam suam uolet constituere, sed credit in eum qui iustificat impium et uiuit ex fide, donec ad speciem perducatur, fide scilicet quae per dilectionem operatur. quae dilectio diffunditur in cordibus nostris nec per sufficientiam propriae uoluntatis nec per litteram legis, sed per spiritum sanctum qui datus est nobis. 1 Matth. 25, 35 2 lac. 2, 13 3 Matth. 5, 7 5 cf. Matth. 23, 46 (i. 14 Ioh. 17, 3 9 cf. Ps. 102, 5 12 loh. 14, S. 9 19 cf. Ps. 102, 2 20 cf. Rom. 10, 3 21 cf. Rom. 4, 5 cf. Rom. 1, 17 22 cf. Gal. 5, 0 23 cf. Rom. 5, 5 1 dicetur b dedisti∗LC dedistiOTd 3 sed] erit b 4 quoniam bd miserebitur] add. deus bd 5 erinti SG eunt O in tambustionem (t s.l.) S 6 in uitam ter pon. S quoniam iflquit haec est b 7 d#m L dum",
          "candidate_score": 0.666846,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_187",
          "psc_text": "sed illi potius, qui cum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in uita impia? an forte hoc ipso probandum credidit, quod supra dixerat, quia non est personarum acceptio apud deum, et quod postea dixit, quia nou IudacorumIudaeorum deus est tantum, sedctiamgentium, quod quantulacumque legis opera naturaliter insita non inuenirentur in eis, qui legem non acceperunt, nisi ex reliquiis imaginis dei, quam non contemnit, cum in eum credunt, apud quem non est acceptio personarum? sed quodlibet horum accipiatur, constat gratiam dei promissam esse testamento nouo etiam pcr prophetam eandemque gratiam in eo definitam, ut scribantur leges dei in cordibus hominutuhominum perueniantquc ad cameam cognitionem dei, ubi non docebit unusquisque ciuem suum uel fratrem suum dicens: cognosce deum, quia omnes cognoscent eum a minore usque ad maiorem eorum. hoc donum spiritus sancti est, quo diffunditur caritas in cordibus nostris, caritas non quaelibet, sed caritas dei de corde",
          "candidate_score": 0.666551,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_46",
          "psc_text": "quid sequitur. nunc autem, inquit, sine lcge iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est. hanc ignorant qui suam uoluntnolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: 'iustitia hominis ucl iustitia propriaopropriae uoluntatis' — iustitia dei, non qua deus iustus est, scd qua induit hominem, cum iustificat impium. haec testificatur perlegem et prophetas; huic quippe testimonium perhibent lcx et prophetae: lex quidem hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustificando satis indicat dono dei iustificari hominem per adiutorium spiritus, prophetae autem. quia id quod pracdixerunt Christi impleuit aduentus. nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Iesu Christi, hoc est per fidem, qua creditur in Christum. sicut autcmautem ista fides Christi dicta cstest non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utrumque enim nostrum est; sed ideo",
          "candidate_score": 0.664558,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_47",
          "psc_text": "Christi impleuit aduentus. nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Iesu Christi, hoc est per fidem, qua creditur in Christum. sicut autcmautem ista fides Christi dicta cstest non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utrumque enim nostrum est; sed ideo dei et Christi dicitur, quod eius nobis largitate donatur. iustitia ergo dei sine lege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata, si einesine lege manifestata? sed iustitia dei sine lege est, quam deus per spiritum gratiae credenti confert sine adiutorio legis, hoc est non adiutus a lege, quando quidem per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad eius misericordiam per fidem confugiens sanaretur. de sapientia quippe eius dictum est, quod legem et misericordiam in lingua portet, legem scilicet, qua reos faciat superbos, misericordiam uero, qua iustificet humilatos. iustitia ergo dci per fidem IesuChristi in omnes qui credunt; uonnon",
          "candidate_score": 0.662977,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_171",
          "psc_text": "semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. § 46 Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluitnoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ncniuntucniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernere ab his quibus dominus per prophetam promittens testamentum nouum dixit leges suas se scripturum in cordibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem olcam, hoc est ad eundeineundem dei populum, pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testainentumtestamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens praenuntiauit Abrahae dicens: in semincsemine tuo benedicentur omnes g e 11 t c",
          "candidate_score": 0.662414,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_133",
          "psc_text": "KCbd, cf. 182,25 24 promissa—figurentur in lin. uac. m4 add.O promissi (a s. i) P 25 sint K 26 caelestia in mg. 0 pertinentia figurentur, nunc ipsius cordis bonum promittitur, mentis bonum. spiritus bonum, hoc est intellegibile bonum. cum dicitur: dans leges meas in mente eorum et in cordibus eorum scribam eas. unde significauit eos non forinsecus terrentem legem formidaturos, sed intrinsecus habitantcm ipsam legis iustitiam dilecturos. § 37 Deinde addidit et mercedem: et ero eis in deum et ipsi erunt mihi in populum. hoc cstest illud, quod deo ait ille: mihi autem adhaerere dco bonum est. ero, inquit, illis in deum et ipsi erunt mihi p u lus. quid hoc bono melius, quid hac felicitate felicius uiuere deo, uiuere de deo, apud queniquem est fons uitaouitae et in cuius himinelumine uidebimus lumen? de hac uita dicit ipse dominus: hacchaec est autem uita aeterna. ut cognoscant unum uerum deum et",
          "candidate_score": 0.661533,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_116",
          "psc_text": "in domino Iesu Christo commendans usque ad illud ueniret indumentum iustitiae fidei, quo induti non nudi inueniamur et propter hoc ingomeseimus mortalitate praegrauati habitaculum nostrum quod de caelo est superindui cupientes, ut absorbeatur mortale a uita, uide quid adiungat: qui autem operatus est nos. inquit, i n hoc ipsum deus qui dedit nobis pignus spiritus et post pauca intulit: ut nos simus institia dei in ipso. haec. est illa iustitia dei, non qua ipse iustus est, sed qua nos ab eo facti. § 32 Nemo ergo Christianorum aberrotaberret ab hac fide, quaoquae sola christiana cstest, neque quisquam, cum uerecundatus fuerit dicere per nos ipsos fieri nos iustos non hoc in nobis operante gratia dei, quia uidet hoc a fidelibus et piis ferri non posse cum dicitur, ad hoc se conuertat, ut dicat ideo sine operatione gratiae dei nos iustos esse nOli posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona",
          "candidate_score": 0.661409,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_116",
          "psc_text": "in domino Iesu Christo commendans usque ad illud ueniret indumentum iustitiae fidei, quo induti non nudi inueniamur et propter hoc ingomeseimus mortalitate praegrauati habitaculum nostrum quod de caelo est superindui cupientes, ut absorbeatur mortale a uita, uide quid adiungat: qui autem operatus est nos. inquit, i n hoc ipsum deus qui dedit nobis pignus spiritus et post pauca intulit: ut nos simus institia dei in ipso. haec. est illa iustitia dei, non qua ipse iustus est, sed qua nos ab eo facti. § 32 Nemo ergo Christianorum aberrotaberret ab hac fide, quaoquae sola christiana cstest, neque quisquam, cum uerecundatus fuerit dicere per nos ipsos fieri nos iustos non hoc in nobis operante gratia dei, quia uidet hoc a fidelibus et piis ferri non posse cum dicitur, ad hoc se conuertat, ut dicat ideo sine operatione gratiae dei nos iustos esse nOli posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona",
          "candidate_score": 0.658114,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_6_8",
          "bdc_text": "At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_81",
          "psc_text": "ipse om. zb 28 sunt donata 0 nobis. quis est autcm spiritus mundi huius nisi superbiacsuperbiae spiritus, quo cor insipicusinsipiens obscuratum cstest eorum, qui cognitum deum non ut deum gratias agendo glorificaucruntglorificauerunt ? nec alio spiritu decipiuntur etiam illi, qui ignorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. unde mihi uidetur magis e. se fidei filius, qui nouit a quo speret quod nondum habet, quam qui sibi tribuit id quod habet. quamuis utrique horum praeferendus sit qui et habet et nouit a quo habeat, si tamen non se credat iam esse quod nondum est, ne incidat in uitium illius pharisaei, qui quamquam deo gratias ageret ex his quae habebat, nihil tamen petebat dari sibi, tamquam nihilo indigeret ad augendam perficiendamue iustitiam. his igitur consideratis pertractatisque pro uiribus, quas dominus donare dignatur, colligimus non iustificari hominem praeceptis bonae uitae nisi per fidem Iesu Christi, hoc est",
          "candidate_score": 0.655031,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_125_127",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. . Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut . noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_120",
          "psc_text": "quod ordinabo domui Israhel: post dies illos, dicit dominus, dabo legcsleges meas in cor illorum et in mente eorum scribam eas; et ero eis in deum et ipsi erunt mihi i n populum. et non docebit unusquisque einem suum et unusquisque fratrem suum dicens: cognosce domindominum u m, quia omnes cognoscent me a minore usque ad maiorem eorum, quia propitius ero iniquitati eorum et peecatapeccata eorum non memoraborutra. quid ad haec dicemus? nempe in ueteribus libris aut nusquam aut difficile praeter hunc propheticum locum legitur facta commemoratio testamenti noui, ut omnino ipso nomine appellaretur. nam multis locis hoc signifieatursignificatur et praenuntiatur futurum, sed non ita, ut etiam nomen legatur expressum. considera igitur diligenter quam differentiam inter duo testamenta, id est netus et nouum, deus esse testatus sit. § 34 Cum dixisset: non secundum testamentum, quod feci patribus eorum in die, qua 4 Hier. 38 (31), 31—34 29 Hier. 38 (31),",
          "candidate_score": 0.654922,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_157",
          "psc_text": "scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus insonat sensibus nostris, sed quia intrinsecus incrementum dat diffundendo caritatem in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis. § 43 Videndum est autem quomodo dicat apostolus: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum incordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noninoui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, 1 cf. Ps. 72, 28 2 cf. Esai. 59, 2 4 Hier. 38 (31), 34 8 Ex. 20, 17 9 Ioh. 15, 5 10 cf. Ioh. 15,1—5 16 cf.",
          "candidate_score": 0.654278,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_166",
          "psc_text": "autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? 6Rom. 2,14 12Kom. 1,16 14 Rom. 2, 8—10 27 Rom. 3, 22—24 1 sine lege pecc. in mg. C 2 et post lege add. Cd 3 iustificabuntur Oml 6 enim om. d 11 significabantC 12 dci uirtus b salute SK 14 et ante trib,add.zCTbd,cf. 197,22 19 faciuntOmJ 22 salute b 23 gloriam] add. et zbd euangelium Kml 25 legis sed factores s. I. Om2 iustificabuntur K 29 gloria* LP gloriam (ex m m2 di finx.) 0 30 fa torē∗ P factures 0 § 45 Xeque enim contra se ipsum diceret, quod ait: factores legis iustificabuntur, tamquam per opera, non per gratiantgratiam iustificcntur, cum dicat gratis iustifieari hoininemhominem per fidem sine operibus legis nihilque aliud nelituelit intellegi in eo quod dicit 'gratis', nisi quia iustificationem opera non praecedunt. aperte quippe alibi dicit: s i gratia, non ex operibus; alioquin gratia iam",
          "candidate_score": 0.654276,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_47",
          "psc_text": "Christi impleuit aduentus. nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Iesu Christi, hoc est per fidem, qua creditur in Christum. sicut autcmautem ista fides Christi dicta cstest non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utrumque enim nostrum est; sed ideo dei et Christi dicitur, quod eius nobis largitate donatur. iustitia ergo dei sine lege non sine lege manifestata. quomodo enim per legem testificata, si einesine lege manifestata? sed iustitia dei sine lege est, quam deus per spiritum gratiae credenti confert sine adiutorio legis, hoc est non adiutus a lege, quando quidem per legem ostendit homini infirmitatem suam, ut ad eius misericordiam per fidem confugiens sanaretur. de sapientia quippe eius dictum est, quod legem et misericordiam in lingua portet, legem scilicet, qua reos faciat superbos, misericordiam uero, qua iustificet humilatos. iustitia ergo dci per fidem IesuChristi in omnes qui credunt; uonnon",
          "candidate_score": 0.652223,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_157",
          "psc_text": "scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus insonat sensibus nostris, sed quia intrinsecus incrementum dat diffundendo caritatem in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis. § 43 Videndum est autem quomodo dicat apostolus: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum incordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noninoui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, 1 cf. Ps. 72, 28 2 cf. Esai. 59, 2 4 Hier. 38 (31), 34 8 Ex. 20, 17 9 Ioh. 15, 5 10 cf. Ioh. 15,1—5 16 cf.",
          "candidate_score": 0.651989,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_125_127",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. . Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut . noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_127",
          "psc_text": "ego negexineglexi eos, dicit dominus. ergo propter ueteris hominis noxam, quae per litteram iubentem et minantem minime sanabatur, dicitur illud testamentum uetus, hoc autem nouum propter nouitatem spiritus, quae hominem nouum sanat a uitio uetustatis. denique adtende quod sequitur et uide quanta luce fiat perspicuum, quod sibi fidentes nolunt homines intueri. quia hoc testamentum est, inquit, quod ordinabo domui Israhel: post dies illos, dicit dominus, dabo leges meas in cor illorum et i n m e n t e es o r u m s c r i b a m c a s. ecce est unde apostolus ait, quod supra commemorauimus: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis, quia non atramento, sed spiritu dei uiui. nec ob aliud arbitror 5 Hier. 38 (31), 31. 32 13 Ex. 20, 17 Hier. 38 (31), 32 21 Hier. 38 (31), 33 25 II Cor. 3, 3 1 similitudine b 2 damnabit",
          "candidate_score": 0.650273,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_172",
          "psc_text": "hoc sit pertinere ad testainentumtestamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens praenuntiauit Abrahae dicens: in semincsemine tuo benedicentur omnes g e 11 t c s, ut per hanc promissionis gratiam oliuae insereretur oleaster et fierent fideles gentes filii Abrahae in semine AbralweAbrahae, quod est Christus, sectantes eius fidem, qui non accepta in tabulis lege nondumque habens ipsam circuincisionemcircumcisionem credidcredidit i t deo et deputatum est illi ad iustitiam. ac sic tale erit hoc quod de eiusmodi gentibus dixit apostolus, quod opus legis scriptum habeant in cordibus suis, quale est illud ad Corinthios: non in tabulis lapideis, sed i n tabulis cordis carnaibuscarnalibus. ita enim fiunt 1 Matth.6,0 5cf. Rom. 2,14.15 10 cf. Hier. 38(31),33 11.19cf. Rom. 11,24 16 cf. Gal. 5, G cf. Gal.3,",
          "candidate_score": 0.650173,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111_113",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_175",
          "psc_text": "quoniam si praeputium institias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri IsralielIsrahel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti nouinoni, quia dat deus leges in mentem ipsoruinipsorum et in cordibus corumeorum scribit caseas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. § 47 Nec moueatquodmoneatquod naturaliter coseos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cunicum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturainnaturam",
          "candidate_score": 0.649995,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_46",
          "psc_text": "quid sequitur. nunc autem, inquit, sine lcge iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est. hanc ignorant qui suam uoluntnolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: 'iustitia hominis ucl iustitia propriaopropriae uoluntatis' — iustitia dei, non qua deus iustus est, scd qua induit hominem, cum iustificat impium. haec testificatur perlegem et prophetas; huic quippe testimonium perhibent lcx et prophetae: lex quidem hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustificando satis indicat dono dei iustificari hominem per adiutorium spiritus, prophetae autem. quia id quod pracdixerunt Christi impleuit aduentus. nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Iesu Christi, hoc est per fidem, qua creditur in Christum. sicut autcmautem ista fides Christi dicta cstest non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utrumque enim nostrum est; sed ideo",
          "candidate_score": 0.649783,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_91_93",
          "bdc_text": "«Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens : «Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_176",
          "psc_text": "miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cunicum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturainnaturam negata sit gratia, sed potius per gratiam rcparatareparata natura. per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, i 11 quo omnes pecccauerunt. et ideo quia non est distinctio, egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius. qua gratia in interiore homine renouato iustitia scribitur, quam culpa delcucrat, et haec niiscricordiamisericordia supcrsuper genus humanum pcr Iesum 3 Rom. 2, 20 6 cf. Ioh. 1, 47 7 cf. Hier. 38 (31), 33. Hebr. 10, 16 8 cf. Rom. 5, 5 9 cf. Rom. 13, 10 14 Ps. 40, 5 20 Rom.",
          "candidate_score": 0.649568,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_175",
          "psc_text": "quoniam si praeputium institias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri IsralielIsrahel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti nouinoni, quia dat deus leges in mentem ipsoruinipsorum et in cordibus corumeorum scribit caseas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. § 47 Nec moueatquodmoneatquod naturaliter coseos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cunicum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturainnaturam",
          "candidate_score": 0.648643,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_75_77",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ; HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_248",
          "psc_text": "propterea etiam uoluntas, qua credimus, dono dei tribuitur, quia de libero existit arbitrio, quod cum crearemur accepimus, adteudat et uideat non ideo tantum istam uoluntatem diuino muneri tribuendam, quia ex libero arbitrio est, quod nobis naturaliter concreatum est, uerum etiam quod uisoruin suasionibus agit deus, ut uelimus et ut credamus, siue extrinsecus per euangelicas exhortationes, ubi et mandata legis aliquid agunt, si ad hoc admonent hominem infirmitatis suae, ut ad gratiam iustificantcm credendo confugiat, siue intrinsccusintrinsecus, ubi nemo habet in potestate quid ei ueniat in mentem, sed consentire uel dissentire propriae uolnntatis est. his ergo modis quando deus agit cum anima rationali, ut ci credat — neque enim credere potest quodlibet libero arbitrio, si nulla sit suasio uel uocatio cui credat —, profecto et ipsum uelle credere deus operatur in homine et in omnibus misericordia eius praeuenit nos, consentire autem uocationi dci uel ab ea dissentire, sicut dixi, propriae uoluntatis",
          "candidate_score": 0.647728,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_213",
          "psc_text": "Oml quis ualent Kml 20 potestate * P potestatem C et] ut 0 22 possunt C 23 utra Oml 25 undo (1 27 iam] etiam Pb 28 fidem C pollicemur; nam et ipsa dicitur fidcsfides. sedalitur diciinus: 'non mihi habuit fidem', aliterautem: 'non mihi scruauitseruauit fidcm'. namilludcst 'non credidit quod dixi', illud 'nonfecit quoddixit'. secundumhanc fidcm, qua credimus, fidclcsfideles sumus deo; secundumillam uero, qua fit quod promittitur, ctiametiam deus ipse fidclisfidelis est nobis. hoc enim dicit apostolus: fidelis deus, qui nOli uos permittat temptari super id quod potestis. de illa itaque fidcfide quaerimus, utrum in potestate sit, qua credimus deo ucl credimus in deuindeum. hinc enim scriptum est: credidcredidit it Abrahamdeo et deputatum est illi ad iustitiam, et: credenti in eum qui iustificat impium deputatur fides eius ad iustitiam. uide nunc utrum quisque credat, si noluerit, aut non credat, si uoluerit. quod si absurdum est quid cst enimeredere nisi consentire",
          "candidate_score": 0.647421,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_116",
          "psc_text": "in domino Iesu Christo commendans usque ad illud ueniret indumentum iustitiae fidei, quo induti non nudi inueniamur et propter hoc ingomeseimus mortalitate praegrauati habitaculum nostrum quod de caelo est superindui cupientes, ut absorbeatur mortale a uita, uide quid adiungat: qui autem operatus est nos. inquit, i n hoc ipsum deus qui dedit nobis pignus spiritus et post pauca intulit: ut nos simus institia dei in ipso. haec. est illa iustitia dei, non qua ipse iustus est, sed qua nos ab eo facti. § 32 Nemo ergo Christianorum aberrotaberret ab hac fide, quaoquae sola christiana cstest, neque quisquam, cum uerecundatus fuerit dicere per nos ipsos fieri nos iustos non hoc in nobis operante gratia dei, quia uidet hoc a fidelibus et piis ferri non posse cum dicitur, ad hoc se conuertat, ut dicat ideo sine operatione gratiae dei nos iustos esse nOli posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona",
          "candidate_score": 0.64657,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_74",
          "psc_text": "commemoraui: per legem enim cognitio peccati. nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas, iustitia autem dei per fidem Iesu Christi in omnes qui credunt; non enim est distinctio. omnes en;m peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis pcr gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Iesu, quem proposuit deus propitiatorium per fidem in sanguine ipsius ad ostensionem iustitiae eius propter propositum praecedentium peccatorum in dei patientia, ad ostendendam iustitiam ipsius in hoc tempore, ut sit iustus et iustificans eum, qui ex fide est Iesu. deinde subinfert unde nunc agimus: ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. per quam legem? factorum? non, sed per legem fidei. lex ergo ista factorum ipsa est quae dicit: non concupisces, quia per illam cognitio peccati est. uoloigitur scire, si quis mihi dicere audeat, utrum lex fidei non dicat: non concupisces. si enim non dicit, quid causae est, cur",
          "candidate_score": 0.645035,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_75_77",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ; HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_46",
          "psc_text": "quid sequitur. nunc autem, inquit, sine lcge iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. parumne insonat surdis? iustitia, inquit, dei manifestata est. hanc ignorant qui suam uoluntnolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: 'iustitia hominis ucl iustitia propriaopropriae uoluntatis' — iustitia dei, non qua deus iustus est, scd qua induit hominem, cum iustificat impium. haec testificatur perlegem et prophetas; huic quippe testimonium perhibent lcx et prophetae: lex quidem hoc ipso, quod iubendo et minando et neminem iustificando satis indicat dono dei iustificari hominem per adiutorium spiritus, prophetae autem. quia id quod pracdixerunt Christi impleuit aduentus. nam hinc sequitur et adiungit dicens: iustitia autem dei per fidem Iesu Christi, hoc est per fidem, qua creditur in Christum. sicut autcmautem ista fides Christi dicta cstest non qua credit Christus, sic illa iustitia dei non qua iustus est deus. utrumque enim nostrum est; sed ideo",
          "candidate_score": 0.645032,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_130",
          "psc_text": "promissum est testamentum nouum. § 36 Quid sunt ergo leges dci ab ipso deo scriptae in cordibus nisi ipsa praesentia spiritus sanetisancti, qui est digitus dei, quo praesente diffunditur caritas in cordibus nostris, quae plenitudo Iegislegis est et finis praecepti? nam quia uetcrisueteris testamenti promissa terrena sunt, licet — exceptis sacramentis, quae umbrae erant fnturormTIfuturorum, sicut est circumcisio et sabbatum et aliacaliae dierum obseruationes et quarundam escarum cerimoniae et multiplex sacrificiorum sacrorumque ritus, quae uctustati carnali lege iugoque seruili congruebant — talia contineat praecepta iustitiae, qualia nunc quoque obsernareobseruare praecipimur, quae maxime duabus illis tabulis sine figura adumbratae significationis expressa sunt, sicuti est: non adulterabis, non homicidium facies, non concupisces et si quod est aliud mandatum, quod in hoc sermone recapitulatur: diliges proximum tuum tamquam tc ipsum, tamen, quia in eo, sicut dixi, promissa terrena et temporalia recitantur, quae bona sunt huius corruptibilis carnis, quamnisquamuis eis sempiterna atque caclestiacaelestia ad",
          "candidate_score": 0.644473,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0040.stoa062.opp-lat1_window_171",
          "psc_text": "semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. § 46 Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluitnoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ncniuntucniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernere ab his quibus dominus per prophetam promittens testamentum nouum dixit leges suas se scripturum in cordibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem olcam, hoc est ad eundeineundem dei populum, pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testainentumtestamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens praenuntiauit Abrahae dicens: in semincsemine tuo benedicentur omnes g e 11 t c",
          "candidate_score": 0.597251,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 7,
      "cf_id": "cf016",
      "work_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos",
      "max_score": 0.722907,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.722907,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.712423,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.712398,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.700157,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_779",
          "psc_text": "Quid est, sederunt Scribae; nisi quia littera scribitur? unde et γραμματεῖς Graece dicuntur scribae, litterae 914 sequentes interpretationem, non spiritus intellectum; littera autem occidit. Litteram ergo occidentem sequentes, et ipsa appellatione resonantes scribae: pharisaei autem sunt, hoc est, qui a veritatis unitate divisi sunt; phares enim interpretatur divisio. Dividunt autem pharisaei hoc genere verba Legis, ut resonent, et in ipsa meditentur: spiritalis autem mysteria Legis et sacramenta non videant. Nam si Lex spiritalis est, utique praecepta Legis sunt spiritalia, et opera ejus spiritalia sunt. Docentes ergo quae Moyses scripsit, onera gravia ligant corporalibus Legis (gravia sunt enim quae contraria jugo Christi sunt) et per doctrinam suam deviam gravia onera imponunt auribus audientium, quae ipsi ne tantum quidem volunt movere, ut a corporalibus Legis ad spiritalia Scripturae verba commoveant. Sic enim intelligendum est, quia digito suo nolunt movere illa; hoc est, nec exiguo puncto atque momento transferunt se ad intelligentiam spiritalem.",
          "candidate_score": 0.69338,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.689042,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.686184,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.684701,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.684574,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_79_81",
          "bdc_text": "Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_641",
          "psc_text": "sensibus homo exterior vivificatur: et rursus quinque spiritalibus sensibus ille absconditus cordis homo noster consummatur interior, qui solus ante Deum locuples Petri apostoli testimonio reperitur (I Pet. III, 4). Qui habet, inquit, aures audiendi, audiat (Luc. VIII, 8) . Habes unum sensum. Et sicut sunt qui oculos habent, et non vident; ita sunt qui oculis non videntibus, plus videre creduntur. Unde et prophetae dicebantur videntes, etiam qui oculis non viderent. Bonus etiam ille odor, de quo Apostolus dixit: Bonus odor Christi sumus Deo (II Cor. II, 15) . Unde et Job dicit: Et Spiritus divinus, qui est in naribus meis (Job XXVII, 3) . Idem ergo odor Christi, et Spiritus sancti est Deo; quia unus odor est Trinitatis. Est et interior cibus, de quo dixit Dominus: Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei qui in coelo est (Joan. IV, 34) . Est et interior tactus, quo Christum tetigit mulier",
          "candidate_score": 0.680758,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_79_81",
          "bdc_text": "Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_551",
          "psc_text": "in operibus agnoscitur. Et tamen de hoc homine dictum est: Et homo est et quis cognoscet eum (Jerem. XVII, 9) ? Quid est, quis? Non quo nemo, sed quo rarus, quo sapiens; sicut illud: Quis ascendet in montem Domini? Quis sapiens et intelliget ea (Ose. XIV, 10) ? Denique alibi: Vir insipiens non cognoscit ea, et stultus non intelligit haec (Psal. XCI, 7) . Et tu ergo cum legis Evangelium, quasi sapiens et non stultus cognosce quae legis: illuminet te Sapientiae fulgor aeternae. Verba quidem sunt; sed et ipsa mundant, et ipsa illuminant, et ipsa confirmant, et ipsa vivificant. Unde ait Petrus: Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes, et non relinquemus te (Joan. VI, 69) . 17. Denique ut adverteremus, quod secundum hominem locutus esset, paulo post dixit: Ecce appropinquat hora, ut Filius hominis tradatur in manus peccatorum (Matth. XXVI, 45) . Et Judae osculanti ait: Juda, osculo",
          "candidate_score": 0.678535,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_88_90",
          "bdc_text": "Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat :",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_99",
          "psc_text": "Inter gentes autem et Israel annumerari potest nequaquam expers divinae ejus justitiae; quia ipse Moyses dixit de Israel: Ecce populus sapiens, et disciplinae tenax, gens magna (Deut. IV, 6) . Et ut scias quia supra meritum nostrum Dei bonitas redundavit, Apostolus hunc propheticum locum interpretatus ait: Conclusit Deus omnia in incredulitate, ut omnium misereatur (Rom. XI, 32 et seq.) ; et subjunxit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit: aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Hunc autem locum praemittens Propheta ait: Sic omnes gentes ut stillicidium de urceo aestimatae sunt (Esai. XL, 15) , et reliqua, ut cognoscas intellectum istum cum interpretatione Apostolica convenire. 51. (Vers. 5.) Sed quid evidentius eo quod perituras naturas non videatur inducere, cum ipse subjecerit sanctus Propheta: Quoniam non resurgunt impii in judicio. Non",
          "candidate_score": 0.677738,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95_97",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere :",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.676422,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.675967,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.675619,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_566",
          "psc_text": "Ideo alii bene habent: In medio cordis; alii: In medio ventris; ut interioris hominis ventrem intelligas, qui in medio esse cordis accipitur: in quo naturalis legis praescripta servamus; quae non solum custoditur, sed etiam fit in cordibus nostris. Unde et scriptum est, quia non solum auditores legis justi sunt apud Deum; sed etiam factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Sunt enim qui naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; sicut gentes quae legem non audiunt et sibi lex sunt, qui cognita sibi legis praecepta conservant. Ergo quasi gentilis populi congregator, personam nostram suscepit hoc loco Christus; ut diceret facere se legem in medio cordis sui. Siquidem populus nationum legem quam non audivit, implevit; ut agnosceret Christum quem populus Judaeorum qui legem acceperat, non recepit, nec cognoscendum putavit; quia scriptum est: Agnovit bos possessorem suunt, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit (Esai. I, 3) . Hic ergo",
          "candidate_score": 0.670885,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43_45",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . . Sed iuxta hanc expositionem praedictus locus sic ordinari debereaus debet korrigiert .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_121",
          "psc_text": "psalmo Dominus exprobrat Judaeis: Ego propter vos pauper, ego pro vobis dolens, et vos mihi manus impias intulistis dicentes: Tollamus justum, quia inutilis est nobis (Sap. II, 12) . Injiciamus lignum in panem ejus (Jerem. XI, 19) . Bene panem dixit pro carne ejus. Ille alimentum detulit, isti pro beneficio retulere supplicium. Non mirum ergo si esuriunt, qui sibi vitae aeternae alimoniam denegarunt. Pulchre etiam duo ista junxerunt: Injiciamus lignum in panem ejus. Nesciebant quid loquerentur Judaei, et mysterium loquebantur. Paradisum nobis Crux reddidit Christi. Hoc est lignum quod Adae Dominus demonstravit, dicens de ligno vitae, quod esset in medio paradisi, edendum: de ligno autem scientiae boni et mali, non edendum. Erravit Adam, mandata non tenuit, interdictum gustavit. 767 Per lignum coepimus esurire; quia suum caro accepit alimentum. Ideo Dominus in Christo carnem junxit et lignum, ut fames antiqua cessaret, vitae gratia redderetur. Beatum lignum Domini, quod omnium peccata crucifixit.",
          "candidate_score": 0.663695,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33_35",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_634",
          "psc_text": "es dies. Bene confirmatus in consepctu Patris dicitur in aeternum; quia apud Patrem semper est: et vere in conspectu ejus, cujus splendor est gloriae, et imago substantiae. Sed quemadmodum complacet in Filio Pater; ita et Filius benedicit Patrem. Pater enim honorificat Filium, et Filius honorificat Patrem. 36. Benedictus, inquit, Dominus Deus Israel; hoc est, populi Deum videntis, qui et Dominum suum et Deum credit: A saeculo et in saeculum: fiat, fiat. 882 In Hebraeo habetur: Amen, amen; ut asseruerunt, qui librum legerunt in Hebraicis litteris scriptum. Graecus hoc loco γένοιτο, γένοιτο dixit: quod est: Fiat, fiat. Quod verbum diversas significationes habet, ut sit interdum imperantis, interdum precantis, interdum confirmantis aliquid: imperantis est, cum superior inferiori statuit quid faciendum sit, vel sequendum: precantis est, sicut illud: Fiat voluntas tua (Matth. VI, 10) ; non enim Deo quis imperat, sed precem fundit: confirmantis est, cum benedicit propheta, vel sacerdos, vel sanctus aliquis;",
          "candidate_score": 0.661287,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127_129",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant . Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_894",
          "psc_text": "mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis (Galat. IV, 19) . Testificatur et Dominus in Evangelio graves esse parturientis dolores; cum dicit: Mulier cum parturit, tristitiam habet; quia venit dies ejus: cum autem pepererit puerum, jam non meminit tristitiae propter gaudium; quia natus est homo in hoc mundo (Joan. XVI, 21) . Magnus ergo labor, ut aliquis sibi Christum acquirat; ne sine gubernatore quasi navis in saeculi istius salo fluctuet. Denique apostoli tristes erant, cum se Christus ad Patrem rediturum esse memoraret, quod absente rectore destitui se putarent. Gaudium Christus est. Ipse est et puer quem parturit, qui in utero suae mentis accepit spiritum salutis. Qui pepererit, et enutrierit, exsultat: qui parturit, quatitur atque compungitur. 11. Bonum est ut et parias, et enutrias eum. Ne coquas agnum in lacte matris suae (Exod. XXIII, 19) , ne dicatur tibi: Vae in utero habentibus et nutrientibus (Matth. XXIV, 19) .",
          "candidate_score": 0.66013,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_432",
          "psc_text": "silentio se tegebat, ne nudaret pudorem. Intra se tamen loquebatur Deo, qui eam magis audivit tacentem: quae si voluisset loqui, forsitan non esset audita. 46. Et tu ergo qui proposuisti satisfacere pro delictis Domino Deo tuo, illi soli interiore corde te purga, illum contuere, qui potest peccata diluere. Adjuvat te, qui putaverit arguendum. Denique cum malediceretur David, et ejus dux Abessa injuriam regis vellet ulcisci, dixit ad eum David: Dimitte illum, ut maledicat; quoniam dixit illi Dominus, ut videat humilitatem meam, et retribuat mihi Dominus bona pro maledicto hoc (II Reg. XVI, 12) . Vides igitur quod a conviciantibus adjuveris, ut Dominus audiat te, et peccatum tuum remittat? Nam cum ipse accusator tui esse debeas, et coacervare flagitia, teque ipsum offerre supplicio; quomodo negare objecta desideras? Poenitentia patientiam quaerit, patientia mitigat delicta magna. Quomodo irasceris aliis, tuae ipse reus conscientiae? Quomodo commoveris, cum debeas esse miserabilis? Qui arguitur, et (quod",
          "candidate_score": 0.658552,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_3_5",
          "bdc_text": "Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_432",
          "psc_text": "silentio se tegebat, ne nudaret pudorem. Intra se tamen loquebatur Deo, qui eam magis audivit tacentem: quae si voluisset loqui, forsitan non esset audita. 46. Et tu ergo qui proposuisti satisfacere pro delictis Domino Deo tuo, illi soli interiore corde te purga, illum contuere, qui potest peccata diluere. Adjuvat te, qui putaverit arguendum. Denique cum malediceretur David, et ejus dux Abessa injuriam regis vellet ulcisci, dixit ad eum David: Dimitte illum, ut maledicat; quoniam dixit illi Dominus, ut videat humilitatem meam, et retribuat mihi Dominus bona pro maledicto hoc (II Reg. XVI, 12) . Vides igitur quod a conviciantibus adjuveris, ut Dominus audiat te, et peccatum tuum remittat? Nam cum ipse accusator tui esse debeas, et coacervare flagitia, teque ipsum offerre supplicio; quomodo negare objecta desideras? Poenitentia patientiam quaerit, patientia mitigat delicta magna. Quomodo irasceris aliis, tuae ipse reus conscientiae? Quomodo commoveris, cum debeas esse miserabilis? Qui arguitur, et (quod",
          "candidate_score": 0.657818,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_3_5",
          "bdc_text": "Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_361",
          "psc_text": "servetur: nec expectare tempus, sed occurrere divinae indignationi. 14. Vide facta David ejus precibus convenire. Offenderat Dominum; quia numerari jusserat populum. Confessione praevenit Dei nuntium, peccasse se valde, et nimis stulte fecisse commemorans: non quasi admoneret oblitum, sed quasi urgeret morantem; ne diutius commotionem differret offensae. Peccavi, inquit, valde, quoniam verbum hoc feci (I Par. XXI, 8) ; et nunc, Domine, dele iniquitatem servi tui. Quomodo autem deleantur peccata, audi dicentem: Solutum est peccatum ejus; quia recepit de manu Domini duplicia peccata sua (Esai. XL, 2) . Non ergo penitus sibi peccatum remitti postulat; sed moderata solutione deleri; hoc est, ut in futurum ejus memoria deleatur. Denique quasi interpellantis voce conventus Dominus, ne vindicta commissi protelaretur erroris, misit ad eum Nathan prophetam; et ille venit ad regem, et dixit ei: Quid fieri velis, elige: triennium famem super terram: aut tribus mensibus fugere te a facie inimicorum tuorum, et illos persequentes:",
          "candidate_score": 0.657028,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_117_119",
          "bdc_text": "Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_773",
          "psc_text": "iis qui sub Lege sunt, propter quos apostolus fecit se esse sub Lege, cum sub lege non esset; ut ea qui sub Lege sunt, lucrifaceret. Et iterum doctor gentium factus est, quasi esset ipse sine Lege; ut eos qui erant sine Lege, acquireret Christo. Pulchre autem ait quod sine Lege Dei non esset, et in Lege Christi permaneret (I Cor., IX, 21). 62. Lex autem Synagogae caput non a principio; quia Christus erat caput veteris Synagogae, quam Moyses fundavit et condidit. Denique audi dicentem quia verbo Domini fundata est. Fide, inquit, Moyses grandis factus negavit se esse Pharaonis regis nepotem. Maluit enim afflictis compati, quam temporalibus delectari: majoresque divitias aestimavit et praetulit thesauris Aegypti, improperium Christi. Aspiciebat enim mercedem repromissionum Dei (Hebr. XI, 24 et seq.) , quae est resurrectionis gratia. Sed ubi propter perfidiam Judaeorum mortuum est infidelibus Dei Verbum, et excidit pectoribus Judaeorum; legis spiritalis intellectus occubuit, et",
          "candidate_score": 0.656284,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_53_55",
          "bdc_text": "Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ; als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff; 192 , 27f;",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_464",
          "psc_text": "Credidi propter quod locutus sum (Psal. CXV, 1) . Supra fundamentum ergo virtutis vox tuta est; sine fundamento, lubrica. Ideo quasi quodam tubae sono Scripturae divinae electus interpres increpuit: Corde creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X, 10) . Fides Credentium principalis est, confessio exsecutionis. 5. Quomodo igitur proposuerit sanctus propheta David, aut propter quid custodire vias suas, audiamus: Ut non, inquit, delinquam in lingua mea. Si hoc cavet Propheta, tu non caves? Si hoc metuit, in quo Dei gratia loquebatur, tu non metuis, qui erroris verba non refugis, et theatralibus sermonibus delectaris? Tu non reformidas, cui scriptum est in Evangelio (Matth. XII, 36), quia 844 pro omni otioso verbo rationem es redditurus? Si pro otioso verbo periculum est, quanto magis pro criminoso! Non omne quod otiosum, est criminosum: sed omne quod non fructuosum, periculosum atque eradicabile; omnis enim arbor non faciens fructum, excidetur, et in",
          "candidate_score": 0.65203,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108_110",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden :",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_1011",
          "psc_text": "locutus est per Spiritum singulorum. Nos autem plura loquimur, et vix audimur. Semel locutus in Lege est, eadem iterum locutus est in Evangelio. 968 Aut fortasse, ut ego puto, quia multifariam locutus est in prophetis, novissime autem locutus est in filio suo. Semel locutus est, quando locutus in Filio est; et audita sunt etiam illa quae ante audita non erant ab iis quibus locutus fuerat per prophetas. Semel ergo locutus est in novo Testamento, et vetus auditum est Testamentum, quod non audiebatur; quia ipse Dominus dixit de populo Judaeorum: Videbunt, et non videbunt: audient, et non audient (Marc. IV, 12) . Audient aure corporea, sed non audient mentis auditu. 34. Nobis ergo, hoc est, Ecclesiae, semel locutus est, et duo audita sunt; quia et illa audivimus et intelleximus, quae non intellexerunt, qui legerunt: non audierunt, qui audierunt. Solus enim Christus aurem aperuit humanam ad cognoscenda mysteria; solus libri signaculum solvit,",
          "candidate_score": 0.641723,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_93",
          "psc_text": "homo, et ut lutum platearum sic deleatur, ut tollatur quidquid asperum ac sordidum videtur, remaneat quidquid planum ac mundum est? Et quod ait de adversariis Hierusalem: Sunt sicut qui non sunt; utique potuit dicere: Non erunt. Sed cum dixerit: Confundentur et reverebuntur; utique intelligis quia erunt per substantiam, et profectum conversionis, sed non erunt quasi adversarii, quod fuerunt. Itaque per improbitatis defectum non erunt, erunt fide ac devotione mutati. Denique et alibi ex peccatoris persona dicitur: Et iram Dei sustinebo, quia peccavi, donec justificet judicium meum (Mich. VII, 9) . Convertere enim Deus cupiens peccatorem, punit eum et urit, ut purget. Unde ait: Et educet me in lucem (Ibid.) . Nam et ceram urit ignis, et liquescit, ut purgetur: et nos per ignem probamur: et fumus consumpto omni materiali expurgatur, et neque natura transit. Itaque et anima purgata ab omni labe, in id quod est deficit, non in id quod",
          "candidate_score": 0.639761,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_463",
          "psc_text": "non agnosceret, viarum videlicet viri in juventute processum. Quarum igitur vel inexplicabilis, vel difficilis agnitio, potest facilis earum esse custodia? Unde non immerito ipse David delictorum juventutis suae non defensionem obtulit, sed oblivionem rogavit. Delicta, inquit, juventutis meae, et ignorantiae meae ne memineris (Psal. XXIV, 7) . Non immerito igitur Salomon dixit se non agnoscere quod pater ejus, in quo major Dei gratia fuit, se ignorasse testatus est. Et fortasse delicta juventutis ad fervorem retulit carnis, ignorantiam autem ad verborum prolapsionem, quae non ex sententia nostra, sed impetu quodam et cursu loquendi plerumque funduntur; quod periculosum esse Propheta cognoscens ait: Credidi propter quod locutus sum (Psal. CXV, 1) . Supra fundamentum ergo virtutis vox tuta est; sine fundamento, lubrica. Ideo quasi quodam tubae sono Scripturae divinae electus interpres increpuit: Corde creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X, 10) . Fides Credentium principalis est, confessio exsecutionis. 5.",
          "candidate_score": 0.637678,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_464",
          "psc_text": "Credidi propter quod locutus sum (Psal. CXV, 1) . Supra fundamentum ergo virtutis vox tuta est; sine fundamento, lubrica. Ideo quasi quodam tubae sono Scripturae divinae electus interpres increpuit: Corde creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X, 10) . Fides Credentium principalis est, confessio exsecutionis. 5. Quomodo igitur proposuerit sanctus propheta David, aut propter quid custodire vias suas, audiamus: Ut non, inquit, delinquam in lingua mea. Si hoc cavet Propheta, tu non caves? Si hoc metuit, in quo Dei gratia loquebatur, tu non metuis, qui erroris verba non refugis, et theatralibus sermonibus delectaris? Tu non reformidas, cui scriptum est in Evangelio (Matth. XII, 36), quia 844 pro omni otioso verbo rationem es redditurus? Si pro otioso verbo periculum est, quanto magis pro criminoso! Non omne quod otiosum, est criminosum: sed omne quod non fructuosum, periculosum atque eradicabile; omnis enim arbor non faciens fructum, excidetur, et in",
          "candidate_score": 0.628515,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ;",
          "psc_chunk_id": "014_Ambrosius-Mediolanensis_Enarrationes-in-XII-psalmos-Davidicos_window_894",
          "psc_text": "mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis (Galat. IV, 19) . Testificatur et Dominus in Evangelio graves esse parturientis dolores; cum dicit: Mulier cum parturit, tristitiam habet; quia venit dies ejus: cum autem pepererit puerum, jam non meminit tristitiae propter gaudium; quia natus est homo in hoc mundo (Joan. XVI, 21) . Magnus ergo labor, ut aliquis sibi Christum acquirat; ne sine gubernatore quasi navis in saeculi istius salo fluctuet. Denique apostoli tristes erant, cum se Christus ad Patrem rediturum esse memoraret, quod absente rectore destitui se putarent. Gaudium Christus est. Ipse est et puer quem parturit, qui in utero suae mentis accepit spiritum salutis. Qui pepererit, et enutrierit, exsultat: qui parturit, quatitur atque compungitur. 11. Bonum est ut et parias, et enutrias eum. Ne coquas agnum in lacte matris suae (Exod. XXIII, 19) , ne dicatur tibi: Vae in utero habentibus et nutrientibus (Matth. XXIV, 19) .",
          "candidate_score": 0.623878,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 8,
      "cf_id": "cf021",
      "work_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas",
      "max_score": 0.721773,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_0",
          "psc_text": "1. Causa propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub Lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus Legis, quae Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato, justam scilicet Legem injustis hominibus dando ad demonstranda peccata eorum, non auferenda: non enim aufert peccata nisi gratia fidei, quae per dilectionem operatur: sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos, illi volebant constituere sub oneribus Legis, asseverantes nihil eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquam non tenentem disciplinam caeterorum Apostolorum, qui Gentes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum scandalis apostolus Petrus, et in simulationem ductus erat, tanquam et ipse hoc sentiret,",
          "candidate_score": 0.721773,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_54",
          "psc_text": "Quo pertinet quod dictum est, Quia justus ex fide vivit. Hinc enim ostendere voluit quia in Lege nemo justificatur, quia scriptum est justum ex fide vivere. Quare intelligendum est in Lege, quod nunc ait in operibus Legis, dictum esse; et hoc istis qui in circumcisione carnis et talibus observationibus continentur: in quibus qui vivit, ita in Lege est, ut sub Lege vivat. Sed Legem, ut dictum est, pro ipsis operibus Legis nunc posuit, quod in posterioribus manifestatur. Ait enim: Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, Qui fecerit eam, vivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum,",
          "candidate_score": 0.720031,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_0",
          "psc_text": "1. Causa propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub Lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus Legis, quae Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato, justam scilicet Legem injustis hominibus dando ad demonstranda peccata eorum, non auferenda: non enim aufert peccata nisi gratia fidei, quae per dilectionem operatur: sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos, illi volebant constituere sub oneribus Legis, asseverantes nihil eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquam non tenentem disciplinam caeterorum Apostolorum, qui Gentes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum scandalis apostolus Petrus, et in simulationem ductus erat, tanquam et ipse hoc sentiret,",
          "candidate_score": 0.707344,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_74",
          "psc_text": "Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo » (Ephes. II, 11, 12). « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur (Rom. XI, 17). Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo (Id. III, 19) : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur (Id. XI, 32) . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam",
          "candidate_score": 0.699444,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_74",
          "psc_text": "Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo » (Ephes. II, 11, 12). « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur (Rom. XI, 17). Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo (Id. III, 19) : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur (Id. XI, 32) . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam",
          "candidate_score": 0.69928,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_74",
          "psc_text": "Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo » (Ephes. II, 11, 12). « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur (Rom. XI, 17). Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo (Id. III, 19) : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur (Id. XI, 32) . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam",
          "candidate_score": 0.694626,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_78",
          "psc_text": "ante commemoravi, quod ait ad Romanos: Si enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eis (Rom. XV, 27) . De ipsis ergo Judaeis etiam consequenter dicit: Prius autem quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae postea revelata est. Ut enim tam prope invenirentur, et tam de proximo ad Deum venditis suis rebus accederent, quod Dominus eis praecepit qui vellent esse perfecti (Matth. XIX, 21), Lege ipsa factum est, sub qua custodiebantur, conclusi in eam fidem, id est in adventum ejus fidei, quae postea revelata est: conclusio enim eorum erat tum timor unius Dei. Et quod praevaricatores ipsius Legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt: cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Cui enim plurimum dimittitur, plurimum diligit (Luc. VII, 43, 47). 27. [Ib. III, 24-27.] Itaque Lex, inquit, paedagogus noster fuit in",
          "candidate_score": 0.688742,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_74",
          "psc_text": "Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo » (Ephes. II, 11, 12). « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur (Rom. XI, 17). Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo (Id. III, 19) : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur (Id. XI, 32) . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam",
          "candidate_score": 0.687098,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_0",
          "psc_text": "1. Causa propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub Lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus Legis, quae Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato, justam scilicet Legem injustis hominibus dando ad demonstranda peccata eorum, non auferenda: non enim aufert peccata nisi gratia fidei, quae per dilectionem operatur: sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos, illi volebant constituere sub oneribus Legis, asseverantes nihil eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquam non tenentem disciplinam caeterorum Apostolorum, qui Gentes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum scandalis apostolus Petrus, et in simulationem ductus erat, tanquam et ipse hoc sentiret,",
          "candidate_score": 0.685534,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_54",
          "psc_text": "Quo pertinet quod dictum est, Quia justus ex fide vivit. Hinc enim ostendere voluit quia in Lege nemo justificatur, quia scriptum est justum ex fide vivere. Quare intelligendum est in Lege, quod nunc ait in operibus Legis, dictum esse; et hoc istis qui in circumcisione carnis et talibus observationibus continentur: in quibus qui vivit, ita in Lege est, ut sub Lege vivat. Sed Legem, ut dictum est, pro ipsis operibus Legis nunc posuit, quod in posterioribus manifestatur. Ait enim: Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, Qui fecerit eam, vivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum,",
          "candidate_score": 0.683659,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_65",
          "psc_text": "valet ad confirmandam haereditatem Abrahae, cujus fides deputata est ad justitiam (Rom. IV, 9). Et ideo semen Abrahae, cui dictae sunt promissiones, Christum dicit Apostolus, hoc est omnes Christianos fide imitantes Abraham: quod ad singularitatem redigit, commendando quod non dictum est, Et seminibus, sed, Semini tuo; quia et una est fides, et non possunt similiter justificari qui vivunt ex operibus carnaliter, cum his qui vivunt ex fide spiritualiter. Vincuntur autem quod infert, Lex nondum data erat, nec posset post tot annos ita dari, ut antiquas Abrahae promissiones irritas faceret. Si enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini; ex parte futurum, id est, secundum adventum Domini credendo",
          "candidate_score": 0.677522,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80_82",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_55",
          "psc_text": "ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet; quia fides Dei ad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus Legis justitia (quando sine suo praemio relicta non est), ut qui fecerit ea, vivat in eis. Unde et ad Romanos dicit: Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum (Rom. IV, 2) . Aliud est ergo, non justificari; aliud, non justificari apud Deum. Qui omnino non justificatur, nec illa",
          "candidate_score": 0.674056,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_55",
          "psc_text": "ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet; quia fides Dei ad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus Legis justitia (quando sine suo praemio relicta non est), ut qui fecerit ea, vivat in eis. Unde et ad Romanos dicit: Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum (Rom. IV, 2) . Aliud est ergo, non justificari; aliud, non justificari apud Deum. Qui omnino non justificatur, nec illa",
          "candidate_score": 0.673286,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47_49",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_172",
          "psc_text": "fiducia debet praecipere, quam hic apostolus, qui manibus suis victum transigens (Act. XVIII, 3; XX, 34; I Cor. IV, 12; I Thess. II, 9; II Thess. III, 8), haec in se nolebat fieri, ut majore pondere, propter eorum magis utilitatem qui haec exhiberent, quam propter eorum quibus exhiberent ea, se monere omnibus demonstraret. 61. [Ib. VI, 7-10.] Quod autem deinde subjungit, Nolite errare, Deus non subsannatur: quod enim seminaverit homo, hoc et metet; novit inter quae verba perditorum hominum laborent, qui constituuntur in fide rerum earum quas non vident. Vident enim seminationem operum suorum, sed messem non vident. Nec talis eis messis promittitur, qualis hic reddi solet; quia justus ex fide vivit (Habac. II, 4). Quia qui seminaverit, inquit, in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hoc dicit de amatoribus voluptatum magis quam Dei. In carne enim sua seminat, qui omnia quae facit, etiamsi bona videantur, propterea tamen facit, ut",
          "candidate_score": 0.672194,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_0",
          "psc_text": "1. Causa propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub Lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus Legis, quae Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato, justam scilicet Legem injustis hominibus dando ad demonstranda peccata eorum, non auferenda: non enim aufert peccata nisi gratia fidei, quae per dilectionem operatur: sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos, illi volebant constituere sub oneribus Legis, asseverantes nihil eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquam non tenentem disciplinam caeterorum Apostolorum, qui Gentes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum scandalis apostolus Petrus, et in simulationem ductus erat, tanquam et ipse hoc sentiret,",
          "candidate_score": 0.671146,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_0",
          "psc_text": "1. Causa propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub Lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus Legis, quae Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato, justam scilicet Legem injustis hominibus dando ad demonstranda peccata eorum, non auferenda: non enim aufert peccata nisi gratia fidei, quae per dilectionem operatur: sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos, illi volebant constituere sub oneribus Legis, asseverantes nihil eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquam non tenentem disciplinam caeterorum Apostolorum, qui Gentes cogebant judaizare. Cesserat enim talium hominum scandalis apostolus Petrus, et in simulationem ductus erat, tanquam et ipse hoc sentiret,",
          "candidate_score": 0.669051,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_52",
          "psc_text": "patris Abraham, de quo in Epistola ad Romanos uberius apertiusque dissertum est (Rom. IV, 3). Hoc enim maxime in eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes (Gen. XXII, 18) : imitatione utique fidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacramentum circumcisionis, quod ad fidei signaculum accepit, et ante omnem servitutem Legis, quae multo post data est. 21. [Ib. III, 10-12.] Quod autem ait, Quicumque enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt Legis; sub timore vult intelligi, non in libertate: ut scilicet corporali praesentique vindicta vindicaretur in eos qui non permanerent in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut facerent ea; huc quoque accederet, ut in ipsa corporum poena etiam maledicti ignominiam formidarent. Ille autem justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso",
          "candidate_score": 0.665658,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_46_48",
          "bdc_text": "puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur : ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_172",
          "psc_text": "fiducia debet praecipere, quam hic apostolus, qui manibus suis victum transigens (Act. XVIII, 3; XX, 34; I Cor. IV, 12; I Thess. II, 9; II Thess. III, 8), haec in se nolebat fieri, ut majore pondere, propter eorum magis utilitatem qui haec exhiberent, quam propter eorum quibus exhiberent ea, se monere omnibus demonstraret. 61. [Ib. VI, 7-10.] Quod autem deinde subjungit, Nolite errare, Deus non subsannatur: quod enim seminaverit homo, hoc et metet; novit inter quae verba perditorum hominum laborent, qui constituuntur in fide rerum earum quas non vident. Vident enim seminationem operum suorum, sed messem non vident. Nec talis eis messis promittitur, qualis hic reddi solet; quia justus ex fide vivit (Habac. II, 4). Quia qui seminaverit, inquit, in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hoc dicit de amatoribus voluptatum magis quam Dei. In carne enim sua seminat, qui omnia quae facit, etiamsi bona videantur, propterea tamen facit, ut",
          "candidate_score": 0.664534,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33_35",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_64",
          "psc_text": "ex fide justificat Christus credentes in se, timor maledictionis crucis ablatus est: charitas benedictionis Abrahae propter exemplum fidei permanet ad Gentes. Ut annuntiationem, inquit, spiritus per fidem accipiamus: id est, ut non quod timetur in carne, sed quod spiritu diligitur, credituris annuntietur. 23. [Ib. III, 15-18.] Unde etiam testamenti humani mentionem facit, quod utique multo est infirmius quam divinum. Tamen hominis confirmatum testamentum, inquit, nemo irritum facit, aut superordinat. Quia cum testator mutat testamentum, non confirmatum mutat: testatoris enim morte confirmatur. Quod autem mors testatoris valet ad confirmandum testamentum ejus, quia consilium mutare jam non potest; hoc incommutabilitas promissionis Dei valet ad confirmandam haereditatem Abrahae, cujus fides deputata est ad justitiam (Rom. IV, 9). Et ideo semen Abrahae, cui dictae sunt promissiones, Christum dicit Apostolus, hoc est omnes Christianos fide imitantes Abraham: quod ad singularitatem redigit, commendando quod non dictum est, Et seminibus, sed, Semini tuo; quia et una est",
          "candidate_score": 0.659224,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_74",
          "psc_text": "Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo » (Ephes. II, 11, 12). « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur (Rom. XI, 17). Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo (Id. III, 19) : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur (Id. XI, 32) . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam",
          "candidate_score": 0.658599,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_Expositio-Epistolae-ad-Galatas_window_36",
          "psc_text": "et non ex Gentibus peccatores; id est, quos appellant peccatores, cum sint et ipsi peccatores: Nos ergo, inquit, natura Judaei, cum Gentiles non essemus, quos ipsi peccatores appellant, tamen et nos peccatores in Christo Jesu credidimus, ut justificemur per fidem Christi. Non autem quaererent justificari, nisi essent peccatores. An forte quia in Christo voluerunt justificari, peccaverunt? quia, si jam justi erant, aliud quaerendo utique peccaverunt: sed, si ita est, inquit, ergo Christus peccati minister est. Quod utique non possunt dicere, quia et ipsi qui nolebant nisi circumcisis Gentibus tradi Evangelium, in Christo crediderant. Et ideo quod dicit, Absit, non solus, sed cum ipsis dicit. Destruxit autem superbiam gloriantem de operibus Legis, quae destrui et deberet et posset, ne gratia fidei videretur non necessaria, si opera Legis etiam sine illa justificare crederentur. Et ideo praevaricator est, si rursus illa aedificat, dicens quod opera Legis etiam sine gratia justificant, ut Christus peccati",
          "candidate_score": 0.650287,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 9,
      "cf_id": "cf012",
      "work_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1",
      "max_score": 0.721357,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86_88",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1807",
          "psc_text": "praeuaricationes VlC 22 nemini ex nemi m. 2 V inferre E nil e 24 naturae om. Cpb 26 habentes ex habent m. 2 V. ipsi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. ergo praeuaricatores existimantur, qui, quod a natura legis accipiunt, derelinquunt. furem quis deprehensum aut adulterum aut homicidam arguet lege naturae. sed si in his ipse uersetur, praeuaricator est legis. § 12 Nouit etiam, cum ait peccatores terrae. alios esse et caeli peccatores. audiamus enim euangelicseeuangelicae prsedicationispraedicationis prodigum filium perditum atque mortuum de peccato suo patri confitentem: peccaui, inquit, pater in caelo et coram te. quisquis caelestis doctrinae et spiritalis gratiae particeps factus in peccato demorabitur, non terrae peccator est ille, sed caeli. omnes enim credentes in se dominus noster Iesus Christus coexcitauit et collocauit in caelestibus, ex quibus qui decedet, tamquam caeli peccator arguitur. cum igitur propheta pecca.tores terrae prseuaricatores esse existimet, quia naturae legem",
          "candidate_score": 0.721357,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_85_87",
          "bdc_text": "Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1807",
          "psc_text": "praeuaricationes VlC 22 nemini ex nemi m. 2 V inferre E nil e 24 naturae om. Cpb 26 habentes ex habent m. 2 V. ipsi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. ergo praeuaricatores existimantur, qui, quod a natura legis accipiunt, derelinquunt. furem quis deprehensum aut adulterum aut homicidam arguet lege naturae. sed si in his ipse uersetur, praeuaricator est legis. § 12 Nouit etiam, cum ait peccatores terrae. alios esse et caeli peccatores. audiamus enim euangelicseeuangelicae prsedicationispraedicationis prodigum filium perditum atque mortuum de peccato suo patri confitentem: peccaui, inquit, pater in caelo et coram te. quisquis caelestis doctrinae et spiritalis gratiae particeps factus in peccato demorabitur, non terrae peccator est ille, sed caeli. omnes enim credentes in se dominus noster Iesus Christus coexcitauit et collocauit in caelestibus, ex quibus qui decedet, tamquam caeli peccator arguitur. cum igitur propheta pecca.tores terrae prseuaricatores esse existimet, quia naturae legem",
          "candidate_score": 0.701059,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78_80",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2233",
          "psc_text": "adhuc in isdem se esse cognoscat. scriptum est enim: iustus in principio sermonis sui ipse sibi accusator est et rursum: confitere primum peccata tua, ut iustificeris, et: beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. scit quidem propheta se liberum; sed tamquam captus deo subditus est sinesiue per propriae confessionis disciplinam, quia, ubi peccati confessio est, ibi et iustificatio a deo est, quod in publicano et ' pharisaeo dominus testatus est, cum pharisseuspharisaeus iustum se gloriatus 18 Prov. XVIII, 17. 19 Esai. XLIII, 26. 20 Matth. Y, 5. 3 in his oris V exultatione linguae G VRPT linguae exultatione E 5 laetabimur G ao ex hac R 6 ablutoa GR absolutos V nunc ablutos PTE 9 scribturae G V 10 praecem G V 12 consulatus T 13 oaptiuitas G om. VRPT 15 id praeterito G nuntiantis RP*T(G ?) nuntiantes Pl nuntians V de auertendie VRT neo auertendia (?) G = — auertendis P",
          "candidate_score": 0.696925,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78_80",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_852",
          "psc_text": "adnuntiauerunt opera dei et facta eius intellexerunt. lsetabiturlaetabitur iustus in domino et sperabit in eo, et laadabunturlaudabuntur omnes recti corde. aduersus uulnerantes sagittas paruulorum loqui aliquid aduersantium lingua non habuit. et qui uidebant paruulos sagittantes, eonturbanturconturbantur et metuunt, cum se in errore sitos recognoscunt, cum diem iudicii et retributionem actae in corpore uitseuitae agnoscunt. cum opera dei audiunt et facta eius intellegunt. in his est laetitia sanctorum, in his spes firmissima. ob hsechaec deum qui recto corde sunt laudant, scientes esse remissorem peccatorum, mortis peremptorem et diaboli debellatorem, iudicem saeculi, seternitatisaeternitatis largitorem, deum et dominum nostrum, qui est benedictus in saecula saeculorum. amen. PSALMUS LXIV. In finem psalmus Dauid. Tedecet hymnum, deus, in Sion et tibi reddetur uotum in Hierusalem et reliqua. § 1 Oportune superiorem psalmum hic, qui subiacet, consecutus est. est autem et ipse in finem et congregationem gentium, quae dominum laudaturae sunt, nuntiat; et ipse huius interpretationis",
          "candidate_score": 0.696617,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78_80",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1434",
          "psc_text": "et ambules in omnibus uiis eius et diligas eum et seruias domino deo tuo ex toto corde tuo et ex tota anima tua et custodias praecepta domini dei tui et iustificationes eius, quse ego praecipio tibi hodie, ut bene sit tibi? ergo deo adhaerens in dei uia est. § 4 Et qua ratione prophetam hic locutum existimabimus dicentem: uias meas pronuntiaui, et exaudisti me; doce me iustificationes tuas? si enim uias suas praedicat, necesse est peccati uias praedicet, quia in uia peccati sit, quisque in dei uia non sit. sed huic praesenti dicto consentiens illud uidetur, quod dictum est: pronuntiabo aduersum me iniustitias meas, domine, et rursum: iustus in exordio sermonis sui ipse sui accusator est. ergo hic pronuntiatio, quae dicitur, non laudatio est, sed confessio uiarum suarum, id est peccatorum suorum paenitens professio; 8 Dent. X, 12 sq. 21 Pa. XXXI, 6. 22 Prov. XVIII, 17. 1 se supr.",
          "candidate_score": 0.694165,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78_80",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1435",
          "psc_text": "aduersum me iniustitias meas, domine, et rursum: iustus in exordio sermonis sui ipse sui accusator est. ergo hic pronuntiatio, quae dicitur, non laudatio est, sed confessio uiarum suarum, id est peccatorum suorum paenitens professio; 8 Dent. X, 12 sq. 21 Pa. XXXI, 6. 22 Prov. XVIII, 17. 1 se supr. scr. m. 3 R adherere ex adhere m. 2 V 2 i uita V 3 uias ex uiuas P 4 doce me ex docemur m. 2 V iustificationes ex iustioficationeB V 6 uoluntates R agunt ex agont m. 3 R ante ambulant 3 liti. eras. R 6 in praeceptis dei uiuunt p 8 et haec E praecepta I' istrahel r 9 nisi ex msit m. 2 V 10 tuum h. I.om. VCp sedcj.p. 396,6 12 ex tota (om. et) R 13 di svpr. scr. m. 1 R 15 d5 V om. C adhaerens (s in ras. 2-.1 litt. m. 3)",
          "candidate_score": 0.692846,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1869",
          "psc_text": "V 18 ad terram VR aspicies CpE in terra r et faoies VCpE 15 sed cum miseratione respiciat in marg. add. p om. R respiciat supr. scr. C respiciat neque cum miseratione add. M. 2 V 19 est om. V a om. V in nos respiciat E 20 isac Ix isabao C qualiter in ante ioseph om. R et m. 3 supr. scr. & 21 iosef V in moyse VR 22 dfio V 28 in terra V 24 et ex ex V solueret E 25 respexit (om. et) RCpE. secundum ergo hoc iudicium timentium dominum orat, ut deus super se aspiciat et misereatur: ut, si ieiunantem uidet, si miserantem contuetur, si pium ac religiosum in omni opere conspiciet, tunc secundum iudicium eorum, qui diligunt nomen suum, ipse quoque dei miseratione sit dignus. § 8 Dehinc sequitur: gressus meos dirige secundum eloquiumtuum, etnedominetur mei omnis iniustitia. incedit quidem propheta ex uoluntate",
          "candidate_score": 0.689231,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1449",
          "psc_text": "toto corde tuo et ex tota anima tua et custodias prseceptapraecepta domini dei tui et iustificationes eius, quae ego prsecipiopraecipio tibi hodie, ut bene sit tibi! ergo cum lex doceat in uiis dei ambulandum, ut ambulanti in his bene in posterum sit, et nunc propheta oret uias iniustitiae a se amoueri sibique ut deus misereatur ex lege, id orat, quod lege conclusum est, ut in uiis dei ambulans in beatitudine collocetur. § 9 Dehinc sequitur: uiam ueritatis dilexi et iudicia tua non sum oblitus. uiam diligunt multi, sed non omnes diligunt ueritatis. et quicumque aut uoluptatum aut diuitiarum aut honorum uiam ineunt, sed et qui hsereticorumhaereticorum doctrinis uagi et incerti et impii differuntur, in uia quidem sunt, sed non sunt in uia ueritatis. sed propheta ex spiritu eius loquitur, qui adsuraptoadsumpto corpore dicturus postea erat: ego sum uia, ueritas, uita. et quia hoc iudicium est, secundum quod in euangeliis continetur:",
          "candidate_score": 0.688379,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1770",
          "psc_text": "ex ad m. 2 V 25 geruntur V generant' C ipse seruitio V. 81* deprecationis sua?. postea enim quam uoluntaria oris sui ut beneplacita essent orauit, adiecit: et iudicia tua doce me. iudicia legis agit et, quantum in se est, gestis atque operibus exercet; sed nondum ea intellegit. scit enim esse legem spiritalem. et illud, quod sub specie praesentium operationum continetur, nosse festinat: ea enim quis necesse est doceri postulet, quae ignorat. § 16 Totum autem se propheta secundum sacramenti sui constitutionem deo dedit. humiliatus est naldeualde, uoluntaria oris eius placentia sunt: nunc eius anima in dei manibus semper est et legis dei non obliuiscitur dicens: anima mea in manibus tuis semper: et legem tuam non sum oblitus. totum, quod uiuit, deo uiuit. omnis eius sensus et spiritus in deo est; nullum tempus admittitur, quo snbreperesubrepere legis possit obliuio. in omnibus operibus et cogitationibus deus cogitatur. lex in memoria est,",
          "candidate_score": 0.686966,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1807",
          "psc_text": "praeuaricationes VlC 22 nemini ex nemi m. 2 V inferre E nil e 24 naturae om. Cpb 26 habentes ex habent m. 2 V. ipsi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. ergo praeuaricatores existimantur, qui, quod a natura legis accipiunt, derelinquunt. furem quis deprehensum aut adulterum aut homicidam arguet lege naturae. sed si in his ipse uersetur, praeuaricator est legis. § 12 Nouit etiam, cum ait peccatores terrae. alios esse et caeli peccatores. audiamus enim euangelicseeuangelicae prsedicationispraedicationis prodigum filium perditum atque mortuum de peccato suo patri confitentem: peccaui, inquit, pater in caelo et coram te. quisquis caelestis doctrinae et spiritalis gratiae particeps factus in peccato demorabitur, non terrae peccator est ille, sed caeli. omnes enim credentes in se dominus noster Iesus Christus coexcitauit et collocauit in caelestibus, ex quibus qui decedet, tamquam caeli peccator arguitur. cum igitur propheta pecca.tores terrae prseuaricatores esse existimet, quia naturae legem",
          "candidate_score": 0.685372,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1866",
          "psc_text": "V dei uerbum C 26 sed secundum V 27 arripit RC. delectat. ut enim per os in alimoniam corporis cibum sumimus. ita et per cor ad uiuificandam animam escas doctrinae caelestis accipimus, quae, nisi amplificato et patente corde adtracta quodam modo fuerint, non adibunt. § 6 Sequitur deinde: aspice in me et miserere mei secundum iudicium diligentium nomen tuum. ad id quod dixerat: respice in me mox addidit: et miserere mei. scit enim dominum etiam in ultionem impiorum pcenamquepoenamque respicere. respexit enim, ut scriptum est, super castra Aegyptiorum et conligauit axes curruum eorum. etrursum: respexit dominus superSodomam et Gomorram. respicit uero non solum ad poenam, sed etiam ad terrorem, cura dicitur: aspiciens in terram et faciens eam tremere. propheta ergo non solitarium hoc orat, ut in se deus respiciat, sed cum miseratione respiciat: neque cum miseratione tantum, sed secundum iudicium diligentium nomen eius. § 7 Est quidem ex bonitate dei",
          "candidate_score": 0.685108,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1807",
          "psc_text": "praeuaricationes VlC 22 nemini ex nemi m. 2 V inferre E nil e 24 naturae om. Cpb 26 habentes ex habent m. 2 V. ipsi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. ergo praeuaricatores existimantur, qui, quod a natura legis accipiunt, derelinquunt. furem quis deprehensum aut adulterum aut homicidam arguet lege naturae. sed si in his ipse uersetur, praeuaricator est legis. § 12 Nouit etiam, cum ait peccatores terrae. alios esse et caeli peccatores. audiamus enim euangelicseeuangelicae prsedicationispraedicationis prodigum filium perditum atque mortuum de peccato suo patri confitentem: peccaui, inquit, pater in caelo et coram te. quisquis caelestis doctrinae et spiritalis gratiae particeps factus in peccato demorabitur, non terrae peccator est ille, sed caeli. omnes enim credentes in se dominus noster Iesus Christus coexcitauit et collocauit in caelestibus, ex quibus qui decedet, tamquam caeli peccator arguitur. cum igitur propheta pecca.tores terrae prseuaricatores esse existimet, quia naturae legem",
          "candidate_score": 0.684575,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1723",
          "psc_text": "malis inhibens bona obseruet sine intermissione custodisecustodiae. § 9 Qualis autem custodia uerbi dei esse debeat, sequens uersus docet. sequitur enim: a iudiciis tuis non declinaui: quia tu legem posuisti mihi. haec est igitur uera custodia, nullam in partem a dei se iudiciis deflectere neque leui saltim declinare decessu, sed intentum semper et semper inmobilem in eo, in quo institit, permanere. § 10 Non declinat autem, quia legem sibi deus statuerit. legem quidem Moyses statuerat; sed hic idem propheta in psalmo altero orauerat dicens: domine, constitue legislatorem supereos: sciant gentes, quoniam homines sunt. ea enim lex, quam Moyses scripserat, psedagogapaedagoga nobis in Christo fuit: et idcirco super docentes se et seniores intellegit, quia legem euangelicam, qusequae Moysi lege continetur, intellegit. haec ergo per dominum nostrum lata est, haec omnem hominem in scientiam dei erudiuit. et idcirco ad id, 22 Ps. IX, 21. 1 ferimus in C ferimL in p ferimur",
          "candidate_score": 0.683117,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1807",
          "psc_text": "praeuaricationes VlC 22 nemini ex nemi m. 2 V inferre E nil e 24 naturae om. Cpb 26 habentes ex habent m. 2 V. ipsi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. ergo praeuaricatores existimantur, qui, quod a natura legis accipiunt, derelinquunt. furem quis deprehensum aut adulterum aut homicidam arguet lege naturae. sed si in his ipse uersetur, praeuaricator est legis. § 12 Nouit etiam, cum ait peccatores terrae. alios esse et caeli peccatores. audiamus enim euangelicseeuangelicae prsedicationispraedicationis prodigum filium perditum atque mortuum de peccato suo patri confitentem: peccaui, inquit, pater in caelo et coram te. quisquis caelestis doctrinae et spiritalis gratiae particeps factus in peccato demorabitur, non terrae peccator est ille, sed caeli. omnes enim credentes in se dominus noster Iesus Christus coexcitauit et collocauit in caelestibus, ex quibus qui decedet, tamquam caeli peccator arguitur. cum igitur propheta pecca.tores terrae prseuaricatores esse existimet, quia naturae legem",
          "candidate_score": 0.681735,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_3180",
          "psc_text": "non enim hic IudseusIudaeus, qui palam uidetur, neque illa, quae in aperto in carne fit, circumcisio. sed quid ait? numquid ex illa circumcisione non . plurimi crediderunt? uerum est, quia crediderunt, sed et ipsi ad exemplum gentium reducti, ut prius se confiterentur peccatores et sic misericordiam mererentur, sicut Paulus ad Galatas scribens docet: si tu, inquit, cum iudseusIudaeus sis, gentiliter uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? nos natura Iudaei et non ex gentibus peccatores; scientes, quod non iustificatur omnis caro ex lege. itaque uolens lucrifieri in Christo inuentus est peccator, quia Christus uenit non iustificatos uocare, sed peccatores. itaque et qui ex circumcisione manu facta crediderunt, ad confessionem peccatricum gentium humiliati crediderunt, ut essent omnes hereditas Christi: non in his, qui ex operibus suis iustificsbuntur, sed in his, qui per gratuitam gratiam dei iustificantur. et hsechaec est tituli inscriptio, quod sit Christus rex IudsBorum. itaque narrat hic psalmus, quorum Iudseorum rex",
          "candidate_score": 0.680932,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77_79",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est :",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1435",
          "psc_text": "aduersum me iniustitias meas, domine, et rursum: iustus in exordio sermonis sui ipse sui accusator est. ergo hic pronuntiatio, quae dicitur, non laudatio est, sed confessio uiarum suarum, id est peccatorum suorum paenitens professio; 8 Dent. X, 12 sq. 21 Pa. XXXI, 6. 22 Prov. XVIII, 17. 1 se supr. scr. m. 3 R adherere ex adhere m. 2 V 2 i uita V 3 uias ex uiuas P 4 doce me ex docemur m. 2 V iustificationes ex iustioficationeB V 6 uoluntates R agunt ex agont m. 3 R ante ambulant 3 liti. eras. R 6 in praeceptis dei uiuunt p 8 et haec E praecepta I' istrahel r 9 nisi ex msit m. 2 V 10 tuum h. I.om. VCp sedcj.p. 396,6 12 ex tota (om. et) R 13 di svpr. scr. m. 1 R 15 d5 V om. C adhaerens (s in ras. 2-.1 litt. m. 3)",
          "candidate_score": 0.680717,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1859",
          "psc_text": "manus hominis scientis litteras et dicetur ei: lege hoc, et respondet: non possum legere, signatum est enim. § 4 Sed declaratio uerborum mysticorum per euangelia praestatur, ubi legis occulta et abscondita prophetica mandata domino in corpore manente panduntur. ex quibus primum fides discitur. ubi enim ea, quae a prophetis dicta sunt, per eum rebus et operibus explentur. cum uirgo parit, cum deus uerbum est et uerbum caro fit et habitat in nobis, cum muti loquuntur, cum surdi audiunt, cum claudi incedunt, cum leprosi emundantur, cum caeci uident, cum djemoniacidaemoniaci curantur, cum mortui resurgunt, declaratio haec uerborum dei nostram ac natonenaturae obscuritatem fidei luce clarificat. tunc enim intellegimus resurrectionis gloriam, iudicii potestatem, aeternitatis honorem. et intellegimus hsechaec paruuli, uel ad innocentiam renati uel per ignorationem inperiti. hsechaec declaratio uerborum dei et intellegentia paruulis praestita cuius temporis aetatisque res esset, dominus ipse in euangeliis demonstrat dicens: confiteor tibi, domine caeli et terrae,",
          "candidate_score": 0.680134,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77_79",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est :",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1434",
          "psc_text": "et ambules in omnibus uiis eius et diligas eum et seruias domino deo tuo ex toto corde tuo et ex tota anima tua et custodias praecepta domini dei tui et iustificationes eius, quse ego praecipio tibi hodie, ut bene sit tibi? ergo deo adhaerens in dei uia est. § 4 Et qua ratione prophetam hic locutum existimabimus dicentem: uias meas pronuntiaui, et exaudisti me; doce me iustificationes tuas? si enim uias suas praedicat, necesse est peccati uias praedicet, quia in uia peccati sit, quisque in dei uia non sit. sed huic praesenti dicto consentiens illud uidetur, quod dictum est: pronuntiabo aduersum me iniustitias meas, domine, et rursum: iustus in exordio sermonis sui ipse sui accusator est. ergo hic pronuntiatio, quae dicitur, non laudatio est, sed confessio uiarum suarum, id est peccatorum suorum paenitens professio; 8 Dent. X, 12 sq. 21 Pa. XXXI, 6. 22 Prov. XVIII, 17. 1 se supr.",
          "candidate_score": 0.6789,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_135",
          "psc_text": "Beatus ergo apostolus Paulus, secundum professionem suam HebrreusHebraeus ex Hebraeis, etiam secundum hebraicam cognitionem et fidem psalmum hunc primum esse dixit, translatorum distinctione non usus: cui maximum hoc pnedicandipraedicandi ad synagogse principes studium erat, ut dominum nostrum Iesum Christum dei filium, natum, passum, resurgentem regnare in aeternum ex doctrina legis ostenderet. tenuit itaque hunc modum, ut HebnsisHebraeis praedicans HebneorumHebraeorum consuetudine uteretur. sed nobis translatorum utendum auctoritate est, legem non ambiguitate litterae, sed doctrinae scientia transferentum. § 5 Praestat autem nunc absolutissimam intellegentiam personae, temporis, causae apostolica auctoritas. nam quid in libro Actorum suorum de hoc eodem psalmo idem apostoli senserint, uerbis ipsorum loquemur. scriptum namque est: ipsis dicentibus: domine, tu es, qui fecisti cselumcaelum et terram et mare et omnia, quae in illis sunt, qui perospatrisnostriDauid, sancti pueri tui, dixisti: quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt 25 Act. ap. IV, 24. 1 redigerunt 1' 2 et in diapsalmis distincxerunt",
          "candidate_score": 0.678408,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77_79",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est :",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1345",
          "psc_text": "Sequitur deinde hic septimus uersus: confitebor tibi indirectione cordis mei, in eo, quod didici iudicia iustitiae tuae. iustificationes tuas custodiam. abicienda ergo est omnis animae peruersitas et directo atque in nullam aliam partem deflexo corde est confitendum, ne decidat animus in saeculi curam, ne ex illis doctrinae dei semitis in deuia euagetur. sed directae huius confessionis ea causa est, quae consequenti uersu continetur: in eo, quod didici iudicia ius tit i ae tuae. primum igitur orauit, ut ad custodiendas iustificationes directae uiae ipsius fierent. secundo in nullo confundendum se esse subiecit, cum in omnia dei mandata respiceret. tertio quoque in directione cordis sui deo se confessurum spopondit ob id, quia iudicia iustitireiustitiae eius didicisset, per doctrinam scilicet directi cordis cognitaeque iustitimiustitia laudem deo reddens. sed iustitiae cognitae hic fructus est, ut iustificationes dei retineantur; et idcirco subiecit: iustificationes tuas custodiam. qui enim didicisse iudicia dei fructus est, nisi cognitionem nostram",
          "candidate_score": 0.677322,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_3033",
          "psc_text": "confirmat in uerbis. ut de sancti fide in promissis non ambigas, cuius sanctitate utaris in rebus. si enim sanctum esse deum intellegimus per id, quod nascimur, uiuimus, alimur et copiis omnibus humanae naturanaturae congruis abundamus, sanctitas ista esse non potest infidelis. in dictis. § 18 Scit autem propheta esse et aliud sanctitatis dei opus in eo, quod sequitur: suffulcit dominus omnes, qui ruunt, et corrigit omnes elisos. adest omnibus dei sanctitas et se humanis auxiliis non subtrahit. sed seruat etiam nunc iustitisBiustitiae et miserieordisemisericordiae propheta rationem. suffulcit enim dominus non conlapsos, sed cadentes, quos, etsi trahat pronus naturae lapsus in casum, paenitentia tamen, quae auctor est desinendi, ne penitus iam ceciderint, sistet in lapsu. ruere enim, non ruisse potest in id confirmatum esse, ne ruerit. § 19 Sed et eriguntur allisi. differt autem ui exteriore conlidi et misseruisse suo casu. alliditur namque ille, quem per diaboli instinctum calens aetas praecipitauit",
          "candidate_score": 0.674853,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80_82",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius :",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_852",
          "psc_text": "adnuntiauerunt opera dei et facta eius intellexerunt. lsetabiturlaetabitur iustus in domino et sperabit in eo, et laadabunturlaudabuntur omnes recti corde. aduersus uulnerantes sagittas paruulorum loqui aliquid aduersantium lingua non habuit. et qui uidebant paruulos sagittantes, eonturbanturconturbantur et metuunt, cum se in errore sitos recognoscunt, cum diem iudicii et retributionem actae in corpore uitseuitae agnoscunt. cum opera dei audiunt et facta eius intellegunt. in his est laetitia sanctorum, in his spes firmissima. ob hsechaec deum qui recto corde sunt laudant, scientes esse remissorem peccatorum, mortis peremptorem et diaboli debellatorem, iudicem saeculi, seternitatisaeternitatis largitorem, deum et dominum nostrum, qui est benedictus in saecula saeculorum. amen. PSALMUS LXIV. In finem psalmus Dauid. Tedecet hymnum, deus, in Sion et tibi reddetur uotum in Hierusalem et reliqua. § 1 Oportune superiorem psalmum hic, qui subiacet, consecutus est. est autem et ipse in finem et congregationem gentium, quae dominum laudaturae sunt, nuntiat; et ipse huius interpretationis",
          "candidate_score": 0.674512,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1855",
          "psc_text": "V ex animo V. § 2 Sequitur deinde: declaratio sermonum tuorum inluminat et intellectum dat paruulis. et hic quoque sermo forte uidetur a naturae nostrae consuetudine esse diaersusdiuersus. cum enim ante intellegendum sit et sic lumine intellegentiseintellegentiae utendum, quia noctem ignorantiae intellegentiae adeptae lumen apellat, propheta tamen dicit declarationem uerborum dei prius inluminare et post inluminationem intellegentiam praestare. sed qusequae sint dei uerba, ante discendum est; et tunc inluminationis ac postea intellegentiae ratio praestanda est. uerba dei sunt, quaecumque prophetae locuti sunt. curocum enim Moyses uerbis suis populo HebrseoHebraeo legis obseruantiam nuntiauerit, tamen in libro eiusdem legis ita scriptum est: et dixit deus ad Moysen: dic filiis Israhel. usus igitur est his legislator uerbis, quibus ei ut uteretur praeceptum est. ergo uerba dei sunt, quae per officium licet humani oris audita sunt. sed et magnus ille propheta ipso iudicio domini nostri Iesu Christi bene locutus, cum dixisset: audi caelum, et",
          "candidate_score": 0.673974,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_135",
          "psc_text": "Beatus ergo apostolus Paulus, secundum professionem suam HebrreusHebraeus ex Hebraeis, etiam secundum hebraicam cognitionem et fidem psalmum hunc primum esse dixit, translatorum distinctione non usus: cui maximum hoc pnedicandipraedicandi ad synagogse principes studium erat, ut dominum nostrum Iesum Christum dei filium, natum, passum, resurgentem regnare in aeternum ex doctrina legis ostenderet. tenuit itaque hunc modum, ut HebnsisHebraeis praedicans HebneorumHebraeorum consuetudine uteretur. sed nobis translatorum utendum auctoritate est, legem non ambiguitate litterae, sed doctrinae scientia transferentum. § 5 Praestat autem nunc absolutissimam intellegentiam personae, temporis, causae apostolica auctoritas. nam quid in libro Actorum suorum de hoc eodem psalmo idem apostoli senserint, uerbis ipsorum loquemur. scriptum namque est: ipsis dicentibus: domine, tu es, qui fecisti cselumcaelum et terram et mare et omnia, quae in illis sunt, qui perospatrisnostriDauid, sancti pueri tui, dixisti: quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt 25 Act. ap. IV, 24. 1 redigerunt 1' 2 et in diapsalmis distincxerunt",
          "candidate_score": 0.671084,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_44_46",
          "bdc_text": "Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . . Sed iuxta hanc expositionem praedictus locus sic ordinari debereaus debet korrigiert . puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur :",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_135",
          "psc_text": "Beatus ergo apostolus Paulus, secundum professionem suam HebrreusHebraeus ex Hebraeis, etiam secundum hebraicam cognitionem et fidem psalmum hunc primum esse dixit, translatorum distinctione non usus: cui maximum hoc pnedicandipraedicandi ad synagogse principes studium erat, ut dominum nostrum Iesum Christum dei filium, natum, passum, resurgentem regnare in aeternum ex doctrina legis ostenderet. tenuit itaque hunc modum, ut HebnsisHebraeis praedicans HebneorumHebraeorum consuetudine uteretur. sed nobis translatorum utendum auctoritate est, legem non ambiguitate litterae, sed doctrinae scientia transferentum. § 5 Praestat autem nunc absolutissimam intellegentiam personae, temporis, causae apostolica auctoritas. nam quid in libro Actorum suorum de hoc eodem psalmo idem apostoli senserint, uerbis ipsorum loquemur. scriptum namque est: ipsis dicentibus: domine, tu es, qui fecisti cselumcaelum et terram et mare et omnia, quae in illis sunt, qui perospatrisnostriDauid, sancti pueri tui, dixisti: quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt 25 Act. ap. IV, 24. 1 redigerunt 1' 2 et in diapsalmis distincxerunt",
          "candidate_score": 0.670805,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_44_46",
          "bdc_text": "Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . . Sed iuxta hanc expositionem praedictus locus sic ordinari debereaus debet korrigiert . puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur :",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_134",
          "psc_text": "R adibita R arguitur « 23 doctorina (na in rOB. a m. 1) secretina secretrinore r non probabiles t 24 interpraetandi VR. transferentes et in numerum redegerunt et in ordinem conlocauerunt et diapsalmis distinxerunt, qui omnes secundum Hebraeos confusi et habebantur et habentur. horum igitur translationes HebrseisHebraeis tum lingua tantum sua utentibus non erant necessariae. ipsis tamen, omnibus diligenti et religiosa custodia obseruatis. quibus postea dominus legem omnem sacramento et corporationis suae et passionis et resurrectionis inpleuerat, cumque his libris, quos regi idem translatores ediderant, conlatis et fideliter consonantibus repertis, indissolubilis constituta est priuilegio doctrina; et aptatisaetatis auctoritas. § 4 Beatus ergo apostolus Paulus, secundum professionem suam HebrreusHebraeus ex Hebraeis, etiam secundum hebraicam cognitionem et fidem psalmum hunc primum esse dixit, translatorum distinctione non usus: cui maximum hoc pnedicandipraedicandi ad synagogse principes studium erat, ut dominum nostrum Iesum Christum dei filium, natum, passum, resurgentem regnare in aeternum ex doctrina legis",
          "candidate_score": 0.670642,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2233",
          "psc_text": "adhuc in isdem se esse cognoscat. scriptum est enim: iustus in principio sermonis sui ipse sibi accusator est et rursum: confitere primum peccata tua, ut iustificeris, et: beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. scit quidem propheta se liberum; sed tamquam captus deo subditus est sinesiue per propriae confessionis disciplinam, quia, ubi peccati confessio est, ibi et iustificatio a deo est, quod in publicano et ' pharisaeo dominus testatus est, cum pharisseuspharisaeus iustum se gloriatus 18 Prov. XVIII, 17. 19 Esai. XLIII, 26. 20 Matth. Y, 5. 3 in his oris V exultatione linguae G VRPT linguae exultatione E 5 laetabimur G ao ex hac R 6 ablutoa GR absolutos V nunc ablutos PTE 9 scribturae G V 10 praecem G V 12 consulatus T 13 oaptiuitas G om. VRPT 15 id praeterito G nuntiantis RP*T(G ?) nuntiantes Pl nuntians V de auertendie VRT neo auertendia (?) G = — auertendis P",
          "candidate_score": 0.669086,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_36_38",
          "bdc_text": "Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat : «Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 ) nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s.",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2136",
          "psc_text": "deo et in unigenito deo secundum proprietatem atque naturam cum fide et ueritate profitemur. nusquam enim genere plurali nec deos neque dominos sermo propheticus nuncupauit, sed unumquemque suo ordine. Genesis namque ait: et pluit sulphur et ignem dominus a domino; et propheta: unxit te deus, deus tuus; et rursum: dixit dominus domino meo; et euangelia: et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum; et apostolus: unus deus, ex quo omnia, et unusdominos Iesus, per quem omnia; etrursum: ex quibus Christus cstest, qui super omnia deus. hoc ergo propter \"dominus\" dictum est, ut intellegeremus per id, quod unus innascibilis deus est, non adimi unigenito deo posse, quod deus est. deus 18 Gen. XIX, 24. 19 Pa. XLIV, 8. 20 Pa. CIX, 1. lob. I, 1. 22 I Cor. 8, 6. 23 Rom. IX, 5. 1 hii G hi ex hiiP nequitiarum GP nequitiarum in caelestibus RE 2 in operam G",
          "candidate_score": 0.668824,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_852",
          "psc_text": "adnuntiauerunt opera dei et facta eius intellexerunt. lsetabiturlaetabitur iustus in domino et sperabit in eo, et laadabunturlaudabuntur omnes recti corde. aduersus uulnerantes sagittas paruulorum loqui aliquid aduersantium lingua non habuit. et qui uidebant paruulos sagittantes, eonturbanturconturbantur et metuunt, cum se in errore sitos recognoscunt, cum diem iudicii et retributionem actae in corpore uitseuitae agnoscunt. cum opera dei audiunt et facta eius intellegunt. in his est laetitia sanctorum, in his spes firmissima. ob hsechaec deum qui recto corde sunt laudant, scientes esse remissorem peccatorum, mortis peremptorem et diaboli debellatorem, iudicem saeculi, seternitatisaeternitatis largitorem, deum et dominum nostrum, qui est benedictus in saecula saeculorum. amen. PSALMUS LXIV. In finem psalmus Dauid. Tedecet hymnum, deus, in Sion et tibi reddetur uotum in Hierusalem et reliqua. § 1 Oportune superiorem psalmum hic, qui subiacet, consecutus est. est autem et ipse in finem et congregationem gentium, quae dominum laudaturae sunt, nuntiat; et ipse huius interpretationis",
          "candidate_score": 0.667916,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_6_8",
          "bdc_text": "At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1416",
          "psc_text": "idcirco maledicti, qui declinant a mandatis tuis, quia increpantur superbi: quia per superbiam animi insolentis et humana despicimus et diuina neglegimus. sed uirtosuirtus uerbi hic conlocati non neglegenter est audienda. promptum enim fuerat dicere: maledicti, qui non obtemperant mandatis tuis. de uno et de plurimis mandatis in superiore uersu conpetentia diximus. maledicti autem sunt, qui per hanc prophfttiae doctrinam eruditi a mandatis dei declinant, id est per uitiorum praesentium desideria ab spe aeternorum mandatorum decidunt. qui enim declinat, id, in quo est, deuitat et ex alia parte in aliam deducitur et deflexu quodam de itinere decedit. uel leuiter ergo declinantem a mandatis dei maledictionis sententia conprehendit, ut intellegeremus, quanti periculi res esset, ea omnino ignorare nos, a quibus declinare maledictum est. 4 I Tim. 3, 6. 8 Pe. L, 29. 9 Luc. XIV, 11; Matth. XXIII, 12. 1 possit R sacerdotes rł a sacerdotis R 2 eum (e ex corr.",
          "candidate_score": 0.666857,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_997",
          "psc_text": "loquitur ad patrem: confitebor tibi, domine pater, domine caelorum et terrae, quoniam abscondisti haec a sapientibus et reuelasti ea paruulis. prima ergo illa et sujwriorsuperior confessio peccatorum esse credenda est, maxime quae prsedicationi propheticae atque apostolicae conectitur; sequens haec laudationis dei intellegenda est populorum, deinde omnium, id est gentium uniuersaromuniuersarum, et ob id, quia terra fructum suum dederit. § 7 Sed quserendumquaerendum est, quem fructum terra dederit, ob quem populi omnes deum laudent. causa quidem deo debitae laudationis aeterna est, quod corporales hos et nobis necessarios fructus terra suppeditet: sed terrae non sunt. aut enim nostri sunt, quibus praebentur, aut dei sunt, per quem ministrantur. requiramus ergo, quos fructus terra habuerit et amiserit. per id autem, quod amisit, ostendemus habuisse. AdseAdae terram meminimus post peccatum datarum sibi benedictionum honore fuisse spoliatam. ipsi enim dictum est: quoniam terra e s. et in terram ibis. ergo quia terra est, hac post peccatum",
          "candidate_score": 0.665985,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92_94",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_90",
          "psc_text": "orem' (in marg.: quomodo omni tempore oratur m. 1) R 19 in gloria VR exercita VE 20 cuiusquam V fit ex sit m. 2 R 2t diuque 1' 22 hmj R. dei legem uolens die et nocte meditetur, docendum est, quantus ei fructus adquisitae huius beatitudinis sit futurus. uelle enim beatum esse ex beatitudinis ipsius expectatione proficiscitur. sequitur namque: et erit tamquam li gnum, quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo. et folium eius non decidet. ridiculum hoc forte et ineptum conparata? beatitudinis credetur exemplum: in quo ligni plantatio, decursus aquarum, fructuum datio, suum tempus et folium non decidens praedicatur. haec quidem secundum homines saeculi nulla forte existimabuntur. sed uideamus secundum propheticam doctrinam, quanta in his ipsis rebus ac uerbis conparatae beatitudinis gloria collocetur. § 14 In libro Genesis, ubi plantatum a deo paradisum legislator ostendit, omne quoque lignum specie pulchrum et ad esum",
          "candidate_score": 0.665906,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1856",
          "psc_text": "et dixit deus ad Moysen: dic filiis Israhel. usus igitur est his legislator uerbis, quibus ei ut uteretur praeceptum est. ergo uerba dei sunt, quae per officium licet humani oris audita sunt. sed et magnus ille propheta ipso iudicio domini nostri Iesu Christi bene locutus, cum dixisset: audi caelum, et percipe auribus terra, ait: quoniam dominus locutus est, et post aliqua, quae querellis maximis increpabantur, dixit: os enim domini locutum est haec. haec ergo omnia dei uerba sunt. , § 3 Sed declaratio uerborum maxime necessaria est. sunt enim sub uelamine opinionis alterius praedicata, sunt secundum apostolum allegoruiuena, sunt conparatiuis significationibus amphibola. testis est dominus haec eadem per Esaiam ita dicta esse ludaeisIudaeis infidelibus exprobrans, dicens: audita audietis et non intellegetis. signata enim omnia 12 Exod. III, 14 cf. Levit. XI, 1. 17 Esai. I, 2 sq. 26 Matth. XIII, 14 cf. Esai. VI, 9. 2 paruolis V 4 cum",
          "candidate_score": 0.665294,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_44_46",
          "bdc_text": "Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . . Sed iuxta hanc expositionem praedictus locus sic ordinari debereaus debet korrigiert . puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur :",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_21",
          "psc_text": "oportet impleri omnia b 20 est signatus et clausns r ∗∗∗ditis his ∗∗∗∗ pleta per **** cuncta ***** signa Un. «7. uaca' r 83 a re om. Da 25 docet rb edocet Da doctrinae scientiam r doctrinam scientiae DE. scientiam extitisse. eo enim organo prophetatum est, graece psalterium, hebraice nabla nuncupato, quod unum omnium musicorum organorum rectissimum est, nihil in se uel peruersum continens uel obliquum, neque quod ex inferioribus locis in sonum concentus musici commouetur: sed in formam dominieidominici corporis constitutum organum sine ullo inflexu deflexuue directum est, organum ex supernis commotum et inpulsum et in cantionem supernae et caelestis institutionis animatum, non hnmiii et terreno spiritu, ut cetera terrae organa, personum. non enim ille humilia atque terrena in illo corporis sui organo prsedicauitpraedicauit, sicut ipse testatus est: qui est de terra, de terra est et de terra loquitur, qui autem de caelo uenit, quae uidit et audiuit, testatur.",
          "candidate_score": 0.665115,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1435",
          "psc_text": "aduersum me iniustitias meas, domine, et rursum: iustus in exordio sermonis sui ipse sui accusator est. ergo hic pronuntiatio, quae dicitur, non laudatio est, sed confessio uiarum suarum, id est peccatorum suorum paenitens professio; 8 Dent. X, 12 sq. 21 Pa. XXXI, 6. 22 Prov. XVIII, 17. 1 se supr. scr. m. 3 R adherere ex adhere m. 2 V 2 i uita V 3 uias ex uiuas P 4 doce me ex docemur m. 2 V iustificationes ex iustioficationeB V 6 uoluntates R agunt ex agont m. 3 R ante ambulant 3 liti. eras. R 6 in praeceptis dei uiuunt p 8 et haec E praecepta I' istrahel r 9 nisi ex msit m. 2 V 10 tuum h. I.om. VCp sedcj.p. 396,6 12 ex tota (om. et) R 13 di svpr. scr. m. 1 R 15 d5 V om. C adhaerens (s in ras. 2-.1 litt. m. 3)",
          "candidate_score": 0.665091,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_4_6",
          "bdc_text": "Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1499",
          "psc_text": "in se dei eloquia in timore dei deprecatur; quia scit nobis ea eloquia futura esse, quaequa tamquam dei timebuntur, utilia. dehinc adiecit: circumcide obprobrium meum, quod suspicatus sum: nam indiciaiudicia tua iucunda. propheta in corpore positus loquitur et neminem uiuentium scit sine peccato esse posse. unum meminit esse, qui peccatum non fecit, neque innentusinuentus est dolus in ore eius. ergo cum circumcidi a se obprobrium deprecatur, peccatum circumcidi orat. quia peccatum sequatur obprobrium. sed cum circumcidi a se orat, 12 Ps. CX, 9. 21 I Petro 2, 22.' 2 est post absconsa om. pE in omni hoc psalmo locutus est pE 3 A non modo = ^ = uinat R non modo uiaat CpE 5 et bona V cernuntur R in uita VRC sed. cf. supr. 6 a supr. scr. R - uiuimus R 7 statue in seruo tuo pe eloquia tua p 8 a add. m. 2 V sini",
          "candidate_score": 0.663367,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_42_44",
          "bdc_text": "«und alle sine werch trüw». 2 . Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_134",
          "psc_text": "R adibita R arguitur « 23 doctorina (na in rOB. a m. 1) secretina secretrinore r non probabiles t 24 interpraetandi VR. transferentes et in numerum redegerunt et in ordinem conlocauerunt et diapsalmis distinxerunt, qui omnes secundum Hebraeos confusi et habebantur et habentur. horum igitur translationes HebrseisHebraeis tum lingua tantum sua utentibus non erant necessariae. ipsis tamen, omnibus diligenti et religiosa custodia obseruatis. quibus postea dominus legem omnem sacramento et corporationis suae et passionis et resurrectionis inpleuerat, cumque his libris, quos regi idem translatores ediderant, conlatis et fideliter consonantibus repertis, indissolubilis constituta est priuilegio doctrina; et aptatisaetatis auctoritas. § 4 Beatus ergo apostolus Paulus, secundum professionem suam HebrreusHebraeus ex Hebraeis, etiam secundum hebraicam cognitionem et fidem psalmum hunc primum esse dixit, translatorum distinctione non usus: cui maximum hoc pnedicandipraedicandi ad synagogse principes studium erat, ut dominum nostrum Iesum Christum dei filium, natum, passum, resurgentem regnare in aeternum ex doctrina legis",
          "candidate_score": 0.662799,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_41_43",
          "bdc_text": "Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 . Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_132",
          "psc_text": "translsitores septuaginta in principio ediderunt ceteris diuerse transferentibus: et secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio. § 3 Sed perfecta horum septuaginta interpretum auctoritas manet. primum, quod ante aduentum corporalem domini transtulerunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguetur, tanto anteriore interpretationis aetate: dehinc, quod ipsi illi principes doctoresque synagogae et praeter scientiam legis per Moysen quoque doctrina secretiore perfecti non potuerunt inprobabiles esse arbitri interpretandi, qui certissimi et grauissimi erant auctores docendi. hi ergo psalmos inter ceteros libros 1 trasferentea r 2 cognitionum ex cognitionem m. 2 V scientia V 3 ambigua R hebraeicae V uario V nuntia - tia (quae lilt. correcta sit non apparet) R 5 post transtulerunt 1-2 iitt. eras. R multi- R modu m sermonum intellegentiam V 6 ut om. Rb 7 interpraetantes Vll 8 attulerint RE occulte V ..moysi VR 9 traditionis profectae V ambiguae VII hebrea V 10 cumemorata",
          "candidate_score": 0.662674,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_3_5",
          "bdc_text": "Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1499",
          "psc_text": "in se dei eloquia in timore dei deprecatur; quia scit nobis ea eloquia futura esse, quaequa tamquam dei timebuntur, utilia. dehinc adiecit: circumcide obprobrium meum, quod suspicatus sum: nam indiciaiudicia tua iucunda. propheta in corpore positus loquitur et neminem uiuentium scit sine peccato esse posse. unum meminit esse, qui peccatum non fecit, neque innentusinuentus est dolus in ore eius. ergo cum circumcidi a se obprobrium deprecatur, peccatum circumcidi orat. quia peccatum sequatur obprobrium. sed cum circumcidi a se orat, 12 Ps. CX, 9. 21 I Petro 2, 22.' 2 est post absconsa om. pE in omni hoc psalmo locutus est pE 3 A non modo = ^ = uinat R non modo uiaat CpE 5 et bona V cernuntur R in uita VRC sed. cf. supr. 6 a supr. scr. R - uiuimus R 7 statue in seruo tuo pe eloquia tua p 8 a add. m. 2 V sini",
          "candidate_score": 0.662628,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_42_44",
          "bdc_text": "«und alle sine werch trüw». 2 . Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1297",
          "psc_text": "cum ex uiginti duabus litteris omnis hebraeus sermo conueniat et octonos uersus litterae singulae explicent, numerus iste uersuum octonis partibus multiplicatus expletur. hanc igitur extitisse caosamcausam existimo, ut per litteras totius istius psalmi ordo decurrat: ut, sicut paruuli et inperiti et ad legendum inbuendi haec primum, per quae sibi uerba contexta sunt, litterarum elementa cognoscerent, ita et humana ignoratio ad mores, ad disciplinam, ad cognitionem dei per hanc singularum litterarum octonarium uiimerum ipsis uelut infantilis doctrinae initiis erudiretur. § 2 Arduum enim et difficillimum homini est, per se ipsum uel per saeculi doctores rationem praeceptorum caelestium consequi; nec naturae nostrae recipit infirmitas diuinis institutis, nisi per eius gratiam, qui haec ipsa dederit, erudiri. namque qui simpliciter ea, quae inter manus sibi inciderint, legunt, 3 n Tim. 3, 14 sq. 1 ad er ab corr. m. 2 V 2 Timothaeum R fide istudi (stud. å. ras.) i-aque (eraa, d?) R 4",
          "candidate_score": 0.662626,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51_53",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) . Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_131",
          "psc_text": "linguae hebraicae dicta et uaria quaedam ex se nundantia secundum uirtutes rerum certis et propriis uerborum significationibus transtulerunt, doctrinae scientia multimodam illam sermonum intellegentiam temperantes. et ex eo fit, ut, qui postea transtulerunt, diuersis modis interpretantes magnum gentibus adtulerint errorem, dum occultaoccultae) illius et a Moyse profectae traditionis ignari ea, quae ambigue lingua hebrseahebraea commemorata sunt, incerti suis ipsis iudiciis ediderunt. ambiguitatis autem linguae hebraicae unum adferemus exemplum, ei quo cetera istius modi esse atque ita, ut sunt, intellegantur. Bresith uerbum hebraicum est. id tres significantias in se habet, id est, et in principio. et incapite, et in filio. sed translsitores septuaginta in principio ediderunt ceteris diuerse transferentibus: et secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio. § 3 Sed perfecta horum septuaginta interpretum auctoritas manet. primum, quod ante aduentum corporalem domini transtulerunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguetur, tanto anteriore interpretationis aetate: dehinc, quod ipsi",
          "candidate_score": 0.66233,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_42_44",
          "bdc_text": "«und alle sine werch trüw». 2 . Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_135",
          "psc_text": "Beatus ergo apostolus Paulus, secundum professionem suam HebrreusHebraeus ex Hebraeis, etiam secundum hebraicam cognitionem et fidem psalmum hunc primum esse dixit, translatorum distinctione non usus: cui maximum hoc pnedicandipraedicandi ad synagogse principes studium erat, ut dominum nostrum Iesum Christum dei filium, natum, passum, resurgentem regnare in aeternum ex doctrina legis ostenderet. tenuit itaque hunc modum, ut HebnsisHebraeis praedicans HebneorumHebraeorum consuetudine uteretur. sed nobis translatorum utendum auctoritate est, legem non ambiguitate litterae, sed doctrinae scientia transferentum. § 5 Praestat autem nunc absolutissimam intellegentiam personae, temporis, causae apostolica auctoritas. nam quid in libro Actorum suorum de hoc eodem psalmo idem apostoli senserint, uerbis ipsorum loquemur. scriptum namque est: ipsis dicentibus: domine, tu es, qui fecisti cselumcaelum et terram et mare et omnia, quae in illis sunt, qui perospatrisnostriDauid, sancti pueri tui, dixisti: quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt 25 Act. ap. IV, 24. 1 redigerunt 1' 2 et in diapsalmis distincxerunt",
          "candidate_score": 0.66231,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1499",
          "psc_text": "in se dei eloquia in timore dei deprecatur; quia scit nobis ea eloquia futura esse, quaequa tamquam dei timebuntur, utilia. dehinc adiecit: circumcide obprobrium meum, quod suspicatus sum: nam indiciaiudicia tua iucunda. propheta in corpore positus loquitur et neminem uiuentium scit sine peccato esse posse. unum meminit esse, qui peccatum non fecit, neque innentusinuentus est dolus in ore eius. ergo cum circumcidi a se obprobrium deprecatur, peccatum circumcidi orat. quia peccatum sequatur obprobrium. sed cum circumcidi a se orat, 12 Ps. CX, 9. 21 I Petro 2, 22.' 2 est post absconsa om. pE in omni hoc psalmo locutus est pE 3 A non modo = ^ = uinat R non modo uiaat CpE 5 et bona V cernuntur R in uita VRC sed. cf. supr. 6 a supr. scr. R - uiuimus R 7 statue in seruo tuo pe eloquia tua p 8 a add. m. 2 V sini",
          "candidate_score": 0.66189,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1460",
          "psc_text": "lex statuatur iustificationum; et quod graece est vofiofrlT7ioov, ad eiusdem sensus intellegentiam latinitas explicare non potuit. propheta ergo orat, ut uiae iustificationum suarum legem sibi dominus constituat, id est, ut qua lege uiam iustificationum dei aderatadeat, intellegat et sciat. non enim uiseuiae tantum ait, sed instificationumiustificationum uiae postulat legem. § 2 Et quae tandem iustificationum uiseuiae lex erit? nam in communibus et in terrenis uiis legem meminimus esse in spatii 2 legem pone h. I. VRC sed. cf. lin..5 uiae h. I. Vp sed injx. et V tuam; et ita Hilarium sacrum textum legisse non solum consensus optim. codicwn in seq. et textus graecus monstrare uidetur, sed ipsa etiam llilarii explicatio; nant ibi primum de difficultatibus huius interpretatioiw latinae loquitur, deinde ipse uini uerborum graecorum lucidius latine exprimere conatur in sua explicatione uiam in uiae mutars 5 quarte p uersu om. V 6 uiam VRe uiae Cpb 7 interpraetatione R",
          "candidate_score": 0.660954,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_4_6",
          "bdc_text": "Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1869",
          "psc_text": "V 18 ad terram VR aspicies CpE in terra r et faoies VCpE 15 sed cum miseratione respiciat in marg. add. p om. R respiciat supr. scr. C respiciat neque cum miseratione add. M. 2 V 19 est om. V a om. V in nos respiciat E 20 isac Ix isabao C qualiter in ante ioseph om. R et m. 3 supr. scr. & 21 iosef V in moyse VR 22 dfio V 28 in terra V 24 et ex ex V solueret E 25 respexit (om. et) RCpE. secundum ergo hoc iudicium timentium dominum orat, ut deus super se aspiciat et misereatur: ut, si ieiunantem uidet, si miserantem contuetur, si pium ac religiosum in omni opere conspiciet, tunc secundum iudicium eorum, qui diligunt nomen suum, ipse quoque dei miseratione sit dignus. § 8 Dehinc sequitur: gressus meos dirige secundum eloquiumtuum, etnedominetur mei omnis iniustitia. incedit quidem propheta ex uoluntate",
          "candidate_score": 0.660726,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_6_8",
          "bdc_text": "At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_976",
          "psc_text": "in euangeliis domino placuit dicenti: intra in cubiculum tuum et claude ostium tuum et ora: et pater tuus, qui uidet in absconso, reddet tibi. ergo nunc, qui ore clamatus est, exaltatur sub lingua deus. § 29 Sed qui sub lingua exaltatur. omni cordis puritate uenerandus est; nec sufficit non egisse aliquid impium, si mentementa cogitatur impietas. ab eo autem, qui sub lingua exaltet deum, hanc impietatis cogitationem abesse oportere propheta docuit dicens: iniustitiam si conspexi in corde meo, non exaudiat deus. propterea exaudiuit me deus, intendit uoci orationis meae. iniquitatem non modo re non effecit, sed nec corde conspexit. uel certe iniquitatem non conspexit in corde, nullum scilicet uitium iniquae suae uoluntatis 14 Matth. VI, 6. me 1 dehinc — significat om. R 2 ae V hanc enim posuit RPT hano enim animam posuit V 3 hanc in RViPT in V1 olocanstia r 4 introibit (ex introibot m. 1 R)",
          "candidate_score": 0.660286,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1869",
          "psc_text": "V 18 ad terram VR aspicies CpE in terra r et faoies VCpE 15 sed cum miseratione respiciat in marg. add. p om. R respiciat supr. scr. C respiciat neque cum miseratione add. M. 2 V 19 est om. V a om. V in nos respiciat E 20 isac Ix isabao C qualiter in ante ioseph om. R et m. 3 supr. scr. & 21 iosef V in moyse VR 22 dfio V 28 in terra V 24 et ex ex V solueret E 25 respexit (om. et) RCpE. secundum ergo hoc iudicium timentium dominum orat, ut deus super se aspiciat et misereatur: ut, si ieiunantem uidet, si miserantem contuetur, si pium ac religiosum in omni opere conspiciet, tunc secundum iudicium eorum, qui diligunt nomen suum, ipse quoque dei miseratione sit dignus. § 8 Dehinc sequitur: gressus meos dirige secundum eloquiumtuum, etnedominetur mei omnis iniustitia. incedit quidem propheta ex uoluntate",
          "candidate_score": 0.657626,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_6_8",
          "bdc_text": "At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1449",
          "psc_text": "toto corde tuo et ex tota anima tua et custodias prseceptapraecepta domini dei tui et iustificationes eius, quae ego prsecipiopraecipio tibi hodie, ut bene sit tibi! ergo cum lex doceat in uiis dei ambulandum, ut ambulanti in his bene in posterum sit, et nunc propheta oret uias iniustitiae a se amoueri sibique ut deus misereatur ex lege, id orat, quod lege conclusum est, ut in uiis dei ambulans in beatitudine collocetur. § 9 Dehinc sequitur: uiam ueritatis dilexi et iudicia tua non sum oblitus. uiam diligunt multi, sed non omnes diligunt ueritatis. et quicumque aut uoluptatum aut diuitiarum aut honorum uiam ineunt, sed et qui hsereticorumhaereticorum doctrinis uagi et incerti et impii differuntur, in uia quidem sunt, sed non sunt in uia ueritatis. sed propheta ex spiritu eius loquitur, qui adsuraptoadsumpto corpore dicturus postea erat: ego sum uia, ueritas, uita. et quia hoc iudicium est, secundum quod in euangeliis continetur:",
          "candidate_score": 0.657136,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51_53",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) . Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_134",
          "psc_text": "R adibita R arguitur « 23 doctorina (na in rOB. a m. 1) secretina secretrinore r non probabiles t 24 interpraetandi VR. transferentes et in numerum redegerunt et in ordinem conlocauerunt et diapsalmis distinxerunt, qui omnes secundum Hebraeos confusi et habebantur et habentur. horum igitur translationes HebrseisHebraeis tum lingua tantum sua utentibus non erant necessariae. ipsis tamen, omnibus diligenti et religiosa custodia obseruatis. quibus postea dominus legem omnem sacramento et corporationis suae et passionis et resurrectionis inpleuerat, cumque his libris, quos regi idem translatores ediderant, conlatis et fideliter consonantibus repertis, indissolubilis constituta est priuilegio doctrina; et aptatisaetatis auctoritas. § 4 Beatus ergo apostolus Paulus, secundum professionem suam HebrreusHebraeus ex Hebraeis, etiam secundum hebraicam cognitionem et fidem psalmum hunc primum esse dixit, translatorum distinctione non usus: cui maximum hoc pnedicandipraedicandi ad synagogse principes studium erat, ut dominum nostrum Iesum Christum dei filium, natum, passum, resurgentem regnare in aeternum ex doctrina legis",
          "candidate_score": 0.654434,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_545",
          "psc_text": "scr. R. oratio deprecantis. at uero tum in eum, qui sperat, intenditur, cum tacitae spei fides piae conscientise religione cohibetur. et est nobis hoc absolutissimum uniuscuiusque proprietatis exemplum. inauriuit dominus uerba Chananaeae saepe clamantis; despexit orationem adulescentis illius, qui ab seternit-atis largitore diuisionem patrimonii postulabat; intendit autem in eam feminam, quae fidei silentio salutem sibi etiam a uestis fimbria expetebat. § 5 His ergo totius precationis susesuae generibus distinctis nunc causam ipsam exposuit deprecandi: quia in exercitatione sua conturbaretur a uoce inimici et a tribulalionetribulatione peccatoris. et quidem exercitatio numquam nisi ad res utiles salutaresque suscipitur; quas quia in sancto quoque impii ferre non possunt, omnibus eum iniuriis adficere et usque ad formidinem mortis defatigare contendunt. sed haec in domino Iesu Christo exercitatio nostrae salutis operatio est, quam diuersarum sanationuni, dehinc passionis ipsius exercitatio prouehebat. in hcc quoque se mundo consortio nostrae infirmitatis exercens — quam exercitationem egressu suo Isaac",
          "candidate_score": 0.654432,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1805",
          "psc_text": "dei adeptam relinquunt, aliud pollicitos et aliud nunc agentes. sed hic prseuaricatorespraeuaricatores existimantur omnes peccatores terrseterrae; nullus excipitur, generaliter ad omnes prseuaricationispraeuaricationis nomen refertur. lex enim ueluti naturalis est, iniuriam nemini adferre, nihil alienum praeripere, fraude ac periurio abstinere, alieno coniugio non insidiari. nouit et hanc natursenaturae apostolus legem dicens: cum enim nationes, q u ae legem non habent, naturaliter secundum legem faciunt, tales homines legem non habentes sibi 24 Rom. IT, 14. 1 ob haec VRp (in C ras.) ob hoc E descedentibus V 8 spraeuiati R 4 sed add. m. 2 V descedentes V si enim ex si 5nes si enim si m. 2 V 6 deus om. E utique ntiq; sperneret corr. m. 1 R ntique ds sperneret V 6 sed sperneret V descedentes ex descentes V 7 neque enim interest Ve 8 quisquis E 10 a peccatore VCe quia .. ex qua m. 1 R 16",
          "candidate_score": 0.654239,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_6_8",
          "bdc_text": "At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1225",
          "psc_text": "II, 11. 22 Ps. XLIX, 23. 1 sed nonc V 3 in utroque V'Te in utrumque Pcf. Stud. 1889 p. 321 5 eat — id est add. m. 1 V 6 ab in marg. add. P om. R, a T unigenitus di r inuisibilis est R 11 saorificiorCL V1 euuangelicae V 18 cessanti r & gratiae supr. scr. R 14 susceptu r 16 magnifioabo (& supr. scr. m. J) R in lande RTE in laude = (eras. m) P cj. Sabatier II, 138 adn. 90 aetate r 21 cornium VR 28 honorificauit VP in qao RIyfE 24 illi PTE 26 et ipsum PTE et ipsut V = consequentibus P in consequentibus R*E 27 placitura V. subiecit: uideant pauperes et laetentur. quaerite dminumdominum, et uiuet apimaanima uestra: quoniam exaudiuit pauperem dominus et uinctos suos non sprenitspreuit. hoc scilicet tempus lsetenturlaetentur uidentes, cuius sacrificium in laude sit, quia illic ostendetur salutare dei.",
          "candidate_score": 0.654184,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_6_8",
          "bdc_text": "At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_807",
          "psc_text": "supra uita sua dft m. 2 V supra uitam sit PT 16 laudauit PE et uita — uiuendum est in marg. inf. add. R et supr. scr. P qua e quia cod. 17 habraae R in qua dei nomen E in om. PTE 18 quiete in ras. R quietem V benedioitur ex benedioaur R 21 superas R ea est ex est m. 2 V ea 8 in ras. R 22 nec (ez nic) auris audiuit R auris ex aures P. § 8 Hanc igitur laudat atque benedicit, non etiam nunc ab holocaustis pecudum adipisque pinguedine sacrificia legis expectans, sed in sola animae confessione benedictionisque laude se ipsum deo hostiam statuens secundum illud: sacrificium laudis honorificabit me et illud: immola deo sacrificiamsacrificium laudis et illud: quoniam si noluissesuoluisses sacrifieiumsacrificium, dedissem utique, holocaustis non delectaberis, quia litterae ac legis allegorumena praescriptione cessante deus niuseuiuse intellegentisque hostisehostiae sit laudibus honorandashonorandus. subiecit enim: sicut",
          "candidate_score": 0.654123,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_6_8",
          "bdc_text": "At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_947",
          "psc_text": "benedicite gentes deum nostrum. non ex inani nostrum prophetiae sermo subiecit. non utique illos, quos deos putabatis, heroum nomina uel elementorum creationes uel metallorum materiem, sed nostrum et eum, cuius opera recensentur, qui terribilis in consiliis super filios hominum, qui conuertit mare in aridam, qui dominatur in uirtute sua in aeternum. hoc autem proprie apostolicseapostolicae doctrinae est, deum ex lege ac prophetis in enangeliiseuangeliis praedicare. § 18 Sed id, quod consequitur: et obaudite uocem laudis eius, intellegentiam confundit. uox laudis namque non eius, qui Iaudaturlaudatur, sed eius, qui laudet, auditur. et quomodo gentes, ut uocem laudis. obaudiant, admonentur? uerum et hic latinitas nostra proprietatem dicti in translatione non reddidit. nam hoc, quod nobiscum scribitur: et obaudite uocem laudis eius, a Graecis ita dictum est: ϰαὶ ἀϰουτίσατε τὴν ϕωνὴν τη̄ς αἰνέσεως avrov. quo uerbo id significatur, obaudiri posse ut efficiant uocem laudis eius: quod plenius intelleget, 1 terribilis RPE terribilia e",
          "candidate_score": 0.65403,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_112_114",
          "bdc_text": "und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli . Eine Untersuchung zu seiner Theologie , Zollikon-Z ürich 1952 , S. 39ff ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1729",
          "psc_text": "2 V 24 uos faciunt V n faciunt p(A) praecepta sola sed praecepta p(A) re om. V copleta ('p(A) id add. m. 2 V 25 possimus p 26 sumus V. enim, qui non hoc per se inchoant, clausa a deo omnia sunt. et idipsum propheticus sermo per Esaiam docet dicentem: ne dicas de mandatis meis, quod cognoaeriscognoueris ea: neque cognouisti, neque credidisti ea, neque ab initio aperui tibi aures. cognoui enim, quod spernens sperneres, et quod inicus adhuc ex uentre uocandus esses. ergo non indulgetur scientia non adpetentibus eam. et quia deus cordium scrutator est, his, qui spreturi eam essent, obtusae aures sunt et hebes sensus est. sed propheta a praeceptis dei intellegit, praecepta scilicet agens intellegentiam consecutus: intellegens uero omnem uiam iniquitatis odit. § 13 Humanae enim naturae omnes diuersarum adfectionum adiacent motus, ut sunt odii et amoris. sed amor inpendendus est in dilectionem bonorum. odium autem adsumendum est",
          "candidate_score": 0.653916,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_6_8",
          "bdc_text": "At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_805",
          "psc_text": "docuimus. in hac igitur uita sua deum,. quia misericordia eius supra uitas sit melior, laudabit. est enim et uita post uitam, qua in AbraheeAbrahae sinibus uiuendum est, in qua et dei nomen in pauperis quiete benedicitur, secundum illud prophetae: non mortui laudabunttelaudabunt, domine, neque omnes, qui descendunt in infernum; sed nos, qui uiuimus, benedicimus dominum. super has igitur uitas misericordia ea est, quae, quod oculus non uidit et auris non audiuit et in cor hominis non ascendit, his, qui dominum diligunt, preeparauitpraeparauit. 4 PB. CXV, 15. 18 Pa. CXHI, 17 aq. 22 I Cor. 2, 9. 1 neaaeternitatis P ne aeternitatis VTe 2 maneret ex manet m. 2 V miserioordiae ex misericordia R 3 dissoluis se V 4 sibi mortis Te praetiosa VRP 6 per eam TE per eum VRP 6 peccati (om. cum) lege reaoluta cum demutationia Tb peccati (om. cum) lege resolutis demutationis V gloriae V 9 profecta",
          "candidate_score": 0.653659,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1797",
          "psc_text": "propheta exspectat et sperat: nihil praesens, nihil temporarium sectatur. plures autem sunt, qui hanc exspectationem fidei nostrae arguunt et inrident dicentes talia: quid ieiunia, quid continentia, quid castitas, quid iactura patrimoniorum utilitatis adferet? ubi spes uestra est, Christiani? mors aequaliter dominatur uniuersorum: in omnium corporum naturas commune ius illi est. quin etiam uniuersis nos bonis saeculi fruimur et uitseuitae uerseuera licentia utimur; et in quo tandem a nobis spei uestrseuestra exspectatione praestatis? non confundi ergo se in hac exspectatione sua propheta orat, sed ut maneat confidens et fructus uerseuera illius uitseuitae, quam exspectat, accipiat. scit enim se nondum uiuere, licet uiuat. uita enim nostra secundum apostolum absconsa in Christo est. et idcirco ait: suscipe me secundum uerbum tuum, et uiuam, quia ueraeuera illius et indescientis uitae exspectatione ac spe detinetur. sperat enim xaeternitatem, sperat regnum caelorum, sperat regnum dei, sperat spiritales benedictiones in caelestibus in Christo. in hac spe, in",
          "candidate_score": 0.653409,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1345",
          "psc_text": "Sequitur deinde hic septimus uersus: confitebor tibi indirectione cordis mei, in eo, quod didici iudicia iustitiae tuae. iustificationes tuas custodiam. abicienda ergo est omnis animae peruersitas et directo atque in nullam aliam partem deflexo corde est confitendum, ne decidat animus in saeculi curam, ne ex illis doctrinae dei semitis in deuia euagetur. sed directae huius confessionis ea causa est, quae consequenti uersu continetur: in eo, quod didici iudicia ius tit i ae tuae. primum igitur orauit, ut ad custodiendas iustificationes directae uiae ipsius fierent. secundo in nullo confundendum se esse subiecit, cum in omnia dei mandata respiceret. tertio quoque in directione cordis sui deo se confessurum spopondit ob id, quia iudicia iustitireiustitiae eius didicisset, per doctrinam scilicet directi cordis cognitaeque iustitimiustitia laudem deo reddens. sed iustitiae cognitae hic fructus est, ut iustificationes dei retineantur; et idcirco subiecit: iustificationes tuas custodiam. qui enim didicisse iudicia dei fructus est, nisi cognitionem nostram",
          "candidate_score": 0.651721,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_3025",
          "psc_text": "quam est lex statuta naturae: ut necessitatem non habeat bona non esse, cum iusta sit. habet dei iustitia miserandi uoluntatem; neque tamen per miserandi uoluntatem ita a se erit demutata, ne iustitia sit. humana autem iustitia solet in id deuenire, ne misericors sit, et misericordia ita se praestare, ne iusta sit. misericordia enim 8 iustitiae R 8 in ipsum = (eras. d) R 11 absorbant R pelagol ex pelagos R 12 puniit R 16 humorem R humore E 17 conborit R amburit E ipse R extraquae R 24 hominum suppl. Bened., om. Re, an humana? cf. lin. 32 27 non quoaequatur R 82 misaerioors R. non erit [iusta], si miserabiliter inope calumniante ius opulentiori inuideas, si feminse lacrimas uiri prseferaspraeferas contumeliae, si caeci eonuiciaconuicia non putes arguenda. at uero e contrario misericordiam iustitia non tenebit, si furem unius nummi ut furem ingentis thesauri plectes, cum tamen in uno nummo thesaurum",
          "candidate_score": 0.650959,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51_53",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) . Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2955",
          "psc_text": "eius temporis, quo unus tantum habebatur, excludit. sed cum haec in hebreicis libris ita non sint neque translatores ceteri horum aliquid addiderint, intellegimus septuaginta hos seniores sensum nobis spiritalis scientiae reliquisse, ut in Dauid et Golia bellum prsefiguratum esse satanse dominique sciremus, cum quando neque superscriptio extaret in libris neque rebus gestis prophetiseprophetia sermo concineret. § 2 Adfert autem plerumque nobis difficultatem intellegentiae ratio latinitatis, qusBqua nominibus pronomina non est solita pneponere, ut in Dauid nomine accidit. cessante enim pronomine incertum est, utrum in illum aut per illum psalmus extiterit. cum enim scribitur psalmus Dauid, utrum ab illo dictus sit aut propter illum, ambiguum facit nominis sola perscriptio. Grfficitas uero cum per Dauid psalmum scriptum esse significat. ita titulum scribit: xpaXfiog rov david; at uero cum de Dauid uult psalmum, qui sit scriptus, intellegi, ita superscribit: ipalfuk zcp david, discernens per utriusque pronominis propriam significationem, utrum Dauid scripti psalmi auctor",
          "candidate_score": 0.650786,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_44",
          "bdc_text": "Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_484",
          "psc_text": "dei nostri Iesu Christi, qui est benedictus in saecula saeculorum. amen. PSALMUS LIII. [praefatio] In finem in hymnis. intellectus Dauid, cum ueneruntZiphaei et dixerunt adSaul: nonne ecce Dauid absconsus est apud nos? Deus, in nomine tuo saluifica me et in uirtute tua iudica me. deus, exaudi orationem meam, auribus percipe uerba oris mei et reliqua. 14 Mattb. V, 8. 1 sit add. m. 2 V 2 generis R 4 hoc ergo Pb hoc ė ergo T 5 hic unus est populus E 6 sententi = is R 7 quo quis VRPEfort. cum quis 8 nomen di P praecatur VR pdicatnr P praedicatur T anteriore P 9 cumludaeo neo infidelem se G. de Hartel (cum Iudaeo infideli non se temptaueram) cum iudaeo in fidelS se Rl cum iudeo et infidelem se V cum iudaeo in fidele fidelS se R' cum iudaeo infideli fidelem se PTE cf. de loco corrupto etiam adn.",
          "candidate_score": 0.64996,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_112",
          "bdc_text": "und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1729",
          "psc_text": "2 V 24 uos faciunt V n faciunt p(A) praecepta sola sed praecepta p(A) re om. V copleta ('p(A) id add. m. 2 V 25 possimus p 26 sumus V. enim, qui non hoc per se inchoant, clausa a deo omnia sunt. et idipsum propheticus sermo per Esaiam docet dicentem: ne dicas de mandatis meis, quod cognoaeriscognoueris ea: neque cognouisti, neque credidisti ea, neque ab initio aperui tibi aures. cognoui enim, quod spernens sperneres, et quod inicus adhuc ex uentre uocandus esses. ergo non indulgetur scientia non adpetentibus eam. et quia deus cordium scrutator est, his, qui spreturi eam essent, obtusae aures sunt et hebes sensus est. sed propheta a praeceptis dei intellegit, praecepta scilicet agens intellegentiam consecutus: intellegens uero omnem uiam iniquitatis odit. § 13 Humanae enim naturae omnes diuersarum adfectionum adiacent motus, ut sunt odii et amoris. sed amor inpendendus est in dilectionem bonorum. odium autem adsumendum est",
          "candidate_score": 0.649564,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_413",
          "psc_text": "firmamentum ueritatis. in hac igitur dei domo iustus et sanctus propheta, tamquam fractiferafructifera oliua consistens, propria sua usus fructuosa pinguique radice sperauit in misericordia dei; non ad tempus, non in huius corporalis tantum uitae breui saeculo, sed in sseculum saeeulisaeculi. extendit enim spes suas ad infinitam perennitatis aetat.em nec concluditur mortis occasu, cum sciat sibi in Abrahae sinibus exemplo pauperis Lazari esse uiuendum, sciat quoque gloriossegloriosae resurrectionis demutatione coseternumcoaeternum se et conformem deo esse mansurum, mansurum autem ob id, quod sequitur: confitebor tibi, domine, in saeculum, quia fecisti: et expectabo nomen tuum, quoniam bonum ante conspectum sanctorum tuorum. § 23 Spes in miseircordiamisericordia dei in saeculum et in saeculum saeculi est. non enim ipsa illa iustitiae opera sufficient ad perfectae beatitudinis meritum, nisi misericordia dei etiam in hac iustitise uoluntate humanarum demutationum et motuum uitia non reputet. hinc illud prophetae dictum est: melior 6 I. Petro 2, 5. 7 I.",
          "candidate_score": 0.6483,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_412",
          "psc_text": "ex acceperint nu 1 R in lege scilicet R 24 euuangelicus VR tamen et propheta E 26 in truncusm corr. m. 1 V in trunco PT 27 instrendo V se inserendo PTm est fidei apostolicseapostolicae praedicator; non ex gentibus radici legis ad fidem euangelicam inserendus, sed etiam in gentium euangelieaeuangelica fide propriae radicis suae ramorumque uirtute totus ipse ex legis pingui conscientia fructuosus. est autem dei domus secundum apostolum Petrum ecclesia et omnes fidei euangelicae sectatores, sicut ait: sedificamini domus spiritalis, regnum sacerdotslesacerdotale. et Paulus: ut scias, quemadmodum oporteat in domo dei deuersari, qusequae est ecclesia dei niuentisuiuentis, columna et firmamentum ueritatis. in hac igitur dei domo iustus et sanctus propheta, tamquam fractiferafructifera oliua consistens, propria sua usus fructuosa pinguique radice sperauit in misericordia dei; non ad tempus, non in huius corporalis tantum uitae breui saeculo, sed in sseculum saeeulisaeculi. extendit enim spes suas ad infinitam perennitatis aetat.em nec concluditur",
          "candidate_score": 0.647512,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2335",
          "psc_text": "diaboli instinctus est. et huius nobis intellegentisintellegentiae apostolus auctor est dicens: non enim nobis certamen est aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus potestates, mundi potentes harum tenebrarum, spiritales nequitias in caelestibus, etrursum: secundum principem aeris huius, spiritus, qui nunc operatur in filiis inobcedientiseinoboedientiae. operantur ergo hae spiritales nequitiae in his, qui inoboedientes dei legi sunt, quos uoluntatis susesuae tamquam operarios eligunt, in res suas alienae intercessionis ministerio usuri. § 3 Neque solum id ex apostolicis dictis intellegimus, sed etiam ex libro Iob docemur. cum enim diabolus potestatem temptandi Iob postulasset, per direptionem substantiae eius primum desseuiturus homines ad pastorum caedem et ad direptionem pecudum excitauit eosque in hanc uoluntatem latrocinii accendit. egit ergo, quod uolebat, per humanae operationis officium. ludas quoque in passione domini ministerium diaboli fuit, et per eum effectum uoluntatis est propriae exsecutus euangelista testante ita: intrauit, inquit, satanas inludam, qui cognominatur Scariotha. § 4 In omni igitur,",
          "candidate_score": 0.647413,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_421",
          "psc_text": "- scilicet Ilidereuidere, id est saluatorem suum nosse, angelo dicente: et cognominabis nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum. Christum conspieereconspicere, ut per professionem generosae . familiae sit christianus, exspectat. bonum autem hoc nomen est, quod archangeli atque angeli adorant, quod daemones tremunt et ferre non possunt, quod ad salutem homines adsumunt; quia scriptum est: et omnis qui inuocauerit nomen eius, hicsaluuserit exspectat autem non occulte, non trepidus, non solus, sed in conspectu sanctorum eius, fide scilicet Iiberalibera testimonium exspectationis susesuae uel sub sanctorum cselestmmcaelestium conscientia non recusans, uel prophetiseprophetiae exemplo sanctis omnibus, qui in terra sunt, in se ipso praebens exspectationis exemplum. 8 I Cor. 8, 6. 12 Matth. I, 91 18 Rom. X, 18. 1 qui V 3 dm̃ VPT 8 nulli alium R confitendam ex confitendo m. 2 V 4 misericordiam saeoulum saeculi VRPT cf. adn. Bened. 6 in conspectu ex in",
          "candidate_score": 0.647338,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111_113",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_3025",
          "psc_text": "quam est lex statuta naturae: ut necessitatem non habeat bona non esse, cum iusta sit. habet dei iustitia miserandi uoluntatem; neque tamen per miserandi uoluntatem ita a se erit demutata, ne iustitia sit. humana autem iustitia solet in id deuenire, ne misericors sit, et misericordia ita se praestare, ne iusta sit. misericordia enim 8 iustitiae R 8 in ipsum = (eras. d) R 11 absorbant R pelagol ex pelagos R 12 puniit R 16 humorem R humore E 17 conborit R amburit E ipse R extraquae R 24 hominum suppl. Bened., om. Re, an humana? cf. lin. 32 27 non quoaequatur R 82 misaerioors R. non erit [iusta], si miserabiliter inope calumniante ius opulentiori inuideas, si feminse lacrimas uiri prseferaspraeferas contumeliae, si caeci eonuiciaconuicia non putes arguenda. at uero e contrario misericordiam iustitia non tenebit, si furem unius nummi ut furem ingentis thesauri plectes, cum tamen in uno nummo thesaurum",
          "candidate_score": 0.646361,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_116_118",
          "bdc_text": "- StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1460",
          "psc_text": "lex statuatur iustificationum; et quod graece est vofiofrlT7ioov, ad eiusdem sensus intellegentiam latinitas explicare non potuit. propheta ergo orat, ut uiae iustificationum suarum legem sibi dominus constituat, id est, ut qua lege uiam iustificationum dei aderatadeat, intellegat et sciat. non enim uiseuiae tantum ait, sed instificationumiustificationum uiae postulat legem. § 2 Et quae tandem iustificationum uiseuiae lex erit? nam in communibus et in terrenis uiis legem meminimus esse in spatii 2 legem pone h. I. VRC sed. cf. lin..5 uiae h. I. Vp sed injx. et V tuam; et ita Hilarium sacrum textum legisse non solum consensus optim. codicwn in seq. et textus graecus monstrare uidetur, sed ipsa etiam llilarii explicatio; nant ibi primum de difficultatibus huius interpretatioiw latinae loquitur, deinde ipse uini uerborum graecorum lucidius latine exprimere conatur in sua explicatione uiam in uiae mutars 5 quarte p uersu om. V 6 uiam VRe uiae Cpb 7 interpraetatione R",
          "candidate_score": 0.646048,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_414",
          "psc_text": "Spes in miseircordiamisericordia dei in saeculum et in saeculum saeculi est. non enim ipsa illa iustitiae opera sufficient ad perfectae beatitudinis meritum, nisi misericordia dei etiam in hac iustitise uoluntate humanarum demutationum et motuum uitia non reputet. hinc illud prophetae dictum est: melior 6 I. Petro 2, 5. 7 I. Tim. 8, 15. 96 Pa. LXII, 4. 1 ad fidem euuangelicam inserendus ex ad fidem euuangelicam fide inserendus m. 2 V 8 fidei P propria I radicis ex radie m. 2 V 5 eclesia V aecclesia T et omnis V 8 te oporteat PTE dei om. R diueraari ex deuersari m. 2 P conuersari RE 9 sq. sic T, cf. praeter tezt. graec. Ps. LXIV, cap. 6; CXXXII, cap. 2; in VRPE h. I. uerba colnmna et firmamentum ueritatis noto errore in falsum locum ante quae est inrepscrunt 10 domo dei P & ex parte eras. R 11 propriae VR",
          "candidate_score": 0.644876,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_3032",
          "psc_text": "Atque ad id spebus fidelibus expetendum adhortatio 2 iustitiam tuam R sed cf. p. 833, 32 8 miserator et om. R 12 ipso Re ipse b 18 laudium R cf. Neue Formenl. /, 272 laudum E 19 regnum omnium R cf. Sabatier II, 280 omnium E 20 progeniae R 24 eloquntur R 27 dominatui intelligat coaeternam Rb dominatui subiiciant coaeterno e 82 spebus E spem R. prophetae continuo subiecta est: fi d e Ii s dominus in uerbis suis et sanctus in omnibus operibus suis. uerborum fides forte nutaret, nisi sanctitas operibus esset admixta. atque ita sanctitas in operibus fidem confirmat in uerbis. ut de sancti fide in promissis non ambigas, cuius sanctitate utaris in rebus. si enim sanctum esse deum intellegimus per id, quod nascimur, uiuimus, alimur et copiis omnibus humanae naturanaturae congruis abundamus, sanctitas ista esse non potest infidelis. in dictis. § 18 Scit autem propheta esse et",
          "candidate_score": 0.644839,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_451",
          "psc_text": "negatio, uoluntatis tamen usque ad martyrium confitendi fides firma non deerat. et aliud est nolle, aliud non posse. territus enim Petrus, etsi per carnis sensum responsionis non potuit tenere constandamconstantiam, per fidem tamen animi statim fleuit. et cum decussum se ab eo, quod nolebatuolebat., agnόuit, lacrimarum dolore fidei suae effudit adfectum. et ipsum illud fuit demutationis tempus et fletus, scilicet secundum trepidationis demutationem uoluntatis firmitate potiore. nam mox incoostantiaminconstantiam trepidationis constans fides fleuit, probatissimam deincepa apostolicse constantise firmitatem martyrii confessione eonfirmansconfirmans. haec idcirco in praesenti loco conmemorauimus, ne generaliter dictum existimaremus: non esfest, qui faciat bonitatem, non est usque ad unum, cum hi tot et tanti 7 Matth. XXVI, 81. 1 niminae R' Elia R conspeoto VRPT 3 martirem R reseruabitP aron V dauit R (ubi post hunc uocem eras. & Saul) solomonem V 4pereurrant V 5 in quibus V 6 affuit T fuit V procliua V 8 in hac",
          "candidate_score": 0.643999,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2610",
          "psc_text": "indefessa confessio. docet autem spiritus sanctus semper confitendum, cum ait per prophetam: iustus ipse sibi accusator est in primo sermone suo. iustus non se ex praesentibus, sed ex praeteritis accusat; cui enim adest praesentium accusatio, iusti nomen aufertur. et audiamus se apostolum Paulum ex praeteritis arguentem, cum 22 Prov. XVIII, 17. 1 ab eo indulgenda GRE om. PT 2 quia bonus G quia bonus est RPTE et in cuius G 8 utrumque GR utrumque enim PTe conueniens GR conueniens est PT eum om. G 4 cognitione G et si qui G 5 peccata confiteamur R 6 a deo P ignoret RP ignorat T inter ignoret et ea PT add.: sed proprie hominis est gesseris ex gesseri(T I 7 prof**** G rPfessioDe R confessione PTE 8 aditu P aditu R 9 relioum G reliqum R inreliqutl P locum R 10 ei scilioet P ignoratur RPT 11 iudicio P 19 sententia G",
          "candidate_score": 0.643947,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_75_77",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ; HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1460",
          "psc_text": "lex statuatur iustificationum; et quod graece est vofiofrlT7ioov, ad eiusdem sensus intellegentiam latinitas explicare non potuit. propheta ergo orat, ut uiae iustificationum suarum legem sibi dominus constituat, id est, ut qua lege uiam iustificationum dei aderatadeat, intellegat et sciat. non enim uiseuiae tantum ait, sed instificationumiustificationum uiae postulat legem. § 2 Et quae tandem iustificationum uiseuiae lex erit? nam in communibus et in terrenis uiis legem meminimus esse in spatii 2 legem pone h. I. VRC sed. cf. lin..5 uiae h. I. Vp sed injx. et V tuam; et ita Hilarium sacrum textum legisse non solum consensus optim. codicwn in seq. et textus graecus monstrare uidetur, sed ipsa etiam llilarii explicatio; nant ibi primum de difficultatibus huius interpretatioiw latinae loquitur, deinde ipse uini uerborum graecorum lucidius latine exprimere conatur in sua explicatione uiam in uiae mutars 5 quarte p uersu om. V 6 uiam VRe uiae Cpb 7 interpraetatione R",
          "candidate_score": 0.643492,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_413",
          "psc_text": "firmamentum ueritatis. in hac igitur dei domo iustus et sanctus propheta, tamquam fractiferafructifera oliua consistens, propria sua usus fructuosa pinguique radice sperauit in misericordia dei; non ad tempus, non in huius corporalis tantum uitae breui saeculo, sed in sseculum saeeulisaeculi. extendit enim spes suas ad infinitam perennitatis aetat.em nec concluditur mortis occasu, cum sciat sibi in Abrahae sinibus exemplo pauperis Lazari esse uiuendum, sciat quoque gloriossegloriosae resurrectionis demutatione coseternumcoaeternum se et conformem deo esse mansurum, mansurum autem ob id, quod sequitur: confitebor tibi, domine, in saeculum, quia fecisti: et expectabo nomen tuum, quoniam bonum ante conspectum sanctorum tuorum. § 23 Spes in miseircordiamisericordia dei in saeculum et in saeculum saeculi est. non enim ipsa illa iustitiae opera sufficient ad perfectae beatitudinis meritum, nisi misericordia dei etiam in hac iustitise uoluntate humanarum demutationum et motuum uitia non reputet. hinc illud prophetae dictum est: melior 6 I. Petro 2, 5. 7 I.",
          "candidate_score": 0.643331,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_53",
          "bdc_text": "Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1625",
          "psc_text": "contineret p 17 apis paulus R apostolus V paulus CpE cf. p. 447, 7 19 in legem peccati VCpe 20 dei imaginem C 21 ex terra specie C 22 corporeae V et corporiB C naturaequae a VRl naturae q; C 94 praeformatique Cpb 26 et fit tx fit m. 2 V et fiat R e ex et m. 2 V inspirationesin spiritus V 26 in uiuente anima V & idcirco R. factum et formatum, non manu tantum propheta testatur, quia in constitutione sua et non solitarii tantum et eadem triplex fuisse docetur operatio. § 9 Et quia istud sciat propheta ualde esse occultum et reconditum, quatenus scilicet manibus dei formatus sit, tamen, ut plenam atque absolutam intellegentise huius rationem eonsequaturconsequatur, ait: da mihi intellectum, et discam mandata tua. et tamquam ignorans haec loquitur et tamquam nondum intellegentiam adeptus dari sibi intellegentiam deprecatur: et audent non dico ecclesiae homines, sed gentium",
          "candidate_score": 0.642816,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_413",
          "psc_text": "firmamentum ueritatis. in hac igitur dei domo iustus et sanctus propheta, tamquam fractiferafructifera oliua consistens, propria sua usus fructuosa pinguique radice sperauit in misericordia dei; non ad tempus, non in huius corporalis tantum uitae breui saeculo, sed in sseculum saeeulisaeculi. extendit enim spes suas ad infinitam perennitatis aetat.em nec concluditur mortis occasu, cum sciat sibi in Abrahae sinibus exemplo pauperis Lazari esse uiuendum, sciat quoque gloriossegloriosae resurrectionis demutatione coseternumcoaeternum se et conformem deo esse mansurum, mansurum autem ob id, quod sequitur: confitebor tibi, domine, in saeculum, quia fecisti: et expectabo nomen tuum, quoniam bonum ante conspectum sanctorum tuorum. § 23 Spes in miseircordiamisericordia dei in saeculum et in saeculum saeculi est. non enim ipsa illa iustitiae opera sufficient ad perfectae beatitudinis meritum, nisi misericordia dei etiam in hac iustitise uoluntate humanarum demutationum et motuum uitia non reputet. hinc illud prophetae dictum est: melior 6 I. Petro 2, 5. 7 I.",
          "candidate_score": 0.642636,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_44",
          "bdc_text": "Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2955",
          "psc_text": "eius temporis, quo unus tantum habebatur, excludit. sed cum haec in hebreicis libris ita non sint neque translatores ceteri horum aliquid addiderint, intellegimus septuaginta hos seniores sensum nobis spiritalis scientiae reliquisse, ut in Dauid et Golia bellum prsefiguratum esse satanse dominique sciremus, cum quando neque superscriptio extaret in libris neque rebus gestis prophetiseprophetia sermo concineret. § 2 Adfert autem plerumque nobis difficultatem intellegentiae ratio latinitatis, qusBqua nominibus pronomina non est solita pneponere, ut in Dauid nomine accidit. cessante enim pronomine incertum est, utrum in illum aut per illum psalmus extiterit. cum enim scribitur psalmus Dauid, utrum ab illo dictus sit aut propter illum, ambiguum facit nominis sola perscriptio. Grfficitas uero cum per Dauid psalmum scriptum esse significat. ita titulum scribit: xpaXfiog rov david; at uero cum de Dauid uult psalmum, qui sit scriptus, intellegi, ita superscribit: ipalfuk zcp david, discernens per utriusque pronominis propriam significationem, utrum Dauid scripti psalmi auctor",
          "candidate_score": 0.642249,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69_71",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 . März zuschickte .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_130",
          "psc_text": "15 esse ex osse m. 2 V Moysis V quamuis ueteris testamenti uerba in litteris E 16 iam separatim R 17 mysteria secretiora V seniorib. ex seniores corr. m. 1 P'; R post senioribus haec praebet in marg.: q‹LXX seniores a mose instituti p pgenies in posteru sunt seruati 18 intimauerat ex intimauerant m. 2 V 19 euuangeliis VR 20 inquid Rl inquid V farisaei R farisei r 21 seruate et facite E 22 facta uero V 24 ante numero 2-3 liti. erat. R. hi itaque seniores libros hos transferentes et spiritalem secundum Moysi traditionem occultarum cognitionum scientiam adepti ambignaambigua linguae hebraicae dicta et uaria quaedam ex se nundantia secundum uirtutes rerum certis et propriis uerborum significationibus transtulerunt, doctrinae scientia multimodam illam sermonum intellegentiam temperantes. et ex eo fit, ut, qui postea transtulerunt, diuersis modis interpretantes magnum gentibus adtulerint errorem, dum occultaoccultae) illius et a Moyse profectae traditionis ignari ea,",
          "candidate_score": 0.641273,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1096",
          "psc_text": "hostilis quondam regni, quae fuit Og regis habitatio; sed interpretatio nominis pudorem confusionemque significat. potest quidem uideri, ut ex pudore populi in Aegypto seruientis, cum depressus a Pharao ipsam illam conseruandi educandique generis libertatem perdidisset, in profundum maris. id est ad liberandi populi sui magnificentiam deus esset conuersus. sed qui secundum proximum huic psalmum dixerit: salua me, deus, quoniam intrauerunt aquseaquae usque 23 Ps. LXVIII, 2 sq. t 1 cum causam — in carne om. V 3 condemna corr. m. 2 V 4 tenet ex tenec m. 2 V despensationis V 5 pelr corr. m. 1 V 6 per add. m. 2 V 7 proprietatis V expraessa P 9 tS supr. scr. m. 1 R 10 praedicationis aletius quidam V 11 subiectas V 12 conuertar ex conuertur m. 2 V conueitar conuertar PTK maria om. (.tpatio uacuo t r41 rel. P) PT 13 ddmmi sermo V post fuisse del. di",
          "candidate_score": 0.640294,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_53",
          "bdc_text": "Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_197",
          "psc_text": "cum nubibus caeli meminissent, aduersus quem fremerent et conuenirent, ut per cognitionem diuini aduentus conturbati super contumelia inlusse humilitatis corporeae pseniterentpaeniterent. § 27 Tenet autem ordinem prophetiseprophetiae euangelica doctrina. nam in eo ipso dicti utriusque ratio continetur, huius scilicet dicti: ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius, adnuntians prseceptumpraeceptum eius. dominus dixit ad me: filius meus es tu, ego bodiegenui te; cum enim ait: a modo uidebitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis, tempus, quo filius hominis, qui et Christus et dei filius est, consessu dei dignus esset, ostendit: ut, quia antea dei filius, tum quoque et hominis filius esset, id, quod tum hominis filius est, ad perfectum dei filium, id est ad resumendam indulgendamque corpori aeternitatis suae gloriam per resurrectionis potentiam gigneretur: quam gloriam a patre corporeus reposcebat. qui enim in forma dei erat, formam serui acceperat. et acceptae huic formae serui gloriam dei.",
          "candidate_score": 0.638951,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_90_92",
          "bdc_text": "Unde et in primo cap. dixerat : «Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens : «Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_599",
          "psc_text": "P 19 istis om. R sed cf. Ps. LXIV cap. 4 22 impterrituB T adque R 28 omnia R 24 planae R 25 exraani = = ente R atq. = = = = natura P. super undas ambularet, neque non ut usque ad fimbrias uestis uirtus diuinae potestatis exiret, neque ut non peccata dimitteret et spnto suo naturam uidendi caecis ab utero oculis accenderet et aure producta de uulnere abcisae auris uulnus obduceret, neque ut non solida parietum corpore interlabente penetraret. non ergo metuit a carne uel in deo sperans propheta uel sub adsumptione carnis deus opera diuina consummans. § 6 In his etiam, quae consecuntur, rei in eo quoque gesta) significatio continetur. ait enim: tota die uerba mea exsecrabantur: aduersus me omnia consilia eorum in malum. habitabunt et abscondent: ipsi calcaneum meum obseruabunt. nusquam enim nisi occultis consiliis aduersum eum et testimonia falsa et captiossecaptiosae interrogationes sunt conparatae: in",
          "candidate_score": 0.634754,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_110",
          "bdc_text": "- Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden :",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1300",
          "psc_text": "existere. sed si istud communis conloquii sermo non patitur, ut sub diuersis rerum nuncupationibus non diuersa significata esse intellegantur, numquid dei eloquia tam inperita et tam confusa esse credemus, ut aut inopia uerborum, quibus uterentur, laborauerint aut distinctionum genera nescierint? § 3 Plures enim cum audiunt legem, iustificationem, prooceptapraecepta, testimonia, iudicia, qusequae omnia Moyses sub diuersa uniuscuiusque generis uirtute disposuit, unum atque idem esse existiment: ignorantes aliud legem, aliud iustificationem, aliud praeceptum, aliud testimonium, aliud esse iudicium; quae multum a se differre et discrepare, testis nobis est octauus decimus psalmus. quo continetur proprietas uniuscuiusque et nuncupationis et generis. I ex enim domini inmaculata, conuertens animam. testimonium domini fidele, erudiens paruulos. iustitiseiustitiae domini rectae, laetificantes corda. praeceptum domini lucidum, inluminans oculos. timor domini sanctus, permanens in sseculumsaeculum saeculi. iudicia domini uera, iustificata in ipsum. sunt ergo distantiae in singulis quibusque rebus et prudentis atque intellegentis uiri est in his, quae scripta",
          "candidate_score": 0.634568,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2233",
          "psc_text": "adhuc in isdem se esse cognoscat. scriptum est enim: iustus in principio sermonis sui ipse sibi accusator est et rursum: confitere primum peccata tua, ut iustificeris, et: beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. scit quidem propheta se liberum; sed tamquam captus deo subditus est sinesiue per propriae confessionis disciplinam, quia, ubi peccati confessio est, ibi et iustificatio a deo est, quod in publicano et ' pharisaeo dominus testatus est, cum pharisseuspharisaeus iustum se gloriatus 18 Prov. XVIII, 17. 19 Esai. XLIII, 26. 20 Matth. Y, 5. 3 in his oris V exultatione linguae G VRPT linguae exultatione E 5 laetabimur G ao ex hac R 6 ablutoa GR absolutos V nunc ablutos PTE 9 scribturae G V 10 praecem G V 12 consulatus T 13 oaptiuitas G om. VRPT 15 id praeterito G nuntiantis RP*T(G ?) nuntiantes Pl nuntians V de auertendie VRT neo auertendia (?) G = — auertendis P",
          "candidate_score": 0.634157,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_129",
          "bdc_text": "Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2412",
          "psc_text": "ante inmensum supr. scr. P in sctm saeculfl acti P. 42* sperandum est: per spem praesentis saeculi spem futuri sfficali consequentes in domino nostro Iesu Christo, qui est benedictus in saecula sa'culorum. amen. PSALMUS CXXXI. Memento, domine, Dauid et omnis mansuetudinis eius. sicut iurauit domino, uotum uouit deolacob. § 1 Omnes quidem anteriores psalmi graduum in profectum nos spei celsioris extollunt et per doctrinam fidei, spei, confessionis, humilitatis, orationis in sublime gradibus suis pronehunt. sed hic praecipue psalmus nos ad cognitionem filii dei edocet et sacramento adsumptseadsumptae ab eo carnis instituit. coepit enim ita: memento, domine, Dauid et omnis mansnetudinismansuetudinis eius. audent Iudaei aduentum domini nostri, quoinquo corpore salutem humano generi reddidit, abnegantes hunc psalmum ad Dauid referre, ut in passione domini impii, ita et in prophetiseprophetiae scientia inperiti; legentes et non intellegentes, habentes et nescientes, uenerantes et non obcedientesoboedientes. qua enim religionis simulatione prophetarum libros uenerentorueherentur, multis cognitum est.",
          "candidate_score": 0.632066,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1437",
          "psc_text": "ph 23 sermonis tui pl ipse sibi RCpE cf. Sabatier //, 325 adn. 24 pronuntio R qff = dicitur R. et propheta, ut essatesset dignus spiritu prophetiae, uias suas, id est peccati ante confessus est, ut post hanc pronuntiationem earum doctrinae iustificationum dei capax esset. quod utrumque absolateabsolute docetur. nam cum dicit: pronuntiaui, confessionem hanc prseteritipraeteriti temporis esse demonstrat; cum dicit: doce me, oratio est ex futuro, quia confitendum ante est de peccatis et exacta confessione discendum. § 5 Manens autem propheta in lege non ex his doceri se postulat, qusequae corporali tunc ministerio gerebantur, sed ex his, quae per speciem praesentium futuri erant sacramenta conplexa. niamuiam iustificationum tuarum fac ut intellegam, et exercebor in mirabilibus tuis. sermo praesens discreuisse cognoscitur iustificationes a uia earum. et quantum re ipsa intellegitur, omne quidem, ad quod per uiam tenditur, non idem est, quod et uia ipsa, qua pergitur. quaerenda igitur causa est,",
          "candidate_score": 0.631184,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_131",
          "psc_text": "linguae hebraicae dicta et uaria quaedam ex se nundantia secundum uirtutes rerum certis et propriis uerborum significationibus transtulerunt, doctrinae scientia multimodam illam sermonum intellegentiam temperantes. et ex eo fit, ut, qui postea transtulerunt, diuersis modis interpretantes magnum gentibus adtulerint errorem, dum occultaoccultae) illius et a Moyse profectae traditionis ignari ea, quae ambigue lingua hebrseahebraea commemorata sunt, incerti suis ipsis iudiciis ediderunt. ambiguitatis autem linguae hebraicae unum adferemus exemplum, ei quo cetera istius modi esse atque ita, ut sunt, intellegantur. Bresith uerbum hebraicum est. id tres significantias in se habet, id est, et in principio. et incapite, et in filio. sed translsitores septuaginta in principio ediderunt ceteris diuerse transferentibus: et secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio. § 3 Sed perfecta horum septuaginta interpretum auctoritas manet. primum, quod ante aduentum corporalem domini transtulerunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguetur, tanto anteriore interpretationis aetate: dehinc, quod ipsi",
          "candidate_score": 0.630795,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_132",
          "psc_text": "translsitores septuaginta in principio ediderunt ceteris diuerse transferentibus: et secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio. § 3 Sed perfecta horum septuaginta interpretum auctoritas manet. primum, quod ante aduentum corporalem domini transtulerunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguetur, tanto anteriore interpretationis aetate: dehinc, quod ipsi illi principes doctoresque synagogae et praeter scientiam legis per Moysen quoque doctrina secretiore perfecti non potuerunt inprobabiles esse arbitri interpretandi, qui certissimi et grauissimi erant auctores docendi. hi ergo psalmos inter ceteros libros 1 trasferentea r 2 cognitionum ex cognitionem m. 2 V scientia V 3 ambigua R hebraeicae V uario V nuntia - tia (quae lilt. correcta sit non apparet) R 5 post transtulerunt 1-2 iitt. eras. R multi- R modu m sermonum intellegentiam V 6 ut om. Rb 7 interpraetantes Vll 8 attulerint RE occulte V ..moysi VR 9 traditionis profectae V ambiguae VII hebrea V 10 cumemorata",
          "candidate_score": 0.629975,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_88",
          "bdc_text": "Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem .",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2627",
          "psc_text": "paribus undique mensuris ponderibusque librata et substrata consisteret, ut is, qui infinitus est deus, primo illi superioris caeli circulo supereminens aequalibus ex omni transfusione sua spatiis omnia, uirtutis susesuae spiritu in usum ac naturam animantium temperato ea, quae crearentur, attingeret. apostolus enim ait: quia in ipso enim uiuimus et mouemur et sumus; per quod ostenditur, terram in spiritu eius, tamquam in transfusi spiritus ambitu, constitisse, cum in deo omnes et uiuamus et moueamur et simus. quod autem in omnia temperationis spiritu transfusus et penetrans sit, docet propheta dicens: spiritus dei repleuit orbem terrarum; itaque intus atque extra, ambitu atque aditu et circumfusus et transfusus ostenditur. § 12 Quod autem terra non sit in unam demersa regionem, consequenter spiritus sanctus ostendit dicens: qui firmauifirmauit t 4 PB. CXLVffi, 4. 14 Aot. ap. XVII, 28. 19 Sap. I, 7. 1 cognoscere Rb cognosse T cognouis (uis in ras., ae supr. tcr.) P",
          "candidate_score": 0.619716,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_131",
          "psc_text": "linguae hebraicae dicta et uaria quaedam ex se nundantia secundum uirtutes rerum certis et propriis uerborum significationibus transtulerunt, doctrinae scientia multimodam illam sermonum intellegentiam temperantes. et ex eo fit, ut, qui postea transtulerunt, diuersis modis interpretantes magnum gentibus adtulerint errorem, dum occultaoccultae) illius et a Moyse profectae traditionis ignari ea, quae ambigue lingua hebrseahebraea commemorata sunt, incerti suis ipsis iudiciis ediderunt. ambiguitatis autem linguae hebraicae unum adferemus exemplum, ei quo cetera istius modi esse atque ita, ut sunt, intellegantur. Bresith uerbum hebraicum est. id tres significantias in se habet, id est, et in principio. et incapite, et in filio. sed translsitores septuaginta in principio ediderunt ceteris diuerse transferentibus: et secundum hanc ambiguitatem haec ab illis in omni translatione est facta confusio. § 3 Sed perfecta horum septuaginta interpretum auctoritas manet. primum, quod ante aduentum corporalem domini transtulerunt, nec adulatio interpretandi adhibita tempori arguetur, tanto anteriore interpretationis aetate: dehinc, quod ipsi",
          "candidate_score": 0.611968,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_134",
          "psc_text": "R adibita R arguitur « 23 doctorina (na in rOB. a m. 1) secretina secretrinore r non probabiles t 24 interpraetandi VR. transferentes et in numerum redegerunt et in ordinem conlocauerunt et diapsalmis distinxerunt, qui omnes secundum Hebraeos confusi et habebantur et habentur. horum igitur translationes HebrseisHebraeis tum lingua tantum sua utentibus non erant necessariae. ipsis tamen, omnibus diligenti et religiosa custodia obseruatis. quibus postea dominus legem omnem sacramento et corporationis suae et passionis et resurrectionis inpleuerat, cumque his libris, quos regi idem translatores ediderant, conlatis et fideliter consonantibus repertis, indissolubilis constituta est priuilegio doctrina; et aptatisaetatis auctoritas. § 4 Beatus ergo apostolus Paulus, secundum professionem suam HebrreusHebraeus ex Hebraeis, etiam secundum hebraicam cognitionem et fidem psalmum hunc primum esse dixit, translatorum distinctione non usus: cui maximum hoc pnedicandipraedicandi ad synagogse principes studium erat, ut dominum nostrum Iesum Christum dei filium, natum, passum, resurgentem regnare in aeternum ex doctrina legis",
          "candidate_score": 0.610449,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_36",
          "psc_text": "maxime tribus linguis sacramentum uoluntatis dei et beati regni expectatio praedicatur: ex quo illud Pilati fuit, ut his tribus linguis regem Iudaeoram dominum Iesum Christum esse praescriberet. nam quamuis multaemulta barbarae gentes dei cognitionem secundum apostolorum praedicationem et nlanentiummanentium hodie illic ecclesiarum fidem adeptae sint, tamen specialiter euangelica doctrina in Romano imperio, sub quo Hebraei et Graeci continentur, consistit. § 16 Consequens autem est, secundum octonarium hunc nigintiuiginti et duarum ogdoadum numerum eum, qui subiectus est in quindecim canticis graduum, psalmorum numerum 2 deputetur ex deputemtur m. 2 V 3 moysei V (cj. Neue Forment. J, 333) moysi (mosi R) rE 6 octauus Vr in octauum E 7 hesdrae V duodecimus sit Vr in duodecimum E solomonis r 8 aecclesiastea V ecclesiasten r 9 quartum decimum ex quartum decim V duodecim ex duodecimum V 10 minores scripiri Bened. adnotalione usus, ones V omnes rt, om. E (cf. Stud. 1886, 332)",
          "candidate_score": 0.607236,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_2712",
          "psc_text": "ipse dominus in euangeliis confirmat, cum ait de se: s i, inquit, Dauid in spiritu uocat eum dominum, quomodo dicitis, quod filius eius est? docens omnia Dauid spiritu prophetico elocutum. locutum autem de se licet in hoc loco eodem ostenderit, cum ait ab eo dominum se esse in spiritu nuncupatum, absolutius tamen ostendit, in psalmis sacramentum omne corporei aduentus sui contineri, dicens: haec sunt uerba mea, quae locutus sum ad uos, cum adhuc essem uobiscum, quoniam oportebat omnia 3 Matth. XXVIII, 20. 12 Hierem. XXXI, 2; 10. 13 Esai. XXIIII, 3. 14 Esai. LVIII, 14. 1B Matth. XXII, 45. 21 Luc. XXIIII, 44. -1 in eum RE in eo PT connnmeratione monstrata (sic) RP commemoratione monstrato TE 2 ut igitur hunc R ut hunc igitur PT 3 et in eo RT et in eu P sum uobiscum R 4 usque in R usquae P usque ad TE 5 Qic Re;",
          "candidate_score": 0.606024,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_21",
          "psc_text": "oportet impleri omnia b 20 est signatus et clausns r ∗∗∗ditis his ∗∗∗∗ pleta per **** cuncta ***** signa Un. «7. uaca' r 83 a re om. Da 25 docet rb edocet Da doctrinae scientiam r doctrinam scientiae DE. scientiam extitisse. eo enim organo prophetatum est, graece psalterium, hebraice nabla nuncupato, quod unum omnium musicorum organorum rectissimum est, nihil in se uel peruersum continens uel obliquum, neque quod ex inferioribus locis in sonum concentus musici commouetur: sed in formam dominieidominici corporis constitutum organum sine ullo inflexu deflexuue directum est, organum ex supernis commotum et inpulsum et in cantionem supernae et caelestis institutionis animatum, non hnmiii et terreno spiritu, ut cetera terrae organa, personum. non enim ille humilia atque terrena in illo corporis sui organo prsedicauitpraedicauit, sicut ipse testatus est: qui est de terra, de terra est et de terra loquitur, qui autem de caelo uenit, quae uidit et audiuit, testatur.",
          "candidate_score": 0.605001,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1777",
          "psc_text": "in non V 11 in possessionae R in passione V 12 captus in saecmlo quid quereris om. Cp quaereris VR 14 ita Vpl 15 pennas RCp 16 ut cum n5 uolent V 17bolando V1 18 te om. C terrens V 19 et ferendo V efferendo RCpE 21 ezultio V1 baerens secundum V maeres secundum C 23 propheta qui testimonia E 25 si de deo scripsi cf. p. 486, 2 et Stud. 1889 p. 323 si se deo VRC si se dei pE. eorum cordis fuit. sed propheta, ut et apostoli, licet inter multas persecutiones hsechaec testimonia dei, id est testandi de eo cum exultatione cordis tamquam hereditatem retineat, tamen etiam illa dei testimonia hereditate adquisita habet, quaa sub testibus dicta sunt. Moyses legem sub testibus dedit caelo atque terra, Esaias sub testibus arguit caelo atque terra, apostolus iam celsioribus testimoniis ut praedicator euangelicus usus est dicens: testor uobis coram deo",
          "candidate_score": 0.602308,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_19",
          "psc_text": "absoiuitabsoluit. id ipsum autem dominus post resurrecrionemresurrectionem testatus est, dicens: quoniam omnia oportet inpleri. quae scripta sontsunt in lege Moysi et in prophetis et in psalmis de me. per haec ergo omnis prophetiae liber et signatus et clausus est: quia creditis his, quae inpleta per eam sunt cunnctacuncta illa. quae signata et clau.<a sontsunt, et aperientur et absolnenturabsoluentur. § 7 Kt quam quam omnia a dininodiuino spiritnspiritu per Dauid dicta esse ipsa domini professione noscamus. tamen etiam id ipsamipsum propheriseprophetiae hoiushuius species docet snpemae et ca-lesris in eo doctrinae 17 Luc. XXIV, 44. 1 in uoce rD (cj. Tischendorf Son. Test. Vat. p. 262 ,) uoce E 4 neqae infra terram om. r 5 et ego flebam multam r (cf. Tischendorf L c.) et flebam DE quia nemo — uidere ipeum om. r 7 ait rcflE dixit dl 10 intro r intus DE 11 dignos est rE est dignus D",
          "candidate_score": 0.601063,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1859",
          "psc_text": "manus hominis scientis litteras et dicetur ei: lege hoc, et respondet: non possum legere, signatum est enim. § 4 Sed declaratio uerborum mysticorum per euangelia praestatur, ubi legis occulta et abscondita prophetica mandata domino in corpore manente panduntur. ex quibus primum fides discitur. ubi enim ea, quae a prophetis dicta sunt, per eum rebus et operibus explentur. cum uirgo parit, cum deus uerbum est et uerbum caro fit et habitat in nobis, cum muti loquuntur, cum surdi audiunt, cum claudi incedunt, cum leprosi emundantur, cum caeci uident, cum djemoniacidaemoniaci curantur, cum mortui resurgunt, declaratio haec uerborum dei nostram ac natonenaturae obscuritatem fidei luce clarificat. tunc enim intellegimus resurrectionis gloriam, iudicii potestatem, aeternitatis honorem. et intellegimus hsechaec paruuli, uel ad innocentiam renati uel per ignorationem inperiti. hsechaec declaratio uerborum dei et intellegentia paruulis praestita cuius temporis aetatisque res esset, dominus ipse in euangeliis demonstrat dicens: confiteor tibi, domine caeli et terrae,",
          "candidate_score": 0.600609,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0149b.stoa001.opp-lat1_window_1856",
          "psc_text": "et dixit deus ad Moysen: dic filiis Israhel. usus igitur est his legislator uerbis, quibus ei ut uteretur praeceptum est. ergo uerba dei sunt, quae per officium licet humani oris audita sunt. sed et magnus ille propheta ipso iudicio domini nostri Iesu Christi bene locutus, cum dixisset: audi caelum, et percipe auribus terra, ait: quoniam dominus locutus est, et post aliqua, quae querellis maximis increpabantur, dixit: os enim domini locutum est haec. haec ergo omnia dei uerba sunt. , § 3 Sed declaratio uerborum maxime necessaria est. sunt enim sub uelamine opinionis alterius praedicata, sunt secundum apostolum allegoruiuena, sunt conparatiuis significationibus amphibola. testis est dominus haec eadem per Esaiam ita dicta esse ludaeisIudaeis infidelibus exprobrans, dicens: audita audietis et non intellegetis. signata enim omnia 12 Exod. III, 14 cf. Levit. XI, 1. 17 Esai. I, 2 sq. 26 Matth. XIII, 14 cf. Esai. VI, 9. 2 paruolis V 4 cum",
          "candidate_score": 0.597022,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 10,
      "cf_id": "cf020",
      "work_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam",
      "max_score": 0.720735,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2389",
          "psc_text": "Quam bonus Israel Deus, his qui recto sunt corde, loquitur propheta ex persona eorum, qui Dei judiciis perturbantur: Mei autem pene moti sunt pedes: pene effusi sunt gressus mei, pacem peccatorum videns, et caetera, usque ad finem psalmi. Unde apostolus Paulus qui Dominum judicem bonum justumque cognoverat, loquitur confidenter: Reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi justus judex. Non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt adventum Domini et Salvatoris nostri (II Tim. IV, 8) . Nec est inter bonum et justum, ut haeretici volunt, ulla distantia, eodem scribente: Ergo lex sancta est, et mandatum sanctum, et justum, et bonum (Rom. VII, 12) , ut videlicet bonitas in genere, et justitia intelligatur in specie. Quamobrem scribit ad Romanos: Vix enim pro justo quis moritur: nam pro bono forsitan quis audeat mori (Rom. III. 7) . (Vers. 8 seqq.) Et dixit: Verumtamen populus meus est; filii non negantes: et",
          "candidate_score": 0.720735,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1854",
          "psc_text": "ut nequaquam vivant juxta litteram, sed juxta spiritum, instaurantes naturalem legem in cordibus suis, de qua scribit et Apostolus: Cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter ea quae legis sunt faciunt: isti legem non habentes, sibi ipsi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . De qua lege significatur in psalmo: Os justi meditabitur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium. Lex Dei ejus in corde illius: et non supplantabuntur gressus ejus (Ps. XXXVI, 30, 31) . Et quia sciebat spiritus prophetalis, multas persecutiones credentibus fore, exhortatur eos ad fortitudinem, immo ad contemptum eorum qui eos persecuturi sunt. Quod et Dominus in Evangelio loquebatur: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere: sed potius eum timete, qui potest animam et corpus perdere in gehennam (Matth. X, 28) . Et in alio loco: Gaudete, cum omne malum dixerint adversum vos mentientes (Ibid.,",
          "candidate_score": 0.709733,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1854",
          "psc_text": "ut nequaquam vivant juxta litteram, sed juxta spiritum, instaurantes naturalem legem in cordibus suis, de qua scribit et Apostolus: Cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter ea quae legis sunt faciunt: isti legem non habentes, sibi ipsi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . De qua lege significatur in psalmo: Os justi meditabitur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium. Lex Dei ejus in corde illius: et non supplantabuntur gressus ejus (Ps. XXXVI, 30, 31) . Et quia sciebat spiritus prophetalis, multas persecutiones credentibus fore, exhortatur eos ad fortitudinem, immo ad contemptum eorum qui eos persecuturi sunt. Quod et Dominus in Evangelio loquebatur: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere: sed potius eum timete, qui potest animam et corpus perdere in gehennam (Matth. X, 28) . Et in alio loco: Gaudete, cum omne malum dixerint adversum vos mentientes (Ibid.,",
          "candidate_score": 0.69989,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2389",
          "psc_text": "Quam bonus Israel Deus, his qui recto sunt corde, loquitur propheta ex persona eorum, qui Dei judiciis perturbantur: Mei autem pene moti sunt pedes: pene effusi sunt gressus mei, pacem peccatorum videns, et caetera, usque ad finem psalmi. Unde apostolus Paulus qui Dominum judicem bonum justumque cognoverat, loquitur confidenter: Reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi justus judex. Non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt adventum Domini et Salvatoris nostri (II Tim. IV, 8) . Nec est inter bonum et justum, ut haeretici volunt, ulla distantia, eodem scribente: Ergo lex sancta est, et mandatum sanctum, et justum, et bonum (Rom. VII, 12) , ut videlicet bonitas in genere, et justitia intelligatur in specie. Quamobrem scribit ad Romanos: Vix enim pro justo quis moritur: nam pro bono forsitan quis audeat mori (Rom. III. 7) . (Vers. 8 seqq.) Et dixit: Verumtamen populus meus est; filii non negantes: et",
          "candidate_score": 0.697253,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1854",
          "psc_text": "ut nequaquam vivant juxta litteram, sed juxta spiritum, instaurantes naturalem legem in cordibus suis, de qua scribit et Apostolus: Cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter ea quae legis sunt faciunt: isti legem non habentes, sibi ipsi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . De qua lege significatur in psalmo: Os justi meditabitur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium. Lex Dei ejus in corde illius: et non supplantabuntur gressus ejus (Ps. XXXVI, 30, 31) . Et quia sciebat spiritus prophetalis, multas persecutiones credentibus fore, exhortatur eos ad fortitudinem, immo ad contemptum eorum qui eos persecuturi sunt. Quod et Dominus in Evangelio loquebatur: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere: sed potius eum timete, qui potest animam et corpus perdere in gehennam (Matth. X, 28) . Et in alio loco: Gaudete, cum omne malum dixerint adversum vos mentientes (Ibid.,",
          "candidate_score": 0.6962,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2604",
          "psc_text": "esset in homine (Joan. II, 24, 25) . Cui et illud congruit: Sciens autem Jesus cogitationes eorum (Luc. VI, 8) . Et in alio loco: Sciens autem Jesus malitiam eorum (Matth. XXII, 18) . Ac ne aliqua sit dubitatio, haereticis calumniam facientibus de Verbo Dei, quod noverit omnia, in Epistola quae ad Hebraeos scribitur, prolixius dicitur: Vivens est enim sermo Dei, et evidens et acutus super omnem gladium bicipitem, et dividens usque ad partitionem animae et spiritus, artuum quoque et medullarum, et judex cogitationum et sensuum cordis. Nullaque est creatura invisibilis in conspectu ejus. Omnia autem nuda et aperta sunt oculis illius, de quo nobis sermo est (Hebr. IV, 12) . Postquam autem omnes cogitationes in unum fuerint congregatae, accusantes nos vel defendentes: tunc omnes gentes et linguae cum cogitationibus suis pariter adducentur in medium. Linguas autem juxta apostolum Paulum, 819 non solum hominum legimus, sed et Angelorum (I Cor.",
          "candidate_score": 0.68896,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_35_37",
          "bdc_text": "Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis . Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat : «Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 )",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1070",
          "psc_text": "proposuimus: In Domino Deo forti in perpetuum, et reliqua. Pro Domino Deo forti, in Hebraico tria habet nomina, IA ( ) et ADONAI ( ) et SUR ( ), quod aliud invisibilem, aliud ineffabilem, aliud robustum sonat, quorum primum in ALLELUIA ( ) extrema syllaba ponitur. Et hoc diligens lector observet, quod interdum textum in propositione testimonii dividamus: quoniam alium LXX editio, et alium ex Hebraeo ad verbum expressa translatio efficit sensum. Dicit ergo Propheta: Sperate in Domino in saeculis aeternis: in Domino Deo forti in perpetuum, cujus auxilium sempiternum est. Ipse enim incurvabit habitantes in excelso, quia omnis qui se exaltat humiliabitur; qui patrem Abraham se habere jactabant, et in suggillationem Domini loquebantur: Nos de fornicatione nati non sumus (Joan. VIII, 41) . Ipse civitatem sublimem humiliabit, ut Judaei putant, Romam [ Al. Romanam]: ut nos rectius esse convincimus, Jerusalem, quae occidit Prophetas, et lapidavit eos qui ad se",
          "candidate_score": 0.679796,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1021",
          "psc_text": "idcirco postea lex data sit per Moysen, quia prima lex dissipata est. De qua Apostolus loquitur: Cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter ea quae legis sunt faciunt, isti legem non habentes, ipsi sibi sunt lex: qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Qui igitur has leges observaverint, praemia consequentur: qui autem neglexerint eas, sustinebunt quae nunc sermo propheticus comminatur. Et quomodo in principio benedixit Deus omni creaturae quam fecerat (Genes. I): sic in consummatione mundi maledicet his qui terreni sunt, et non fuerint peregrini, sed habitatores terrae, et in ea peccaverint; qui obliti conditionis suae, contra se mutuo furore bacchati sunt. Et pauci remanebunt qui habeant imaginem supercoelestem: sive, juxta LXX, pauperes erunt habitatores terrae, quia spirituales divitias perdiderunt. (Vers. 7 seqq.) Luxit vindemia, infirmata est vitis, ingemuerunt omnes qui laetabantur corde. Cessavit gaudium tympanorum, quievit sonitus laetantium, conticuit dulcedo citharae, cum cantico",
          "candidate_score": 0.67979,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2604",
          "psc_text": "esset in homine (Joan. II, 24, 25) . Cui et illud congruit: Sciens autem Jesus cogitationes eorum (Luc. VI, 8) . Et in alio loco: Sciens autem Jesus malitiam eorum (Matth. XXII, 18) . Ac ne aliqua sit dubitatio, haereticis calumniam facientibus de Verbo Dei, quod noverit omnia, in Epistola quae ad Hebraeos scribitur, prolixius dicitur: Vivens est enim sermo Dei, et evidens et acutus super omnem gladium bicipitem, et dividens usque ad partitionem animae et spiritus, artuum quoque et medullarum, et judex cogitationum et sensuum cordis. Nullaque est creatura invisibilis in conspectu ejus. Omnia autem nuda et aperta sunt oculis illius, de quo nobis sermo est (Hebr. IV, 12) . Postquam autem omnes cogitationes in unum fuerint congregatae, accusantes nos vel defendentes: tunc omnes gentes et linguae cum cogitationibus suis pariter adducentur in medium. Linguas autem juxta apostolum Paulum, 819 non solum hominum legimus, sed et Angelorum (I Cor.",
          "candidate_score": 0.677839,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2604",
          "psc_text": "esset in homine (Joan. II, 24, 25) . Cui et illud congruit: Sciens autem Jesus cogitationes eorum (Luc. VI, 8) . Et in alio loco: Sciens autem Jesus malitiam eorum (Matth. XXII, 18) . Ac ne aliqua sit dubitatio, haereticis calumniam facientibus de Verbo Dei, quod noverit omnia, in Epistola quae ad Hebraeos scribitur, prolixius dicitur: Vivens est enim sermo Dei, et evidens et acutus super omnem gladium bicipitem, et dividens usque ad partitionem animae et spiritus, artuum quoque et medullarum, et judex cogitationum et sensuum cordis. Nullaque est creatura invisibilis in conspectu ejus. Omnia autem nuda et aperta sunt oculis illius, de quo nobis sermo est (Hebr. IV, 12) . Postquam autem omnes cogitationes in unum fuerint congregatae, accusantes nos vel defendentes: tunc omnes gentes et linguae cum cogitationibus suis pariter adducentur in medium. Linguas autem juxta apostolum Paulum, 819 non solum hominum legimus, sed et Angelorum (I Cor.",
          "candidate_score": 0.675997,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_292",
          "psc_text": "compunxerunt (Zach. XII, 10; Joan. XIX, 37) , et caetera his similia. Pauli quoque idcirco ad Hebraeos Epistolae contradicitur, quod ad Hebraeos scribens utatur testimoniis quae in Hebraeis voluminibus non habentur. Quod si aliquis dixerit, Hebraeos libros postea a Judaeis esse falsatos, audiat Origenem quid in octavo volumine Explanationum Isaiae huic respoudeat quaestiunculae, quod numquam Dominus, et Apostoli, qui caetera crimina arguunt in Scribis et Pharisaeis, de hoc crimine, quod erat maximum, reticuissent. Sin autem dixerint post adventum Domini Salvatoris, et praedicationem Apostolorum libros Hebraeos fuisse falsatos, cachinnum tenere 98 non potero, ut Salvator, et Evangelistae, et Apostoli ita testimonia protulerint, ut Judaei postea falsaturi erant. De praesenti autem loco hoc dicendum est, frustra nos ad LXX translationem confugere, ne blasphemum videatur esse quod juxta Hebraicum dicitur: Auditu audite, et nolite intelligere: et videte visionem, et nolite cognoscere, cum hujusmodi testimonia, etiam in LXX Interpretibus reperiamus, ut est illud in",
          "candidate_score": 0.675469,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89_91",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat : «Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens :",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2046",
          "psc_text": "et populi, qui ignorabant te, ad te confugient: propter Dominum Deum tuum Sanctum Israel, qui glorificavit te. Provocaverat ad credendum populum Judaeorum, ut inclinarent aurem suam, et pactum acciperent sempiternum, quod Dominus David repromiserat, et Abraham, ac semini ejus, dicens: In semine tuo benedicentur gentes (Genes., XXII, 18) . Quod apostolus Paulus edisserens, Non dixit, ait, in seminibus: sed, in semine, quod est Christus (Galat. III, 16) . Et quia sciebat, illis non credentibus, credituros esse populos nationum, transit ad gentes; et dicit misisse se Filium suum testem vel testimonium cunctarum gentium, qui praecepta illius atque mandata populis nuntiaret, qui de seipso loquitur: Oportet praedicari Evangelium istud in omni orbe, in testimonium cunctis gentibus (Matth. XXIV, 14) . Denique superbientem Pilatum hoc sermone confutat: In hoc natus sum, ut testimonium praebeam veritati (Joan. XVIII, 37) . De quo apostolus Paulus scribit Timotheo: Unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus,",
          "candidate_score": 0.673107,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1216",
          "psc_text": "18) testatur: Et audient in die illo surdi verba libri, et oculi caecorum videbunt et exsultabunt. In judicium enim venit Dominus, ut videntes Judae non videant; et qui caeci erant, populus scilicet nationum, videant et Dominum contemplentur (Joan. IX). Unde significanter non dixit, quod visio omnium prophetarum signata sit cunctis legentibus; sed vobis, inquit, erit signata quibus nunc loquor, quibus haec futura praenuntio: sive oculos principum vestrorum, qui se juxta Septuaginta abscondita et arcana videre jactabant, claudet in perpetuum. Eritque, ait, vobis omnis Scriptura sancta clausa atque signata, ut vos qui Legis litteras, et prophetarum vaticinia nosse vos existimatis, et diebus ac noctibus volumina Scripturarum indefesso ore meditamini, non intelligatis quod legitis, sicut in Apocalypsi Joannis scribitur: Quis est dignus aperire librum, et solvere signacula ejus (Apoc. V, 2) ? Cumque 393 nullus fuisset inventus qui aperiret signacula, flesse se dicit; et Dei tandem ad se meruisse sermonem: Noli flere:",
          "candidate_score": 0.671712,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_36_38",
          "bdc_text": "Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat : «Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 ) nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s.",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2541",
          "psc_text": "Judaicum convincat errorem, qui putant invisibilem, et incorporalem, et incomprehensibilem Deum, templo Jerusalem posse concludi. Quod quidem et ipse Salomon, exstructor Templi, in oratione sua ad Dominum prolixius confitetur (III Reg. VIII). Ac ne arbitremur coelo quoque et terra Dei magnitudinem metiendam, in alio loco de eo legimus: Qui tenet coelum palmo, et terram pugillo (Isai. XL, 12) . Per quae ostenditur Deus 799 et forinsecus, et intrinsecus, et infusus, et circumfusus, dum et solio ambiente non concluditur, et pugillo concludit ac palmo. Qui non solum coeli et terrae, sed et invisibilium creator est Angelorum, et Archangelorum, Dominationum, Potestatum, et cunctorum hominum, de quibus Apostolus loquitur (Coloss. I): quae omnia Dei manus operata est. De qua et Job et Psalmista commemorant: Manus tua fecit me, et plasmavit me (Job. X, 18; psal. CXVIII, 73) . Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. De quo rursum",
          "candidate_score": 0.670471,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_42_44",
          "bdc_text": "«und alle sine werch trüw». 2 . Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 . Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2000",
          "psc_text": "terra. Non est qui faciat rectum in hominibus, omnes in sanguine meo judicantur. Unusquisque proximum suum tribulat tribulatione, et ad malum manus suas praeparant (Mich. VII, 2, sec. LXX) : et caetera his similia. E quibus illud est: Nemo mundus 634 a sorde, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus super terram (Job XV, 14) . Unde Dominum fecisse diluvium, qui juxta apostolum Petrum occisus est carne, vivificatus spiritu (I Petr. III); et praedicavit spiritibus in carcere constitutis, quando Dei patientia exspectabatur in diebus Noe, diluvium impiis inferens. In cujus exemplum aqua nos mundat: non sordes carnis abluens, sed bonae conscientiae interrogatio in Deum. Montes autem et colles qui non commoveantur, et in hujuscemodi diluvio permoti fuerant, sanctos vult intelligi, accepto foedere sempiterno: qui in priore diluvio moti fuerant, et suam reliquerant firmitatem. Dicit montes, et daemones, et adversarias potestates, qui viderunt filias hominum, quod essent bonae, et amoris",
          "candidate_score": 0.667595,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1854",
          "psc_text": "ut nequaquam vivant juxta litteram, sed juxta spiritum, instaurantes naturalem legem in cordibus suis, de qua scribit et Apostolus: Cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter ea quae legis sunt faciunt: isti legem non habentes, sibi ipsi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . De qua lege significatur in psalmo: Os justi meditabitur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium. Lex Dei ejus in corde illius: et non supplantabuntur gressus ejus (Ps. XXXVI, 30, 31) . Et quia sciebat spiritus prophetalis, multas persecutiones credentibus fore, exhortatur eos ad fortitudinem, immo ad contemptum eorum qui eos persecuturi sunt. Quod et Dominus in Evangelio loquebatur: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere: sed potius eum timete, qui potest animam et corpus perdere in gehennam (Matth. X, 28) . Et in alio loco: Gaudete, cum omne malum dixerint adversum vos mentientes (Ibid.,",
          "candidate_score": 0.667106,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1021",
          "psc_text": "idcirco postea lex data sit per Moysen, quia prima lex dissipata est. De qua Apostolus loquitur: Cum enim gentes, quae non habent legem, naturaliter ea quae legis sunt faciunt, isti legem non habentes, ipsi sibi sunt lex: qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Rom. II, 14) . Qui igitur has leges observaverint, praemia consequentur: qui autem neglexerint eas, sustinebunt quae nunc sermo propheticus comminatur. Et quomodo in principio benedixit Deus omni creaturae quam fecerat (Genes. I): sic in consummatione mundi maledicet his qui terreni sunt, et non fuerint peregrini, sed habitatores terrae, et in ea peccaverint; qui obliti conditionis suae, contra se mutuo furore bacchati sunt. Et pauci remanebunt qui habeant imaginem supercoelestem: sive, juxta LXX, pauperes erunt habitatores terrae, quia spirituales divitias perdiderunt. (Vers. 7 seqq.) Luxit vindemia, infirmata est vitis, ingemuerunt omnes qui laetabantur corde. Cessavit gaudium tympanorum, quievit sonitus laetantium, conticuit dulcedo citharae, cum cantico",
          "candidate_score": 0.666731,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1216",
          "psc_text": "18) testatur: Et audient in die illo surdi verba libri, et oculi caecorum videbunt et exsultabunt. In judicium enim venit Dominus, ut videntes Judae non videant; et qui caeci erant, populus scilicet nationum, videant et Dominum contemplentur (Joan. IX). Unde significanter non dixit, quod visio omnium prophetarum signata sit cunctis legentibus; sed vobis, inquit, erit signata quibus nunc loquor, quibus haec futura praenuntio: sive oculos principum vestrorum, qui se juxta Septuaginta abscondita et arcana videre jactabant, claudet in perpetuum. Eritque, ait, vobis omnis Scriptura sancta clausa atque signata, ut vos qui Legis litteras, et prophetarum vaticinia nosse vos existimatis, et diebus ac noctibus volumina Scripturarum indefesso ore meditamini, non intelligatis quod legitis, sicut in Apocalypsi Joannis scribitur: Quis est dignus aperire librum, et solvere signacula ejus (Apoc. V, 2) ? Cumque 393 nullus fuisset inventus qui aperiret signacula, flesse se dicit; et Dei tandem ad se meruisse sermonem: Noli flere:",
          "candidate_score": 0.666584,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95_97",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere :",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2389",
          "psc_text": "Quam bonus Israel Deus, his qui recto sunt corde, loquitur propheta ex persona eorum, qui Dei judiciis perturbantur: Mei autem pene moti sunt pedes: pene effusi sunt gressus mei, pacem peccatorum videns, et caetera, usque ad finem psalmi. Unde apostolus Paulus qui Dominum judicem bonum justumque cognoverat, loquitur confidenter: Reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi justus judex. Non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt adventum Domini et Salvatoris nostri (II Tim. IV, 8) . Nec est inter bonum et justum, ut haeretici volunt, ulla distantia, eodem scribente: Ergo lex sancta est, et mandatum sanctum, et justum, et bonum (Rom. VII, 12) , ut videlicet bonitas in genere, et justitia intelligatur in specie. Quamobrem scribit ad Romanos: Vix enim pro justo quis moritur: nam pro bono forsitan quis audeat mori (Rom. III. 7) . (Vers. 8 seqq.) Et dixit: Verumtamen populus meus est; filii non negantes: et",
          "candidate_score": 0.66552,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33_35",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1048",
          "psc_text": "prophetae dici intelligunt, pro passione Domini Salvatoris gratias Patri referentis, quod fecerit mirabilia, et cogitationes antiquas veritate compleverit, quando stantes ad dexteram audient: Venite, benedicti Patris mei, possidete praeparatum vobis regnum a constitutione mundi (Matth. XXV, 34) . Quod et Paulus intelligens loquebatur: Sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi, esse nos sanctos et immaculatos (Ephes. I, 4) ; desideransque fieri quod prophetat, adjungit verbum Hebraicum AMEN ( ) pro quo LXX transtulerunt fiat. Et Dominus in Evangelio saepe hoc verbo utitur: Amen, amen, id est, vere, vere dico vobis (Joan. VI, 54) . Quare autem laudet et confiteatur nomini Domini, et quae sint ista mirabilia, et cogitationes antiquae, quas veras opere demonstravit, sequitur: Quia posuisti civitatem in tumulum, urbem fortem in ruinam, domum alienorum, ut non sit civitas, et in aeternum non aedificetur. Civitas quondam fortis Jerusalem intelligitur, quae facta est domus alienorum; de quibus Salvator dicit in",
          "candidate_score": 0.66522,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52_54",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) . Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ; als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2603",
          "psc_text": "? Denique ad Scribas dicitur et ad Pharisaeos: Vos estis qui justificatis vosmetipsos coram hominibus: Deus autem cognoscit corda vestra (Luc. XVI, 15) . In quo considerandum, quod non dixerit, Pater, juxta haereticorum blasphemias, ne Filium videretur excludere, sed Deus: quod Patri Filioque commune est. In principio enim erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum (Joan. I, 1, 2) . De quo idem Joannes scribit: Ipse autem Jesus non credebat se eis, quia sciebat omnes, et non habebat necesse, ut aliquis testimonium daret ei de homine: ipse enim noverat quid esset in homine (Joan. II, 24, 25) . Cui et illud congruit: Sciens autem Jesus cogitationes eorum (Luc. VI, 8) . Et in alio loco: Sciens autem Jesus malitiam eorum (Matth. XXII, 18) . Ac ne aliqua sit dubitatio, haereticis calumniam facientibus de Verbo Dei, quod noverit omnia, in Epistola",
          "candidate_score": 0.662351,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33_35",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1064",
          "psc_text": "in terra confessionis et laudis sancti cantaturi sunt, mutat repente personas, et quasi per interrogationem et responsionem texitur. Dixerat populus Dei: urbs fortitudinis nostrae Salvator, ponetur in ea murus et antemurale. Respondit Dominus, immo praecepit non eis qui hoc dixerant, sed Angelis qui portis urbis Dominicae praesidebant, ut aperiant portas, et ingrediatur per eas gens justa, custodiens veritatem, sive ut in Hebraico dicitur EMMUNIM [ Al. EMMONIM] ( ), quod nostra lingua vertitur, fides, plurali numero, non singulari. Quae sunt portae, quae aperiuntur ab Angelis; ut ingrediatur non populus Judaeorum, qui abjectus est, sed gens justa, quae ex fide fidelium nomen accepit? Utique illae de quibus sanctus loquitur: Aperite mihi portas justitiae, ingressus in eas confitebor Domino (Ps. CXVII, 19) . Has autem portas nullus poterit ingredi, nisi qui de portis mortis fuerit liberatus; et cum Psalmista dixerit: Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in",
          "candidate_score": 0.658887,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2604",
          "psc_text": "esset in homine (Joan. II, 24, 25) . Cui et illud congruit: Sciens autem Jesus cogitationes eorum (Luc. VI, 8) . Et in alio loco: Sciens autem Jesus malitiam eorum (Matth. XXII, 18) . Ac ne aliqua sit dubitatio, haereticis calumniam facientibus de Verbo Dei, quod noverit omnia, in Epistola quae ad Hebraeos scribitur, prolixius dicitur: Vivens est enim sermo Dei, et evidens et acutus super omnem gladium bicipitem, et dividens usque ad partitionem animae et spiritus, artuum quoque et medullarum, et judex cogitationum et sensuum cordis. Nullaque est creatura invisibilis in conspectu ejus. Omnia autem nuda et aperta sunt oculis illius, de quo nobis sermo est (Hebr. IV, 12) . Postquam autem omnes cogitationes in unum fuerint congregatae, accusantes nos vel defendentes: tunc omnes gentes et linguae cum cogitationibus suis pariter adducentur in medium. Linguas autem juxta apostolum Paulum, 819 non solum hominum legimus, sed et Angelorum (I Cor.",
          "candidate_score": 0.658746,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_107_109",
          "bdc_text": ": deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_9",
          "psc_text": "viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exsequamur. LIBER PRIMUS. Cap. I 7 (Cap. I.--Vers. 1.) Visio Isaiae, filii Amos, quam vidit super Judam et Jerusalem, in diebus Oziae, Joatham, Achaz et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et",
          "candidate_score": 0.657157,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127_129",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant . Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1099",
          "psc_text": "timorem tuum, Domine, in utero accepimus, et parturivimus, et peperimus spiritum salutis tuae, quae fecimus super terram. Sicut ad partum mulier appropinquans, dolore cogitur exclamare: sic nos in angustia requirimus te, et a facie formidinis tuae concepimus, et parturivimus, et peperimus, non carnis liberos, sed spiritus: ut tota in te mente credamus, ut quem per beneficia non sensimus, per tormenta discamus. Hoc quod LXX addiderunt, sic facti sumus dilecto tuo; pro quo caeteri transtulerunt, sic facti sumus a facie tua, Domine, obelo praenotandum est. Possumus autem dilectum Domini Christum accipere, propter cujus timorem concipimus, et parturimus, et parimus, et spiritum salutis facimus super terram. Potest hoc et Apostolicus vir dicere, quando populos erudit et imitatur apostolum Paulum: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis (Galat. IV, 19) . An dubitandum est quod Paulus apostolus spiritum salutis fecerit super terram, qui de Jerusalem usque ad Illyricum Evangelium praedicavit",
          "candidate_score": 0.655917,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_117_119",
          "bdc_text": "Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_292",
          "psc_text": "compunxerunt (Zach. XII, 10; Joan. XIX, 37) , et caetera his similia. Pauli quoque idcirco ad Hebraeos Epistolae contradicitur, quod ad Hebraeos scribens utatur testimoniis quae in Hebraeis voluminibus non habentur. Quod si aliquis dixerit, Hebraeos libros postea a Judaeis esse falsatos, audiat Origenem quid in octavo volumine Explanationum Isaiae huic respoudeat quaestiunculae, quod numquam Dominus, et Apostoli, qui caetera crimina arguunt in Scribis et Pharisaeis, de hoc crimine, quod erat maximum, reticuissent. Sin autem dixerint post adventum Domini Salvatoris, et praedicationem Apostolorum libros Hebraeos fuisse falsatos, cachinnum tenere 98 non potero, ut Salvator, et Evangelistae, et Apostoli ita testimonia protulerint, ut Judaei postea falsaturi erant. De praesenti autem loco hoc dicendum est, frustra nos ad LXX translationem confugere, ne blasphemum videatur esse quod juxta Hebraicum dicitur: Auditu audite, et nolite intelligere: et videte visionem, et nolite cognoscere, cum hujusmodi testimonia, etiam in LXX Interpretibus reperiamus, ut est illud in",
          "candidate_score": 0.655651,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127_129",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant . Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1098",
          "psc_text": "patimur, sed non derelinquimur (I Cor. IV, 12) . Et in alio loco: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad venturam gloriam quae revelabitur in nobis (Rom. VIII, 18) . Si autem parva tribulatio docet, et emendat, et corripit, quanto magis magna, cum admonemur conditionis nostrae, et Dei potentiae recordamur! 355 (Vers. 17, 18.) Sicut quae concepit cum appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis: sic facti sumus a facie tua, Domine. Concepimus et quasi parturivimus, et peperimus spiritum. LXX: Et sicut parturiens cum appropinquat ad partum in dolore suo clamat: sic facti sumus ÷ dilecto tuo ⁑ propter timorem tuum, Domine, in utero accepimus, et parturivimus, et peperimus spiritum salutis tuae, quae fecimus super terram. Sicut ad partum mulier appropinquans, dolore cogitur exclamare: sic nos in angustia requirimus te, et a facie formidinis tuae concepimus, et parturivimus, et peperimus, non carnis liberos, sed spiritus: ut tota in te",
          "candidate_score": 0.655313,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108_110",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden :",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_9",
          "psc_text": "viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exsequamur. LIBER PRIMUS. Cap. I 7 (Cap. I.--Vers. 1.) Visio Isaiae, filii Amos, quam vidit super Judam et Jerusalem, in diebus Oziae, Joatham, Achaz et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et",
          "candidate_score": 0.652012,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_329",
          "psc_text": "Hebraeo scriptum est, EELIM MEMMENNI ( ). Ergo alma,, non solum puella vel virgo, sed cum ἐπιτάσει virgo abscondita dicitur et secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia custodita sit. Lingua quoque Punica, quae de Hebraeorum fontibus manare dicitur ( Al. ducitur), proprie virgo alma appellatur. Et ut risum praebeamus Judaeis, nostro quoque sermone alma, sancta dicitur. Omniumque pene linguarum verbis utuntur Hebraei: ut est illud in Cantico Canticorum (Cant. III, 9) de Graeco φορεῖον id est, ferculum sibi fecit Salomon, quod et in Hebraeo ita legimus. Verbum quoque nugas et mensuram Hebraei eodem modo et eisdem appellant sensibus. Et quantum cum mea pugno memoria, numquam me arbitror alma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est: ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in annis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula, ista autem virgo erat in annis puellaribus. Vel",
          "candidate_score": 0.651089,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2426",
          "psc_text": "quod justitia quae in Lege est, ad comparationem Evangelicae puritatis immunditia nominetur. Etenim non est glorificatum quod prius glorificatum fuit, propter excellentem gloriam. Unde et apostolus Paulus, qui secundum justitiam, quae in Lege est, universa compleverat, dicit se omnia duxisse pro damno, ut Christum lucrificaret (Philipp. III), et propter eminentem scientiam Domini nostri Jesu Christi, propter quem cuncta arbitratur quasi stercora, ut Christum lucrifaciat, et inveniatur in eo non habens suam justitiam, quae ex Lege est, sed per fidem Christi quae est ex Deo justitia. Est enim justus qui perit in justitia sua (Eccles. 7), si post Evangelii veritatem umbras velit exercere legales, et non juste quod justum est persequi. Unde juxta sapientissimum Salomonem, omnis vir videtur sibi justus, cum in lege versatur: ad quos Dominus loquitur in Evangelio: 763 Vos estis qui vosmetipsos justificatis coram hominibus (Luc. XVI, 15) . Quod Paulus fugiens ait: Nihil mihi conscius sum, nec",
          "candidate_score": 0.649295,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_40_42",
          "bdc_text": "1 . Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1963",
          "psc_text": "Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XXVI, 38) , ut crucis contumelia resurrectionis gloria temperetur. Et ostendere ei lucem, ut omnes per se videat illuminatos. Et formare intelligentia, subauditur eum, super quem descenderit 622 spiritus sapientiae et intellectus. Et justificare justum, qui bene multis servierit; non enim venit ut ministraretur ei, sed ut ministraret (Matth. XX), in Petri pedibus (Joan. XIII), cunctorum Apostolorum peccata abluens. Qui apparuit in carne, justificatus est in spiritu. De quo et Judas proditor confitetur: Peccavi, tradens sanguinem justum (Matth. XXVII, 4) . Et uxor Pilati: Nihil tibi sit et justo illi: multa enim passa sum hodie in somnis propter eum. Et notandum quod non justificatus sit, ut de iniquo, justus fieret. Sed justus justificatur, non ut inciperet esse quod non erat; sed ut quod erat omnibus appareret. Iste justus pro iniquis passus est, ut omnes nos offerret Deo. De quo dicitur ad Judaeos:",
          "candidate_score": 0.649161,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1064",
          "psc_text": "in terra confessionis et laudis sancti cantaturi sunt, mutat repente personas, et quasi per interrogationem et responsionem texitur. Dixerat populus Dei: urbs fortitudinis nostrae Salvator, ponetur in ea murus et antemurale. Respondit Dominus, immo praecepit non eis qui hoc dixerant, sed Angelis qui portis urbis Dominicae praesidebant, ut aperiant portas, et ingrediatur per eas gens justa, custodiens veritatem, sive ut in Hebraico dicitur EMMUNIM [ Al. EMMONIM] ( ), quod nostra lingua vertitur, fides, plurali numero, non singulari. Quae sunt portae, quae aperiuntur ab Angelis; ut ingrediatur non populus Judaeorum, qui abjectus est, sed gens justa, quae ex fide fidelium nomen accepit? Utique illae de quibus sanctus loquitur: Aperite mihi portas justitiae, ingressus in eas confitebor Domino (Ps. CXVII, 19) . Has autem portas nullus poterit ingredi, nisi qui de portis mortis fuerit liberatus; et cum Psalmista dixerit: Qui exaltas me de portis mortis, ut annuntiem omnes laudationes tuas in",
          "candidate_score": 0.647111,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2239",
          "psc_text": "istum sic edisserunt: Ova aspidum sciderunt, sive ruperunt, id est, mordentes Prophetarum reliquere sermones omnes, et blanda sibi pseudoprophetarum eloquia texuerunt: de quibus qui comederit, a serpente ferietur; et intelliget nihil sibi verba profuisse mendacii. (Vers. 7, 8.) Opera eorum opera inutilia: et opus iniquitatis in manibus eorum. Pedes eorum ad malum currunt: et festinant ut effundant sanguinem innocentem. Cogitationes eorum, cogitationes inutiles: vastitas et contritio in viis eorum. Viam pacis nescierunt: et non est judicium in gressibus eorum. Semitae eorum incurvatae sunt eis: omnis qui calcat in eis, ignorat pacem. LXX: Opera enim eorum opera iniquitatis: et pedes eorum ad malitiam currunt. Veloces ad effundendum sanguinem innoxium: et cogitationes eorum, cogitationes stultorum. Contritio et miseria in viis eorum: et viam pacis non cognoverunt: et non est judicium in viis eorum. Semitae enim eorum perversae, quas transeunt, et nesciunt pacem. Ideo non operiuntur [ Al. operientur] operibus suis, quia opera",
          "candidate_score": 0.646907,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_62_64",
          "bdc_text": "s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in :",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2566",
          "psc_text": "tuum (Psal. XXI, 28 et seqq.) . De quo dicit Jacob: Ipse est exspectatio gentium (Gen. XLIX, 10) . Et Psalmista: Spes omnium finium terrae (Ps. LXIV, 6) . Et idem Isaias quem nunc edisserimus: Erit radix Jesse, et qui surget, ut princeps sit gentium, in ipso gentes sperabunt (Isai. XI, 10) ; implentibus Apostolis quod praeceptum est: Docete omnes gentes, baptizantes eas in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti (Matth. XXVIII, 19) , ut nascatur novus populus, de quo et vicesimus primus psalmus canit: Annuntiabunt coeli justitiam ejus, populo qui nascetur, quem fecit Dominus (Psal. XXI, 32) . Et iterum: Populus qui creabitur, laudabit Dominum (Psal. CI, 19) . Hic autem populus uno creatus est die, quem illustrat sol justitiae, dicente Scriptura: Erit tibi Dominus lux sempiterna (Isa. LX, 19) . Possumus hoc quod dicitur: Orietur gens simul, quia parturivit et peperit Sion filios suos, et ad illud",
          "candidate_score": 0.646164,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1963",
          "psc_text": "Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XXVI, 38) , ut crucis contumelia resurrectionis gloria temperetur. Et ostendere ei lucem, ut omnes per se videat illuminatos. Et formare intelligentia, subauditur eum, super quem descenderit 622 spiritus sapientiae et intellectus. Et justificare justum, qui bene multis servierit; non enim venit ut ministraretur ei, sed ut ministraret (Matth. XX), in Petri pedibus (Joan. XIII), cunctorum Apostolorum peccata abluens. Qui apparuit in carne, justificatus est in spiritu. De quo et Judas proditor confitetur: Peccavi, tradens sanguinem justum (Matth. XXVII, 4) . Et uxor Pilati: Nihil tibi sit et justo illi: multa enim passa sum hodie in somnis propter eum. Et notandum quod non justificatus sit, ut de iniquo, justus fieret. Sed justus justificatur, non ut inciperet esse quod non erat; sed ut quod erat omnibus appareret. Iste justus pro iniquis passus est, ut omnes nos offerret Deo. De quo dicitur ad Judaeos:",
          "candidate_score": 0.645133,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_49_51",
          "bdc_text": "Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein . Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_500",
          "psc_text": "Eo tempore, inquit Isaias, nequaquam Ephraim et Judas, qui nunc, me prophetante, inter se hostili odio dissident, inimici erunt, sed juxta Ezechielis prophetiam, duae virgae in unam virgam copulabuntur, et jungentur in Christi Ecclesia, qui prius fuerant separati (Ezech. VII), ita ut in gentibus communi labore desudent, et volent in humero Philisthiim per mare, hoc est, primum maritimis praedicent Palaestinis [ Al. Palaestinae] et per mare volucri cursu pergant ad caeteras nationes. Sive juxta LXX Interpretes: volabunt in navibus alienigenarum, mare simul praedabuntur: quod de unius Pauli apostoli exemplo intelligamus, qui per Pamphiliam, et Asiam, et Macedoniam, 164 et Achaiam, et diversas insulas atque provincias, ad Italiam quoque (Act. XXVIII), et ut ipse scribit, ad Hispanias, alienigenarum portatus est navibus (Rom. XV). Igitur Ephraim et Judas, id est, qui de duodecim tribubus in Christum crediderunt ex Judaeis, simul praedabuntur Orientem, et in Idumaea et Moab extendent manus suas, juxta illud",
          "candidate_score": 0.642392,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2566",
          "psc_text": "tuum (Psal. XXI, 28 et seqq.) . De quo dicit Jacob: Ipse est exspectatio gentium (Gen. XLIX, 10) . Et Psalmista: Spes omnium finium terrae (Ps. LXIV, 6) . Et idem Isaias quem nunc edisserimus: Erit radix Jesse, et qui surget, ut princeps sit gentium, in ipso gentes sperabunt (Isai. XI, 10) ; implentibus Apostolis quod praeceptum est: Docete omnes gentes, baptizantes eas in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti (Matth. XXVIII, 19) , ut nascatur novus populus, de quo et vicesimus primus psalmus canit: Annuntiabunt coeli justitiam ejus, populo qui nascetur, quem fecit Dominus (Psal. XXI, 32) . Et iterum: Populus qui creabitur, laudabit Dominum (Psal. CI, 19) . Hic autem populus uno creatus est die, quem illustrat sol justitiae, dicente Scriptura: Erit tibi Dominus lux sempiterna (Isa. LX, 19) . Possumus hoc quod dicitur: Orietur gens simul, quia parturivit et peperit Sion filios suos, et ad illud",
          "candidate_score": 0.641257,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1046",
          "psc_text": "timebit te. Quia factus es fortitudo pauperi, fortitudo egeno in tribulatione sua, spes a turbine, umbraculum ab aestu: spiritus enim robustorum quasi turbo impellens parietem. Sicut aestus in siti, tumultum alienorum humiliabis: et quasi calore sub nube torrente, propaginem fortium marcescere facies. LXX: Domine Deus meus, glorificabo te: laudabo nomen tuum, quoniam fecisti admirabiles res, consilium antiquum verum, fiat. Quia posuisti civitates in tumulum: civitates fortes, ut caderent fundamenta earum. Impiorum civitates in aeternum non aedificabuntur. Propterea benedicet tibi populus pauperum, et civitates hominum iniquitatem sustinentium benedicent tibi. 339 Fuisti enim omni civitati humili auxiliator, et tristibus propter inopiam protectio: ab hominibus pessimis liberabis eos: umbraculum sitientium, et spiritus hominum iniquitatem sustinentium quasi homines pusillanimes sitientes in Sion ab hominibus impiis, quibus nos tradidisti. Duplex hujus loci expositio est. Judaei putant vocem sanctorum esse, populique credentis: cum Deus adversum omnem orbem quae supra dicta sunt fecerit, et omnium prophetarum fuerint",
          "candidate_score": 0.640773,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_29",
          "bdc_text": "Einen aufschlußreichen Vergleich zwischen Juds Vorschlägen in diesem Brief und Bullingers Vorlesung bietet Hausammann 46-48 .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_453",
          "psc_text": "ad Romanos: Isaias autem clamat pro Israel. Si fuerit numerus filiorum Israel tamquam arena maris, reliquiae salvae fient. Verbum enim consumens et brevians in aequitate, quia verbum breviatum faciet Dominus super terram (Rom. IX, 27) . Et sicut dixit Isaias: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et Gomorrhae similes fuissemus (Isai. I, 9) . Ubi ergo tanti viri praecedit auctoritas, cesset alia omnis interpretatio. Et revera si legamus Josephum (lib. X, cap. 2), et quanta hominum in Jerusalem, et in Judaea fuerit multitudo, quando passus est Dominus; intelligimus vix paucos in Apostolis et Apostolicis viris ex Judaeis esse salvatos [ Al. salvandos]. Abbreviatus autem atque perfectus sermo Evangelicus est, qui pro cunctis laciniosae Legis caeremoniis, dedit praeceptum brevissimum dilectionis et fidei, ut quod nobis fieri noluerimus, ne fecerimus alteri. Unde et Dominus in Evangelio: In his, inquit, duobus mandatis pendet omnis Lex et Prophetae (Matth. XXII,",
          "candidate_score": 0.632679,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_122",
          "psc_text": "excelsus reputatus est ipse. Hoc praetermisere LXX, et in Graecis exemplaribus ab Origene sub asteriscis de editione Aquilae additum est, quod in Hebraeo ita legitur: HEDALU LACHEM MEN AADAM ASER NASAMA BAAPHPHO CHI BAMA NESAB HU. Ubi nos diximus, excelsus reputatus est ipse: Aquila interpretatus est, in quo reputatus est iste. 44 Verbum Hebraicum BAMA ( ), vel ὕψωμα dicitur, id est, excelsum, quod et in Regnorum libris, et in Ezechiele legimus: vel certe in quo, et eisdem litteris scribitur BETH, MEM, HE: ac pro locorum qualitate, si voluerimus legere, in quo, dicimus BAMMA; sin autem, excelsum vel excelsus, legimus BAMA. Intelligentes ergo Judaei prophetiam esse de Christo, verbum ambiguum in deteriorem partem interpretati sunt, ut viderentur non laudare Christum, sed nihili pendere. Quae est enim verborum consequentia, et qui ordo rationis ac sensus, ut dicamus: Cum haec ita se habeant, et dies ventura sit Domini, in qua universus Judaeae",
          "candidate_score": 0.630299,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_34",
          "bdc_text": "Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur .",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_865",
          "psc_text": "et Theodotio interpretati sunt, et dolebit homo: nos docti ab Hebraeis, pro homine qui lingua eorum dicitur ENOS, interpretati sumus ANUS ( ), id est, graviter: De cujus verbi ambiguitate, si vitae hujus spatium fuerit, in Jeremia plenius disseremus, ubi juxta LXX dicitur: Et homo est, et quis cognoscet eum? Dicam ergo quod proposui: Quia oblita es, terra Judaea, Dei Salvatoris tui, et ejus qui tibi semper praebuit fortitudinem, non es recordata; propterea plantabis quidem plantationem fidelem, sive ut Aquila et Theodotio interpretati sunt, pulchram; aut ut Symmachus, bonam, unum Deum praedicans: sed germen alienum seminabis, non recipiens Patrem, quia non recipis Filium. Qui enim credit in Patrem, credit et in Filium. Et quia germen alienum blasphemiae contra Jesum seminasti in synagogis Satanae, ideo non vindemiabis uvam, sed labruscam. Cumque visum fuerit florere germen tuum, et aliquam habere pietatis umbram, dum homines ab idolis retrahis: tamen quando ad fructus veneris",
          "candidate_score": 0.62874,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_91",
          "bdc_text": "«Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens :",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2597",
          "psc_text": "V). Qui non foris, sed in domo una et intus comeditur. (Vers. 18, 19.) Ego autem opera eorum et cogitationes eorum venio ut congregem cum omnibus gentibus et linguis: et venient et videbunt gloriam meam. Et ponam in eis signum, et mittam ex eis, qui salvati fuerint ad gentes in mare [Al. mari], in Africam, in Lydiam tendentes sagittam, in Italiam et Graeciam, ad insulas longe: ad eos qui non audierunt de me, et non viderunt gloriam meam. LXX: Et ego opera eorum, et cogitationes eorum novi, et venio congregare omnes gentes et omnes linguas: et venient et videbunt gloriam meam, et dimittam super eos signum: et emittam ex eis, qui salvati fuerint ad gentes, in Tharsis et Phud, et Lud et Mosoch et Thobel, et in Graeciam, et in insulas longe, qui non audierunt nomen meum, neque viderunt gloriam meam. Priusquam exponam quid significet enumeratio gentium plurimarum, breviter de",
          "candidate_score": 0.624744,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ;",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1098",
          "psc_text": "patimur, sed non derelinquimur (I Cor. IV, 12) . Et in alio loco: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad venturam gloriam quae revelabitur in nobis (Rom. VIII, 18) . Si autem parva tribulatio docet, et emendat, et corripit, quanto magis magna, cum admonemur conditionis nostrae, et Dei potentiae recordamur! 355 (Vers. 17, 18.) Sicut quae concepit cum appropinquaverit ad partum, dolens clamat in doloribus suis: sic facti sumus a facie tua, Domine. Concepimus et quasi parturivimus, et peperimus spiritum. LXX: Et sicut parturiens cum appropinquat ad partum in dolore suo clamat: sic facti sumus ÷ dilecto tuo ⁑ propter timorem tuum, Domine, in utero accepimus, et parturivimus, et peperimus spiritum salutis tuae, quae fecimus super terram. Sicut ad partum mulier appropinquans, dolore cogitur exclamare: sic nos in angustia requirimus te, et a facie formidinis tuae concepimus, et parturivimus, et peperimus, non carnis liberos, sed spiritus: ut tota in te",
          "candidate_score": 0.617868,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_9",
          "psc_text": "viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exsequamur. LIBER PRIMUS. Cap. I 7 (Cap. I.--Vers. 1.) Visio Isaiae, filii Amos, quam vidit super Judam et Jerusalem, in diebus Oziae, Joatham, Achaz et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et",
          "candidate_score": 0.615285,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 11,
      "cf_id": "cf021",
      "work_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio",
      "max_score": 0.716766,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93_95",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_58",
          "psc_text": "qui operatur in vobis. CAPUT X. 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati (Rom. III, 20) . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est (Id. IV, 15) . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae:",
          "candidate_score": 0.716766,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_58",
          "psc_text": "qui operatur in vobis. CAPUT X. 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati (Rom. III, 20) . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est (Id. IV, 15) . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae:",
          "candidate_score": 0.691536,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86_88",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_58",
          "psc_text": "qui operatur in vobis. CAPUT X. 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati (Rom. III, 20) . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est (Id. IV, 15) . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae:",
          "candidate_score": 0.688582,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_45",
          "psc_text": "Jesum Christum (I Cor. XV, 57) ? Et alio loco cum commemorasset testimonium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos (Psal. XLIII, 22; Rom. VIII, 36, 37) : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16) . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem (I Cor. VII, 25) . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens",
          "candidate_score": 0.685167,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_45",
          "psc_text": "Jesum Christum (I Cor. XV, 57) ? Et alio loco cum commemorasset testimonium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos (Psal. XLIII, 22; Rom. VIII, 36, 37) : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16) . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem (I Cor. VII, 25) . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens",
          "candidate_score": 0.678501,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_58",
          "psc_text": "qui operatur in vobis. CAPUT X. 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati (Rom. III, 20) . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est (Id. IV, 15) . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae:",
          "candidate_score": 0.678087,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92_94",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_58",
          "psc_text": "qui operatur in vobis. CAPUT X. 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati (Rom. III, 20) . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est (Id. IV, 15) . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae:",
          "candidate_score": 0.675993,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7_9",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 . Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_45",
          "psc_text": "Jesum Christum (I Cor. XV, 57) ? Et alio loco cum commemorasset testimonium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos (Psal. XLIII, 22; Rom. VIII, 36, 37) : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16) . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem (I Cor. VII, 25) . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens",
          "candidate_score": 0.668993,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_85_87",
          "bdc_text": "Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_58",
          "psc_text": "qui operatur in vobis. CAPUT X. 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati (Rom. III, 20) . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est (Id. IV, 15) . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae:",
          "candidate_score": 0.665334,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_58",
          "psc_text": "qui operatur in vobis. CAPUT X. 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati (Rom. III, 20) . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est (Id. IV, 15) . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae:",
          "candidate_score": 0.661116,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_91_93",
          "bdc_text": "«Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens : «Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_58",
          "psc_text": "qui operatur in vobis. CAPUT X. 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati (Rom. III, 20) . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est (Id. IV, 15) . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae:",
          "candidate_score": 0.653749,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_58",
          "psc_text": "qui operatur in vobis. CAPUT X. 22. Itaque, fratres, debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati (Rom. III, 20) . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est (Id. IV, 15) . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae:",
          "candidate_score": 0.653538,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_70",
          "psc_text": "naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere (Matth. V, 17) : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat (Id. XVIII, 11, et Luc. XIX, 10) ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est per fidem Jesu Christi, quae neque lex est neque natura, ad hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem (Matth.",
          "candidate_score": 0.652734,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_116_118",
          "bdc_text": "- StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-gratia-et-libero-arbitrio_window_67",
          "psc_text": "ex lege justitiam, cum diceret, non habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia (Rom. VI, 14) : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis (Galat. V, 4) . CAPUT XIII. 25. Quis ita sit surdus adversus apostolicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a",
          "candidate_score": 0.652055,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 12,
      "cf_id": "cf016",
      "work_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1",
      "max_score": 0.716733,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_45",
          "psc_text": "in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si turtumfurtum tibi fecerit, uerberas et si quis ad uxorem tuam affectauerit, persequendum putas. quod ergo in aliis reprehendis ipse committis: qui praedicas non furandum furaris, qui dicis non adulterandum adulteras. secuta est etiam lex, quae data est per Moysen, per legem autem agnitio peccati. accepisti etiam quid declinares et ea agis quae prohibita cognoscis. lex autem quid operatur nisi ut omnis mundus subditus fieret B deo, quia non solum Hebraeo lata est, uerum etiam aduenam uocauit, quae non exclusit proselytum. sed quia lex os omnium . 1 Rom. 2, 12 6 II Cor. 3, 3 11 Rom. 2, 13 23",
          "candidate_score": 0.716733,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93_95",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_45",
          "psc_text": "in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si turtumfurtum tibi fecerit, uerberas et si quis ad uxorem tuam affectauerit, persequendum putas. quod ergo in aliis reprehendis ipse committis: qui praedicas non furandum furaris, qui dicis non adulterandum adulteras. secuta est etiam lex, quae data est per Moysen, per legem autem agnitio peccati. accepisti etiam quid declinares et ea agis quae prohibita cognoscis. lex autem quid operatur nisi ut omnis mundus subditus fieret B deo, quia non solum Hebraeo lata est, uerum etiam aduenam uocauit, quae non exclusit proselytum. sed quia lex os omnium . 1 Rom. 2, 12 6 II Cor. 3, 3 11 Rom. 2, 13 23",
          "candidate_score": 0.704944,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_45",
          "psc_text": "in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si turtumfurtum tibi fecerit, uerberas et si quis ad uxorem tuam affectauerit, persequendum putas. quod ergo in aliis reprehendis ipse committis: qui praedicas non furandum furaris, qui dicis non adulterandum adulteras. secuta est etiam lex, quae data est per Moysen, per legem autem agnitio peccati. accepisti etiam quid declinares et ea agis quae prohibita cognoscis. lex autem quid operatur nisi ut omnis mundus subditus fieret B deo, quia non solum Hebraeo lata est, uerum etiam aduenam uocauit, quae non exclusit proselytum. sed quia lex os omnium . 1 Rom. 2, 12 6 II Cor. 3, 3 11 Rom. 2, 13 23",
          "candidate_score": 0.692561,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93_95",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_44",
          "psc_text": "T ignoras cet. 19 ante quia add. ut YN ut A («. «. m2) PCT, om. cet. 20 none A (e eras.) 22 nomotheticen C (0 pr. in ras.) nemotheticen Cx (corr. m2) nomothedicen N' prouocatur, legem sequatur, quoniam et quicumque inquit sine lege peccauerunt sine lege et peribunt et quicumque in lege peccauerunt per legem iudicabuntur.. § 15 Lex autem gemina est, naturalis et scripta: naturalis in corde, scripta in tabulis. omnes ergo sub lege, sed naturali, F sed non est omnium, ut unusquisque sibi lex sit. ille autem sibi lex est qui facit sponte quae legis sunt et in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si",
          "candidate_score": 0.690802,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95_97",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_45",
          "psc_text": "in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si turtumfurtum tibi fecerit, uerberas et si quis ad uxorem tuam affectauerit, persequendum putas. quod ergo in aliis reprehendis ipse committis: qui praedicas non furandum furaris, qui dicis non adulterandum adulteras. secuta est etiam lex, quae data est per Moysen, per legem autem agnitio peccati. accepisti etiam quid declinares et ea agis quae prohibita cognoscis. lex autem quid operatur nisi ut omnis mundus subditus fieret B deo, quia non solum Hebraeo lata est, uerum etiam aduenam uocauit, quae non exclusit proselytum. sed quia lex os omnium . 1 Rom. 2, 12 6 II Cor. 3, 3 11 Rom. 2, 13 23",
          "candidate_score": 0.68923,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_44",
          "psc_text": "T ignoras cet. 19 ante quia add. ut YN ut A («. «. m2) PCT, om. cet. 20 none A (e eras.) 22 nomotheticen C (0 pr. in ras.) nemotheticen Cx (corr. m2) nomothedicen N' prouocatur, legem sequatur, quoniam et quicumque inquit sine lege peccauerunt sine lege et peribunt et quicumque in lege peccauerunt per legem iudicabuntur.. § 15 Lex autem gemina est, naturalis et scripta: naturalis in corde, scripta in tabulis. omnes ergo sub lege, sed naturali, F sed non est omnium, ut unusquisque sibi lex sit. ille autem sibi lex est qui facit sponte quae legis sunt et in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si",
          "candidate_score": 0.68745,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92_94",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_44",
          "psc_text": "T ignoras cet. 19 ante quia add. ut YN ut A («. «. m2) PCT, om. cet. 20 none A (e eras.) 22 nomotheticen C (0 pr. in ras.) nemotheticen Cx (corr. m2) nomothedicen N' prouocatur, legem sequatur, quoniam et quicumque inquit sine lege peccauerunt sine lege et peribunt et quicumque in lege peccauerunt per legem iudicabuntur.. § 15 Lex autem gemina est, naturalis et scripta: naturalis in corde, scripta in tabulis. omnes ergo sub lege, sed naturali, F sed non est omnium, ut unusquisque sibi lex sit. ille autem sibi lex est qui facit sponte quae legis sunt et in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si",
          "candidate_score": 0.678683,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_45",
          "psc_text": "in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si turtumfurtum tibi fecerit, uerberas et si quis ad uxorem tuam affectauerit, persequendum putas. quod ergo in aliis reprehendis ipse committis: qui praedicas non furandum furaris, qui dicis non adulterandum adulteras. secuta est etiam lex, quae data est per Moysen, per legem autem agnitio peccati. accepisti etiam quid declinares et ea agis quae prohibita cognoscis. lex autem quid operatur nisi ut omnis mundus subditus fieret B deo, quia non solum Hebraeo lata est, uerum etiam aduenam uocauit, quae non exclusit proselytum. sed quia lex os omnium . 1 Rom. 2, 12 6 II Cor. 3, 3 11 Rom. 2, 13 23",
          "candidate_score": 0.677277,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86_88",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_45",
          "psc_text": "in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si turtumfurtum tibi fecerit, uerberas et si quis ad uxorem tuam affectauerit, persequendum putas. quod ergo in aliis reprehendis ipse committis: qui praedicas non furandum furaris, qui dicis non adulterandum adulteras. secuta est etiam lex, quae data est per Moysen, per legem autem agnitio peccati. accepisti etiam quid declinares et ea agis quae prohibita cognoscis. lex autem quid operatur nisi ut omnis mundus subditus fieret B deo, quia non solum Hebraeo lata est, uerum etiam aduenam uocauit, quae non exclusit proselytum. sed quia lex os omnium . 1 Rom. 2, 12 6 II Cor. 3, 3 11 Rom. 2, 13 23",
          "candidate_score": 0.672912,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86_88",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_44",
          "psc_text": "T ignoras cet. 19 ante quia add. ut YN ut A («. «. m2) PCT, om. cet. 20 none A (e eras.) 22 nomotheticen C (0 pr. in ras.) nemotheticen Cx (corr. m2) nomothedicen N' prouocatur, legem sequatur, quoniam et quicumque inquit sine lege peccauerunt sine lege et peribunt et quicumque in lege peccauerunt per legem iudicabuntur.. § 15 Lex autem gemina est, naturalis et scripta: naturalis in corde, scripta in tabulis. omnes ergo sub lege, sed naturali, F sed non est omnium, ut unusquisque sibi lex sit. ille autem sibi lex est qui facit sponte quae legis sunt et in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si",
          "candidate_score": 0.671267,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_44",
          "psc_text": "T ignoras cet. 19 ante quia add. ut YN ut A («. «. m2) PCT, om. cet. 20 none A (e eras.) 22 nomotheticen C (0 pr. in ras.) nemotheticen Cx (corr. m2) nomothedicen N' prouocatur, legem sequatur, quoniam et quicumque inquit sine lege peccauerunt sine lege et peribunt et quicumque in lege peccauerunt per legem iudicabuntur.. § 15 Lex autem gemina est, naturalis et scripta: naturalis in corde, scripta in tabulis. omnes ergo sub lege, sed naturali, F sed non est omnium, ut unusquisque sibi lex sit. ille autem sibi lex est qui facit sponte quae legis sunt et in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si",
          "candidate_score": 0.646627,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa029.opp-lat1_window_45",
          "psc_text": "in corde suo scriptum opus legis ostendit. habes quae bona legis sint, quae tamen non solum scire uel audire perfunctorie, sed etiam facere debemus; non enim auditores legis iusti suntapuddeum, sedfactoreslegisiustificabuntur; cognouisti etiam quae mala. primum natura ipsa boni operis 424A magistra est. scis non turandumfurandum et seruum tuum, si turtumfurtum tibi fecerit, uerberas et si quis ad uxorem tuam affectauerit, persequendum putas. quod ergo in aliis reprehendis ipse committis: qui praedicas non furandum furaris, qui dicis non adulterandum adulteras. secuta est etiam lex, quae data est per Moysen, per legem autem agnitio peccati. accepisti etiam quid declinares et ea agis quae prohibita cognoscis. lex autem quid operatur nisi ut omnis mundus subditus fieret B deo, quia non solum Hebraeo lata est, uerum etiam aduenam uocauit, quae non exclusit proselytum. sed quia lex os omnium . 1 Rom. 2, 12 6 II Cor. 3, 3 11 Rom. 2, 13 23",
          "candidate_score": 0.639984,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 13,
      "cf_id": "cf016",
      "work_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1",
      "max_score": 0.716527,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_832",
          "psc_text": "misere b or cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. igitur non est uolentis neque currentis, sed miserentis dei. forte dicas: ergo non debemus ueile, currere? atqui neglegentes deus deserere consueuit'. § 2 non ergo hoc dicit, sed quid dicat consideremus. non uolentis neque currentis hominis perseuerantia est; non est in hominis potestate, sed miserentis dei est, ut possis complere quae coeperis. denique itemmiterum Moysi dicit: quia in hoc ipsum te suscitaui, ut ostendam in te uirtutem meam. colligitur ergo adhortationem diuinae misericordiae deputandam. unde sequitur: ergo cui uult 14 *Ex. 33.19. Rom. 9,15—16 22 *Ex. 9,16. Rom. 9,17 25 *Rom. 9,18 1 excipiat Pm2 expectato MmlRa expectat Mm2NP expetat T 2 aliis Rm1 3 dominus aduersa av 4 ista PmlRml 5 nngi v ungui GmlMml eingi cet. a ; t f. tracfal. 12, 28 med. 6 tristieiam Oa trntitiz Pm1 Rml pugaantia NT impugnantiam 0 declinare] decedere",
          "candidate_score": 0.716527,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_832",
          "psc_text": "misere b or cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. igitur non est uolentis neque currentis, sed miserentis dei. forte dicas: ergo non debemus ueile, currere? atqui neglegentes deus deserere consueuit'. § 2 non ergo hoc dicit, sed quid dicat consideremus. non uolentis neque currentis hominis perseuerantia est; non est in hominis potestate, sed miserentis dei est, ut possis complere quae coeperis. denique itemmiterum Moysi dicit: quia in hoc ipsum te suscitaui, ut ostendam in te uirtutem meam. colligitur ergo adhortationem diuinae misericordiae deputandam. unde sequitur: ergo cui uult 14 *Ex. 33.19. Rom. 9,15—16 22 *Ex. 9,16. Rom. 9,17 25 *Rom. 9,18 1 excipiat Pm2 expectato MmlRa expectat Mm2NP expetat T 2 aliis Rm1 3 dominus aduersa av 4 ista PmlRml 5 nngi v ungui GmlMml eingi cet. a ; t f. tracfal. 12, 28 med. 6 tristieiam Oa trntitiz Pm1 Rml pugaantia NT impugnantiam 0 declinare] decedere",
          "candidate_score": 0.707478,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78_80",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1478",
          "psc_text": "accepimus, quod igitur amittimus reddimus, non amittimus. iustus dominus in pNiculispericulis, iustus in damnis, iustus in ultionibus est, non solum quia unusquisque iuste culpae suae pretium luit, uerum etiam quia, dum unus punitur. plurimi corriguntur. Ananias in Actibus apostolorum fraudati pretii, quod de agri uenditione perceperat. § 3 crimen admisit. qui potuerat nihil offerre et crimen euadere. uerum ne quis inpune circumscribendos apostolos arbitraretur aut l*Ion. 2,10 5 Ps. 118,137 6*11 Reg. 24,17 10.19 Ps. 118,137 14*Hiob 2, 21 20 I Cor. 4, 7 25 cf. Act. 5, 1-5 def. A 2 noto GM 3 absalon GOa parricidalis 0 telis scripsi terris codd. av 7 malum MNRm2Ta 8 fide R 9 sene] se T 11 sed] si Pml 13 matrimonioque M 14 sum natus 0 inquid GMPml 17 moribunda] add. de a 18 feretur Rml 19 dns GMPR 22 pr. admittimns Bml ammittimus (bis)P iustus] add. est 0 24 pretium]",
          "candidate_score": 0.700426,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_97_99",
          "bdc_text": "Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1540",
          "psc_text": "ostendit tibi omnem ueritatem euangelio contineri. quia lex dei in sensibus hominum et in cordibus scribitur, non in tabulis lapideis — qui ergo praeeeptapraecepta dei non habent in cordibus suis. non habent leyeni —, sinesiue quia inueteratur in Iudaeis. renouatur in nobis. 1 cf. II Cor. 3, 6 5 Hom. 10, 4 6 cf. Matth. 5,17 12*Hebr. 9,23—24 18* Hebr. 10, 16—17 25 cf. II Cor. 3: 3 def. A 2 qui om. R 3 tipus MPmlR 4 et om.OP est (s. l. m2R) scriptum OR estJ ras. in P 6 in Christo ] christus Gm] 7 adimplere a est om. MN PmlTa uetas] add. uenit non soluere sed implere. ita nouum certiffcare Tm2a sed] add. sicut Tni2a 9 uere GJlOv uera NPR ueritas R est] «t R. om.P agnis G 10 sanguinis Bml 12 itaquej edd. est afi exem-., plarium NPmlR, add. et Pml 15 introiuit 0 17 uobis",
          "candidate_score": 0.696154,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_3_5",
          "bdc_text": "Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_227",
          "psc_text": "nihilo ab illo aestimantur. denique gentilitas non est, deuotio autem manet in aeternum. caue ergo, ne Christo obprobrio sis. nolo mihi quicumque maledicat et quasi peccatorem despiciat: quam graue, si Christus dignum obprobrio ducat! uae tibi, inquit. Chorazain et BetlisaidaBethsaida; condemnantur, quia non egerunt paenitentiam delictorum suorum. § 3 nos ergo agamus, ut a nobis auferatur obprobrium. quis autem est qui non est obprobrio dignus ? qui exquisiuit domini testimonia. multi quidem sunt qui uoluntinferre obprobrium seruis tuis, sed ipsi sunt probrosi magis, quia pro nomine tuo pati obprobrium gloriosum est. cap. 42 § 1 Et ideo ait: etenim sederunt principes et aduersum me detrectabant. uox martvrismartyris est, qui perductus ad indiciumiudicium persecutorum, cum cogeretur idolis immolare et 23 constanter resisteret, iudices autem sedentes in tribunalibus stipati 1 *Ps. 118, 22 3*1 Cor. 1. 28 8 cf. Luc. 18,14 9 cf. Ps. 14, 2—3 10 Ps. 14, 4 12 cf.",
          "candidate_score": 0.689104,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_116_118",
          "bdc_text": "- StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1536",
          "psc_text": "§ 2 apud eum igitur ueritas lex est, fallacia praeuaricatio est. sed et sic potest: lex dei ueritas est; apud Iudaeos ergo non est lex dei, quia non recipiunt ueritatem. 1ex dei spiritalis est, sicut apostolus dixit; non habent ergo ueram legem qui eam non acceperint spiritaliter. quod autem 1 Ps. 118,142 3 cf. Luc. 16, 19 sqq. 16 Matth. 5, 44 17 cf Ps. 118, 142 2Q*Ps. 118,151 21 cf. Tit. 1, 2 24 Rom. 7, 14 def. A 1 Sequitur—cap. 41 extr. non temporalis desunt in JL Sequitur om. a, add. VI GJIPR, add. uersns Rm2 3 ahundauerunt NPmlav 4 diuitiae ante in Ir. av fecerat MNPm2a instiae G 5 receperit 0 acciperet Pm2, add. quae ad uitam aeternam non pertinuerint Tm2a quod] quoniam 0 magnifica Mm2 6 quid quod] qui :/.''P qui R 8 proprio] add. pauperi Pm2 10 adquirant Ov panperibus] add. sed Rm2 ista] add.",
          "candidate_score": 0.682894,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_585",
          "psc_text": "enim est A pr. pharaoni 0 20 ipse A rex] add. ipse 0 22 alt. ut deus Tm2 23 terrons GMmla aliis om. GMNOPRTa detun PmlRml 25 contende om. 0 26 praefer Om2 27 stultitiam P autem uirtus dei atque sapientia. § 3 sed hoc Pharao obprobrium putans, hoc est inopiam ignobilitatem contumelias, maluit diaboli esse quam dei portio et ideo, qui deo subiectus esse nolebat, intercessioni hominis se ipse subiecit. ergo quia portio dei erat sanctus propheta Dauid, recte ait: dixi custodire 1egem tuam; spiritalem utique legem dicit, sicut et Paulus ostendit. nam qui corporaliter legem interpretati sunt, non custodiunt legem, sed praeuaricantur. , cap. 17 § 1 Ueniamus ad secundum uersumluersum, qui ita est: de precabar uultum tuum, domine, in toto corde meo, m iserere mei secundum eloquium tuum. legimus in ueteri testamento, quod deprecatus sit Moyses, ut uultum dei uideret, et responsum sit ei: nemo uidebit faciem",
          "candidate_score": 0.681779,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1540",
          "psc_text": "ostendit tibi omnem ueritatem euangelio contineri. quia lex dei in sensibus hominum et in cordibus scribitur, non in tabulis lapideis — qui ergo praeeeptapraecepta dei non habent in cordibus suis. non habent leyeni —, sinesiue quia inueteratur in Iudaeis. renouatur in nobis. 1 cf. II Cor. 3, 6 5 Hom. 10, 4 6 cf. Matth. 5,17 12*Hebr. 9,23—24 18* Hebr. 10, 16—17 25 cf. II Cor. 3: 3 def. A 2 qui om. R 3 tipus MPmlR 4 et om.OP est (s. l. m2R) scriptum OR estJ ras. in P 6 in Christo ] christus Gm] 7 adimplere a est om. MN PmlTa uetas] add. uenit non soluere sed implere. ita nouum certiffcare Tm2a sed] add. sicut Tni2a 9 uere GJlOv uera NPR ueritas R est] «t R. om.P agnis G 10 sanguinis Bml 12 itaquej edd. est afi exem-., plarium NPmlR, add. et Pml 15 introiuit 0 17 uobis",
          "candidate_score": 0.680538,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1063",
          "psc_text": "qui in lege meditatur semper dies est et lumen sine defectu, quod nullae tenebrae noctis interpolent. alioquin quomodo neglegentiorem in processu operis declararet quem diligentiorem in ipsis operis sui propheta principiis esse uoluisset? in die ergo meditatur legis et euangelii praedicator. cap. 9 § 1 Et fortasse illi qui nouum non recipiunt testamentum in nocte legerunt et ideo nescierunt neque intellexerunt. unde saluator, ne etiam nos legeremus in tenebris, admonet dicens ambulandum in die, quia non offendat qui in die ambulat; uidet enim gratiam lucis. qui enim ambulat in tenebris, scopulum offensionis incurrit. cap. 10 § 1 Sequitur uersus tertius: super omnes docentes ifte i ntelle x i, quia testimonia tua meditatio mea est. doctrinam profitentur scribae Iudaeorum, quia legem et prophetas ipsi priores habere meruerunt. sed illi profitentur docere, sed non docent. ei autem populo qui ex gentibus eonpetitconpetit dicere: super omnes docentes me inteilexi, quia illi non intellexerunt.",
          "candidate_score": 0.680428,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7_9",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 . Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_832",
          "psc_text": "misere b or cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. igitur non est uolentis neque currentis, sed miserentis dei. forte dicas: ergo non debemus ueile, currere? atqui neglegentes deus deserere consueuit'. § 2 non ergo hoc dicit, sed quid dicat consideremus. non uolentis neque currentis hominis perseuerantia est; non est in hominis potestate, sed miserentis dei est, ut possis complere quae coeperis. denique itemmiterum Moysi dicit: quia in hoc ipsum te suscitaui, ut ostendam in te uirtutem meam. colligitur ergo adhortationem diuinae misericordiae deputandam. unde sequitur: ergo cui uult 14 *Ex. 33.19. Rom. 9,15—16 22 *Ex. 9,16. Rom. 9,17 25 *Rom. 9,18 1 excipiat Pm2 expectato MmlRa expectat Mm2NP expetat T 2 aliis Rm1 3 dominus aduersa av 4 ista PmlRml 5 nngi v ungui GmlMml eingi cet. a ; t f. tracfal. 12, 28 med. 6 tristieiam Oa trntitiz Pm1 Rml pugaantia NT impugnantiam 0 declinare] decedere",
          "candidate_score": 0.679028,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1263",
          "psc_text": "melius eos et proprie nuncupauit dicens: παϱανόμους; ἐ̓μίσησα, παϱάνομος exlex uocatur, qui extra legem est. hos ergo .-odit qui in lege Christi est, quia legis mandata non senumt. § 2 non solum enim qui legem nescit, sed etiam ille qui non agit secundum legem exsors legis est, quia non auditores legis, sed factores legis iustificabuntur. redarguit me ipse Dauid, si aliter intellegam. quomodo iniquos homines oderat, qui parricidam filium commendabat proeliatoribus, ne eum aliquis occideret, qui Saul regis mortem etiam uindicauit in eum qui a se nuntiauit occisum? cap. 22 § 1 Ergo non iniquos homines, sed iniquos sermones oderat. denique iniquos, dixit, odio habui, non addidit 'uiros'. deinde cum dicat Iesus in euangelio: diligite inimicos uestros, dicat apostolus: benedicite eos qui persecuntur uos et nolite maledicere, quomodo excusaretur 1 *Mattlh 10,37 9*Ps. 118,113 16 Rom. 2,13 19 cf. II Beg. 18,5 20 cf. II Reg. 1, 15 23 Ps.",
          "candidate_score": 0.677181,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1063",
          "psc_text": "qui in lege meditatur semper dies est et lumen sine defectu, quod nullae tenebrae noctis interpolent. alioquin quomodo neglegentiorem in processu operis declararet quem diligentiorem in ipsis operis sui propheta principiis esse uoluisset? in die ergo meditatur legis et euangelii praedicator. cap. 9 § 1 Et fortasse illi qui nouum non recipiunt testamentum in nocte legerunt et ideo nescierunt neque intellexerunt. unde saluator, ne etiam nos legeremus in tenebris, admonet dicens ambulandum in die, quia non offendat qui in die ambulat; uidet enim gratiam lucis. qui enim ambulat in tenebris, scopulum offensionis incurrit. cap. 10 § 1 Sequitur uersus tertius: super omnes docentes ifte i ntelle x i, quia testimonia tua meditatio mea est. doctrinam profitentur scribae Iudaeorum, quia legem et prophetas ipsi priores habere meruerunt. sed illi profitentur docere, sed non docent. ei autem populo qui ex gentibus eonpetitconpetit dicere: super omnes docentes me inteilexi, quia illi non intellexerunt.",
          "candidate_score": 0.676276,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_833",
          "psc_text": "9,17 25 *Rom. 9,18 1 excipiat Pm2 expectato MmlRa expectat Mm2NP expetat T 2 aliis Rm1 3 dominus aduersa av 4 ista PmlRml 5 nngi v ungui GmlMml eingi cet. a ; t f. tracfal. 12, 28 med. 6 tristieiam Oa trntitiz Pm1 Rml pugaantia NT impugnantiam 0 declinare] decedere A desinere ex designa e R 7 omne (-e N) illudNPav et] ei O, orn. a laboresNT laborisO P Ra adfert GMmZ smaior GM magisOv maioresa 9 ingrnunt O ingerunt APR ingeruntur cet. au 10 uec MN 11 expediendi om O 13 adhortationem Ov misericordiae Mm1NOv misericordia Pml 14 mosi Aml 17 currentes jJml maerantis b 18 dei] add. est Aav uei uelle Rav uel currere Ov atque PR 19 dicit] dixit AOR 21 non est] ailtl. enim Ov miserantis MPmlab 22 iterum um.N mosi Aml 24 igitur a miseretur et quem uult obdurat. hunc miseratus hortatur, illum non reuocat",
          "candidate_score": 0.674856,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_227",
          "psc_text": "nihilo ab illo aestimantur. denique gentilitas non est, deuotio autem manet in aeternum. caue ergo, ne Christo obprobrio sis. nolo mihi quicumque maledicat et quasi peccatorem despiciat: quam graue, si Christus dignum obprobrio ducat! uae tibi, inquit. Chorazain et BetlisaidaBethsaida; condemnantur, quia non egerunt paenitentiam delictorum suorum. § 3 nos ergo agamus, ut a nobis auferatur obprobrium. quis autem est qui non est obprobrio dignus ? qui exquisiuit domini testimonia. multi quidem sunt qui uoluntinferre obprobrium seruis tuis, sed ipsi sunt probrosi magis, quia pro nomine tuo pati obprobrium gloriosum est. cap. 42 § 1 Et ideo ait: etenim sederunt principes et aduersum me detrectabant. uox martvrismartyris est, qui perductus ad indiciumiudicium persecutorum, cum cogeretur idolis immolare et 23 constanter resisteret, iudices autem sedentes in tribunalibus stipati 1 *Ps. 118, 22 3*1 Cor. 1. 28 8 cf. Luc. 18,14 9 cf. Ps. 14, 2—3 10 Ps. 14, 4 12 cf.",
          "candidate_score": 0.671011,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_3_5",
          "bdc_text": "Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_914",
          "psc_text": "0 15 depromserint 0 loquntur GM locnntur OR 16 eos bene Nav refutat (ta in ras.) Ta perscripto 0 18 uersiculo]add. VIto R VI AGMNP 19 iniusti MmlO 21 pauescat Mmla 22 adspicari M exorat 0 24 se postulat av adiuuari Mv 25 persecutiones—27 Christo om.N 26 patiantur MOP persecutiones ergo P 27 in Christo possit au quia multi persecutores non solum quos uidemus, sed etiam quos non uidemus. persequuntur nequitiae spiritales, persequitur haereticus ludaeusIudaeus gentilis. omnes ergo sub persecutoribus qui uolunt pie uiuere, quia, ubi multi persecutores, nullum a persecutionibus uacat tempus pie uiuere gestienti. § 3 et fortasse, cum persecutiones non patimur, tamquam condemnati habemur, quia nequaquam pie uiuere uelimus in Christo. nam utique, cum sit definita sententia, quod omnes qui uolunt pie uiuere in Christo Iesu persecutiones patiuntur, uidetur is qui persecutionem non patitur abdicatus, quod non sit piae intentionis in Christo; deuotionem etenim fidei proelia persequuntur;",
          "candidate_score": 0.669055,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_4_6",
          "bdc_text": "Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_227",
          "psc_text": "nihilo ab illo aestimantur. denique gentilitas non est, deuotio autem manet in aeternum. caue ergo, ne Christo obprobrio sis. nolo mihi quicumque maledicat et quasi peccatorem despiciat: quam graue, si Christus dignum obprobrio ducat! uae tibi, inquit. Chorazain et BetlisaidaBethsaida; condemnantur, quia non egerunt paenitentiam delictorum suorum. § 3 nos ergo agamus, ut a nobis auferatur obprobrium. quis autem est qui non est obprobrio dignus ? qui exquisiuit domini testimonia. multi quidem sunt qui uoluntinferre obprobrium seruis tuis, sed ipsi sunt probrosi magis, quia pro nomine tuo pati obprobrium gloriosum est. cap. 42 § 1 Et ideo ait: etenim sederunt principes et aduersum me detrectabant. uox martvrismartyris est, qui perductus ad indiciumiudicium persecutorum, cum cogeretur idolis immolare et 23 constanter resisteret, iudices autem sedentes in tribunalibus stipati 1 *Ps. 118, 22 3*1 Cor. 1. 28 8 cf. Luc. 18,14 9 cf. Ps. 14, 2—3 10 Ps. 14, 4 12 cf.",
          "candidate_score": 0.665439,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_344",
          "psc_text": "ambulandum sit, ut ueniamus ad Christum, ambulandum in lege, quia finis legis est Christus. sine lege ergo non pemeniturperuenitur ad Christum. unde manifestum est quod haeretici, qui legem ueteris non accipiunt testamenti, etsi dicant quod Christum teneant, tamen tenere non possunt finem, qui initium non tenuerint. ipse est Iesus initium et finis. oportet § 2 igitur, ut ambulemus secundum legem spiritalem, ut ueniamus ad legis finem dominum Iesum. oportet, ut sequamur testimonia, ut peruenire possimus ad magnum testimonium dominum Iesum. oportet etiam, ut in praeceptis domini ambulemus, ut perueniamus ad magnum praeceptum, de quo legistis: dictum est antiquis: non occides ; ego autem dico uobis, hoc est: 'super omne praeceptum dico'. itaque non usurpatorie dixerim, sed uere, quia, sicut sunt sancta sanctorum, ita praeceptum est praeceptorum. .2 ct. Ps. 118, 33 3*Ps. 118. 14 4 Ps. 118,32 6*Hier. 6, 16 9 Ioh. 14, 6 10 Rom. 10,4 12*Esai. 43, 10",
          "candidate_score": 0.663807,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_106_108",
          "bdc_text": "«Accedit ergo Paulus hoc loco . . . : deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1626",
          "psc_text": "derelinquimus 0 16 adsistet PmlRml deus dominus O 21 defecit PR 22 eius] add. nos MOv accipimus AN 25 terram NOPotv aut] et MOav ugiam a facietua?si ascendero in caelum tuibi es, si descendero in infernum ades; si s u mps ero pennas meas ante lucem et habitem in nouissimnouissimo o maris. etenim ibi manus tua deducet me et tenebit me dextera tua. quam cito significauit ubique deum esse et ubicumque est dei spiritus ibi deum esse et ubi est ueus ibi spiritum eius esse praesentem. § 2 quo loco indiuiduae copula trinitatis expressa est, siquidem haec per os prophetae locutus est dei filius, in persona hominis locutus qui per incarnationem descendit in terras, per resurrectionem ascendit in caelum, per corponscorporis mortem penetrauit infernum, ut solueret alligatos. aut si ad prophetam referas, aduertis expressum quod ubique manus et dextera dei Christus adsistat. ubi pater deus et sanctus dei spiritus. cap.",
          "candidate_score": 0.662485,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_3_5",
          "bdc_text": "Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1690",
          "psc_text": "ait: nunc dimittis seruum tuum in pace, quia uiderunt ocuioculi mei salutare tuum, adserens uiuendi sibi cupiditatem aliam non fuisse nisi ut Christum uideret. denique uidit et uinculis solui corporis postulauit. cap. 26 § 1 Possumus etiam intellegere: iudicaiudicium meu m. quasi grauior nobis causa sit de iudicio nostro quam de errore cicendadicenda; erranti enim facilius datur uenia quam inprobe in alium iudicanti. necesse est enim eam formam in te redire iudicii, quam in alium ipse decernendam putaueris. cap. 27 § 1 Sequitur uersus tertius : longe est a peccatoribus salus. quoniam iustitias tuas non exquisierunt. quorum serum est iudicium, eorum salus longe est; sed ipsi sunt sui auctores periculi, qui domino non adpropinquarunt. ideo facti sunt longe. quia uoluntate sua a salutis se gratia separauerunt; non refugit eos salus, sed ipsi salutem qui se elongauerunt. uenit ad Iudaeos, sed illi salutem non receperunt. quomodo non receperunt. audioaudi Iesus salus",
          "candidate_score": 0.658572,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_117_119",
          "bdc_text": "Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1536",
          "psc_text": "§ 2 apud eum igitur ueritas lex est, fallacia praeuaricatio est. sed et sic potest: lex dei ueritas est; apud Iudaeos ergo non est lex dei, quia non recipiunt ueritatem. 1ex dei spiritalis est, sicut apostolus dixit; non habent ergo ueram legem qui eam non acceperint spiritaliter. quod autem 1 Ps. 118,142 3 cf. Luc. 16, 19 sqq. 16 Matth. 5, 44 17 cf Ps. 118, 142 2Q*Ps. 118,151 21 cf. Tit. 1, 2 24 Rom. 7, 14 def. A 1 Sequitur—cap. 41 extr. non temporalis desunt in JL Sequitur om. a, add. VI GJIPR, add. uersns Rm2 3 ahundauerunt NPmlav 4 diuitiae ante in Ir. av fecerat MNPm2a instiae G 5 receperit 0 acciperet Pm2, add. quae ad uitam aeternam non pertinuerint Tm2a quod] quoniam 0 magnifica Mm2 6 quid quod] qui :/.''P qui R 8 proprio] add. pauperi Pm2 10 adquirant Ov panperibus] add. sed Rm2 ista] add.",
          "candidate_score": 0.657067,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_112_114",
          "bdc_text": "und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli . Eine Untersuchung zu seiner Theologie , Zollikon-Z ürich 1952 , S. 39ff ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1338",
          "psc_text": "22 intentione] add. w deum Pm2 dixi Pml 23 neRml quidquam R 26 auertat Pml 28 meos om.ΑΜΟμ sunt oculi, qui deficiunt in eloquium dei, nisi oculi hominis interioris obtutusque animae, qui tenduntur, ut uideant dei uerbum, et nimia intentione et expectatione deficiunt in salutare dei. defectum sui patientes, ut adsumant quod uerbi est? cap. 18 § 1 Et quia 'eloquium dei' plerosque mouere potest, ideo addidit: eloquium iustitiae, ut mouere non debeat. mouere autem poterat, quia scriptum est: maior seruiet minori — nam nisi ad mysterium accipias, naturae iniuria est — et: dedi uobis praecepta non bona - ergo deus mala dat praecepta? § 2 — et: ego dominus creans maamala. sed et de praeceptis sic soiuitursoluitur, quia infirmibus non debuit. dare perfecta praecepta quae sustinere non possent. quando audiret Iudaeus: dimitte omnia tua et sequere me? quandoaudiretIudaeus: qui non tulerit crucem suam et secutus me fuerit, non est",
          "candidate_score": 0.65648,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1276",
          "psc_text": "add. hoc MOav audiremus GMmlRm2 adderemus 0 4 cyrographo (—fo) codd., item infra passim eumuenimus A qui] quoniam a 12 subministrat AOR submiaistres μ qui Ma 15 spem quae Ma alt. quae] qui te R 16 fraugimus Rml si] sed si a 18 anferas] non proferas Pm2 22 spes est O 23illud] add. audi A 25 habet—facias om. codd. 26 erubescit 0 ideoque. qui om.Mml robur enim spei nostrae et quaedam sperantis auctoritas confidentia est. spera igitur semper, et nemo te ab expectatione confundit. expectatio nostra uita aeterna est, expectatio nostra regnum dei, angelorum consortium, benedictiones sunt spiritales. spera cotidie; finem ista res non habet, nescit indutias. § 2 spera etiam positus in aduersis. si quis tiDitibi dicat aliqua forte necessitudinum amissione percusso: 'quid tibi prodest iustitia tua ?', tu tamen spera, non deficiat fides tua. si quis tibi dicat: 'quid tibi cotidiana profuere ieiunia, quid castitas corporis, pudor mentis?",
          "candidate_score": 0.655788,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_112_114",
          "bdc_text": "und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli . Eine Untersuchung zu seiner Theologie , Zollikon-Z ürich 1952 , S. 39ff ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1067",
          "psc_text": "pro . § 2 pheticae pariter ac regiae sacramenta monstrauentmonstrauerit. uideretur, inquam, incongmaincongrua praesumptio, nisi praemisisset superiora, quibus non inmerito super docentes intellexisse se conprobaret. debuit hanc adsumere confidentiam qui docebatur a domino; et mandatum quod docebatur domini erat et ipse dominus qui docebat. merito super omnes intellexit quem docebat ipsa sapientia. unde et alibi a beatus quem tu erudieris, domine, et de lege tuadocueriseum. cap. 12 § 1 Ostendit igitur quod diuinum est homines docere non posse, et ideo qui docere praesumunt nesciunt, sed agnoscit discipulus qui docetur. in quo praeter donum scientiae, quod de spiritu sancto fuerat consecutus, moralis quoque suauis est locus, quod m 1*Deut. 32,7 . 3*Luc. 22, 68 6*Matth. 16, 24 7 Matth. 05 cL 8 cf. Rom. 9, 3 12 cf. Ex. 19, 7 13 cf. Ex. 28 14 cf. Ios. 5 1cf. I Reg. 16, 13 19 cf. Ps. 118,12.66.68 ci Ps. 118,",
          "candidate_score": 0.654636,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1478",
          "psc_text": "accepimus, quod igitur amittimus reddimus, non amittimus. iustus dominus in pNiculispericulis, iustus in damnis, iustus in ultionibus est, non solum quia unusquisque iuste culpae suae pretium luit, uerum etiam quia, dum unus punitur. plurimi corriguntur. Ananias in Actibus apostolorum fraudati pretii, quod de agri uenditione perceperat. § 3 crimen admisit. qui potuerat nihil offerre et crimen euadere. uerum ne quis inpune circumscribendos apostolos arbitraretur aut l*Ion. 2,10 5 Ps. 118,137 6*11 Reg. 24,17 10.19 Ps. 118,137 14*Hiob 2, 21 20 I Cor. 4, 7 25 cf. Act. 5, 1-5 def. A 2 noto GM 3 absalon GOa parricidalis 0 telis scripsi terris codd. av 7 malum MNRm2Ta 8 fide R 9 sene] se T 11 sed] si Pml 13 matrimonioque M 14 sum natus 0 inquid GMPml 17 moribunda] add. de a 18 feretur Rml 19 dns GMPR 22 pr. admittimns Bml ammittimus (bis)P iustus] add. est 0 24 pretium]",
          "candidate_score": 0.65442,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1002",
          "psc_text": "secundum apostolum paedagogus est paruulorum, donec ad perfectae fidei maturiorem quandam ueniamus aetatem. in lege autem mandata sunt, iustificationes, testimonia, iustitiae, praecepta; uiuificamur ergo in lege, unde apostolus ait: lex autem non est ex fide, sed qui facit illam uiuet in ea. § 2 sed quia idem supra ait: quoniam in 1ege nemo iustifieaturiustificatur, intellegis utique quia iustificatio legis species est et imago, non ueritas. secundum ueritatem ergo et perfectionem nemo iustificatur in lege, secundum speciem iustificatur. ergo sanctus propheta, qui adhuc in legis iustificatione uiuebat, uidebat autem fulgorem euangelii, quasi memor ueteris disciplinae legi tamquam paedagogo utili gratiam reseruabat. considera aliquem excedentem ex ephebis in diuitiis et honoribus constitutum paedagogo suo honorificentiam resenIantemreseruantem, cuius officiis informatum se esse cognosceret, ut maturiorem regere posset aetatem. cap. 35 § 1 Monet siquidem etiam ipsa lex, ut his, qui nobis aliquando profuerint, nequaquam esse debeamus ingrati. nam sicut habemus in ueteri testamento,",
          "candidate_score": 0.653965,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111_113",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1536",
          "psc_text": "§ 2 apud eum igitur ueritas lex est, fallacia praeuaricatio est. sed et sic potest: lex dei ueritas est; apud Iudaeos ergo non est lex dei, quia non recipiunt ueritatem. 1ex dei spiritalis est, sicut apostolus dixit; non habent ergo ueram legem qui eam non acceperint spiritaliter. quod autem 1 Ps. 118,142 3 cf. Luc. 16, 19 sqq. 16 Matth. 5, 44 17 cf Ps. 118, 142 2Q*Ps. 118,151 21 cf. Tit. 1, 2 24 Rom. 7, 14 def. A 1 Sequitur—cap. 41 extr. non temporalis desunt in JL Sequitur om. a, add. VI GJIPR, add. uersns Rm2 3 ahundauerunt NPmlav 4 diuitiae ante in Ir. av fecerat MNPm2a instiae G 5 receperit 0 acciperet Pm2, add. quae ad uitam aeternam non pertinuerint Tm2a quod] quoniam 0 magnifica Mm2 6 quid quod] qui :/.''P qui R 8 proprio] add. pauperi Pm2 10 adquirant Ov panperibus] add. sed Rm2 ista] add.",
          "candidate_score": 0.653908,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_62_64",
          "bdc_text": "s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1267",
          "psc_text": "lege adiuuit, in carne suscepit, quia scirptumscriptum est: hic peccata nostra portat, et ideo in uerbum eius spero. Graecus tamen ἐϕήλπισα habet, quod est 'supersperaui', quod de eo dicitur qui semper addit ad sperandum et, cum sperauerit aliquid, iteramiterum sperat et spe proficit, extendens se semper sd superiora et ea quae praeteriit obliuiscens. cap. 24 § 1 Pulchre autem ait: in uerbum tuum speraui, hoc est: non in prophetas speraui, nOlI in legem, sed in uerbum tuum speraui, hoc est in aduentum tuum. ut uenias et suscipias peccatores, delicta condones, ouem lassam tuis min cruce humeris bonus pastor inponas. si quis sperat in Christum, separare se debet a consortio perlidommperfidorum. 6*Luc. 14, 26 12.20*Ps. 118,114 15*Esai. 53, 4 16 cf. tractat. 19, eap. 20 18 cf. Phil 3,13 23 cf. Luc. 15, 4—5 1 seeundum] sub AOPm2Rv, om.NPm1a euangelica-disciplina NOPav 3 operentur a 4 ista PR accipimus AR, om. cet.",
          "candidate_score": 0.6512,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1268",
          "psc_text": "quis sperat in Christum, separare se debet a consortio perlidommperfidorum. 6*Luc. 14, 26 12.20*Ps. 118,114 15*Esai. 53, 4 16 cf. tractat. 19, eap. 20 18 cf. Phil 3,13 23 cf. Luc. 15, 4—5 1 seeundum] sub AOPm2Rv, om.NPm1a euangelica-disciplina NOPav 3 operentur a 4 ista PR accipimus AR, om. cet. av accipiamus om-AR 5 idem] id est Rm1 7 pr. aut] et P 10 quo] qui GMNPR 11 huius uitae 0 eius GMNPRa gratia GPml gratiae M 12 Sequitur-secundus om.a uersus om.GMNOPRmlv secundus] II GNPR, om. AMOv 13 speraui b 14 lege] per legem Pm2 16 ΕΦΡΝΑΝΟΑ AGMR efnansa 0 ΕΠΙΕΛΠCA Pa ἐπήλπισα v, um.N 17 de eo] ideo APR qui] quia A 19 praeterit Å praetereunt Mm20 21 pr. non in—22 hoc est om.O prophetis R lege A U debet se N cap. 25 § 1 Ideoque dicit: dis cedite a me, m alig ni, et scrutabor rn and",
          "candidate_score": 0.648108,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1002",
          "psc_text": "secundum apostolum paedagogus est paruulorum, donec ad perfectae fidei maturiorem quandam ueniamus aetatem. in lege autem mandata sunt, iustificationes, testimonia, iustitiae, praecepta; uiuificamur ergo in lege, unde apostolus ait: lex autem non est ex fide, sed qui facit illam uiuet in ea. § 2 sed quia idem supra ait: quoniam in 1ege nemo iustifieaturiustificatur, intellegis utique quia iustificatio legis species est et imago, non ueritas. secundum ueritatem ergo et perfectionem nemo iustificatur in lege, secundum speciem iustificatur. ergo sanctus propheta, qui adhuc in legis iustificatione uiuebat, uidebat autem fulgorem euangelii, quasi memor ueteris disciplinae legi tamquam paedagogo utili gratiam reseruabat. considera aliquem excedentem ex ephebis in diuitiis et honoribus constitutum paedagogo suo honorificentiam resenIantemreseruantem, cuius officiis informatum se esse cognosceret, ut maturiorem regere posset aetatem. cap. 35 § 1 Monet siquidem etiam ipsa lex, ut his, qui nobis aliquando profuerint, nequaquam esse debeamus ingrati. nam sicut habemus in ueteri testamento,",
          "candidate_score": 0.647847,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1267",
          "psc_text": "lege adiuuit, in carne suscepit, quia scirptumscriptum est: hic peccata nostra portat, et ideo in uerbum eius spero. Graecus tamen ἐϕήλπισα habet, quod est 'supersperaui', quod de eo dicitur qui semper addit ad sperandum et, cum sperauerit aliquid, iteramiterum sperat et spe proficit, extendens se semper sd superiora et ea quae praeteriit obliuiscens. cap. 24 § 1 Pulchre autem ait: in uerbum tuum speraui, hoc est: non in prophetas speraui, nOlI in legem, sed in uerbum tuum speraui, hoc est in aduentum tuum. ut uenias et suscipias peccatores, delicta condones, ouem lassam tuis min cruce humeris bonus pastor inponas. si quis sperat in Christum, separare se debet a consortio perlidommperfidorum. 6*Luc. 14, 26 12.20*Ps. 118,114 15*Esai. 53, 4 16 cf. tractat. 19, eap. 20 18 cf. Phil 3,13 23 cf. Luc. 15, 4—5 1 seeundum] sub AOPm2Rv, om.NPm1a euangelica-disciplina NOPav 3 operentur a 4 ista PR accipimus AR, om. cet.",
          "candidate_score": 0.647295,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_126",
          "bdc_text": "Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1697",
          "psc_text": "alio iudicare. unde etiam scriptum est: nolite iudicare, ut non iudicemini. cunicum enim unusquisque sit su- § 2 orum conscius peccatorum, quomodo potest de alterius iudicare peccato ? iudicet de alterius errore, qui non habet quod in se ipse condemnet, iudicet ille, qui non agat eadem quae in alio putauerit punienda, ne, cum de alio iudicitiudicat, in se ferat ipse sententiam, iudicet ille, qui ad pronuntiandum nullo odio, nulla offensione, nulla leuitate ducatur. audisti hodie, quid iudex uerus et iustus locutus sit: non possum, inquit, ego a me facere quicquam. cap. 32 § 1 Nonnulli haeretici solebant hinc facere quaestiones, quasi infirmus esset filius qui a se nihil faceret, quasi secundum diuinitatem quoque subiitussubditus et paterno subiectus imperio, nec aduertunt, quod § 2 hoc quoque magis potestatis diuinae unitas conprobetur, ubi putant inter patrem et filium esse distantiam potestatis. nihil a se facit filius, quia per unitatem operationis nec filius",
          "candidate_score": 0.647232,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1593",
          "psc_text": "dixit, quod est ad sperandum semper crescere et spem spei adiungere. iustus semper sperat et in aduersis positus et frequentibus adflictus aeramnisaerumnis desperare non nouit, sed quo grauiora tolerauerit magis sperat et sperandi sumit profectum secundum illud oraculum: consolamini consolamini populum meum, dicit dominus. sacerdotes, loquimini iustitiam in cor Hierusalem, consolamini eam, quia repleta est deieetiodeiectio et solutum est peccatum eius, quia recepit de manu domini duplicia peccata sua. quam cito dixit plenitudinem deiectionis solutionem esse peccati et repetiuit causam consolationis, eo maius esse reconciliationis insigne. quo niunerosiornumerosior fuerit poena quam culpa. cap. 21 § 1 Iob tot grauatus incommodorum acerbitatibus pio spem cumulabat affectu, discretam a piis causam adserens impiorum. quorum lumen extinguetur; 1ux autem secundum Salomonem semper iustis. imdeunde colligitur, quia iustus semper in uerba dei sperat et spem adicit spei. quod euidentius expressit Esaias dicens: § 2 tribulationem super tribulationem expecta, spem super spem. ad perlactatos et",
          "candidate_score": 0.645656,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1217",
          "psc_text": "etiam deus, cum legem daret, quia quaesiuit deum de quo dicit sanctus: portio mea dominus, quaesiuit dominum Iesum, quaesiuit spiritum sanctum et post illa quaesiuit angelos et cum illis uiuit non hodie tantum et erascras, sed in aeternum nec ullis pro nomine domini contristatur iniuriis ? denique gaudebant apostoli eum uerberarentur, cum in carcerem truderentur. cap. 45 § 1 Exultans igitur in testimoniis domini iure dicebat: i nelina ui cor meum ad faciendas iustitias tuas in aeternum pr opter r etributi on em. qui retributionem bonorum openunoperum sperat a deo et ad eum festinat, inclinat cor suum, ut faciat Christi iustitias. quae est Christi iustitia ? sine nos, inquit, implere omnem iustitiam, qua peccatum l*Esai. 49,16 . 5 cf. Ps. 118,111 6 cf. Apoc. 21, 4 8 cf. Matth. 12, 19 11 Luc. 23,28 l5*Ps. 118,111 18 cf. Dent. 4, 26 20*Ps. 72, 26 25*Ps. 118,112 29 Matth. 3,15 5",
          "candidate_score": 0.645094,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_126",
          "bdc_text": "Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1696",
          "psc_text": "nimis PU iudicium tuum Ov 11 at si M disperet SPmlRml 12 misericordiaej add. domini av 12 quij add. enim OJRu 13 inquid M cui GNOav misertus ero] miserebor N misereor Ta 14 aparuit GM 15 non] num v 16 enim om.NT 17 deum] dominum Nav 19 quomodo post miserationes if. v 20 alibi ipse av 22 iudicium exp. R beneficium R Christi] dei a possimus O 24 quo OPm2v quod cet. a 25 censetur N copulata Pml cap. 31 § 1 Aut fortasse, quia dixerat: iudica iudicium meum, ideo subtexuit miserationes domini nimium multas esse; graue est enim de alio iudicare. unde etiam scriptum est: nolite iudicare, ut non iudicemini. cunicum enim unusquisque sit su- § 2 orum conscius peccatorum, quomodo potest de alterius iudicare peccato ? iudicet de alterius errore, qui non habet quod in se ipse condemnet, iudicet ille, qui non agat eadem quae in alio putauerit",
          "candidate_score": 0.642544,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_53",
          "psc_text": "tiran- nidis aduersario tribuit Gm2Tm2a diabulo G 27 pr. aoimam] add. autem MNav LXII. Àmbros. Psrs 5. Petsehenig. I■ dereliquisset eum. numquid non ideo relictus est Iob, ut relictus probaretur, probatus coronaretur? dereliquit igitur ludam. cui ait: quod facis, fac celerius; dereliquit enim penitus. quem sceleris sui permisit effectui. alios autem apostolos cum uidisset esse turbatos, quia dixerat: quo ego uado , uos non potestis uenire. addidit: non turbetur cor uestrum, et infra: § 3 iterum uenio et accersio uos admeipsum, ut ubisumegoet uossitis. denique turbatus Petrus, qui derelinqui timeret, ait: domine. quo uadis? uidit dominus turbari eum et respondit ei: quo ego uado non potes me modo sequi, sequeris autem postea. sic et in mari cum titubaret, clamauit ad Christum et porrexit ei dexteram Christus, ne penitus derelictus periret. cap. 19 § 1 XemoNemo autem debet inflari, quod numquam derelinquatur, uel dolere. quod aliquando derelinquatur, siquidem ipse filius se",
          "candidate_score": 0.640925,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_37",
          "bdc_text": "«Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 )",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_161",
          "psc_text": "17 cf. Ps. 21, 16 18 cf. Rom. 7. 24 20 cf. Hier. 9, 21 21 cf. Ps. 38. 2 Prou. 10,19 23 cf. Num. 19, 11 25 Matth. 8,22 26 Eph. 5, 14 1 bona es MNO quae] quia MNOT 2 et quia] quae Gav quia OT gloriam meam et G speciosaj bona v 3 dicere christum M uel] et MNPTa 4 dimissa 0 7 ut uiuam ARav 8 nisi quod Gm2Tm2 speret AGNOPET uenit mundum av 10 testatur 0 11 non memor a 12 dic] add. tu prius fi 16 alt. dixit om. P 17 quae] quia R pulnere 0 18 ex] ras. M 19 liberare Pml 21 os tuum N hostium GOmlRml ostium eel. av si G ori MmlN hostio Mm2Rml ostio eet. av tuo] add. non G 22 et om. a 23 qui GPmla si uiuens 0 si om. Ga 24 aU. mortuos om. P uitae",
          "candidate_score": 0.635981,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_37",
          "bdc_text": "«Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 )",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1732",
          "psc_text": "17*Matth. 4, 9 18 Rom. 6, 12 27*Ps. 118, 157 1 inquid M 2 cognoscetis Tm2 3 inperatoribus P simulata mente scripsi simalato metn codd. av 4 se fingit delerre av 8 deum 0 9quoquej adi. sit Tm2a 11 oris Ta 14 ut et] ut in a forensis ARm1 15 et] add. principes P, sed del iudicii a potestates GMNT 16 habes ed. Ertum dabis codd. av demonstrata] add. enim a 17 est ei Oav 18 est om, v et om.M 19 mortuo GOPRmlT 20 statuaris Oav 21 quod (bis)AGMmlP 22 et om 0 24 dicit APRml 25 potest 0 ipsum enim aduersarius persequitur in nobis. si declinas persequentes, Christum abicis, qui se temptari patitur, ut uincat. ubi illum uiderit diabolus, ibi insidias parat, ibi temptationum machinas admouet, ibi dolos nectit, ut illum, si possit, excludat. ubi autem § 2 diabolus proeliatur, ibi Christus adsistit, ubi diabolus adsidet, ibi Christus",
          "candidate_score": 0.635215,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_126",
          "bdc_text": "Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1689",
          "psc_text": "non iudicatur, non credidit OPm2av, transposuit ed. Rom. qui autem non iudicatur <m. cd. creditGNO 25 imitatores M reiom.0 26 commiscerintG non] add. suntOv subditij add. sunt Pm? § 2 sceleris puniuntur. ita et Christus suos castigat quos diligit, alienos tamquam generali damnatione impietatis adstrictos poenae donat aeternae; nouissima enim destruetur mors. et tamen uerecunde docet propheta exemplo sui, ut etiam qui diffidit operibus suis propter uerbum tamen clementiorem speret sententiam. cap. 25 § 1 Alius propter diuitias uiuere cupit, alius propter filios. hic propter uerbum dei uiuificari petit, sicut Symeon domini expectauit aduentum; unde et dominum in templo accipiens ait: nunc dimittis seruum tuum in pace, quia uiderunt ocuioculi mei salutare tuum, adserens uiuendi sibi cupiditatem aliam non fuisse nisi ut Christum uideret. denique uidit et uinculis solui corporis postulauit. cap. 26 § 1 Possumus etiam intellegere: iudicaiudicium meu m. quasi grauior nobis causa sit de iudicio nostro quam",
          "candidate_score": 0.633554,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11_13",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_805",
          "psc_text": "23 § 1 Propterea denique apostolus Paulus ascendit Hierosolymam, ut iustos uideret, et cum Petro mansit diebus quindecim, ut ex eius aliquid cohabitatione proficeret. propterea ipse Paulus et BarnabusBarnabas, cum Hierosolymam ingrederentur, magnifice excipiebantur ab ecclesia, ab apostolis et maioribus natu. § 2 cum autem abire uellent, ne discederent rogabantur et, ut postea de Paulo legimus, cum lacrimis deducebatur. nam si est tanta uis in naturalibus, ut animal uisum prosit ictericis, ita ut mortui quoque cornu eius animantis prodesse dicatur, si fuerit demonstratum his qui huiusmodi inciderint passionem, dubitare possumus, quod iusti sanet aspectus ? § 3 ergo animal uile inrationabile tantam uirtutem habet, ut sanare hominem possit momento exiguo quo uidetur: homo iustus, si tamen cum fide ab eo aspiciatur qui utilitatem ab eo percipere desiderat, nihil confert? non uel ipsi oculorum radii uirtutem quandam uidentur infundere his qui fideliter eum uidere desiderant ? cap. 24 § 1 Sed",
          "candidate_score": 0.631958,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1223",
          "psc_text": "interpretatio quae dicitur 'firmamentum'. quid est 'audi'? non otiose dicitur quod commune est omnibus et suppetit uniuersis ipso iure naturae. et ideo non est otiosum, quod admoneris ut audias, cum etiam inuiti et aliud agentes sonum tamen aut uocem audire solemus. sed quia non est solum audire hoc quod suppetit officio naturae, sed etiam illud quod maius est, ut audias non usu tantum corporis quantum intellectu mentis, ideo diligentius considera istius litterae interpretationem seriemque uersuum qui secuntur. cap. 2 § 1 Ut noueris autem mysticum esse audire, ut audias et intellegas mysteria, de Iudaeis scriptum est, quia mysteria legis audierunt, sed non intellexerunt. unde ait dominus: audi, populus meus, et loquar. lex utique spiritalis est; audi ergo spiritaliter. denique qui sciuit audire, ait: audiam quid 1oquatur in me deus, id est: § 2 cognoscam quid locutus in me fuerit deus. ideoque alibi ait: quanta audiuimus et cognouimus ea, ut conprehenderet",
          "candidate_score": 0.623228,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_2_4",
          "bdc_text": "Adagia 1 , 4 , 75 ( LB II 174f ) ; Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1693",
          "psc_text": "ipsi ORv 26 uenit] add. enimOv quod pe ri era t, sed Iudaei dimitti sibi latronem postularunt iesumIesum repudiauerunt.' cap. 28 § 1 Quis est autem qui se longe facit a domino nisi qui non exquirit iustitias eius? qui uero iustitias exquirit prope est. adhaeret deo. et ideo iustitias dei quaerentibus dicit apostolus: uos quieratis longe facti estis prope in sanguine Christi. sanguis Christi iustitia est; denique ipse ait ad Iohannem: sine nos implere omnem iustitiam. cap. 29 § 1 Sequitur uersus quartus: miser ationes tuae multae nimis, domine; secundum iudicia tua uiuifica M e. etsi longe est a peccatoribus salus, tamen nemo desperet. quia multae sunt misericordiae. qui suo peccato pereunt. misericordia domini liberantur: miserebor, inquit, cuius misertus e r o. palam apparuit non quaerentibus, uocauit refugientes, congregauit ignaros, pro omnibus se obtulit passioni. non ergo multum misericors ? misericordia enim hominis in proximum suum, misericordia domini in omnem",
          "candidate_score": 0.612149,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_2_4",
          "bdc_text": "Adagia 1 , 4 , 75 ( LB II 174f ) ; Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te .",
          "psc_chunk_id": "stoa0022.stoa052.opp-lat1_window_1691",
          "psc_text": "eorum salus longe est; sed ipsi sunt sui auctores periculi, qui domino non adpropinquarunt. ideo facti sunt longe. quia uoluntate sua a salutis se gratia separauerunt; non refugit eos salus, sed ipsi salutem qui se elongauerunt. uenit ad Iudaeos, sed illi salutem non receperunt. quomodo non receperunt. audioaudi Iesus salus est, Iesus filius hominis nuncupatus est; uenit filius hominis quaerere e t saluum facere 1 cf. Hebr. 12, 6 3I Cor. 15, 26 4 cf. Ps. 118,154 8 Luc. 2, 29 30 13 Ps. 118, 154 18*Ps. 118,155 26 Luc. 19,10 2 donat MOv damnat cet. a (poena—aeterna Tm2a) 3 enim om.A 4 uere- dtj. A cundiae ARml uerecundia GM exemplo—p. 461, 7 recrearet desunt in A. 5 tamen] add. dei Oav 7 uiuificare Mm1 simeon GR 8 unde] uidit Ov et] etenim PR enim Ov domino GR accipiens ante in ir. N PТa, om.O Rv et ait Ov 10",
          "candidate_score": 0.610529,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 14,
      "cf_id": "cf021",
      "work_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum",
      "max_score": 0.715917,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_598",
          "psc_text": "vitae in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis (Id. VIII, 2) . Tribus ergo existentibus legibus, et Jesu asseverante nobis quia non venit solvere Legem, sed adimplere, non parva cura ac diligentia opus est, de qua earum dixerit intelligere. Item Prophetae, alii sunt Judaeorum, alii Gentium, alii veritatis. Sed de Judaeorum quidem nullus quaesiverit; notum est enim. De Gentium vero si quis ambigit, audiat Paulum, qui scribens ad Titum de Cretensibus, dicit: Dixit quidam proprius eorum propheta: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri (Tit. I, 12) . Ac per hoc dubitandum non est, et Gentes suos habere prophetas. Necnon et veritatem habere prophetas suos, tam idem Paulus significat, quam etiam Jesus. Et Jesus quidem, ubi dicit: Ecce mitto ad vos sapientes et Prophetas, et ex ipsis inter ficietis in singulis locis (Matth. XXIII, 34) . Paulus vero cum dicit: Ipse Dominus constituit primum apostolos, deinde prophetas",
          "candidate_score": 0.715917,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47_49",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» :",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_645",
          "psc_text": "veritas per Jesum Christum facta est (Joan. 1, 17) . Denique ista, quae in recte vivente conscientia conservantur, fide per dilectionem operante complentur (Galat. V, 6): illa vero quae in promittente significatione versata sunt, rebus redditis transierunt. Ita et ipsa non soluta, sed adimpleta sunt; quia ea non irrita, nec fallacia Christus ostendit, cum id quod eorum significatione promittebatur exhibuit. CAPUT XIX. Non itaque, sicut Faustus opinatur, quaedam Dominus Jesus adimplevit, quae ab antiquis justis jam dicta erant ante Legem Moyseos, sicuti est, Non occides; quod non contrario redarguit, sed magis firmavit, cum et ab ira et a convicio revocavit (Exod. XX, 13, et Matth. V, 21, 22): quaedam vero solvit, quae propria videbantur legis Hebraeorum, sicuti est, Oculum pro oculo, dentem pro dente; quod videtur potius abstulisse quam confirmasse, eum ait, Ego autem dico vobis, non resistere malo, sed et si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe",
          "candidate_score": 0.699214,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_645",
          "psc_text": "veritas per Jesum Christum facta est (Joan. 1, 17) . Denique ista, quae in recte vivente conscientia conservantur, fide per dilectionem operante complentur (Galat. V, 6): illa vero quae in promittente significatione versata sunt, rebus redditis transierunt. Ita et ipsa non soluta, sed adimpleta sunt; quia ea non irrita, nec fallacia Christus ostendit, cum id quod eorum significatione promittebatur exhibuit. CAPUT XIX. Non itaque, sicut Faustus opinatur, quaedam Dominus Jesus adimplevit, quae ab antiquis justis jam dicta erant ante Legem Moyseos, sicuti est, Non occides; quod non contrario redarguit, sed magis firmavit, cum et ab ira et a convicio revocavit (Exod. XX, 13, et Matth. V, 21, 22): quaedam vero solvit, quae propria videbantur legis Hebraeorum, sicuti est, Oculum pro oculo, dentem pro dente; quod videtur potius abstulisse quam confirmasse, eum ait, Ego autem dico vobis, non resistere malo, sed et si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe",
          "candidate_score": 0.69606,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78_80",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_304",
          "psc_text": "At enim si Christum prophetaverunt, non digne neque congruenter sua prophetatione vixerunt. Unde hoc scitis? An quid sit vel bene vel male vivere, judicare vos potestis, quorum justitia est potius succurrendum esse meloni non sentienti, ut eum vos manducetis, quam mendico esurienti, ut manducandum aliquid detis? Catholicis autem parvulis, antequam sciant quae sit animae humanae perfecta justitia, et quantum intersit inter ipsam cui suspiratur, et istam qua hic vivitur, sufficit de illis viris hoc existimare, quod commendat apostolicae doctrinae sanitas, quia justus ex fide vivit (Rom. I, 17) . Credidit autem Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam. Praevidens enim Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae, dicens, Quia in semine tuo benedicentur omnes gentes (Galat. III, 6, 8) . Apostoli verba sunt. Ad cujus tam claram tamque omnibus notissimam vocem, si a vestris fallacissimis somniis evigilaretis, sequeremini vestigia patris nostri Abraham, et in ejus semine benediceremini",
          "candidate_score": 0.693235,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_46_48",
          "bdc_text": "puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur : ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_645",
          "psc_text": "veritas per Jesum Christum facta est (Joan. 1, 17) . Denique ista, quae in recte vivente conscientia conservantur, fide per dilectionem operante complentur (Galat. V, 6): illa vero quae in promittente significatione versata sunt, rebus redditis transierunt. Ita et ipsa non soluta, sed adimpleta sunt; quia ea non irrita, nec fallacia Christus ostendit, cum id quod eorum significatione promittebatur exhibuit. CAPUT XIX. Non itaque, sicut Faustus opinatur, quaedam Dominus Jesus adimplevit, quae ab antiquis justis jam dicta erant ante Legem Moyseos, sicuti est, Non occides; quod non contrario redarguit, sed magis firmavit, cum et ab ira et a convicio revocavit (Exod. XX, 13, et Matth. V, 21, 22): quaedam vero solvit, quae propria videbantur legis Hebraeorum, sicuti est, Oculum pro oculo, dentem pro dente; quod videtur potius abstulisse quam confirmasse, eum ait, Ego autem dico vobis, non resistere malo, sed et si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe",
          "candidate_score": 0.690195,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_1239",
          "psc_text": "falsa, sed quia sint eadem pro tempore tunc mandata Judaeis usque ad adventum scilicet Jesu: qui quoniam venerit ab eodem praenuntiatus, ut vultis, Vetere Testamento, ipse jam doceat, quid accipiendum nobis ex eodem sit, et quid relinquendum. Sed an prophetae Jesum praesagiverint, postea videbimus: interim ad haec me nunc respondere oportet, quia si Jesus per Testamentum Vetus annuntiatus, nunc dijudicat et carminat, docetque pauca ejus accipienda esse, repudianda vero quamplurima; et nobis Paracletus ex Novo Testamento promissus perinde docet, quid accipere ex eodem debeamus, et quid repudiare; de quo ultro Jesus, cum eum promitteret, dicit in Evangelio, Ipse vos inducet in omnem veritatem, et ipse vobis annuntiabit omnia, et commemorabit vos (Joan. XVI, 13) . Quapropter liceat tantumdem et nobis in Testamento Novo per Paracletum, quantum vobis in Vetere licere ostenditis per Jesum nisi forte pluris vobis Testamentum videtur Filii ille quam Patris, si modo Patris est, ut cum ex",
          "candidate_score": 0.6859,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_645",
          "psc_text": "veritas per Jesum Christum facta est (Joan. 1, 17) . Denique ista, quae in recte vivente conscientia conservantur, fide per dilectionem operante complentur (Galat. V, 6): illa vero quae in promittente significatione versata sunt, rebus redditis transierunt. Ita et ipsa non soluta, sed adimpleta sunt; quia ea non irrita, nec fallacia Christus ostendit, cum id quod eorum significatione promittebatur exhibuit. CAPUT XIX. Non itaque, sicut Faustus opinatur, quaedam Dominus Jesus adimplevit, quae ab antiquis justis jam dicta erant ante Legem Moyseos, sicuti est, Non occides; quod non contrario redarguit, sed magis firmavit, cum et ab ira et a convicio revocavit (Exod. XX, 13, et Matth. V, 21, 22): quaedam vero solvit, quae propria videbantur legis Hebraeorum, sicuti est, Oculum pro oculo, dentem pro dente; quod videtur potius abstulisse quam confirmasse, eum ait, Ego autem dico vobis, non resistere malo, sed et si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe",
          "candidate_score": 0.685836,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_598",
          "psc_text": "vitae in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis (Id. VIII, 2) . Tribus ergo existentibus legibus, et Jesu asseverante nobis quia non venit solvere Legem, sed adimplere, non parva cura ac diligentia opus est, de qua earum dixerit intelligere. Item Prophetae, alii sunt Judaeorum, alii Gentium, alii veritatis. Sed de Judaeorum quidem nullus quaesiverit; notum est enim. De Gentium vero si quis ambigit, audiat Paulum, qui scribens ad Titum de Cretensibus, dicit: Dixit quidam proprius eorum propheta: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri (Tit. I, 12) . Ac per hoc dubitandum non est, et Gentes suos habere prophetas. Necnon et veritatem habere prophetas suos, tam idem Paulus significat, quam etiam Jesus. Et Jesus quidem, ubi dicit: Ecce mitto ad vos sapientes et Prophetas, et ex ipsis inter ficietis in singulis locis (Matth. XXIII, 34) . Paulus vero cum dicit: Ipse Dominus constituit primum apostolos, deinde prophetas",
          "candidate_score": 0.678795,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77_79",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est :",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_304",
          "psc_text": "At enim si Christum prophetaverunt, non digne neque congruenter sua prophetatione vixerunt. Unde hoc scitis? An quid sit vel bene vel male vivere, judicare vos potestis, quorum justitia est potius succurrendum esse meloni non sentienti, ut eum vos manducetis, quam mendico esurienti, ut manducandum aliquid detis? Catholicis autem parvulis, antequam sciant quae sit animae humanae perfecta justitia, et quantum intersit inter ipsam cui suspiratur, et istam qua hic vivitur, sufficit de illis viris hoc existimare, quod commendat apostolicae doctrinae sanitas, quia justus ex fide vivit (Rom. I, 17) . Credidit autem Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam. Praevidens enim Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae, dicens, Quia in semine tuo benedicentur omnes gentes (Galat. III, 6, 8) . Apostoli verba sunt. Ad cujus tam claram tamque omnibus notissimam vocem, si a vestris fallacissimis somniis evigilaretis, sequeremini vestigia patris nostri Abraham, et in ejus semine benediceremini",
          "candidate_score": 0.678577,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89_91",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat : «Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens :",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_195",
          "psc_text": "Apostolos. Apostolus autem Paulus, de quo cum se ipse tanquam ex adversa voce interrogasset, utrum eum acciperet, respondit, Et maxime (Supra, lib. 11) , quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, servus Jesu Christi, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem (Rom. I, 1-3) . Quid vult amplius? Nisi forte hoc de aliis aliquibus Prophetis, non de nostris Hebraeis dictum velit intelligi? Sed quanquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen Filio Dei promissum est Evangelium, qui factus est ei ex semine David secundum carnem; in quod Evangelium segregatum se dicit Apostolus: istorum autem perfidiae hoc sit contrarium, quod secundum hoc Evangelium credimus Filium Dei factum ex semine David secundum carnem; tamen apertiora cognoscant, quibus evidentissimum Prophetis Hebraeis testimonium perhibetur per eum Apostolum, cujus auctoritate superborum istorum colla frangantur.",
          "candidate_score": 0.677919,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86_88",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_1157",
          "psc_text": "sicut illud est quod Apostolus ait, Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam (Rom. XI, 24) ; id esse contra naturam dixit, quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana comprehendit, ut oleaster insertus in olea, non oleastri baccas, sed olivae pinguedinem ferat. Deus autem creator et conditor omnium naturarum, nihil contra naturam facit: id enim erit cuique rei naturali, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. Sed nec ipse homo contra naturam quidquam facit, nisi cum peccat, qui tamen supplicio redigitur ad naturam. Ad naturalem quippe justitiae ordinem pertinet, ut aut peccata non fiant, aut impunita esse non valeant: quodlibet horum sit, naturalis ordo servatur, si non ab anima, certe a Deo. Vexant enim peccata conscientiam, ipsique animo nocent, cum luce justitiae peccando privatur, etiamsi non consequantur dolores, qui vel corrigendis ingeruntur, vel non correctis ultimi reservantur. Sed",
          "candidate_score": 0.677361,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84_86",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_597",
          "psc_text": "reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia venisset Legem solvere, sed adimplere. Nec hoc ipsum mentitus est, nec fefellit: indifferenter enim et absolute nominavit Legem. CAPUT II. Sunt autem legum genera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat (Rom. VIII, 2). Aliud vero Gentium, quod naturale vocat: Gentes enim, inquit, naturaliter quae legis sunt faciunt; et ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Id. II. 14, 15) . Tertium vero genus legis est veritas, quod perinde significans Apostolus dicit: Lex enim spiritus vitae in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis (Id. VIII, 2) . Tribus ergo existentibus legibus, et Jesu asseverante nobis quia non venit solvere Legem, sed adimplere, non parva cura ac diligentia opus est, de qua earum dixerit intelligere. Item Prophetae, alii sunt Judaeorum, alii Gentium, alii",
          "candidate_score": 0.676709,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_198",
          "psc_text": "Judaeo? aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei (Rom. III, 1, 2) . Quaerant isti quae sint eloquia Dei credita Judaeis, et ostendant nobis alia praeter Hebraeorum Prophetarum. Jam vero Testamenta cur dixit ad Israelitas praecipue pertinere, nisi quia et Vetus Testamentum illis datum est, et Novum in Vetere figuratum? Legis autem constitutionem, quae Israelitis data est, non intelligentes ejus dispensationem, quia jam non vult nos Deus esse sub Lege, sed sub gratia, reprehendere isti solent imperitia furiosa. Cedant ergo auctoritati apostolicae, quae laudans atque commendans Israelitarum excellentiam, etiam hoc enumeravit, quod eorum sit Legis constitutio. Quae si mala esset, non utique in eorum laude poneretur. Si autem Christum non praedicaret, non ipse Dominus diceret, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit (Joan. V, 46) : nec post resurrectionem sic ei attestaretur, dicens, Oportebat impleri omnia quae",
          "candidate_score": 0.676568,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_672",
          "psc_text": "praelio devictam et subactam, etiam carneis compedibus colligari. CAPUT XXVII. Sed ut potius quod nunc agitur explicem: si Christus, ubi quibusdam antiquis sententiis propositis adjunxit, Ego autem dico vobis, neque primorum hominum legem hoc verborum additamento adimplevit, neque illam quae per Moysen data est quasi contrariorum oppositione destruxit; sed potius omnia ex Hebraeorum lege commemorata ita commendavit, ut quidquid ex persona sua insuper loqueretur, vel ad expositionem requirendam valeret, si quid illa obscure posuisset, vel ad tutius conservandum quod illa voluisset: vides quam sit aliter intelligendum, quod ait, non se venisse Legem solvere, sed adimplere; scilicet ut non quasi semiplena istis verbis integraretur, sed ut quod littera jubente propter superborum praesumptionem non poterat, suadente gratia propter humilium confessionem impleretur, opere factorum, non adjectione verborum. Fides enim, sicut Apostolus ait, per dilectionem operatur (Galat. v, 6) . Unde item dicit; Qui enim diligit alterum, Legem implevit (Rom. XIII, 8) . Istam",
          "candidate_score": 0.674578,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89_91",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat : «Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens :",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_1072",
          "psc_text": "vivi (Rom. IX, 23 26) . Hoc ergo de Centibus prophetatum Paulus ostendit. Unde et Petrus scribens ad Gentes, Propheta quidem ipso non nominato, prophetiam tamen ejus verbis suis inserit, dicens: Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis, quo virtutes ejus annuntietis, qui de tenebris vos vocavit in illud admirabile lumen suum: qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei; quorum aliquando non misertus est, nunc autem miseretur (I Petr. II, 9, 10) . Hinc evidenter apparet, quod per Prophetam dictum est, Et erit numerus filiorum Israel quasi arena maris, quae sine mensura est, et non numerabitur; et quod consequenter adjunctum est, Et erit in loco, ubi dictum est eis, Non populus meus vos, dicetur eis, Filii Dei vivi: non omnino de illo Israel esse dictum, qui est secundum carnem; sed de illo de quo Apostolus Gentibus dicit, Vos ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes (Galat.",
          "candidate_score": 0.674163,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_597",
          "psc_text": "reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia venisset Legem solvere, sed adimplere. Nec hoc ipsum mentitus est, nec fefellit: indifferenter enim et absolute nominavit Legem. CAPUT II. Sunt autem legum genera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat (Rom. VIII, 2). Aliud vero Gentium, quod naturale vocat: Gentes enim, inquit, naturaliter quae legis sunt faciunt; et ejusmodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Id. II. 14, 15) . Tertium vero genus legis est veritas, quod perinde significans Apostolus dicit: Lex enim spiritus vitae in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis (Id. VIII, 2) . Tribus ergo existentibus legibus, et Jesu asseverante nobis quia non venit solvere Legem, sed adimplere, non parva cura ac diligentia opus est, de qua earum dixerit intelligere. Item Prophetae, alii sunt Judaeorum, alii Gentium, alii",
          "candidate_score": 0.671035,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_46_48",
          "bdc_text": "puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur : ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_462",
          "psc_text": "acturumque fateor gratias, si spem profectus ac doctrinae, quam mihi objurgationis tuae fiducia promittit, nulla frustreris invidia; sed doceas, si quid est quod me forte legentem praeterierit de Deo ac de Domino nostro memoratum in scriptura Moysi. Nec dixeris, quaeso, ut imperiti solent, hoc ipsum satis esse debere ad fidem, quia Christus dixerit de se scripsisse Moysen. Nolo enim nunc ad me respicias, quem ad credendum professio mea fecit obnoxium, ut non possim non credere ei quem sequor; sed puta nos cum Judaeo tractare, puta cum Gentili: cum eis dixerimus, Moyses de Christo scripsit, quaesituri erunt probationes, quid offeremus? Numquidnam dicere poterimus, Christus hoc dixit, cui adhuc illi minime credunt? Nempe opus erit nos ipsis ostendere quid scripserit. CAPUT IV. Quid ergo ostendemus? An illud quod vos soletis, ubi Deus suus loquitur ad Moysen dicens: Suscitabo illis Prophetam de fratribus ipsorum similem tibi (Deut. XVIII, 15, 18) ? Sed hoc",
          "candidate_score": 0.667047,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_611",
          "psc_text": "sed Etiam in illo erat: quotquot enim promissiones Dei, in illo Etiam (II Cor. I, 19, 20) ; id est, in illo exhibitae, in illo adimpletae sunt: et sine caligine videbis, et quam Legem adimplere venerit, et eam quo pacto adimpleverit. Nec perges extendi per tria genera legis et tria genera Prophetarum, quaerens qua exeas, et non inveniens. Manifestum est enim, et luce clarius hoc etiam Novi Testamenti scriptura saepe testatur, quam Legem et quos Prophetas Christus non venerit solvere, sed adimplere. Ipsa est enim Lex, quae per Moysen data, gratia et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I, 17). Ipsa est, inquam, Lex per Moysen data, de quo Christus ait, De me enim ille scripsit (Id. V, 46) . Certe enim ipsa est Lex, quae subintravit ut abundaret delictum (Rom. V, 20): quod ad ejus reprehensionem, nihil intelligentes, in ore habere consuestis. Ibi ergo lege et vide, quia",
          "candidate_score": 0.662906,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_31_33",
          "bdc_text": "ThZ X , 1954 , 73-76 ; Staedtke 185f , 272. ) . Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_631",
          "psc_text": "est in illa carne, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14). Tunc ergo et occulta erat fides; nam eadem credebant, eademque sperabant omnes justi et sancti etiam temporum illorum; et promissiva erant illa omnia sacramenta omnisque ritus ille sacrorum: nunc autem revelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub Lege custodiebatur (Galat. III, 23); et quod fidelibus promittitur in judicio, jam completum est in exemplo, per eum qui Legem et Prophetas non venit solvere, sed adimplere. CAPUT XV. Quapropter quaeritur quidem inter scrutatores sanctarum Scripturarum, utrum tantum profuerit antiquis justis fides passuri et resurrecturi Christi, quam vel revelationibus discebant, vel in Prophetis intelligebant; quantum nunc prodest fides passi et resuscitati: an ipsa effusio sanguinis Agni Dei, quae facta est, sicut ipse dicit, pro multis in remissionem peccatorum (Matth. XXVI, 28) , aliquid utilitatis et purgationis vel dederit vel addiderit, etiam iis qui hoc",
          "candidate_score": 0.657497,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_1157",
          "psc_text": "sicut illud est quod Apostolus ait, Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam (Rom. XI, 24) ; id esse contra naturam dixit, quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana comprehendit, ut oleaster insertus in olea, non oleastri baccas, sed olivae pinguedinem ferat. Deus autem creator et conditor omnium naturarum, nihil contra naturam facit: id enim erit cuique rei naturali, quod ille fecerit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae. Sed nec ipse homo contra naturam quidquam facit, nisi cum peccat, qui tamen supplicio redigitur ad naturam. Ad naturalem quippe justitiae ordinem pertinet, ut aut peccata non fiant, aut impunita esse non valeant: quodlibet horum sit, naturalis ordo servatur, si non ab anima, certe a Deo. Vexant enim peccata conscientiam, ipsique animo nocent, cum luce justitiae peccando privatur, etiamsi non consequantur dolores, qui vel corrigendis ingeruntur, vel non correctis ultimi reservantur. Sed",
          "candidate_score": 0.657232,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_645",
          "psc_text": "veritas per Jesum Christum facta est (Joan. 1, 17) . Denique ista, quae in recte vivente conscientia conservantur, fide per dilectionem operante complentur (Galat. V, 6): illa vero quae in promittente significatione versata sunt, rebus redditis transierunt. Ita et ipsa non soluta, sed adimpleta sunt; quia ea non irrita, nec fallacia Christus ostendit, cum id quod eorum significatione promittebatur exhibuit. CAPUT XIX. Non itaque, sicut Faustus opinatur, quaedam Dominus Jesus adimplevit, quae ab antiquis justis jam dicta erant ante Legem Moyseos, sicuti est, Non occides; quod non contrario redarguit, sed magis firmavit, cum et ab ira et a convicio revocavit (Exod. XX, 13, et Matth. V, 21, 22): quaedam vero solvit, quae propria videbantur legis Hebraeorum, sicuti est, Oculum pro oculo, dentem pro dente; quod videtur potius abstulisse quam confirmasse, eum ait, Ego autem dico vobis, non resistere malo, sed et si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe",
          "candidate_score": 0.654837,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_112",
          "bdc_text": "und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ;",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_437",
          "psc_text": "inimicum diptychium, continens tam bona mandata multum errori tuo contraria. Nam illa tria quae ad dilectionem Dei pertinent, omnino ignoras, omnino non servas: haec autem septem quibus societas humana non laeditur, si quando custodis, aut pudore reprimeris, ne inter homines confundaris; aut timore frangeris, ne publicis legibus puniaris; aut malum factum bona aliqua consuetudine horrescis; aut ipsa naturali lege, quam injuste alteri facias quod tibi ab altero fieri non vis, advertis: error tamen tuus quam te in contrarium ire compellat, et dum sequeris, et dum non sequeris, sentis; cum vel hoc facis quod pati non vis, vel ideo non facis quia pati non vis. CAPUT VIII. At ista vera sponsa Christi, cui de diptychio lapideo fronte impudentissima insultas, intelligit quid distet inter litteram et spiritum (II Cor. III, 6), quae duo dicuntur alio modo, Lex et gratia: et non jam in vetustate litterae, sed in novitate spiritus Deo serviens (Rom.",
          "candidate_score": 0.654204,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_112_114",
          "bdc_text": "und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli . Eine Untersuchung zu seiner Theologie , Zollikon-Z ürich 1952 , S. 39ff ;",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_437",
          "psc_text": "inimicum diptychium, continens tam bona mandata multum errori tuo contraria. Nam illa tria quae ad dilectionem Dei pertinent, omnino ignoras, omnino non servas: haec autem septem quibus societas humana non laeditur, si quando custodis, aut pudore reprimeris, ne inter homines confundaris; aut timore frangeris, ne publicis legibus puniaris; aut malum factum bona aliqua consuetudine horrescis; aut ipsa naturali lege, quam injuste alteri facias quod tibi ab altero fieri non vis, advertis: error tamen tuus quam te in contrarium ire compellat, et dum sequeris, et dum non sequeris, sentis; cum vel hoc facis quod pati non vis, vel ideo non facis quia pati non vis. CAPUT VIII. At ista vera sponsa Christi, cui de diptychio lapideo fronte impudentissima insultas, intelligit quid distet inter litteram et spiritum (II Cor. III, 6), quae duo dicuntur alio modo, Lex et gratia: et non jam in vetustate litterae, sed in novitate spiritus Deo serviens (Rom.",
          "candidate_score": 0.653875,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_112_114",
          "bdc_text": "und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli . Eine Untersuchung zu seiner Theologie , Zollikon-Z ürich 1952 , S. 39ff ;",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_863",
          "psc_text": "linguae proprietate. CAPUT XIX. De interfectis autem hominum millibus non miraretur, si Dei judicium non negaret: quod neque Pagani negant, qui Dei providentia istam universitatem regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. Quod si et hoc negaret, vel suorum auctoritate facilius, vel aliquanto diutius certarum rationum disputatione convinceretur; vel tanquam nimium durus et stolidus, ipsi, quod esse non crederet, divino judicio relinqueretur. Levia porro vel nulla commissa, propter quae Deus interfecerit homines, si expresse commemoraret, ostenderemus nec nulla esse, nec levia: velut quod exempli gratia posuimus de veste nuptiali (Matth. XXII, 11-13), demonstraremus quantum esset nefas, sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam, non sponsi, sed suam; vel si quid forte aliud illa vestis meliore intellectu significare inveniretur: aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt (Luc. XIX, 27), non longo forte sermone nostro appareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam",
          "candidate_score": 0.653516,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111_113",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_437",
          "psc_text": "inimicum diptychium, continens tam bona mandata multum errori tuo contraria. Nam illa tria quae ad dilectionem Dei pertinent, omnino ignoras, omnino non servas: haec autem septem quibus societas humana non laeditur, si quando custodis, aut pudore reprimeris, ne inter homines confundaris; aut timore frangeris, ne publicis legibus puniaris; aut malum factum bona aliqua consuetudine horrescis; aut ipsa naturali lege, quam injuste alteri facias quod tibi ab altero fieri non vis, advertis: error tamen tuus quam te in contrarium ire compellat, et dum sequeris, et dum non sequeris, sentis; cum vel hoc facis quod pati non vis, vel ideo non facis quia pati non vis. CAPUT VIII. At ista vera sponsa Christi, cui de diptychio lapideo fronte impudentissima insultas, intelligit quid distet inter litteram et spiritum (II Cor. III, 6), quae duo dicuntur alio modo, Lex et gratia: et non jam in vetustate litterae, sed in novitate spiritus Deo serviens (Rom.",
          "candidate_score": 0.649462,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_338",
          "psc_text": "quippe codices probamus, non a nobis tanquam de rerum eventu commonitis ista esse conscripta, sed olim in illo regno praedicta atque servata, nunc autem manifestata et impleta: in quibus et ea quae ibi minus perspicua sunt, quia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obvenit (I Cor. X, 11) , jam nunc illustrata solvuntur; et quae umbris futurarum adhuc rerum opacabantur, jam factarum luce manifestantur. CAPUT XI. Forte etiam hinc se diceret permoveri, quod ipsi, in quorum Libris haec inveniuntur esse praenuntiata, quae nunc cernuntur impleta, non nobiscum tenent ejusdem Evangelii societatem. Cum vero doceretur etiam hoc ab eisdem Prophetis esse praedictum, quantum moveretur ad fidem; quis tam demens est, ut non videat? quis tam impudens ut se videre dissimulet? Quis enim dubitet hoc de Judaeis fuisse prophetatum, cum Isaias dicat, Agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui; Israel autem me non",
          "candidate_score": 0.643643,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_26",
          "bdc_text": "«Der erst teil über die Epistel Pauli zuon Römeren. . . » ( Zürich ZB , Msc D 139 ;",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_158",
          "psc_text": "recentioribus praeferrentur: et si adhuc esset incerta varietas, praecedens lingua, unde illud interpretatum est, consuleretur. Hoc modo quaerunt, qui quod eos movet in Scripturis sanctis, tanta auctoritate firmatis, invenire volunt, ut habeant unde instruantur, non unde rixentur. CAPUT III. Hoc autem quod adversus impietatem vestram ex apostoli Pauli Epistola profertur, Filium Dei ex semine David esse secundum carnem (Rom. I, 3), omnes codices et novi et veteres habent, omnes Ecclesiae legunt, omnes linguae consentiunt. Exuimini ergo pallio fallaciae, quo Faustus indutus, cum sibi proposuisset tanquam interrogantem et dicentem, Accipis apostolum Paulum? respondit, Et maxime. Cur enim non potius respondit, Et minime; nisi quia fallax, aliud quam id quod falsum erat, respondere non potuit? Quid enim accipit apostoli Pauli? Non primum hominem, quem ille dicit de terra terrenum: de quo item dicit, Factus est primus homo Adam in animam viventem. Ille autem annuntiat nescio quem primum hominem, nec de terra terrenum,",
          "candidate_score": 0.640839,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_110_112",
          "bdc_text": "- Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ;",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_437",
          "psc_text": "inimicum diptychium, continens tam bona mandata multum errori tuo contraria. Nam illa tria quae ad dilectionem Dei pertinent, omnino ignoras, omnino non servas: haec autem septem quibus societas humana non laeditur, si quando custodis, aut pudore reprimeris, ne inter homines confundaris; aut timore frangeris, ne publicis legibus puniaris; aut malum factum bona aliqua consuetudine horrescis; aut ipsa naturali lege, quam injuste alteri facias quod tibi ab altero fieri non vis, advertis: error tamen tuus quam te in contrarium ire compellat, et dum sequeris, et dum non sequeris, sentis; cum vel hoc facis quod pati non vis, vel ideo non facis quia pati non vis. CAPUT VIII. At ista vera sponsa Christi, cui de diptychio lapideo fronte impudentissima insultas, intelligit quid distet inter litteram et spiritum (II Cor. III, 6), quae duo dicuntur alio modo, Lex et gratia: et non jam in vetustate litterae, sed in novitate spiritus Deo serviens (Rom.",
          "candidate_score": 0.637006,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_37",
          "bdc_text": "«Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 )",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_165",
          "psc_text": "immortalitatem (I Cor. XV, 35-53) . Haec ergo cum iste neget, cumque ipsum Deum, de quo Paulus dicit, Immortali, incorruptibili, soli Deo honor et gloria (I Tim. I, 17) , iste corruptibilem praedicet; quandoquidem substantiam ejus atque naturam et totam timuisse ne a tenebrarum gente corrumperetur, et ut caeterae consuleretur, ex parte corruptam, detestanda et abominanda eorum fabula somniat; quid est quod etiam in hoc conatur fallere imperitos, et in divinis Scripturis minus eruditos, ut interrogatus utrum accipiat apostolum Paulum, respondeat, Maxime; et inveniatur, minime? CAPUT IV. Sed certa, inquit, ratio est, qua ostendam Paulum apostolum aut proficiendo mutasse sententiam, et scribentem ad Corinthios, emendasse quod scripserat ad Romanos; aut omnino non scripsisse, quod tanquam ejus profertur, Filium Dei ex semine David secundum carnem. Qua tandem ratione id ostendit? Quia non potest, inquit, utrumque verum esse, et quod in Epistola est ad Romanos, De Filio suo, qui factus est ex",
          "candidate_score": 0.635181,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_104_106",
          "bdc_text": "S VI/2 82 ) . Merkwürdiger weise kehrt der Abschnitt : «Accedit ergo Paulus hoc loco . . .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_167",
          "psc_text": "duo non sint contraria. Unum quippe eorum non esse Pauli, nullo modo possumus dicere; quia nulla in eo variat codicum auctoritas. Etsi enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur, factus, sed, natus ex semine David, cum graeca factus habeant, unde non ad verbum, sed ad sententiam transferre voluit dicendo, natum, latinus interpres: tamen Christum ex semine David esse secundum carnem, omnium librorum atque linguarum concordat auctoritas. In hoc autem Paulum aliquando errasse, et proficiendo mutasse sententiam, absit ut dicamus. Quod etiam ipse Faustus sensit quam improbe atque impie diceretur; maluitque dicere, Pauli Epistolam aliorum falsitate corruptam, quam ipsius errore vitiosam. CAPUT V. De his enim libris dici potest, aliquid eos habere non consonum fortasse occultiori, et ad dignoscendum difficiliori veritati, quod aut sic remanserit, aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione scribuntur a nobis. Inter hos enim sumus, quibus idem apostolus dicit: Et si quid",
          "candidate_score": 0.631867,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_125",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_195",
          "psc_text": "Apostolos. Apostolus autem Paulus, de quo cum se ipse tanquam ex adversa voce interrogasset, utrum eum acciperet, respondit, Et maxime (Supra, lib. 11) , quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, servus Jesu Christi, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem (Rom. I, 1-3) . Quid vult amplius? Nisi forte hoc de aliis aliquibus Prophetis, non de nostris Hebraeis dictum velit intelligi? Sed quanquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen Filio Dei promissum est Evangelium, qui factus est ei ex semine David secundum carnem; in quod Evangelium segregatum se dicit Apostolus: istorum autem perfidiae hoc sit contrarium, quod secundum hoc Evangelium credimus Filium Dei factum ex semine David secundum carnem; tamen apertiora cognoscant, quibus evidentissimum Prophetis Hebraeis testimonium perhibetur per eum Apostolum, cujus auctoritate superborum istorum colla frangantur.",
          "candidate_score": 0.628485,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_125",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_10",
          "psc_text": "Quod quidem cum aliquid bonum annuntiatur, semper dici potest: proprie tamen hoc vocabulum obtinuit illa quam dixi annuntiatio Salvatoris. Si autem vos aliud annuntiatis, extra Evangelium vos esse manifestum est. Utique sunt adversus vos parvuli quos appellatis semichristianos, si matris charitatis vocem sibi ex ore apostolico personantem audiant: Si quis vobis annuntiaverit praeterquam quod annuntiavimus vobis, anathema sit (Galat. I, 8, 9) . Cum ergo ipse Paulus secundum Evangelium suum annuntiaverit Christum ex semine David, vos qui hoc negatis, et aliud annuntiatis, anathema sitis. Quis autem non videat quanta caecitate dicatur, quod nusquam se Christus natum ex hominibus dicat, cum pene nunquam se filium hominis taceat? CAPUT III. Sed videlicet doctissimi homines, profertis nobis ex armario vestro, nescio quem primum hominem, qui ad gentem tenebrarum debellandam de lucis gente descendit, armatum aquis suis, contra inimicorum aquas; et igne suo, contra inimicorum ignem; et ventis suis, contra inimicorum ventos. Cur non",
          "candidate_score": 0.627782,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_91",
          "bdc_text": "«Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens :",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_10",
          "psc_text": "Quod quidem cum aliquid bonum annuntiatur, semper dici potest: proprie tamen hoc vocabulum obtinuit illa quam dixi annuntiatio Salvatoris. Si autem vos aliud annuntiatis, extra Evangelium vos esse manifestum est. Utique sunt adversus vos parvuli quos appellatis semichristianos, si matris charitatis vocem sibi ex ore apostolico personantem audiant: Si quis vobis annuntiaverit praeterquam quod annuntiavimus vobis, anathema sit (Galat. I, 8, 9) . Cum ergo ipse Paulus secundum Evangelium suum annuntiaverit Christum ex semine David, vos qui hoc negatis, et aliud annuntiatis, anathema sitis. Quis autem non videat quanta caecitate dicatur, quod nusquam se Christus natum ex hominibus dicat, cum pene nunquam se filium hominis taceat? CAPUT III. Sed videlicet doctissimi homines, profertis nobis ex armario vestro, nescio quem primum hominem, qui ad gentem tenebrarum debellandam de lucis gente descendit, armatum aquis suis, contra inimicorum aquas; et igne suo, contra inimicorum ignem; et ventis suis, contra inimicorum ventos. Cur non",
          "candidate_score": 0.625015,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_125",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_151",
          "psc_text": "auditis aliquid esse in Apostolo cauponatum, ne hoc quidem nobis sciatis esse contrarium Si quidem haec vetus videatur esse et antiqua opinio Pauli de Jesu, cum eum et ipse David filium putaret, ut caeteri: quod tamen ubi falsum didicit, interpolat et infirmat, scribensque ad Corinthios: Nos, inquit, neminem novimus secundum carnem: et si cognovimus secundum carnem Christum, sed nunc jam non novimus. Quare consideres oportet, quantum intersit inter haec duo capitula, e quibus unum perhibet Jesum filium David secundum carnem, alterum vero jam se neminem nosse secundum carnem. Quae si utraque sunt Pauli, aut hac ratione erunt, qua dixi; aut unum ipsorum non erit Pauli. Prosequitur denique: Itaque, inquit, si qua est in Christo nova creatura, vetera transierunt: ecce facta sunt omnia nova (II Cor. V, 16, 17) . Vides ergo eum veterem appellare et transitoriam fidem illam priorem, id est, Jesum credidisse ex semine David secundum carnem: novam vero",
          "candidate_score": 0.622664,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_125",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. .",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_166",
          "psc_text": "et scribentem ad Corinthios, emendasse quod scripserat ad Romanos; aut omnino non scripsisse, quod tanquam ejus profertur, Filium Dei ex semine David secundum carnem. Qua tandem ratione id ostendit? Quia non potest, inquit, utrumque verum esse, et quod in Epistola est ad Romanos, De Filio suo, qui factus est ex semine David secundum carnem (Rom. I, 3) ; et quod ait ad Corinthios, Itaque nos amodo neminem novimus secundum carnem: et si noveramus secundum carnem Christum, sed nunc jam non novimus (II Cor. V, 16) . Restat ergo ut nos demonstremus quam possit utrumque verum esse, et quam sibi haec duo non sint contraria. Unum quippe eorum non esse Pauli, nullo modo possumus dicere; quia nulla in eo variat codicum auctoritas. Etsi enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur, factus, sed, natus ex semine David, cum graeca factus habeant, unde non ad verbum, sed ad sententiam transferre voluit dicendo, natum,",
          "candidate_score": 0.622544,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_984",
          "psc_text": "infantes jussit occidi (Matth. II, 16)? At hoc factum ibi non vituperatur, sed tantum narratur. Sed ne hoc Manichaei vesana impudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi nativitatem, qua Herodes perturbatus est, negant; ipsorum Judaeorum immanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non vituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. CAPUT LXIII. Sed, inquiunt, iste Judas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim Patriarchas computatur (Gen. XXXV, 22-26). Quid enim, et ille Judas, qui Dominum tradidit, nonne inter duodecim Apostolos numeratus est, et cum eis unus ex eis ad praedicandum Evangelium diabolus missus est (Matth. X, 2-5, et Joan. VI, 71, 72)? Sed adhuc respondent et dicunt: Ille post tale facinus laqueo suo peremptus et Apostolorum numero exemptus est (Matth. XXVII, 5); iste autem post hanc turpitudinem, inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium Deus perhibet, praecipue benedictus et super omnes laudatus est (Gen. XLIX, 8-12).",
          "candidate_score": 0.605348,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 15,
      "cf_id": "cf020",
      "work_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas",
      "max_score": 0.714796,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_178",
          "psc_text": "justus ex fide vivit; et dicamus: castus ex fide vivit, sapiens ex fide vivit, fortis ex fide vivit, et a caeteris virtutum partibus vicinam sententiam proferamus adversum eos, qui in Christum non credentes, fortes et sapientes, temperantes se putant esse, vel justos: ut sciant nullum absque Christo vivere, sine quo omnis virtus in vitio est. Potest praesens testimonium et sic legi: quia justus ex fide, ut deinceps inferatur, vivit [Al. vivet ]. Quod autem ait: Lex non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis, manifestissime demonstratur non simplicem dici vitam, sed eam quae referatur ad aliquid. Justus quippe ex fide vivit: et non additur, in his, sive in illis. Vivens autem in Lege qui fecerit ea, vivit in illis, hoc est, in his quae fecit, quae putavit bona: mercedem laboris sui habens ea tantum opera quae fecit, sive longitudinem vitae (ut Judaei putant) sive declinationem, poenae per",
          "candidate_score": 0.714796,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_318",
          "psc_text": "si Legem custodias (Rom. II, 25); et infra: Quid ergo est amplius Judaeo; aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei (Ibid., 1, 2) . Si enim his qui circumcisi fuerint Christus nihil prodest: quomodo Legem custodientibus prodest circumcisio? Quod quidem hac responsione solvetur, ut dicamus [ Al. dicatur], Epistolam quae ad Romanos scripta est, ad eos esse dictatam, qui ex Judaeis Gentibusque crediderant: et hoc egisse Paulum, ut [ Al. ne] neuter populus offenderetur: quo scilicet suum utraque plebs privilegium possideret: ut nec gentiles circumciderentur, nec circumcisi adducerent praeputium. Ad Galatas autem scribens alio usus sit argumento. Non enim erant ex circumcisione: sed ex gentibus qui crediderant. Nec poterat eis prodesse circumcisio, qui post Evangelii gratiam iterum ad Legalia reverterentur elementa. Et in Actibus apostolorum narrat historia (Actor. XV): cum quidam de circumcisione surgentes asseruissent eos qui ex gentibus crediderant, debere",
          "candidate_score": 0.709875,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_176",
          "psc_text": "justificatur apud Deum, manifestum est, quia justus ex fide vivit. Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Exemplum quo probatur justus ex fide vivere, et non ex operibus, de Abacuc tulit, quod ita Septuaginta interpretes ediderunt: Justus autem ex fide mea vivit (Abac. II, 4) . Aquila et Theodotio: Justus autem ex fide ejus vivit, id est, Dei. Considerandum itaque quia non dixerit, homo aut vir ex fide vivit, ne occasionem tribueret ad virtutum opera contemnenda; sed, justus ex fide vivit: ut quicumque fidelis esset, et per fidem victurus, non aliter posset [ Al. possit] ad fidem venire, vel in ea vivere, nisi prius justus fuisset, et puritate vitae quasi quibusdam ad fidem gradibus 433 ascendisset. Potest ergo fieri, ut sit aliquis justus, et tamen non vivat absque fide Christi. Si legenti scrupulus commovetur, Pauli verba suscipiat, in quibus de se ait: Secundum justitiam,",
          "candidate_score": 0.708507,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_125",
          "psc_text": "intelliget ista: intelligens, et cognoscet ea? Qui per legem igitur spiritualem, Legi litterae moritur, Deo vivit, cum non sit sine lege Dei, sed in lege sit Christi. Qui vero legi moritur ob peccata, mortuus quidem est; sed non potest de eo dici quod sequitur, ut vivat Deo. Esse autem legem aliam spiritualem extra Legem litterae, et alibi Apostolus docet, dicens: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum (Rom. VII, 12) . Et Ezechiel ex persona Dei: Eduxi, inquit, eos, id est, populum Judaeorum, de terra Aegypti: et adduxi eos in desertum: et dedi eis praecepta mea, et justificationes meas ostendi illis: quas faciet homo, et vivet in eis (Ezech. XX, 10) . De ea vero lege quae iram operatur, cui et Apostolus mortuus est, postea infert: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis (Ibid., 25) . Idipsum significatur",
          "candidate_score": 0.697349,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_176",
          "psc_text": "justificatur apud Deum, manifestum est, quia justus ex fide vivit. Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Exemplum quo probatur justus ex fide vivere, et non ex operibus, de Abacuc tulit, quod ita Septuaginta interpretes ediderunt: Justus autem ex fide mea vivit (Abac. II, 4) . Aquila et Theodotio: Justus autem ex fide ejus vivit, id est, Dei. Considerandum itaque quia non dixerit, homo aut vir ex fide vivit, ne occasionem tribueret ad virtutum opera contemnenda; sed, justus ex fide vivit: ut quicumque fidelis esset, et per fidem victurus, non aliter posset [ Al. possit] ad fidem venire, vel in ea vivere, nisi prius justus fuisset, et puritate vitae quasi quibusdam ad fidem gradibus 433 ascendisset. Potest ergo fieri, ut sit aliquis justus, et tamen non vivat absque fide Christi. Si legenti scrupulus commovetur, Pauli verba suscipiat, in quibus de se ait: Secundum justitiam,",
          "candidate_score": 0.694995,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_178",
          "psc_text": "justus ex fide vivit; et dicamus: castus ex fide vivit, sapiens ex fide vivit, fortis ex fide vivit, et a caeteris virtutum partibus vicinam sententiam proferamus adversum eos, qui in Christum non credentes, fortes et sapientes, temperantes se putant esse, vel justos: ut sciant nullum absque Christo vivere, sine quo omnis virtus in vitio est. Potest praesens testimonium et sic legi: quia justus ex fide, ut deinceps inferatur, vivit [Al. vivet ]. Quod autem ait: Lex non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis, manifestissime demonstratur non simplicem dici vitam, sed eam quae referatur ad aliquid. Justus quippe ex fide vivit: et non additur, in his, sive in illis. Vivens autem in Lege qui fecerit ea, vivit in illis, hoc est, in his quae fecit, quae putavit bona: mercedem laboris sui habens ea tantum opera quae fecit, sive longitudinem vitae (ut Judaei putant) sive declinationem, poenae per",
          "candidate_score": 0.694384,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_116",
          "psc_text": "posse naturam: nec juste aliquid facere terrenam. Quos interrogemus quare de bona oliva rami fracti sunt, et cur de oleastro in radicem bonae olivae inserti sint, si nec de bono cadere quidquam potest, nec de malo surgere? Aut quomodo vel Paulus persecutus sit ante Ecclesiam, si de natura spirituali fuit: aut postea Apostolus factus, si de terrena faece generatus est. Quod si terrenum eum non fuisse contenderint, ipsius verba ponamus: Eramus filii natura irae, sicut et caeteri (Ephes. II, 3) . Natura Judaeus est qui de genere est Abraham, et a parentibus die octavo circumcisus est. Non natura Judaeus, qui postea est factus ex gentibus. Ut autem totum argumentum brevi sermone comprehendam, sensus est iste qui texitur: Nos, id est, ego et tu, Petre (miscuit enim personam suam, ne illi facere videretur 412 injuriam), cum essemus, inquit, natura Judaei, ea facientes quae lege praecepta sunt, et non ex gentibus peccatores,",
          "candidate_score": 0.689952,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17_19",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_441",
          "psc_text": "se vitae hujus maria transire? Qui putant Paulum juxta humilitatem, et non vere dixisse: Et si imperitus sermone, non tamen scientia, defendant hujus loci consequentiam. Debuit quippe secundum ordinem dicere: Vos, qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, considerantes vosmetipsos, ne et vos tentemini; et non plurali inferre numerum singularem. Hebraeus igitur ex Hebraeis, et qui esset in vernaculo sermone doctissimus, profundos sensus aliena lingua exprimere non valebat: nec curabat magnopere de verbis, cum sensum haberet in tuto. Haec secundum simplicem intelligentiam. Caeterum, ut et secundae expositionis ordinem prosequamur, locus iste de Epistolae ad Romanos fine pandendus est. Ibi enim cum similiter de escis et observationibus scriberet Judaeorum, et eos qui Legis juxta litteram praecepta contemnerent, firmos atque perfectos: illos vero, qui adhuc antiqua consuetudine ducebantur, infirmos parvulosque narraret, et videret jurgium esse inter spirituales et carneos: admonuit spirituales ne contemnerent carneos, et ait: Infirmum autem in fide assumite,",
          "candidate_score": 0.689603,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_93_95",
          "bdc_text": "Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_126",
          "psc_text": "et justificationes meas ostendi illis: quas faciet homo, et vivet in eis (Ezech. XX, 10) . De ea vero lege quae iram operatur, cui et Apostolus mortuus est, postea infert: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis (Ibid., 25) . Idipsum significatur et in Psalterio: Quoniam non cognovi litteraturam, introibo in fortitudinem Domini (Ps. LXX, 51) . Christo confixus sum cruci. Quia dixerat se per legem legi mortuum, quomodo mortuus fuerit, ostendit: Christo confixus sum cruci, tollens crucem suam, et Christum sequens, et in ipsa obsecrans passione: Memento mei, cum veneris in regnum tuum (Luc. XXIII, 42, 43) . Statimque audiens: Hodie mecum eris in paradiso. Si quis mortificatis membris super terram, et mundo mortuus, configuratus 415 fuerit morti Jesu Christi, crucifigitur cum Jesu, et tropaeum mortificationis suae, in ligno Dominicae passionis affigit. (Vers. 20.) Vivo autem jam non ego: vivit autem",
          "candidate_score": 0.684262,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_179",
          "psc_text": "quippe ex fide vivit: et non additur, in his, sive in illis. Vivens autem in Lege qui fecerit ea, vivit in illis, hoc est, in his quae fecit, quae putavit bona: mercedem laboris sui habens ea tantum opera quae fecit, sive longitudinem vitae (ut Judaei putant) sive declinationem, poenae per quam transgressor Legis occiditur. Vivere autem in illis, non putemus Apostoli verba esse, sed Ezechielis prophetae, qui ait: Et eduxi eos in desertum, et dedi eis praecepta mea et justificationes meas demonstravi eis, quas faciet homo, et vivet in eis (Ezech. XX, 10, 11) . Qui cum illos qui in praeceptis et justificationibus ambulassent, vivere dixisset, adjecit: Et dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non viverent in eis (Ibid., 25) . Quanta in verbis consideratio! ubi dixit: Dedi eis praecepta et justificationes in quibus viverent in eis, non adjunxit bona. Ubi vero posuit, in quibus non viverent",
          "candidate_score": 0.683767,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_117",
          "psc_text": "postea est factus ex gentibus. Ut autem totum argumentum brevi sermone comprehendam, sensus est iste qui texitur: Nos, id est, ego et tu, Petre (miscuit enim personam suam, ne illi facere videretur 412 injuriam), cum essemus, inquit, natura Judaei, ea facientes quae lege praecepta sunt, et non ex gentibus peccatores, qui vel generaliter, quia idolis serviunt, peccatores sunt, vel quos nunc putamus immundos, scientes quod non possimus ex Legis opere, sed ex Christi salvari fide, credidimus in Christum, ut quod Lex nobis non dederat, fides tribueret quam habebamus [ Al. habemus] in Christo. Quod si recedentes a Lege, in qua salvari non potuimus, transcendimus ad fidem, in qua non carnis quaeritur circumcisio, sed cordis puri devotio: et nunc a gentibus recedendo hoc agimus, ut quicumque non sit circumcisus, immundus sit: ergo fides in Christum, in qua nos putabamus ante salvari, magis peccati est ministra, quam justitiae, quae aufert circumcisionem, quam",
          "candidate_score": 0.682854,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_207",
          "psc_text": "esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Prius autem quam veniret fides, sub lege custodiebamur, conclusi in eam fidem quae revelanda erat. Sicut mediator Dei et hominum, inter dantem et accipientem Legem medius fuit: ita Lex ipsa, quae post repromissionem data est, inter repromissionem et completionem ejus media subrepsit. Quae non idcirco arbitranda est promissionem excludere, quia postea subsecuta eam, quae prius fuit, videtur abolere; sed ex eo quod non potuit vivificare, nec id tribuere quod repromissio prima pollicita est, manifestum est 443 in custodiam eam repromissionis, non in subversionem datam. Si enim data esset Lex quae posset praestare vitam, et id quod repromissio spoponderat exhibere, vere promissio per Legem putaretur exclusa. Nunc autem propter transgressiones, ut supra diximus, posita, magis arguit eos peccatores, quibus post repromissionem in custodiam, et, ut ita dicam, in carcerem data est, ut quia per arbitrii",
          "candidate_score": 0.680573,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_88_90",
          "bdc_text": "Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_114",
          "psc_text": "si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere qua consequentia 411 hoc Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. Si tu, cum Judaeus sis, gentiliter, et non Judaice vivis: quomodo gentes cogis judaizare? Indissolubili argumento constringit Petrum, immo per Petrum, eos qui pugnantia illum inter se facere cogebant: Si, inquit, o Petre, tu natura Judaeus es, circumcisus a parva aetate, et universa Legis praecepta custodiens, nunc ob gratiam Christi scis ea nihil per se habere utilitatis, sed exemplaria esse et imagines futurorum, et cum his qui ex gentibus sunt, cibum capis, nequaquam ut ante superstitiose, sed libere et indifferenter victitans: quomodo eos qui ex gentibus crediderunt, nunc recedens ab eis, et quasi a contaminatis te separans et secernens, compellis judaizare? Si enim immundi sunt a quibus recedis, idcirco autem recedis, quia non habent circumcisionem, compellis eos circumcidi et Judaeos fieri:",
          "candidate_score": 0.677742,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_113",
          "psc_text": "quod non recto pede incedunt ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibus. Sicut hi qui sanis gressibus claudicare se simulant, non vitium habent in pedibus, sed est aliqua causa cur claudicent, ita et Petrus sciens circumcisionem et praeputium nihil esse, sed observationem mandatorum Dei, edebat quidem ante cum gentibus, sed pro tempore ab eis se, ne Judaeos a fide Christi perderet, subtrahebat. Unde et Paulus eadem arte qua ille simulabat, ei restitit in faciem, et loquitur coram omnibus; non tam ut Petrum arguat, quam ut hi, quorum causa Petrus simulaverat, corrigantur, vel ut etiam Judaeis superbia, gentibus desperatio tolleretur. Quod si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere qua consequentia 411 hoc Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. Si tu, cum Judaeus sis, gentiliter, et non Judaice vivis: quomodo gentes cogis judaizare? Indissolubili argumento constringit Petrum, immo per Petrum,",
          "candidate_score": 0.677737,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89_91",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat : «Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_318",
          "psc_text": "si Legem custodias (Rom. II, 25); et infra: Quid ergo est amplius Judaeo; aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei (Ibid., 1, 2) . Si enim his qui circumcisi fuerint Christus nihil prodest: quomodo Legem custodientibus prodest circumcisio? Quod quidem hac responsione solvetur, ut dicamus [ Al. dicatur], Epistolam quae ad Romanos scripta est, ad eos esse dictatam, qui ex Judaeis Gentibusque crediderant: et hoc egisse Paulum, ut [ Al. ne] neuter populus offenderetur: quo scilicet suum utraque plebs privilegium possideret: ut nec gentiles circumciderentur, nec circumcisi adducerent praeputium. Ad Galatas autem scribens alio usus sit argumento. Non enim erant ex circumcisione: sed ex gentibus qui crediderant. Nec poterat eis prodesse circumcisio, qui post Evangelii gratiam iterum ad Legalia reverterentur elementa. Et in Actibus apostolorum narrat historia (Actor. XV): cum quidam de circumcisione surgentes asseruissent eos qui ex gentibus crediderant, debere",
          "candidate_score": 0.677525,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33_35",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_488",
          "psc_text": "(Eccl. XII, 7) . Et Paulus in alio loco: Ipse spiritus testimonium perhibet spiritui nostro (Rom. VIII, 16) . Haec autem gratia Domini Jesu non cum omnibus est, sed cum his qui fratres ab apostolo merentur 535 vocari, fratres fideles, fratresque germani, quod AMEN verbum significat Hebraeum. Amen enim Septuaginta interpretes, fiat; Aquila, Symmachus, et Theodotio, fideliter, sive, vere, interpretati sunt. Et quomodo in veteri Testamento quadam jurandi consuetudine Deus sua verba confirmat, dicens: Vivo ego, dicit Dominus (Num. XIV, 28) : per sanctos quoque juratur: Vivit anima tua; ita et Salvator noster in Evangelio per verbum 536 Amen, vera esse quae loquitur, ostendit. Quod autem Amen consensum significet audientis, et sit signaculum veritatis, ad Corinthios quoque prima nos docet, in qua Paulus ait: Caeterum si benedixeris spiritu, quis supplet locum idiotae? Quomodo dicet amen super tua benedictione: quoniam quidem nescit quid dicas (I Cor. XIV, 16) ? Ex quo",
          "candidate_score": 0.677162,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80_82",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_176",
          "psc_text": "justificatur apud Deum, manifestum est, quia justus ex fide vivit. Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Exemplum quo probatur justus ex fide vivere, et non ex operibus, de Abacuc tulit, quod ita Septuaginta interpretes ediderunt: Justus autem ex fide mea vivit (Abac. II, 4) . Aquila et Theodotio: Justus autem ex fide ejus vivit, id est, Dei. Considerandum itaque quia non dixerit, homo aut vir ex fide vivit, ne occasionem tribueret ad virtutum opera contemnenda; sed, justus ex fide vivit: ut quicumque fidelis esset, et per fidem victurus, non aliter posset [ Al. possit] ad fidem venire, vel in ea vivere, nisi prius justus fuisset, et puritate vitae quasi quibusdam ad fidem gradibus 433 ascendisset. Potest ergo fieri, ut sit aliquis justus, et tamen non vivat absque fide Christi. Si legenti scrupulus commovetur, Pauli verba suscipiat, in quibus de se ait: Secundum justitiam,",
          "candidate_score": 0.67709,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_441",
          "psc_text": "se vitae hujus maria transire? Qui putant Paulum juxta humilitatem, et non vere dixisse: Et si imperitus sermone, non tamen scientia, defendant hujus loci consequentiam. Debuit quippe secundum ordinem dicere: Vos, qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, considerantes vosmetipsos, ne et vos tentemini; et non plurali inferre numerum singularem. Hebraeus igitur ex Hebraeis, et qui esset in vernaculo sermone doctissimus, profundos sensus aliena lingua exprimere non valebat: nec curabat magnopere de verbis, cum sensum haberet in tuto. Haec secundum simplicem intelligentiam. Caeterum, ut et secundae expositionis ordinem prosequamur, locus iste de Epistolae ad Romanos fine pandendus est. Ibi enim cum similiter de escis et observationibus scriberet Judaeorum, et eos qui Legis juxta litteram praecepta contemnerent, firmos atque perfectos: illos vero, qui adhuc antiqua consuetudine ducebantur, infirmos parvulosque narraret, et videret jurgium esse inter spirituales et carneos: admonuit spirituales ne contemnerent carneos, et ait: Infirmum autem in fide assumite,",
          "candidate_score": 0.676276,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89_91",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat : «Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_113",
          "psc_text": "quod non recto pede incedunt ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibus. Sicut hi qui sanis gressibus claudicare se simulant, non vitium habent in pedibus, sed est aliqua causa cur claudicent, ita et Petrus sciens circumcisionem et praeputium nihil esse, sed observationem mandatorum Dei, edebat quidem ante cum gentibus, sed pro tempore ab eis se, ne Judaeos a fide Christi perderet, subtrahebat. Unde et Paulus eadem arte qua ille simulabat, ei restitit in faciem, et loquitur coram omnibus; non tam ut Petrum arguat, quam ut hi, quorum causa Petrus simulaverat, corrigantur, vel ut etiam Judaeis superbia, gentibus desperatio tolleretur. Quod si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere qua consequentia 411 hoc Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. Si tu, cum Judaeus sis, gentiliter, et non Judaice vivis: quomodo gentes cogis judaizare? Indissolubili argumento constringit Petrum, immo per Petrum,",
          "candidate_score": 0.676251,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87_89",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] . Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_318",
          "psc_text": "si Legem custodias (Rom. II, 25); et infra: Quid ergo est amplius Judaeo; aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei (Ibid., 1, 2) . Si enim his qui circumcisi fuerint Christus nihil prodest: quomodo Legem custodientibus prodest circumcisio? Quod quidem hac responsione solvetur, ut dicamus [ Al. dicatur], Epistolam quae ad Romanos scripta est, ad eos esse dictatam, qui ex Judaeis Gentibusque crediderant: et hoc egisse Paulum, ut [ Al. ne] neuter populus offenderetur: quo scilicet suum utraque plebs privilegium possideret: ut nec gentiles circumciderentur, nec circumcisi adducerent praeputium. Ad Galatas autem scribens alio usus sit argumento. Non enim erant ex circumcisione: sed ex gentibus qui crediderant. Nec poterat eis prodesse circumcisio, qui post Evangelii gratiam iterum ad Legalia reverterentur elementa. Et in Actibus apostolorum narrat historia (Actor. XV): cum quidam de circumcisione surgentes asseruissent eos qui ex gentibus crediderant, debere",
          "candidate_score": 0.67614,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48_50",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» : us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_208",
          "psc_text": "Si enim data esset Lex quae posset praestare vitam, et id quod repromissio spoponderat exhibere, vere promissio per Legem putaretur exclusa. Nunc autem propter transgressiones, ut supra diximus, posita, magis arguit eos peccatores, quibus post repromissionem in custodiam, et, ut ita dicam, in carcerem data est, ut quia per arbitrii libertatem noluerant innocentes exspectare promissum, legalibus vinculis praepediti, et in servitutem mandatorum redacti, custodirentur in adventum futurae in Christo fidei, quae finem repromissionis afferret. Nec vero aestimandum Scripturam auctorem esse peccati, quia omnia sub peccato conclusisse dicatur, cum mandatum quod ex jure praecipitur, ostendat potius arguatque peccatum, quam sit causa peccati. Quomodo et judex non est auctor sceleris, nequam homines vinciendo: sed concludit eos, et nocentes sententiae suae auctoritate pronuntiat, ut debitos poenae indulgentia postea si voluerit, principalis absolvat. (Vers. 24 seqq.) Itaque Lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificaremur. At ubi venit fides, jam non sub",
          "candidate_score": 0.675818,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_88_90",
          "bdc_text": "Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_318",
          "psc_text": "si Legem custodias (Rom. II, 25); et infra: Quid ergo est amplius Judaeo; aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei (Ibid., 1, 2) . Si enim his qui circumcisi fuerint Christus nihil prodest: quomodo Legem custodientibus prodest circumcisio? Quod quidem hac responsione solvetur, ut dicamus [ Al. dicatur], Epistolam quae ad Romanos scripta est, ad eos esse dictatam, qui ex Judaeis Gentibusque crediderant: et hoc egisse Paulum, ut [ Al. ne] neuter populus offenderetur: quo scilicet suum utraque plebs privilegium possideret: ut nec gentiles circumciderentur, nec circumcisi adducerent praeputium. Ad Galatas autem scribens alio usus sit argumento. Non enim erant ex circumcisione: sed ex gentibus qui crediderant. Nec poterat eis prodesse circumcisio, qui post Evangelii gratiam iterum ad Legalia reverterentur elementa. Et in Actibus apostolorum narrat historia (Actor. XV): cum quidam de circumcisione surgentes asseruissent eos qui ex gentibus crediderant, debere",
          "candidate_score": 0.675142,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_318",
          "psc_text": "si Legem custodias (Rom. II, 25); et infra: Quid ergo est amplius Judaeo; aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei (Ibid., 1, 2) . Si enim his qui circumcisi fuerint Christus nihil prodest: quomodo Legem custodientibus prodest circumcisio? Quod quidem hac responsione solvetur, ut dicamus [ Al. dicatur], Epistolam quae ad Romanos scripta est, ad eos esse dictatam, qui ex Judaeis Gentibusque crediderant: et hoc egisse Paulum, ut [ Al. ne] neuter populus offenderetur: quo scilicet suum utraque plebs privilegium possideret: ut nec gentiles circumciderentur, nec circumcisi adducerent praeputium. Ad Galatas autem scribens alio usus sit argumento. Non enim erant ex circumcisione: sed ex gentibus qui crediderant. Nec poterat eis prodesse circumcisio, qui post Evangelii gratiam iterum ad Legalia reverterentur elementa. Et in Actibus apostolorum narrat historia (Actor. XV): cum quidam de circumcisione surgentes asseruissent eos qui ex gentibus crediderant, debere",
          "candidate_score": 0.675076,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_125",
          "psc_text": "intelliget ista: intelligens, et cognoscet ea? Qui per legem igitur spiritualem, Legi litterae moritur, Deo vivit, cum non sit sine lege Dei, sed in lege sit Christi. Qui vero legi moritur ob peccata, mortuus quidem est; sed non potest de eo dici quod sequitur, ut vivat Deo. Esse autem legem aliam spiritualem extra Legem litterae, et alibi Apostolus docet, dicens: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum (Rom. VII, 12) . Et Ezechiel ex persona Dei: Eduxi, inquit, eos, id est, populum Judaeorum, de terra Aegypti: et adduxi eos in desertum: et dedi eis praecepta mea, et justificationes meas ostendi illis: quas faciet homo, et vivet in eis (Ezech. XX, 10) . De ea vero lege quae iram operatur, cui et Apostolus mortuus est, postea infert: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis (Ibid., 25) . Idipsum significatur",
          "candidate_score": 0.674829,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_114",
          "psc_text": "si cui iste non placet sensus, quo nec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere qua consequentia 411 hoc Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. Si tu, cum Judaeus sis, gentiliter, et non Judaice vivis: quomodo gentes cogis judaizare? Indissolubili argumento constringit Petrum, immo per Petrum, eos qui pugnantia illum inter se facere cogebant: Si, inquit, o Petre, tu natura Judaeus es, circumcisus a parva aetate, et universa Legis praecepta custodiens, nunc ob gratiam Christi scis ea nihil per se habere utilitatis, sed exemplaria esse et imagines futurorum, et cum his qui ex gentibus sunt, cibum capis, nequaquam ut ante superstitiose, sed libere et indifferenter victitans: quomodo eos qui ex gentibus crediderunt, nunc recedens ab eis, et quasi a contaminatis te separans et secernens, compellis judaizare? Si enim immundi sunt a quibus recedis, idcirco autem recedis, quia non habent circumcisionem, compellis eos circumcidi et Judaeos fieri:",
          "candidate_score": 0.67482,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80_82",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_178",
          "psc_text": "justus ex fide vivit; et dicamus: castus ex fide vivit, sapiens ex fide vivit, fortis ex fide vivit, et a caeteris virtutum partibus vicinam sententiam proferamus adversum eos, qui in Christum non credentes, fortes et sapientes, temperantes se putant esse, vel justos: ut sciant nullum absque Christo vivere, sine quo omnis virtus in vitio est. Potest praesens testimonium et sic legi: quia justus ex fide, ut deinceps inferatur, vivit [Al. vivet ]. Quod autem ait: Lex non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis, manifestissime demonstratur non simplicem dici vitam, sed eam quae referatur ad aliquid. Justus quippe ex fide vivit: et non additur, in his, sive in illis. Vivens autem in Lege qui fecerit ea, vivit in illis, hoc est, in his quae fecit, quae putavit bona: mercedem laboris sui habens ea tantum opera quae fecit, sive longitudinem vitae (ut Judaei putant) sive declinationem, poenae per",
          "candidate_score": 0.673465,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_88_90",
          "bdc_text": "Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_355",
          "psc_text": "Ego, autem, fratres, si circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior? Ergo evacuatum est (sive ut in Graeco melius habet, cessavit) scandalum crucis. Legimus in Actibus apostolorum, ipse quoque apostolus Paulus in Epistolis suis saepe commemorat, se a Judaeis persecutiones creberrimas sustinuisse, propterea quod doceret eos qui de gentibus crediderant in Christo, non debere circumcidi. Hi itaque de quibus supra ait: Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicumque est ille, ut deciperent Galatas, etiam hoc addebant: Non solum Petrus, et Jacobus, et Joannes, et caeteri in Judaea apostoli circumcisionem, et alia praecepta Legis observant, sed ipse quoque Paulus, qui vos aliter docuit, quam se rei veritas habet, Timotheum circumcidit, et Judaeis frequenter Judaeus factus est, veritate cogente. Quam opinionem de Galatarum mentibus Paulus nunc volens tollere, ait: Ego autem, fratres, si circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior? Omne, inquit, in me odium Judaeorum, et qua adversum me furiunt insania, ob nihil",
          "candidate_score": 0.670745,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_16_18",
          "bdc_text": "Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen . Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ;",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_103",
          "psc_text": "et Barnabas duceretur ab eis in illa simulatione. Ex eo quod Petrus antequam quidam de Jerosolymis Antiochiam venirent, edebat cum gentibus, ostenditur non eum oblitum fuisse praecepti: nullum hominem communem et immundum dicere; sed quia propter eos, qui adhuc Legem observandam putabant, paululum se a convictu subtraxerat gentium (ita ut etiam caeteri qui ex Judaeis erant, similiter facerent, et Barnabas qui cum Paulo in gentibus Evangelium praedicabat, hoc facere cogeretur), hi qui Antiochiae crediderant ex gentibus, nec fuerant circumcisi, compellebantur ad Legis onera transcendere: non intelligentes dispensationem Petri, qua Judaeos salvari cuperet: sed putantes ita se Evangelii habere rationem. Cum itaque vidisset apostolus Paulus periclitari gratiam Christi, nova bellator vetus usus est arte pugnandi, ut dispensationem 407 Petri, qua Judaeos salvari cupiebat, nova ipse contradictionis dispensatione corrigeret, et resisteret ei in faciem: non arguens propositum; sed quasi in publico contradicens, ut ex eo quod Paulus eum arguens, resistebat, hi qui",
          "candidate_score": 0.670191,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_85_87",
          "bdc_text": "Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_116",
          "psc_text": "posse naturam: nec juste aliquid facere terrenam. Quos interrogemus quare de bona oliva rami fracti sunt, et cur de oleastro in radicem bonae olivae inserti sint, si nec de bono cadere quidquam potest, nec de malo surgere? Aut quomodo vel Paulus persecutus sit ante Ecclesiam, si de natura spirituali fuit: aut postea Apostolus factus, si de terrena faece generatus est. Quod si terrenum eum non fuisse contenderint, ipsius verba ponamus: Eramus filii natura irae, sicut et caeteri (Ephes. II, 3) . Natura Judaeus est qui de genere est Abraham, et a parentibus die octavo circumcisus est. Non natura Judaeus, qui postea est factus ex gentibus. Ut autem totum argumentum brevi sermone comprehendam, sensus est iste qui texitur: Nos, id est, ego et tu, Petre (miscuit enim personam suam, ne illi facere videretur 412 injuriam), cum essemus, inquit, natura Judaei, ea facientes quae lege praecepta sunt, et non ex gentibus peccatores,",
          "candidate_score": 0.669809,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_88_90",
          "bdc_text": "Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem . Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit . Unde et in primo cap. dixerat :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_115",
          "psc_text": "capis, nequaquam ut ante superstitiose, sed libere et indifferenter victitans: quomodo eos qui ex gentibus crediderunt, nunc recedens ab eis, et quasi a contaminatis te separans et secernens, compellis judaizare? Si enim immundi sunt a quibus recedis, idcirco autem recedis, quia non habent circumcisionem, compellis eos circumcidi et Judaeos fieri: cum tu ipse natus Judaeus, gentiliter vixeris. Et laetanter ostendit causam quare adversum eum disputaverit: quia scilicet gentes simulatione sua judaizare compelleret, dum eum cupiunt aemulari. (Vers. 15.) Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores. Subrepunt hoc loco Haeretici, qui ridicula quaedam et inepta fingentes, aiunt, nec spiritualem peccare posse naturam: nec juste aliquid facere terrenam. Quos interrogemus quare de bona oliva rami fracti sunt, et cur de oleastro in radicem bonae olivae inserti sint, si nec de bono cadere quidquam potest, nec de malo surgere? Aut quomodo vel Paulus persecutus sit ante Ecclesiam, si de natura spirituali fuit:",
          "candidate_score": 0.669015,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_89",
          "bdc_text": "Accedit ergo Paulus hoc loco nonnihil ad gentium ( cum dede übergeschrieben. deo loquuntur ) morem , non quod ipse sic sentiat , sed quod gentiles sic sentirent , inter quos et Iudeos hic sequestrem agit .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_355",
          "psc_text": "Ego, autem, fratres, si circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior? Ergo evacuatum est (sive ut in Graeco melius habet, cessavit) scandalum crucis. Legimus in Actibus apostolorum, ipse quoque apostolus Paulus in Epistolis suis saepe commemorat, se a Judaeis persecutiones creberrimas sustinuisse, propterea quod doceret eos qui de gentibus crediderant in Christo, non debere circumcidi. Hi itaque de quibus supra ait: Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicumque est ille, ut deciperent Galatas, etiam hoc addebant: Non solum Petrus, et Jacobus, et Joannes, et caeteri in Judaea apostoli circumcisionem, et alia praecepta Legis observant, sed ipse quoque Paulus, qui vos aliter docuit, quam se rei veritas habet, Timotheum circumcidit, et Judaeis frequenter Judaeus factus est, veritate cogente. Quam opinionem de Galatarum mentibus Paulus nunc volens tollere, ait: Ego autem, fratres, si circumcisionem praedico, quid adhuc persecutionem patior? Omne, inquit, in me odium Judaeorum, et qua adversum me furiunt insania, ob nihil",
          "candidate_score": 0.669,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_441",
          "psc_text": "se vitae hujus maria transire? Qui putant Paulum juxta humilitatem, et non vere dixisse: Et si imperitus sermone, non tamen scientia, defendant hujus loci consequentiam. Debuit quippe secundum ordinem dicere: Vos, qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, considerantes vosmetipsos, ne et vos tentemini; et non plurali inferre numerum singularem. Hebraeus igitur ex Hebraeis, et qui esset in vernaculo sermone doctissimus, profundos sensus aliena lingua exprimere non valebat: nec curabat magnopere de verbis, cum sensum haberet in tuto. Haec secundum simplicem intelligentiam. Caeterum, ut et secundae expositionis ordinem prosequamur, locus iste de Epistolae ad Romanos fine pandendus est. Ibi enim cum similiter de escis et observationibus scriberet Judaeorum, et eos qui Legis juxta litteram praecepta contemnerent, firmos atque perfectos: illos vero, qui adhuc antiqua consuetudine ducebantur, infirmos parvulosque narraret, et videret jurgium esse inter spirituales et carneos: admonuit spirituales ne contemnerent carneos, et ait: Infirmum autem in fide assumite,",
          "candidate_score": 0.668319,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_36_38",
          "bdc_text": "Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat : «Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 ) nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s.",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_198",
          "psc_text": "hominem dico: mihi autem videtur, et propter hoc quidem quod illi arbitrantur, sed maxime propter illud quod sequitur esse praemissum [ Al. promissum], id est: Non dicit, et seminibus, quasi in multis, sed quasi in uno, et semini tuo, qui est Christus. Omnes Scripturas sensu ac memoria peragrans, numquam plurali numero semina scripta reperi, sed sive in bonam partem, sive in malam, semper in singulari numero. Necnon et illud quod infert: Hoc autem dico testamentum confirmatum a Deo, si quis diligenter Hebraea volumina, et caeteras editiones cum Septuaginta interpretum translatione contulerit, inveniet ubi testamentum scriptum est, non testamentum sonare, sed pactum, quod Hebraeo sermone dicitur BERITH ( ). Unde manifestum est, id fecisse Apostolum quod promisit, nec reconditis ad Galatas usum esse sensibus, sed quotidianis, et vilibus, et quae possent (nisi praemisisset, secundum hominem dico ) prudentibus displicere. Supputandi in hoc loco anni ab eo tempore quo Dominus ad Abraham",
          "candidate_score": 0.667651,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_418",
          "psc_text": "Nec mirum si spes in hoc catalogo non referatur: cum in fide sit quod speratur: et ita eam Apostolus ad Hebraeos scribens definiat: Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum necdum apparentium (Hebr. XI, 1) , Siquidem id quod speramus esse venturum, et necdum est in praesenti, fide possidemus, sperantes nos tenere quod credimus. Quaeritur quoque quomodo fides in charitate sit posita. Qui diligit, numquam se laedi aestimat: numquam aliud nisi quod diligit et diligitur, suspicatur. Cum autem dilectio procul abfuerit, et fides pariter abscedit. Post fidem mansuetudo numeratur, quae adversa est irae, rixis, dissensionibus: et numquam ad sui contraria provocatur, vere de bona spiritus arbore, bonos fructus egerminans. Per hanc famulus Dei Moyses, testimonium Scripturae meruit accipere, dicentis: Moyses mansuetus erat, plusquam omnes homines super terram (Num. XII, 3) . Super terram, inquit. Super eos enim qui facie ad faciem Deum videbant, esse non poterat: quia multa saepe compellimur",
          "candidate_score": 0.666117,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_85_87",
          "bdc_text": "Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_117",
          "psc_text": "postea est factus ex gentibus. Ut autem totum argumentum brevi sermone comprehendam, sensus est iste qui texitur: Nos, id est, ego et tu, Petre (miscuit enim personam suam, ne illi facere videretur 412 injuriam), cum essemus, inquit, natura Judaei, ea facientes quae lege praecepta sunt, et non ex gentibus peccatores, qui vel generaliter, quia idolis serviunt, peccatores sunt, vel quos nunc putamus immundos, scientes quod non possimus ex Legis opere, sed ex Christi salvari fide, credidimus in Christum, ut quod Lex nobis non dederat, fides tribueret quam habebamus [ Al. habemus] in Christo. Quod si recedentes a Lege, in qua salvari non potuimus, transcendimus ad fidem, in qua non carnis quaeritur circumcisio, sed cordis puri devotio: et nunc a gentibus recedendo hoc agimus, ut quicumque non sit circumcisus, immundus sit: ergo fides in Christum, in qua nos putabamus ante salvari, magis peccati est ministra, quam justitiae, quae aufert circumcisionem, quam",
          "candidate_score": 0.665737,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_61_63",
          "bdc_text": "VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_418",
          "psc_text": "Nec mirum si spes in hoc catalogo non referatur: cum in fide sit quod speratur: et ita eam Apostolus ad Hebraeos scribens definiat: Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum necdum apparentium (Hebr. XI, 1) , Siquidem id quod speramus esse venturum, et necdum est in praesenti, fide possidemus, sperantes nos tenere quod credimus. Quaeritur quoque quomodo fides in charitate sit posita. Qui diligit, numquam se laedi aestimat: numquam aliud nisi quod diligit et diligitur, suspicatur. Cum autem dilectio procul abfuerit, et fides pariter abscedit. Post fidem mansuetudo numeratur, quae adversa est irae, rixis, dissensionibus: et numquam ad sui contraria provocatur, vere de bona spiritus arbore, bonos fructus egerminans. Per hanc famulus Dei Moyses, testimonium Scripturae meruit accipere, dicentis: Moyses mansuetus erat, plusquam omnes homines super terram (Num. XII, 3) . Super terram, inquit. Super eos enim qui facie ad faciem Deum videbant, esse non poterat: quia multa saepe compellimur",
          "candidate_score": 0.659811,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_62_64",
          "bdc_text": "s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_418",
          "psc_text": "Nec mirum si spes in hoc catalogo non referatur: cum in fide sit quod speratur: et ita eam Apostolus ad Hebraeos scribens definiat: Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum necdum apparentium (Hebr. XI, 1) , Siquidem id quod speramus esse venturum, et necdum est in praesenti, fide possidemus, sperantes nos tenere quod credimus. Quaeritur quoque quomodo fides in charitate sit posita. Qui diligit, numquam se laedi aestimat: numquam aliud nisi quod diligit et diligitur, suspicatur. Cum autem dilectio procul abfuerit, et fides pariter abscedit. Post fidem mansuetudo numeratur, quae adversa est irae, rixis, dissensionibus: et numquam ad sui contraria provocatur, vere de bona spiritus arbore, bonos fructus egerminans. Per hanc famulus Dei Moyses, testimonium Scripturae meruit accipere, dicentis: Moyses mansuetus erat, plusquam omnes homines super terram (Num. XII, 3) . Super terram, inquit. Super eos enim qui facie ad faciem Deum videbant, esse non poterat: quia multa saepe compellimur",
          "candidate_score": 0.654959,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_117_119",
          "bdc_text": "Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) . Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_318",
          "psc_text": "si Legem custodias (Rom. II, 25); et infra: Quid ergo est amplius Judaeo; aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei (Ibid., 1, 2) . Si enim his qui circumcisi fuerint Christus nihil prodest: quomodo Legem custodientibus prodest circumcisio? Quod quidem hac responsione solvetur, ut dicamus [ Al. dicatur], Epistolam quae ad Romanos scripta est, ad eos esse dictatam, qui ex Judaeis Gentibusque crediderant: et hoc egisse Paulum, ut [ Al. ne] neuter populus offenderetur: quo scilicet suum utraque plebs privilegium possideret: ut nec gentiles circumciderentur, nec circumcisi adducerent praeputium. Ad Galatas autem scribens alio usus sit argumento. Non enim erant ex circumcisione: sed ex gentibus qui crediderant. Nec poterat eis prodesse circumcisio, qui post Evangelii gratiam iterum ad Legalia reverterentur elementa. Et in Actibus apostolorum narrat historia (Actor. XV): cum quidam de circumcisione surgentes asseruissent eos qui ex gentibus crediderant, debere",
          "candidate_score": 0.65479,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_117",
          "psc_text": "postea est factus ex gentibus. Ut autem totum argumentum brevi sermone comprehendam, sensus est iste qui texitur: Nos, id est, ego et tu, Petre (miscuit enim personam suam, ne illi facere videretur 412 injuriam), cum essemus, inquit, natura Judaei, ea facientes quae lege praecepta sunt, et non ex gentibus peccatores, qui vel generaliter, quia idolis serviunt, peccatores sunt, vel quos nunc putamus immundos, scientes quod non possimus ex Legis opere, sed ex Christi salvari fide, credidimus in Christum, ut quod Lex nobis non dederat, fides tribueret quam habebamus [ Al. habemus] in Christo. Quod si recedentes a Lege, in qua salvari non potuimus, transcendimus ad fidem, in qua non carnis quaeritur circumcisio, sed cordis puri devotio: et nunc a gentibus recedendo hoc agimus, ut quicumque non sit circumcisus, immundus sit: ergo fides in Christum, in qua nos putabamus ante salvari, magis peccati est ministra, quam justitiae, quae aufert circumcisionem, quam",
          "candidate_score": 0.65327,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_418",
          "psc_text": "Nec mirum si spes in hoc catalogo non referatur: cum in fide sit quod speratur: et ita eam Apostolus ad Hebraeos scribens definiat: Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum necdum apparentium (Hebr. XI, 1) , Siquidem id quod speramus esse venturum, et necdum est in praesenti, fide possidemus, sperantes nos tenere quod credimus. Quaeritur quoque quomodo fides in charitate sit posita. Qui diligit, numquam se laedi aestimat: numquam aliud nisi quod diligit et diligitur, suspicatur. Cum autem dilectio procul abfuerit, et fides pariter abscedit. Post fidem mansuetudo numeratur, quae adversa est irae, rixis, dissensionibus: et numquam ad sui contraria provocatur, vere de bona spiritus arbore, bonos fructus egerminans. Per hanc famulus Dei Moyses, testimonium Scripturae meruit accipere, dicentis: Moyses mansuetus erat, plusquam omnes homines super terram (Num. XII, 3) . Super terram, inquit. Super eos enim qui facie ad faciem Deum videbant, esse non poterat: quia multa saepe compellimur",
          "candidate_score": 0.652448,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_25",
          "psc_text": "edisserunt, ut dicant ex eo tempore illud esse numerandum, ex quo coelum et terra sunt condita, et currere usque ad consummationem mundi, quo Christus judicaturus est omnia. Revocant quoque ultra, et in 380 priora promovent gradum, de praeteritis et futuris saeculis disputantes, bona an mala fuerint, seu futura sint: et in tam profundas incidunt quaestiones, ut libros quoque et infinita volumina super hac dissertione condiderint. Quod autem prologus Pauli, AMEN, Hebraeo sermone concluditur: AMEN ( ), Septuaginta transtulerunt, γένοιτο, id est, fiat: Aquila πεπιστωμένος, vere, sive fideliter. Quod etiam in Evangelio a Salvatore semper assumitur, sua per AMEN verba firmante. (Vers. 6.) Miror, quod tam cito tranferimini ab eo qui vos vocavit in gratiam Christi Jesu, in aliud Evangelium quod non est aliud, nisi si sunt aliqui qui vos conturbant, et volunt convertere Evangelium Christi. Verbum translationis in Genesi primum legimus (Genes. V), ubi Enoch transtulit Deus, et non inveniebatur.",
          "candidate_score": 0.649371,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11_13",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_69",
          "psc_text": "Nam et quod visus [ Al. jussus] sit ire Jerosolymam, ad hoc isse ut videret apostolum, non discendi studio, quia et ipse eumdem praedicationis haberet auctorem; sed honoris priori apostolo deferendi. Et mansi apud eum diebus quindecim. Non grandi indiguit magisterio qui tanto se ad videndum Petrum tempore praeparavit. Et licet quibusdam superfluum videatur, numeros quoque qui in Scripturis sunt observare: tamen non abs re arbitror quindecim dies, quibus apud Petrum Paulus habitavit, plenam significare scientiam, consummatamque doctrinam. Siquidem quindecim sunt carmina in Psalterio, et quindecim gradus per quos ad canendum ascendunt Deo, et in atriis ejus consistendum justus ascendit. Ezechias quoque quindecim annorum spatio sibi ad vitam dato, signum accipere meretur in gradibus (Isa. XXXVIII): et solemnitates Dei a quinto decimo die incipiunt (Exod. XII). Necnon (quia duplicem intelligentiam sequamur) propterea quindecim ponit dies, ut ostendat non fuisse grande tempus, quo potuerit aliquid a Petro discere; ut ad illum",
          "candidate_score": 0.649056,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_85",
          "bdc_text": "Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_47",
          "psc_text": "coeperint nobis de novitate et vilitate sermonis illudere, mittamus eos ad Ciceronis libros, qui de quaestionibus philosophiae praenotantur; et videant, quanta ibi necessitate compulsus sit, tanta verborum portenta proferre, quae numquam Latini hominis auris audivit: et hoc cum de Graeco, quae lingua vicina est, transferret in nostram. Quid patiuntur illi, qui de Hebraeis difficultatibus proprietates exprimere conantur? et tamen multo pauciora sunt in tantis voluminibus Scripturarum quae novitatem sonent, quam ea quae ille in parvo opere congessit. Potest autem, 388 sicut in principio diximus, cum exponeremus: Paulus apostolus non ab hominibus, neque per hominem: ita et in praesenti loco oblique in Petrum accipi, et in caeteros praecessores ejus: quod nullius pro Lege et auctoritate moveatur, qui Christum solum Evangelii habeat praeceptorem. Porro, revelationem illam significat, cum Damascum vadens, in itinere Christi vocem meruit audire: et caecatis oculis, verum mundi lumen intuitus est. (Vers. 13.) Audistis enim conversationem meam aliquando in",
          "candidate_score": 0.648485,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69_71",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 . März zuschickte .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_26",
          "psc_text": "(Vers. 6.) Miror, quod tam cito tranferimini ab eo qui vos vocavit in gratiam Christi Jesu, in aliud Evangelium quod non est aliud, nisi si sunt aliqui qui vos conturbant, et volunt convertere Evangelium Christi. Verbum translationis in Genesi primum legimus (Genes. V), ubi Enoch transtulit Deus, et non inveniebatur. Et in Regnorum postea libris (III Reg. XXI), quando Achab a cultu Dei 381 ad idolorum venerationem transtulit uxor sua Jezabel, ut faceret juxta omnia quae fecit Amorrhaeus, quem disperdidit Dominus a facie filiorum Israel. Sed cum sit utraque translatio, illa Dei est, haec diaboli. Qui transfertur a Deo, non invenitur ab inimicis suis: nec ei potest insidiator obrepere. Hoc quippe significare aestimo, et non inveniebatur. Qui vero transfertur a diabolo, in hoc transfertur quod videtur esse, sed non est. Sapientes quoque saeculi eos qui de dogmate transferuntur ad dogma, translatos vocant, ut Dionysius ille (cujus fuit ante sententia, dolorem",
          "candidate_score": 0.640554,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_67_69",
          "bdc_text": "-Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_285",
          "psc_text": "cum penitus in vobis patiar egestatem: ita ut in Jeremiae possim vocem prorumpere: Non profui, neque profuit mihi quisquam (Jerem. XXIII, 23) . Potest et aliter locus iste interpretari: 468 Paulus apostolus qui factus fuerat Judaeis Judaeus, ut Judaeos lucrifaceret (I Cor. IX), et his qui erant sub Lege, quasi ipse esset sub Lege, et infirmis infirmus, ut infirmos lucrifaceret: pro qualitate eorum quos salvare cupiebat, mutabat vocem suam, et in histrionum similitudinem (factus siquidem est theatrum mundo, et angelis, et hominibus [I Cor. IV] habitum in diversas figuras vertebat et voces. Non quod id esset, quod se esse simulabat; sed quod id tantum videretur esse, quod caeteris proderat. Cernit Galatas alia indigere doctrina, alia via debere salvari, non illa qua primum ad Christi fidem fuerant de gentilitate transducti: et compellitur dicere: Vellem nunc esse apud vos, et mutare vocem meam, quoniam confundor in vobis. Non, inquit, video me prodesse,",
          "candidate_score": 0.637473,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109_111",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_325",
          "psc_text": "XXXV, 7) . Homines rationabiles quosque et spirituales viros, animalia vero, eos qui tardioris ingenii sunt, et a spiritualibus ad agenda Domini sabbata erudiuntur. Nec contrarium esse id quod supra dictum est: Si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest: Et quod sequitur: Testificor omnem hominem circumcidentem se, quoniam debitor est universae Legis faciendae, huic quod infertur a nobis. Neque enim auditores Legis sunt justi apud Deum: sed factores Legis justificabuntur. Quia factor ille sit Legis, qui potest dicere: Non sumus circumcisio; et, In occulto Judaeus: et, scimus quia Lex spiritualis est. Qui autem concisionem et interfectricem sequatur litteram, eum non Legis esse factorem, sed vere legis inimicum, 481 maxime post Salvatoris adventum, qui ad se convertentibus tollat velamen de corde, ut omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes, transfiguremur de vetustate litterae in novitatem spiritus. (Vers. 4.) Evacuati estis a Christo: qui in Lege justificamini, a gratia excidistis. Quomodo nemo potest duobus",
          "candidate_score": 0.637028,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_90_92",
          "bdc_text": "Unde et in primo cap. dixerat : «Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens : «Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_56",
          "psc_text": "ad Romanos scriptum 391 ventilant (Rom. IX), ut non absque sudore et Chrysippi eis possit helleboro responderi. Non est autem ipsum, ut revelaret Filium suum in me, quod si [ Al. quasi] diceret, ut revelaret Filium suum mihi. Cui enim quid revelatur, huic illud potest revelari, quod ante in eo non erat. In quo vero revelatur, illud revelatur quod prius fuit in eo, et postea revelatum est. Simile est illud in Evangelio: Medius in vobis stat, quem vos nescitis (Joan. I, 26). Et alibi: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in mundum (Ibid., 9) . Ex quo perspicuum fit, natura omnibus Dei inesse notitiam, nec quemquam sine Christo nasci, et non habere semina in se sapientiae, et justitiae, reliquarumque virtutum. Unde multi absque fide et Evangelio Christi, vel sapienter faciunt aliqua, vel sancte, ut parentibus obsequantur: ut inopi manum porrigant: non opprimant vicinos: non aliena diripiant: magisque judicio",
          "candidate_score": 0.636517,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11_13",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_79",
          "psc_text": "eo loco ubi scriptum est: Continuo non acquievi carni et sanguini, in praesenti loco, contuli, magis quam acquievi, interpretatus est. Et ut verius dicam, sermo Graecus ἀνεθέμην aliud quiddam quam apud nos intelligitur, cum scilicet ea quae novimus, conferimus cum amico; et quasi in sinum ejus et conscientiam reponimus, ut pari consilio vel probanda sint, vel improbanda, quae novimus. Ascendit igitur post quatuordecim annos Jerosolymam, et qui prius tantum ad videndum perrexerat Petrum, et diebus quindecim manserat apud eum, nunc se dicit ideo perrexisse, ut conferret cum apostolis Evangelium; assumpto Barnaba circumciso, et Tito ex gentibus habente praeputium: ut sub ore duorum et trium testium, staret omne verbum (Deut. XIX, 15). Aliud est autem conferre, aliud discere. Inter conferentes aequalitas est; inter docentem et discentem, minor est ille qui discit. In principio fidei, in transitu apostolos vidit [ Al. videt]. Post annos (ut ipse ait) decem et septem, plene cum",
          "candidate_score": 0.633233,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_29",
          "bdc_text": "Einen aufschlußreichen Vergleich zwischen Juds Vorschlägen in diesem Brief und Bullingers Vorlesung bietet Hausammann 46-48 .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_272",
          "psc_text": "scit omnia in umbra et in imagine illi populo praecessisse; scripta autem esse propter nos in quos fines saeculorum decurrerunt. Circumcisionem non tam praeputii, quam aurium et cordis intelligit. Resurrexit cum Christo: ea quaerit quae sursum sunt. Liberatus est ab onere et servitute Legis, ne tangas, ne gustes, ne contamines, imperantis: huic si quis Scripturarum verbis voluerit persuadere, ut non per tropologiam, sed occidentem 464 litteram quae sunt scripta, suscipiat: ut in manifesto fiat Judaeus, non in occulto, aemulatur eum non bene: sed concito cursu ad majora gradientem retrahere festinat; ut se potius aemuletur qui retrorsum vadit: aut certe eum multum ultra non promovet. Loquitur itaque Galatis, qui ab assertoribus Legis inducti fuerant, ut eos imitarentur, cum illi potius Galatas debuerint imitari. Quia naturale est, majorem de minori, non minorem fieri de majore, et dicit: Bonum aemulamini in bono, id est, nolite assertores Judaicae observationis imitari, sed ea quae bona",
          "candidate_score": 0.631931,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_67",
          "bdc_text": "-Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag :",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_285",
          "psc_text": "cum penitus in vobis patiar egestatem: ita ut in Jeremiae possim vocem prorumpere: Non profui, neque profuit mihi quisquam (Jerem. XXIII, 23) . Potest et aliter locus iste interpretari: 468 Paulus apostolus qui factus fuerat Judaeis Judaeus, ut Judaeos lucrifaceret (I Cor. IX), et his qui erant sub Lege, quasi ipse esset sub Lege, et infirmis infirmus, ut infirmos lucrifaceret: pro qualitate eorum quos salvare cupiebat, mutabat vocem suam, et in histrionum similitudinem (factus siquidem est theatrum mundo, et angelis, et hominibus [I Cor. IV] habitum in diversas figuras vertebat et voces. Non quod id esset, quod se esse simulabat; sed quod id tantum videretur esse, quod caeteris proderat. Cernit Galatas alia indigere doctrina, alia via debere salvari, non illa qua primum ad Christi fidem fuerant de gentilitate transducti: et compellitur dicere: Vellem nunc esse apud vos, et mutare vocem meam, quoniam confundor in vobis. Non, inquit, video me prodesse,",
          "candidate_score": 0.630462,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_34",
          "bdc_text": "Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_488",
          "psc_text": "(Eccl. XII, 7) . Et Paulus in alio loco: Ipse spiritus testimonium perhibet spiritui nostro (Rom. VIII, 16) . Haec autem gratia Domini Jesu non cum omnibus est, sed cum his qui fratres ab apostolo merentur 535 vocari, fratres fideles, fratresque germani, quod AMEN verbum significat Hebraeum. Amen enim Septuaginta interpretes, fiat; Aquila, Symmachus, et Theodotio, fideliter, sive, vere, interpretati sunt. Et quomodo in veteri Testamento quadam jurandi consuetudine Deus sua verba confirmat, dicens: Vivo ego, dicit Dominus (Num. XIV, 28) : per sanctos quoque juratur: Vivit anima tua; ita et Salvator noster in Evangelio per verbum 536 Amen, vera esse quae loquitur, ostendit. Quod autem Amen consensum significet audientis, et sit signaculum veritatis, ad Corinthios quoque prima nos docet, in qua Paulus ait: Caeterum si benedixeris spiritu, quis supplet locum idiotae? Quomodo dicet amen super tua benedictione: quoniam quidem nescit quid dicas (I Cor. XIV, 16) ? Ex quo",
          "candidate_score": 0.62837,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_119",
          "bdc_text": "Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_2",
          "psc_text": "in Apostolum; sed quod occupatus ille eruditione saecularium litterarum, Scripturas omnino sanctas ignoraverit: et nemo possit, quamvis eloquens, de eo bene disputare, quod nesciat. Quid igitur, ego stultus aut temerarius, qui id pollicear quod ille non potuit? Minime. Quin potius in eo, ut mihi videor, cautior atque timidior, quod imbecillitatem virium mearum sentiens, Origenis Commentarios sum secutus. Scripsit enim ille vir in epistolam Pauli ad Galatas quinque proprie volumina, et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione ejus sermone complevit: Tractatus quoque varios, et Excerpta, quae vel sola possint [ Al. possent] sufficere, composuit. Praetermitto Didymum, videntem meum, et Laodicenum (Apollinarem) de Ecclesia nuper egressum, et Alexandrum veterem haereticum, Eusebium quoque Emesenum, et Theodorum Heracleoten, qui et ipsi nonnullos super hac re Commentariolos [ Al. Commentarios] reliquerunt. E quibus si vel pauca decerperem, fieret aliquid quod non penitus contemneretur. Itaque ut simpliciter fatear, legi haec omnia, et in mente mea",
          "candidate_score": 0.624587,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_125",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_12",
          "psc_text": "Epistola ad Hebraeos (Hebr. III) propterea Paulum solita consuetudine nec nomen suum, nec apostoli vocabulum praeposuisse, quia de Christo erat dicturus: Habentes ergo principem sacerdotum, et apostolum confessionis nostrae Jesum; nec fuisse congruum, ut ubi Christus apostolus dicendus erat, ibi etiam Paulus apostolus poneretur. Quatuor autem genera apostolorum sunt. Unum, quod neque ab hominibus est, neque per hominem, sed per Jesum Christum, et Deum Patrem; aliud, quod a Deo quidem est; sed per hominem; tertium, quod ab homine, non a Deo; quartum, quod neque a Deo, neque per hominem, neque ab homine, sed a semetipso. De primo genere potest esse Isaias, caeterique prophetae, et ipse apostolus Paulus, qui neque ab hominibus, neque per hominem, sed a Deo Patre et Christo missus est. De secundo, Jesus filius Nave, qui a Deo quidem est apostolus constitutus, sed per hominem, Moysen. Tertium genus est, cum hominum 375 favore et studio aliquis ordinatur. Ut",
          "candidate_score": 0.624431,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_88",
          "bdc_text": "Quare naturam intelligas oportet per continentem illam perpetuamque dei operationem .",
          "psc_chunk_id": "026_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Epistolam-ad-Galatas_window_464",
          "psc_text": "usque in finem, hic salvus erit (Matt. X, 22) . Sicut et in alio loco praecipitur: Esto non deficiens (Isai. V) . Quale est autem, ut cum peccatores quotidie in malis operibus augeantur, nos in bono opere lassemur? (Vers. 10.) Ergo, dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Tempus sementis, ut diximus, tempus est praesens, et vita quam currimus. In hac licet nobis quod volumus seminare; cum ista vita transierit, operandi tempus aufertur. Unde et Salvator ait: Operamini dum dies est: veniet nox, quando jam nullus poterit operari (Joan. IX, 4.) Ortus est nobis Dei sermo, sol verus, et congregatae sunt bestiae recedentes in cubilia sua: procedamus ut homines ad opus nostrum, et usque ad vesperam laboremus, sicut mystice cantatur in psalmo: Posuisti tenebras, et facta est nox. In ipsa pertransibunt bestiae silvae, catuli leonum rugientes, ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi. Ortus",
          "candidate_score": 0.616714,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 16,
      "cf_id": "cf021",
      "work_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV",
      "max_score": 0.714228,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2186",
          "psc_text": "apostolus Paulus, experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus (II Cor. XIII, 3) ? 3. Restat inquirere utrum hi qui priusquam Christus in Ecclesia veniret ad Gentes, et priusquam Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt: et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur (Rom. II, 12) . Quae quidem Apostoli verba, quoniam id quod ait, peribunt, terribilius sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur.",
          "candidate_score": 0.714228,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_79_81",
          "bdc_text": "Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2473",
          "psc_text": "tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris » (Rom. X, 8 et 9). Et in Actibus Apostolorum legitur quod in Christo Deus definierit fidem omnibus, suscitans eum a mortuis (Act. XVII, 31). Hoc verbum fidei, quia principaliter ac primitus per Apostolos, qui ei cohaeserant, praedicatum est, ideo verbum eorum dictum est. Neque enim propterea non est verbum Dei, quia dictum est verbum eorum; cum dicat idem apostolus Thessalonicenses excepisse a se, non ut verbum hominum, sed, sicut est, vere verbum Dei (I Thess. II, 13) . Ideo ergo Dei, quia Deus id donavit; eorum vero verbum dictum est, quia hoc praedicandum illis Deus primitus ac praecipue commendavit. Ac per hoc etiam ille latro in sua fide verbum eorum habebat: quod eorum propterea dictum erat, quoniam praedicandum ad eorum officium primitus ac praecipue pertinebat. Denique cum murmur factum esset de ministerio mensarum a viduis Graecorum, antequam Paulus credidisset in",
          "candidate_score": 0.699273,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_79_81",
          "bdc_text": "Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2462",
          "psc_text": "id est pro discipulis qui cum illo tunc erant: sed et pro eis, inquit, qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in carne, sed etiam qui futuri erant. Quotquot enim postea crediderunt in eum, per verbum Apostolorum sine dubio crediderunt, et donec veniat, credituri sunt: ipsis enim dixerat, Et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis (Joan. XV, 27) ; et per hos Evangelium ministratum est, et antequam scriberetur, et utique quisquis in Christum credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos ait in se credituros per verbum eorum, qui ipsos, cum in carne viverent, Apostolos audierunt; sed et post obitum eorum, et nos longe post nati, per verbum eorum credidimus in Christum. Quoniam ipsi qui cum illo tunc fuerunt, quod ab illo audierunt, caeteris praedicaverunt: atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemus, ad nos",
          "candidate_score": 0.684707,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80_82",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2462",
          "psc_text": "id est pro discipulis qui cum illo tunc erant: sed et pro eis, inquit, qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in carne, sed etiam qui futuri erant. Quotquot enim postea crediderunt in eum, per verbum Apostolorum sine dubio crediderunt, et donec veniat, credituri sunt: ipsis enim dixerat, Et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis (Joan. XV, 27) ; et per hos Evangelium ministratum est, et antequam scriberetur, et utique quisquis in Christum credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos ait in se credituros per verbum eorum, qui ipsos, cum in carne viverent, Apostolos audierunt; sed et post obitum eorum, et nos longe post nati, per verbum eorum credidimus in Christum. Quoniam ipsi qui cum illo tunc fuerunt, quod ab illo audierunt, caeteris praedicaverunt: atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemus, ad nos",
          "candidate_score": 0.681365,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_971",
          "psc_text": "credit ei qui me misit, habet vitam aeternam: sed tanquam ex Patre. Quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, ex Patre habet vitam aeternam, credendo in eum qui misit illum. Et in judicium non veniet, sed transiit a morte ad vitam: sed ex Patre vivificatur, cui credit. Quid, tu non vivificas? Vide quia et Filius quos vult vivificat. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Hic non dixit, Credent ei qui misit me, et ideo vivent; sed audiendo vocem Filii Dei, qui audierint, hoc est obaudierint Filio Dei, vivent. Ergo et ex Patre vivent, cum credent Patri; et ex Filio vivent, cum audient vocem Filii Dei. Quare et ex Patre vivent et ex Filio vivent? Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso. 15. Implevit de resurrectione animarum; restat evidentius",
          "candidate_score": 0.678541,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47_49",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1421",
          "psc_text": "mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi (Joan. XIV, 21) . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est, sed adhuc creditur, nondum videtur. Si maneatur in eo quod creditur, pervenitur ad id quod videatur. Inde Joannes ipse sanctus evangelista in Epistola sua: Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Jam sumus, et aliquid erimus. Quid plus erimus quam sumus? Audi: Nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus. Unde? Quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2) . Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credis, mercedem exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis:",
          "candidate_score": 0.674462,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1236",
          "psc_text": "Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum misericors: sed time quod est in novissimo, et verax (Psal. LXXXV, 15) . Quos enim modo sustinet peccantes, judicaturus est contemnentes. An divitias longanimitatis et mansuetudinis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua (Rom. II, 4-6) . Mansuetus Dominus, longanimis Dominus, misericors Dominus: sed et justus Dominus, et verax Dominus. Largitur tibi spatium correctionis: sed tu plus amas dilationem quam emendationem. Malus fuisti heri? hodie bonus esto. Et hodiernum diem in malitia peregisti? vel cras mutare. Semper exspectas, et de misericordia Dei tibi plurimum polliceris: quasi ille qui tibi per poenitentiam promisit indulgentiam, promiserit tibi etiam prolixiorem vitam. Unde scis quid pariat crastinus dies? Recte dicis in corde",
          "candidate_score": 0.674178,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80_82",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_971",
          "psc_text": "credit ei qui me misit, habet vitam aeternam: sed tanquam ex Patre. Quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, ex Patre habet vitam aeternam, credendo in eum qui misit illum. Et in judicium non veniet, sed transiit a morte ad vitam: sed ex Patre vivificatur, cui credit. Quid, tu non vivificas? Vide quia et Filius quos vult vivificat. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Hic non dixit, Credent ei qui misit me, et ideo vivent; sed audiendo vocem Filii Dei, qui audierint, hoc est obaudierint Filio Dei, vivent. Ergo et ex Patre vivent, cum credent Patri; et ex Filio vivent, cum audient vocem Filii Dei. Quare et ex Patre vivent et ex Filio vivent? Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso. 15. Implevit de resurrectione animarum; restat evidentius",
          "candidate_score": 0.673313,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47_49",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1420",
          "psc_text": "nec in cor hominis ascendit (Isai. LXIV, 4; I Cor. II, 9). Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidisti videre: sicut ipse quodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus erat; ab omnibus videbatur, nec ab omnibus cognoscebatur; a multis reprobabatur, a turba occidebatur, a paucis dolebatur: sed tamen et ab eis a quibus dolebatur, nondum sicut erat agnoscebatur. Totum hoc quasi initium est lineamentorum fidei et structurae futurae. Quod Dominus ipse attendens quodam loco ait, Qui diligit me, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi (Joan. XIV, 21) . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est, sed",
          "candidate_score": 0.671438,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47_49",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2093",
          "psc_text": "ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1) . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur",
          "candidate_score": 0.670546,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_46_48",
          "bdc_text": "puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur : ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1419",
          "psc_text": "vide quanta sit: sicut et ipse Dominus alio loco dicit, Si habueritis fidem sicut granum sinapis (Matth. XVII, 19) . Quid humilius, quid vehementius? quid minutius, quid ferventius? Ergo et vos, ait, si manseritis in verbo meo, in quo credidistis, quo perducemini? Vere discipuli mei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis veritatem. 9. Quid promittit credentibus, fratres? Et cognoscetis veritatem. Quid enim? non illam cognoverant, quando Dominus loquebatur? si non cognoverant, quomodo crediderunt? Non quia cognoverunt crediderunt, sed ut cognoscerent crediderunt. Credimus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quod enim cognituri sumus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (Isai. LXIV, 4; I Cor. II, 9). Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidisti videre: sicut ipse quodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus",
          "candidate_score": 0.669751,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47_49",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1419",
          "psc_text": "vide quanta sit: sicut et ipse Dominus alio loco dicit, Si habueritis fidem sicut granum sinapis (Matth. XVII, 19) . Quid humilius, quid vehementius? quid minutius, quid ferventius? Ergo et vos, ait, si manseritis in verbo meo, in quo credidistis, quo perducemini? Vere discipuli mei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis veritatem. 9. Quid promittit credentibus, fratres? Et cognoscetis veritatem. Quid enim? non illam cognoverant, quando Dominus loquebatur? si non cognoverant, quomodo crediderunt? Non quia cognoverunt crediderunt, sed ut cognoscerent crediderunt. Credimus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quod enim cognituri sumus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (Isai. LXIV, 4; I Cor. II, 9). Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidisti videre: sicut ipse quodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus",
          "candidate_score": 0.669715,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_903",
          "psc_text": "vitae. Quae est vita tua? Fides: Justus ex fide vivit (Habac. II, 4; Rom. I, 17) . Infideles quid? Mortui sunt. Inter tales mortuos erat ille corpore, de quo dicit Dominus: Dimitte mortuos, sepeliant mortuos suos (Matth. VIII, 22) . Ergo et in hac vita sunt mortui, sunt vivi, et quasi omnes vivunt. Qui sunt mortui? Qui non crediderunt. Qui sunt vivi? Qui crediderunt. Quid dicitur mortuis ab Apostolo? Surge, qui dormis. Sed somnum, inquit, dixit, non mortem. Audi sequentia: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis. Et quasi diceret, Quo ibo? Et illuminabit te Christus (Ephes. V, 14) . Jam cum te credentem illuminaverit Christus, transitum facis a morte ad vitam: mane in eo quo transisti, et non venies ad judicium. 7. Exponit illud jam ipse, et sequitur: Amen, amen dico vobis. Ne forte quia dixit, transiit a morte ad vitam, intelligamus hoc in futura resurrectione, ostendere volens quomodo",
          "candidate_score": 0.669641,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_46_48",
          "bdc_text": "puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur : ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1421",
          "psc_text": "mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi (Joan. XIV, 21) . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est, sed adhuc creditur, nondum videtur. Si maneatur in eo quod creditur, pervenitur ad id quod videatur. Inde Joannes ipse sanctus evangelista in Epistola sua: Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Jam sumus, et aliquid erimus. Quid plus erimus quam sumus? Audi: Nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus. Unde? Quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2) . Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credis, mercedem exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis:",
          "candidate_score": 0.667615,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33_35",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1435",
          "psc_text": "peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Praestet nobis Dominus Deus noster, id est et mihi et vobis, ut pro sententia loquar de hac libertate appetenda, et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est Domini Dei nostri dicere, Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo, si dici fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum est, Amen, amen dico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4.",
          "candidate_score": 0.665807,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_76_78",
          "bdc_text": "HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) seine Selbständigkeit bei der Auslegung von Röm 1 , 17 mit Recht betonen. ( Vgl. allerdings Hausammann 74-76 , wo der Einfluß des «Ambrosiaster» , CSEL LXXXI /1 36-39 , auf Bullingers Auslegung nachgewiesen wird. ) . Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1819",
          "psc_text": "Justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 3) . Quia enim non ex fide, sed tanquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant; quemadmodum dictum est de Domino Deo nostro, Si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest (II Tim. II, 13) . De omnipotente dictum est, non potest. Sicut ergo quod Dominus negare seipsum non potest, laus est voluntatis divinae; ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae. 10. Ecce dico et ego, quod qui tam superbe sapiunt, ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuendum, ut negent sibi esse necessarium divinum adjutorium ad bene vivendum, non possunt credere in Christum. Non enim aliquid prosunt syllabae nominis Christi, et Sacramenta Christi, ubi resistitur fidei Christi. Fides autem Christi est, credere in eum qui justificat impium (Rom. IV, 5); credere in",
          "candidate_score": 0.662112,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_53_55",
          "bdc_text": "Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ; als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff; 192 , 27f;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2093",
          "psc_text": "ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1) . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur",
          "candidate_score": 0.66154,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52_54",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) . Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ; als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2266",
          "psc_text": "affirmet ea esse quae tunc Dominus dicere noluit? Quis hoc nostrum faciat, et non maximam culpam temeritatis incurrat, in quo nec prophetica nec apostolica excellit auctoritas? Nam profecto si eorum aliquid legissemus in Libris canonica auctoritate firmatis, qui post ascensionem Domini scripti sunt, parum fuerat hoc legisse, nisi illic id etiam legeretur, hoc ex eis esse quae tunc Dominus noluit discipulis dicere, quia non poterant illa portare. Tanquam si, verbi gratia, ego dicerem, illud quod legimus in hujus Evangelii capite, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud Deum (Joan. I, 1, 2) , et alia quae sequuntur, quoniam postea scripta sunt, nec ea Dominum Jesum dixisse narratum est, cum hic esset in carne, sed haec unus ex Apostolis ejus, ac Spiritu ejus sibi revelante conscripsit, ex his esse quae noluit tunc Dominus dicere, quia ea discipuli portare non poterant;",
          "candidate_score": 0.661406,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_3_5",
          "bdc_text": "Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1236",
          "psc_text": "Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum misericors: sed time quod est in novissimo, et verax (Psal. LXXXV, 15) . Quos enim modo sustinet peccantes, judicaturus est contemnentes. An divitias longanimitatis et mansuetudinis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua (Rom. II, 4-6) . Mansuetus Dominus, longanimis Dominus, misericors Dominus: sed et justus Dominus, et verax Dominus. Largitur tibi spatium correctionis: sed tu plus amas dilationem quam emendationem. Malus fuisti heri? hodie bonus esto. Et hodiernum diem in malitia peregisti? vel cras mutare. Semper exspectas, et de misericordia Dei tibi plurimum polliceris: quasi ille qui tibi per poenitentiam promisit indulgentiam, promiserit tibi etiam prolixiorem vitam. Unde scis quid pariat crastinus dies? Recte dicis in corde",
          "candidate_score": 0.658126,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_48",
          "bdc_text": "certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1421",
          "psc_text": "mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi (Joan. XIV, 21) . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est, sed adhuc creditur, nondum videtur. Si maneatur in eo quod creditur, pervenitur ad id quod videatur. Inde Joannes ipse sanctus evangelista in Epistola sua: Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Jam sumus, et aliquid erimus. Quid plus erimus quam sumus? Audi: Nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus. Unde? Quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2) . Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credis, mercedem exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis:",
          "candidate_score": 0.657955,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2170",
          "psc_text": "quoniam iniquitatem qua iniquus est diligit: et rursus odisse se dicitur, quoniam quod ei nocet, hoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium: odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum est per liberam voluntatem. Unde nos quoque illum diligere et prohibemur, si recte intelligimus, et jubemur: prohibemur scilicet, ubi nobis dicitur, Nolite diligere mundum (I Joan. II, 15) ; jubemur autem, ubi nobis dicitur, Diligite inimicos vestros (Luc. VI, 27) . Ipsi sunt mundus qui nos odit. Ergo et prohibemur diligere in illo quod ipse diligit in seipso; et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso, Dei scilicet opificium, et diversas bonitatis suae consolationes. Vitium quippe in illo diligere prohibemur, jubemurque diligere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam: ut nos eum et diligamus et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque perverse. TRACTATUS LXXXVIII. De eo quod ait Jesus,",
          "candidate_score": 0.656562,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_61_63",
          "bdc_text": "VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2092",
          "psc_text": "aequalis est Patri, novit fides quae religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Quid est hoc, cum magis homo credere debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam quid magnum est si creditur quod videtur, secundum illam ejusdem Domini sententiam, quando discipulum arguit dicens: Quia vidisti, credidisti, beati qui non vident et credunt (Joan. XX, 29) ? Et nescio utrum credere dicendus est quisque quod videt; nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1) . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius",
          "candidate_score": 0.654371,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_62_64",
          "bdc_text": "s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1420",
          "psc_text": "nec in cor hominis ascendit (Isai. LXIV, 4; I Cor. II, 9). Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidisti videre: sicut ipse quodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus erat; ab omnibus videbatur, nec ab omnibus cognoscebatur; a multis reprobabatur, a turba occidebatur, a paucis dolebatur: sed tamen et ab eis a quibus dolebatur, nondum sicut erat agnoscebatur. Totum hoc quasi initium est lineamentorum fidei et structurae futurae. Quod Dominus ipse attendens quodam loco ait, Qui diligit me, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi (Joan. XIV, 21) . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est, sed",
          "candidate_score": 0.652799,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1421",
          "psc_text": "mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi (Joan. XIV, 21) . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est, sed adhuc creditur, nondum videtur. Si maneatur in eo quod creditur, pervenitur ad id quod videatur. Inde Joannes ipse sanctus evangelista in Epistola sua: Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Jam sumus, et aliquid erimus. Quid plus erimus quam sumus? Audi: Nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus. Unde? Quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2) . Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credis, mercedem exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis:",
          "candidate_score": 0.652334,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_31_33",
          "bdc_text": "ThZ X , 1954 , 73-76 ; Staedtke 185f , 272. ) . Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1421",
          "psc_text": "mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi (Joan. XIV, 21) . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est, sed adhuc creditur, nondum videtur. Si maneatur in eo quod creditur, pervenitur ad id quod videatur. Inde Joannes ipse sanctus evangelista in Epistola sua: Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Jam sumus, et aliquid erimus. Quid plus erimus quam sumus? Audi: Nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus. Unde? Quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2) . Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credis, mercedem exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis:",
          "candidate_score": 0.652131,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_31_33",
          "bdc_text": "ThZ X , 1954 , 73-76 ; Staedtke 185f , 272. ) . Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2093",
          "psc_text": "ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1) . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur",
          "candidate_score": 0.651367,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_61_63",
          "bdc_text": "VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2093",
          "psc_text": "ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1) . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur",
          "candidate_score": 0.65065,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_62_64",
          "bdc_text": "s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1247",
          "psc_text": "Habentes modo salutem communem cum pecoribus suis, Filii hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Aliam habent salutem in re, aliam in spe. Salus ista quae in praesenti est, hominibus pecoribusque communis est: sed est alia quam sperant homines; et accipiunt qui sperant, non accipiunt qui desperant. Filii enim hominum sub tegmine, inquit, alarum tuarum sperabunt. Qui autem perseveranter sperant, a te proteguntur, ne de spe a diabolo dejiciantur: sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Si ergo sperabunt, quid sperabunt, nisi quod pecora non habebunt? Inebriabuntur ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Quale vinum est, unde inebriari laudabile est? quale vinum est, quod non turbat, sed dirigit mentem? quale vinum est, quod facit perpetuo sanum, non inebriando facit insanum? Inebriabuntur. Unde? Ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Unde? Quoniam apud te fons vitae. Ipse fons vitae ambulabat in terra, ipse dicebat, Qui sitit, veniat",
          "candidate_score": 0.650618,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_61_63",
          "bdc_text": "VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_675",
          "psc_text": "Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data est Lex? Sequitur, et dicit: Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus (Galat. III, 21, 22) . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant quos non sanabant? Quia conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. 3. Quid ergo fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata, et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post",
          "candidate_score": 0.649931,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2093",
          "psc_text": "ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1) . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur",
          "candidate_score": 0.649333,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_61_63",
          "bdc_text": "VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1247",
          "psc_text": "Habentes modo salutem communem cum pecoribus suis, Filii hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Aliam habent salutem in re, aliam in spe. Salus ista quae in praesenti est, hominibus pecoribusque communis est: sed est alia quam sperant homines; et accipiunt qui sperant, non accipiunt qui desperant. Filii enim hominum sub tegmine, inquit, alarum tuarum sperabunt. Qui autem perseveranter sperant, a te proteguntur, ne de spe a diabolo dejiciantur: sub tegmine alarum tuarum sperabunt. Si ergo sperabunt, quid sperabunt, nisi quod pecora non habebunt? Inebriabuntur ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Quale vinum est, unde inebriari laudabile est? quale vinum est, quod non turbat, sed dirigit mentem? quale vinum est, quod facit perpetuo sanum, non inebriando facit insanum? Inebriabuntur. Unde? Ab ubertate domus tuae; et torrente voluptatis tuae potabis eos. Unde? Quoniam apud te fons vitae. Ipse fons vitae ambulabat in terra, ipse dicebat, Qui sitit, veniat",
          "candidate_score": 0.649188,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_62_64",
          "bdc_text": "s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2092",
          "psc_text": "aequalis est Patri, novit fides quae religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Quid est hoc, cum magis homo credere debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam quid magnum est si creditur quod videtur, secundum illam ejusdem Domini sententiam, quando discipulum arguit dicens: Quia vidisti, credidisti, beati qui non vident et credunt (Joan. XX, 29) ? Et nescio utrum credere dicendus est quisque quod videt; nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1) . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius",
          "candidate_score": 0.648277,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2092",
          "psc_text": "aequalis est Patri, novit fides quae religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Quid est hoc, cum magis homo credere debeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur non videtur. Nam quid magnum est si creditur quod videtur, secundum illam ejusdem Domini sententiam, quando discipulum arguit dicens: Quia vidisti, credidisti, beati qui non vident et credunt (Joan. XX, 29) ? Et nescio utrum credere dicendus est quisque quod videt; nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1) . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius",
          "candidate_score": 0.647267,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_62_64",
          "bdc_text": "s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in :",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2093",
          "psc_text": "ita est definita: Est autem fides sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur (Hebr. XI, 1) . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum est quae non videntur; quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur",
          "candidate_score": 0.645902,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_40_42",
          "bdc_text": "1 . Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2597",
          "psc_text": "caeteris eminebant: hebraea, propter Judaeos in Dei Lege gloriantes; graeca, propter Gentium sapientes; latina, propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. 5. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit. Rex sum Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est, Ne corrumpas tituli inscriptionem (Tit. Psal. LVI, LVII) ? Ecce tituli inscriptionem non corrumpit; quod scripsit, scripsit. Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit? Sed",
          "candidate_score": 0.645854,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_40_42",
          "bdc_text": "1 . Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1429",
          "psc_text": "credentes estis, manendo videntes eritis. Ideo sequitur, Et cognoscetis veritatem. Veritas incommutabilis est. Veritas panis est, mentes reficit nec deficit: mutat vescentem, non ipsa in vescentem mutatur. Ipsa est veritas Verbum Dei, Deus apud Deum unigenitus Filius. Haec Veritas carne induta est propter nos, ut de Maria virgine nasceretur, et impleretur prophetia, Veritas de terra orta est (Psal. LXXXIV, 12) . Haec ergo Veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne: latebat autem non ut negaretur, sed ut differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur. Stans itaque conspicuus secundum infirmitatem carnis Dominus noster Jesus Christus, et secundum majestatem divinitatis occultus, dixit ad eos qui ei, eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22). Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos.",
          "candidate_score": 0.645067,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1419",
          "psc_text": "vide quanta sit: sicut et ipse Dominus alio loco dicit, Si habueritis fidem sicut granum sinapis (Matth. XVII, 19) . Quid humilius, quid vehementius? quid minutius, quid ferventius? Ergo et vos, ait, si manseritis in verbo meo, in quo credidistis, quo perducemini? Vere discipuli mei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis veritatem. 9. Quid promittit credentibus, fratres? Et cognoscetis veritatem. Quid enim? non illam cognoverant, quando Dominus loquebatur? si non cognoverant, quomodo crediderunt? Non quia cognoverunt crediderunt, sed ut cognoscerent crediderunt. Credimus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quod enim cognituri sumus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (Isai. LXIV, 4; I Cor. II, 9). Quid est enim fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidisti videre: sicut ipse quodam loco ait. Ideo Dominus prius ad faciendam fidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus",
          "candidate_score": 0.643982,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_90_92",
          "bdc_text": "Unde et in primo cap. dixerat : «Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens : «Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_0",
          "psc_text": "TRACTATUS I. In illud Joannis, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, etc., usque ad id, Et tenebrae eam non comprehenderunt. Cap. I, V\\. 1-5. 1. Intuens quod modo audivimus ex lectione apostolica, quod animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei (I Cor. II, 14), et cogitans, in hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non percipit. Quid ergo, fratres? silebimus hinc? Quare ergo legitur, si silebitur? aut quare auditur, si non exponitur? sed et quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursum esse non dubito in numero vestro quosdam, a",
          "candidate_score": 0.643869,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_67_69",
          "bdc_text": "-Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1745",
          "psc_text": ". 10. Ecce audite quia Judas iste non tunc perversus factus est, quando a Judaeis corruptus Dominum tradidit. Plerique enim incuriosi Evangelii, existimant tunc periisse Judam, quando accepit a Judaeis pecuniam ut Dominum traderet. Non tunc periit, jam fur erat, et Dominum perditus sequebatur; quia non corde, sed corpore sequebatur. Duodenarium numerum Apostolorum implebat, apostolicam beatitudinem non habebat, ad imaginem fuerat duodecimus: quo decedente, et alio succedente, et suppleta est apostolica veritas, et numeri permansit integritas (Act. I, 26). Quid ergo voluit Dominus noster Jesus Christus, fratres mei, admonere Ecclesiam suam, quando unum perditum inter duodecim habere voluit, nisi ut malos toleremus, nec corpus Christi dividamus? Ecce inter sanctos est Judas, ecce fur est Judas, et, ne contemnas, fur et sacrilegus, non qualiscumque fur: fur loculorum, sed dominicorum; loculorum, sed sacrorum. Si crimina discernuntur in foro, qualiscumque furti et peculatus; peculatus enim dicitur furtum de re publica; et non sic",
          "candidate_score": 0.642969,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1430",
          "psc_text": "Christus, et secundum majestatem divinitatis occultus, dixit ad eos qui ei, eum haec loqueretur, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22). Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos. Hoc verbum Dominus a libertate posuit, liberabit vos. Nihil est enim aliud proprie liberat, nisi liberum facit. Quomodo salvat nihil est aliud quam salvum facit; quomodo sanat nihil est aliud quam sanum facit; ditat nihil est aliud quam ditem, id est, divitem facit: sic liberat nihil est aliud quam liberum facit. Hoc in verbo graeco planius est. Nam in latina consuetudine plerumque dicimus hominem liberari, quod ad libertatem non pertinet, sed tantum ad salutem: sicut quisquam dicitur liberari ab infirmitate; usitate dicitur, non tamen proprie. Sic autem posuit Dominus hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca",
          "candidate_score": 0.642212,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69_71",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 . März zuschickte .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1924",
          "psc_text": "cum recubuisset ille supra pectus Jesu. Hic est utique pectoris sinus, sapientiae secretum. Dicit ei: Domine, quis est? Respondit Jesus: Ille est cui ego tinctum panem porrexero. Et cum tinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae. Et post panem, tunc introivit in illum satanas. Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo accepit, quia male bonum malus accepit. Verum de isto pane tincto qui porrectus est ficto, et de his quae sequuntur, multa dicenda sunt: quibus necessarium est plus temporis, quam nunc habemus jam in istius fine sermonis. TRACTATUS LXII. Ab eo quod scriptum est, Et cum tinxisset panem, dedit Judae; usque ad id, Nunc clarificatus est Filius hominis. Cap. XIII, V\\. 26-31. 1. Scio, charissimi, moveri posse nonnullos, sive pios ut requirant, sive impios ut reprehendant, quod posteaquam panem tinctum traditori suo Dominus dedit, intraverit in illum satanas. Sic enim scriptum est: Et cum",
          "candidate_score": 0.641581,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2362",
          "psc_text": "latebit. Hoc modicum longum nobis videtur, quoniam adhuc agitur: cum finitum fuerit, tunc sentiemus quam modicum fuerit. Non ergo sit gaudium nostrum quale habet mundus, de quo dictum est, Mundus autem gaudebit: nec tamen in hujus desiderii parturitione sine gaudio tristes simus, sed sicut ait Apostolus, Spe gaudentes, in tribulatione patientes (Rom. XII, 12) ; quia et ipsa parturiens, cui comparati sumus, plus gaudet de mox futura prole, quam tristis est de praesenti dolore. Sed hujus sermonis iste sit finis: habent enim quaestionem molestissimam quae sequuntur, nec brevitate coarctanda sunt, ut possint commodius, si Dominus voluerit, explicari. TRACTATUS CII. De eo quod Dominus ait, Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis; usque ad id, Iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem. Cap. XVI, V\\. 23-28. 1. Domini verba nunc ista tractanda sunt, Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit",
          "candidate_score": 0.640345,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_53",
          "bdc_text": "Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ;",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2462",
          "psc_text": "id est pro discipulis qui cum illo tunc erant: sed et pro eis, inquit, qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi omnes suos intelligi voluit, non solum qui tunc erant in carne, sed etiam qui futuri erant. Quotquot enim postea crediderunt in eum, per verbum Apostolorum sine dubio crediderunt, et donec veniat, credituri sunt: ipsis enim dixerat, Et vos testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis (Joan. XV, 27) ; et per hos Evangelium ministratum est, et antequam scriberetur, et utique quisquis in Christum credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos ait in se credituros per verbum eorum, qui ipsos, cum in carne viverent, Apostolos audierunt; sed et post obitum eorum, et nos longe post nati, per verbum eorum credidimus in Christum. Quoniam ipsi qui cum illo tunc fuerunt, quod ab illo audierunt, caeteris praedicaverunt: atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemus, ad nos",
          "candidate_score": 0.6388,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_34",
          "bdc_text": "Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1435",
          "psc_text": "peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Praestet nobis Dominus Deus noster, id est et mihi et vobis, ut pro sententia loquar de hac libertate appetenda, et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est Domini Dei nostri dicere, Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo, si dici fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum est, Amen, amen dico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4.",
          "candidate_score": 0.636905,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_125",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2617",
          "psc_text": "Paulus apostolus quod docebat, quando dicebat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior (I Tim. V, 8) . Quid autem tam cuique domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti ipse magister sanctorum de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat: ait enim Evangelista, Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seipso dicens. Sic quippe commemorare se solet, quod eum diligebat Jesus: qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita ut in convivio super pectus suum discumbere faceret (Joan. XIII, 23); credo ut istius Evangelii, quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. 3. Sed in quae sua Joannes matrem Domini",
          "candidate_score": 0.632159,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_29",
          "bdc_text": "Einen aufschlußreichen Vergleich zwischen Juds Vorschlägen in diesem Brief und Bullingers Vorlesung bietet Hausammann 46-48 .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1273",
          "psc_text": "enim via nostra juste vivere. Quomodo autem non offendat in via, cui non lucet lumen? Ac per hoc in tali via videre opus est, in tali via videre magnum est. Nam Tobias in facie oculos clausos habebat, et filius patri manum dabat; pater filio viam praecipiendo monstrabat (Tob. II, 11, IV). 4. Responderunt ergo Judaei, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum. Videamus quid audiant: audiamus et nos, sed non sicut illi. Illi contemnentes, nos credentes: illi occidere Christum volentes, nos per Christum vivere cupientes. Interim ista distantia distinguat aures mentesque nostras, et audiamus quid Judaeis responderit Dominus. Respondit Jesus, et dixit eis: Etsi ego de me testimonium perhibeo, verum est testimonium meum; quia scio unde veni, et quo vado. Lumen et alia demonstrat et seipsum. Accendis lucernam, verbi gratia, ut quaeras tunicam, et praestat tibi ardens lucerna ut invenias tunicam: numquid accendis lucernam ut videas ardentem",
          "candidate_score": 0.630939,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69_71",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 . März zuschickte .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2233",
          "psc_text": "misericordiam suam, et in nocte declaravit (Psal. XLI, 9): quando nox Judaeorum separatum a se diem Christianorum nulla confusione fuscavit; et quando carnem occidere potuit, fidem tenebrare non potuit. TRACTATUS XCIV. De eo quod dicit Jesus, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram; usque ad id, Si autem abiero, mittam eum ad vos. Cap. XVI, V\\. 5-7. 1. Cum Dominus Jesus praedixisset discipulis suis persecutiones quas passuri fuerant post ejus abscessum, subjunxit, atque ait: Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nunc autem vado ad eum qui me misit. Ubi primum videndum est, utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demonstrant, antequam ventum esset ad coenam (Matth. XXIV, 9; Marc. XIII, 9-13, et Luc. XXI, 12-17): qua peracta secundum Joannem ista locutus est, ubi ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram. An",
          "candidate_score": 0.630716,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11_13",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2536",
          "psc_text": "XXVI, 57); quia et ad Annam prius ideo ductus est, quod socer ejus fuerit: ubi intelligendum est hoc eumdem Caipham fieri voluisse. 2. Sequebatur autem, inquit, Jesum Simon Petrus, et alius discipulus. Quisnam iste sit discipulus, non temere affirmandum est, quia tacetur. Solet autem se idem Joannes ita significare, et addere, quem diligebat Jesus (Joan. XIII, 23, et XIX, 26) . Fortassis ergo et hic ipse est: quisquis tamen sit, sequentia videamus. « Discipulus autem ille, » inquit, « erat notus pontifici, et introivit cum Jesu in atrium pontificis: Petrus autem stabat ad ostium foris. Exiit ergo alius discipulus qui erat notus pontifici, et dixit ostiariae et introduxit Petrum. Dicit ergo Petro ancilla ostiaria: Numquid et ut ex discipulis es hominis istius? Dicit ille: Non sum. » Ecce columna firmissima ad unius aurae impulsum tota contremuit. Ubi est illa promittentis audacia, et de se plurimum praefidentis? Ubi sunt verba illa,",
          "candidate_score": 0.630325,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_1_3",
          "bdc_text": "Quod tu ex me quorundam locorum in Paulo ad Rhomanos [ ! ] eorumque difficilium explanationem flagitas Bullingers Brief ist nicht erhalten. , frater charissime , ex pumice aquam cogisVgl. Adagia 1 , 4 , 75 ( LB II 174f ) ; Otto 290 , Nr. 1486 . .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_692",
          "psc_text": "insensatam, proximus commendatur. Non irascatur proximus, si commendatur nobis per rem quae sine anima et sine sensu est. Ipse Dominus et salvator noster Jesus Christus lapis angularis dictus est, ut duos conderet in se (Ephes. II, 14-20). Dictus est et petra, unde aqua profluxit: Petra autem erat Christus (I Cor. X, 4) . Quid ergo mirum, si Petra Christus, lignum proximus? Non tamen qualecumque lignum: quomodo nec illa qualiscumque petra, sed unde aqua profluxerat sitientibus; nec qualiscumque lapis, sed angularis, qui in semetipso copulavit duos parietes e diverso venientes. Sic nec qualecumque lignum proximum acceperis, sed grabatum. Quid ergo in grabato, obsecro te? quid, nisi quia ille languidus grabato portabatur? Sanus autem grabatum portat. Quid dictum est ab Apostolo? Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi (Galat. VI, 2) . Lex ergo Christi charitas est, nec charitas impletur nisi invicem onera nostra portemus. Sufferentes, inquit, invicem in dilectione,",
          "candidate_score": 0.630157,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_29",
          "bdc_text": "Einen aufschlußreichen Vergleich zwischen Juds Vorschlägen in diesem Brief und Bullingers Vorlesung bietet Hausammann 46-48 .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1379",
          "psc_text": "scriptum est, Multa habeo de vobis loqui et judicare; usque ad id,, Et non cognoverunt quia Patrem ejus dicebat Deum. Cap. VIII, V\\. 26, 27. 1. Verba Domini nostri Jesu Christi quae habuit cum Judaeis, ita moderans loquelam suam, ut caeci non viderent, et fideles oculos aperirent, quae hodie de sancto Evangelio recitata sunt, ista sunt: Dicebant ergo Judaei, Tu quis es? Quia dixerat supra Dominus, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris (Joan. VIII, 25, 24) . Ad hoc ergo illi, Tu quis es? veluti quaerentes nosse in quem deberent credere, ne in suo peccato morerentur. Respondit dicentibus, Tu quis es? et ait, Principium, quia et loquor vobis. Si se dixit Dominus esse principium, quaeri potest utrum et Pater principium sit. Si enim Filisu principium est qui habet Patrem, quanto facilius intelligendus est Deus Pater esse principium, qui habet quidem Filium cui Pater sit, sed non habet",
          "candidate_score": 0.629558,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_29",
          "bdc_text": "Einen aufschlußreichen Vergleich zwischen Juds Vorschlägen in diesem Brief und Bullingers Vorlesung bietet Hausammann 46-48 .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_709",
          "psc_text": "fortassis intentas excitare possint; implere autem nondum capaces non possint: grandiusculis autem quibusque mentibus et ad aetatem quamdam interius virilem pervenientibus, dat aliquid verbis his, quo et exerceantur, et pascantur. Audistis cum legeretur, et unde sermo iste venerit meministis. Hesterno enim die lectum est, quod propterea volebant Jesum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed etiam patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo (Id. V, 18) . Quod Judaeis displicebat, hoc ipsi Patri placebat. Hoc sine dubio placet etiam eis qui honorificant Filium, sicut honorificant Patrem; quia si eis non placeat, displicebunt. Non enim Deus erit major, quia placet tibi; sed tu minor, si displicet tibi. Adversus hanc autem eorum calumniam, venientem vel de ignorantia, vel de malitia, loquitur Dominus non omnino quod capiant, sed unde agitentur et conturbentur, et fortasse vel conturbati medicum quaerant. Dicebat autem quae scriberentur, ut etiam a nobis postea legerentur. Viderimus ergo quid",
          "candidate_score": 0.6294,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_29",
          "bdc_text": "Einen aufschlußreichen Vergleich zwischen Juds Vorschlägen in diesem Brief und Bullingers Vorlesung bietet Hausammann 46-48 .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1295",
          "psc_text": "trahens iniquitatem. 3. Isti ergo Judaei videbant hominem, nec intelligebant nec credebant Deum: atque inter caetera audistis jam quemadmodum ei dixerint, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum (Id. VIII, 13) . Audistis etiam quid ille responderit, cum hesterno die lectum esset, et pro nostris viribus disputatum. Hodie verba ejus haec lecta sunt, Vos secundum carnem judicatis. Ideo, inquit, mihi dicitis, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum, quia secundum carnem judicatis; quia Deum non intelligitis, et hominem videtis, et hominem persequendo, Deum latentem offenditis. Ergo secundum carnem judicatis. Ideo vobis arrogans videor, quia ego de me testimonium perhibeo. Omnis enim homo, quando de se vult perhibere testimonium laudabile, arrogans et superbus videtur. Ideo scriptum est, Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui (Prov. XXVII, 2) . Sed hoc homini dictum est. Infirmi enim sumus, et apud infirmos loquimur. Verum",
          "candidate_score": 0.625915,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_38_40",
          "bdc_text": "nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s. oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers : 1 .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2598",
          "psc_text": "quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit? Sed Judaeorum tantum rex est Christus, an et Gentium? Imo et Gentium. Cum enim dixisset in prophetia, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini; ne propter montem Sion solis Judaeis eum regem quisquam diceret constitutum, continuo subjecit, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te: postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae (Psal. II, 6-8) . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et",
          "candidate_score": 0.625635,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_38_40",
          "bdc_text": "nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s. oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers : 1 .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_1295",
          "psc_text": "trahens iniquitatem. 3. Isti ergo Judaei videbant hominem, nec intelligebant nec credebant Deum: atque inter caetera audistis jam quemadmodum ei dixerint, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum (Id. VIII, 13) . Audistis etiam quid ille responderit, cum hesterno die lectum esset, et pro nostris viribus disputatum. Hodie verba ejus haec lecta sunt, Vos secundum carnem judicatis. Ideo, inquit, mihi dicitis, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum, quia secundum carnem judicatis; quia Deum non intelligitis, et hominem videtis, et hominem persequendo, Deum latentem offenditis. Ergo secundum carnem judicatis. Ideo vobis arrogans videor, quia ego de me testimonium perhibeo. Omnis enim homo, quando de se vult perhibere testimonium laudabile, arrogans et superbus videtur. Ideo scriptum est, Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui (Prov. XXVII, 2) . Sed hoc homini dictum est. Infirmi enim sumus, et apud infirmos loquimur. Verum",
          "candidate_score": 0.625282,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_66",
          "bdc_text": "vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) .",
          "psc_chunk_id": "035_Augustinus-Hipponensis_In-Joannis-evangelium-tractatus-CXXIV_window_2493",
          "psc_text": "cum jam homines essent; missus est autem ipse ut homo esset: et tamen superius ait, Sicut me misisti in mundum, et ego misi eos in mundum (Joan. XVII, 18) ; tanquam diceret, Quia misisti me, misi eos. Ita et hoc loco, Dilexisti eos, inquit, sicut me dilexisti; quod nihil aliud est quam, Dilexisti eos, quoniam et me dilexisti. Non enim membra Filii non diligeret qui diligit Filium; aut alia causa est diligendi membra ejus, nisi quia diligit eum. Sed diligit Filium secundum divinitatem, quia genuit illum aequalem sibi; diligit eum etiam secundum id quod homo est, quia ipsum unigenitum Verbum caro factum est, et propter Verbum est ei chara Verbi caro: nos autem diligit, quoniam sumus ejus membra quem diligit; et hoc ut essemus, propter hoc nos dilexit antequam essemus. 6. Quapropter incomprehensibilis est dilectio qua diligit Deus, neque mutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per sanguinem Filii",
          "candidate_score": 0.602946,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 17,
      "cf_id": "cf026",
      "work_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica",
      "max_score": 0.713674,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_96_98",
          "bdc_text": "die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere : tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_250",
          "psc_text": "contineat. In parabolis enim et aenigmatibus scripta est lex, et ipsae parabolae et propositiones. Hinc est quod Judaeis obtecta et clausa sunt omnia; qui nisi crediderint, ad eorum intelligentiam pervenire non possunt. CAPUT XXI. Quia Testamentum legis Judaei non intelligunt. 1. Signata enim habent ista omnia sacramenta Scripturarum, et ignorant quod legunt: legunt quippe omnia, et non intelligunt, sicut de eis cecinit Dominus ad prophetam: « Dic, » inquit, « populo huic, auditione audietis, et non intelligetis; et cernentes videbitis, et non scietis; incrassatum est enim cor populi hujus (Isai. VI, 9). « Et iterum: « Auferet Dominus a Juda, et a Jerusalem validum, et fortem, judicem, et prophetam, et sapientem de architectis, et prudentem eloquii mystici (Isai. III, 1). » 2. Haec quippe cuncta abstulit ab eis Deus, et signavit illis omnia sacramenta juxta duritiam cordis eorum, ne forte intelligant, eodem Isaia testante de ipsis: « Et erit, »",
          "candidate_score": 0.713674,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_250",
          "psc_text": "contineat. In parabolis enim et aenigmatibus scripta est lex, et ipsae parabolae et propositiones. Hinc est quod Judaeis obtecta et clausa sunt omnia; qui nisi crediderint, ad eorum intelligentiam pervenire non possunt. CAPUT XXI. Quia Testamentum legis Judaei non intelligunt. 1. Signata enim habent ista omnia sacramenta Scripturarum, et ignorant quod legunt: legunt quippe omnia, et non intelligunt, sicut de eis cecinit Dominus ad prophetam: « Dic, » inquit, « populo huic, auditione audietis, et non intelligetis; et cernentes videbitis, et non scietis; incrassatum est enim cor populi hujus (Isai. VI, 9). « Et iterum: « Auferet Dominus a Juda, et a Jerusalem validum, et fortem, judicem, et prophetam, et sapientem de architectis, et prudentem eloquii mystici (Isai. III, 1). » 2. Haec quippe cuncta abstulit ab eis Deus, et signavit illis omnia sacramenta juxta duritiam cordis eorum, ne forte intelligant, eodem Isaia testante de ipsis: « Et erit, »",
          "candidate_score": 0.702025,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98_100",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff; 324 , 18ff; 325 , 3ff;",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_250",
          "psc_text": "contineat. In parabolis enim et aenigmatibus scripta est lex, et ipsae parabolae et propositiones. Hinc est quod Judaeis obtecta et clausa sunt omnia; qui nisi crediderint, ad eorum intelligentiam pervenire non possunt. CAPUT XXI. Quia Testamentum legis Judaei non intelligunt. 1. Signata enim habent ista omnia sacramenta Scripturarum, et ignorant quod legunt: legunt quippe omnia, et non intelligunt, sicut de eis cecinit Dominus ad prophetam: « Dic, » inquit, « populo huic, auditione audietis, et non intelligetis; et cernentes videbitis, et non scietis; incrassatum est enim cor populi hujus (Isai. VI, 9). « Et iterum: « Auferet Dominus a Juda, et a Jerusalem validum, et fortem, judicem, et prophetam, et sapientem de architectis, et prudentem eloquii mystici (Isai. III, 1). » 2. Haec quippe cuncta abstulit ab eis Deus, et signavit illis omnia sacramenta juxta duritiam cordis eorum, ne forte intelligant, eodem Isaia testante de ipsis: « Et erit, »",
          "candidate_score": 0.700175,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_98",
          "bdc_text": "tametsi gentes scriptam legem non habent ut Iudei , deus tamen que legis sunt , id est que lex praecipit , in eorum cordibus scribit , manifestat , ostendit , quod et conscientię et cogitationes eorum testantur , ut neque ipsi peccatis se immunes ac liberos dicere possintIn ähnlicher Weise äußerte sich Zwingli zu Röm 2 , 14 f und zum Problem des «Naturgesetzes » in der Schrift «Auslegen und Gründe der Schlußreden» u. ö. ( Z II 262 , 21ff;",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_252",
          "psc_text": "18) . » Patefacta sunt enim legis mysteria. 3. Judaeis vero clausa sunt, sicut et Daniel dicit: Clausa sunt, signatique sermones usque ad tempus consummationis, quousque addiscant 104 multi, et impleatur visio, et cognoscant omnia haec (Dan. XII. 9) . Nam quod et Moysi facies velamine tegebatur, dum descenderet de monte cum tabulis, id significabat, quia prae caecitatis caligine Judaicus populus legem ipsam non posset agnoscere, dum enim legitur Moyses, velamen est positum super cor eorum. CAPUT XXII. Quod Judaei, nisi credant in Christum, non intelligent Scripturas. 1. Neque enim possunt legem et prophetas intelligere, nisi ante in Christum crediderint, loquente Isaia: Si non credideritis, non intelligetis; justus enim ex fide mea vivet, ait Dominus per prophetam (Habac. II, 4). Unde et Abraham pater gentium factus est, quia credidit Deo, et reputatum est ei ad justitiam (Gen. XV, 6) . Isti autem quamvis legem et prophetas teneant, tamen non est",
          "candidate_score": 0.697467,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_250",
          "psc_text": "contineat. In parabolis enim et aenigmatibus scripta est lex, et ipsae parabolae et propositiones. Hinc est quod Judaeis obtecta et clausa sunt omnia; qui nisi crediderint, ad eorum intelligentiam pervenire non possunt. CAPUT XXI. Quia Testamentum legis Judaei non intelligunt. 1. Signata enim habent ista omnia sacramenta Scripturarum, et ignorant quod legunt: legunt quippe omnia, et non intelligunt, sicut de eis cecinit Dominus ad prophetam: « Dic, » inquit, « populo huic, auditione audietis, et non intelligetis; et cernentes videbitis, et non scietis; incrassatum est enim cor populi hujus (Isai. VI, 9). « Et iterum: « Auferet Dominus a Juda, et a Jerusalem validum, et fortem, judicem, et prophetam, et sapientem de architectis, et prudentem eloquii mystici (Isai. III, 1). » 2. Haec quippe cuncta abstulit ab eis Deus, et signavit illis omnia sacramenta juxta duritiam cordis eorum, ne forte intelligant, eodem Isaia testante de ipsis: « Et erit, »",
          "candidate_score": 0.675016,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_99",
          "psc_text": "2) . 2. Item idem Christus per eumdem prophetam: Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non contradico. Corpus meum dedi percutientibus (Isai. L, 5) . Et ipse alibi: Tacui, silui, nunquid semper tacebo (Isai. XLII, 14) ? Primo enim tacuit, ut judicaretur, quando sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, nec aperuit os suum, suamque compescuit potestatem. 3. In novissimo autem sic de eo scribitur: Deus manifeste veniet. Deus noster, et non silebit (Psal. XLIX, 3) . Tacuit enim ut judicaretur, quando venit occultus; nequaquam autem tacebit quando venerit manifestus ut judicet. 44 CAPUT XXXIV. Crucem portavit. 1. Quia crucem suam ipse portavit, Isaias praedixit: Puer natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus est principatus super humeros ejus (Isai. IX, 6) . Quis enim regum potestatis insignia in humero portat, et non aut in capite coronam, aut aliqua propriae vestis ornamenta? 2. Sed solus Rex",
          "candidate_score": 0.665721,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. .",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_165",
          "psc_text": "in Isaia: « Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde, sicut obstupuerunt super te multi, sic ingloriosus erit inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hominum, iste asperget gentes multas, super ipsum continebunt reges os suum, quia quibus non est narratum de eo, viderunt, et qui non audierunt, contemplati sunt » (Isai. LII, 13). 9. Item qui supra de eo: Ecce testem populis dedi eum, ducem ac praeceptorem gentibus, ecce gentem quam nesciebas vocabis, et gentes, quae non cognoverunt te, ad te current, propter Dominum Deum tuum, et Sanctum Israel, quia glorificavit te (Isai. LV, 4) . Quae prophetia omnis de vocatione gentium manifesta est, quia in Christo essent crediturae. 10. Et Habacuc ita inquit: Dominus loquitur: Scribe visum aperte, et explana eum super tabulas, ut percurrat qui legerit eum, quia adhuc visus procul apparebit in finem, et non mentietur; si moram fecerit, exspecta",
          "candidate_score": 0.663967,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_158",
          "psc_text": "Judaei gentium conversarum aemulatores, tandemque convicti cognoscant atque audiant in Deuteronomio Dominum proclamantem: Eritis gentes ad caput, incredulus autem populus ad caudam (Deut. XXVIII, 44) . CAPUT II. Cunctis gentibus in Christum credere jussum est. 1. Quia in Christo Filio Dei credere cunctis gentibus jussum est, Jacob in benedictionibus patriarcharum dixit: Non 71 deficiet princeps ex Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium (Gen. XLIX, 10) . Et David ex persona ejusdem Christi in Psalmis: « Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te; pete a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae » (Psal. II, 7). Et iterum: Constitues me in caput gentium, populus, quem non cognovi, servivit mihi, obauditu auris obaudivit mihi. 2. Similiter et alibi de eodem Psalmographus idem sic dicit: Ante solem permanet nomen ejus, et ante lunam",
          "candidate_score": 0.648216,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_40_42",
          "bdc_text": "1 . Jud übersetzt «pistis » primär mit «Wahrheit» ( so in Ps 33 , 4 ) , Bullinger dagegen hält sich an Luthers Version : «und alle sine werch trüw». 2 .",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_84",
          "psc_text": "Testis falsus non erit impunitus, pro eo quod vendidit argento Justum (Prov. XIX, 5; Amos. II. 6) . 3. Quam pecuniam bene Dominus mercedem suam dixit; multa enim opera apud eos fecerat, reddens vitam mortuis, lucem caecis, surdis auditum, gressum claudis; pro quibus omnibus Judaei nefanda aestimatione mortem triginta argentorum mercedem illi restituerunt. CAPUT XXI. Quia a discipulo suo traditus est. 1. Nam et quia Dominus traditorem suum per panem porrectum ostendit apostolis, etiam in Psalmis commemoravit in se impletum dicens: Qui edebat panes meos, ampliavit adversum me supplantationem. Et iterum: Tu vero homo unanimis, dux meus, et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos (Psal. XL, 10; LIV, 14) . 2. De ipso autem Juda proditore Jeremias praescius ita ante praedixit: Peccatum Juda scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino (Jerem. XVII, 1) , quod sive ad Judam, sive ad Judaeos non incongrue convenit, qui sic peccaverunt in",
          "candidate_score": 0.644762,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_51",
          "bdc_text": "Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis »",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_109",
          "psc_text": "mundabor (Psal. L, 9) . Unde et in lege per hyssopi fasciculum aspergebantur agni sanguine, qui mundari volebant (Exod. XII, 22), quo significaretur per passionem Domini peccata ablui mundi. 49 CAPUT XLI. Quia titulus crucis ejus corruptus non est. 1. De titulo crucis dixerunt Judaei: Noli scribere Rex Judaeorum, sed quia ipse dixit: Rex sum Judaeorum. Et respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi (Joan. XIX, 21) . Jam enim in Psalmo LVI fuerat prophetatum: Ne corrumpas tituli inscriptionem, in cujus psalmi serie non solum passio, vel mors, sed etiam resurrectio et ascensio Domini praedicatur. CAPUT XLII. In cruce pendens, Patrem pro inimicis suis deprecatus est. 1. Quia in cruce pendens Patrem pro inimicis suis deprecatus est, Isaias dicit: Ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus oravit (Isai. LIII, 12) . Et in Psalmis sic: Pro eo, inquit, quod eos diligebam, adversabantur mihi; ego autem orabam pro eis (Psal. CVIII, 4) .",
          "candidate_score": 0.606451,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ;",
          "psc_chunk_id": "083_Isidorus-Hispalensis_De-fide-Catholica_window_86",
          "psc_text": "Oblatus est, quia ipse voluit. Et infra: Pro eo quod tradidit in mortem animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Domini in manu ejus dirigetur (Isai. LIII, 7) . Et ipse per Jeremiam prophetam sic loquitur: Reliqui domum meam, dimisi haereditatem meam, tradidi dilectam animam meam in manus mimicorum ejus (Jerem. XII, 7) , hoc est, in manus Judaeorum, qui eum interfecerunt. CAPUT XXIII. Comprehensus est. 1. Quia comprehendendus erat, Jeremias propheta longe ante ita praedixit: Spiritus oris nostri Christus Dominus captus est in peccatis nostris (Thren. IV, 20) . Quo vaticinio demonstravit aperte et Christum Dominum esse, et traditum pro peccatis nostris fuisse. 2. Item Sapientiae liber dicit: Dixerunt inter se impii: Comprehendamus Justum, quia inutilis est nobis, et contrarius est operibus nostris: promittit scientiam Dei se habere, et Filium Dei se nominat. Et infra: Si est verus Filius Dei, suscipiet illum, et liberabit eum de manu contrariorum (Sap.",
          "candidate_score": 0.59526,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 18,
      "cf_id": "cf018",
      "work_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1",
      "max_score": 0.712804,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_256",
          "psc_text": "3, 2 u. 30, 17, 5 ff — 27 τοῖς μετέπειτα γεγονόσιν] gegemïber Hilgenfelds (Ketzergesch. des S. 426 A. 726) vielfach; nachgesprochener Behauptung, Epipb. habe hier im Widerspruch mit seiner äteren Schilderung die äer Nazoräer für jünger als äer ärt, ist festzustellen, daß μετέπειτα soviel heißt wie (bez. nach den äern), vgl. den Gegensatz in S. 223, If τῶν μετέπειτα u. τῶν πρὸ αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ. Die Reihenfolge soll ausdrücken, daß bei eine derartige Beeinflussung weniger zu erwarten war, als bei den äern GU M 4 πληροῦται πάντα M 6 ἂν < M 10 <τῶν> *, nach S. 221, 19 M 11 δασὶμ M 14 Ὀσσηνῶν] Ἐσσηνῶν M 16 <τῷ > * 17 <Μωυσέως> * | [δὲ] * 18 ἑπτὰ < U 19 * etwa <ἓν ῥῆμα> * 22 θυσίαν οἱ GU 23 τὸ] τῶ U 25 καὶ1 < U | καὶ2 < αἱρέσεις, ἐπειδὴ θέλγονται τῇ αὐτοῦ πλάνῃ·",
          "candidate_score": 0.712804,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2865",
          "psc_text": "μείζον Μ 12 nach γινώσκωσι noch einmal + σε U 15 vor τῶν ἀνθρώπων + ἀπὸ Μ 16 Ἄρειος <Μ 18 εἶναι *] ὄντα Μ U | ἐλέγχει U 21 καὶ1 <U | ἵνα ἐκ τοῦ θεὸν ἀληθινὸν <Μ 23 * <μὴ πλανηθῶμεν> * 23f εἶναι] λέγεσθαι? * 24 vor ἀληθινὸν + ἠ(!) Μ 25 θεοῦ U 27 σαφῶς] τὸ φῶς Μ τῆς πλάνης φρενοβλάβεια. ἔστι γὰρ πατὴρ πατήρ, ἔστιν υἱὸς υἱός, ἔστιν ἅγιον πνεῦμα ἅγιον πνεῦμα, τριὰς οὖσα, μία θεότης μία δοξαλογία μία κυριότης <εἶς θεός>, ᾦ δόξα, τιμὴ καὶ κράτος πατρὶ ἐν υἱῷ, υἱῷ ἐν πατρὶ σὺν ἁγίῳ πνεύματι εἰς αἰνας αἰώνων, ἀμήν. Ταύτην δὲ πάλιν τὴν αἵρεσιν ὡσπερεὶ λίβυν ἢ μόλουρον ἢ ἔλοπα ἢ ἕν τι τῶν ἑρπετῶν τῶν φοβερωωτάτων, οὐ μὴν δὲ δυναμένων διὰ δηγμάτων βλάπτειν ἀποσεισάμενοι καὶ δυνάμει τῆς ἁγίας τριάδος καταπεπατκότες, ἐπὶ τὰς ἑξῆς πάλιν προβαίνοντες αὐτὸν ἐπικαλεσώμεθα ἀρωγὸν τῆς ἡμετέρας πενίας τε καὶ",
          "candidate_score": 0.691891,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_35_37",
          "bdc_text": "Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis . Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat : «Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1490",
          "psc_text": "έν τῇ ἐρήμῳ τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ ἐπέδειξε Μωυσῆς τὸν ἀληθινὸν ὄφιν τὸν τέλειον, εἰς ὃν οἱ πιστεύοντες οὐκ ἐδάκνοντο ἐν τῇ ἐρήμῳ τουτέστιν ὑπὸ τῶν δυνάμεων. οὐδεὶς οὖν, φησίν, ὁ δυνάμενος σῶσαι καὶ ῥύσασθαι τοὺς ἐκπορευομένους ἐκ τῆς Αἰγύπτου, τουτέστιν ἐκ σώματος καὶ ἐκ τοῦδε τοῦ κόσμου, εἰ μὴ μόνος ὁ τέλειος, ὁ πλήρης τῶν πληρῶν ὄφις. ἐπὶ τοῦτον, φησίν, ὁ ἐλπίσας ὑπὸ τῶν ὄφεων τῆς ἐρήμου οὐ διαφθείρεται τουτέστι τῶν θεῶν τῆς γενέσεως — 7 vgl. Num. 21, 8 — 18 Job. 3, 14 V M 1 εἰ auf Rasur Vcorr εἰς M 2 ἐνθεὶς V 3 ἀληθῶς Dind.] ἀληθὲς VM 5f γνῶσιν ἀπάτην καὶ ἀγνωσίαν *] ἀπάτην καὶ ἀγνωσίαν γνῶσιν VM | καὶ ἀγνωσίαν]? * 9 εἶναι] εἰ M 10 δήγματος aus δείγματος Vcorr 13 οὐ nachgetragen Ycorr 14 δι᾿ nachgetragen Vcorr 15 θαυμαστῶν M | εἰ δι᾿ ὧν aus ἰδίων Vcorr 22 ἐγίγνετο V ρουσι δὲ καὶ",
          "candidate_score": 0.688779,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_47",
          "psc_text": "176, 18 177, 12 179,18 u. 20 8 vor τῇ ἕκτῃ + ἐν GUM < f | ἐτελειώθη f] ἐπλάσθη GUM | τοῦτο λεγόντων 11 <ἀλλ’> 12 γυνὴ hinter αὐτῷ αὐτῷ GUM 13 <διὰ> * 15 16 ὡς δὲ ἡ] ἡ δὲ Chron. pasch. 17 Ε;έχει *] ἔχει f < GUM Chron. pasch. ἐντεῦθεν < Chron. pasch. 18 δὲ < GM 19 νῦν] εἶτα Chron. pasch. Chron. pasch. | καὶ 1 < M | καὶ ἀσέλγειαι Chron. pasch. | μοιχεία Chron. pasch. | τε < M | ἀδικία + ἐχ·ρημάτισεν Chron. γνώμη <δέ> τις ἑτέρα, οὐ δόξα μετηλλαγμένη, ἀλλὰ μία γλῶττα γένος ἓν ἐπὶ γῆς κατ᾿ ἐκεῖνο καιροῦ ἐσπαρμένον. τούτῳ δὲ τῷ Ἰάρεδ γίνεται παῖς τοὔνομα Ἐνώχ, ὃς »εὐηρέστησε τῷ θεῷ καὶ οὐχ ηὑρίσκετο· μετέθηκεν γὰρ αὐτὸν ὁ θεός‘ καὶ « καὶ » οὐκ εἶδεν θάνατον‘. Ἐνὼχ δὲ γεννᾷ τὸν Μαθουσάλα, Μαθουσάλα τὸν Λάμεχ, Λάμεχ τὸν Νῶε. καὶ ἡ τοῦ",
          "candidate_score": 0.687757,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3137",
          "psc_text": "δι’ οὖ M; lies wohl I καὶ συνωδίνει νῦν < S 14 f ἀπὸ τῆς — σ(ύματος < S 15 καὶ αὐτὴ | ἀπεκδεχομέμνη U | ὅπως < S | ἐξεγερθέντων U ἐλευθεθερωθέντων Pa 16 alle S | τῆς σαρκὸς < S 17 καὶ 2 < U 17 f δὴ M 18 αὐτὴ] αὐτῆ U die Kreatur S | τῆς φθορᾶς #x003C; S —22f οἴδαμεν γάρ — σώματος ἠμῶν < Pa 19 φησίν < U 21 αὐτοί 1] αὐτὴν U das heiβt S 22 τὴν 1 < U 23 δὲ] < MU tciedei-um S | ὁ 2 καινή, ἃ ἐγὼ (φησί) ποιῶ, μένει ἐνώπιόν μου, λέγει κύριος, οὕτως τὸ σπέρμα ὑπῶν καὶ τὸ ὄνομα ὑμῶν«. καὶ πάλιν »οὕτως λέγει κύριος ὁ ποιήσας τὸν οὐρανόν, οὖτος θεὸς ὁ κατασκευάσας τὴν γῆν καὶ ποιήσας αὐτήν, αὐτὸς διώρισεν αὐτήν, οὐτήν, εἰς κενὸν ἐποίησεν αὐτήν, Μὰ κατοικεῖσθαι«. ὄντως γὰρ οὐκ εἰς κενὸν οὐδὲ εἰς",
          "candidate_score": 0.68281,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1177",
          "psc_text": "ἕκαστος, ἤτοι οὑτος ἐκείνῳ μεταδοὺς ἢ ἐκεῖνος τούτῳ. τὰ δεινὰ ἀπεμπολή- 2 μαχίμης γυναικὸς nach Prov. 21, 9. 19; von dorther ergibt sich der Sinn unseres Satzes V Μ Clemens AI. 3 προσεύχῃ Clemens AI. | φησίν hinter εὐχαριστία σου Clemens AI. 4 ὑποπέσοι V M | στῇς <εἰς> *; <εἰς> τὸ . . . σφαλῆναι gehört zusammen = dir im Begriff bist zu fallen] τῆς M αἰτῇς Hilgenfeld Stählin 4f οὐ κατορθῶσαι, ἀλλὰ μὴ σφαλῆναι Clemens AI. 4 [μὴ] *; viell. noch besser οὐ zu streichen u. μὴ κατορθώσας zu schreiben Jül. 5 εἶτα πάλιν φησίν < Clemens AI. | ἐστιν hinter νέος τις Clemens AI. 6 κατωφερὴς Clemens AI.] καταφερὴς VM | τουτέστιν ἀσθενὴς < Clemens AI. 7 f αἰσχρὰς δὲ — ὁ τάλας < Clemens AI. 8 <γάρ> * | φησίν σαντες καὶ εἴς τι πρὸς ἀλλήλους διαφερόμενοι, ὅμως ἐν μιᾷ αἱρέσει ἑαυτοὺς κατέθεντο, »ὥστε καὶ ἔχειν",
          "candidate_score": 0.681556,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3173",
          "psc_text": "τοῦ ἄποθανεῖν συμβήσεται, καὶ ο 2 vgl. Matth. 17, 1ff — 8f vgl. Arnos 9, 11 — 17 II. 16, 672 M U S 1 <λέγειν> * Ι πένητα u. πένητα umgestellt S Ι πένηταν U 2 μωσέα Ι ἀλλὰ Μ Ι ἀλλ’ οὐδὲν < S 3 φάσμα M 4f ’Ηλίαν Μωνσέα umgestellt 5 ἀλλ’ ὃ] ἀλλὰ τὸ ὃ M 6 αὐτὴν M < S Ι καὶ ἀνώλεθρον < S MU Ι καὶ < U 1) εἰς φθορὰν φθορὰν < S Ι ἀναστῆ U 9f ἀνοικοδομηθεῖσα < S Ι ἀνωκοδομηθεῖσα U 11 — 13 ὅτι μὴ — ἐτεκτήνατο < 11 οἰκείαν U 12 ἔμελεν *] εἰς τὸ μέλλον M μηδὲ U; ἐπιμελὲς Mendelssohn 13f σκοπεῖσθαι δὲ — οὕτως χρή < u. ὦ ’Aγλαοφῶν in den nächsten Satz gesetzt S 14 σοφότατε Μ | οὑτωσὶ U Ι πάντων M < S 15 προσχῆς wir kommen S 15f καὶ ἀνίστασθαι < S",
          "candidate_score": 0.681386,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3299",
          "psc_text": "κποίου θανάτου ἐγλίχετο ῥυσθῆναι καὶ τίς αὐτὸν ό ῥυόμενος ἦι· »χάρις τῷ 9 Psal. 18, 13 — –15 öm. 7, —24 –24 19 Röm. 7 M U S Phot. 1 τῇ <U | ύπάρχοντος] ἐπιτυγχάνοντος U 2 ὡς <S; lies σαφῶς? * | ἐν ήμῖν αὐτοῖς U ύαυτοῖς ήημῖν Phot. uns in ihnen S 3 καὶ] aber S | μὲν] μέλλῃ Phot. | φύσει <S 3 f γενηθῆναι Phot. 4 τὸ χεπιρον] das öse u. Feindselige S 5 πλεονάσαν — αγαθῷ <S | ὃ ἀντιστρατεύεσθαι — ἀγαθῷ <Phot. | ὃ] τὸ U | τῷ] τὸ M 6 παντοδαπὰς] πᾶς M örige S | ό ἄνθρπος hinter κείρονας Phot. 6f καὶ λογισμοὺς χείρονας <S 9 εἶναι <SPhot. | ό προφήτης] David S 10 λέγων] sprach S hinter με Phot. | γοῦν] γὰρ U οὐν Phot. | ῥήματα] ῥητὰ U | τοῦτο] diese (zu ῥήματα gezogen) S | παρίστησιν] συνιστῶσι Phot. 11",
          "candidate_score": 0.679386,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2162",
          "psc_text": "9 τοῦ < Μ 10 * etwa <καὶ ἐφοβήθη, ὡς> * | ἄλλοι] ἀλλότριοι Μ 11 ὁ < Μ 12 τοῦ < Μ | γὰρ < U | <φησι> * 14 ἰδεῖν hinter ἀληθείᾳ U 15 vor σώφρονι + ἐν U 17 θελήσωσι Μ | <ὅτι> * οἱ ἰδόντες τοὺς δύο τοὺς ἐν ἐσθήσεσι λευκαῖς οὐκ ἐν παραπληθίᾳ ὁρῶσιν, ἀλλὰ ἤκουον ἐρρωμένῃ τῇ διανοίᾳ ὅτι »ἄνδρες Γαλιλαῖοι, τί ἑστήκατε εἰς τὸν οὐρανὸν ἀτενίζοντες; οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀφ᾿ ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναληφθεὶς οὕτως ἐλεύσεται« καὶ τὰ ἑξῆς. εἶτα δὲ καὶ Πέτρος, ὡς ἔφην, ὁρῶν καὶ ἀκούων καὶ ἀποκρινόμενος καὶ λέγων »μηδαμῶς, κύριε«, εὐσταθῶν ἦν τῇ διανοίᾳ. Ἄγαβος γὰρ προφητεύων ἔλεγεν καὶ μετὰ σχήματος θαυμαστοῦ αἰνιττόμενος, λαβὼν τὴν ζώνην τοῦ Παύλου καὶ δήσας τοῖς ἰδίοις ποσὶν φησίν »οὗτος οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη, δήσουσιν αὐτὸν καὶ ἀποίσουσιν εἰς Ἱερουσαλήμ«. ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐν Ἀντιοχείᾳ κατῆλθον προφῆται καὶ κατήγγελλον λιμὸν ἔσεσθαι",
          "candidate_score": 0.677934,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22_24",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2427",
          "psc_text": "τριακοστῷ ἔτει τῆς αὐτοῦ ἐνσάρκου γεννήσεως, πρὸ ἓς εἰδῶν Νοεμβρίων, Τουτέστι κατὰ Αἰγυπτίους Ἀθὺρ δωδεκάτῃ, κατὰ Ἕλληνας 1 ff zu den Monatsangaben vgl. W. Kubitschek, Die Kalenderbücher von Florenz, Rom und Leyden (Denkschr. Wiener Akad. B. 57. 1915) S. 74 ff; dort weitere Schriften über die einzelnen Fragen — 8 ff wo? (einzige vergleichbare Stelle Sach. 7, 3) —18 ff vgl. Oben c. 16, 1 ff; S. 270, 14 ff u. c. 30, 10; S. 303, 4 M U 1 Ἰαννουαρίων Μ |πέμπτη ist nicht mit Kubistchek zu beanstanden; der Gesamtausdruck πέμπτη—ἐπιφώσκουσα bezeichnet ganz richtig die Mitternacht zwischen 5. u. 6. Januar; vgl. Z. 12 f u. S. 298, 19 2 Ἰαννουαρίου + μηνὸς U | ἑσπέρα — ἐπιφώσκουσα < U 4 Σαλαμνίους Μ 5 Ἰουλίου] Ἰουναῦ Μ | ἀλσὼν Μ 6 ἀταρταβὰ Μ 7 κατὰ Ἑβραίους τιβιὴθ ιݲγ, κατὰ ἀθηναίους μεμακτηρίωνος ςݲ U; aber vgl. die Reihenfolge S. 294,",
          "candidate_score": 0.677288,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_926",
          "psc_text": "mit ähermder Sicherheit zu erkennen, ß Ἀτὰ (lies Ἀγὰρ) Βαρβὰ = ℵ(??) (??) (er ürtete mit dem Schwert), Ἐσλὴν (lies Ἐσδὴν) Οὐανανὶν = (??) (??) (Gnade u. Erbarmen), Λαναφὲκ Οὐδινφὲκ = (??) (??) ür den, der ausgeht u. der ausgegangen ist) aufzufassen ist. Daraus erhellt bereits, ß die Formel jedenfalls keine Äonennamen, sondern einen ängenden Satz (Sätze? ) ält. Die »Übersetzung« des Epiph. ist daher genau so wertlos, wie die haer. 19, 4, 3; S. 221, 13ff vorgetragene V Μ 2 Ἔστιν + <οὕτως> ? * | Αὐρὰν V2 Οὐρὰν Μ2 | θαρδόου Μ2 | Θαρδεδδὶν M2 Θαρδεαδὶν M Θαρδεαδείη VV1 Θαρδεαδίη Μ1 3 Οὐδοῦα1 getilgt Vcorr Οὐδουκᾶ V2 | Οὐδουουα2 V1M1 Οὐδουὰχ V2; Οὐδουουὰκ Ἐσλὴν] Marquart, Randverbesserung zu Οὐδουὰκ Ἐστὴν | Ἐσλὴν] Σελὴν Μ2 Ἀμφαὶν Ἐσσουμὲν Marquart, Randverbesserung Ἀθαμὲς Σουμὶν] ἀμφεναισ/////ουμὲν V2 ἀμφαινεσγουμὲν 2 4 Οὐανανὶ M2 | Λαμερτάδε, ρ über Vcorr Λαμερτάδε MM1M2 | Σουμὶν] Σουσὶν V Σουεὶν",
          "candidate_score": 0.677008,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_21_23",
          "bdc_text": "Der Römerbrief ist in einem Ohrenzeugenbericht namentlich erwähnt , freilich ohne genaue Zeitangabe ( Farner III 40 ) ; Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2427",
          "psc_text": "τριακοστῷ ἔτει τῆς αὐτοῦ ἐνσάρκου γεννήσεως, πρὸ ἓς εἰδῶν Νοεμβρίων, Τουτέστι κατὰ Αἰγυπτίους Ἀθὺρ δωδεκάτῃ, κατὰ Ἕλληνας 1 ff zu den Monatsangaben vgl. W. Kubitschek, Die Kalenderbücher von Florenz, Rom und Leyden (Denkschr. Wiener Akad. B. 57. 1915) S. 74 ff; dort weitere Schriften über die einzelnen Fragen — 8 ff wo? (einzige vergleichbare Stelle Sach. 7, 3) —18 ff vgl. Oben c. 16, 1 ff; S. 270, 14 ff u. c. 30, 10; S. 303, 4 M U 1 Ἰαννουαρίων Μ |πέμπτη ist nicht mit Kubistchek zu beanstanden; der Gesamtausdruck πέμπτη—ἐπιφώσκουσα bezeichnet ganz richtig die Mitternacht zwischen 5. u. 6. Januar; vgl. Z. 12 f u. S. 298, 19 2 Ἰαννουαρίου + μηνὸς U | ἑσπέρα — ἐπιφώσκουσα < U 4 Σαλαμνίους Μ 5 Ἰουλίου] Ἰουναῦ Μ | ἀλσὼν Μ 6 ἀταρταβὰ Μ 7 κατὰ Ἑβραίους τιβιὴθ ιݲγ, κατὰ ἀθηναίους μεμακτηρίωνος ςݲ U; aber vgl. die Reihenfolge S. 294,",
          "candidate_score": 0.676834,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2332",
          "psc_text": "unter Benutzung von Clemesns Al. strom. I 145,5; II 90,16ff Stählin eine weiters Verbreitung des 8.(18.) November zu erweisen, ist ein Fehlschlag. Außer der hierbei nötigen Änderung im Text des Clemens (κ ݲγ ݲ statt ι ݲγ ݲ) steht ihm die Tatsache im Weg, deß Clemens a. a. O. Taufund Geburtstag ausdrücklich unterscheidet und der (errechnete) Tag dann als Geburtstag, nicht wie bei Epiph. als Tauftag gelten müßte — 18 Luk. 3,23 M U 1 <δὲ> * | * <ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ θεοῦ>* 1f <καθὼς> * 2 πάλιν< U 3 τε< U 5 καὶ ἁπλῶς—ἀφέντες < U | ὣς φησιν] ὡς ἦν? * | ἀφέντες + τὰ πλοῖα M 6 αὐτῷ < U 7 u. 8 οὔτε U 8 vor εὐαγγελισταῖς + ἁγίοις U 13 ἐπιτελεῖ M | τὴν ἀκολουθίαν < U | ὤδε] οὕτως U 14 ἀθυρὶ M 15 † ὡς ἔφημεν] hinter Αἰγυπτίους gestellt U; lies wohl",
          "candidate_score": 0.676474,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_925",
          "psc_text": "Ἀσίου Ἀχὲ Βελὶμ Δεξαριχὲ Μασεμών. καὶ οὕτως μὲν σύγκεινται ὡς κατὰ συζυγίαν ἀρρενοθήλεος, ἐν δὲ τῇ ἀκολουθίᾳ κατὰ διαδοχὴν οὕτως· Ἀμψίου Ἀὐραὰν Βουκοῦα Θαρδουοῦ Οὐβουκοῦα Θαρδεδδεὶν Μερεξὰ Ἀτὰρ βαρβὰ Οὐδουὰκ Ἐστὴν Οὐδουουὰκ Ἐσλὴν] Ἀμφαὶν Ἐσσουμὲν] Οὐανανὶν Λαμεράρδε Ἀθαμὲς Σουμὶν Ἀλλωρὰ Κουβιαθὰ Δαναδαρία Δαμμὼ Ὠρὴν Λαναφὲκ Οὐδινφὲκ Ἐμφιβοχὲ Βάρρα Ἀσσίου Ἀχὲ Βελὶμ Δεξαριχὲ Μασεμών· ὡν ὀνομάτων ἑρμηνεῖσί εἰσιν 2 vgl. dieselbe Foiinel Z. 8ff u. S. 395, 9ff (= V1M1 u. V2M2). Die Sprache des ücks ist ein (jüdisch gefärbtes) Aramäisch. Die einzelnen Wortformen jedoch so stark verderbt, ß eine vollständige Wiederherstellung als erscheint. Immerhin glauben J. Marquart u. H. ßmann mit ähermder Sicherheit zu erkennen, ß Ἀτὰ (lies Ἀγὰρ) Βαρβὰ = ℵ(??) (??) (er ürtete mit dem Schwert), Ἐσλὴν (lies Ἐσδὴν) Οὐανανὶν = (??) (??) (Gnade u. Erbarmen), Λαναφὲκ Οὐδινφὲκ = (??) (??) ür den, der ausgeht u. der ausgegangen ist) aufzufassen ist. Daraus erhellt bereits, ß die Formel jedenfalls",
          "candidate_score": 0.676106,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_69",
          "psc_text": "15 —17 Dindorf 1 Νεβρὼθ U | Ἀσσοὺρ U 3 Χαλλάνη M | Θήρας G M | Λοβὸν M 4 Ἑλλήνων παῖδες G 5 τὰ < G Μ 7 ἐγένετο Chron. pasch. | διαδοχῆς G διακονίας Chron. pasch. 9 vor πολὺ + οὐ G U 10 ἀλλήλων] Ἑλλήνων M 11 Ῥαγὰβ U 12 ἀφ’ οὗ] καὶ U M | ἡ < U | am Rande ΓΜ 13 ὁ < 14 <ἐκ> *; + ἐξ vor ἄλλης (Z. 15) U 15 πεποιημέναις *] πεποιημένων G U M 16 vor ἑαυτῇ + ἐφ’ GU | ἐφηύρετο G ηὕρισκε V 18 ἐφηύρετο G ἠφηύρατο U 20 ἐκ] διὰ U τέχνης. περιέστη δὲ ὁ αἰὼν εἰς εἰκοστὴν γενεὰν ἕως τούτου, ἐτῶν τρισχιλίων τριακοσίων τριάκοντα δύο. καὶ οὐδεὶς πώποτε τῶν προτέρων πρὸ πατρὸς υἱὸς ἐτελεύτα, ἀλλὰ πατέρες πρὸ παίδων τελευτῶντες τοὺς υἱοὺς διαδόχους κατελίμπανον καὶ μή τις λεγέτω περὶ τοῦ Ἄβελ· οὐ γὰρ θανάτῳ ἰδίῳ",
          "candidate_score": 0.675261,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22_24",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2305",
          "psc_text": "irgendwie mit den acta Johannis zusammen (gegen Zah, Forsch. VI 199f) M U 1 <καὶ τὸ ψεῦδος ἀγαπῶντες> * |ὑπὲρ]ἥπερ Μ 2 hinter Δουκᾶν vielleicht nach S. 256,18ff zu ergänzen <καὶ οὑδὲν ἐν αὐτῷ περὶ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως>* 4 ἐπὶ τοῦ σωτῆρος, <τῷ λόγῳ Μ 5 ἐπανακάμωψαντι*]ἐπανακάμψαντος Μ U | ἐπτραπέντι*]ἐπιτραπέντος Μ U 6 τε*]δὲ M U 7 vor Ἰταλίᾳ +τῆ Μ 8 τινων +<ἄλλων>*?9 ὁ <Μ|Κρίσκης U 11f τῶ Λουκᾶ U 14 ἀποστρέψηται Μ 18 ἐαυτοῦ U | μετὰ τὴν + αὐτοῦ U ἱκανὰ ἔτη τοῦ διατρῖψαι αὐτὸν ἐπὶ τῆς Ἀσίας, [ἀναγκάζεται] ἐκθέσθαι τὸ εὐαγγέλιον. καὶ οὐκ ἦν αὐτῷ χρεία περὶ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας λεπτολογεῖν· ἤδη γὰρ ἠσφάλιστο. ἀλλὰ ὡς κατόπιν τινῶν βαίνων καὶ ὁρῶν αὐτοὺς ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν ὄντας καὶ ἐπὶ τὰ τὰ τραχύτατα ἑαυτοὺς ἐκδεδωκότας καὶ πλάνα καὶ ἀκανθώδη, ἀνακαλέσασθαι αὐτοὺς εἰς εὐθεῖαν ὁδὸν προενοεῖτο καὶ ἀσφαλιζόμενος ἐπικηρυκεύσασθαι αὐτοῖς καὶ εἰπεῖν· τί πλανάσθε; ποῖ τρέπεσθε; ποῖ πλανᾶσθε,",
          "candidate_score": 0.674842,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50_52",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein . Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_78",
          "psc_text": "<μετήνεγκαν αὐτὴν εἰς τὰ λοιπὰ ἔθνη> | δὴ] δὲ Μ 7 δὲ] τε G U | ἑκκαιδεκάτη *, nach Eusebius] ὀκτωκαιδεκάτη GUM 11 καθολικῆς + καὶ ἀποστολικῆς U 12 προφητῶν GU 13 Ε; * 14 ἀπετάσσετο *] ἀποτασσόμενος GUM | δὲ] * 16 ἔτι M 17 εἰς <δὲ> 18 am Rand (von erster Hand) Δ Ἰουδαϊσμός G 20 ἔτη + δὲ U | ἓν + Ἰουδαϊσμός M + καὶ ὁ Ἰουδαϊσμὸς ἀρχὴν ἐλάμβανεν U; Ἰουδαϊσμὸς in M ist wohl eine in den Text gedrungene Randbemerkung, vgl. zu Z. 18 | Σκυθισμός] Σκύθαι GM 22 καὶ δεῦρο — Ἀβραάμ < M | vor Ἀβραάμ2 + τοῦ G νυμον ἦν αἱρέσεως ἀλλ᾿ ἢ μόνον τῆς αὐτοῦ θεοσεβείας τοὔνομα· Ἀβράμιοι τοίνυν οἱ ἀπὸ Ἀβραὰμ ἐκαλοῦντο. παῖδες γὰρ ὑπῆρξαν τούτῳ ἀκτώ, Ἰσαὰκ δὲ ὁ κληρονόμος μόνος ἠν, διότι καὶ κατὰ γνώμην πατρὸς ἐβίου θεοσεβείᾳ προσανέχων καὶ κατ᾿ ἐπαγγελίαν θεοῦ τῷ πατρὶ ἐδεδώρητο. ἴσχε δὲ",
          "candidate_score": 0.671975,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_82_84",
          "bdc_text": "Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1942",
          "psc_text": "ἀλλ᾿ ἵνα πληρώσῃ. ιݲδݲ καὶ κݲβݲ σχόλιον. »Ἐν τῷ νόμῳ γέγραπται ὅτι ἐν ἑτερογλώσσοις καὶ ἐν χείλεσιν ἑτέροις λαλήσω πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον«. ιݲδݲ καὶ κݲβݲ ἔλεγχος. Εἰ μὴ ἐπλήρωσε κύριος τὰ ἐν τῷ νόμῳ a προειρημένα, τίς ἦν χρεία τὸν ἀπόστολον ὑπομνῆσαι τὰ ἀπὸ νόμου ἐν καινῇ διαθήκῃ πληρούμενα; ὡς καὶ ὁ σωτὴρ ἔδειξεν ὅτι αὐτὸς ἦν ὁ καὶ τότε ἐν νόμῳ λαλήσας καὶ κατὰ ἀπειλὴν ὁρίσας αὐτοῖς λέγων »διὸ προςώχθισα τῇ γενεᾷ ταύτῃ καὶ εἶπον, ἀεὶ πλανῶνται τῇ καρδίᾶ, καὶ ὤμοσα εἰ εἰδελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυςίν μου«· διὸ καὶ ἐν ἑτερογλώσσοις ἐπηγγείλατο λαλῆσαι αὐτοῖς, ὡς καὶ ἐλάλησε, καὶ οὐκ εἰσῆλθον. τοῦτο γὰρ εὑρίσκεται λέγων τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς »ὑμῖν δέδοται b τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας, ἐκείνοις δὲ ἐν παραβολαῖς, ἵνα βλέποντες μὴ βλέπωσι« καὶ τὰ ἐξῆς. πανταχοῦ τοίνυν ἐν τῇ καινῇ τὰ ἀπὸ παλαιᾶς πληρούμενα παντί τῳ σαφές ἐστιν ὅτι οὐχ ἑτέρου θεοῦ καὶ ἑτέρου θεοῦ, ἀλλὰ τοῦ αὐτοῦ",
          "candidate_score": 0.670639,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22_24",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2436",
          "psc_text": "Abschnitt, an dem bereits Scaliger, Kepler, Petavius, van der Hagen ihre Kräfter versucht haben — Ideler Handb. Der Chronol. I 571 II 243 A. 21 und Duchesne Ren. Quest. Hist. 28 S. 36 A. 1 verzichten auf eine Lösung —, enthätl ungewöhnliche schwierigkeiten. Klar ist (vgl. insbe. S. 298, 5ff), daӃ Epiph. Den Juden zweierlei vorwirft 1) daӃ sie das Passah in der Karwoche willkürlich um 2 Tage vorgerückt hätten 2) daӃ sie infolge ihrer M U 1 μεσούσης U |ἐνέβη U 2 ἐν < U 5 αὐτοῦ 1] < U 6 τὸν οὐρανὸν] τὸ ἱερὸν U 8 τῆς < U | τὸ < U 12 καὶ ἀπὸ Ἰανοναρίου μηνὸς < U | Ἰαννουαρίου Μ | [τῶν]* 16 Ἰαωωουάριον Μ 17 θεὸς < U 18 μένων Dind.] μὲν ὢν M μένει U 20 ἐν τῇ < Μ 20 * ergänze nach Z. 22f u. S. 298, 5f etwa <ἐπιτελούντων τῶν",
          "candidate_score": 0.668193,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_34_36",
          "bdc_text": "Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur . Significat enim אֲמוּנָה aemuna veritatem , firmitatem , ut ex Psalmo 32 docte colligis . Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1291",
          "psc_text": "νόημα τὸν αὐτογεννήτορα καὶ πατροδότορα λόγον ἀπὸ στομάτων Ἀληθείας ἄκους. 6. Ταῦτα δὲ ταύτης εἰπούσης, προσβλέψασαν αὐτῷ τὴν Ἀλήθειαν καὶ ἀνοίξασαν τὸ στόμα λαλῆσαι λόγον· τὸν δὲ λόγον ὄνομα γενέσθαι καὶ τὸ ὄνομα τοῦτο εἲναι, ὃ γινώσκομεν καὶ λαλοῦμεν, Χριστὸν Ἰησοῦν· ὃ καὶ ὀνομάσασαν αὐτὴν παραυτίκα σιωπῆσαι. προσδοκῶντος δὲ τοῦ Μάρκου πλεῖόν τι μέλλειν αὐτὴν λέγειν, πάλιν ἡ Τετρακτὺς παρελθοῦσα εἰς τὸ μέσον φησίν· ὡς εὐκαταφρόνητον ἡγήσω τὸν λόγον, ὃν ἀπὸ στομάτων τῆς Ἀληθείας ἤκουσας. οὐ τοῦθ᾿ ὕπερ οἶδας καὶ δοκεῖς > πάλαι, ἐστὶν ὄνομα· φωνὴν γὰρ μόνον ἔχεις αὐτοῦ, τὴν δὲ δύναμιν ἀγνοεῖς. Ἰησοῦς μὲν τάρ ἐστιν ἐπίσημον ὄνομα ἓξ ἔχον γράμματα, ὑπὸ πάντων τῶν τῆς κλήσεως γινωσκόμενον· τὸ δὲ παρὰ τοῖς Αἰῶσι τοῦ Πληρώματος, πολυ- V M lat. Hipp. 1 κεφαλὴν + φησὶν Hipp. | vor τὸ α + primum lat. + τὸ πρῶτον Hipp. | τὸ α καὶ τὸ ω] Α et Ω lat. ἄλφα ω Hipp.;",
          "candidate_score": 0.666781,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50_52",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein . Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2101",
          "psc_text": "μݲςݲ Μ U 2 τοῦτον] οὗτοι] U 4 μειζοτέραν Μ 5 πληθοῦσι Μ | τε < U 6 λεγομένη U 8 διὰ τοῦ Μ 9 αἱρέσεις + <εἰσιν>? * | χωρίω U 11 τῆς] τῆ U | vor Ῥωμαίων + τῶν U 11 f <κατὰ> * 12 vor Ἀντιοχέων + τῶν U | πάντῃ Pet.] παντὶ ΜU | * etwa <ἔσπαρται> * <δύναμιν> ἀντικειμένην πρὸς τὰ τοῦ θεοῦ ποιήματα, [καὶ] μὴ ὐποτασσομένου θεῷ, ἀλλὰ ἰσχύοντος καὶ πράττοντος ὡς κατὰ ἰδίαν ἐξουσίαν καὶ οὐχ ὡς ἐν παρεκτροπῇ γενομένου· οὐ γὰρ κατὰ τὴν ἐκκλησίλαν έγουσιν, ἀλλὰ ἄλλως παρὰ τὸ τῆς ἀληθείας κήρυγμα. κέχρηνται δὲ γραφαῖς πρωτοτύπως ταῖς λεγομέναις Ἀνδρέου καὶ Ἰωάννου Πράξεσι καὶ Θωμᾶ καὶ ἀποκρύφοις τιςὶ καὶ οἷς βούλονται λόγοις τῆς παλαιᾶς διαθήκης. τὸν δὲ γάμον σαφῶς τοῦ διαβόλου ὁρίζονται· ἔμψυχα δὲ βδελύσσονται, ἀπαγορεύοντες οὐχ ἕνεκεν ἐγκρατείας οὔτε πολιτείας, ἀλλὰ κατὰ φόβον καὶ ἰνδαλμὸν τοῦ μὴ καταδικασθῆναι ἀπὸ τῆς τῶν ἐμψύχων",
          "candidate_score": 0.666475,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65_67",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff; vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) . -Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1685",
          "psc_text": "daß Epiph. bei der erneuten Vorführung der Texte in der refutatio S. 125, 1 ff seine früheren Aufzeichnungen selbst vielfach mißverstanden und sogar den Text seiner Scholien schlechter wiedergegeben hätte. Die Fälle, in denen Epiph. sich selbst mißversteht, sind ganz vereinzelt und die Abweichungen zwischen dem ersten u. zweiten Text erklären sich überall einfach als Abschreiberfehler) V M 8 ἐτῶν + <γὰρ>?* 10 τοῦ προειρημένου] προειρημένας Zahn | † κέκτηται] lies wohl περικέκοπται Jül. 11 αὐτῷ Corn.] αὐτῶν V M | <τὸ>* 15 αݲ βݲ γݲ *] πρώτην δευτέραν τρίτην V M 16 ἔτι Corn.] ἐπὶ V M 18 παρηλλαγμένως + ὡς M ἐρὰδιουργήθησαν, ρ drüber V corr | εἶχεν] lies ἔχει?* 19 τοῦ1 Corn.] τὸ V M 21 ὑπ᾿ αὐτοῦ + <παρελείφθη>?* 22 <ἡ> * 24 ὑποφαίνουσαι *] ὑποφαίνουσι V M παντοκράτορα, αὐτὸν ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς γενομένων, καὶ οὔτε παραχαράσσουσαι τοῦ εὐαγγελίου",
          "candidate_score": 0.666082,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_21_23",
          "bdc_text": "Der Römerbrief ist in einem Ohrenzeugenbericht namentlich erwähnt , freilich ohne genaue Zeitangabe ( Farner III 40 ) ; Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_46",
          "psc_text": "ff — 14 Gen. 5, 5 — 15 Gen. 5, 6. 9. 12. 15 — ff vgl. liber Jub. 4, 15 u. 22 Littmann GY M 6 — iiaer. 34 ausgezogen im Crypto-Ferratensis Ba (= f ) ; noch kürzer u. zugleich freier sind die Auszüge bei Nicetas Choniates, Thesaurus orthod. fidei 16 —20 Chron. pasch. 23 B; S. 40 Dindorf 2 * <σῴζεσθαι> * 3 δήγματα G | διδάγματα + τὰ M 5 Ε; * ; die Überschriften der 4 ersten Ηäresen sind in den Handschriften Daß Epiphanius tatsächlich auch hier Zahlen beweisen die Spuren bei S. 173,22 (Apparat) 176, 18 177, 12 179,18 u. 20 8 vor τῇ ἕκτῃ + ἐν GUM < f | ἐτελειώθη f] ἐπλάσθη GUM | τοῦτο λεγόντων 11 <ἀλλ’> 12 γυνὴ hinter αὐτῷ αὐτῷ GUM 13 <διὰ> * 15 16 ὡς δὲ ἡ] ἡ δὲ Chron. pasch. 17 Ε;έχει *] ἔχει f <",
          "candidate_score": 0.66542,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22_24",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2437",
          "psc_text": "U | τὸ < U 12 καὶ ἀπὸ Ἰανοναρίου μηνὸς < U | Ἰαννουαρίου Μ | [τῶν]* 16 Ἰαωωουάριον Μ 17 θεὸς < U 18 μένων Dind.] μὲν ὢν M μένει U 20 ἐν τῇ < Μ 20 * ergänze nach Z. 22f u. S. 298, 5f etwa <ἐπιτελούντων τῶν Ἰουδαίων τὸ πάσχα πρὸ δύο ἡμερῶν τοῦ ὡρισμένου καιροῦ, ἔτι δὲ>* 21* ἑσπέραν] lies etwa nach S. 297,13 <ἡμέραν, σφαλέντων περὶ τὴν ἰσονυκτίαν, ἥνπερ ἐνόμιζον εἶναι τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ> ἑσπέρας* Πάσχα, ὥς φησι τὸ εὐαγγέλιον καὶ ἡμεῖς πολλάκις εἴπαμεν· ἔφαγον οὖν τὸ Πάσχα πρὸ δύο ἡμερῶν τοῦ* φαγεῖν τουτέστι τῇ τρίτῃ falschen Berechnung des Mondjahres die τεσσαρεσκαιδεκάτη irrig, d. h. um einen Tag zu früh angesetzt hätten. Sie feierten damals (vgl. S. 296,1f und die Diaskalie) Das Passah am Dienstag Abend, während sie es eigentlich am Freitag hätten feiern sollen. Denn nach Epiph. fällt die τεσσαρεσκαιδεκάτη auf den Freitag (genauer Donnerstag",
          "candidate_score": 0.663939,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_21_23",
          "bdc_text": "Der Römerbrief ist in einem Ohrenzeugenbericht namentlich erwähnt , freilich ohne genaue Zeitangabe ( Farner III 40 ) ; Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2898",
          "psc_text": "τὴν μὲν πολιτείαν ἐνησκεῖτο, τὰς δὲ γραφὰς ἡρμήνευσεν; darnach Suidas s. v. Ὠριγένηε ΙΙ 1; 1279, 14 Bernhardy πᾶσαν δὲ θείαν γραφῆν ἡρμήνευσεν ἐπὶ ἔτη ιݲηݲ (liew wohl κݲηݲ). — Die 28 Jahre als Zeit, über die sich die Auslegungstätigkeit des Origenes erstrechte, enthalten wohl gute geschichtliche Erinnerung. Denn nach dem Ausbruch der decianischen Verfolgung hat Origenes keine Schriften mehr verfaßt; andrerseits untrliegt es keinem Anstand, den Johanneskommentar, mit deme er began, auf etwa 221 anzusetzen. Der Irrtum des Epiph. liegt freilich darin, daß er den Origenes diese ganze Zeit in Tyrus zubringen läßt. — Der Tod in Tyrus ist außerdem bezeugt durch Hieronymus vir. ill. 54 mortuus est Tyri, in qua urbe et sepultus est u. ep. 84, 7, 6; S. 130, 3f Hiberg centum et quinquaginta prope anni sunt, ex quo origenes dorminit Tyri, sowie durch eine Überlieferung bei Photius cod. 118 φαςὶ δὲ αὐτὸν ὅ τε Πάμφιλος",
          "candidate_score": 0.663186,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50_52",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein . Juds Formulierung «sic ordinari debere puto» zeigt , daß er hier , bezüglich der vorgeschlagenen Reihenfolge dieser «philologisch unsinnigen zwiefachen Übersetzung» des Wortes «pistis » als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_773",
          "psc_text": "τῷ γοῦν παρ᾿ αὐτοῖς εὐαγγελίῳ κατὰ Ματθαῖον ὀνομαζομένῳ, οὐχ ὅλῳ δὲ πληρεστάτῳ, ἀλλὰ νενοθευμένῳ καὶ ἠκρωτηριασμένῳ Ἑβραϊκὸν δὲ τοῦτο καλοῦσιν) ἐμφέρεται ὅτι »ἐγένετό τις ἀνὴρ ὀνόματι Ἰησοῦς, καὶ αὐτὸς ὡς ἐτῶν τριάκοντα, ὃς ἐξελέξατο ἡμᾶς. καὶ ἐλθὼν εἰς Καφαρναοὺμ εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν Σίμωνος τοῦ ἐπικληθένος Πέτρου καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ εἶπεν· παρερχόμενος παρὰ τὴν λίμηνη Τιβεριάδος ἐξελεξάμην Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον, υἱοὺς Ζεβεδαίου, καὶ Σίμωνα καὶ Ἀνδρέαν καὶ * Θαδδαῖον καὶ Σίμωνα τὸν ζηλωτὴν καὶ Ἰούδαν τὸν Ἰσκαριώτην, καὶ σὲ τὸν Ματθαῖον καθεζόμενον ἐπὶ τοῦ τελωνίου ἐκάλεσα καὶ 1—4 die Wortstellung verbietet es keineswegs, παρ’ αὐτοῖς zu ὀνομαζομένῳ zu ziehen u. zu übersetzen »in dem bei ihnen sogenannten äusevangelium«, vgl. die Beispiele im Index (gegen Zahn, Forsch. I 24 A. 1 Gesch. d. neutest. Kan. 11 2, 729). Der Titel äusevangelium taucht neben dem von Origenes (hom. I in Luc. bei Zahn, Gesch. d. neutest. Kan. II 2, 625.",
          "candidate_score": 0.662473,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65_67",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff; vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) . -Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2194",
          "psc_text": "Jül. | καὶ2<U 11 τ. ἐπαγγελίας κ. τ. συνθήκης U 12 μηνυστὴν M | unten S. 238,13f schreibt Epiphanius, wie wenn er gelesen hätte θέλοντας καὶ μὴ θέλοντας; wohl Flüchtigkeitsversehen. Die Prophetin spricht von sich im Masc. wie S. 222,1 | γνωθεῖν] μαθεὶν U. Das dem Zusammenhang genau entsprechende, aber in seiner Bildung höchst ungewöhnliche γνωθεῖν wage ich nicht zu ändern. Verständlicher wäre γνω(σ)τεῖν; das θ scheint jedoch durch die Verballhornung in μαθεῖν geschützt. Sachlich richtig umschreibt Epiph. das Wort S. 238,15 mit διδάσκειν 15 τοῦ1]τῶν τοῦ U 17 οὐχ]οὐκ M κόσμον οὐδὲ μετὰ ἀνάγκης ὑπὸ πατρὸς ἀπεστάλη, ἀλλὰ ἅμα σὺν πατρὶ ἔχων τ[ο θέλειν καὶ σὺν ἁγίῳ πνεύματι τὸ παρέχειν· καὶ ὡς αὐτὸς ἅμα σὺν πατρὶ τὸ θέλειν ἔχει καὶ τὸ οὐχὶ μετὰ ἀνάγκης καὶ τὴν χάριν πὰσι διδόναι, ἀλλὰ δι᾿ ὑπερβολὴν φιλανθρωπίας, οὕτω καὶ οὓς ἐκάλεσε μετὰ προαιρε΄σεως κέκληκεν, οὐκ ἀνάγκην ἐπιβάλλων, οὐ κλοιὸν ἐπιτιθέμενος. φάσκει γὰρ ὅτι",
          "candidate_score": 0.661968,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23_25",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum : «Iusticia dei per evangelium patefit ex fide in fidem » [ Röm 1 , 17 ] plane sic exposuit , quemadmodum tu in collectaneis tuis adnotastiEs handelte sich um Bullingers Römerbriefvorlesung in Kappel , deren erste Hälfte ( zu Röm 1-5 ) , gewidmet den Nonnen Verena Huser und Anna Kolin ( über die beiden s. Hausammann 32-34 ) , in Bullingers Autograph erhalten geblieben ist :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3317",
          "psc_text": "einem (verlorenen) Brief bestritten vgl. Hieronymus c. Ruf. II, 22 Migne 23, 446 B hahemns epistidam supradicti pontiflcis, in qua huic calumniae tuae, dum adhue esses in Oriente, respondet et apertissimum mendacium libera veritatis fronte confutat. Hieronymus bezweifelt aber auch die Zahl an sich, vgl. c. Ruf. II 22; Migne 23, 446 A quod vero ille non seripsit, quomodo iste legere potuit? numera indices lihrorum eius, qui in tertio volumine Eusehii, in quo seripsit vitam, Paynphili continentur : et non dico sex milia, sed tertiam partem non reperies ep. 82, 7, 2; S. 114, 11 Hilberg; beachte auch ep. 84, 2; S. 130, 24 Hilberg mille et eo amplius tractatus, qiios in ecclesia locutus est edidit) innumcrahiles praeterea commentarios. — Aufgenommen wurde die Zahl bei Cedrenus und Suidas II 1, 1279 Bernhardy; im Abendland ist sie seit Beda zumeist in 5000 entstellt. Zur Sache vgl. Redepenning, Niedners Zeitschr. f. bist.",
          "candidate_score": 0.66151,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_66_68",
          "bdc_text": "vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) . -Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_256",
          "psc_text": "3, 2 u. 30, 17, 5 ff — 27 τοῖς μετέπειτα γεγονόσιν] gegemïber Hilgenfelds (Ketzergesch. des S. 426 A. 726) vielfach; nachgesprochener Behauptung, Epipb. habe hier im Widerspruch mit seiner äteren Schilderung die äer Nazoräer für jünger als äer ärt, ist festzustellen, daß μετέπειτα soviel heißt wie (bez. nach den äern), vgl. den Gegensatz in S. 223, If τῶν μετέπειτα u. τῶν πρὸ αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ. Die Reihenfolge soll ausdrücken, daß bei eine derartige Beeinflussung weniger zu erwarten war, als bei den äern GU M 4 πληροῦται πάντα M 6 ἂν < M 10 <τῶν> *, nach S. 221, 19 M 11 δασὶμ M 14 Ὀσσηνῶν] Ἐσσηνῶν M 16 <τῷ > * 17 <Μωυσέως> * | [δὲ] * 18 ἑπτὰ < U 19 * etwa <ἓν ῥῆμα> * 22 θυσίαν οἱ GU 23 τὸ] τῶ U 25 καὶ1 < U | καὶ2 < αἱρέσεις, ἐπειδὴ θέλγονται τῇ αὐτοῦ πλάνῃ·",
          "candidate_score": 0.660688,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22_24",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2438",
          "psc_text": "falschen Berechnung des Mondjahres die τεσσαρεσκαιδεκάτη irrig, d. h. um einen Tag zu früh angesetzt hätten. Sie feierten damals (vgl. S. 296,1f und die Diaskalie) Das Passah am Dienstag Abend, während sie es eigentlich am Freitag hätten feiern sollen. Denn nach Epiph. fällt die τεσσαρεσκαιδεκάτη auf den Freitag (genauer Donnerstag Abend bis Freitag Abend) = XIII kal. Apr.; Samstag Nacht auf Sonntag ist die ἰσονυκτία (vgl. S. 298,25: die ἰσονυκτία folgt auf den 25. Phamenoth = XII kal. Apr. = 21. März) und Sonntag (= 26. Phamenoth = XI kal. Apr.= 22.März) ist die ἰσημερία. Trotzdem bleib in der Auseinandersetzung S. 297, 2ff manches dunkel. Leidlich verständlich sind die mittler Glieder. τετρὰς ἐπιφώσκουσα δωδεκάτη νυκτερινὴ πρὸ δεκαπέντε καλανδῶν Ἀπριλλίων muß wohl heißen: die Nacht vom Dienstag auf den Mittwoch ist die Nachthälfte der δωδεκάτη des Mondes, der Tag ist = XV kal. Apr. Das stimmt zur gewohnten Rechnung des Epiph.",
          "candidate_score": 0.660522,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_66_68",
          "bdc_text": "vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) . -Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2436",
          "psc_text": "Abschnitt, an dem bereits Scaliger, Kepler, Petavius, van der Hagen ihre Kräfter versucht haben — Ideler Handb. Der Chronol. I 571 II 243 A. 21 und Duchesne Ren. Quest. Hist. 28 S. 36 A. 1 verzichten auf eine Lösung —, enthätl ungewöhnliche schwierigkeiten. Klar ist (vgl. insbe. S. 298, 5ff), daӃ Epiph. Den Juden zweierlei vorwirft 1) daӃ sie das Passah in der Karwoche willkürlich um 2 Tage vorgerückt hätten 2) daӃ sie infolge ihrer M U 1 μεσούσης U |ἐνέβη U 2 ἐν < U 5 αὐτοῦ 1] < U 6 τὸν οὐρανὸν] τὸ ἱερὸν U 8 τῆς < U | τὸ < U 12 καὶ ἀπὸ Ἰανοναρίου μηνὸς < U | Ἰαννουαρίου Μ | [τῶν]* 16 Ἰαωωουάριον Μ 17 θεὸς < U 18 μένων Dind.] μὲν ὢν M μένει U 20 ἐν τῇ < Μ 20 * ergänze nach Z. 22f u. S. 298, 5f etwa <ἐπιτελούντων τῶν",
          "candidate_score": 0.65842,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_114",
          "bdc_text": "Eine Untersuchung zu seiner Theologie , Zollikon-Z ürich 1952 , S. 39ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1395",
          "psc_text": "S. 46, 3f 1 νυμφῶνα + quoddam lat. | μυσταγωγίαν] quasi mysticum lat. 2 ἐπιρρήσεων] profanis dictionibus lat.; vgl. S. 37, 6 | τελουμένοις Eus,, vgl. Ζ. 20] τελειουμένοις VM iis qui sacrantur lat. 4 ἐπιλέγουσιν] dicimt lat. 5 in veritatc lat. clarom. | <τῶν> Eus. 6 εἰς2 < lat. clarom. | τὸν Ἰησοῦν Eus. 6f — δυνάμεων < Eus. 6 καὶ ἀπολύτρωσιν < lat. clarom. 7 vor Ἑβραϊκὰ + τινὰ < lat. Eus. 8 πρὸς τὸ μᾶλλον καταπλήξασθαι] ut stupori sint vel lat. | τελειουμένους V M; vgl. Ζ. 2 8f basyma cacabasa eanaairra umistadia rbada ëota bafobor camelanthi lat.; über die verschiedenen Wiederherstellungsversuche vgl. H. ßmann ZNW 1915 10 vor ὑπὲρ + hoc quod est lat. | * alte ücke, änze wohl σὲ <σὲ τὸν> * 11 ἀγαθὸν < lat. 12 * alte ücke, > * 14 ζώναις *] ζωαῖς V M zonis lat. | τοῦ Χριστοῦ <",
          "candidate_score": 0.658204,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22_24",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2440",
          "psc_text": "αὐτῇ τρίτῃ ὀψέ, ἥτις ἦν ἑνδεκάτη τῆς σελήνης νυκτερινὴ πρὸ δεκαὲξ καλανδῶν Ἀπριλλίων, so ist die hier gegebene Bestimmung des Mondalters mit der sonstigen Rechnung des Epiph. schlechthin unverträglich. Denn die Τρίτη ὀψέ d. h. die Nacht vom Dienstag auf den Mittwoch ist nicht die Nachthälfte von ιαݲ, sondern von ιβݲ; während XVI kal. Apr. für den Dienstag allerdings zutrifft. Man kann nur so helfen, daß man den Satz ἥτις ἦν — καλανδῶν Ἀπριλλίων bloß auf τρίτῃ ( nicht auf τρίτῃ ὀψὲ) bezieht und νυκτερινὴ einklammert. Das shcint um so berechtigter.weil Epiph. doch fortfährt mit τετρὰς ἐπιφώσκουσα κ. τ. λ. Τετρὰς ἐπιφώσκουσα ist aber ja sachlich dasselbe, wie Τρίτη ὀψέ Hätte Epiph. also in dem mit ἥτις ἦν zu beginnen Satz eine Angabe über Dienstag Nacht machen wollen, so müßte er sich grundlos wiederholt und dazu noch widersprochen haben. Auch die letzten Worte S. 297,9 ἐπιφώσκουσα κυριακὴ πεωτεκαιδεκάτη νυκτερινή bedürfen",
          "candidate_score": 0.657916,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22_24",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_46",
          "psc_text": "ff — 14 Gen. 5, 5 — 15 Gen. 5, 6. 9. 12. 15 — ff vgl. liber Jub. 4, 15 u. 22 Littmann GY M 6 — iiaer. 34 ausgezogen im Crypto-Ferratensis Ba (= f ) ; noch kürzer u. zugleich freier sind die Auszüge bei Nicetas Choniates, Thesaurus orthod. fidei 16 —20 Chron. pasch. 23 B; S. 40 Dindorf 2 * <σῴζεσθαι> * 3 δήγματα G | διδάγματα + τὰ M 5 Ε; * ; die Überschriften der 4 ersten Ηäresen sind in den Handschriften Daß Epiphanius tatsächlich auch hier Zahlen beweisen die Spuren bei S. 173,22 (Apparat) 176, 18 177, 12 179,18 u. 20 8 vor τῇ ἕκτῃ + ἐν GUM < f | ἐτελειώθη f] ἐπλάσθη GUM | τοῦτο λεγόντων 11 <ἀλλ’> 12 γυνὴ hinter αὐτῷ αὐτῷ GUM 13 <διὰ> * 15 16 ὡς δὲ ἡ] ἡ δὲ Chron. pasch. 17 Ε;έχει *] ἔχει f <",
          "candidate_score": 0.657872,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_890",
          "psc_text": "γε- 7 Jes. 8, 1 — 12 die Zalil ruht auf der Chronik des Eusebius: 2015 (= die Jahre zwischen Abraham u. Christus, vgl. Eusebius-Hieronymus Chronik S. 169, 14f Helm) weniger 753 ergibt als Rest 1262 = Ol. 6, 3 (6, 2 Hieron.) = 3. Jahr des Ahas. Dazu stimmen die 11 Jahre in Ζ. 26, wenn Hiskia bei der Thronbesteigung 25 ährig war — 18 Luk. 1, 35 — 21 I Tim. 2, 5 — 23ff vgl. haer. 78, 16, 4 — 24 Jes. 8, 3 — 25 vgl. Eusebius ecl. proph. IV 4; Migne 22, 1204C τινὸς τῶν ἐκ περιτομῆς εἰρηκότος ἀκούσας μέμνημαι, ταῦτα τῷ Ἄχαζ προφητεύεσθαι περὶ Ἐζεκίου (ebenso Hieronymus zu Jes. 7, 14; Migne 24, 109 B) V M 1 〈μεγάλου〉 * 4 vor γῆ ein ἡ getilgt Vcorr | οὐκ ἠδύναντο V 8 καὶ hineingeflickt Vcorr | γράψει ἐν] γράψειεν Μ | τις < M",
          "candidate_score": 0.657833,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109_111",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1608",
          "psc_text": "ἁρπαγῆς καὶ πλεονεξίας νομοθετήσας; θεὸν γὰρ αὐτὸν τῶν Ἰουδαίων καὶ αὐτοὶ λέγουσι· τοῖς Ἰουδαίοις δὲ τὸν νόμον ἔδωκεν, ἐν ᾠ πάντα ταῦτα ἀπηγόρευσεν ὡν εὑρετὴν αὐτὸν λέγουσιν εἶναι. πῶς δὲ πατὴρ τοῦ Σατανᾶ κληθείη ὁ κατ᾿ αὐτοῦ τὰ τοσαῦτα ὑποδείξας; καὶ εἰ ἀλλότριός ἐστι τοῦ ἄνω παρ᾿ αὐτοῖς λεγομένου θεοῦ καὶ οὐκ αὐτός ἐστιν ὁ θεὸς ὁ παντοκράτωρ, ὁ βασιλεὺς καὶ κύριος ἡμῶν, ὁ ἐν νόμῳ καὶ ἐν προφήταις καὶ ἐν εὐαγγελίοις καὶ ἀποστόλοις > αὐτὸς θεὸς κύριος, πατὴρ δὲ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, πῶς αὐτὸς σαφῶς ἡμᾶς διδάσκει ὁ κύριος ἐν 11f vgl. haer. 26, 8, 1; I 284, 12 f u. haer. 39, 5, 1; II 75, 10 — 13f zu Μαρσιανὸς Tgl. den Marsajies in Unbek. altgnost. Werk c. 7; S. 341,36 Schmidt (dazu C. Schmidt, Gnostische Schriften in kopt. Sprache. Leipzig 1892. S. 602) — 20 Tgl. haer. 28, 2, 1ff; I 314, 14ff V",
          "candidate_score": 0.657821,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_54_56",
          "bdc_text": "als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff; 192 , 27f; 642 , 13ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_778",
          "psc_text": "Ἰουδαίας <ἐπὶ ἀρχιερέως Καἱάφα> , ἦλθέν <τις> <ὀνόματι> βαπτίζων βάπτισμα μετανοίας ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ποταμῷ, ὃς εἶναι ἐκ γένους Ἀαρὼν τοῦ ἱερέως, παῖς Ζαχαρίυ καὶ Ἐλισάβετ, καὶ ἐξήρχοντο πρὸς αὐτὸν πάντες«. καὶ μετὰ τὸ εἰπεῖν πολλὰ ἐπιφέρει ὅτι »τοῦ λαοῦ βαπτισθέντος ἦλθεν καὶ Ἰησοῦς καὶ ἐβαπτίσθη ὑπὸ τοῦ Ιωάννου. καὶ ὡς ἀνῆλθεν ἀπὸ τοῦ ὕδατος, ἠνοίγησαν οἶ οὐρανοὶ καὶ εἶδεν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς, κατελθούσης καὶ εἰσελθούσης εἰς αὐτόν. καὶ φωνὴ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ λέγουσα· σύ μου εἶ ὁ υἱὸς ὁ ἀγαπητός, ἐν σοὶ ηὐδόκησα, καὶ πάλιν· εγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. καὶ 1 vgl. Mark. 3, 14; vgl. dement. Recogn. I 40 nos ergo primow elegit duodecim sibi crcdentes quos apostolos nominavit u. praedic. Petri bei Clemens AI. strom. VI 48, 2; II 456, 5ff ählin ἐξελεξάμην ὑμᾶς δώδεκα, μαθητὰς κρίνας ἀξίους ἐμοῦ, οὓς ὁ κύριος ἠθέλησεν, καὶ ἀποστόλους πιστοὺς ἡγησάμενος εἶναι πέμπων ἐπὶ τὸν κόσμον εὐαγγελίσασθαι",
          "candidate_score": 0.657232,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_36",
          "bdc_text": "Sic autem Ebraica habent וְכָל-מַעֲשֵׂהוּ בֶּאֱמוּנָ ה = «et omne opus eius in veritate» [ Ps 33 , 4 ] , nam sepe singulari numero pro plurali utuntur , praesertim in dictione כָל quod «omne» significat :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1367",
          "psc_text": "γλυκέος. ὅλον δὲ | τὸν ἄνθρωπον πᾶσαν τὴν εἰκόνα τῆς τριακοντάδος οὕτως ἔχειν διδάσκουσιν· ἐν μὲν ταῖς χερσὶ διὰ τῶν δακτύλων P251 τὴν δεκάδα βαστάζειν, ἐν ὅλῳ δὲ τῷ σώματι εἰς δώδεκα μέλη διαιρουμένῳ τὴν δωδεκάδα. διαιροῦσι δὲ αὐτό, καθάπερ τὸ τῆς Ἀληθείας διῄρηται παρ᾿ αὐτοῖς σῶμα, περὶ οὗ προειρήκαμεν. τήν τε οὖν ὀγδοάδα, ἄρρητόν τε καὶ ἀόρατον οὖσαν, ἐν τοῖς σπλάγχνοις κρυβομένην νοεῖσθαι. 16. Ἥλιον δὲ πάλιν, τὸν μέγαν φωστῆρα, ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν ἡμερῶν γεγονέναι διὰ τὸν τῆς τετράδος ἀριθμὸν φάσκουσι. τῆς τε σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωυσέως κατασκευαθείσης αἶ αὐλαὶ ἐκι βύσσου καὶ ὑακίνθου καὶ πορφύρας καὶ κοκκίνου γεγονυῖαι τὴν αὐτὴν παρ᾿ αὐτοῖς ἐπέδειξαν εἰκόνα. τόν τε τοῦ ἱερέως ποδήρη, τέσσαρσι στοιχείοις λίθων πολυτελῶν κεκοσμημένον, τὴν τετράδα σημαίνειν διορίζονται· καὶ εἴ τινα <ὅλως> τοιαῦτα ἐν ταῖς γραφαῖς εἰς τὸν τῶν τεσσάρων δυνάμενα ἄγεσθαι ἀριθμόν, διὰ τὴν τετρακτὺν αὐτῶν φασι γεγονέναι. τὴν δὲ ὀγδοάδα πάλιν δείκνυσθαι οὕτως· ἐν τῇ",
          "candidate_score": 0.657063,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_21_23",
          "bdc_text": "Der Römerbrief ist in einem Ohrenzeugenbericht namentlich erwähnt , freilich ohne genaue Zeitangabe ( Farner III 40 ) ; Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3317",
          "psc_text": "einem (verlorenen) Brief bestritten vgl. Hieronymus c. Ruf. II, 22 Migne 23, 446 B hahemns epistidam supradicti pontiflcis, in qua huic calumniae tuae, dum adhue esses in Oriente, respondet et apertissimum mendacium libera veritatis fronte confutat. Hieronymus bezweifelt aber auch die Zahl an sich, vgl. c. Ruf. II 22; Migne 23, 446 A quod vero ille non seripsit, quomodo iste legere potuit? numera indices lihrorum eius, qui in tertio volumine Eusehii, in quo seripsit vitam, Paynphili continentur : et non dico sex milia, sed tertiam partem non reperies ep. 82, 7, 2; S. 114, 11 Hilberg; beachte auch ep. 84, 2; S. 130, 24 Hilberg mille et eo amplius tractatus, qiios in ecclesia locutus est edidit) innumcrahiles praeterea commentarios. — Aufgenommen wurde die Zahl bei Cedrenus und Suidas II 1, 1279 Bernhardy; im Abendland ist sie seit Beda zumeist in 5000 entstellt. Zur Sache vgl. Redepenning, Niedners Zeitschr. f. bist.",
          "candidate_score": 0.656905,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65_67",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff; vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) . -Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2440",
          "psc_text": "αὐτῇ τρίτῃ ὀψέ, ἥτις ἦν ἑνδεκάτη τῆς σελήνης νυκτερινὴ πρὸ δεκαὲξ καλανδῶν Ἀπριλλίων, so ist die hier gegebene Bestimmung des Mondalters mit der sonstigen Rechnung des Epiph. schlechthin unverträglich. Denn die Τρίτη ὀψέ d. h. die Nacht vom Dienstag auf den Mittwoch ist nicht die Nachthälfte von ιαݲ, sondern von ιβݲ; während XVI kal. Apr. für den Dienstag allerdings zutrifft. Man kann nur so helfen, daß man den Satz ἥτις ἦν — καλανδῶν Ἀπριλλίων bloß auf τρίτῃ ( nicht auf τρίτῃ ὀψὲ) bezieht und νυκτερινὴ einklammert. Das shcint um so berechtigter.weil Epiph. doch fortfährt mit τετρὰς ἐπιφώσκουσα κ. τ. λ. Τετρὰς ἐπιφώσκουσα ist aber ja sachlich dasselbe, wie Τρίτη ὀψέ Hätte Epiph. also in dem mit ἥτις ἦν zu beginnen Satz eine Angabe über Dienstag Nacht machen wollen, so müßte er sich grundlos wiederholt und dazu noch widersprochen haben. Auch die letzten Worte S. 297,9 ἐπιφώσκουσα κυριακὴ πεωτεκαιδεκάτη νυκτερινή bedürfen",
          "candidate_score": 0.656506,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65_67",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff; vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) . -Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2441",
          "psc_text": "Τετρὰς ἐπιφώσκουσα ist aber ja sachlich dasselbe, wie Τρίτη ὀψέ Hätte Epiph. also in dem mit ἥτις ἦν zu beginnen Satz eine Angabe über Dienstag Nacht machen wollen, so müßte er sich grundlos wiederholt und dazu noch widersprochen haben. Auch die letzten Worte S. 297,9 ἐπιφώσκουσα κυριακὴ πεωτεκαιδεκάτη νυκτερινή bedürfen wohl einer Änderung. Wenn der Freitag (genauer Donnerstag Abend bis Freitag Abend) die τεσσαρεσκαιδεκάτη war, so kann die Nacht vom Samstag zum Sonntag nur die ἑκκαιδεκάτη sein; S. 297, 10f διὰ τὴν πεντεκαιδεκάτην τῆς σελήνης spricht nicht dagegen 1f gemeint ist Matth. 26,2; vgl.ep. ad Eus. et Marc. ὥς φησι καὶ ὁ ἱερώτατος Ματθαῖος περὶ τοῦ σωτῆρος ὅτι εἴρηκε τοῖς μεαθηταῖς· οἴδατε ὅτι μετὰδύο ἡμέρας τὸ πάσχα γίνεται καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται εἰς τὸ σταυρωθῆναι. Epiph. versteht die die Stelle so, als ob Jesus hätte sagen wollen, daß eigentlich erst in zwei Tagen das Passah gefeiert werden sollte",
          "candidate_score": 0.655671,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_60_62",
          "bdc_text": "VI/I 450 , 23ff ; VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_127",
          "psc_text": "vgl. Jes. 9, 6 — 6 vgl. Hebr. 2,11 — 9 ff vgl. Zahn, Gesch. d. neutest. Kanons II 1, 220f G. Mercati, studi e testi 5 (1901) S. 17ff 243ff V (bis Ζ. 12 Ἀριθμούς, dann wieder G U) Μ —S. 192, 9 Doctrina patr. c. 32 S. 237, 7 ff Diekamp (= do.); vgl. de mens, ac pond. c. 4, 1ff u. 23, 1ff S. 156, 13ff u. 178, 87 ff Lagarde Joh. Damasc. de fide orth. IV 17 ff; Migne 94, 1178 B ff. Doctr. patr. S. 293, 24 ff Diekamp 1 τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας *] τῆς σκηνοπηγίας VM 2f κατασκευασθείση Μ 6 αὐτοῦ *] αὐτῶν aus αὐτὸν V corr αὐτῶν Μ | ἐγκεταλέγουσιν M 8 > * 9 οἱ < < M | τῆς2 < < M 11 ff anstatt 11 μὲν < do. 12 ἕκτην βίβλον u. so durchweg im Folgenden bis S. 192",
          "candidate_score": 0.655611,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22_24",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2621",
          "psc_text": "Verwechslung des Epiph. vorliegen, entweder mit Caracalla, den Epiph. Ἀντωνῖνος υἱὸς Σενήρον nennt, oder—was nach Z. 5 ff weniger wahrscheinlich ist—mit Elagabal (bei Epiph.=Ἀντωνῖνος). Zu letzterem würde freilich die Nachricht des Barhebraeus (chron. I 47 Abbeloos-Lamy) sachlich gut stimmen, daß Bardesanes im Jahr 533 (=221/2n. Chr.) gestorben sei, vgl. auch Porphyrius de abstin. IV 17; 256, 11 Nauck und de styge (bei Stobäus ecl. phys. I 3, 56; 37, 25 Meinecke) über das Zusammentreffen des Bardesanes mit der indischen Gesandtschaft an Elagabal – 3 Ἀβειδάν] vgl. den Awida im Buch der Gesetze der Lander S. 1 ff Epiph meint daher sicher diese Schrift, wie auch Theodoret haer. fab. I 22; Migne 83, 372 B/C ἐντετύχηκα δὲ κἀγὼ λόγοις αὐτοῦ . . κατὰ εἱμαρμένης γραφεῖσι. Wenn Eusebius dieselbe Schrift als ὁ πρὸς Ἀντωνῖνον (=Mark Aurel) ἱκανώτατος αὐταῦ περὶι εἱμαρμένης διάλογος bezeichnet (h. e. IV 30, 2; S. 392, 21 f Schwartz),",
          "candidate_score": 0.655609,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_46",
          "bdc_text": "puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1962",
          "psc_text": "γεγραμμένον«. γݲ καὶ κݲζݲ ἔλεγχος. Οὐ δουήσεταί σοι τόπος ἐν οἶς ἄν τολμήσειας. a κἄν τε γὰρ ἐκκόψῃς τό »κατὰ τὸ γεγραμμενον«, φαίνεται ἡ τῆς προγεγραμμένης λέξεως ἀκολουθία. ἀπὸ τοῦ γάρ »ἐπίστευσα, διὸ b καὶ ἐλάλησα« εὐδὺς τὰ ἴσα ἐπενέγκας ὁ ἀπόστολος ἔφη »ἔχοντες τὸ αὐτὸ πνεῦμα τῆς πίστεως καὶ ἡμεῖς πιστεύομεν, διὸ καὶ λαλοῦμεν«. παντὶ δέ τῳ σαφές ἐστι τοῦτο, ὅτι ἐν τῷ ἑκατοστῷ πεντεκαιδεκάτῳ c ψαλμῷ ἐν τῷ τὴν ἐπιγραφὴν Ἀλληλουία ἔχοντι, τῆς δὲ τοῦ Δαυὶδ βίβλου ὄντι καὶ ὑπ’ αὐτοῦ προπεφητευμένῳ, ὁ λόγος τοῦ »ἐπίστευσα« ἐστὶ γεγραμμένος. ὅθεν καὶ ὁ ἀπόστολος ἔλαβε τὸ ῥρητὸν καὶ ὁμοίως d ἔφη τό »διὸ καὶ ἡμεῖς πιστεύομεν καὶ λαλοῦμεν« εἷς ὤν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀποστόλων· ὅθεν οὐ λέγει »διὸ καὶ ἐπίστευσα καὶ ἐλάλησα«, ἀλλά »ἡμεῖς πιστεύομεν, διὸ καὶ λαλοῦμεν«, ἵνα ἑαυτὸν μετὰ τῶν ἄλλων ἀποστόλων συνάψῃ, καί φησιν »ἔχοντες δὲ τὸ αὐτὸ πνεῦμα«, ἵνα e δείξῃ τὸ ἐν τῷ Δαυὶδ λαλῆσαν",
          "candidate_score": 0.655601,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_67_69",
          "bdc_text": "-Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_256",
          "psc_text": "3, 2 u. 30, 17, 5 ff — 27 τοῖς μετέπειτα γεγονόσιν] gegemïber Hilgenfelds (Ketzergesch. des S. 426 A. 726) vielfach; nachgesprochener Behauptung, Epipb. habe hier im Widerspruch mit seiner äteren Schilderung die äer Nazoräer für jünger als äer ärt, ist festzustellen, daß μετέπειτα soviel heißt wie (bez. nach den äern), vgl. den Gegensatz in S. 223, If τῶν μετέπειτα u. τῶν πρὸ αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ. Die Reihenfolge soll ausdrücken, daß bei eine derartige Beeinflussung weniger zu erwarten war, als bei den äern GU M 4 πληροῦται πάντα M 6 ἂν < M 10 <τῶν> *, nach S. 221, 19 M 11 δασὶμ M 14 Ὀσσηνῶν] Ἐσσηνῶν M 16 <τῷ > * 17 <Μωυσέως> * | [δὲ] * 18 ἑπτὰ < U 19 * etwa <ἓν ῥῆμα> * 22 θυσίαν οἱ GU 23 τὸ] τῶ U 25 καὶ1 < U | καὶ2 < αἱρέσεις, ἐπειδὴ θέλγονται τῇ αὐτοῦ πλάνῃ·",
          "candidate_score": 0.654392,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22_24",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1685",
          "psc_text": "daß Epiph. bei der erneuten Vorführung der Texte in der refutatio S. 125, 1 ff seine früheren Aufzeichnungen selbst vielfach mißverstanden und sogar den Text seiner Scholien schlechter wiedergegeben hätte. Die Fälle, in denen Epiph. sich selbst mißversteht, sind ganz vereinzelt und die Abweichungen zwischen dem ersten u. zweiten Text erklären sich überall einfach als Abschreiberfehler) V M 8 ἐτῶν + <γὰρ>?* 10 τοῦ προειρημένου] προειρημένας Zahn | † κέκτηται] lies wohl περικέκοπται Jül. 11 αὐτῷ Corn.] αὐτῶν V M | <τὸ>* 15 αݲ βݲ γݲ *] πρώτην δευτέραν τρίτην V M 16 ἔτι Corn.] ἐπὶ V M 18 παρηλλαγμένως + ὡς M ἐρὰδιουργήθησαν, ρ drüber V corr | εἶχεν] lies ἔχει?* 19 τοῦ1 Corn.] τὸ V M 21 ὑπ᾿ αὐτοῦ + <παρελείφθη>?* 22 <ἡ> * 24 ὑποφαίνουσαι *] ὑποφαίνουσι V M παντοκράτορα, αὐτὸν ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς γενομένων, καὶ οὔτε παραχαράσσουσαι τοῦ εὐαγγελίου",
          "candidate_score": 0.654335,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72_74",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ; s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) . Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_337",
          "psc_text": "nachgetragen Vcorr < M 22 ἑ///αυτῶ aus έν αὐτῶ V corr | ἐνδυασμὸς V 23 ἐνδυσάμενος M | ὡς ἡ] ὡσεὶ M 29 Unterschrift κατὰ Σίμωνος V Κατὰ Μενάνδρου, β ἀπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, τῆς δὲ ἀκολουθίας κݲβݲ. Ταῦτα καθεξῆς συνέπεται Μένανδρός τις, ὃς ἀπὸ Σαμαρειτῶν ὁρμώμενος ἐγένετο μαθητεύων τούτῳ τῷ Σίμωνι ἐν χρόνῳ τινί. ὁμοίως δὲ ἔλεγεν καὶ αὐτὸς τὸν κόσμον γεγονέναι ὑπὸ ἀγγέλων, ἑαυτὸν δὲ ἔλεγεν ἄνωθεν δύναμιν θεοῦ καταπεπέμφθαι. μείζονα δὲ κυβείαν οὗτος ὑπὲρ τὸν πρότερον ἐργασάμενος πρὸς ἀπάτην τῶν ἀνθρώπων ἔλεγεν ἑαυτὸν πεπέμφθαι εἰς σωτηρίαν, δῆθεν εἰς τὸ συναγαγεῖν τινὰς εἰς τὸ ἑαυτοῦ μυστήριον διὰ τὸ μὴ ὑπὸ τῶν τὸν κόσμον πεποιηκότων ἀγγέλων καὶ άρχῶν καὶ ἐξουσιῶν κατακυριευθῆναι. ὅμοια δὲ τῷ ἑαυτοῦ διδασκάλῳ τὰ πάντα συνυφαίνων καὶ γοητείαις καὶ ταῖς ἄλλαις μαγγανείαις * οὖ διέλειπεν, οὐδὲν δὲ διήλλαττε τῇ δικασκαλίᾳ ἀλλ' ἢ μόνον ὅτι ἑαυτὸν ἔλεγε μείζονα μᾶλλον ἢ τὸν πρὸ αὐτοῦ ὄντα αὐτοῦ διδάσκαλον.",
          "candidate_score": 0.654324,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22_24",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) . Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) . - Diese eindeutige Aussage des Briefes ließ sich wegen der bei Farner noch geltenden falschen Vordatierung auf 1523 mit der Chronologie der Zwinglipredigten nicht in Einklang bringen. , ubi hunc locum :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2445",
          "psc_text": "d. h. nach der falschen Rechnung der Juden 3 [ νυκτερινὴ]? * 9 πεντεκαιδεκάτη] lies wohl ἐκκαιδεκάτη * 10 <ἰσότης> * 11 τῆς < U | τοῦ < U | τοῦ ἡλίου τὸν δρόμον M | καὶ2 < Μ 12 <ἐγένετο> * 13 περὶ *] δι᾿ ΜU |<οἱ Ἰουδαῖοι> * 14 * <περὶ τῆς τοῦ πάσχα ἑορτῆς>* 15 δι᾿ ἐτῶν] διὰ τῶν M 15f ἡφίστασθαι * 21 * <τῆς σελήνης περίοδον κατ᾿ ἔτος ἔνδεκα ἡμέραις παρὰ> * | μίαν ὥραν U | † ὡρῶν] lies ἔνδεκα ἡμερῶν * 22 * ergänze etwa <τέσσαγες ὧραι· λείπεται δὲ τούτου ὁ τοῦ ἡλίου δρόμος παρὰ>* σιάσαντες τὰ ιδݲ ἔτη διὰ † τοῦ πδ ἔτους ἐν τῷ ὀγδοηκστῷ πέμπτῳ τιθέασιν ἐμβόλιμον ἔνα μῆνα, εἰς τὸ εἶναι τριάκοντα καὶ ἕνα μῆνας εἰς τὰ ὀγδοήκοντα καὶ πέντε ἔτη, οἵτινες ὤφειλον εἶναι κατὰ τὴν ἀκρίβειαν τριάκοντα εἷς μὴν καὶ † καݲ ἡμέραι καὶ ὧραι γݲ. 27. Ἕνεκεν",
          "candidate_score": 0.653892,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3410",
          "psc_text": "| ὑπὸ 2] ἀπὸ Μ 6 μυοξὸν 8 εὓροι U 13 δηλητηρίου M | αὐτοῖς U 14 > * 15 Ὠριγένη u. < ὦ U 16 M | vor ἰὸν + τὸν U 18 πλείονας M 18 nach πλείους folgt in U die Untersclirift des Kapitels κατὰ ὠριγένους τοῦ ἀδαμαντίου, hierauf die des Buches: τέλος σὺν θεῶ τοῦ ὅλου πρώτου βιβλίου τῶν παναρείων εἰς τρεῖς βιβλους διαιρούμενον ἐν ὡ περιέχοντααι αἱρέσεις ἐν κεφαλαίοις (Zahl fehlt). — Dagegen ährt Μ hinter πλείονας fort: εἴπαμεν δὲ κατ’ αὐτοῦ τοῦ Ωριγένους ἐν ταῖς ἄνω διαλαλιαῖς ὡς τὸν υὑὸν τοῦ θεοῦ ἐβλασφήμησε, ποιητὸν θεὸν ὁρισάμενος καὶ μὴ δύνασθαι δρᾶν τὸν πατέρα, ὡσαύτως καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα μὴ δύνασθαι δρᾶν τὸν υἱόν, καὶ ὼς τὴν ψυχὴν προυπάρχουσαν παρεξηγήσατο καὶ ἄνω πλημμελήσασαν (dahinter ού χάριν halb ausradiert) εἰς τὸ σῶμα σῶμα καὶ ὃτι ό διάβολος ἀποκατασταθήσεται εἰς τὴν ἰδίαν ἀρχήν. ἐμακαρίσθη τοίνυν Ἰωάννης ό βαπτιστὴς καὶ",
          "candidate_score": 0.65306,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2427",
          "psc_text": "τριακοστῷ ἔτει τῆς αὐτοῦ ἐνσάρκου γεννήσεως, πρὸ ἓς εἰδῶν Νοεμβρίων, Τουτέστι κατὰ Αἰγυπτίους Ἀθὺρ δωδεκάτῃ, κατὰ Ἕλληνας 1 ff zu den Monatsangaben vgl. W. Kubitschek, Die Kalenderbücher von Florenz, Rom und Leyden (Denkschr. Wiener Akad. B. 57. 1915) S. 74 ff; dort weitere Schriften über die einzelnen Fragen — 8 ff wo? (einzige vergleichbare Stelle Sach. 7, 3) —18 ff vgl. Oben c. 16, 1 ff; S. 270, 14 ff u. c. 30, 10; S. 303, 4 M U 1 Ἰαννουαρίων Μ |πέμπτη ist nicht mit Kubistchek zu beanstanden; der Gesamtausdruck πέμπτη—ἐπιφώσκουσα bezeichnet ganz richtig die Mitternacht zwischen 5. u. 6. Januar; vgl. Z. 12 f u. S. 298, 19 2 Ἰαννουαρίου + μηνὸς U | ἑσπέρα — ἐπιφώσκουσα < U 4 Σαλαμνίους Μ 5 Ἰουλίου] Ἰουναῦ Μ | ἀλσὼν Μ 6 ἀταρταβὰ Μ 7 κατὰ Ἑβραίους τιβιὴθ ιݲγ, κατὰ ἀθηναίους μεμακτηρίωνος ςݲ U; aber vgl. die Reihenfolge S. 294,",
          "candidate_score": 0.652851,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_46",
          "psc_text": "ff — 14 Gen. 5, 5 — 15 Gen. 5, 6. 9. 12. 15 — ff vgl. liber Jub. 4, 15 u. 22 Littmann GY M 6 — iiaer. 34 ausgezogen im Crypto-Ferratensis Ba (= f ) ; noch kürzer u. zugleich freier sind die Auszüge bei Nicetas Choniates, Thesaurus orthod. fidei 16 —20 Chron. pasch. 23 B; S. 40 Dindorf 2 * <σῴζεσθαι> * 3 δήγματα G | διδάγματα + τὰ M 5 Ε; * ; die Überschriften der 4 ersten Ηäresen sind in den Handschriften Daß Epiphanius tatsächlich auch hier Zahlen beweisen die Spuren bei S. 173,22 (Apparat) 176, 18 177, 12 179,18 u. 20 8 vor τῇ ἕκτῃ + ἐν GUM < f | ἐτελειώθη f] ἐπλάσθη GUM | τοῦτο λεγόντων 11 <ἀλλ’> 12 γυνὴ hinter αὐτῷ αὐτῷ GUM 13 <διὰ> * 15 16 ὡς δὲ ἡ] ἡ δὲ Chron. pasch. 17 Ε;έχει *] ἔχει f <",
          "candidate_score": 0.652763,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_21",
          "bdc_text": "Der Römerbrief ist in einem Ohrenzeugenbericht namentlich erwähnt , freilich ohne genaue Zeitangabe ( Farner III 40 ) ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2622",
          "psc_text": "sicher diese Schrift, wie auch Theodoret haer. fab. I 22; Migne 83, 372 B/C ἐντετύχηκα δὲ κἀγὼ λόγοις αὐτοῦ . . κατὰ εἱμαρμένης γραφεῖσι. Wenn Eusebius dieselbe Schrift als ὁ πρὸς Ἀντωνῖνον (=Mark Aurel) ἱκανώτατος αὐταῦ περὶι εἱμαρμένης διάλογος bezeichnet (h. e. IV 30, 2; S. 392, 21 f Schwartz), so ist das πρὸς Ἀντωνῖνον entweder ein Versehen für πρὸς Ἀβειδὰν (vgl. die Titelform in der praep. ev. VI 9; Migne 21, 464 A Βαρδηςίανης . . . ὅς ἐν τοῖς πρὸς τοὺς ἑταίρους διαλόγοις τάδε πη μνημονεύεται φάναι) oder hat Eusebius die Schrnt über den Schicksalsglauben mit dem an Elagabal gerichteten Brief zusammengeworfen, vgl. über dicsen Moses Choren. hist. Arm. II 63; S. 185 Whiston etiam ad Antonimim epistolam scriber ausus est (daß hier Elagabal unter Antoninus zu verstehen ist, beweist das Vorhergehende sub Antonino ultimo floruit) – 5 bei Ἀντωνίνου ist, wie das ἑταίρῳ (=comes Caesaris) zeigt, sicher",
          "candidate_score": 0.652564,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_74",
          "bdc_text": "Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2130",
          "psc_text": "466, 29 Schwartz τῶν προρρήσεων αὐτῆς μέμνηται (sc. der Anonymus), δι᾿ ὧν πολέμους ἔσεσθαι καὶ ἀκατασταςίας προεμαντεύσατο — 8 gemeint ist das Jahr 376 — 16 f vgl. Kol. 2, 19 — 18 ff vgl. den Anonymus bei Eusebius h. e. V 17, 4; S. 470, 19 ff Schwartz εἰ γὰρ μετὰ Κοδρᾶτον καὶ τὴν ἐν Φιλαδελφίᾳ Ἀμμίαν, ὥς φασιν, αἱ περὶ Μοντανὸν διεδέξαντο γυναῖκες τὸ προφητικὸν χάρισμα, τοὺς ἀπὸ Μοντανοῦ καὶ τῶν γυναικῶν τίνες παρ᾿ αὐτοῖς διεδέξαντο, δειξάτωσαν· δεῖν γὰρ εἶιναι τὸ προφητικὸν χάρισμα ἐν πάσῃ τῇ ἐκκλησίᾳ μέχρι τῆς τελείας παρουσίας ὁ ἀπόστολος ἀξιοῖ M U 1 προφήτης1 Μ | προφῆτις2 U, vgl. Z. 19 2 ἐκ πανταχόθεν] πάντοθεν U | τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ < U 4 καὶ < Μ | ἐτελέσθησαν U 5 πληροῦνται Μ 7 ἐστιν Μ 8 πλείω + ἢ U | διακόσια † ἐνενήκοντα] διακόσια εἴκοσι Pet. διακόσια ἐννεακαίδεκα Scaliger Zahn: gegen beides",
          "candidate_score": 0.652474,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_54_56",
          "bdc_text": "als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff; 192 , 27f; 642 , 13ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_301",
          "psc_text": "H. 2 S. 16ff) Anhang, der in V durch eine ünne Leiste (vor Ναζωραίων), in Μ nur durch herausgesetzten Buchstaben (ταῦ Τα) von dem Vorhergehenden ge- schieden ist: (. . . ἀπαριθμησάμενος): ταῦτα ἔν τισιν οὐκ ἔγκειται. Ναζωραίων ὅ ἐστι Χριστιανισμὸς ἐν ὀλίγω χρόνω οὕτω (< οὕτω V) κληθεὶς ὑπὸ τῶν καὶ ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἀποστόλων, λέγοντος Πέτρου »Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον Ναζωραίων V) ἄνδρα ἀποδεδειγμένον« καὶ τὰ ἑξῆς, ὕστερον δὲ ἀπὸ Ἀντιοχείας ἀρξά- μενος καλεῖσθαι Χριστιανισμός. ἔστιν δὲ φύσει αἵρεσις Ναζωραίων, περὶ ἧς ὡν V) καθεξῆς λέξωμεν κατὰ τὸν καιρὸν τῖς ἀκολουθίας Κατὰ Σιμωνιανῶν πρώτη μετὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν τὴν μόνην οὐσαν, τῆς δὲ ἀκολουθίας κݲαݲ. Σίμωνος γίνεται τοῦ μάγου πρώτη αἵρεσις ἀπὸ Χριστοῦ καὶ δεῦρο ἀρξαμένη, οὐσα αὕτη τῶν εἰς ὄνομα Χριστοῦ οὐκ ὀρθῶς οὐδὲ εὐαγῶς <πιστευόντων> ἀλλὰ κατὰ τὴν παραπεποιημένην ἐν φθορὰν τὰ δεινὰ ἐργαζομένων. οὗτος ὁ Σίμων γόης ἦν , ἀπὸ Μῶν δὲ ὡρμᾶτο τῆς πόλεως",
          "candidate_score": 0.652396,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3156",
          "psc_text": "zweites λ getilgt U 13 χείρω M 15 καὶ ὅτε θέλει < Μ 15 f < S 17 ὁ < Pa 18 vor σώματος beidemale + τοῦ Pa 19 θρωπος παρὰ τὸν ἄνθρωπον MU | γεννηθῆ U 20 πάντα γένη Pa | ἀθάνα τον — ὁ ἄνθρωπος < U | καὶ < Epiphanias II. 30 τῆς ἰδίας ἀιδιότητος ἐποίησεν αὐτόν«. οὐκ ἄρα ἀπόλλυται τὸ σῶμα· ὁ γὰρ ἄνθρωπος ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος. 43. Διὸ ἐπίστησον, ὡς καὶ ὁ κύριος τὰ αὐτὰ ταῦτα διδάσκειν θέλων, μὴ πιστευόντων Σαδδουκαίων εἰς τὴν ἀνάστασιν τῆς σαρκός — δόγμα γὰρ τοῦτο Σαδδουκαίων· ὅθεν συσκευασάμενοι τὴν κατὰ τὴν γυναῖκα καὶ τοὺς ἑπτὰ ἀδελφοὺς παραβολήν, ἵνα τὸν περὶ ἀναστάσεως τῆς σαρκὸς λόγον ἀποκηρύσσωσι, προσῆλθον αὐτῷ· ἀμέλει αὐτὸς ὁ εὐαγγελιστὴς ἐπεσημήνατο, »προσῆλθον δὲ αὐτῷ« εἰπών »καὶ Σαδδουκαῖοι, λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν — ὁ οὖν Χριστός, εἰ μὴ ἦν ἀνάστασις σαρκός, ἀλλὰ μόνον ἐσῴζετο ψυχή, συνέθετο ἂν αὐτοῖς ὡς",
          "candidate_score": 0.651755,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_60_62",
          "bdc_text": "VI/I 450 , 23ff ; VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_125",
          "psc_text": "? * 23 ἐδίδασκεν V 24 γεννήματα VM γενήματα V corr 26 <ἦν> * 27 ἀεὶ < θεῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ προσέφερον ἐν τῇ λατρείᾳ τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας ὑπὸ Μωυσέως διὰ τύπων δηλωθέντων αὐτῷ ὑπὸ θεοῦ κατασκευασθείσης. ἐδέξαντο γοῦν οἱ αὐτοὶ Ἰουδαῖοι καὶ προφητικὰς φωνὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐρχομένου, λεγομένου μὲν προφήτου ὄντος δὲ θεοῦ καὶ ἀγγέλου μὲν κληθέντος υἱοῦ δὲ ὄντος θεοῦ, μέλλοντος δὲ ἐνανθρωπήσειν καὶ ἐν ἀδελφοῖς αὐτοῦ ἐγκαταλέγεσθαι, ὡς ἔχουσι πᾶσαι αἱ θεῖαι γραφαί, μάλιστα ἡ τοῦ Δευτερονομίου κατὰ τὴν νομοθεσίαν πέμπτη βίβλος καὶ <αἱ> καθεξῆς. 6. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βαβυλῶνος τῆς αἰχμαλωσίας ἐπανόδου βίβλους τε καὶ προφήτας τούτους καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώτην μὲν Γένεσιν δευτέραν Ἔξοδον τρίτην Λευιτικὸν τετάρτην Ἀριθμοὺς πέμπτην Δευτερονόμιον ἕκτη βίβλος Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ἑβδόμη τῶν Κριτῶν ὀγδόη τῆς Ῥουθ ἐνάτη τοῦ Ἰὼβ δεκάτη τὸ Ψαλτήριον ἑνδεκάτη Παροιμίαι Σολομῶντος δωδεκάτη Ἐκκλησιαστὴς τρισκαιδεκάτη τὸ ᾆσμα τῶν ᾀσμάτων",
          "candidate_score": 0.65172,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_19_21",
          "bdc_text": "vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) . Zwingli hatte 1519-1525 in Zürich fast das ganze NT durchgepredigt ( Farner III 42f ) . Der Römerbrief ist in einem Ohrenzeugenbericht namentlich erwähnt , freilich ohne genaue Zeitangabe ( Farner III 40 ) ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2071",
          "psc_text": "ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων ἐπὶ Ῥουστικοῦ ἡγεμόνος καὶ Ἀδριανοῦ βασιλέως, ἐτῶν τριάκοντα ὑπάρχων ἐν καθεστώςῃ Ἡλικίᾳ. τούτῳ ὁ προειρημένος Τατιανὸς συνακμάσας τὰ πρῶτα καλῶς φερόμενος καὶ τῇ πίστει ἐρρωμένος ἐτύγχανεν, ὅσον ἦν σὺν τῷ ἁγίῳ Ἰουστίνῳ τῷ μάρτυρι. ὅτε δὲ ἐτελεύτα Ἰουστίνος ὁ ἅγιος, ὥσπερ τυφλὸς χειραγνγούμενος Stählin Eusebius—Hieronymus Chronik z. Jahr 172; S. 206, 13 Helm h. e. IV 29, 1ff; S. 390, 1ff Schwartz Theodoret haeret. fab. I 20 1f vgl. Tatian or. c. 42; S. 43, 10 Schwartz ταῦθ’ ὑμῖν, ἄνδρες Ἕλληνες, . . . Τατιανὸς συνέταξα . . . , παιδευθεὶς . . . πρῶτον μὲν τὰ ὑμέτερα c. 1; S. 2, 9, dazu Eusebius h. e. IV 16, 7; S. 358, 2ff Schwartz Τατιανός, ἀνὴρ τὸν πρῶτον αὐτοῦ βίον σοφιστεύσας ἐν τοῖς Ἐλλήνων μαθήμασιν καὶ δόξαν οὐ σμικρὰν ἐν αὐτοῖς ἀπενηνεγμένος — 3 vgl. Irenaeus adv. haer. I 28, 1; I 220 Harvey Ἰουστίνου ἀκροατὴς γεγονώς",
          "candidate_score": 0.651534,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_66_68",
          "bdc_text": "vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) . -Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2194",
          "psc_text": "Jül. | καὶ2<U 11 τ. ἐπαγγελίας κ. τ. συνθήκης U 12 μηνυστὴν M | unten S. 238,13f schreibt Epiphanius, wie wenn er gelesen hätte θέλοντας καὶ μὴ θέλοντας; wohl Flüchtigkeitsversehen. Die Prophetin spricht von sich im Masc. wie S. 222,1 | γνωθεῖν] μαθεὶν U. Das dem Zusammenhang genau entsprechende, aber in seiner Bildung höchst ungewöhnliche γνωθεῖν wage ich nicht zu ändern. Verständlicher wäre γνω(σ)τεῖν; das θ scheint jedoch durch die Verballhornung in μαθεῖν geschützt. Sachlich richtig umschreibt Epiph. das Wort S. 238,15 mit διδάσκειν 15 τοῦ1]τῶν τοῦ U 17 οὐχ]οὐκ M κόσμον οὐδὲ μετὰ ἀνάγκης ὑπὸ πατρὸς ἀπεστάλη, ἀλλὰ ἅμα σὺν πατρὶ ἔχων τ[ο θέλειν καὶ σὺν ἁγίῳ πνεύματι τὸ παρέχειν· καὶ ὡς αὐτὸς ἅμα σὺν πατρὶ τὸ θέλειν ἔχει καὶ τὸ οὐχὶ μετὰ ἀνάγκης καὶ τὴν χάριν πὰσι διδόναι, ἀλλὰ δι᾿ ὑπερβολὴν φιλανθρωπίας, οὕτω καὶ οὓς ἐκάλεσε μετὰ προαιρε΄σεως κέκληκεν, οὐκ ἀνάγκην ἐπιβάλλων, οὐ κλοιὸν ἐπιτιθέμενος. φάσκει γὰρ ὅτι",
          "candidate_score": 0.651228,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109_111",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1244",
          "psc_text": "δύο σου λέξεις διέπεσον, καὶ 3 Mark. 7, 11 — 11 Matth. 19, 8 — 14 Matth. 19, 6 — 15 Matth. 19, 5 — 20 Gen. 2, 18 — 22 Gen. 2, 23 — 24 Gen. 2, 24 V Μ S (Ss) Ausgg. 7 * <νομοθετηθέντα> * 15 * etwa <συνιστάνων> 16 αὐτοῦ2 < M 18 ὅ οἶν nachgetragen V corr 29 βουλήσει *] ι aus ει Vcorr βούλησις M οὐ πόρρωθεν, ἀλλὰ ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς χρήσεως. καὶ ὅτι μὲν νομοθεσία θεοῦ ἔστιν, τοῦτο δῆλον. πανταχοῦ δὲ θεὸς νομοθετεῖ τὰ μὲν εἰς χρόνους, τὰ δὲ εἰς τύπους, τὰ δὲ εἰς άποκάλυψιν τῶν μελλόντων ἔσεσθαι ἀγαθῶν, ὦν ἐλθὼν ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἔδειξε τὴν πλήρωσιν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. 10. Τὰ δὲ τῆς παρὰ σοὶ ἑτέρας θεῶν διαιρέσεως τριχῆ πάλιν διαιρεθείσης ἐπαναλαβὼν καὶ αὐτὰ δείξω παρὰ σοὶ σεσυκοφαντημένα καὶ οὐκ ἄλλο τι ὄν ἀλλὰ γόητος τὸ ἔργον. ποῖος γὰρ ἡμῖν",
          "candidate_score": 0.650718,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_32_34",
          "bdc_text": "Staedtke 185f , 272. ) . Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam . Quod et Ebreisvor Ebreis gestrichen h. frequens est in hac dictione אֲמוּנָה aemuna , que ab אֲמֵן amen derivatur .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_373",
          "psc_text": "»Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὴν ἡμέραν μου, καὶ εἶδεν καὶ ἐχάρη«, καὶ πάλιν φησίν »εἰ ἐπιστεύετε Μωυσῇ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· ἐκεῖνος γὰρ περὶ ἐμοῦ ἐγραψεν«. τίς δὲ τῶν εύ φρονούντων καὶ σύνεσιν ἀπὸ θεοῦ κεκτημένων οὐκ ἐλέγξειε τὸν ἀπατεῶνα Σατορνῖλον, γινώσκων ἐν δόξῃ ἀποκαλυφθέντα τὸν σωτῆρα εἰς παράστασιν ἀληθείας ἄλλως τὴν ἐαυτοῦ δόξαν μὴ ὑποδείξαντα ἀλλὰ ἢ ἀνὰ μέσον Ἠλίου καὶ Μωυσέως τῶν καὶ αὐτῶν ἐν δόξῃ ἰδίᾳ μετ’ αὐτοῦ ὀφθέντων; ἄλλα δὲ ὅσα τοιαῦτά ἐστιν ἃ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κυρίου καὶ ἐν πάσῃ τῇ καινῇ διαθήκῃ D 21 1 ff Matth. 19, 3 f — 4 Matth. 19. –6 Matth. 19, 6 — 11 Hebr. 13, 4 — 13 T Tim. 5, 11 — 14 T Tim. 5, 14 — 20 Joh. 8. 56 — 21 Joh. 5, 40 — 24 f vgl. Matth. 17, 3 V M 1 τὴν < M | γυναῖκα + αὐτοῦ Μ",
          "candidate_score": 0.650421,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108_110",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3310",
          "psc_text": "M | σαφηνείας | M σαφηνίσας ἔφην] haben wir gezeigt S | δὲ <M 18 τὰς ἑτέρας M 18 f ἐάνπερ — τοῦ λόγου] wenn Gott hilft S 18 εὓρομεν M 19 καὶ οὐ — τὰ ἑξῆς <S 20 f μακρὰν — ἐσομένην <S 21 ἐὰν + δὲ Μ | συνέσως ἄφνω <S 22 f καθάπερ — ἀσφαλεστέραν] ums erleuchtet zu dieser Darlegung S 23 ἀποκαταστήσει M | Unterschrift: ἓως ὦδε τὸ μέρος τῶν Μεθοδίου MU 63. Ταῦτα μέν ἐστιν ἅ ἀπὸ μέρους καθ’ εἱρμὸν <ἐκ> τῶν ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Μεθοδίου, τοῦ καὶ Εύβουλίου, περὶ τοῦ προειρημένου Ωριγένους καὶ τῆς αὐτοῦ διὰ σοφιστικῆς πλάνης κακοπιστίας ἐν τῷ αὐτῷ περὶ ἀναστάσεως λόγῳ *, ἃ ἐνταῦθα παραθέμενοι ἱκανῶς ἔχειν ἐνομίσαμεν πρὸς τὰς ἐκείνου φλυαρίας καὶ τὴν αὐτοῦ ἀνατροπὴν τῆς τῶν ἀνθρώπων ζωῆς δι᾿ ἐπιπλάστου ἐξ Ἑλληνικῆς δεισιδαιμονίας κακοηθείας. πολλὰ γὰρ καὶ ἕτερα ἐν τῇ περὶ τῆς ὑποθέσεως άκολουθίᾳ τῷ προειρημένῳ Μεθοδίῳ, ἀνδρὶ",
          "candidate_score": 0.650279,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_66_68",
          "bdc_text": "vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) . -Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1685",
          "psc_text": "daß Epiph. bei der erneuten Vorführung der Texte in der refutatio S. 125, 1 ff seine früheren Aufzeichnungen selbst vielfach mißverstanden und sogar den Text seiner Scholien schlechter wiedergegeben hätte. Die Fälle, in denen Epiph. sich selbst mißversteht, sind ganz vereinzelt und die Abweichungen zwischen dem ersten u. zweiten Text erklären sich überall einfach als Abschreiberfehler) V M 8 ἐτῶν + <γὰρ>?* 10 τοῦ προειρημένου] προειρημένας Zahn | † κέκτηται] lies wohl περικέκοπται Jül. 11 αὐτῷ Corn.] αὐτῶν V M | <τὸ>* 15 αݲ βݲ γݲ *] πρώτην δευτέραν τρίτην V M 16 ἔτι Corn.] ἐπὶ V M 18 παρηλλαγμένως + ὡς M ἐρὰδιουργήθησαν, ρ drüber V corr | εἶχεν] lies ἔχει?* 19 τοῦ1 Corn.] τὸ V M 21 ὑπ᾿ αὐτοῦ + <παρελείφθη>?* 22 <ἡ> * 24 ὑποφαίνουσαι *] ὑποφαίνουσι V M παντοκράτορα, αὐτὸν ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς γενομένων, καὶ οὔτε παραχαράσσουσαι τοῦ εὐαγγελίου",
          "candidate_score": 0.650195,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2436",
          "psc_text": "Abschnitt, an dem bereits Scaliger, Kepler, Petavius, van der Hagen ihre Kräfter versucht haben — Ideler Handb. Der Chronol. I 571 II 243 A. 21 und Duchesne Ren. Quest. Hist. 28 S. 36 A. 1 verzichten auf eine Lösung —, enthätl ungewöhnliche schwierigkeiten. Klar ist (vgl. insbe. S. 298, 5ff), daӃ Epiph. Den Juden zweierlei vorwirft 1) daӃ sie das Passah in der Karwoche willkürlich um 2 Tage vorgerückt hätten 2) daӃ sie infolge ihrer M U 1 μεσούσης U |ἐνέβη U 2 ἐν < U 5 αὐτοῦ 1] < U 6 τὸν οὐρανὸν] τὸ ἱερὸν U 8 τῆς < U | τὸ < U 12 καὶ ἀπὸ Ἰανοναρίου μηνὸς < U | Ἰαννουαρίου Μ | [τῶν]* 16 Ἰαωωουάριον Μ 17 θεὸς < U 18 μένων Dind.] μὲν ὢν M μένει U 20 ἐν τῇ < Μ 20 * ergänze nach Z. 22f u. S. 298, 5f etwa <ἐπιτελούντων τῶν",
          "candidate_score": 0.649933,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_131_133",
          "bdc_text": "Ex Tiguro , 6 . nonas martii 1523 . Leo Jud tuus .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2432",
          "psc_text": "οὐ γὰρ ἐφεύδετο, μὴ γένοιτο. 7 Luk. 3,23 — 9 vgl. Luk. 4,16ff — 10 Luk. 4,18 — 22 mit διελθὼν διὰ τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάσος is wohl Joh. 6,1 gemeint; vgl. c. 30, 7; S. 302,15 διαβῆναι ἐπὶ τὴν λίμνην εἰτ᾿ οὖν θάλασσαν Γεννησαρὲτ — 23 f Joh. (7,14) 7,37 — 28 Joh. 7.8 M U 2f ἀγγαθααβαεὶθ M ἀγαθααβαεὶθ M ἀγαθαλβαεὶθ U 3 εἰκὰς Μ 4f μεταγειτνιῶν M Μεταγιτνίων U 6f πολλάκις <U 7 ὁ <U | εἶναι < U 8 ἐνομίζετο + εἶναι U | [καὶ ] * 14 γὰρ < Μ 15 < τὸ >* 20 καὶ ἅς—σημείου <U 22 διὰ] ἐπὶ U 23 Ναζαρὲθ M 25 Ναζαρὲθ M | τὴν2 < U 26f τοῦ ἐνιαυτοῦ τοῦ πρώτου Μ 28f οὐ καταβαίνω U »μεσαζούσης γὰρ τῆς ἑορτῆς ἦλθε« φησί »καὶ ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα«, »καὶ ἔλεγον· οὐχ οὗτός ἐστιν ὅν ἐζήτουν πιάσαι; Καὶ ἰδοὺ ἐν παρρησίᾳ λαλεῖ·",
          "candidate_score": 0.649794,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72_74",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ; s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) . Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2130",
          "psc_text": "466, 29 Schwartz τῶν προρρήσεων αὐτῆς μέμνηται (sc. der Anonymus), δι᾿ ὧν πολέμους ἔσεσθαι καὶ ἀκατασταςίας προεμαντεύσατο — 8 gemeint ist das Jahr 376 — 16 f vgl. Kol. 2, 19 — 18 ff vgl. den Anonymus bei Eusebius h. e. V 17, 4; S. 470, 19 ff Schwartz εἰ γὰρ μετὰ Κοδρᾶτον καὶ τὴν ἐν Φιλαδελφίᾳ Ἀμμίαν, ὥς φασιν, αἱ περὶ Μοντανὸν διεδέξαντο γυναῖκες τὸ προφητικὸν χάρισμα, τοὺς ἀπὸ Μοντανοῦ καὶ τῶν γυναικῶν τίνες παρ᾿ αὐτοῖς διεδέξαντο, δειξάτωσαν· δεῖν γὰρ εἶιναι τὸ προφητικὸν χάρισμα ἐν πάσῃ τῇ ἐκκλησίᾳ μέχρι τῆς τελείας παρουσίας ὁ ἀπόστολος ἀξιοῖ M U 1 προφήτης1 Μ | προφῆτις2 U, vgl. Z. 19 2 ἐκ πανταχόθεν] πάντοθεν U | τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ < U 4 καὶ < Μ | ἐτελέσθησαν U 5 πληροῦνται Μ 7 ἐστιν Μ 8 πλείω + ἢ U | διακόσια † ἐνενήκοντα] διακόσια εἴκοσι Pet. διακόσια ἐννεακαίδεκα Scaliger Zahn: gegen beides",
          "candidate_score": 0.649112,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_54_56",
          "bdc_text": "als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff; 192 , 27f; 642 , 13ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2329",
          "psc_text": "26 vor τοῖς + σὺν M 28 <τῶν> * αὐτῷ παρὰ Ἰωάννου <δὲ> ἀκηκοότων *, ὧν δύο εἷς ἦν ὁ Ἀνδρέας, <καθὼς> ἔφημεν, διανενοημένοι καλλίστως τὸν ἕτερον εἶναι πάλιν τάχα ἕνα τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου διά τε τὸ συνεργὸν καὶ μέτοχον καὶ κοινωνικόν. καὶ λοιπὸν μετὰ ταῦτα πάντα καταλείψαντες οἱ τέσσαρες τά τε πλοῖα καὶ ἁπλῶς ἅπαντα, ὥς φησιν, ἀφέντες εἰς τὴν γῆν ἠκολούθησαν αὐτῷ, ὡς ἔχει ἡ τοῦ Λουκᾶ μαρτυρία. ὥστε ἐξ ἅπαντος δείκνυσθαι ὅτι οὐδεμία σκολιότης οὐδ᾿ ἐναντιότης ἐν τοῖς ἁγίοις εὐαγγελίοις οὐδὲ παρὰ τοῖς εὐαγγελισταῖς εὑρίσκεται, ἀλλὰ πάντα σαφῆ. χρόνων δέ εἰσι διαστάσεις· ἐντεῦθεν γὰρ καὶ ἐπέκεινα, τῶν περὶ Πέτρον καὶ Ἰωάννην λοιπὸν συναγθέτων καὶ ἀκολουθούντων, ἐγένετο διδάσκων ἐν πάσῃ τῇ Γαλιλαίᾳ καὶ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, καὶ λοιπὸν πλατυνομένου τοῦ κηρύγματος τὰ ἑξῆς τῶν θεοσημείων ἐπετέλει. ὥστε εἶναι ἐξ ἅπαντος τὴν ἀκολουθίαν ὧδε· 16. πρῶτον μὲν βαπτισθέντος αὐτοῦ κατ᾿ Αἰγυπτίους Ἀθὺρ δωδεκάτῃ, † ὡς ἔφημεν, πρὸ ἕξ εἰδῶν",
          "candidate_score": 0.647825,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1962",
          "psc_text": "γεγραμμένον«. γݲ καὶ κݲζݲ ἔλεγχος. Οὐ δουήσεταί σοι τόπος ἐν οἶς ἄν τολμήσειας. a κἄν τε γὰρ ἐκκόψῃς τό »κατὰ τὸ γεγραμμενον«, φαίνεται ἡ τῆς προγεγραμμένης λέξεως ἀκολουθία. ἀπὸ τοῦ γάρ »ἐπίστευσα, διὸ b καὶ ἐλάλησα« εὐδὺς τὰ ἴσα ἐπενέγκας ὁ ἀπόστολος ἔφη »ἔχοντες τὸ αὐτὸ πνεῦμα τῆς πίστεως καὶ ἡμεῖς πιστεύομεν, διὸ καὶ λαλοῦμεν«. παντὶ δέ τῳ σαφές ἐστι τοῦτο, ὅτι ἐν τῷ ἑκατοστῷ πεντεκαιδεκάτῳ c ψαλμῷ ἐν τῷ τὴν ἐπιγραφὴν Ἀλληλουία ἔχοντι, τῆς δὲ τοῦ Δαυὶδ βίβλου ὄντι καὶ ὑπ’ αὐτοῦ προπεφητευμένῳ, ὁ λόγος τοῦ »ἐπίστευσα« ἐστὶ γεγραμμένος. ὅθεν καὶ ὁ ἀπόστολος ἔλαβε τὸ ῥρητὸν καὶ ὁμοίως d ἔφη τό »διὸ καὶ ἡμεῖς πιστεύομεν καὶ λαλοῦμεν« εἷς ὤν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀποστόλων· ὅθεν οὐ λέγει »διὸ καὶ ἐπίστευσα καὶ ἐλάλησα«, ἀλλά »ἡμεῖς πιστεύομεν, διὸ καὶ λαλοῦμεν«, ἵνα ἑαυτὸν μετὰ τῶν ἄλλων ἀποστόλων συνάψῃ, καί φησιν »ἔχοντες δὲ τὸ αὐτὸ πνεῦμα«, ἵνα e δείξῃ τὸ ἐν τῷ Δαυὶδ λαλῆσαν",
          "candidate_score": 0.647793,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_66_68",
          "bdc_text": "vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) . -Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2558",
          "psc_text": "quam Melchisedech eo quod dictum sit de Christo: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. nam illum Melchisedech praecipuae gratiae eaelestem esse virtutem eo quod agat Christus pro hominibus deprecator et adrocatus eoruom factus; Melchisedechl facere pro caelestibus angelis atque virtutibus. nam esse illum usque adeo Christo meliorem, ut ἀπάτωρ sit, ἀμήτωρ sit, ἀγενεαλόγητος sit, cuius neque initium neque finis comprehensus sit aut comprehendi possit Filastrius haer. 52; S. 27, 20f (übersetzt Epiph.) — 9 Psal. 109, 4 Hebr. 5, 6 — 12f Hebr. 7,3 M U 3–12 kurzer, freier Auszug bei Cramer Cat. in ep. ad Hebr. 555, 33ff 1 überschrift: κατὰ Μελχισεδεκινανῶν λݲεݲ ἢ καὶ νݲεݲ Μ, in U fehlt eine Überschrilft, erst eine spätere hand setzt die Beschreibungder Anakephalaiosis II 212, 25ff (μελχισεδεκιανοὶ οἹ τὸν μελχισεδὲκ γεραίροντες—καὶ λέγειν τετολμηκότες) ind die Lücke 4 δύναμιν + <αὐτὸν>? * 5 ἀκατωνομάστοις Μ | <ἀληθ>ῶς *] ὡς ΜU 7",
          "candidate_score": 0.647609,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2312",
          "psc_text": "1, 20.23 — 22 Joh. 1, 28; vgl. Origenes in Joh. VI 40; S. 149, 12ff Preuschen — 24—26 vgl. Joh. 1, 37—39 — 27—S. 266, 30 Joh. 1, 39c—2, 1 M U 1 ἀπὸ1 < Μ 2 Ἀβραὰμ] Ἀδὰμ U | Ἀδὰμ] Ἀβραὰμ U 2f οὔτε ἀπὸ (!) πέμπτης—τετάρτης ἡμέρας doppelt geschrieben U 4 ἐξότου U 5 ὁ1 < Μ 7f [καὶ ὁ Λόγος—εἴδομεν αὐτόν]* 11 πάντες < Μ 16 αἱμάτων U 17 φησίν hinter ἐγένετο Μ 19f ἡμεῖς πάντες U 22 διήγηται *] διηγεῖται MU 22f ἐν βηθαβρᾶ(!) ἐγένετο U 23 ἐν ἄλλοις δὲ U 24 εἶπεν Μ 28 αὐτὸς] οὗτος U 29 vor Μεσσίαν + τὸν Μ; vgl. S. 267, 18 | Μεσίαν M τὸν μεθερμηνευόμενον Χριστόν. οὗτος ἤγαγεν αὐτὸν πρὸς τὸν Ἰησοῦν. ἐμβλέψας αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς εἶπε· σὺ εἶ Σίμων ὁ υἱὸς Ἰωνᾶ, σὺ κληθήσῃ Κηφᾶς,ὃ ἑρμηνεύεται Πέτρος. τῇ ἐπαύριον ἠθέλησεν ἐξελθεῖν εἰς τὴν Γαλιλαίαν καὶ",
          "candidate_score": 0.64744,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2537",
          "psc_text": "ὡς ἐμέ· αὐτοῦ ἀκούσατε. Μωυσῆς δὲ ἄνθρωπος ἦν· ὁ οὖν ἐκ θεοῦ ἐγειρόμενος Χριστὸς 7ff Matth. 12, 31f — 16ff Math. 12, 32 — 21 Luk. 12, 9 — 23 Math. 10, 33 — Math. 10, 32 — 25 Deut. 18, 15 — 27 zu Χριστὸς vgl. Hippolyt refut. VII 35, 2; S. 222, 8ff Wendland ὔστερον ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος ἐπὶ τῷ Ἰορδάνῃ κεχωρηκέναι τὸν Χριστὸν ἄνωθεν κατεληθότα ἐν εἴδει περιστερᾶς, ὄθεν οὐ πρότερον ὄ εἶναι τὸν Χριστὸν προσαγορεύει. θεὸν δὲ οὐδέποτε τοῦτον γεγονέναι αὐτὸν θέλουσιν ἐπὶ τῇ καθόδῳ τοῦ πνεύματος Χ 23, 2;S. 282, 6ff M U 1 τὸν < U 4 ἄνθρωπον—γενόμενον <Μ | ἐν σαρκὶ < U 5 εν <U 11 ἀσφαλίσασθαι U | vor τῶν + τὴν Μ 13 δι᾿] δὲ Μ 17 f οὔτε . . . οὔτε] οὔδε(!) . . . οὔδε Μ 20 δείκνυσι U | τῶν < U 21 αὐτοῦ] αὐτοὺς U",
          "candidate_score": 0.647289,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_64_66",
          "bdc_text": "zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff; vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2772",
          "psc_text": "σσης—ὑετοῦ διελθόντος<Μ 3* <παρα- φυάδων<* 4 ἐκβαλούσης U 8 κηρύγματος Μ 9 εὐρέως U | τοσαύτην Μ | * <τουτέστιν>* 12 εἰς μετάνοιαν U 15 ἤδη Μ | θεσαύ] δευτέρα Μ | μετὰ τὴν μετάνοιαν καὲ < Μ 17 f ἐλθὲ—περιστερά μου, καὶ<U 18 καὶ ἐλθέ, σὺ περιστερά μου <Μ 19 δὲ Μ| οὐκ] οὐχ Μ 20 προτερᾳ] δευτέρα Μ | ἐλθὲ <U | [ἡ]*, vgl. Z. 22 ἐλθὲ σύ] καὶ ἐλθὲ U 22 ff die Stelle zeigt, daß Epiph. einen Text Voraussetzt, in dem sowohl das ἡ als das σύ das erstemal fehlen 23 ἀλλὰ + καὶ U 24 τῇ (vor πρώτῃ)<Μ 25 νοr φιλανθρωπίας+καὶΜ | <σὺ>* 27 <τουτέστιν>* τοῦτο γάρ ἐστιν σκέπη πέτρας, σκέπη ἐλπίδος καὶ πίστεως καὶ ἀληθείας. »ἐχόμενα τοῦ προτειχίσματος«, τουτέστιν πρὶν ἢ κλεισθῆναι τὴν πύλην, πρὶν ἢ εἴσω περιβόλων γενόμενος ὁ βασιλεὺς μηκέτι εἰσδέξηται, τουτέστιν μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀπαλλαγήν τε καὶ θάνατον, ὅτε οὐκέτι »ἐχόμενα",
          "candidate_score": 0.646812,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2772",
          "psc_text": "σσης—ὑετοῦ διελθόντος<Μ 3* <παρα- φυάδων<* 4 ἐκβαλούσης U 8 κηρύγματος Μ 9 εὐρέως U | τοσαύτην Μ | * <τουτέστιν>* 12 εἰς μετάνοιαν U 15 ἤδη Μ | θεσαύ] δευτέρα Μ | μετὰ τὴν μετάνοιαν καὲ < Μ 17 f ἐλθὲ—περιστερά μου, καὶ<U 18 καὶ ἐλθέ, σὺ περιστερά μου <Μ 19 δὲ Μ| οὐκ] οὐχ Μ 20 προτερᾳ] δευτέρα Μ | ἐλθὲ <U | [ἡ]*, vgl. Z. 22 ἐλθὲ σύ] καὶ ἐλθὲ U 22 ff die Stelle zeigt, daß Epiph. einen Text Voraussetzt, in dem sowohl das ἡ als das σύ das erstemal fehlen 23 ἀλλὰ + καὶ U 24 τῇ (vor πρώτῃ)<Μ 25 νοr φιλανθρωπίας+καὶΜ | <σὺ>* 27 <τουτέστιν>* τοῦτο γάρ ἐστιν σκέπη πέτρας, σκέπη ἐλπίδος καὶ πίστεως καὶ ἀληθείας. »ἐχόμενα τοῦ προτειχίσματος«, τουτέστιν πρὶν ἢ κλεισθῆναι τὴν πύλην, πρὶν ἢ εἴσω περιβόλων γενόμενος ὁ βασιλεὺς μηκέτι εἰσδέξηται, τουτέστιν μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀπαλλαγήν τε καὶ θάνατον, ὅτε οὐκέτι »ἐχόμενα",
          "candidate_score": 0.646543,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_841",
          "psc_text": "ὁρμώμενος καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένα καλῶς ἀκριβολογήσας περὶ ἑκάστης ὑποθέσεως τῆς εἰς Χριστὸν πληρωθείσης, ὡς εἶπον, τὰς μαρτυρίας ἐξέθετο, ἀφ’ ὡν προφητῶν οὑτοι ἑαυτοὺς ἀπηλλοτρίωσαν. καὶ εὐθὺς ἔδειξεν ὡς τοῖς πρὸς Ἰωάννην τὸν βαπτιστὴν ὑπὸ τῶν Φαρισαίων πεμφ- 9f vgl. Rom. 14, 20 u. I Tim. 4, 3 — 19f gemeint sind wohl Johannesakten; vielleicht dieselben wie bei den Enkratiten vgl. haer. 47, 1, 4 — 22 Joh. 1, 1 V M cat. (bis Ζ. 14 σαφὲς ἂν εἴη) 1 οὖν cat. 2 εἰ καὶ + <μόνον> ? * | ἕως] εὐθέως cat. | εἴποιμεν cat.] εἴποιμ’ ἂν V M 3 ἡγήσατο κοινὸν cat. 4 διεξήγαγε] ἀπεφήνατο cat. 6 αὐτῷ < cat. | ἤγετο getilgt, ür am Rande ἔλεγεν Vcorr ἔλεγεν cat. | ὄντων < cat. 8 παραδοὺς cat. 9 vor ἐστὶ + αὐτῷ cat. 11 εἶχεν < 12 ἡ ἔμφασις] ὁ λόγος cat. | ἀνθρώπων cat.] ἀνθρώπου",
          "candidate_score": 0.646233,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108_110",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_127",
          "psc_text": "vgl. Jes. 9, 6 — 6 vgl. Hebr. 2,11 — 9 ff vgl. Zahn, Gesch. d. neutest. Kanons II 1, 220f G. Mercati, studi e testi 5 (1901) S. 17ff 243ff V (bis Ζ. 12 Ἀριθμούς, dann wieder G U) Μ —S. 192, 9 Doctrina patr. c. 32 S. 237, 7 ff Diekamp (= do.); vgl. de mens, ac pond. c. 4, 1ff u. 23, 1ff S. 156, 13ff u. 178, 87 ff Lagarde Joh. Damasc. de fide orth. IV 17 ff; Migne 94, 1178 B ff. Doctr. patr. S. 293, 24 ff Diekamp 1 τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας *] τῆς σκηνοπηγίας VM 2f κατασκευασθείση Μ 6 αὐτοῦ *] αὐτῶν aus αὐτὸν V corr αὐτῶν Μ | ἐγκεταλέγουσιν M 8 > * 9 οἱ < < M | τῆς2 < < M 11 ff anstatt 11 μὲν < do. 12 ἕκτην βίβλον u. so durchweg im Folgenden bis S. 192",
          "candidate_score": 0.646173,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_895",
          "psc_text": "ühest öglichen Fall: das 1. Jahr des Ahas — 2 Jes. 7, 14 — 3 vgl. II ón. 16, 2 ἑκκαίδεκα ἔτη); die 14 Jahre des Epiph. sind vom Zeitpunkt der Weissagung an gerechnet — 4f vgl. II ön. 18, 2 II Chron. 29, 1 — 12 vgl. Eusebius ecl. proph. IV 5; Migne 22, 1205 C διὸ καὶ προφῆτις οὐκ ἀπει- κότως καὶ αὐτὴ (Maria) ἂν λεχθείη, ebenso Hieronymus zu Jes. 8, 1 — 4; Migne 24, 115 A/B — 13 Luk. 1, 48 — 22 vgl. Joh. 5,8 — 23 vgl. Joh. 9,6 — 26 vgl. Luk. 61 V M —S. 3 7 8, 23 in lat. Übersetzung bei Corderius Catenain Lucamp.175 (=cat.) 1 τρίτῳ ül.] ἐνάτω V ἐννάτω M 2 προφητεύετο, ε obenhinein Veorr ἐπροφητεύετο M 3 βασιλεύσαντα + * 4 〈πέντε〉 ül. 9 < M 10 τῶ ῥήματι M | ἐπὶ < Μ | Ἀχαὰζ, α",
          "candidate_score": 0.645771,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2437",
          "psc_text": "U | τὸ < U 12 καὶ ἀπὸ Ἰανοναρίου μηνὸς < U | Ἰαννουαρίου Μ | [τῶν]* 16 Ἰαωωουάριον Μ 17 θεὸς < U 18 μένων Dind.] μὲν ὢν M μένει U 20 ἐν τῇ < Μ 20 * ergänze nach Z. 22f u. S. 298, 5f etwa <ἐπιτελούντων τῶν Ἰουδαίων τὸ πάσχα πρὸ δύο ἡμερῶν τοῦ ὡρισμένου καιροῦ, ἔτι δὲ>* 21* ἑσπέραν] lies etwa nach S. 297,13 <ἡμέραν, σφαλέντων περὶ τὴν ἰσονυκτίαν, ἥνπερ ἐνόμιζον εἶναι τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ> ἑσπέρας* Πάσχα, ὥς φησι τὸ εὐαγγέλιον καὶ ἡμεῖς πολλάκις εἴπαμεν· ἔφαγον οὖν τὸ Πάσχα πρὸ δύο ἡμερῶν τοῦ* φαγεῖν τουτέστι τῇ τρίτῃ falschen Berechnung des Mondjahres die τεσσαρεσκαιδεκάτη irrig, d. h. um einen Tag zu früh angesetzt hätten. Sie feierten damals (vgl. S. 296,1f und die Diaskalie) Das Passah am Dienstag Abend, während sie es eigentlich am Freitag hätten feiern sollen. Denn nach Epiph. fällt die τεσσαρεσκαιδεκάτη auf den Freitag (genauer Donnerstag",
          "candidate_score": 0.645435,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2421",
          "psc_text": "13 299, 13: danach hat unsere Liste mit Silanus und Nerva aufgehört) 20 τὸ τοὺς] τόπους Μ 23 γὰρ < Μ ἀριθμῷ τῷ παρὰ τοῖς εὐαγγελισταῖς ᾀδομένῳ; διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἔπεσον αἱ πρότρον περὶ Οὐαλεντῖνον καί τινας ἄλλους αἱρέσεις, αἱ μυθωδῶς ἀναγραψάμεναι τοὺς τριάκοντα αἰῶνας, οὓς ἐνόμισαν ἀπεικάζειν τοῖς τοῦ σωτῆρος ἔτεσιν, ἵνα δῆθεν δύνωνται τῶν παρ᾿ αὐτοῖς αἰώνων καὶ ἀρχῶν ἀναγράφειν τὴν μυθοποιίαν. εὑρίσκεται γὰρ ἐν τῷ τριακοστῷ τρίτῳ ἔτει τῆς αὐτοῦ ἐνσάρκου παρουσίας πάσχων ὁ μονογενὴς ἀπαθὴς ὢν ἄνωθεν θεὸς Λόγος, σάρκα δὲ < προσλαβὼν καἲ > ἀναδεξάμενος ὑπὲρ ἡμῶν παθεῖν, ἵνα τὸ τοῦ θανάτου καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφονλύςῃ. μετ᾿ ἐκείνην γὰρ τὴν ὑπατείαν τὴν ἐντῷ τριακοστω ἔτει αὐτοῦ σημαινομένην ἄλλη ὑπατεία γέγονεν, Λεγομένη τῶν δύο Γεμινῶν· εἶτα ἄλλη ὑπατεία Ῥούφου καὶ Ῥουβελλίωνος, Καὶ οὕτως ἐνεστώσης τῆς ὑπατείας τῆς μετὰ τὴν ὑπατείαν < Ρούφου καὶ > Ῥουβελλίωνος, ἥτις ὕστερον ἦλθεν Οὐιννικίου καλεῖσθαι Καὶ Λογγίνου Κασσίου, < ἐν τῷ",
          "candidate_score": 0.645424,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3318",
          "psc_text": "2; S. 130, 24 Hilberg mille et eo amplius tractatus, qiios in ecclesia locutus est edidit) innumcrahiles praeterea commentarios. — Aufgenommen wurde die Zahl bei Cedrenus und Suidas II 1, 1279 Bernhardy; im Abendland ist sie seit Beda zumeist in 5000 entstellt. Zur Sache vgl. Redepenning, Niedners Zeitschr. f. bist. Theol. 1851 S. 66 tf u. Klostermann, Sitz. Ber. Berl. Akad. 1897 S 855 ff, Μ U 1 ἐλέγχεται U | νοίᾳ * | Μ 3 ἐργαζομένου *] ἐργαζόμε- νος M 4 † ἐν ταῖς αὐτῶν διανοίαις] lies etwa τῆς αὐτοῦ ἐπιπνοίας * 5 παρα- φθείραντος U 6 ὠ Pet.] ὡς M U | τὸν] τῶν U 9 καὶ] * | δόλους] δούπους M 10 φρούδως] σφοδρῶς U | κενὴν *] κενῶς ΜU 11 πταίσας δι <U | τὴν ἀνάστασιν <U τὴν τῆς ἐμπορίας σου καματουργίαν περιεποιήσω. εἰ γὰρ οὐκ ἀνίσταται τὸ σῶμα, οὐδὲ ἡ ψυχή τι κληρονομήσει. μία γὰρ",
          "candidate_score": 0.645346,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_29_31",
          "bdc_text": "Einen aufschlußreichen Vergleich zwischen Juds Vorschlägen in diesem Brief und Bullingers Vorlesung bietet Hausammann 46-48 . ( Zu Bullingers Römerbriefvorlesung vgl. noch Joachim Staedtke , Heinrich Bullingers Römerbriefvorlesung von 1525 , in : ThZ X , 1954 , 73-76 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2399",
          "psc_text": "Ges. 1875 S. 99 ff Wellhausen, Skizzen und Vorarb. 3, 45 ff Dalman, Petra I 49 ff Cumont, Comptes rend. De l᾿acad. Des inscr. Et b. l. 1911. S. 292 ff R. Eisler, Philologus 1909 S. 18 ff u. Arch. f. Rel. W. 1912 S. 628 (doch ist zu betonen, daß Epiphanius — ob mit Recht oder Unrecht — hier nicht den 25. Dez., sondern den 6. Januar meint). — 7 ff vgl. Auch Panarion haer. 55, 1, 9 (Verhrung des Moses in Petra) — 10 f Χααμοῦ ist richtig Und nicht in Χααβοῦ zu ändern; B. Moritz (der Sinaikult in heidnischer Zeit Abh. Gött. Ges. 1916 s. 18) hat (??) als (allerdings männlichen!) Personennamen auf zahlreichen Inschriften nachgewiesen; zur Sache vgl. Joh. Damasc. De haeres. c. 101; Migne 94, 764 A/B oὗτοι μὲν οὗν (sc. οἱ Σαρακηνοὶ) εἰδωλολατρήσαντες καὶπροσκυνήσαντες τῷ ἑωσφόρῳ ἄστρῳ καὶ τῇ Ἀφροδίτῃ δὴ καὶ Χαβὰρ τῇ",
          "candidate_score": 0.645202,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_70",
          "bdc_text": "und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2421",
          "psc_text": "13 299, 13: danach hat unsere Liste mit Silanus und Nerva aufgehört) 20 τὸ τοὺς] τόπους Μ 23 γὰρ < Μ ἀριθμῷ τῷ παρὰ τοῖς εὐαγγελισταῖς ᾀδομένῳ; διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἔπεσον αἱ πρότρον περὶ Οὐαλεντῖνον καί τινας ἄλλους αἱρέσεις, αἱ μυθωδῶς ἀναγραψάμεναι τοὺς τριάκοντα αἰῶνας, οὓς ἐνόμισαν ἀπεικάζειν τοῖς τοῦ σωτῆρος ἔτεσιν, ἵνα δῆθεν δύνωνται τῶν παρ᾿ αὐτοῖς αἰώνων καὶ ἀρχῶν ἀναγράφειν τὴν μυθοποιίαν. εὑρίσκεται γὰρ ἐν τῷ τριακοστῷ τρίτῳ ἔτει τῆς αὐτοῦ ἐνσάρκου παρουσίας πάσχων ὁ μονογενὴς ἀπαθὴς ὢν ἄνωθεν θεὸς Λόγος, σάρκα δὲ < προσλαβὼν καἲ > ἀναδεξάμενος ὑπὲρ ἡμῶν παθεῖν, ἵνα τὸ τοῦ θανάτου καθ᾿ ἡμῶν χειρόγραφονλύςῃ. μετ᾿ ἐκείνην γὰρ τὴν ὑπατείαν τὴν ἐντῷ τριακοστω ἔτει αὐτοῦ σημαινομένην ἄλλη ὑπατεία γέγονεν, Λεγομένη τῶν δύο Γεμινῶν· εἶτα ἄλλη ὑπατεία Ῥούφου καὶ Ῥουβελλίωνος, Καὶ οὕτως ἐνεστώσης τῆς ὑπατείας τῆς μετὰ τὴν ὑπατείαν < Ρούφου καὶ > Ῥουβελλίωνος, ἥτις ὕστερον ἦλθεν Οὐιννικίου καλεῖσθαι Καὶ Λογγίνου Κασσίου, < ἐν τῷ",
          "candidate_score": 0.645191,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3399",
          "psc_text": "24h; II 173, 4ff haer. 46, 5, 10; II 209, 26 ff — 20 vgl. Matth. 27, 52f M U (bis ἃμα σώματι Ζ. 12; 13 — S. 522, 5 τῆ ὑμῶν πλάνῃ ausgelassen) 1 γὰρ < M 2 τὸ φαινόμενον — δυνήσεται < M 3 λέγων Μ U 4 ἀπεκινήθη U 5 ἀντιλέγων M 6 ἀντιλέγων Μ 7 διὰ πολλὰ πολλὰ U 10 ἀπὸ *] ὑπὸ MU | ἀνταπόδωσιν M 13 εἰς *] εἰ M 14 * etwa αὐτὸς ὁ λόγος ἐφάνη ἐν > * 16 * etwa βουλόμενός τε κυρῶσαι> * 19 ἐναργῶς *] ἐνεργῶς 22 εἶπεν *] εἶπαν Μ 21 ἐκεῖνο *] ἐκεῖ ὃ M | * etwa <κυρῶσαι> * 25 εἶπον M 26 μόνον + <εἶπεν>? * 26f <ἑαυτοὺς> * μεως τό ἐξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρείᾳ‘, ἓνα εἴπηῃ τὰς ψυχὰς τῶν ἐγηγερμένων σωμάτων. οὑτοι γὰρ ἠσαν οἱ δέδμιοι τῆς οἱ ἐν Ἅιδῃ πεπεδημένοι· καί φησιν ὁμοίως",
          "candidate_score": 0.644885,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_58_60",
          "bdc_text": "786 , 19f; IV 226 , 2ff; VI/I 450 , 23ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1173",
          "psc_text": "19ff — 7 —11 vgl. Clemens AI. strom. III 8, If; II 199, 4ff ählin u. Theophilus ad Autol. III 6; S. 200 Otto —11—14 vgl. Clemens AI. Strom. IUI, If; II 195, 4ff ählin — Matth. 19, 12 — —S. 454, 5 ÖRTLICH aus Clemens AI. strom. III 1, 4ff; II 195, 14ff ählin — 18 vgl. I Kor. 7, 9 V M 15—S. 445, 5 Clemens 4 καὶ αὐτὸς angeflickt Vcorr 7 οὐν *] ὅτι VM 8 τε καὶ πρωτοστάτη, τε καὶ πρω auf Rasur Vcorr 9 τῶν Dind.] τοῦ VM 13 εὐνουχιζομενον V | γενετῆς aus γεννητῆς Vcorr γεννητῆς M 15 f τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν τῆς αἰωνίου βασιλείας Clemens AI. 16 εὐνουχίσαντες ἑαυτοὺς Clemens AI. 16 f συμβαίνοντα, νοντα auf Rasur Vcorr 17 φασί hinter γάμου (Z. 16) Clemens AI. 17f τοῦτον — <τοῦτον—πορισμὸν> Clemeus AI. 18 < <καὶ τῷ> *] καὶ τὸ Clemens AI. βέλτιον]",
          "candidate_score": 0.644825,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2658",
          "psc_text": "ἕχει· αἱ μὲν γραφαὶ ὀρθῶς λέγουσιν — 24 Jes. 42, 1 Matth. 12, 18 M U 1 φάσκων <U | ὦν 1] ὡς Μ 2 δὲ + <τοῦτο>?*, vgl. Hipp. 3 τοῦτον τὸν] τὸν αὐτὸν?* 5 μονοτύπως + <εἰσηγησάμενος>?* | θεὸν <U 11 * <ἐρρωμένον>* 13 ἔμπλεως, ο νοη erster Hand U | φαίνεται U 14* <μεστὴ>* 15 τὸν 1 <Μ | ἀπὸ U 16 καὶ εὐλόγου < U 18 που*] τοῦ MU | ἀφ᾿ οὖ U 18—20 εἰ δὲ πατὴρ—ἐκ πατρὸς γεγέννηται <Μ 19 δὲ *] γὰρ U 21 ἀκατορθότου Μ | ἔστιν < U 24 παῖς] υἱὸς U ψυχή μου· θήσομαι τὸ πνεῦμά μου ἐπ᾿ αὐτῷ«. καὶ ὁρᾷς πῶς φωνὴ μὲν πατρὸς δείκνυσι σύσει υἱόν, ἐφ᾿ ᾦ καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ τίθησιν. εἶτα δὲ αὐτὸς ὁ μονογενής φησι »δόξασόν με, πάτερ, ἐν τῇ δόξῃ ᾖ εἶχον παρὰ σοὶ πρὸ τοῦ τὸν κόσμον γενέσθει«. ὁ δὲ λέγων »πάτερ, δόξασόν",
          "candidate_score": 0.644668,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_66_68",
          "bdc_text": "vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) . -Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2331",
          "psc_text": "bezeugt. Es entspricht diesem Ansatz, daß Epiph. (vgl. Z. 16) den 6. Januar nur noch als Geburtstag Christi kennt. (Daß er nicht selbst erst die Verlegung bewirkt hat, vgl. zu S. 271, 6). Die Zurückschiebung der Taufe auf den 8. Nov. galt wohl in erster Linie der Entlastung des 6. Januar, der bis dahin die Feier der Taufe und Geburt Christi und der Hochzeit zu Kana (vgl. S. 272, 4ff) in sich verinigte. Die zwei Monate zwischen dem 8. November und dem 6. Januar sollten vermutlich die Zeit der Wirksamkeit des Täufers ausdrücken. — Bilfingers Versuch (Das germanische Julfest S.8f), unter Benutzung von Clemesns Al. strom. I 145,5; II 90,16ff Stählin eine weiters Verbreitung des 8.(18.) November zu erweisen, ist ein Fehlschlag. Außer der hierbei nötigen Änderung im Text des Clemens (κ ݲγ ݲ statt ι ݲγ ݲ) steht ihm die Tatsache im Weg, deß Clemens a. a. O. Taufund",
          "candidate_score": 0.644535,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3399",
          "psc_text": "24h; II 173, 4ff haer. 46, 5, 10; II 209, 26 ff — 20 vgl. Matth. 27, 52f M U (bis ἃμα σώματι Ζ. 12; 13 — S. 522, 5 τῆ ὑμῶν πλάνῃ ausgelassen) 1 γὰρ < M 2 τὸ φαινόμενον — δυνήσεται < M 3 λέγων Μ U 4 ἀπεκινήθη U 5 ἀντιλέγων M 6 ἀντιλέγων Μ 7 διὰ πολλὰ πολλὰ U 10 ἀπὸ *] ὑπὸ MU | ἀνταπόδωσιν M 13 εἰς *] εἰ M 14 * etwa αὐτὸς ὁ λόγος ἐφάνη ἐν > * 16 * etwa βουλόμενός τε κυρῶσαι> * 19 ἐναργῶς *] ἐνεργῶς 22 εἶπεν *] εἶπαν Μ 21 ἐκεῖνο *] ἐκεῖ ὃ M | * etwa <κυρῶσαι> * 25 εἶπον M 26 μόνον + <εἶπεν>? * 26f <ἑαυτοὺς> * μεως τό ἐξάγων πεπεδημένους ἐν ἀνδρείᾳ‘, ἓνα εἴπηῃ τὰς ψυχὰς τῶν ἐγηγερμένων σωμάτων. οὑτοι γὰρ ἠσαν οἱ δέδμιοι τῆς οἱ ἐν Ἅιδῃ πεπεδημένοι· καί φησιν ὁμοίως",
          "candidate_score": 0.644444,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_70",
          "bdc_text": "und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1096",
          "psc_text": "ἡ < M 13 γὰρ < lat. 14 drüber Vcorr Ι τρία1 < V Ι τὰ τρία < M 16 <δὲ> < M 19 τὸ δὲ < lat. Ι δὲ2 < M 21 τῷ < Μ 22 eorum quos lat. 23 τὸν < M Ι εἰ] ἦν V 25 ἧς] εἰς M 26 ἐν senietipso lat. Ι συνανεσταλκέναι V erexisse lat. 26. Καὶ ὅτι ἐπλανήθη ἡ Ἀχαμὼθ ἐκτὸς τοῦ Πληρώματος καὶ ἐμορφώθη φώθη ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ καὶ ἀνεζητήθη ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος, μηνύειν αὐτὸν λέγουσιν ἐν τῷ εἰπεῖν αὐτὸν ἐληλυθέναι ἐπὶ τὸ πεπλανημένον <πρόβατον>. πρόβατον μὲν γὰρ πεπλανημένον τὴν Μητέρα αὐτῶν ἐξηγοῦντα λέγεσθαι, ἐξ ἧς τὴν ὧδε θέλουσιν ἐσπάρθαι ἐκκλησίαν· πλάνην δὲ τὴν ἐκτὸς Πληρώματος ἐν <πᾶσι> τοῖς πάθεσι ἐκκλησίαν· πλάνην δὲ τὴν ἐκτὸς Πληρώματος τίθενται. τὴν δὲ γυναῖκα τὴν σαροῦσαν τὴν οἰκίαν καὶ εὑρίσκουσαν τὴν δραχμὴν τὴν ἄνω Σοφίαν διηγοῦνται λέγεσθαι, ἥτις ἀπολέσασα τὴν Ἐνθύμησιν αὐτῆς, ὕστερον καθαρισθέντων πάντων διὰ",
          "candidate_score": 0.644382,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2440",
          "psc_text": "αὐτῇ τρίτῃ ὀψέ, ἥτις ἦν ἑνδεκάτη τῆς σελήνης νυκτερινὴ πρὸ δεκαὲξ καλανδῶν Ἀπριλλίων, so ist die hier gegebene Bestimmung des Mondalters mit der sonstigen Rechnung des Epiph. schlechthin unverträglich. Denn die Τρίτη ὀψέ d. h. die Nacht vom Dienstag auf den Mittwoch ist nicht die Nachthälfte von ιαݲ, sondern von ιβݲ; während XVI kal. Apr. für den Dienstag allerdings zutrifft. Man kann nur so helfen, daß man den Satz ἥτις ἦν — καλανδῶν Ἀπριλλίων bloß auf τρίτῃ ( nicht auf τρίτῃ ὀψὲ) bezieht und νυκτερινὴ einklammert. Das shcint um so berechtigter.weil Epiph. doch fortfährt mit τετρὰς ἐπιφώσκουσα κ. τ. λ. Τετρὰς ἐπιφώσκουσα ist aber ja sachlich dasselbe, wie Τρίτη ὀψέ Hätte Epiph. also in dem mit ἥτις ἦν zu beginnen Satz eine Angabe über Dienstag Nacht machen wollen, so müßte er sich grundlos wiederholt und dazu noch widersprochen haben. Auch die letzten Worte S. 297,9 ἐπιφώσκουσα κυριακὴ πεωτεκαιδεκάτη νυκτερινή bedürfen",
          "candidate_score": 0.644369,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_264",
          "psc_text": "17 — S. 225, 13 in der Hauptsache nach Jul. Africanus ep. ad Arist. bei Eusebius h. e. 1 7, 11 f; S. 58, ITff Schwartz vgl. Eusebius h. e. I 6, 2 ff; S. 48, 14 ff Schwartz Hieronymus Chi-onik S. 160, 1 Helm GU Μ 2 δύο + <τούτων> ?* 3 χρῆσθαι U 4 αἰρεσχελίαν M | vor + καὶ Μ 5 τῆς2] τοῖς M 6 νομιστευομένης U am Rand von ätere Hand ABBREV τυγχανούσης G | Unterschrift κατὰ Ὀσσηνῶν G 7 κατὰ Ἡρωδιανῶν, ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ ἑβδόμη, τῆς δὲ ἀκολουθίας κݲ G M κατὰ Ἡρωδιανῶν, ἑβδόμη ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, εἰκοστὴ δὲ τῆ ἀκολουθία U 8 ἑβδόμη + αἵρεσις U | vor Ἡρῳδιανῶν + ἡ τῶν U 9f ὅλοι + εἰσὶν U (nur Vermutung); anstatt dessen Ζ. 10 <ἦσαν> * 10 δὲ] τε Μ 11 Χριστὸν2] κύριον GU Ἡρῴδην + Χρι. στὸν U 13 τῷ (vor Ἡρῴδῃ) < M 14",
          "candidate_score": 0.644331,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2336",
          "psc_text": "Ναθαναήλ. καὶ λοιπὸν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, λέγει, γάμος ἐγέ- 6 für diese 2 Wochen und 2 Tage (c.30, 4; S. 302, 3 heißt es ὡσεὶ ἑβδομάδας δύο καὶ ἡμέρας τρεῖς) gibt Epiph. nirgends einen Beleg; ein sicherer Beweis, daß er den Ansatz der Taufe auf den 8. November nicht selbst durch Rechnung gefunden, sondern aus der Überlieferung überkommen hat — 9 Joh. 1, 29 10 Joh. 1,35 — 15 Joh. 1,37.39.41 — 18 Joh. 1,43 — 22 vgl. Joh. 2, 1 M U 1 μὲν < M 4 λοιπὸν—ἔρημον < U | ἐξεβλήθη *] ἐλήφθη MU 4—22 in U gekürzt zu: ἀπεντεῦθεν αἱ τεσσαράκυντα τοῦ πειρασμοῦ καὶ δύο ἑβδομάδες, μκρῶ πλεῖον αἰ ἐν ναζαρὲτ ἀπὸ τῶν ἡμερῶν τοῦ πειρασμοῦ καὶ πρώτη ἡμέρα πρὸς ἰωάννην καὶ Δευτέρα. καὶ πάλιν ἀπὸ Ἰωάννου πρώτη καὶ δευτέρα ὅτε ἠκολούθησαν αὐτῶ οἱ περὶ ἀνδρέαν. ἔπειτα Σίμων Πέτρος καὶ τῆ ἄλλη ἡμέρα, ὡς ἔφημεν καὶ ἔχει",
          "candidate_score": 0.644183,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_256",
          "psc_text": "3, 2 u. 30, 17, 5 ff — 27 τοῖς μετέπειτα γεγονόσιν] gegemïber Hilgenfelds (Ketzergesch. des S. 426 A. 726) vielfach; nachgesprochener Behauptung, Epipb. habe hier im Widerspruch mit seiner äteren Schilderung die äer Nazoräer für jünger als äer ärt, ist festzustellen, daß μετέπειτα soviel heißt wie (bez. nach den äern), vgl. den Gegensatz in S. 223, If τῶν μετέπειτα u. τῶν πρὸ αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ. Die Reihenfolge soll ausdrücken, daß bei eine derartige Beeinflussung weniger zu erwarten war, als bei den äern GU M 4 πληροῦται πάντα M 6 ἂν < M 10 <τῶν> *, nach S. 221, 19 M 11 δασὶμ M 14 Ὀσσηνῶν] Ἐσσηνῶν M 16 <τῷ > * 17 <Μωυσέως> * | [δὲ] * 18 ἑπτὰ < U 19 * etwa <ἓν ῥῆμα> * 22 θυσίαν οἱ GU 23 τὸ] τῶ U 25 καὶ1 < U | καὶ2 < αἱρέσεις, ἐπειδὴ θέλγονται τῇ αὐτοῦ πλάνῃ·",
          "candidate_score": 0.643976,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_21",
          "bdc_text": "Der Römerbrief ist in einem Ohrenzeugenbericht namentlich erwähnt , freilich ohne genaue Zeitangabe ( Farner III 40 ) ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2071",
          "psc_text": "ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων ἐπὶ Ῥουστικοῦ ἡγεμόνος καὶ Ἀδριανοῦ βασιλέως, ἐτῶν τριάκοντα ὑπάρχων ἐν καθεστώςῃ Ἡλικίᾳ. τούτῳ ὁ προειρημένος Τατιανὸς συνακμάσας τὰ πρῶτα καλῶς φερόμενος καὶ τῇ πίστει ἐρρωμένος ἐτύγχανεν, ὅσον ἦν σὺν τῷ ἁγίῳ Ἰουστίνῳ τῷ μάρτυρι. ὅτε δὲ ἐτελεύτα Ἰουστίνος ὁ ἅγιος, ὥσπερ τυφλὸς χειραγνγούμενος Stählin Eusebius—Hieronymus Chronik z. Jahr 172; S. 206, 13 Helm h. e. IV 29, 1ff; S. 390, 1ff Schwartz Theodoret haeret. fab. I 20 1f vgl. Tatian or. c. 42; S. 43, 10 Schwartz ταῦθ’ ὑμῖν, ἄνδρες Ἕλληνες, . . . Τατιανὸς συνέταξα . . . , παιδευθεὶς . . . πρῶτον μὲν τὰ ὑμέτερα c. 1; S. 2, 9, dazu Eusebius h. e. IV 16, 7; S. 358, 2ff Schwartz Τατιανός, ἀνὴρ τὸν πρῶτον αὐτοῦ βίον σοφιστεύσας ἐν τοῖς Ἐλλήνων μαθήμασιν καὶ δόξαν οὐ σμικρὰν ἐν αὐτοῖς ἀπενηνεγμένος — 3 vgl. Irenaeus adv. haer. I 28, 1; I 220 Harvey Ἰουστίνου ἀκροατὴς γεγονώς",
          "candidate_score": 0.643703,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_101_103",
          "bdc_text": "492 , 10ff; 634 , 28ff; 635 , 11ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2876",
          "psc_text": "S. 362ff-9 vgl. haer. 47,3,1; Π 218,15ff M U 2 <δὲ>* 3 vor ἀνθρώπων + τελούντων Μ; lies vielleicht ὁρώντων* | * <τῷ ἔργῳ> * | μὲν] μὴ Μ 4 σεμνύνεσθαι Μ 5 τελευτησάντων U 6 καὶ αὐτῶν *, vgl. Z. 2] τινῶν Μ U | ἀπὸ *, vgl. Z. 12] ὑπὸ M U 10 ἐξ ὁμολογητῶν] ἐξομολογηκότων Μ 11 αὐτὸν]τῶν U | τὸν <Μ 12 φασκόντων Μ 14 ἐπὶ τὴν U 15 κακοφημίαν U 20 αὐτῇ?* 21 μυσερὰς Μ | ῥοιὰς *]ῥυὰς Μ U 22 μυσερὰ Μ 25 ἀποτροπὴν U 26 ἐργασίας] ἀσελγείας U | εἰς τὸ κακὸν μᾶλλον<U τοῖς θηρᾶσθαι ὑπὲρ τὴν ἀγαθότητα ἐπιθυμούντων. εἰς ἀλέξησιν δὲ μᾶλλον τῆς δεινῆς ταύτης καὶ ἐρπετώδους αἱρέσεως ὁλίγα ἀπὸ πολλῶν παραθήσομαι. Πόθεν εἰλήφατε, ὦ οὗτοι, τὴν τῆς ἀθεμίτου ἐργασίας ὑμῶν ἐπίνοιαν; πρῶτον μὲν γάρ, ὅτι τὸ πᾶν, τίνι οὐ δῆλον ἔσται ὅτι δαιμόνων ἐστὶν ἡ ὑμετέρα διδασκαλία, ἠπατημένων δὲ τὸν νοῦν",
          "candidate_score": 0.643362,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3306",
          "psc_text": "Phot. 19 ἡμᾶς] mich 20 f ὅπως ὁ — ἐν ἡμῖν] u. bald darauf S 21 ζωοποιήσει MU | σώματα < M 22 σώματι + ἡμῶν U | δικαίωμα] Reinigung S κατὰ τὴν ἐντολὴν πρὸς τὸ ἀγαθὸν ήμᾶς ἐφελκομένου φυσικοῦ »νόμου« φανερωθῇ ἐξαφθέν, ὅ ἀσθενῆσαν, τῆς σαρκὸς κακρατημένης τῇ ἁμαρτίᾳ, πρὸ τῆς παρουσίας τοῦ χριστοῦ ταῖς ὑλικαῖς φροντισιν τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦ ἐν ἡμῖν φυσικοῦ νόμου, ἐν ᾦ ἠσθένει« ύπὸ τῆς ἐπιθυμίας ήττώμενον τῆς ἐγκειμένης ἐν τῷ σώματι, ὁ θεὸς ἀνερρώσατο, πέμψας τὸν υίὸν ἑαυτοῦ, τὴν όμοίαν τῇ σαρκὶ τῆς άμαρτίας ἀνειληφότα ἀληθείᾳ γὰρ καὶ οὐ δοκήσει ἦν ὃ ἐφάνη), ἵνα τῆς άμαρτίας κατακεκριμένης πρὸς ἀναίρεσιν »εἰς τὶ« μηκέτι »καρποφορησαι« ἐν τῇ σαρκὶ τὸ ζικαίμα τοῦ φυσικοῦ νόμου πληρωθῇ, πλεονασαν τῇ ὑπακοῇ τοῖς μὴ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς σαρκὸς περιπατοοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ πνεύματος καὶ τὴν ύφήγησιν. »ό γὰρ νόμος τοῦ πνεύματος τῆς ζωῆς«, ὃ δή ἐστι τὸ εὐαγγέλιον,",
          "candidate_score": 0.642921,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2239",
          "psc_text": "12 <τὸ> * | vor Ἰησοῦ + τοῦ U | ἐπιγνῶτες Μ | τοῦ *] τὸ MU 14* etwa <ἑορτῆς διὰ>? * 15 βαιῶνος *] βέωνος U βαίτωνος Μ | εἴτ᾿ οὖν] ἢ τοῦ Μ 16 ἐπισφραγισμένος Μ 18 Unterschrift: κατὰ τεσσαρεσκαιδεκατιτῶν εἰκοστὴ θݲ ἡ καὶ νݲ Μ 20 αὐτοῦ < U | ἀποκάλυψιν + ἣν ἐκάλεσεν ἀνόητων U | λݲαݲ] λݲ M | τῆς δὲ ἀκολουθίας] ἢ καὶ MU 21 τὴν] τὰ Μ; τοὺς?* ἀντισχεῖν πρὸς τὴν ὀσμὴν τῆς δικτάμνου εἴτ᾿ στύρακος ἢ λιβανωτίδος ἢ τῆς ἀβροτόνου ἢ τῆς ὀσμῆς τῆς ἀσφάλτου ἢ τοῦ θυμιάματος ἢ τοῦ λίθου τοῦ γαγάτου ἢ τοῦ κέρατος τῆς ἐλάφου. φαςὶ γὰρ οἱ ἐν τῇ πείρᾳ τούτων γεγονότες ταῦτα τὰ εἴδη ἀπελαστικὰ εἶναι ἑρπετῶν ἰοβόλων· καὶ τὴν μὲν δίκταμνον τίκταμνον τινὲς καλοῦσιν ἀπὸ τοῦ τοὺ παῖδας τῶν ἰατρῶν κεχρῆσθαι ταύτῃ εἰς τὴν τῶν τικτουςῶν γυναικῶν βοήθειαν. ὥστε ἀφ᾿ ἡμῶν εἰκότως ἀπεικάζεσθαι εἰς τὸν ἄνωθεν",
          "candidate_score": 0.642716,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_23",
          "bdc_text": "Für Jud schienen die Auslegungen von Röm 1 , 17 und 2 , 14f Anfang März 1525 jedenfalls schon ziemlich weit zurückzuliegen ( «quondam» ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2439",
          "psc_text": "S. 297, 2ff manches dunkel. Leidlich verständlich sind die mittler Glieder. τετρὰς ἐπιφώσκουσα δωδεκάτη νυκτερινὴ πρὸ δεκαπέντε καλανδῶν Ἀπριλλίων muß wohl heißen: die Nacht vom Dienstag auf den Mittwoch ist die Nachthälfte der δωδεκάτη des Mondes, der Tag ist = XV kal. Apr. Das stimmt zur gewohnten Rechnung des Epiph. Ebenso erledigen sich die nächsten Angaben: die πέμπτη, der Donnerstag, ist die Taghälfte der ιγݲ, die Nacht des Donnerstags gehört zur ιδݲ, der Tag ist = XIV kal. Apr. Vor ein Rätsel stellt jedoch der Anfang und der Schluß. Wenn Epiph. mit den Vor Worten beginnt: αυλλαμβάνεται δὲ τῇ αὐτῇ αὐτῇ τρίτῃ ὀψέ, ἥτις ἦν ἑνδεκάτη τῆς σελήνης νυκτερινὴ πρὸ δεκαὲξ καλανδῶν Ἀπριλλίων, so ist die hier gegebene Bestimmung des Mondalters mit der sonstigen Rechnung des Epiph. schlechthin unverträglich. Denn die Τρίτη ὀψέ d. h. die Nacht vom Dienstag auf den Mittwoch ist nicht die Nachthälfte von ιαݲ, sondern von",
          "candidate_score": 0.642521,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_122_124",
          "bdc_text": "Staedtke , aaO , S. 75f ; Staedtke 131 f und Hausammann 205f. 246ff) . Bullinger betonte also mit Recht in seinem Begleitbrief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_185",
          "psc_text": "ἀνά- στασιν γὰρ ὁμολογοῦσι καὶ πολιτεῖαι παρ᾿ αὐτοῖς εἰσιν· ἐμψύχων 4 die Gorothener genannt bei Hegesipp bei Eus. IV22, 5; S. 370, 16 Scbwartz 5 τῶν ἄλλων, gemeint ist τῶν Σεβουαίων; oben Anaceph. 12; S. 166, 23 hat sich Epiph. etwas anders ausgedrückt — 13 über Dositheus vgl. mit Epiph. Hegesipp bei Eus. IV 22, 5; S. 370, 16 Schwartz Hippolyt Syntagma bei Phot. bibl. 121 Clement. Hom. II 24; S. 28, 16ff Lagarde Eecogn. I 54 II 8–11 Ps. adv. omn. haer. 1 Const. apost. VI 8, 1; S. 319, 3 Funk (weitere Zeugnisse, insbesondere die samaritanischen Quellen bei Montgomery, the Samaritans p. 252 ff die rabbinischen in Revue des etudes juives t. 42 p. 27 ff 220 ff t. 43 p. 50 ff, die arabischen bei de Sacy, Chrestomathie arabe2) — 14 f anders Eulogius bei Photius bibl. cod. 230 p. 285 b Bekker ἀπεκήρυττε δὲ (sc. Δοσίθεος)",
          "candidate_score": 0.642513,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_44",
          "bdc_text": "Jud bietet eine Erklärung für den Singular hebre w in Ps 33 , 4 , die Bullinger nicht kennt ( Hausammann 47 ) . .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1598",
          "psc_text": "τοῦ] θεοῦ τινὸς τὸ Σαβαώθ, ὡς ἤδη καὶ ἐν ταῖς πρότερον αἱρέσεσι διὰ πλάτους ἡμῖν παπραγμάτευται περὶ ἑρμηνείας τοῦ Σαβαὼθ καὶ ἄλλων ὀνομασιῶν, τοῦ τε Ἠλὶ καὶ τοῦ Ἐλωείμ, τοῦ τε Ἢλ καὶ τοῦ Σαδδαῒ τοῦ τε Ἐλλιὼν τοῦ τε Ῥαββωνὶ τοῦ τε Ἰὰ τοῦ τε Ἀδωναῒ τοῦ τε Ἰαβέ, ὡς ὀνομασίαι εἰσὶ δοξολογιῶν ἅπασαι ἑρμηνευόμεναι καὶ οὐχ ὀνόματά ἐστι θετὰ ὡς εἰπεῖν τῇ θεότητι, ἅτινα καὶ ἐνταυθοῖ σπουδασθήσονται ἑρμηνευθέντα κεῖσθαι· τὸ Ἢλ θεός, τὸ Ἐλωεὶμ θεὸς ἀεί, τὸ Ἠλὶ θεός μου, τὸ Σαδδαῒ ὁ ἱκανός, τὸ Ῥαββωνὶ ὁ κύριος, τὸ Ἰὰ κύριος, τὸ Ἀδωναῒ ὁ ὢν κύριος, τὸ Ἰαβὲ ὃς ἦν καὶ ἔστιν ὁ ἀεὶ ὤν, ὡς ἑρμηνεύει τῷ Μωυσῇ »ὁ ὤν ἀπέσταλκέ με, ἐρεῖς πρὸς αὐτούς«, καὶ τὸ Ἐλλιὼν ὕψιστος, καὶ τὸ Σαβαὼρ δυνάμεων ἑρμηνεύεται. κύριος οὖν Σαβαὼθ κύριος τῶν δυνάμεων. πάντῃ γὰρ > πρόσκειται ὅπου τοῦ Σαβαὼθ ὄνομα λέγει ἡ γραφή· ἡ γὰρ > οὐ μόνον ἐκφωνεῖ",
          "candidate_score": 0.642473,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_123_125",
          "bdc_text": "Staedtke 131 f und Hausammann 205f. 246ff) . Bullinger betonte also mit Recht in seinem Begleitbrief an die beiden Nonnen ( s. Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2356",
          "psc_text": "neut. Kanons II 2, 971 (aber „ungeordnet“ paßt schon nicht zu der Begründung, daß etwas untredrückt sei, und wäre nach dem ψεύδεται S. 275, 4 eine merkwürdige Abschwächung; auch die von Zahn RE3 II 307, 20 mit Berufung auf S. 274, 16 vorgeschlagene Änderung in ἀντίθετον ist unannehmbar: an unserer stelle müßte zu ἀντίθετον ein Dativ gefordert werden). Übrigens steht trotz des λέγουσι nicht fest, ob die Aloger selbst den Ausdruck ἀδιάθετον gebraucht haben; jedenfalls ist beachtenswert, daß auch die umschreibende wiederholung von S. 274, 22 in c. 21, 15; S. 281, 2ff dieses Stichwort nicht enthält M U 1 λέγω δὲ—ἡμερῶν < U 1f καὶ οὐκ—δέχεσθαι] καὶ μηδὲ δέχεσθαι αὐτοὺς αὐτὸ U 2 αὐτὸ] αὐτὰ Μ | πεπλασμένοι Μ 4 τῶν εὐαγγελιστῶν < U 5 Ἰωάννης < U | ὢν] ὧν Μ 5f ἐν τῇ κλήσει—ἀδελφῷ αὐτοῦ < U 6 τελευταῖος δὲ τοῖς χρόνοις] ὕστερον δὲ τοῖς ἔτεσιν U",
          "candidate_score": 0.642402,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108_110",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_298",
          "psc_text": "Joh. 6, GG (Matth. 26, 31) angespielt Ι <ὃν> * Ι ἐπιστρέψας < Ι ἑαυτῷ ποιήσας] αὐτὸν ἔλαβε anaeeph. 15 συνεργὸν . . . καὶ ἀπόστολον <άπέδειξε> συνεργὸς (ὸς aus ὸν Y) ὢν . . καῖ ἀπόστολος V M καὶ συνεργὸν εὐαγγελίου anaeeph. 15 f καὶ οὕτως] οὕτως γοῦν anaeeph. Ἑσται δὲ μοι ὁ λόγος ἴως ὠδε περὶ τῶν εἴκοσι αἱρέσεων καὶ τῆς κατὰ δύναμιν ἀκολουθίας ἐν συντόμῳ μοι εἰρημένης εὐαγγελικῆς Ö114 φωταγωγίας τῆς ἐν κόσμω διὰ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ γεγενημένης, οἱς τὰ ὅμοια συλλέξαι καὶ παραθέσθαι τὰ προθεσπίσματά τε καὶ τὰς προφητείας ἀπὸ νόμου τε καὶ ψαλμῶν καὶ τῶν ἄλλων τὰς ἀκολουθίας καὶ ἀγωγὰς ἔνεστιν ἰδεῖν καὶ τὴν ἀκρίβειαν κατα- λαβέσθαι, ὡς οὐ νόθος ἀλλὰ ἀληθὴς καὶ προκαταγγελθεῖσα ἀπὸ τῆς παλαιᾶς διαθήκης καὶ ἀναμφίβολός ἐστιν ἡ ἔνσαρκος τοῦ Χριστοῦ παρουσία καὶ εὐαγγελικὴ διδασκαλία. ἴνα δὲ μὴ εἰς ὄγκον παρεκτείνω τὴν τῆς συντάξεως πραγματείαν, τούτοις ἀρκεσθήσομαι. Προϊὼν",
          "candidate_score": 0.642164,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108_110",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2308",
          "psc_text": "1 ἐπὶ] ἀπὸ U |[ἀναγκάζεται] * 2f παρουσίας] πραγματείας U 5 ἐκδεδοκότας M | πλάνα *] πλάνη Μ πλάνας U 6 προενοεῖτο *] προνοοῦντας MU | ἀσφαλιζόμενος *] ἀσφαλιζομένου MU 7 αὐτοὺς Μ | εἶπε U 8 οἱ < Μ 10 τὴν < Μ 12 ὑμῶν Μ | ἀφ᾿ ὅτου] ἀπότε Μ | ἐγεννᾶται U 13 ἔστιν *] εἶναι MU | δὲ] γὰρ? * | ὁ2 < U 13f ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, *] Χριστὸς κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς MU 15 Ζορομβάβελ U θιὴλ οὔτε Νάθαν οὔτε Δαυὶδ οὔτε ἀπὸ Ἰακὼβ οὔτε ἀπὸ Ἰσαὰκ οὔτε ἀπὸ χρόνων τοῦ Ἀβραὰμ οὔτε Νῶε οὔτε Ἀδὰμ οὔτε ἀπὸ τῆς πέμπτης ἡμέρας οὔτε ἀπὸ τῆς τετάρτης ἡμέρας οὔτε ἀπὸ τῆς τρίτης οὔτε ἐξότε ὁ κόσμος, ἀλλά »ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν θεὸν καὶ θεὸς ἦν ὁ Λόγος. πάντα δι᾿ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ",
          "candidate_score": 0.641959,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_102_104",
          "bdc_text": "634 , 28ff; 635 , 11ff ; S VI/2 82 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_165",
          "psc_text": "6 — 8 ἀπὸ πάλαι Ancor. c.97,5; S.118, 12 genauer: vor 126Jahren — 14 f zu σὺν ἱματίοις vgl. Hippolyt refut. IX 15, 3; S. 253, 26 Wendland u. Panarion h. 30, 2, 4 — zu der Reinigung nach der Berührung mit Fremden Montgomerv, the S. 319 — 20 Tgl. Hebr. 6. 1 — 23 f vgl. Num. 1, 46 — 24 f vgl. Exod. 13, 19 Jos. 24, 32 GU M 2 δὲ] δὴ M | τοῦ < < M 4 σώματα ἡμῶν GU | καὶ < + δὲ U 5 ἡ τοῦ Μωυσέως ῥάβδος U 6 ἐψυχουμένη G ἐψυχοῦτο U 7 Ῥουβὴμ1 U 8 * <σημαίνων> * 10 ἑαυτῶ G 11 τῇ (vor κρίσει) < 12 ὀλίγα + <ταῦτα> ? * 13 ἔμπλεα] ἔθη παλαιὰ U 14 > * | U 16 ἤτοι] ἢ τοῦ M | θίγειν GUM 18 δὲ < GM | 19 ἴση Μ |",
          "candidate_score": 0.641868,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108_110",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1244",
          "psc_text": "δύο σου λέξεις διέπεσον, καὶ 3 Mark. 7, 11 — 11 Matth. 19, 8 — 14 Matth. 19, 6 — 15 Matth. 19, 5 — 20 Gen. 2, 18 — 22 Gen. 2, 23 — 24 Gen. 2, 24 V Μ S (Ss) Ausgg. 7 * <νομοθετηθέντα> * 15 * etwa <συνιστάνων> 16 αὐτοῦ2 < M 18 ὅ οἶν nachgetragen V corr 29 βουλήσει *] ι aus ει Vcorr βούλησις M οὐ πόρρωθεν, ἀλλὰ ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς χρήσεως. καὶ ὅτι μὲν νομοθεσία θεοῦ ἔστιν, τοῦτο δῆλον. πανταχοῦ δὲ θεὸς νομοθετεῖ τὰ μὲν εἰς χρόνους, τὰ δὲ εἰς τύπους, τὰ δὲ εἰς άποκάλυψιν τῶν μελλόντων ἔσεσθαι ἀγαθῶν, ὦν ἐλθὼν ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἔδειξε τὴν πλήρωσιν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. 10. Τὰ δὲ τῆς παρὰ σοὶ ἑτέρας θεῶν διαιρέσεως τριχῆ πάλιν διαιρεθείσης ἐπαναλαβὼν καὶ αὐτὰ δείξω παρὰ σοὶ σεσυκοφαντημένα καὶ οὐκ ἄλλο τι ὄν ἀλλὰ γόητος τὸ ἔργον. ποῖος γὰρ ἡμῖν",
          "candidate_score": 0.64179,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1244",
          "psc_text": "δύο σου λέξεις διέπεσον, καὶ 3 Mark. 7, 11 — 11 Matth. 19, 8 — 14 Matth. 19, 6 — 15 Matth. 19, 5 — 20 Gen. 2, 18 — 22 Gen. 2, 23 — 24 Gen. 2, 24 V Μ S (Ss) Ausgg. 7 * <νομοθετηθέντα> * 15 * etwa <συνιστάνων> 16 αὐτοῦ2 < M 18 ὅ οἶν nachgetragen V corr 29 βουλήσει *] ι aus ει Vcorr βούλησις M οὐ πόρρωθεν, ἀλλὰ ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς χρήσεως. καὶ ὅτι μὲν νομοθεσία θεοῦ ἔστιν, τοῦτο δῆλον. πανταχοῦ δὲ θεὸς νομοθετεῖ τὰ μὲν εἰς χρόνους, τὰ δὲ εἰς τύπους, τὰ δὲ εἰς άποκάλυψιν τῶν μελλόντων ἔσεσθαι ἀγαθῶν, ὦν ἐλθὼν ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἔδειξε τὴν πλήρωσιν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. 10. Τὰ δὲ τῆς παρὰ σοὶ ἑτέρας θεῶν διαιρέσεως τριχῆ πάλιν διαιρεθείσης ἐπαναλαβὼν καὶ αὐτὰ δείξω παρὰ σοὶ σεσυκοφαντημένα καὶ οὐκ ἄλλο τι ὄν ἀλλὰ γόητος τὸ ἔργον. ποῖος γὰρ ἡμῖν",
          "candidate_score": 0.641541,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1804",
          "psc_text": "— 13 f vgl. Mark. 5, 13 — 27 luk. 11, 11f — 28 Luk. 11, 13 VM 4 <ὡς>* 5 τοὺς μὲν τελευτήσαντας Pet.] τοῦ μὲν τελευτήσαντος VM 12f δαιμον///ῶντα, ι ausradiert V corr 13 λέγω δὴ τὸν nachgetragen V corr | ἐξερκόμενο///ν, ο aus ω V corr 16 σκολιεήη, η aus ει V corr σκολιεύη Μ 19 δαιμοv ///ῶντα, ι ausradiert V corr | τοῦ δεσμοῦ *] τοὺς δεσμοὺς VM 22 καὶ τῶν ἀπὸ σοῦ αμ Rande nachgetragen V corr ὑμῶν ὁ ἐπουράνιος;« εἰ τοίνυν δόματα ἀγαθὰ κέκληκεν ἰχθὺν καὶ Ι ᾠόν, οὐ πονηρὸν τὸ μετὰ εὐκαριστίας ἐκ θεοῦ καρισθὲν μεταλαμβανόμενον, καὶ ἐλήλεγκταί σου πανταχόμεν ἡ κακοτροπία. Σχόλιον κݲεݲ. Παρακέκοπται τὸ περὶ Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. εἶχεν γάρ »ἡ γενεὰ αὔτη, σημεῖο0ν οὐ δοθήσεται αὐτῇ«. οὐκ εἶχεν δὲ περὶ Νινευὴ καὶ βασιλίσσης νότου καὶ Σαλομῶνος. Ἔλεγκος κݲεݲ. Καὶ ἐν αὐτοῖς οἶς δοκεῖς παρακόπτειν οὐ δύνασαι, α ὦ Μαρκίων, λαθεῖν",
          "candidate_score": 0.641419,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_60_62",
          "bdc_text": "VI/I 450 , 23ff ; VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_46",
          "psc_text": "ff — 14 Gen. 5, 5 — 15 Gen. 5, 6. 9. 12. 15 — ff vgl. liber Jub. 4, 15 u. 22 Littmann GY M 6 — iiaer. 34 ausgezogen im Crypto-Ferratensis Ba (= f ) ; noch kürzer u. zugleich freier sind die Auszüge bei Nicetas Choniates, Thesaurus orthod. fidei 16 —20 Chron. pasch. 23 B; S. 40 Dindorf 2 * <σῴζεσθαι> * 3 δήγματα G | διδάγματα + τὰ M 5 Ε; * ; die Überschriften der 4 ersten Ηäresen sind in den Handschriften Daß Epiphanius tatsächlich auch hier Zahlen beweisen die Spuren bei S. 173,22 (Apparat) 176, 18 177, 12 179,18 u. 20 8 vor τῇ ἕκτῃ + ἐν GUM < f | ἐτελειώθη f] ἐπλάσθη GUM | τοῦτο λεγόντων 11 <ἀλλ’> 12 γυνὴ hinter αὐτῷ αὐτῷ GUM 13 <διὰ> * 15 16 ὡς δὲ ἡ] ἡ δὲ Chron. pasch. 17 Ε;έχει *] ἔχει f <",
          "candidate_score": 0.641344,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_70",
          "bdc_text": "und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1804",
          "psc_text": "— 13 f vgl. Mark. 5, 13 — 27 luk. 11, 11f — 28 Luk. 11, 13 VM 4 <ὡς>* 5 τοὺς μὲν τελευτήσαντας Pet.] τοῦ μὲν τελευτήσαντος VM 12f δαιμον///ῶντα, ι ausradiert V corr 13 λέγω δὴ τὸν nachgetragen V corr | ἐξερκόμενο///ν, ο aus ω V corr 16 σκολιεήη, η aus ει V corr σκολιεύη Μ 19 δαιμοv ///ῶντα, ι ausradiert V corr | τοῦ δεσμοῦ *] τοὺς δεσμοὺς VM 22 καὶ τῶν ἀπὸ σοῦ αμ Rande nachgetragen V corr ὑμῶν ὁ ἐπουράνιος;« εἰ τοίνυν δόματα ἀγαθὰ κέκληκεν ἰχθὺν καὶ Ι ᾠόν, οὐ πονηρὸν τὸ μετὰ εὐκαριστίας ἐκ θεοῦ καρισθὲν μεταλαμβανόμενον, καὶ ἐλήλεγκταί σου πανταχόμεν ἡ κακοτροπία. Σχόλιον κݲεݲ. Παρακέκοπται τὸ περὶ Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. εἶχεν γάρ »ἡ γενεὰ αὔτη, σημεῖο0ν οὐ δοθήσεται αὐτῇ«. οὐκ εἶχεν δὲ περὶ Νινευὴ καὶ βασιλίσσης νότου καὶ Σαλομῶνος. Ἔλεγκος κݲεݲ. Καὶ ἐν αὐτοῖς οἶς δοκεῖς παρακόπτειν οὐ δύνασαι, α ὦ Μαρκίων, λαθεῖν",
          "candidate_score": 0.641007,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_67_69",
          "bdc_text": "-Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2436",
          "psc_text": "Abschnitt, an dem bereits Scaliger, Kepler, Petavius, van der Hagen ihre Kräfter versucht haben — Ideler Handb. Der Chronol. I 571 II 243 A. 21 und Duchesne Ren. Quest. Hist. 28 S. 36 A. 1 verzichten auf eine Lösung —, enthätl ungewöhnliche schwierigkeiten. Klar ist (vgl. insbe. S. 298, 5ff), daӃ Epiph. Den Juden zweierlei vorwirft 1) daӃ sie das Passah in der Karwoche willkürlich um 2 Tage vorgerückt hätten 2) daӃ sie infolge ihrer M U 1 μεσούσης U |ἐνέβη U 2 ἐν < U 5 αὐτοῦ 1] < U 6 τὸν οὐρανὸν] τὸ ἱερὸν U 8 τῆς < U | τὸ < U 12 καὶ ἀπὸ Ἰανοναρίου μηνὸς < U | Ἰαννουαρίου Μ | [τῶν]* 16 Ἰαωωουάριον Μ 17 θεὸς < U 18 μένων Dind.] μὲν ὢν M μένει U 20 ἐν τῇ < Μ 20 * ergänze nach Z. 22f u. S. 298, 5f etwa <ἐπιτελούντων τῶν",
          "candidate_score": 0.640934,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_862",
          "psc_text": "ändert Vcorr 6 ἐγείρουσα aus ἐγείρειν Vcorr 8 τε) * | διαλύουσαι *] διαλύει V M 9 ἑαυτοῦ Μ 10 ἑαυτῶ1 M | βιβρῶσκον getilgt, ür am Rande κατεσθίον Vcorr | αὐτὸ nachgetragen Vcorr < M Ι ἑαυτῶν2 Μ 10f νεται ans γινόμενον Vcorr 12 δὲ?]? * 13 <δὲ> 15 καταβρωκέναι Μ 16 μο//δίως, ο aus ω V 20 γεννηθεὶς getilgt u. ür am Rande γὰρ ἦν Vcorr 23 ἄνωθεν θεὸν Μ 24 <περιτομὴν> *, vgl. Z. 28 25 τὴν περὶ < statt τὴν? * 26 δὲ oben hinein Vcorr 27 ἀπὸ *] ὑπὸ V M τέμεν, ἀλλὰ ὑπὸ ἀνθρώπων περιετμήθη. καὶ γὰρ οἱ παῖδες οὐχ ἑαυτοὺς περιτέμνουσι καὶ οὐδὲ αἴτιοί εἰσι τῆς ἑαυτῶν περιτομῆς, ἀλλ’ οἱ αὐτῶν γονεῖς. ἐκεῖνοι γὰρ ἀδαεῖς ὄντες νηπιάζουσιν ἀγνοοῦντες καὶ οὐδὲ οἴδασι τί αὐτοῖς ἀπὸ τῶν γονέων γίνεται. 27. Ἡμεῖς δὲ καὶ θεὸν αὐτὸν λέγομεν ἀπ’ οὐρανοῦ ἐλθόντα καὶ ἐν μήτρᾳ παρθένου Μαρίας τὸν",
          "candidate_score": 0.640878,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_46",
          "psc_text": "ff — 14 Gen. 5, 5 — 15 Gen. 5, 6. 9. 12. 15 — ff vgl. liber Jub. 4, 15 u. 22 Littmann GY M 6 — iiaer. 34 ausgezogen im Crypto-Ferratensis Ba (= f ) ; noch kürzer u. zugleich freier sind die Auszüge bei Nicetas Choniates, Thesaurus orthod. fidei 16 —20 Chron. pasch. 23 B; S. 40 Dindorf 2 * <σῴζεσθαι> * 3 δήγματα G | διδάγματα + τὰ M 5 Ε; * ; die Überschriften der 4 ersten Ηäresen sind in den Handschriften Daß Epiphanius tatsächlich auch hier Zahlen beweisen die Spuren bei S. 173,22 (Apparat) 176, 18 177, 12 179,18 u. 20 8 vor τῇ ἕκτῃ + ἐν GUM < f | ἐτελειώθη f] ἐπλάσθη GUM | τοῦτο λεγόντων 11 <ἀλλ’> 12 γυνὴ hinter αὐτῷ αὐτῷ GUM 13 <διὰ> * 15 16 ὡς δὲ ἡ] ἡ δὲ Chron. pasch. 17 Ε;έχει *] ἔχει f <",
          "candidate_score": 0.640848,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_199",
          "psc_text": "< 13 τὴν αὐτὴν GU | αὐτοῦ ἀδελφῶ G αὐτοῦ < U 14 γοῦν <M 16 δὲ<GU 17 αὐτὴν ἐγνώκασιν] ἴσχον αὐτήν U 18 ·μήτε G 22 Γε ἐστι < V | οὐ 22f ἐφήμωσεν VM ἐφίμωσεν V corr 24 μὴ] μηδὲ? * 25 <αἱρέσεως> * | δευτέρα ἠσαν δευτερωταὶ τοῦ νόμου ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγούμενοι, τὰ μὲν ἄλλα πράττοντες τῶν Ἰουδαίων περιττὴν δέ τινα δῆθεν σοφιστικὴν ὑφήγησιν εἰσηγούμενοι, οὐ κατὰ νόμον μόνον βιοῦντες, ἀλλὰ περισσότερον ζεστῶν βαπτισμοὺς« φυλάσσοντες »καὶ ποτηρίων καὶ πινακίων‘ καὶ τῶν ἄλλων σκευῶν τῆς ὑπηρεσίας, ὡς δῆθεν ἐπὶ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ὅσιον διακείμενοι, πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας νιπτόμενοι«, πυγμῇ δὲ καὶ μολυσμούς τινας δι᾿ ὑδάτων καὶ λουτρῶν ἀποσμηχόμενοι, ἔχοντες δέ τινα »κράσπεδα« σημαντικὰ τῆς αὐτῶν πολιτείας εἰς ἐπίδειξιν κόμπου καὶ ἔπαινον τῶν θεωμένων· καὶ »φυλακτήρια« παρ᾿ ἑαυτοῖς ἐπὶ τὰ ἱμάτια ἐπετίθεντο τουτέστι πλατέα σήματα πορφύρας. νομίσῃ δ᾿ ἄν τις, ἐπειδήπερ καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τοῦτο",
          "candidate_score": 0.640678,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109_111",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1215",
          "psc_text": "αὐτοῦ τοῦ δεοῦ εὕρομεν νομοθεσίαν ἐν αὐτῷ. αὕτη μὲν οὖν ἡ διαίρεσις τοῦ σύμπαντος ἐκείνου νόμου ὦδε ἡμῖν διαιρεθεῖσα τὸ ἐν αὐτῷ ἀληθὲς ἀναπέφαγκεν. 5. Πάλιν δὲ δὴ τὸ ἔν μέρος, ὁ αὐτοῦ τοῦ δεοῦ νόμος, διαιρεῖται εἰς τρία τινά· εἴς τε τὴν καθαρὰν νομοθσίαν τὴν ἀσύμπλοκον τῷ κακῷ, ὅς καὶ πυρίως νόμος γέγεται, ὅν οὐκ ὖλθε καταλῦσαι ὁ σωτὴρ ἀλλὰ πληρῶσαι 17 ff Matth. 15, 4—9 — 30 vgl. Matth. 5 V M 1 Μωυσέως V M 2 εὑρεθήσεται aus εὑρεθήσεσθαι Vcorr 3 κατὰ ἀνάγκην aus ἀνάγκη Vcorr 5 αἷς τινὲς Pet.] αἴτινες VM 8 ἀπόλλεσθαι ist wohl nicht zu ändern 9 τὸν aus τῶν Vcorr 10 τοῦτον, ν oben über Vcorr 14 ὢν + <νόμος> ? Harnack; wohl nicht ötig 18 ἡμεῖς V 20 παράδο|||σιν, ο aus ω Vcorr παράδωσιν M 21 οὖτο|||ς, ο aus ω Vcorr 25 Μωυσέως VM οὐ γὰρ ἦν ἀλλότριος αὐτοῦ ὅν ἐπλήρωσεν, ·",
          "candidate_score": 0.640123,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_55_57",
          "bdc_text": "192 , 27f; 642 , 13ff; III 761 , 27f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_210",
          "psc_text": "haer. 15, 5; S. 209, 16 ff — 7 ff vgl. dement. Hom. XI 28; S. 117, 33 Lagarde Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 Origenes in Matth. 23, 23; IV 220 Lommatzsch — 11 f1 vgl. Act. 23, 8 — 13 εἱμαρμένη (Josephus bell. Jud. 11 8, 14 antiquitt XIH 5, 9) Hippolyt refut. IX 28 Const. apost. VI 6, 3 S. 313, 31 Funk — 13–20 vgl. Schürer, Zeitschr. f. neutest. Wissenschaft 1905 S. V M 1 δὲ < Μ 4 ἀσφαλεστάτας V 6 γυναικείων M 10 ἀφωρισμὸς οἱ 11 δὲ Ausgg.] τε VM 13 σφόδρα < M 16 μετωνόμασταιον, ω aus ο übergesetztes οἷ V corr οἷον < M 18 Ἄρης χωχὲβ ὀκβόλ < M χωκὲβ Μ 19 ὀχομίδ, zweites ο aus α hergestellt V ὀχμόδ M | χωχὲβ] χωκὲμ M | λουη///θ, ein Buchstabe ausradiert V λουηδό M 22 κομιζόμενα M 23 ἅ] ἢ M |",
          "candidate_score": 0.639935,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_28_30",
          "bdc_text": "Offenbar hat Bullinger daraus die entsprechenden Stellen abgeschrieben und Jud zugeschickt . Einen aufschlußreichen Vergleich zwischen Juds Vorschlägen in diesem Brief und Bullingers Vorlesung bietet Hausammann 46-48 . ( Zu Bullingers Römerbriefvorlesung vgl. noch Joachim Staedtke , Heinrich Bullingers Römerbriefvorlesung von 1525 , in :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1681",
          "psc_text": "die Angaben S. 123, 18ff. Tertullians (adv. Marc. V 2ff) stimmt mit der des Epiph. überein, nur daß Tertullian den Epheser- als Laodicenerbrief gibt u. den Philemon- hinter den Philipperbrief stellt V M 1 <μᾶλλον> * 2 περιέκκοψε, erstes κ durchgestrichen V corr 3 ει aus η, nach dem Wort Rasur von 2—3 Buchstaben V corr | δὲ 2 < Μ 6 περιτέμνων, ων auf Rasur V corr 8 ὑπ᾿] ἀπ᾿ V 12 Κολοσσαεῖς, ο aus α V corr Κολοσσαεῖς Μ 13 ἐννάτη Μ 14 Λαοδικείας V M 16 αὐτὸν, α u. v auf Rasur V corr σὺν *] ἐν V M 18 αὐτῷ Dind.] αὐτοῦ aus αὐτῶν Vcorr αὐτῶν Μ 19 ἐπιστολῶν Corn.] ἀποστόλων V M 21 οὖν] lies δὲ? * καὶ ὅτι ἀνάστασιν σαρκὸς ὁ ἀπόστολος κηρύττει καὶ δικαίους τοὺς προφήτας ὀνομάζει καὶ ἐν σῳζομένοις ὑπάρχοντας τοὺς περὶ Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ καὶ πάντα ὅσα ἐστὶ τῆς",
          "candidate_score": 0.639712,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_102_104",
          "bdc_text": "634 , 28ff; 635 , 11ff ; S VI/2 82 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2876",
          "psc_text": "S. 362ff-9 vgl. haer. 47,3,1; Π 218,15ff M U 2 <δὲ>* 3 vor ἀνθρώπων + τελούντων Μ; lies vielleicht ὁρώντων* | * <τῷ ἔργῳ> * | μὲν] μὴ Μ 4 σεμνύνεσθαι Μ 5 τελευτησάντων U 6 καὶ αὐτῶν *, vgl. Z. 2] τινῶν Μ U | ἀπὸ *, vgl. Z. 12] ὑπὸ M U 10 ἐξ ὁμολογητῶν] ἐξομολογηκότων Μ 11 αὐτὸν]τῶν U | τὸν <Μ 12 φασκόντων Μ 14 ἐπὶ τὴν U 15 κακοφημίαν U 20 αὐτῇ?* 21 μυσερὰς Μ | ῥοιὰς *]ῥυὰς Μ U 22 μυσερὰ Μ 25 ἀποτροπὴν U 26 ἐργασίας] ἀσελγείας U | εἰς τὸ κακὸν μᾶλλον<U τοῖς θηρᾶσθαι ὑπὲρ τὴν ἀγαθότητα ἐπιθυμούντων. εἰς ἀλέξησιν δὲ μᾶλλον τῆς δεινῆς ταύτης καὶ ἐρπετώδους αἱρέσεως ὁλίγα ἀπὸ πολλῶν παραθήσομαι. Πόθεν εἰλήφατε, ὦ οὗτοι, τὴν τῆς ἀθεμίτου ἐργασίας ὑμῶν ἐπίνοιαν; πρῶτον μὲν γάρ, ὅτι τὸ πᾶν, τίνι οὐ δῆλον ἔσται ὅτι δαιμόνων ἐστὶν ἡ ὑμετέρα διδασκαλία, ἠπατημένων δὲ τὸν νοῦν",
          "candidate_score": 0.639242,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_256",
          "psc_text": "3, 2 u. 30, 17, 5 ff — 27 τοῖς μετέπειτα γεγονόσιν] gegemïber Hilgenfelds (Ketzergesch. des S. 426 A. 726) vielfach; nachgesprochener Behauptung, Epipb. habe hier im Widerspruch mit seiner äteren Schilderung die äer Nazoräer für jünger als äer ärt, ist festzustellen, daß μετέπειτα soviel heißt wie (bez. nach den äern), vgl. den Gegensatz in S. 223, If τῶν μετέπειτα u. τῶν πρὸ αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ. Die Reihenfolge soll ausdrücken, daß bei eine derartige Beeinflussung weniger zu erwarten war, als bei den äern GU M 4 πληροῦται πάντα M 6 ἂν < M 10 <τῶν> *, nach S. 221, 19 M 11 δασὶμ M 14 Ὀσσηνῶν] Ἐσσηνῶν M 16 <τῷ > * 17 <Μωυσέως> * | [δὲ] * 18 ἑπτὰ < U 19 * etwa <ἓν ῥῆμα> * 22 θυσίαν οἱ GU 23 τὸ] τῶ U 25 καὶ1 < U | καὶ2 < αἱρέσεις, ἐπειδὴ θέλγονται τῇ αὐτοῦ πλάνῃ·",
          "candidate_score": 0.638809,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_55_57",
          "bdc_text": "192 , 27f; 642 , 13ff; III 761 , 27f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2521",
          "psc_text": "1, 11ff; I 219, 12ff — 24vgl. haer. 19,3,7; I 220,24ff — 25f vgl. haer. 19,3,4; I 220, 8ff haer. 30, 3, 3ff; I 336, 4ff M U 2 καλουμένης < Μ | <τε> * | τὸν] τῶν Μ 3 ναβαττίδι U 4 τούτου U 6 προσεκύνουν U 7 διὰ τὸ] καὶ τό Μ 8 καὶ Ἐβιωναῖοι < Μ | Νασαραῖοι Μ | καὶ4 < U 11 Ἰεξαὶ] ἰσξαὶ Μ τὸ U 16 ἀκηκόειν U | ὅτι] ὅτε U | ἀμαρθοῦς Μ 17 ἔτι *] ἡ Μ < U | μαρθάνη Μ 18 βαδίζειν Μ | συνεχόμενοι Μ 19 δῆθεν ἕνεκεν U 24 αὐτοῖς *] < Μ καὶ U γοῦσι, κτίσμα αὐτὸν ἡγούμενοι καὶ ἀεί ποτε φαινόμενον, καὶ πρῶτον μὲν πεπλάσθαι αὐτὸν ἐν τῷ Ἀδάμ, ἐκδύεσθαι δὲ αὐτὸν τὸ σῶμα τοῦ Ἀδὰμ καὶ πάλιν ἐνδύεσθαι, ὅτε βούλεται. καλεῖσθαι δὲ αὐτὸν Χριστὸν καὶ εἶναι τὸ ἅγιον πνεῦμα τὸ ὕψος ἕκαστον αὐτῶν",
          "candidate_score": 0.638593,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_70",
          "bdc_text": "und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2999",
          "psc_text": "13 M U S 1 χαρακτὴρ + ὁ U | κατὰ τὴν αὐτὴν μορφήν ὁ αὐτὸς] von derselben Ahnlichkeit S | οὑτωσὶ Jahn] οὕτως εἰ M U 2 τότε οὐκ < U 3 ἀλλὰ M | ἀπαθεῖ] unverweslich S 4 τὸ Ἰησοῦ *] τοῦ Ἰησοῦ M τῶ Ἰησοῦ U 5 τὸ beidemale *] τοῦ M U | καὶ τὸ Ἠλίου < S 7 οὖν < U | οὗτος οὕτως MU ὁ νοῦς] haben uir ähnt S 9 τῶ σῶμα 9f τῶν νεκρῶν S 10 εἰρῆσθαι] sie S 11 καὶ τὰ] κατὰ M | <σώματα > Bonwetsch nach S ἐκεῖνο U 18 διὰ τοῦ Ἰησοῦ] mit Jesus S 14 <σῶμα > * nach S | ἔχον < U | ἐπείσθη] sagte S 15 λέξομεν *] λέξωμεν MU so sagen wir S 16 ἡδονῆς + καὶ S | ἠδονῆς ὕπνῷ συνελθούσης] der Vetxinigung eines Mannes S I vor ἐν ἀνομίαις + oder",
          "candidate_score": 0.638339,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1524",
          "psc_text": "nachgetragen V corr 29 nach ὅτι ein Wort von 2 — 3 Buchstaben ausradiert V corr | vor ψεύστης + ὁ M; lies wohl οὐ ψεύστης ἦν μόνον * 30 τὸ1 aus τῶ V corr γλωσσόκομον, ἵνα ἀναπολόγητος ᾖ διὰ φιλαργυρίαν τὸν ἴδιον δεσπότην παραδοὺς εἰς χεῖρας ἀνθρώπων. τίς οὖν ὁ τούτου πατήρ, ὁ πρὸ αὐτοῦ ψεύστης ὑπάρχων, ἀλλ’ ἢ ὁ Κάϊν, οὗ μιμητὴς ὁ Ἰούδας; ἐκεῖνος γάρ, ψευσάμενος τῷ ἀδελφῷ ὡς ἐν φιλαδελφίᾳ, ἠπάτησε καὶ παρέπεισεν διὰ τοῦ ψεύδους καὶ ἐξαγαγὼν αὐτὸν ἐν τῷ πεδίῳ ἐπάρας τὴν χεῖρα ἀπέκτεινεν. οὕτω καὶ ὁ Ἰούδας »τί θέλετέ μοι« φησί δοῦναι, καὶ ἐγὼ αὐτὸν παραδώσω ὑμῖν;« καί »ὃν ἂν φιλήσω. αὐτός ἐστι, κρατήσατε αὐτόν«. καὶ ἐλθὼν ὁ προδότης »χαῖρε Ῥαββί« ἔλεγε, τοῖς χείλεσι τιμῶν, καρδίαν δὲ πόρρω ἀπέχουσαν θεοῦ κεκτημένος. 5. Ἄρα γοῦν οὗτος ὁ Ἰούδας, πατὴρ αὐτῶν γενόμενος κατὰ τὴν ἀρνησιθεΐαν καὶ προδοσίαν, Σατανᾶς ὑπάρξας καὶ διάβολος οὐ τῇ φύσει. ἀλλὰ",
          "candidate_score": 0.638296,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_26",
          "bdc_text": "«Der erst teil über die Epistel Pauli zuon Römeren. . . » ( Zürich ZB , Msc D 139 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2623",
          "psc_text": "Elagabal gerichteten Brief zusammengeworfen, vgl. über dicsen Moses Choren. hist. Arm. II 63; S. 185 Whiston etiam ad Antonimim epistolam scriber ausus est (daß hier Elagabal unter Antoninus zu verstehen ist, beweist das Vorhergehende sub Antonino ultimo floruit) – 5 bei Ἀντωνίνου ist, wie das ἑταίρῳ (=comes Caesaris) zeigt, sicher an einen Kaiser zu denken, vgl. auch S. 340, 4, und dann gewiß an denselben wie Z. 1. Ist dies Caracalla, so könnte man die Auseinandersetzung mit Apollonius in die Zeit der Eroberung Edessas durch Caracalla verlegen und Eusebius h. e. IV 30, 2; S. 392, 21 Schwartz ὅσα τε ἄλλα φαςὶν προφάσει τοῦ τότε διωγμοῦ συγγράψαι auf eine damals in Edessa veranstaltete Christenverfolgung beziehen. Sollte es Elagabal sein, so müßte man den Zusammenstoß mit der indischen Gesandtschaft oder mit dem Brief an Elagabal in Verbindung bringen. —Die Gleichsetzung des Apollonius mit dem Stoiker unter Antoninus Pius (Eusebius-Hieronymus z. J.",
          "candidate_score": 0.638261,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1103",
          "psc_text": "»καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν«· καὶ γὰρ ἡ Ἀρχὴ *. καὶ »θεὸς ἦι ὁ Λόγος«, ἀκολούθως· τὸ γὰρ ἐκ θεοῦ γεννηθὲν θεός ἐστιν. »οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν« ἔδειξε τὴν τῆς προβολῆς τάξιν. »πάντα δι᾿ αὐτοῦ ἐγένετο καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕω«· πᾶσι γὰρ τοῖς μετ’ αὐτὸν Αἰῶσι μορφῆς καὶ γενέσεως αἴτιος ὁ Λόγος ἐγένετο. ἀλλ᾿ »ὅ γέγονεν ἐν αὐτῷ, φησί, ζωή ἐστιν«. ἐνθάδε καὶ συζυγίαν ἐμήνυσεν· τὰ μὲν γὰρ ὅλα ἔφη δι᾿ αὐτοῦ γεγενῆσθαι, τὴν δὲ ζωὴν ἐν αὐτῷ. αὕτη οὖν ἡ ἐν αὐτῷ γενομένη οἰκειοτέρα ἐστὶν ἐν] αὐτῷ τῶν δι᾿ αὐτοῦ γενομένων· σύνεστι γὰρ αὐτῷ καὶ δι᾿ αὐτοῦ καρποφορεῖ. ἐπειδὴ γὰρ ἐπιφέρει »καὶ ἡ ζωὴ 10—19 Joh. 1, 1—2 — 19 Joh. 1, 3 — 21 Joh. 1, 3—4 — 25 Joh. 1, 4 V Μ lat. 1 δὲ Ausgg.] τε VM autem lat. 2 ὀγδοάδα + et omnium generationem lat. (wohl ein",
          "candidate_score": 0.638243,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_64_66",
          "bdc_text": "zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff; vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3173",
          "psc_text": "τοῦ ἄποθανεῖν συμβήσεται, καὶ ο 2 vgl. Matth. 17, 1ff — 8f vgl. Arnos 9, 11 — 17 II. 16, 672 M U S 1 <λέγειν> * Ι πένητα u. πένητα umgestellt S Ι πένηταν U 2 μωσέα Ι ἀλλὰ Μ Ι ἀλλ’ οὐδὲν < S 3 φάσμα M 4f ’Ηλίαν Μωνσέα umgestellt 5 ἀλλ’ ὃ] ἀλλὰ τὸ ὃ M 6 αὐτὴν M < S Ι καὶ ἀνώλεθρον < S MU Ι καὶ < U 1) εἰς φθορὰν φθορὰν < S Ι ἀναστῆ U 9f ἀνοικοδομηθεῖσα < S Ι ἀνωκοδομηθεῖσα U 11 — 13 ὅτι μὴ — ἐτεκτήνατο < 11 οἰκείαν U 12 ἔμελεν *] εἰς τὸ μέλλον M μηδὲ U; ἐπιμελὲς Mendelssohn 13f σκοπεῖσθαι δὲ — οὕτως χρή < u. ὦ ’Aγλαοφῶν in den nächsten Satz gesetzt S 14 σοφότατε Μ | οὑτωσὶ U Ι πάντων M < S 15 προσχῆς wir kommen S 15f καὶ ἀνίστασθαι < S",
          "candidate_score": 0.637898,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_102_104",
          "bdc_text": "634 , 28ff; 635 , 11ff ; S VI/2 82 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_127",
          "psc_text": "vgl. Jes. 9, 6 — 6 vgl. Hebr. 2,11 — 9 ff vgl. Zahn, Gesch. d. neutest. Kanons II 1, 220f G. Mercati, studi e testi 5 (1901) S. 17ff 243ff V (bis Ζ. 12 Ἀριθμούς, dann wieder G U) Μ —S. 192, 9 Doctrina patr. c. 32 S. 237, 7 ff Diekamp (= do.); vgl. de mens, ac pond. c. 4, 1ff u. 23, 1ff S. 156, 13ff u. 178, 87 ff Lagarde Joh. Damasc. de fide orth. IV 17 ff; Migne 94, 1178 B ff. Doctr. patr. S. 293, 24 ff Diekamp 1 τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας *] τῆς σκηνοπηγίας VM 2f κατασκευασθείση Μ 6 αὐτοῦ *] αὐτῶν aus αὐτὸν V corr αὐτῶν Μ | ἐγκεταλέγουσιν M 8 > * 9 οἱ < < M | τῆς2 < < M 11 ff anstatt 11 μὲν < do. 12 ἕκτην βίβλον u. so durchweg im Folgenden bis S. 192",
          "candidate_score": 0.637798,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3298",
          "psc_text": "τῶν κρυφίων μου« λέγων »καθάρισόν με«. αὐτὰ γοῦν τὰ ῥήματα τοῦτο παρίστησιν »συνήδομαι γὰρ τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ κατὰ τὸν ἔσω« λέγοντος »ἄνθρωπον, βλέπω Τε ἒτερον νόμον ἐν τοῖς μέλεσί μου ἀντιστρατευόμενον τῷ νόμῳ τοῦ νοός μου καὶ αἰχμαλωτίζοντά με τῷ νόμῳ τῆς ἁμαρτίας, τῷ ὄντι ἐν τοῖς μέλεσί μου. ταλαίπωρος ἐγὼ ἄνθρωπος, τίς με ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου«; οὐ τὸ σῶμα θάνατον ἀποφηνάμενος, ἀλλὰ τὸν νόμμον τῆς ἁμαρτίας τὸν ἐν τοῖς μέλεοι <τοῦ σώματος> διὰ τῆς παραβάσεως ἐν ήμῖν ἐμφωλεύοντα καὶ πρὸς θάνατον ἀεὶ ἀεὶ τῆς ἀδικίας τὴν ψυχὴν ἐμφαντάζοντα. ἐπιφέρει γοῦν εὐθέως, ἀμέλει διαλυόμενος ἀπὸ κποίου θανάτου ἐγλίχετο ῥυσθῆναι καὶ τίς αὐτὸν ό ῥυόμενος ἦι· »χάρις τῷ 9 Psal. 18, 13 — –15 öm. 7, —24 –24 19 Röm. 7 M U S Phot. 1 τῇ <U | ύπάρχοντος] ἐπιτυγχάνοντος U 2 ὡς <S; lies σαφῶς? * | ἐν ήμῖν αὐτοῖς U ύαυτοῖς ήημῖν Phot.",
          "candidate_score": 0.637787,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_132_134",
          "bdc_text": "nonas martii 1523 . Leo Jud tuus . [ Adresse darunter :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2336",
          "psc_text": "Ναθαναήλ. καὶ λοιπὸν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, λέγει, γάμος ἐγέ- 6 für diese 2 Wochen und 2 Tage (c.30, 4; S. 302, 3 heißt es ὡσεὶ ἑβδομάδας δύο καὶ ἡμέρας τρεῖς) gibt Epiph. nirgends einen Beleg; ein sicherer Beweis, daß er den Ansatz der Taufe auf den 8. November nicht selbst durch Rechnung gefunden, sondern aus der Überlieferung überkommen hat — 9 Joh. 1, 29 10 Joh. 1,35 — 15 Joh. 1,37.39.41 — 18 Joh. 1,43 — 22 vgl. Joh. 2, 1 M U 1 μὲν < M 4 λοιπὸν—ἔρημον < U | ἐξεβλήθη *] ἐλήφθη MU 4—22 in U gekürzt zu: ἀπεντεῦθεν αἱ τεσσαράκυντα τοῦ πειρασμοῦ καὶ δύο ἑβδομάδες, μκρῶ πλεῖον αἰ ἐν ναζαρὲτ ἀπὸ τῶν ἡμερῶν τοῦ πειρασμοῦ καὶ πρώτη ἡμέρα πρὸς ἰωάννην καὶ Δευτέρα. καὶ πάλιν ἀπὸ Ἰωάννου πρώτη καὶ δευτέρα ὅτε ἠκολούθησαν αὐτῶ οἱ περὶ ἀνδρέαν. ἔπειτα Σίμων Πέτρος καὶ τῆ ἄλλη ἡμέρα, ὡς ἔφημεν καὶ ἔχει",
          "candidate_score": 0.637684,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_55_57",
          "bdc_text": "192 , 27f; 642 , 13ff; III 761 , 27f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2411",
          "psc_text": "13 ff u. haer. 29, 3, 2f; I 323, 9 ff; dazu Eusebius-Hieronymus Chronik S. 160 1 ff Helm —6 vgl. Panarion haer. 29, 3f; I 323, 14 ff u. Eusebius-Hieronymus Chronik S. 148, 12 ff Helm u. S. 152, 11 ff — 8 Gen. 49, 10 M U 1 * ergänze nach Z. 16f etwa < καὶ πάλιν μέρη φόρων διδόμενα > * | ἐπὶ] ἔτει Μ | vor ἐλάσσω + ἢ U 2 ὅτου] τοῦ Μ | ὑπὸ φόρον U |αὐτοῖς < U | γεγένηται + τελειότατα U 4 γεννηθέντος Χριστοῦ Μ 4 f ἐμβηθλεὲμ U 5 τε < Μ 5 f τῶν ἀπὸ Ἰούδα καὶ Ἀαρὼν] καὶ U 6 χριστῶν *] χρηστῶν Μ U 7 χρηστοῦ Μ < U | Σαλλίνας Μ Σααλίνας U 7—10 ἐφ᾿ οἷς—κύριος < U 10 vor ταῦτα + ἅτινα U 10 f ἐτελεῖτο U 11 ἐμβηθλεὲμ U | ἣ ἐγένετο < U",
          "candidate_score": 0.637632,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_55_57",
          "bdc_text": "192 , 27f; 642 , 13ff; III 761 , 27f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1643",
          "psc_text": "τρίτον ὡς εἰπεῖν καὶ μέσον τῶν δύο τούτων, τοῦ τε ὁρατοῦ καὶ τοῦ ἀοράτου. τὸν δὲ κτιστὴν καὶ δημιουργὸν καὶ ὁρατὸν θεὸν εἶναι τῶν Ἰουδαίων, εἶναι δὲ αὐτὸν κριτήν. παρ᾿ αὐτῷ δὲ τῷ Μαρκίωνι καὶ παρθενία κηρύσσεται, νηστείαν δὲ 2ff zu den τρεῖς ἀρχαὶ vgl. haer. 65,8,6 u. Rhodon bei Eusebius V 13,4; S. 456, 5ff Schwartz ἄλλοι δὲ πάλιν ἀπ᾿ αὐτῶν ἐπὶ τὸ χεῖρον ἐξοκείλαντες οὐ μόνον δύο, ἀλλὰ καὶ τρεῖς ὑποτίθενται φύσεις’ ὡν ἐστιν ἀρχηγὸς καὶ προστάτης Συνέρως, καθὼς οἱ τὸ διδασκαλεῖον αὐτοῦ προβαλλόμενοι λέγουσιν Hippolyt refut. VIII 31, 1f; S.216,16f Wendland ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς χρόνοις νῦν καινότερόν τι ἐπεχείρησε Μαρκιωνιστής τις Πρέπων Ἀσσύριος . . . τρίτην φάσκων δίκαιον εἶναι ἀρχὴν καὶ μέσην ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ τεταγμένην X 19, 1; S. 279, 21ff Μαρκίων δὲ ὁ Ποντικὸς καὶ Κέρδων . . . ὁρίζουσιν εἶναι τρεῖς τὰς τοῦ παντὸς ἀρχάς, ἀγαθὸν δίκαιον ὕλην· τινὲς δὲ τούτων μαθηταὶ",
          "candidate_score": 0.63756,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_18_20",
          "bdc_text": "Der Römerbrief wurde bereits 1520 von Zwingli einem kleinen Kreis in Zürich erklärt , wie Simon Stumpf in einem Brief an Beatus Rhenanus bezeugt ( Rhenanus BW 262 ; vgl . Hausammann 207 , Anm. 103 ) . Zwingli hatte 1519-1525 in Zürich fast das ganze NT durchgepredigt ( Farner III 42f ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3317",
          "psc_text": "einem (verlorenen) Brief bestritten vgl. Hieronymus c. Ruf. II, 22 Migne 23, 446 B hahemns epistidam supradicti pontiflcis, in qua huic calumniae tuae, dum adhue esses in Oriente, respondet et apertissimum mendacium libera veritatis fronte confutat. Hieronymus bezweifelt aber auch die Zahl an sich, vgl. c. Ruf. II 22; Migne 23, 446 A quod vero ille non seripsit, quomodo iste legere potuit? numera indices lihrorum eius, qui in tertio volumine Eusehii, in quo seripsit vitam, Paynphili continentur : et non dico sex milia, sed tertiam partem non reperies ep. 82, 7, 2; S. 114, 11 Hilberg; beachte auch ep. 84, 2; S. 130, 24 Hilberg mille et eo amplius tractatus, qiios in ecclesia locutus est edidit) innumcrahiles praeterea commentarios. — Aufgenommen wurde die Zahl bei Cedrenus und Suidas II 1, 1279 Bernhardy; im Abendland ist sie seit Beda zumeist in 5000 entstellt. Zur Sache vgl. Redepenning, Niedners Zeitschr. f. bist.",
          "candidate_score": 0.637519,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_55_57",
          "bdc_text": "192 , 27f; 642 , 13ff; III 761 , 27f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3224",
          "psc_text": "17 πρότερον < S 17 f ἐκτακῆναι — μὴ < S 18 ἀπεφήνατο U 19 πονηθῆναι] sein S 19 f ἀλλὰ τὸ — < S 19 τῶ χαλκῶδες τῶ M 23 παλαιὰν] πάλιν M < S | < S 23 f ἐπισπέρχων — ἀιστωθῆναι < S | αὐτὸ τελε τελε<ί>ως *] αὐτὸ αὐτοτελῶς U 26 οὔτε U νοντες ἢ λῃστεύοντες ἢ τὰ ἄλλα ὅσ᾿ ἄττα διὰ σώματος πράσσοντες ἢ ποιοῦντες ἔχειv ἐδυνάμεθα παρὰ δικαίῳ κριτῇ, ἀδυνάτως ἐχούσης τῆς σαρκὸς ὑποτάσσεσθαι τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ. πῶς γὰρ ἂν μεμπτέον ἐδύνατο τὸ σῶμα κατὰ τὴν προσοῦσαν αὐτῷ φύσιν βιοῦν εἶναι; ἀλλὰ οὐδὲ ἄλλως εἰς ἁγνείαν ἢ ἀρετὴν ὑπαχθῆναι τὸ οῶμα ἐδύνατο, πεφυκὸς μὴ ὑποτάσσεσθαι τῷ ἀγαθῷ. εἰ γὰρ ἡ φύσις τοιαύτη τῆς σαρκός, μὴ δύνασθαι ὐποτάσσεσθαι τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ, νόμος δὲ θεοῦ δικαιοσύνη καὶ σωφροσύνη, ἐχρῆν Με παρθενεύειν μήτε ἐγκρατεύεσθαι δύνασθαι τὸ σύνολον ὅλως ἐκ παντός. εἰ Τε παρθενεύουσι καὶ ἐγκρατεύοται,",
          "candidate_score": 0.637517,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_60_62",
          "bdc_text": "VI/I 450 , 23ff ; VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_988",
          "psc_text": "| ἵν’ M | <καὶ> Ausgg.] et lat. 21 ει aus ι Vcorr | δορᾶς, ο aus ω V | ἐπιβουλὴν V 22 <ἡμῖν> *] lat. 24 συμβάλλων M ὅπως καὶ σὺ μαθὼν αὐτὰ πᾶσι τοῖς μετὰ σοῦ φανερὰ ποιήσῃς καὶ παραινέσῃς αὐτοῖς φυλάξασθαι τὸν βυθόν τῆς ἀνοίας καὶ τῆς εἰς τὸν θεὸν βλασφημίας. καὶ καθὼς δύνμις ἡμῖν, τὴν τε γνώμην αὐτῶν τῶν νῦν παραδιδασκόντων λέγω δῆ τῶν περὶ Πτολεμαῖον), ἀπάνθισμα οὖσαν τῆς Οὐαλεντίνου σχολῆς, συντόμως καὶ σαφῶς ἀπαγγελοῦμεν καὶ ἀφορμὰς <ἄλλοις> δώσομέν κατὰ τὴν ἡμετέραν μετριότητα πρὸς τὸ ἀνατρέπειν αὐτήν, ἀλλόκοτα καὶ ἀσύστατα καὶ ἀνάρμοστα τῇ ἀληθείᾳ ἐπιδεικνύντες τὰ ὑπ᾿ αὐτῶν λεγόμενα, μήτε συγγράφειν εἰθισμένοι μήτε λόγων τεχνην ἡσκηκότες, ἀγάπης Τε ἡμᾶς προτρεπομένης σοί τε καὶ πᾶσι τοῖς μετὰ σοῦ μηνῦσαι D149 τὰ μέχρι με) νῦν κεκρυμμένα, ἤδη δὲ κατὰ τὴν χάριν τοῦ θεοῦ εἰς φανερὸν ἐληλυθότα διδάγματα. »οὐδὲν γάρ ἐστι κεκαλυμμένον, ὅ οὐκ ἀποκαλυφθήσεται, καὶ κρυπτόν, ὅ οὐ",
          "candidate_score": 0.637452,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1487",
          "psc_text": "V corr 14 Προύνεικος, ει aus ι V corr 16 ἀνθρώπω zu ἄνω ändert V corr ἄνω M | γεγονὸς 19 ἤτουν VM 20 ὑπ᾿ αὐτῶν *] ὑπ᾿ αὐτοῦ VM 26 > * | τὴν2 nachgetragen Vcorr δὲ εἰ τὴν γνῶσιν δίδωσιν, ἐν ἀπάτῃ καταγγέλλεται ἠπατηκέναι τὴν Εὔαν; ὁ δὲ δί ἀπάτης γνῶσιν ἐντιθεὶς οὐκέτι γνῶσιν δίδωσιν, ἀλλὰ ἀντὶ γνώσεως ἀγνωσίαν, ὡς καὶ ἀληθῶς ἔστιν ἰδεῖν ὅτι τοῦτο ἐν αὐτοῖς τελειοῦται. ἀγνωσίαν γὰρ ἔχοντες γνῶσιν ταύτην νομίζουσιν, ἐν τούτῳ ἀληθεύοντες ἐν τῷ τὴν ἑαυτῶν γνῶσιν ἀπάτην καὶ ἀγνωσίαν λέγειν. 7. Φέρουσι δὲ καὶ ἄλλας μαρτυρίας λέγοντες ὅτι καὶ Μωυσῆς έν τῇ ἐρήμῳ τὸν ὄφιν τὸν χαλκοῦν ὕψωσε προστησάμενος, ἴνα ἴαμα τοῖς ὑπὸ ὄφεως δακνομένοις γένηται. εἶναι γὰρ τοῦτο τὸ εἶδος ἰατικὸν τοῦ δήγματος λέγουσι. πάλιν δὲ καθ’ ἑαυτῶν ταῦτα ὁρίζονται. εἰ γὰρ ὄφεων ἠν τὰ δήγματα, βλαβερὰ δὲ ταῦτα, ἄρα ὁ ὄφις οὐκ ἀγαθός. τὸ δε ὑψωθὲν ὑπὸ Μωυσέως τότε",
          "candidate_score": 0.636957,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_132_134",
          "bdc_text": "nonas martii 1523 . Leo Jud tuus . [ Adresse darunter :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2427",
          "psc_text": "τριακοστῷ ἔτει τῆς αὐτοῦ ἐνσάρκου γεννήσεως, πρὸ ἓς εἰδῶν Νοεμβρίων, Τουτέστι κατὰ Αἰγυπτίους Ἀθὺρ δωδεκάτῃ, κατὰ Ἕλληνας 1 ff zu den Monatsangaben vgl. W. Kubitschek, Die Kalenderbücher von Florenz, Rom und Leyden (Denkschr. Wiener Akad. B. 57. 1915) S. 74 ff; dort weitere Schriften über die einzelnen Fragen — 8 ff wo? (einzige vergleichbare Stelle Sach. 7, 3) —18 ff vgl. Oben c. 16, 1 ff; S. 270, 14 ff u. c. 30, 10; S. 303, 4 M U 1 Ἰαννουαρίων Μ |πέμπτη ist nicht mit Kubistchek zu beanstanden; der Gesamtausdruck πέμπτη—ἐπιφώσκουσα bezeichnet ganz richtig die Mitternacht zwischen 5. u. 6. Januar; vgl. Z. 12 f u. S. 298, 19 2 Ἰαννουαρίου + μηνὸς U | ἑσπέρα — ἐπιφώσκουσα < U 4 Σαλαμνίους Μ 5 Ἰουλίου] Ἰουναῦ Μ | ἀλσὼν Μ 6 ἀταρταβὰ Μ 7 κατὰ Ἑβραίους τιβιὴθ ιݲγ, κατὰ ἀθηναίους μεμακτηρίωνος ςݲ U; aber vgl. die Reihenfolge S. 294,",
          "candidate_score": 0.636782,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109_111",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1226",
          "psc_text": "νόμου τῇ ἀδικίᾳ, ἐπών »τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι κατηργῆσθαι«, τὸ δὲ τοῦ ἀσυμπλόκου τῷ χείρονι, »ὁ μὲν νόμος« εἰπών »ἅγιος, καὶ ἡ ἀντολὴ ἁγία καὶ δικάία καὶ ἀγαθή«. 7. Ὡς μὲν οὖν συντόμως ἔστιν εἰπεῖν, αὐτάρκως οἶμαί σοι δεδεῖχθαι καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων παρεισδύσασαν νομοθεσίαν καὶ αὐτὸν τὸν τοῦ θεοῦ νόμον τριχῆ διαιρόμενον. περιλείπεται Τε ἡμῖν τίς ποτέ ἐστιν οὖτος ὁ θεὸς ὁ τὸν νόμον δέμενος. ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἡγοῦμαί σοι δεδεῖχθαι ἐπὶ τῶν προειρημένων, εἰ ἐπιμελῶς ἀκήκοας. εἰ γὰρ μήτε ὑπ᾿ αὐτοῦ τοῦ τελείου δεοῦ τέθειται οὖτος, ὡς ἐδιδάξαμεν, μήτε μὴν ὑπὸ ροῦ διαβόλου, ὅ μηδὲ δεμιτόν ἐστιν εἰπεῖν, ἔτερός τίς ἐστι παρὰ τούτους οὖτος ὁ δέμενος τὸς νόμον. οὖτος δὲ δημιουργὸς καὶ ποιητὴς τοῦδς τοῦ παντός ἐστι κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ· ἕτερος ὤν παρὰ τὰς τούτων οὐσίας μέσος > τοὐτων καθεστώς, ἐνδίκως καὶ τὸ τῆς μεσότητος ὅνομα ἀποφέροιτο ἄν. καὶ εἰ ὁ τέλειος δεὸς ἀγαθός",
          "candidate_score": 0.636639,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2780",
          "psc_text": "Sin. | ἐνθένδε Anast. Sin. 6 θεραπεία] θέα Μ 7 * <τῶν δεύτερον μετανοούντων>* | <καὶ> 8 ἐξωκείλασα ΜU 10 τὰ <Μ |<περὶ> * 11 ἔπος <U 12 γελοιῶδές τι ὃ *] γελοιωδῶς ὅ Μ ληρπωδὲς τι εἰς ὃ U | <δὲ> * 13[ὡς]?* 14 κλυὸν χρύσεον U 15 γεγεννημένα Μ 16 δὲ<U | τὴν <U 17 εὑρίσκεται < U 19 πάντα U | * etwa <κηρύττεσθαι> * 20 στριφνότητος ΜU 21 ἀπανθρωπίαν + <τρέψαντες>? * συνῆψαν U 21f ὡς ἐὰν εἴ τις] ὡσεὶ ἥτις Μ 22 ἀπὸ 1 <U | χειρίδα κατασχὼν] χειρὶ διακατασχὼν U | [καὶ]* 23 σκεπάζοι *] σκεπάξει MU | προσφέρει U | πρὸ<Μ 24 ἐπιτοθάζοι Μ ταύτῃ καὶ ἔτι ὑπερβολῆ καλλίονας τῷ φυλάττειν, ἐπι θανατίους δὲ ἐν τῷ μὴ φυλάττεσθαι, * τὴν μίαν ἀπαγορεύουσι, τὰς δὲ ἄλλας καταλε λοίπασι. καὶ ἐπιλαθόμενοι ὅλον μὲν τὸ σῶμα γυμνητεύουσιν, ἀπὸ ὅλων τῶν ἐνταλμάτων ἀργήσαντες καὶ τὴν μίαν ἐντολὴν",
          "candidate_score": 0.636231,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1110",
          "psc_text": "καρπόν + quoque lat. | φησιν] dlccns lat. 12f παντὸς τοῦ πληρώματος] intra pleronia lat. 14 καταλειφθὲν V | ὑπ’ αὐτῆς] ab eis lat. 15 ἁρμό///σας, ο aus ω Vcorr | αὐτῆς V 21 καὶ1 < lat. 22 τὸν] * 26 ὁρᾷς + igitur lat. | ᾐ] οἱ, oben drüber ᾗ, aber οἱ nicht gestrichen Vcorr | φρεναπατοῦσιν, aus ῶ Vcorr 27 ἐπερεάζοντες Μ | τὰς γραφὰς aus ταῖς γραφαῖς Vcorr αὐτῶν κατανοήσῃς τὴν πανουργίαν τῆς μεθοδείας καὶ τὴv πονηρίαν τῆς πλάνης. πρῶτον μὲν γὰρ εἰ προέκειτο Ἰωάννῃ τὴν ἄνω Ὀγδοάδα μηνῦσαι, τὴν τάξιν ἄν τετηρήκει τῆς προβλῆς καὶ τὴν πρώτην τετράδα σεβασμιωτάτην οὖσαν, καθὼς λέγουσιν, ἐν πρώτοις ἄν τεθείκει τοῖς ὀνόμασι καὶ οὕτως ἐπεζεύχει τὴν δευτέραν, ἵνα διὰ τῆς τάξεως τῶν ὀνομάτων ἠ δειχθῇ τῆς Ὀγδοάδος, καὶ οὐκ ἄν μετὰ τοσοῦτον διάστημα ὡς ἐκλελησμένος, ἔπειτα ἀναμνησθεὶς ἐπ’ ἐσχάτῳ τῆς πρώτης ἐμέμνητο τετράδος. ἔπειτα δὲ καὶ τὰς συζυγίας σημᾶναι θέλων",
          "candidate_score": 0.636047,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1239",
          "psc_text": "ἐστι σῆλον. οὐδαμοῦ γὰρ ἐν νόμῳ ἐμφέρονται αἱ τῶν πρεσβυτέρων παραδόσεις. ἀλλὰ ἀγνοῶν καὶ τὰς βίβλους καὶ τὴν ἀλήθειαν φαντάζῃ συκοφαντῶν καὶ τὰς ἀκολουθίας † ἀγνοῶν ἑκάστης ἀκριβοῦς εἰδήσεως. αἱ γὰρ παραθόσεις τῶν πρεσβυτέρων δευτερώσεις παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις λέγονται. εἰσὶ δὲ αὗται τέσσαρες· μία μὲν ἡ εἰς ὄνομα Μωυσέως φερομένη, δευτέρα δὲ ἡ τοῦ καλουμένου Ραββὶ Ἀκίβα, τρίτη Ἀδδᾶ ἤτοι Ἰούδα, τετάρτη τῶν υἱῶν 8 τῶν ἑτέρων, gemeint sind die ächstfolgenden äresen — 13 f vgl. II Tim. 3, 6 — 25 ff vgl. zu haer. 15, 2, 1; S. 209, 29 ff V M 1 > * | Δία|||, ν wegradiert Vcorr Δίαν Μ 2 κακίας ist, als Genitiv ßt, unanstößig 5f καὶ τῶν — ἔλεγχον < M 6 vor ἤδη ein Ycorr 13 ἐκομπάσω, α auf Rasur Vcorr | <ὧ> U | ἀεὶ] ἅ δεῖ M 15 κα] 16 παραθέμενος *] παραθήσομαι VM 18 ποιήσο|||ναο, ο aus ω",
          "candidate_score": 0.635831,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2427",
          "psc_text": "τριακοστῷ ἔτει τῆς αὐτοῦ ἐνσάρκου γεννήσεως, πρὸ ἓς εἰδῶν Νοεμβρίων, Τουτέστι κατὰ Αἰγυπτίους Ἀθὺρ δωδεκάτῃ, κατὰ Ἕλληνας 1 ff zu den Monatsangaben vgl. W. Kubitschek, Die Kalenderbücher von Florenz, Rom und Leyden (Denkschr. Wiener Akad. B. 57. 1915) S. 74 ff; dort weitere Schriften über die einzelnen Fragen — 8 ff wo? (einzige vergleichbare Stelle Sach. 7, 3) —18 ff vgl. Oben c. 16, 1 ff; S. 270, 14 ff u. c. 30, 10; S. 303, 4 M U 1 Ἰαννουαρίων Μ |πέμπτη ist nicht mit Kubistchek zu beanstanden; der Gesamtausdruck πέμπτη—ἐπιφώσκουσα bezeichnet ganz richtig die Mitternacht zwischen 5. u. 6. Januar; vgl. Z. 12 f u. S. 298, 19 2 Ἰαννουαρίου + μηνὸς U | ἑσπέρα — ἐπιφώσκουσα < U 4 Σαλαμνίους Μ 5 Ἰουλίου] Ἰουναῦ Μ | ἀλσὼν Μ 6 ἀταρταβὰ Μ 7 κατὰ Ἑβραίους τιβιὴθ ιݲγ, κατὰ ἀθηναίους μεμακτηρίωνος ςݲ U; aber vgl. die Reihenfolge S. 294,",
          "candidate_score": 0.635793,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_60_62",
          "bdc_text": "VI/I 450 , 23ff ; VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_133",
          "psc_text": "εἰκοσι δὲ καὶ δύο 5 ὡς + δὲ do. | vor στοιχεῖα + κݲβ do. 6 εἰς πέντε λογιζομένας *] εἰς λεγομένας GUM καὶ πέντε λέγεσθαι do. 7 περὶ τούτου δὲ] περὶ οὗ do. | ἀλλαχοῦ do. 7 f δύο βίβλοι hinter παρ’ αὐτοῖς Μ 9 Σαλομῶντος G 10 αἱ < 16 ἐπειδὴ + γὰρ G 18 χρόνῳ = eine Zeitlang 23 καθοδηγῶν M καθοδηγὸν U 25 ἡ δεκὰς] ἦν δέ καὶ M 7. Ἐπεὶ οὖν τῷ τύπῳ ἤχθησαν καὶ οὐκ ἔφθασαν εἰς τελείωσιν τὴν διὰ νόμου καὶ προφητῶν καὶ ἄλλων καὶ πάσης βίβλου κεκηρυγμένην, ἐξεβλήθησαν ἀπὸ τῆς | γεωργίας καὶ εἰσῆλθεν τὰ ἔθνη, ἐκείνων D301 μηκέτι δυναμένων σωθῆναι, εἰ μή τι ἀνακάμψωσιν εἰς τὴν χάριν τοῦ εὐαγγελίου. πάντα γὰρ αὐτοῖς τὰ δικαιώματα κατήργηται, ἑκάστης μαρτυρίας τοῦτο λεγούσης, ὡς ἔχει ἐν πάσῃ γραφῇ. συντόμως δὲ ἀπὸ μιᾶς μαρτυρίας τὸ ἀνυπέρθετον καὶ ἀπαράβατον τῆς κατ’ αὐτῶν ἀποφάσεως ἐροῦμεν, ὡς ἔστιν ἰδεῖν",
          "candidate_score": 0.635739,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_102_104",
          "bdc_text": "634 , 28ff; 635 , 11ff ; S VI/2 82 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3292",
          "psc_text": "18 ὑπὲρ < S | ηὕρατο M εὕρατο U 19 ὡς ἔφην <S | ό ἀπόστολος τι sprechend S 22 ἦς δὴ + ἤδη U | νέα <S | καὶ κλῶνες <S Phot. 23 ἀεὶ <M S | τὸ μὲν ἀπὸ τῆς ἐπιθυμίας τῆς ἐνθωπευούσης ἐν τῷ σώματι συνιστάμενον, ἥτις ἐξ ἐπιπνοίας, ὡς ἔφην, ἐγενήθη τοῦ ὑλικοῦ πνεύματος, τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ κατὰ τὴν ἐντολήν, ὃν ἔμφυτον ἐλάβομεν ἔχειν καὶ φυσικὸν νόμον, πρὸς τὸ καλὸν ἡμῶν ἐξεγείροντα καὶ ἐπανορθούμενον τὸν λογισμόν. ὅθεν τῇ μὲν νομοθεσίᾳ τοῦ θεοῦ κατὰ τὸν νοῦν »συνηδόμεθα« (τοῦτο γὰρ ὁ ἔσω ἄνθρωπος), τῇ δὲ νομοθεσίᾳ τοῦ διαβόλου κατὰ τὴν ἐνοικοῦσαν ἐπιθυμίαν ἐν τῇ σαρκί· ὁ γὰρ νόμος »ἀντιστρατευόμενος καὶ ἀντιπράσσων τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ«, οἷον τῇ πρὸς τὸ ἀγαθὸν ὁρμῇ, τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ νοός, οὗτός ἐστιν ὁ τοὺς ἐμπαθεῖς ἀναφύων ἀεὶ καὶ ὑλικοὺς πρὸς ἀνομίαν περισπασμούς, παντάπασι πρὸς ἡδονὰς ὢν ἑλκτικός. 61. Τρεῖς τὰρ νόμους ὑποτιθέμενος",
          "candidate_score": 0.635647,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3250",
          "psc_text": "II Kor. 12, 2 — 5f Ephes. 5, 28 — 69 5, 23 — 20 Röm. 7, 9 — 23 Gen. 2, 7 M U S 19–S. 499, 15 Photius bibl. 234 S. 294a, 23 ff (=Phot.) 2—5 καὶ πάλιν — σώματος οὐκ οἶδα < S 6 — 9 καὶ πόλιν — Χριστοῦ < S 7 ὁλοτελῶς U 9 ἀσφαλῶς < S 10f ὡς στάσιν — σας] und als ob er nicht eine Ordnung den Worten habe S 10 στάσιν] στασιά- ζειν S 11 ἀναπνεούσας Μ seinen Gang nehme S 12 καὶ ὁμιλούσας παλίμφημα] καἰ ὁμολογούσας πάλιν φημὶ M < S 12 f ὁτὲ δὲ οὐκ ἀνίστασθαι < S προταθέντων < S 14 f ὅπως — ὕδραν < S τελε<ί>ως * 15 < * Ι ἐπανελεύσομαι] kehren wir ück S 16 καὶ τὰ ἄλλα < S Ι ἃ < 17 θεὶς] αὖθις οὖν U 1 7 f θεὶς — παραστήσω",
          "candidate_score": 0.63557,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_102_104",
          "bdc_text": "634 , 28ff; 635 , 11ff ; S VI/2 82 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3300",
          "psc_text": "örige S | ό ἄνθρπος hinter κείρονας Phot. 6f καὶ λογισμοὺς χείρονας <S 9 εἶναι <SPhot. | ό προφήτης] David S 10 λέγων] sprach S hinter με Phot. | γοῦν] γὰρ U οὐν Phot. | ῥήματα] ῥητὰ U | τοῦτο] diese (zu ῥήματα gezogen) S | παρίστησιν] συνιστῶσι Phot. 11 ἄνθρωπον λέγοντος U 12 δ’ Phot. | ἐν τοῖς μέλεσί μου <U | ἐν <u. ἀντιστρατευόμενον vor τοῖς μέλεσί μου Phot. 13 καὶ <S 14 ῥύσηται M 16 τῆς ἁμαρτίας] des Todes S | τοῦ < Bonwetsch nach S 17 ἐμφολεύοντα M 17f τὴν ψυχὴν<M 18 ἐπιφέρει . . . διαλυόμενος] ügend. . . macht er deutlich S | εὐθέως ἀμέλει <S | διαλεγόμενος MU 18 f ἀπὸ ποίου] ὁποίου U Phot. 19 ἐγλίχετο] will S | ῥυόμενος + von ihm S | ἦν] <M. ist S | χάρις + δὲ Phot. | χάρις τῷ] εὐχαριστῶ Μ θεῷ διὰ Ἱησοῦ",
          "candidate_score": 0.635486,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2387",
          "psc_text": "— 15 Matth. 4, 12f — 21 die zwei Passah: Joh 2, 13ff u. 11, 55ff — 23ff Es ist beachtenswert, daß Epiph. in der Berechnung der Lehrtätigkeit Jesu (3 Passah = 2 ¼ Jahre) mit Africanus (vgl. Ed. Schwartz Abh. Gött. Ges. 1895 S. 28ff) gegen Eusebius (3 ½ Jahre dem. ev. VIII 2, 108; S. 387, 17ff Heikel) zusammengeht, während er mit Eusebius gegen Aficanus den Tod Christi ins 18. Jahr des Tiberius setzt, vgl. unten S. 292, 15 u. Eusebius-Hieronymus Christi S. 174, 14ff Helm M U (von κατηγοροῦσι Z. 20 an) 1 προβατικῆς am Rand nachgetragen M 9 [φασίν] * 13 <ἐγγὺς> * 21 αὐτοῦ τοῦ] τοῦ αὐτοῦ U | περὶ δύο πάσχων U 22 πεποιηκότα U | ἐν περιόδῳ — δύο < U 23 πάσχα ἑνὸς U | διηγοῦνται < U | οἴδασιν U 24f ὡς πανταχόθεν ἐδείξαμεν < U σωτὴρ ἄλλο Πάσχα, ὡς εἶναι",
          "candidate_score": 0.635237,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3391",
          "psc_text": "ἐγερῶ U 21 τοιαύτῃ] τῇ αὐτοῦ U | ♦ etwa > * 23 τῶν δὲ2] τῆς δὲ U 24 θήρων U | etwa τὰ λείψανα συνάγει καὶ ὁλοσχερεῖς ἡμᾶς εἰς παλιγγενεσίαν> * vgl. S. 520, 7f Εἰ γὰρ τὰ <ὄντα> ἐξ οὐκ ὄντων ἐποίησεν εἰς τὸ εἶναι, πόσῳ δὴ μᾶλλον τὸ ὄν εἰς τὴν ἰδίαν κατάστασιν εὐχερῶς ἀποκαταστήσει; ἴνα δικαίαν ὁρίσῃ κρίσιν, ἴνα μὴ ἓτερον ἀνθ᾿ ἑτέρου κρίνῃ, ἵνα μὴ ἀπο- στερήσῃ τὸ καμόν. εἰ γὰρ ψυχῆς ἡ ἀπόλαυσις καὶ οὐρανῶν βασιλείας κληρονομία, μετασχέτω τὸ σῶμα ὡν βούλεται· τρυφάτωσαν οἱ περὶ τὸν Γεδεὼν καὶ μὴ κακουχείσθωσαν ἐν μηλωταῖς καὶ αἰγείοις δέρμασι«, μὴ μάτην καμνέτω Ἰωάννης ἐκ καμήλων ἔχων τὸ ἔνδυμα, μὴ ἐν ἀναχωρήσει τὴν σάρκα ὑπωπιάσωμεν, μὴ τὰ σώματα ἡμῶν δαμάσωμεν ἐν ἁγνείᾳ. εἰ δὲ ἄρα κοινωνεῖ σῶμα ψυχῇ ἐν πολιτείαις ἐν ἁγνείᾳ ἐν νηστείᾳ καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς, »οὐκ ἄδικος ὁ θεὸς. ἀποστερεῖν τὸν κάματον τοῦ κεκμηκότος καὶ μὴ",
          "candidate_score": 0.635178,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_59_61",
          "bdc_text": "IV 226 , 2ff; VI/I 450 , 23ff ; VI/II 206 , 18f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_199",
          "psc_text": "< 13 τὴν αὐτὴν GU | αὐτοῦ ἀδελφῶ G αὐτοῦ < U 14 γοῦν <M 16 δὲ<GU 17 αὐτὴν ἐγνώκασιν] ἴσχον αὐτήν U 18 ·μήτε G 22 Γε ἐστι < V | οὐ 22f ἐφήμωσεν VM ἐφίμωσεν V corr 24 μὴ] μηδὲ? * 25 <αἱρέσεως> * | δευτέρα ἠσαν δευτερωταὶ τοῦ νόμου ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγούμενοι, τὰ μὲν ἄλλα πράττοντες τῶν Ἰουδαίων περιττὴν δέ τινα δῆθεν σοφιστικὴν ὑφήγησιν εἰσηγούμενοι, οὐ κατὰ νόμον μόνον βιοῦντες, ἀλλὰ περισσότερον ζεστῶν βαπτισμοὺς« φυλάσσοντες »καὶ ποτηρίων καὶ πινακίων‘ καὶ τῶν ἄλλων σκευῶν τῆς ὑπηρεσίας, ὡς δῆθεν ἐπὶ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ὅσιον διακείμενοι, πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας νιπτόμενοι«, πυγμῇ δὲ καὶ μολυσμούς τινας δι᾿ ὑδάτων καὶ λουτρῶν ἀποσμηχόμενοι, ἔχοντες δέ τινα »κράσπεδα« σημαντικὰ τῆς αὐτῶν πολιτείας εἰς ἐπίδειξιν κόμπου καὶ ἔπαινον τῶν θεωμένων· καὶ »φυλακτήρια« παρ᾿ ἑαυτοῖς ἐπὶ τὰ ἱμάτια ἐπετίθεντο τουτέστι πλατέα σήματα πορφύρας. νομίσῃ δ᾿ ἄν τις, ἐπειδήπερ καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τοῦτο",
          "candidate_score": 0.635112,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_39",
          "bdc_text": "oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2194",
          "psc_text": "Jül. | καὶ2<U 11 τ. ἐπαγγελίας κ. τ. συνθήκης U 12 μηνυστὴν M | unten S. 238,13f schreibt Epiphanius, wie wenn er gelesen hätte θέλοντας καὶ μὴ θέλοντας; wohl Flüchtigkeitsversehen. Die Prophetin spricht von sich im Masc. wie S. 222,1 | γνωθεῖν] μαθεὶν U. Das dem Zusammenhang genau entsprechende, aber in seiner Bildung höchst ungewöhnliche γνωθεῖν wage ich nicht zu ändern. Verständlicher wäre γνω(σ)τεῖν; das θ scheint jedoch durch die Verballhornung in μαθεῖν geschützt. Sachlich richtig umschreibt Epiph. das Wort S. 238,15 mit διδάσκειν 15 τοῦ1]τῶν τοῦ U 17 οὐχ]οὐκ M κόσμον οὐδὲ μετὰ ἀνάγκης ὑπὸ πατρὸς ἀπεστάλη, ἀλλὰ ἅμα σὺν πατρὶ ἔχων τ[ο θέλειν καὶ σὺν ἁγίῳ πνεύματι τὸ παρέχειν· καὶ ὡς αὐτὸς ἅμα σὺν πατρὶ τὸ θέλειν ἔχει καὶ τὸ οὐχὶ μετὰ ἀνάγκης καὶ τὴν χάριν πὰσι διδόναι, ἀλλὰ δι᾿ ὑπερβολὴν φιλανθρωπίας, οὕτω καὶ οὓς ἐκάλεσε μετὰ προαιρε΄σεως κέκληκεν, οὐκ ἀνάγκην ἐπιβάλλων, οὐ κλοιὸν ἐπιτιθέμενος. φάσκει γὰρ ὅτι",
          "candidate_score": 0.635067,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2285",
          "psc_text": "vgl. Matth. 2, 12. 16 — 23 Matth. 2, 16 — 27 vgl. Luk. 2, 7 M U 2 δύναται] τὸ U | [καὶ] Dind. Öh. | καὶ 2 < U 3 πῶς + τὸ U | * <ἡμέρας ἀνενεχθέντα αὐτὸν εἰς Ἱερουσαλὴμ διηγούμενος οὐχ> * 4 φησὶ1 M 6 <ὑπέστρεψαν> * | Ναζαρέθ M 8 ἐδωρήσατο sc. τὸ πνεῦμα] ἐδωρήθη M 10 ὅτι μόνον M 11 εἰπὼν M 12 περὶ *] πρὸ MU | μετὰ τὴν γέννησιν < U | γεγεννημένων M 14 τοῦ θεοῦ] τοῦ κυρίου M 15 ἠκρίβωτο U 16 τὴν ἀπόκρισιν *] ἡ ἀπόκρισις MU 17 ἀλλὰ M 18 <τῶν> * 20 <τὰ>* | ὁ < M 22 <τὸν> * 25 οὖν < U 26 γεγενημένος U 27 ἡ αὐτὴ U 28 γεγεννημένον] τετεγμένον U κεῖσθαι ἐν φάτνῃ καὶ ἐν σπηλαίῳ διὰ τὸ μὴ εἶναι τόπον ἐν τῷ καταλύματι. ἀπογραφὴ γὰρ τότε ἦν καὶ οἱ διασκορπισθέντες",
          "candidate_score": 0.635024,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_60_62",
          "bdc_text": "VI/I 450 , 23ff ; VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2252",
          "psc_text": "φασιν Μ 15 λέγει] ἔχει U | <αὐ>τὸν * 16 ἀπ᾿ αὐτῆς] ἀπ᾿ ἀρχῆς Μ 17 ματαιοσυκοφαντία U 19 πιστεύειν ἡμῖν Μ | ἐν < Μ 21 vor τῆς + τὴν U 22 τὴν < U | φωνήν *] γνῶσιν Μ U | τε < U 24 ἐχούσας *] οὔσας Μ U | ἀποβάλοιμεν U νεῖ τὰ αὐτοῦ βιβλία τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις. καὶ δοκοῦσι λοιπὸν ἐπιλαμβάνεσθαι τῆς ἁγίας καὶ ἐνθέου διδασκαλίας. καὶ τί, φησίν, εἶπεν; ὅτι »ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, καὶ θεὸς ἦν ὁ Λόγος« καὶ ὅτι »ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο καὶ κατεσκήνωσεν ἐν ἡμῖν καὶ εἴδομεν τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας« καὶ εὐθύς »Ἰωάννης μαρτυρεῖ καὶ κέκραγε λέγων ὅτι οὗτός ἐστιν ὃν εἶπον ὑμῖν« καὶ ὅτι »οὗτός ἐστιν ὁ ἀμνὸς τοῦ θεοῦ, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσομου«· καὶ καθεξῆς φησι »καὶ εἶπον αὐτῷ",
          "candidate_score": 0.634956,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_39",
          "bdc_text": "oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1685",
          "psc_text": "daß Epiph. bei der erneuten Vorführung der Texte in der refutatio S. 125, 1 ff seine früheren Aufzeichnungen selbst vielfach mißverstanden und sogar den Text seiner Scholien schlechter wiedergegeben hätte. Die Fälle, in denen Epiph. sich selbst mißversteht, sind ganz vereinzelt und die Abweichungen zwischen dem ersten u. zweiten Text erklären sich überall einfach als Abschreiberfehler) V M 8 ἐτῶν + <γὰρ>?* 10 τοῦ προειρημένου] προειρημένας Zahn | † κέκτηται] lies wohl περικέκοπται Jül. 11 αὐτῷ Corn.] αὐτῶν V M | <τὸ>* 15 αݲ βݲ γݲ *] πρώτην δευτέραν τρίτην V M 16 ἔτι Corn.] ἐπὶ V M 18 παρηλλαγμένως + ὡς M ἐρὰδιουργήθησαν, ρ drüber V corr | εἶχεν] lies ἔχει?* 19 τοῦ1 Corn.] τὸ V M 21 ὑπ᾿ αὐτοῦ + <παρελείφθη>?* 22 <ἡ> * 24 ὑποφαίνουσαι *] ὑποφαίνουσι V M παντοκράτορα, αὐτὸν ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς γενομένων, καὶ οὔτε παραχαράσσουσαι τοῦ εὐαγγελίου",
          "candidate_score": 0.634749,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72_74",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ; s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) . Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2144",
          "psc_text": "Didymus in Act. 10, 10f; Migne 39, 1677 A οἱ γυναικῶν παραπαιουσῶν ἑλόμενοι εἶναι μαθηταὶ (οὗτοι δέ εἰσιν οἱ ἀπὸ τῆς Φρυγίας) φασὶ τοὺς προφήτας κατεχομένους ὑπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος μὴ παρακολουθεῖν ἑαυτοῖς παραφερομένοις κατὰ τὸν τῆς προφητείας καιρόν. δοκοῦσι δὲ ἀπόδειξιν ἔχειν ταύτης τῆς κακοδοξίας καὶ ἐκ τῆς προκειμένης γραφῆς Ders. in II Kor. 5, 13; Migne 39, 1704 D f Hieronymus in Eph. II 3; Migne 26, 470 B f M U 1 ἐξιστάνων Scaliger] ἐκστάνων MU 3 ἐπιμελωμένων M 7 ἐγρηγορῶ M 9 ὑποδεικνύοντος U 11 τὸ < M 11 f ἀνοητεῖν] ἀγνοεῖν U 12 τῶν . . . ἐπιμελομένων *] τὸν . . . ἐπιμελόμενον U τὸν . . . ἐπιλεγόμενον M | τε *] δὲ MU 12 f ἐπισωρεύειν U ὅμοιά τινα εἶναι λέγοντες, ἵνα δὴ παραστήσωσιν * ἀπὸ τοῦ τὴν ἁγίαν γραφὴν εἰρηκέναι »ἐπέβαλεν ὁ θεὸς ἔκστασιν ἐπὶ τὸν Ἀδὰμ καὶ ὕπνωσε«, ἀλλὰ οὐκέτι",
          "candidate_score": 0.634667,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1943",
          "psc_text": "οὐκ εἰσῆλθον. τοῦτο γὰρ εὑρίσκεται λέγων τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς »ὑμῖν δέδοται b τὰ μυστήρια τῆς βασιλείας, ἐκείνοις δὲ ἐν παραβολαῖς, ἵνα βλέποντες μὴ βλέπωσι« καὶ τὰ ἐξῆς. πανταχοῦ τοίνυν ἐν τῇ καινῇ τὰ ἀπὸ παλαιᾶς πληρούμενα παντί τῳ σαφές ἐστιν ὅτι οὐχ ἑτέρου θεοῦ καὶ ἑτέρου θεοῦ, ἀλλὰ τοῦ αὐτοῦ αἱ δύο διαθήκαι συνίστανται. ιݲεݲ καὶ κݲγݲ σχόλιον. »Αἱ γυναῖκες ἐν ἐκκλησίᾳ σιγάτωσαν· οὐ γὰρ ἐπιτέτραπται αὐταῖς λαλεῖν, ἀλλὰ ὑποτασςέσθωσαν, καθὼς καὶ ὁ νόμος λέγει«. ιݲεݲ καὶ κݲγݲ ἔλεγχος. Εἰ κατὰ τὸν νόμον διατάσσεται ὁ ἅγιος τῦ a θεοῦ ἀπόστολος τὴν εὐταξίαν τῇ ἁγίᾳ τοῦ θεοπῦ ἐκκληςίᾳ, οὐκ ἄτακτος ὁ νόμος, ἀφ᾿ οὗπερ τὴν εὐταξίαν μετακομίζεται οὐδὲ ἀλλοτρίου θεοῦ 3 Gen. 19, 5 — 4 ff vgl. Gen. 19, 11 — 11 vgl. math. 5, 17 — 12 I Kor. 14, 21 — 18 Psal. 94, 10 f vgl. I Kor. 14, 21 (Deut. 28, 49 Jes. 28, 11f) —",
          "candidate_score": 0.634629,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_59_61",
          "bdc_text": "IV 226 , 2ff; VI/I 450 , 23ff ; VI/II 206 , 18f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1745",
          "psc_text": "V M 4—21 vgl. S. 182, 13 f 156, 2ff. 13f. 21f 157, 1f. 9f3 17ff 1 <παρ᾿ αὐτῷ> * 2 <παρ᾿ αὐτῷ> * 3 <Τῆς> * | <παρ᾿ αὐτῷ> * 4 <μݲ> *, vgl. S. 182, 13 | hinter βάπτισμα + εἷς Χριστός S. 182, 13, aber vgl. Ζ. 22 6 <παρ᾿ αὐτῷ> * | δ] τετάρτης καὶ πρώτης (ᾱ Μ) VM; die an die Spitze Ζ. 7 gehörige Zahl ᾱ ist hieher heraufgerutscht 7 ὅτι ὁ S. 156, 2] διότι, VM 10 ἐλευθέρας S. 156, 14 V] ἐλευθερίας VM u. S. 156, 14 M 11 περιτεμνόμενος S. 156, 21 18 εἰδωλολατρεῖαι S. 157, 18 | φαρμακεῖαι S. 157, 18 19 φθόνοι S. 157, 19] φόνοι VM 19f ἃ προλέγω ὑμῖν < S. 157, 20 ζ. »Οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παθήμασις«. ηݲ. »Οὐδὲ γὰρ οἱ περιτεμνόμενοι αὐτοὶ νόμον φυλάσσουσιν«. <Τῆς> πρὸς Κορινθίους ᾱ ᾱ,",
          "candidate_score": 0.634408,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_109_111",
          "bdc_text": "und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1945",
          "psc_text": "M 23f lies wohl τῶν . . . πληρουμένων * 26 ἐν ταῖς ἐκκληςίαις S. 123, 1 27 ἐπιτέτραπται S. 123, 1 f] ἐπιτρέπεται VM ὑπάρχει ὁ νόμος, τὴν γυναῖκα καθυποτάξας τῷ ἀνδρί. συναρέσκει γὰρ κὰι τῷ ἀποστόλῳ τοῦτο ἐν τῇ τῆς ἐκκληςίας νομοθεςίᾳ, ὥς φησι· »καθὼς κὰι ὁ νόμος λέγει«. ποῦ δὲ εἶπεν ὁ νόμος ἀλλὰ ἐν τῷ εἰπεῖν τὸν θεὸν πρὸς τὴν Εὔαν εὐθύς »πρὸς τὸν ἄνδρα σου ἡ ἀποστροφή σου καὶ αὐτός σου κυριεύσει«; εἰ γὰρ καὶ ἐν ἄλλοις τόποις, ἀλλὰ ἐν τεῦθεν ἠ ἀρχή. εἰ τοίνυν ἀπὸ τότε ἡ γυνὴ ὐπετάγη ἐκ προστάγματος θεοῦ τῷ ἀνδρὶ καὶ ἀκολούθως ὁ ἀπόστολος καθυποτάσσει ταυτην, οὐκ ἀντιθέτως τῷ ποιήσαντι τὸν ἄνθρωπον κὰι τὴν γυναῖκα θεῷ καὶ αὐτὸς κελεύων δείκνυσιν ἐξ ἅπαντος ὅτι τοῦ αὐτοῦ [θεοῦ] ὑπάρχει ὁ ἀπόστολος νομοθέτης θεοῦ, οὗκαὶ ὁ νόμος ἦν καὶ ἡ πᾶσα παλαιὰ διαθήιη, καὶ τοῦ αὐτοῦ ἡ καινὴ διαθήκη, τουτέστιν αἱ δύο διαθῆκαι,",
          "candidate_score": 0.634195,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_37",
          "bdc_text": "«Gott ist styff , worhafft , getrüw»fest , wahrhaftig , treu . etcObwohl Bullingers Auslegung von Röm 1 , 17 ( unter Einbeziehung von Ps 33 , 4 )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3170",
          "psc_text": "δεὶ] λέγει U 17 τὴν] ihre S 18 φαίνεσθαι] Klares (sc. redend) S 20 ἐνταῦθα *] ταῦτα MU < S; ταύτῃ Bonwetsch 20f τὴν ψυχὴν ἀθάνατον 21 καὶ] ἢ S Ι τὸ φθείρεσθαι αὐτὴν λέγοντα *] αὐτὴν (αὐτῆ M) τὸ λέγειν M das Verwelichsein ihr sagend S — S. 409, 1 ἢ φθείρεσθαι — τὸν Χριστὸν < S 22 τῷ *] τὸ MU Ι αὐτὴν τὸ ἀνώλεθρον <λέγειν> τὸν Χριστόν, καὶ ἐν τῇ κατὰ τὸν πλούσιον καὶ τὸν πένητα καὶ ἐν τῇ κατὰ τὸν Μωυσέα καὶ τὸν ’Ηλίαν ἀπτασίᾳ. ἀλλ’ οὐδὲν ὁ κύριος ἄλλως ἐφθέγξατο ἢ ἐψεύσατο. οὐ γὰρ εἴδωλον ἢ φάντασμα, τοὺς ἀποστόλους βουλόμενος ἀπατᾶν, ἐδείκνυεν αὐτοῖς ἐν τῷ ὄρει τὸν Ἡλίαν καὶ τὸν Μωυσέα, ἀλλ’ ὃ ἦσαν ἀψευδῶς· ὥστε, ὡς ἔπος εἰπεῖν, καὶ τὸν δυσμαθέστατον μαθεῖν ἀθάνατον αὐτὸν εἶναι καὶ ἀνώλεθρον διαβεβαιοῦσθαι τὴν ψυχήν. 45. Οὐκοῦν σαρκὸς ἡ ἀνάστασις γίγνεται καὶ οὐ ψυχῆς, ὅπως ἡ πεπτωκυῖα τοῦ Δαυὶδ",
          "candidate_score": 0.634179,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_56_58",
          "bdc_text": "642 , 13ff; III 761 , 27f; 786 , 19f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_430",
          "psc_text": "ff vgl. Act. 6, 5 — 16 f vgl. Act. 6, 5 — 23— S. 23—S. 268, 17 vgl. Clemens AI. strom. III 25, 6; II ählin = Eusebius h. e. III 29, 2; S. 260, 13 ff Schwartz ὡραίαν, φασί, γυναῖκα ἔχων οὗτος μετὰ τὴν ἀνάληψιν τὴν τοῦ σωτῆρος πρὸς τῶν ἀποστόλων ὀνειδισθεὶς ζηλοτυπίαν, εἰς μέσον ἀγαγὼν τὴν γυναῖκα γῆμαι τῷ βουλομένῳ ἐπέτρεψεν. ἀκό- V Μ 3 καὶ 2 U] τῆς VM Ι μυθώδους aus μύθου τούτου hergestellt Vcorr 6 προABBREVκύπτουσα, σ ausradiert Vcorr ποῦ κρύπτουσα 7 αὐτὴν V 11 ἡ 1 ausradiert V corr Ι καὶ ἡ 2 θ. 2 < V 12 προσκύνησις] κράτος V 12 Unterschrift Βασιλείδου V 13 τῆς δὲ ἀκολουθίας] ἡ καὶ V 16 τῆς] τῶν V 18 vor κηρυγματος + τοῦ V 19 προκρίτABBREVοις, ε ausradiert V corr Ι <ἦν> καὶ ἀπὸ τοῦ γυναίου ἐγκρατευσάμενος ὡς κατὰ μίμησιν ὼν ἑώρα θεῷ προσανεχόντων, μέχρι",
          "candidate_score": 0.634081,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_70",
          "bdc_text": "und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2336",
          "psc_text": "Ναθαναήλ. καὶ λοιπὸν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ, λέγει, γάμος ἐγέ- 6 für diese 2 Wochen und 2 Tage (c.30, 4; S. 302, 3 heißt es ὡσεὶ ἑβδομάδας δύο καὶ ἡμέρας τρεῖς) gibt Epiph. nirgends einen Beleg; ein sicherer Beweis, daß er den Ansatz der Taufe auf den 8. November nicht selbst durch Rechnung gefunden, sondern aus der Überlieferung überkommen hat — 9 Joh. 1, 29 10 Joh. 1,35 — 15 Joh. 1,37.39.41 — 18 Joh. 1,43 — 22 vgl. Joh. 2, 1 M U 1 μὲν < M 4 λοιπὸν—ἔρημον < U | ἐξεβλήθη *] ἐλήφθη MU 4—22 in U gekürzt zu: ἀπεντεῦθεν αἱ τεσσαράκυντα τοῦ πειρασμοῦ καὶ δύο ἑβδομάδες, μκρῶ πλεῖον αἰ ἐν ναζαρὲτ ἀπὸ τῶν ἡμερῶν τοῦ πειρασμοῦ καὶ πρώτη ἡμέρα πρὸς ἰωάννην καὶ Δευτέρα. καὶ πάλιν ἀπὸ Ἰωάννου πρώτη καὶ δευτέρα ὅτε ἠκολούθησαν αὐτῶ οἱ περὶ ἀνδρέαν. ἔπειτα Σίμων Πέτρος καὶ τῆ ἄλλη ἡμέρα, ὡς ἔφημεν καὶ ἔχει",
          "candidate_score": 0.634,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_101_103",
          "bdc_text": "492 , 10ff; 634 , 28ff; 635 , 11ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3269",
          "psc_text": "μὴ <Phot. | πίπτειν Phot. 9f πρὸς δοκιὴν] προσδεχομένων Phot. 10 ἢ μὴ χρῆσθαι] oder vollbringen S 11 αὐτοῖς <Phot. 11 — S. 491, 3 ἐπεὶ — πιμπλάντα <Phot. 11 — 14 ἐπεὶ πῶς — γινώσκοντες αἰτίας <S 11 οὐχ] οὐκ M | ἥκιστα] ἦν ἕκαστα M 13 ἅ] ὅσα M daher . . . dieses S 15 εὑρυνόμεθα U das öse S 16 ἐνευκαιρούντων] indem . . . sind S | ἄρα] denn S | γὰρ <S 17 vor πράσσω + das S | ἀλλ᾿ 8 μισῶ <M 18 θέλομεν] ich Hill S | καὶ a μὴ θέμις <S | μηδ᾿ Pet.] μὴ M U 18f μηδ’ ἐμιθυμεῖσθαι — τέλειον <S 20 καὶ 2] u. wenn S | θέλομεν] ich liebe S 21 γίνεται Μ U | θέλουε] ich will S | ἡμῶν καὶ ἐπιβαίνουσιν καὶ μὴ βουλομένων ἡμῶν πολλάκις μυρία τε περὶ μυρίων <ἐνθυμήματα,> περὶεργίας ήμᾶς καὶ φιλοπραγμοσύνης",
          "candidate_score": 0.633943,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2865",
          "psc_text": "μείζον Μ 12 nach γινώσκωσι noch einmal + σε U 15 vor τῶν ἀνθρώπων + ἀπὸ Μ 16 Ἄρειος <Μ 18 εἶναι *] ὄντα Μ U | ἐλέγχει U 21 καὶ1 <U | ἵνα ἐκ τοῦ θεὸν ἀληθινὸν <Μ 23 * <μὴ πλανηθῶμεν> * 23f εἶναι] λέγεσθαι? * 24 vor ἀληθινὸν + ἠ(!) Μ 25 θεοῦ U 27 σαφῶς] τὸ φῶς Μ τῆς πλάνης φρενοβλάβεια. ἔστι γὰρ πατὴρ πατήρ, ἔστιν υἱὸς υἱός, ἔστιν ἅγιον πνεῦμα ἅγιον πνεῦμα, τριὰς οὖσα, μία θεότης μία δοξαλογία μία κυριότης <εἶς θεός>, ᾦ δόξα, τιμὴ καὶ κράτος πατρὶ ἐν υἱῷ, υἱῷ ἐν πατρὶ σὺν ἁγίῳ πνεύματι εἰς αἰνας αἰώνων, ἀμήν. Ταύτην δὲ πάλιν τὴν αἵρεσιν ὡσπερεὶ λίβυν ἢ μόλουρον ἢ ἔλοπα ἢ ἕν τι τῶν ἑρπετῶν τῶν φοβερωωτάτων, οὐ μὴν δὲ δυναμένων διὰ δηγμάτων βλάπτειν ἀποσεισάμενοι καὶ δυνάμει τῆς ἁγίας τριάδος καταπεπατκότες, ἐπὶ τὰς ἑξῆς πάλιν προβαίνοντες αὐτὸν ἐπικαλεσώμεθα ἀρωγὸν τῆς ἡμετέρας πενίας τε καὶ",
          "candidate_score": 0.633927,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_102_104",
          "bdc_text": "634 , 28ff; 635 , 11ff ; S VI/2 82 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3310",
          "psc_text": "M | σαφηνείας | M σαφηνίσας ἔφην] haben wir gezeigt S | δὲ <M 18 τὰς ἑτέρας M 18 f ἐάνπερ — τοῦ λόγου] wenn Gott hilft S 18 εὓρομεν M 19 καὶ οὐ — τὰ ἑξῆς <S 20 f μακρὰν — ἐσομένην <S 21 ἐὰν + δὲ Μ | συνέσως ἄφνω <S 22 f καθάπερ — ἀσφαλεστέραν] ums erleuchtet zu dieser Darlegung S 23 ἀποκαταστήσει M | Unterschrift: ἓως ὦδε τὸ μέρος τῶν Μεθοδίου MU 63. Ταῦτα μέν ἐστιν ἅ ἀπὸ μέρους καθ’ εἱρμὸν <ἐκ> τῶν ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Μεθοδίου, τοῦ καὶ Εύβουλίου, περὶ τοῦ προειρημένου Ωριγένους καὶ τῆς αὐτοῦ διὰ σοφιστικῆς πλάνης κακοπιστίας ἐν τῷ αὐτῷ περὶ ἀναστάσεως λόγῳ *, ἃ ἐνταῦθα παραθέμενοι ἱκανῶς ἔχειν ἐνομίσαμεν πρὸς τὰς ἐκείνου φλυαρίας καὶ τὴν αὐτοῦ ἀνατροπὴν τῆς τῶν ἀνθρώπων ζωῆς δι᾿ ἐπιπλάστου ἐξ Ἑλληνικῆς δεισιδαιμονίας κακοηθείας. πολλὰ γὰρ καὶ ἕτερα ἐν τῇ περὶ τῆς ὑποθέσεως άκολουθίᾳ τῷ προειρημένῳ Μεθοδίῳ, ἀνδρὶ",
          "candidate_score": 0.633856,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_494",
          "psc_text": "M 11 ἐνεπη|χθημεν, αι V corr 15 ff τῆς ἑαυτῶν αἰσχροτητος τῆ ἀπορροία aus τῆ ἑαυτῶν αἰσχρότητι τῆς ἀπορροίας hergestellt V corr 16 μεμολυμμένας M 16 f χεῖρας ἔχοντες V 18 * etwa > * δὲ] δι’ M 19 τημελοῦσι] τῆ μελλούσει M 22 τοῦ 2 < M αὐτῶν ἐπιθυμίας δυνηθείη σχηματίζεσθαι λόγος, οὐχ ὡς ἔστι τὸ ῥῆμα, ἀλλ’ ὡς ἔχει ὁ αὐτῶν ἠπατημένος νοῦς, τοῦτον μετασκευάζοντες εἰς τὴν ἑαυτῶν ἐπιθυμίαν φάσκουσιν ἐκ τοῦ πνεύματος τοῦ τῆς ἀληθείας λελαλῆσθαι. καὶ τοῦτό ἐστι, φησίν, ὅ εἰπεν ὁ κύριος περὶ Ἰωάννου »τί ἐξήλθετε εἰς τὴν ἔρημον θεάσασθαι; κάλαμον ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενον;« ὅτι οὐκ ἦν, φησί, τέλειος ὁ Ἰωάννης· ἐνεπνέετο γὰρ ὑπὸ πολλῶν πνευμάτων κατὰ τὸν κάλαμον τὸν ἐπὶ ἑκάστῳ ἀνέμῳ κινούμενον. καὶ ὅτε μὲν ἤρχετο τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρχοντος, Ἰουδαϊσμὸν ἐκήρυττεν· ὅτε δὲ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, περὶ Χριστοῦ ἐλάλει. καὶ τοῦτό ἐστι, φησίν, ὅτι »ὁ μικρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ καὶ <καὶ",
          "candidate_score": 0.633707,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2162",
          "psc_text": "9 τοῦ < Μ 10 * etwa <καὶ ἐφοβήθη, ὡς> * | ἄλλοι] ἀλλότριοι Μ 11 ὁ < Μ 12 τοῦ < Μ | γὰρ < U | <φησι> * 14 ἰδεῖν hinter ἀληθείᾳ U 15 vor σώφρονι + ἐν U 17 θελήσωσι Μ | <ὅτι> * οἱ ἰδόντες τοὺς δύο τοὺς ἐν ἐσθήσεσι λευκαῖς οὐκ ἐν παραπληθίᾳ ὁρῶσιν, ἀλλὰ ἤκουον ἐρρωμένῃ τῇ διανοίᾳ ὅτι »ἄνδρες Γαλιλαῖοι, τί ἑστήκατε εἰς τὸν οὐρανὸν ἀτενίζοντες; οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀφ᾿ ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναληφθεὶς οὕτως ἐλεύσεται« καὶ τὰ ἑξῆς. εἶτα δὲ καὶ Πέτρος, ὡς ἔφην, ὁρῶν καὶ ἀκούων καὶ ἀποκρινόμενος καὶ λέγων »μηδαμῶς, κύριε«, εὐσταθῶν ἦν τῇ διανοίᾳ. Ἄγαβος γὰρ προφητεύων ἔλεγεν καὶ μετὰ σχήματος θαυμαστοῦ αἰνιττόμενος, λαβὼν τὴν ζώνην τοῦ Παύλου καὶ δήσας τοῖς ἰδίοις ποσὶν φησίν »οὗτος οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη, δήσουσιν αὐτὸν καὶ ἀποίσουσιν εἰς Ἱερουσαλήμ«. ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐν Ἀντιοχείᾳ κατῆλθον προφῆται καὶ κατήγγελλον λιμὸν ἔσεσθαι",
          "candidate_score": 0.633455,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2038",
          "psc_text": "carnis resurrectionem negat . . . animarum solarium dicit salute V M 1 τὸ ἴδιον * 2 ff Sinn: zwar das ψυχρὸν und θερμὸν ist kein σῶμα und war darum möglicherweise unsichtbar; aber das ξηρὸν und ὑγρὸν ist jedenfalls ein solches und mußte desshalb von den Jüngern gesehen warden, falls er es bei der Himmelfahrt ablegt 10 ἀλλὰ Μ 11 ὢ aus ὡς V corr 19 * etwa ἐδίδασκε κακίζων τὰ * 22 * etwa <φανερᾶς> * πρῶτον μέν, ὅτι κατ᾿ εἰκόνα θεοῦ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ὁ δὲ ποιήσας ἔφη »ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾿ ὀμοίωσιν«· ὡς εἴ τις ἀπὸ τῆς σου πεπλανημένης αἱρέσεως ἐπιστρέψειε πρὸς τὴς ἀλήθειαν, ὡς ἀπὸ σκότους ἀποδράσας καὶ ἀπὸ νυκτὸς ἀναστὰς εὓροι ἂν τὸ φῶς αὐτῷ ἀνατεῖλαν τῆς τοῦ θεοῦ γνώσεως ἠλίου δίκην καὶ ὑπὲρ κἥλιν. φανήσεται γὰρ παντί τῳ τὸν εὔλογον λογισμὸν κεκτημένῳ ὅτι ὁ εἰπών »ποιήσωμεν ἄνθρωπον« ὁ θεός",
          "candidate_score": 0.63338,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_103_105",
          "bdc_text": "635 , 11ff ; S VI/2 82 ) . Merkwürdiger weise kehrt der Abschnitt :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2485",
          "psc_text": "Zahl 112 soll die Zeit angeben, die seit der (teilweisen! vgl. <εἰ> καὶ ἄλλοι τινὲς — d. h. Ketzer — ἐκεῖσε τυγχάνουσιν) Wiedergewinnung von Thyatira für den katholischen Glauben verflossen ist, nicht die seit dem Auftreten der Montanisten oder der Aloger verstrichene (so Zahn, Forsch. z. Gesch. d. Kan. V 40f). Damit entfällt auch die Annahme, deß Epiph. hier „gedankenlos“ Hippolyt ausschreibe (so Salmon, Hermathena VIII 189). Aus welcher Quelle freilich Epiph. die Nachricht bezog, daß seit dem Jahr 263/264 der katholischen Glaube in Thyatira wieder vordrang, läßt sich nicht einmal vermuten — 12 nach ἀνάληηψιν muß eine Zahl ausgefallen sein. Es ist grammatisch unmöglich, wie z. B. Zahn Forsch. V 36 will, das ἐπὶ ἐνενήκοντα τρισὶν ἔτεσιν zu ὃς ἦν χρόνος zu ziehen und zu übersetzen welches war ein Zeitraum von nahezu 93 Jahren. Vielmehr kann die Bestimmung ἐπὶ ἐνενήκοντα ἔτεσιν nur von einem Zeitwort, dem ἤμελλε πλανᾶσθαι in",
          "candidate_score": 0.633301,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_297",
          "psc_text": "f μετὰ τούτους — πρὸ αὐτῶν] μετὰ δὲ τούτων πάντων anaeeph. 8 Μάρκον κτἑ]. überall bis τοὺς λοιποὺς (Ζ. 9) Nominative anaeeph. Ι καὶ < < M anaeeph. 9 <τοὺς> 10 μετὰ τούτοις anaeeph. 11 Ι ἀπόστολον + ἐξελέξατο anaeeph. 12 ἐξελέξατο] ἀπέστειλε anaeeph. 13 ὃς] καὶ anaeeph. Ι εὑρίσκει] εὑρίσκετε, τε, ει u. τε aus etwas anderem hergestellt V corr εὑρίσκεται Μ Ι τὸν ἅγιον < anaeeph. Ι τῶν ἑβδομήκοντα δύο ὄντα 14 διεσκορπισμένων] ἐσκορπισμένων | anaeeph. Zum Sinn vgl. Pan. h. 51, 11, 6 τῶν ἑβδομήκοντα δύο τῶν διασκορπισθέντων ἐπὶ τῷ τοῦ σωτῆρος λόγῳ; es ist also auf Joh. 6, GG (Matth. 26, 31) angespielt Ι <ὃν> * Ι ἐπιστρέψας < Ι ἑαυτῷ ποιήσας] αὐτὸν ἔλαβε anaeeph. 15 συνεργὸν . . . καὶ ἀπόστολον <άπέδειξε> συνεργὸς (ὸς aus ὸν Y) ὢν . . καῖ ἀπόστολος V M καὶ συνεργὸν εὐαγγελίου anaeeph. 15 f καὶ οὕτως] οὕτως γοῦν anaeeph.",
          "candidate_score": 0.633276,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_455",
          "psc_text": "σε τὸν μόνον ἀληθινὸν θεόν«, ἵνα ἀνατρέψῃ τὴν διάνοιαν τῶν τὰ μυθώδη λεγόντων καὶ νομιζόντων εἶναι πολυθεΐαν· εἷς γὰρ ἡμῶν ἐστιν ὁ θεός, πατὴρ καὶ υἱὸς καὶ ἅγιον πνεῦμα, τρεῖς ὑποστάσεις μία κυριότης μία θεότης μία δοξολογία, καὶ οὐ πολλοὶ θεοί. ποῦ δὲ πληροῦται κατὰ σέ, ὠ Νικόλαε, τὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένον ὅτι »εἰσὶν εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνουχίσθησαν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ εἰσὶν εὐνοῦχοι οἳ ἐκ γεννητῆς ἐγεννήθησαν καὶ εἰσὶν εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν«. εἰ τοίνυν εὐνοῦχοί εἰσι διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, πῶς σύ γε σεαυτὸν πεπλάνηκας καὶ τοὺς σοὶ πειθομένους, διὰ λαγνείας καὶ 16 I Kor. 8, 5 — 19 I Kor. 8, 6 — 22 Jok 17, 3 — 27 Matth. 19, 12 Y M 4 δεκα]τέσσαρες Bousset, nach Filastrius 6 μεμABBREVῖχθαι, ε ausradiert V einzige Stelle, an der μεμεῖχθαι handschriftlich überliefert ist) μεμίχθαι Μ 12 λύσιν M Ι * etwa <συμφώνον>",
          "candidate_score": 0.63322,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_68_70",
          "bdc_text": "die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw » und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_244",
          "psc_text": "10 ἐλεγχθήσαται Μ 11 καὶ + ὡς G ὡς statt καὶ M | ἐπέπεσε M 12 * etwa <ἐν τοῖς ἡμετέροις χρόνοις> * | ἐπὶ *] ἀπὸ GUM 13 ἡ αἵρεσις >*; βασιλέων + σαφῶς ἐλέγχονται U ückte Vermutung) | γὰρ < GM 14 τοῦ Ἠλξαΐ < G U 14 f am Rand von erster Hand καὶ μάρθαινα M Μαρθὼ καὶ Μαρθάνην Nie. Chon. 16 τοῦ1 < Μ | GM 24 κατεψεύσατο] ἐφθέγξατο M 25 καὶ] καθ’ U | βδελλυρῶν Μ μετέχειν ἀπατᾶν τε τοὺς ἀκούοντας καὶ ἀρνεῖσθαι τὴν ἰδίαν πίστιν στόματι καὶ μὴ ἔχειν ἁμαρτίαν φάσκων· ὡς εἶναι ἀθεράπευτον τὸ αὐτῶν λάθος καὶ μὴ δυνάμενον διορθωθῆναι. εἰ γὰρ τὸ στόμα τὸ ὁμολογοῦν τὴν ἀλήθειαν προετοιμάζεται εἰς ψεῦδος, ἀρά γέ τις αὐτοῖς ἂν πιστεύσειε τὴν καρδίαν μὴ ἔχειν ἠπατημένην; ὁπότε διαρρήδην ἐκφωνεῖ ὁ θεῖος λόγος διδάσκων ἐν πνεύματι ἁγίῳ ὅτι »καρδίᾳ πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν«. ἀλλὰ",
          "candidate_score": 0.633215,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2649",
          "psc_text": "εἴ γε <εἶς*> ἐστιν ὁ θεός. ἔπαθεν δὲ Χριστός, αὐτὸς ὥν θεός, ἄρα οὖν ἔπαθεν πατήρ, πατὴρ γὰρ αὐτὸς ἦν — 14 vgl. Ex. 3, 6. Jes 44, 6 Ex. 20, 3 — 18ff vgl. Hippolyt c. Noët. 2; S. 44, 10ff Lagarde χρῶνται δὲ καὶ ἑτέραις μαρτυρίαις λέγοντες οὔτω· γέγραπται »οὖτος ὁ θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἔτερος πρὸς αὐτόν. ἐξηῦρεν πᾶσαν ὁδὸν ἐπιστἠμης καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἠγαπημένῳ ὑπ΄ αὐτοῦ. μετὰ ταῦτα ἐπὶ γῆς ὤφθη καὶ τοῖς ἀνθρώποις σννανεστράφη«. ὁρᾷς οὖν, φησίν, ὄτι οὖητός ἐστιν ὁ θεὸς ὁ μόνος ὤν καὶ ὔστερον ὀφθεὶς καὶ τοῖς ἀνθρώποις συν. αναστραφείς — 18 Βαρ. 3, 36—38 Μ U 2 τουτὶ] τοῦτο Μ | τούτοις τοῖς] τοῖς αὐτοῖς?* 3 διδάσκαλος U 11 οὖν] oἱ U 12 αὐτῶν*] αὐτοῦ Μ U | τουτὶ] τούτου Μ 13 ἀφ᾿ ὦν Dind. Öh.] ἀφ΄ ἦς Μ U 14 ἐγὼ 1 +",
          "candidate_score": 0.63321,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72_74",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ; s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) . Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1",
          "psc_text": "ἐμφυτεύσασα τὸν τοσοῦτον πρὸς ἡμᾶς πόθον γεγεονότα <τοῖς> τῆς σῆς αὐτοψίας μεταλαβοῦσιν. ἀλλ᾿ ἐπειδὴ πρόδρομος φήμη μαθητοῦ τοῦ σωτῆρος κηρύττουσα τὴν τῆς εὐωδίας τῶν ῥημάτων καὶ πράξεων ὀσμὴν ἄγχει καὶ λέξεων καὶ νοῦ κορεσθῆναι, ἔδει μὲν αὐτοψίᾳ ἐλθόντας μεταλαβεῖν τῆς ἐκ θεοῦ σοι δοθείσης χάριτος ὡς τοῖς ἀποστόλοις. 1 über die Abfassungszeit des Panarion (375 — 77) vgl. Panarioii prooem. II 2, 3 h. 48, 2, 7 h. 66, 20, 5. Unsere Überschrift nennt eine Durchschnittszahl (376); der Brief muß in Wirklichkeit ein Jahr früher fallen. nimmt gleich im prooem. 1 1, 1; S. 155, 4 u. prooem. II 2, 5; S. 170, 25 des Panarion darauf Bezug. S. auch Zahn, Gesch. neutest. Kan. II 1, 220 A. — 3 — 5 vgl. die Vorbemerkung zum Ancoratus S. 1, 4 f — 18 zu πρόδρομος φήμη vgl. den Brief des Palladius an der Spitze des Ancoratus S. 4, 8 f",
          "candidate_score": 0.633184,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3173",
          "psc_text": "τοῦ ἄποθανεῖν συμβήσεται, καὶ ο 2 vgl. Matth. 17, 1ff — 8f vgl. Arnos 9, 11 — 17 II. 16, 672 M U S 1 <λέγειν> * Ι πένητα u. πένητα umgestellt S Ι πένηταν U 2 μωσέα Ι ἀλλὰ Μ Ι ἀλλ’ οὐδὲν < S 3 φάσμα M 4f ’Ηλίαν Μωνσέα umgestellt 5 ἀλλ’ ὃ] ἀλλὰ τὸ ὃ M 6 αὐτὴν M < S Ι καὶ ἀνώλεθρον < S MU Ι καὶ < U 1) εἰς φθορὰν φθορὰν < S Ι ἀναστῆ U 9f ἀνοικοδομηθεῖσα < S Ι ἀνωκοδομηθεῖσα U 11 — 13 ὅτι μὴ — ἐτεκτήνατο < 11 οἰκείαν U 12 ἔμελεν *] εἰς τὸ μέλλον M μηδὲ U; ἐπιμελὲς Mendelssohn 13f σκοπεῖσθαι δὲ — οὕτως χρή < u. ὦ ’Aγλαοφῶν in den nächsten Satz gesetzt S 14 σοφότατε Μ | οὑτωσὶ U Ι πάντων M < S 15 προσχῆς wir kommen S 15f καὶ ἀνίστασθαι < S",
          "candidate_score": 0.633102,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_878",
          "psc_text": "Luk. 2, 48 — 23 Luk. 2, 49 V Μ 1 αὐτῷ angeflickt Vcorr < M 3 οὐ ausradiert Vcorr 6 εὐδο//κία, ο ω V 7 vor Χριστὸς ein υἱὸς getilgt Vcorr 13 ὅτε ausradiert, ür ἀφ’ οὗ gesetzt Vcorr | ἐξῆλθεν M 14 αὐτὸν aus ἑαυτὸν Vcorr | vor Χριστὸς + καὶ V Μ ausradiert Vcorr 16 ἀνῆλθον, ο aus α Vcorr 18f συγγενεῦσιν M 19 εὕρισκον M | γὰρ am Rande nachgetragen Vcorr < M 22 2 αὐτῶ V 24 με εἶναι M 25 πατρὸς τοῦ ἰδίου ausradiert, ür τοῦ αὐτοῦ πατρὸς gesetzt Vcorr | οἰκοδομήθη M 26 ὁ γενν·ηθεὶς] ἐγεννήθη M εἶδος τῆς περιστερᾶς, υἱὸς καὶ Χριστὸς ἐκαλεῖτο, ἀλλὰ καὶ εὐθὺς καὶ θαρραλεωτέρως ἐν τοῖς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ δεῖν αὐτὸν εἶναι ἐδίδασκεν. καὶ ὅτι δὲ ὁ Ἰωσὴφ οὐχὶ πατὴρ αὐτοῦ ἦν, ἀλλὰ ἐν τάξει πατρὸς >, ἄκουε τοῦ αὐτοῦ εὐαγγελιστοῦ λέγοντος, τοῦ γράψαντος ἀπὸ προσώπου Μαρίας ὅτι",
          "candidate_score": 0.632839,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_65",
          "bdc_text": "Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2526",
          "psc_text": "ἀποτίθεται τὴν ἀμβλυωπίαν < Μ | ἀμβλυοπίαν U 24 <τὴν> * | κέκτηνται Μ 25 κἂν] καὶ Μ | οὕτως *] ὡς M U 26 [καὶ] * | † αὐτοῦ] etwa <ἐν τῇ ἀφροσύνῃ> αὐτῆς * μενέτω, μηδὲν κατισχύουσα κατὰ τῆς τοῦ θεοῦ ἀληθείας· ἡμεῖς δὲ ἐπὶ τὰς ἄλλας, ὡς εἴπαμεν, ἐξορμήσωμεν. Κατὰ Θεοδοτιανῶν λδ, τῆς δὲ ἀκολουθίας νδ. Ἀνέστη πάλιν Θεόδοτός τις, ἀπόσπασμα ὑπάρχων ἐκ τῆς προειρηένης ἀλόγου αἱρέσεως, τῆς ἀρνουμένης τὸ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον καὶ τὸν ἐν αὐτῷ <κηρυχθέντα> ἐν ἀρχῇ ὄντα θεὸν Λόγον καὶ τὴν αὐτοῦ Ἀποκάλυψιν, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἄλλαις αἱρέσεσι ταῖς προειρημέναις συγγενόμενός τε καὶ συνυπάρξας καὶ κατὰ τὸν κρόνον αὐτὰς διαδεξάμενος, ἐξ οὗπερ οἱ Θεοδοτιανοὶ καλούμενοι. καὶ εἰ μὲν ὑπάρχει ἔτι ἡ αἵρεσις ἀγνοοῦμεν, τὰ δὲ εἰς ἡμᾶς αὐπὸ συγγραμμάτων ἐλθόντα ἐροῦμεν. Oὗτος ὁ Θεόδοτος ἀπὸ Βυζαντίου μὲν ὡρμᾶτο, τῆς νυνὶ Κωνσταντινουπάλεως καλουμένης, σκυτεὺς τὴν τέχνην, πολυμαθὴς δὲ τῷ λόγῳ. οὗτος ἅμα τισὶ πλείοσιν",
          "candidate_score": 0.632501,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_132_134",
          "bdc_text": "nonas martii 1523 . Leo Jud tuus . [ Adresse darunter :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2330",
          "psc_text": "περὶ Πέτρον καὶ Ἰωάννην λοιπὸν συναγθέτων καὶ ἀκολουθούντων, ἐγένετο διδάσκων ἐν πάσῃ τῇ Γαλιλαίᾳ καὶ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, καὶ λοιπὸν πλατυνομένου τοῦ κηρύγματος τὰ ἑξῆς τῶν θεοσημείων ἐπετέλει. ὥστε εἶναι ἐξ ἅπαντος τὴν ἀκολουθίαν ὧδε· 16. πρῶτον μὲν βαπτισθέντος αὐτοῦ κατ᾿ Αἰγυπτίους Ἀθὺρ δωδεκάτῃ, † ὡς ἔφημεν, πρὸ ἕξ εἰδῶν Νοεμβρίων — τουτέστιν πρὸ ἐξήκοντα ἡμερῶν πλήρης τῆς ἡμέρας τῶν Ἐπιφανείων, ἥ ἐστιν ἡμέρα τῆς αὐτοῦ κατὰ σάρκα γεννήσεως, ὡς ἔχει ἡ μαρτυρία τοῦ κατὰ Λουκᾶν εὐαγγελίου, ὅτι »ἦν Ἰησοῦς ἀρχόμενος εἶναι ὡς ἐτῶν τριά- 4 vgl. Luk. 5,11 — 14f der 8. November als Tauftag Christi ist nur hier bezeugt. Es entspricht diesem Ansatz, daß Epiph. (vgl. Z. 16) den 6. Januar nur noch als Geburtstag Christi kennt. (Daß er nicht selbst erst die Verlegung bewirkt hat, vgl. zu S. 271, 6). Die Zurückschiebung der Taufe auf den 8. Nov. galt wohl in erster Linie der Entlastung des 6.",
          "candidate_score": 0.632408,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_56_58",
          "bdc_text": "642 , 13ff; III 761 , 27f; 786 , 19f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_210",
          "psc_text": "haer. 15, 5; S. 209, 16 ff — 7 ff vgl. dement. Hom. XI 28; S. 117, 33 Lagarde Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 Origenes in Matth. 23, 23; IV 220 Lommatzsch — 11 f1 vgl. Act. 23, 8 — 13 εἱμαρμένη (Josephus bell. Jud. 11 8, 14 antiquitt XIH 5, 9) Hippolyt refut. IX 28 Const. apost. VI 6, 3 S. 313, 31 Funk — 13–20 vgl. Schürer, Zeitschr. f. neutest. Wissenschaft 1905 S. V M 1 δὲ < Μ 4 ἀσφαλεστάτας V 6 γυναικείων M 10 ἀφωρισμὸς οἱ 11 δὲ Ausgg.] τε VM 13 σφόδρα < M 16 μετωνόμασταιον, ω aus ο übergesetztes οἷ V corr οἷον < M 18 Ἄρης χωχὲβ ὀκβόλ < M χωκὲβ Μ 19 ὀχομίδ, zweites ο aus α hergestellt V ὀχμόδ M | χωχὲβ] χωκὲμ M | λουη///θ, ein Buchstabe ausradiert V λουηδό M 22 κομιζόμενα M 23 ἅ] ἢ M |",
          "candidate_score": 0.632249,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_101_103",
          "bdc_text": "492 , 10ff; 634 , 28ff; 635 , 11ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1318",
          "psc_text": "τῆς + id est lat. | τόπῳ *] τρόπω V M Hipp, locum lat. | προσῆλθεν Hipp. ἡ δευτέρα τετρὰς καὶ ἐγένετο ὀγδοάς, ἐξ ἧς προῆλθεν δεκάς. οὕτως ἐγένετο δεκὰς καὶ ὀγδοάς. ἡ οὗν δεκὰς ἐπισυνελθοῦσα τῇ ὀγδοάδι καὶ δεκαπλασίονα αὐτὴν ποιήσασα τὸv τῶν ὀγδοήκοντα προεβίβασεν ἀριθμόν, καὶ τὰ ὀγδοήκοντα πάλιν δεκαπλασιάσασα τὸν τῶν ὀκτακοσίων ἀριθμὸν ἐγέννησεν, ὥστε τὸν ἅπαντα τῶν γραμμάτων ἀριθμὸν ἀπὸ ὀγδοάδος εἰς δεκάδα προελθόντα ݲ καὶ ݲ καὶ ݲ, ὅ ἐστιν Ἰησοῦς. τὸ γὰρ Ἰησοῦς ὄνομα κατὰ τὸν ἐν τοῖς γράμμασιν ἀριθμὸν ὀκτακόσιά ἐστιν ὀγδοήκοντα ὀκτώ. ἔχεις σαφῶς καὶ τὴν ὑπερουράνιον τοῦ· Ἰησοῦ κατ᾿ αὐτοὺς γένεσιν. διὰ καὶ τὸν ἀλφάβητον τῶν Ἑλλήνων ἔχειν μονάδας ὀκτὼν καὶ δεκάδας ὀκτὼ καὶ εκατοντάδας ὀκτώ, τὴν τῶν ὀκτακοσίων ὀγδοήκοντα ὀκτὼ ψῆφον ἐπιδεικνύοντα, τουτέστι τὸν Ἰησοῦν, ἐκ [τῶν] πάντων συνεστῶτα τῶν καὶ διὰ τοῦτο ἄλφα καὶ ω ὀνομίζεσθαι αὐτόν, τὴν ἐκ πάντων γένεσιν σημαίνοντα. καἰ πάλιν οὕτως· τῆς πρώτης τετράδος κατὰ",
          "candidate_score": 0.632114,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_102_104",
          "bdc_text": "634 , 28ff; 635 , 11ff ; S VI/2 82 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3299",
          "psc_text": "κποίου θανάτου ἐγλίχετο ῥυσθῆναι καὶ τίς αὐτὸν ό ῥυόμενος ἦι· »χάρις τῷ 9 Psal. 18, 13 — –15 öm. 7, —24 –24 19 Röm. 7 M U S Phot. 1 τῇ <U | ύπάρχοντος] ἐπιτυγχάνοντος U 2 ὡς <S; lies σαφῶς? * | ἐν ήμῖν αὐτοῖς U ύαυτοῖς ήημῖν Phot. uns in ihnen S 3 καὶ] aber S | μὲν] μέλλῃ Phot. | φύσει <S 3 f γενηθῆναι Phot. 4 τὸ χεπιρον] das öse u. Feindselige S 5 πλεονάσαν — αγαθῷ <S | ὃ ἀντιστρατεύεσθαι — ἀγαθῷ <Phot. | ὃ] τὸ U | τῷ] τὸ M 6 παντοδαπὰς] πᾶς M örige S | ό ἄνθρπος hinter κείρονας Phot. 6f καὶ λογισμοὺς χείρονας <S 9 εἶναι <SPhot. | ό προφήτης] David S 10 λέγων] sprach S hinter με Phot. | γοῦν] γὰρ U οὐν Phot. | ῥήματα] ῥητὰ U | τοῦτο] diese (zu ῥήματα gezogen) S | παρίστησιν] συνιστῶσι Phot. 11",
          "candidate_score": 0.631884,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_56_58",
          "bdc_text": "642 , 13ff; III 761 , 27f; 786 , 19f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1804",
          "psc_text": "— 13 f vgl. Mark. 5, 13 — 27 luk. 11, 11f — 28 Luk. 11, 13 VM 4 <ὡς>* 5 τοὺς μὲν τελευτήσαντας Pet.] τοῦ μὲν τελευτήσαντος VM 12f δαιμον///ῶντα, ι ausradiert V corr 13 λέγω δὴ τὸν nachgetragen V corr | ἐξερκόμενο///ν, ο aus ω V corr 16 σκολιεήη, η aus ει V corr σκολιεύη Μ 19 δαιμοv ///ῶντα, ι ausradiert V corr | τοῦ δεσμοῦ *] τοὺς δεσμοὺς VM 22 καὶ τῶν ἀπὸ σοῦ αμ Rande nachgetragen V corr ὑμῶν ὁ ἐπουράνιος;« εἰ τοίνυν δόματα ἀγαθὰ κέκληκεν ἰχθὺν καὶ Ι ᾠόν, οὐ πονηρὸν τὸ μετὰ εὐκαριστίας ἐκ θεοῦ καρισθὲν μεταλαμβανόμενον, καὶ ἐλήλεγκταί σου πανταχόμεν ἡ κακοτροπία. Σχόλιον κݲεݲ. Παρακέκοπται τὸ περὶ Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. εἶχεν γάρ »ἡ γενεὰ αὔτη, σημεῖο0ν οὐ δοθήσεται αὐτῇ«. οὐκ εἶχεν δὲ περὶ Νινευὴ καὶ βασιλίσσης νότου καὶ Σαλομῶνος. Ἔλεγκος κݲεݲ. Καὶ ἐν αὐτοῖς οἶς δοκεῖς παρακόπτειν οὐ δύνασαι, α ὦ Μαρκίων, λαθεῖν",
          "candidate_score": 0.631723,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_72_74",
          "bdc_text": "Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ; s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) . Trotz dieser kleinen Korrektur konnte er in seinem der Vorlesung vorangestellten Brief an die beiden Nonnen ( s.",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_720",
          "psc_text": "<διὸ> * 4 f lies ἐπιγράφουσι?* 5 τούτων *] τούτου V Μ 7 τὸ πλέον 9 βανέας M 12 καρναὶμ, ι auf Rasur V corr Ι τῆς 2 Zahn] Ἀρνὲμ VM 14 Ναζαρηνοὶ V 15 ἐκεῖνοι///, ein Buchstabe wegradiert V 17 ἐν δὲ + καὶ Μ 22 ἀνδρός] ἀνάνδρως Μ | Ἰωσὴφ + <γεγεννῆσθαι> * 23 ὡς εἰς + τὸ * 24 παρ’ αὐτοῖς aus παρὰ τοῖς Vcorr τάχα δὲ οἶμαι ἀπὸ τοῦ συναφθῆναι αὑτοῖς Ἠλξαῖον τὸν ψευδοπροφήτην τὸν παρὰ τοῖς Σαμψηνοῖς καὶ Ὀσσηνοῖς καὶ Ἐλκεσαίοις καλουμένοις <τὸν προδεδηλωμένον> ὡς ἐκεῖνος φαντασίαν τινὰ διηγοῦνται καὶ περὶ πνεύματος ἁγίου. τινὲς γὰρ ἐξ αὐτῶν καὶ Ἀδὰμ τὸν Χριστὸν εἶναι λέουσιν, τὸν πρῶτόν τε πλασθέντα καὶ ἐμφυσηθέντα ἀπὸ τῆς τοῦ θεοῦ ἐπιπνοίας. ἄλλοι δὲ ἐν αὐτοῖς λέγουσιν ἄνωθεν μὲν αὐτὸν ὄντα πρὸ πάντων δὲ αὐτὸν κτισθέντα, πνεῦμα ὄντα καὶ ὑπὲρ άγγέλους ὄντα πάντων τε κυριεύοντα, καὶ 1 ff vgl. haer. 19, 5, 4;",
          "candidate_score": 0.6317,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_59_61",
          "bdc_text": "IV 226 , 2ff; VI/I 450 , 23ff ; VI/II 206 , 18f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_125",
          "psc_text": "? * 23 ἐδίδασκεν V 24 γεννήματα VM γενήματα V corr 26 <ἦν> * 27 ἀεὶ < θεῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ προσέφερον ἐν τῇ λατρείᾳ τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας ὑπὸ Μωυσέως διὰ τύπων δηλωθέντων αὐτῷ ὑπὸ θεοῦ κατασκευασθείσης. ἐδέξαντο γοῦν οἱ αὐτοὶ Ἰουδαῖοι καὶ προφητικὰς φωνὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐρχομένου, λεγομένου μὲν προφήτου ὄντος δὲ θεοῦ καὶ ἀγγέλου μὲν κληθέντος υἱοῦ δὲ ὄντος θεοῦ, μέλλοντος δὲ ἐνανθρωπήσειν καὶ ἐν ἀδελφοῖς αὐτοῦ ἐγκαταλέγεσθαι, ὡς ἔχουσι πᾶσαι αἱ θεῖαι γραφαί, μάλιστα ἡ τοῦ Δευτερονομίου κατὰ τὴν νομοθεσίαν πέμπτη βίβλος καὶ <αἱ> καθεξῆς. 6. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βαβυλῶνος τῆς αἰχμαλωσίας ἐπανόδου βίβλους τε καὶ προφήτας τούτους καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώτην μὲν Γένεσιν δευτέραν Ἔξοδον τρίτην Λευιτικὸν τετάρτην Ἀριθμοὺς πέμπτην Δευτερονόμιον ἕκτη βίβλος Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ἑβδόμη τῶν Κριτῶν ὀγδόη τῆς Ῥουθ ἐνάτη τοῦ Ἰὼβ δεκάτη τὸ Ψαλτήριον ἑνδεκάτη Παροιμίαι Σολομῶντος δωδεκάτη Ἐκκλησιαστὴς τρισκαιδεκάτη τὸ ᾆσμα τῶν ᾀσμάτων",
          "candidate_score": 0.631476,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_64_66",
          "bdc_text": "zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff; vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3137",
          "psc_text": "δι’ οὖ M; lies wohl I καὶ συνωδίνει νῦν < S 14 f ἀπὸ τῆς — σ(ύματος < S 15 καὶ αὐτὴ | ἀπεκδεχομέμνη U | ὅπως < S | ἐξεγερθέντων U ἐλευθεθερωθέντων Pa 16 alle S | τῆς σαρκὸς < S 17 καὶ 2 < U 17 f δὴ M 18 αὐτὴ] αὐτῆ U die Kreatur S | τῆς φθορᾶς #x003C; S —22f οἴδαμεν γάρ — σώματος ἠμῶν < Pa 19 φησίν < U 21 αὐτοί 1] αὐτὴν U das heiβt S 22 τὴν 1 < U 23 δὲ] < MU tciedei-um S | ὁ 2 καινή, ἃ ἐγὼ (φησί) ποιῶ, μένει ἐνώπιόν μου, λέγει κύριος, οὕτως τὸ σπέρμα ὑπῶν καὶ τὸ ὄνομα ὑμῶν«. καὶ πάλιν »οὕτως λέγει κύριος ὁ ποιήσας τὸν οὐρανόν, οὖτος θεὸς ὁ κατασκευάσας τὴν γῆν καὶ ποιήσας αὐτήν, αὐτὸς διώρισεν αὐτήν, οὐτήν, εἰς κενὸν ἐποίησεν αὐτήν, Μὰ κατοικεῖσθαι«. ὄντως γὰρ οὐκ εἰς κενὸν οὐδὲ εἰς",
          "candidate_score": 0.631375,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_64_66",
          "bdc_text": "zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff; vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2685",
          "psc_text": "εἰ γὰρ Μ εῖτα U | <ἐγὼ> * 9 τὸ δὲ Dind. öh.] ὁ δὲ M U | <deqiknysin> * 11 ἐν 2 < U | <κατοικοῦσα> *, vgl. Z. 15 | προεορᾶτο U 12 τόν < Μ 13 θεὸς < U 14 [τουτέστιν]* 15 ἐπὶ τῷ *] ἐν M U 16 τὰ πάντα μυστικῶς Μ 17 <ὁ> * |ἀποστόλοις Μ | πατρός] πνεύματος U 18 πνευματικῆς < U | σάρκα *] καὶ Μ U 19 ὁ < Μ epiphanius 11. 23 8. Τϊ οὖν ἐρεῖ Νόητος ἐν τῇ αὐτοῦ ἀνοησίᾳ; μὴ ἐν τῷ οὐρανῷ σὰρξ ἦν; δῆλον ὅτι οὐκ ἦν. πῶς οὖν ὁ καταβὰς ἐξ οὐρανοῦ αὐτός ἐστιν καὶ ὁ ἀναβάς; ἀλλ᾿ ἵνα τὸν ἐλθόντα Λόγον σημάῃ οὐ κάτωθεν ὄντα, ἀλλ᾿ ἄνωθεν κατελθόντα, ἐπειδὴ ἐνηνθρώπησε ἐν σαρκί, οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρός, ἐκ πνεύματος δὲ καὶ σαρκὸς τελειώσας τὴν αὐτοῦ οἰκονομίαν, διὰ τοῦτο μίαν ἑνότητα σημαίνων τῆς τοῦ Λόγου συνενώσεως",
          "candidate_score": 0.631194,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_102_104",
          "bdc_text": "634 , 28ff; 635 , 11ff ; S VI/2 82 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1965",
          "psc_text": "Psal. 115, 1 – 26 Röm. 2, 12 f V M 1–3 vgl. S. 123, 16f 26–29 vgl. S. 118, 4–7 2 διὸ nachgetragen V corr, <M 17 τὸ 1 U] τῶ V M 20 * etwa <τῶν τοῦ αγύρτον> * 23 τὸ 2] τε Μ 28 τοῦ 1 <V | ἀλλὰ V | τοῦθ 2 S. 118, 6] >V M 30 αݲ] ιݲαݲ V M , ι von späterer Hand durchges trichen V φυλάττοντας ἀπόλλυσθαι. καὶ εἰ οἱ διὰ νόμου ἁμαρτήσαντες διὰ νόμου κριθήσονται, ἄρα κριτὴς τῶν παραβάσεων ὁ νόμος, οὐκ ἀπωλείας ὤ ἀλλὰ δικαοκρισίας, ὁσίως κρίνων τοὺς παραβεβηκότας. »οὐ γὰρ οἱ ἀκροαταὶ νόμου δίκαιοι παρὰ θεῷ, ἀλλὰ οἱ b ποιηταὶ νόμου δικαιωθήσονται«. εἰ δὲ ποιούμενος ὁ νόμος δικαιοῖ τὸν ποιήσαντα, οὐκ ἄδικος ὁ νόμος οὔτε φαῦλος, δι’ ὅν οἱ τελοῦντες τὸν νόμον δι;καιοι καθίστανται. ἐκ δὲ τοῦ νόμου ἐστὶ καὶ ἡ εἰς c Χριστὸν προφητευομένη πίστις, χωρὶς οὗ",
          "candidate_score": 0.631015,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_70",
          "bdc_text": "und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2126",
          "psc_text": "ἐνθουσιασθῆναι καὶ φαντασιάσαι τοὺς ἀκούοντας αὐτῶν. Καὶ ὅρα πῶς ἐξ αὐτῶν τῶν παρ᾿ αὐτοῖς λεγομένων ὁ ἔλεγχος πρὸς αὐτοὺς ῥηθήσεται. φάσκει γὰρ ἡ λεγομένη παρ᾿ αὐτοῖς Μαξί- 2 Ι Joh. 4, 1 — 3 I Joh. 2, 18 ff — 8 f vgl. I Tim. 4, 1 — 11 vgl. den Anonymus bei Eusebius h. e. V 17, 4; S. 470, 21 ff Schwartz τοὺς ἀπὸ Μοντανοῦ καὶ τῶν γυναικῶν τίνες παρ᾿ αὐτοῖς διεδέξαντο, δειξάτωσαν· δεῖν γὰρ εἶναι τὸ προφητικὸν χάρισμα ἐν πάσῃ τῇ ἐκκληςίᾳ μέχρι τῆς τελείας παρουςίας ὁ ἀπόστολος ἀξιοῖ. ἀλλ᾿ οὐκ ἄν ἔχοιεν δεῖξαι τεσσαρεσκαιδέκατον ἤδη που τοῦτο ἔτος ἀπὸ τῆς Μαξιμόλλης τελευτῆς M U 3 τοῦ < U | καὶ < U 5 ἐξελήλυθον U 7 οὗτοι] ὅτι U 8 τῇ] ἐξ Μ 9 μυθολογίας U 11 ὑπ᾿ αὐτῶν] ἑαυτῶν U 14 δὲ < Μ | ἁγίαις ἐκκλησίας M 15 ἐπροφήτευσαν Μ | * etwa <ἀπὸ",
          "candidate_score": 0.630913,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_115_117",
          "bdc_text": "Heinrich Schmid , Zwinglis Lehre von der göttlichen und menschlichen Gerechtigkeit , Zürich [1959 ] . - StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1226",
          "psc_text": "νόμου τῇ ἀδικίᾳ, ἐπών »τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι κατηργῆσθαι«, τὸ δὲ τοῦ ἀσυμπλόκου τῷ χείρονι, »ὁ μὲν νόμος« εἰπών »ἅγιος, καὶ ἡ ἀντολὴ ἁγία καὶ δικάία καὶ ἀγαθή«. 7. Ὡς μὲν οὖν συντόμως ἔστιν εἰπεῖν, αὐτάρκως οἶμαί σοι δεδεῖχθαι καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων παρεισδύσασαν νομοθεσίαν καὶ αὐτὸν τὸν τοῦ θεοῦ νόμον τριχῆ διαιρόμενον. περιλείπεται Τε ἡμῖν τίς ποτέ ἐστιν οὖτος ὁ θεὸς ὁ τὸν νόμον δέμενος. ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἡγοῦμαί σοι δεδεῖχθαι ἐπὶ τῶν προειρημένων, εἰ ἐπιμελῶς ἀκήκοας. εἰ γὰρ μήτε ὑπ᾿ αὐτοῦ τοῦ τελείου δεοῦ τέθειται οὖτος, ὡς ἐδιδάξαμεν, μήτε μὴν ὑπὸ ροῦ διαβόλου, ὅ μηδὲ δεμιτόν ἐστιν εἰπεῖν, ἔτερός τίς ἐστι παρὰ τούτους οὖτος ὁ δέμενος τὸς νόμον. οὖτος δὲ δημιουργὸς καὶ ποιητὴς τοῦδς τοῦ παντός ἐστι κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ· ἕτερος ὤν παρὰ τὰς τούτων οὐσίας μέσος > τοὐτων καθεστώς, ἐνδίκως καὶ τὸ τῆς μεσότητος ὅνομα ἀποφέροιτο ἄν. καὶ εἰ ὁ τέλειος δεὸς ἀγαθός",
          "candidate_score": 0.630783,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_101_103",
          "bdc_text": "492 , 10ff; 634 , 28ff; 635 , 11ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1367",
          "psc_text": "γλυκέος. ὅλον δὲ | τὸν ἄνθρωπον πᾶσαν τὴν εἰκόνα τῆς τριακοντάδος οὕτως ἔχειν διδάσκουσιν· ἐν μὲν ταῖς χερσὶ διὰ τῶν δακτύλων P251 τὴν δεκάδα βαστάζειν, ἐν ὅλῳ δὲ τῷ σώματι εἰς δώδεκα μέλη διαιρουμένῳ τὴν δωδεκάδα. διαιροῦσι δὲ αὐτό, καθάπερ τὸ τῆς Ἀληθείας διῄρηται παρ᾿ αὐτοῖς σῶμα, περὶ οὗ προειρήκαμεν. τήν τε οὖν ὀγδοάδα, ἄρρητόν τε καὶ ἀόρατον οὖσαν, ἐν τοῖς σπλάγχνοις κρυβομένην νοεῖσθαι. 16. Ἥλιον δὲ πάλιν, τὸν μέγαν φωστῆρα, ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν ἡμερῶν γεγονέναι διὰ τὸν τῆς τετράδος ἀριθμὸν φάσκουσι. τῆς τε σκηνῆς τῆς ὑπὸ Μωυσέως κατασκευαθείσης αἶ αὐλαὶ ἐκι βύσσου καὶ ὑακίνθου καὶ πορφύρας καὶ κοκκίνου γεγονυῖαι τὴν αὐτὴν παρ᾿ αὐτοῖς ἐπέδειξαν εἰκόνα. τόν τε τοῦ ἱερέως ποδήρη, τέσσαρσι στοιχείοις λίθων πολυτελῶν κεκοσμημένον, τὴν τετράδα σημαίνειν διορίζονται· καὶ εἴ τινα <ὅλως> τοιαῦτα ἐν ταῖς γραφαῖς εἰς τὸν τῶν τεσσάρων δυνάμενα ἄγεσθαι ἀριθμόν, διὰ τὴν τετρακτὺν αὐτῶν φασι γεγονέναι. τὴν δὲ ὀγδοάδα πάλιν δείκνυσθαι οὕτως· ἐν τῇ",
          "candidate_score": 0.630513,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_101_103",
          "bdc_text": "492 , 10ff; 634 , 28ff; 635 , 11ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_923",
          "psc_text": "φησιν αὐτὸς καὶ οἱ αὐτοῦ· δεκαπέντε δὲ δυάδας φασὶν εἶναι, ἃς συζυγίας καλοῦσι. τὸν ἀριθμὸν δὲ εἶναι τριάκοντα αἰῶνας, ἑκάστην δὲ θήλειαν γεννᾶν ἀπὸ τοῦ ἄρρενος τοὺς καθεξῆς αἰῶνας· εἶναι δὲ τούτους ὡς ὑποτέτακται, κατὰ ἀντιπαράθεσιν ἑκάστου ἀρ- 20 Hesiod Theogonie 116 (vgl. Theophilus ad Aut. II 6; S. 60 Otto dement. Hom. VI 3; S. 74, 15 f Lagarde) V Μ 1 hinter Κήρινθον von äterer Hand τὸν hinzugesetzt V | xal Μήρινθον < Μ 5 οὗτος] αὐτὸς M | ῥᾴδιον getilgt Vcorr 6 μεμελέτηται M 7 vor ἐνηχήσει + ἐν M | καὶ]? * 8 εἰ δεῖ] ἤδη V | τὴν ἀλήθειαν V 9 σιωπήσαιμεν V 11 ὅθεν] ὅμως M 12 κατὰ1 *] καὶ τὸ V M | <τε> * 13 Ἡσιώδω 20 Ἡσίοδος, ο aus ω V 21 ἔφη]? * | σαφὲς εἴν V σαφῆ ἦ M | ὡς vor τὸ ὁμώνυμον oben über Vcorr ݲ M",
          "candidate_score": 0.630478,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_101_103",
          "bdc_text": "492 , 10ff; 634 , 28ff; 635 , 11ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2135",
          "psc_text": "2 f; S. 470, 10 ff Schwartz ἀλλ᾿ ὅ γε ψευδοπροφήτης ἐν παρεκστάσει . . . τοῦτον δὲ τὸν τρόπον οὔτε τινὰ τῶν κατὰ τὴν παλαιὰν οὔτε τῶν κατὰ τὴν καινὴν πνευματοφορηθέντα προφήτην δεῖξαι δυνήσονται — 18 vgl. Num. 12, 7 — 20 Jes. 1, 1 — 21 Jes. 6, 1 ff — 25 vgl. z. B. Jes. 3, 16 M U 1 προεῖπον (< ὡς) vor μένει U | οὐ μετέσχε] οὐκ ἔστιν U 4 <ἐν >* | προφητῶν *] ἐν προφήταις MU 6 προεφήτευσαν U 7 <τῆς πίστεως> Jül. | ἑκάστου Μ 8 [κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως]? * 9 τί οὖν συμφέρον < M 12 ἔσωθεν U 13 <τὰ> Dind., Öh. 15 <ὄντως>* | ποία δὲ] καὶ ποῖα U 19 * etwa <τὴν δόξαν κυρίου ἐν εἴδει καὶ οὐ δι᾿ αἰνιγμάτων· διὸ καὶ ὁ βλέπων> *, vgl. Num. 12, 8 u. I Sam. 9,9 20 <γάρ> *",
          "candidate_score": 0.630475,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_895",
          "psc_text": "ühest öglichen Fall: das 1. Jahr des Ahas — 2 Jes. 7, 14 — 3 vgl. II ón. 16, 2 ἑκκαίδεκα ἔτη); die 14 Jahre des Epiph. sind vom Zeitpunkt der Weissagung an gerechnet — 4f vgl. II ön. 18, 2 II Chron. 29, 1 — 12 vgl. Eusebius ecl. proph. IV 5; Migne 22, 1205 C διὸ καὶ προφῆτις οὐκ ἀπει- κότως καὶ αὐτὴ (Maria) ἂν λεχθείη, ebenso Hieronymus zu Jes. 8, 1 — 4; Migne 24, 115 A/B — 13 Luk. 1, 48 — 22 vgl. Joh. 5,8 — 23 vgl. Joh. 9,6 — 26 vgl. Luk. 61 V M —S. 3 7 8, 23 in lat. Übersetzung bei Corderius Catenain Lucamp.175 (=cat.) 1 τρίτῳ ül.] ἐνάτω V ἐννάτω M 2 προφητεύετο, ε obenhinein Veorr ἐπροφητεύετο M 3 βασιλεύσαντα + * 4 〈πέντε〉 ül. 9 < M 10 τῶ ῥήματι M | ἐπὶ < Μ | Ἀχαὰζ, α",
          "candidate_score": 0.630363,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_39",
          "bdc_text": "oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3412",
          "psc_text": "ßlich, wieder unter einer Leiste ἐγράφη χειρὶ ἰωάννου πρεσβυτέρου ἐν ἔτει ςݲφݲξݲεݲΔ/ιν ϊ: πάντες δὲ οἱ ἀναγινώσκοντες εὔχεσθε ὑπὲρ ἐμοῦ διὰ τὸν κύριον. Das Mehr in M gegenüber U ist, wie schon der unepiphanische διαλαλιὰ u. παρεξηγεῖσθαι sind dem Epiphanius unbekannt) zeigt, der aus S. 410, 8 ff geschöpfte Zusatz eines Lesers, dem die letzte Auseinandersetzung mit Origenes noch nicht ganz genügte. Man beachte auch, wie sich in Wendung: dann würde Johannes der Täufer — das Urbild des Mönchs! dem Satan zusammen im Himmel sein, die eigentümlich mönchische Auffassung verrät.",
          "candidate_score": 0.630344,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_115_117",
          "bdc_text": "Heinrich Schmid , Zwinglis Lehre von der göttlichen und menschlichen Gerechtigkeit , Zürich [1959 ] . - StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3303",
          "psc_text": "χωρισθῆναι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἀπὸ τῶν σωμάτων, εἴ γε θάνατον τὸ σῶμα τῆς ψυχῆς ὑπετίθετο; ὥστε οὐ τὸ σῶμα τοῦτο, ὦ Ἀγλαοφῶν, θάνατον, ἀλλὰ τὴν ἁμαρτίαν τὴν κατοικήσασαν <ἔνδον> διὰ τῆς ἐπιθυμίας ἐν τῷ σώματι λέγει, ἧς ὁ θεὸς αὐτὸν διὰ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ ἐρρύσατο. »ὁ γὰρ νόμος τοῦ πνεύματος τῆς ζωῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἠλευθέρωσεν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου«, ὅπως »ὁ ἐγείρας Ἰησοῦν ἐκ νεκρῶν διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ πνεῦμα ἐν ἡμῖν ζωοποιήσῃ καὶ τὰ θνητὰ σώματα ἡμῶν«, »τῆς ἁμαρτίας τῆς ἐν τῷ σώματι κατακριθείσης« πρὸς ἀναίρεσιν, »ἵνα τὸ δικαίωμα τοῦ« 18—20 Röm. 8, 2 — 20 f Röm. 8, 11 — 21 f Röm. 8, 3 f MUS Phot. 1 θεῷ + spricht er S | διὰ τοῦ Ἰησοῦ Phot. | προσεκτέον] wir verstehen S | γὰρ ὅτι] δὲ Phot. | τοῦτο < S | ὦ < Μ 2 ὡς ὑπειλήφατε] wie",
          "candidate_score": 0.630208,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2799",
          "psc_text": "* |ἐπιμετρῆται Μ 21 τὸ μὴ φαρμακεύειν hinter ἀδηφαγεῖν U 23 πραΰνεσθαι U 23f ἐπιδύειν Μ 24 τὸ δὲ Dind., Öh.] τῷ δὲ MU 25 * etwa <ὅτι κατὰ θεὸν γίνεται>* | κεκτημένη Μ καὶ τὰ ἄλλα ὅσα ἐστὶ τοιαῦτα θατέρως ἔχει τῆς ἐπιτροῆς τὸ μέτρον. 2. Ἀλλ᾿ ὡς περὶ τούτων εἰπεῖν προειλήφαμεν, ἐν ὀλίγῳ χώρῳ οὗτοι ὑπάρχουσι, περὶ τὴν Φρυγίαν τε καὶ Κιλικίαν καὶ Παμφυλίαν. τί οὖν; ἆρα ἐκκόπτεται ἡ ἐκκλησία ἡ ἀπὸ γῆς περάτων ἄρχι γῆς περάτων; καὶ οὐκέτι <στήσεται ὅτι> »εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν«; οὐδὲ οὐκέτι τὸ παρὰ τοῦ σωτῆρος εἰρημένον στήσεται τό »ἔσεσθέ μοι μάρτυρες ἄχρι ἐσχάτου τῆς γῆς;« εἰ μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἐν σεμνότητι ὁ γάμος καὶ κατὰ θεὸν ὁ γάμος καὶ ζωὴν ἔχων ὀ γάμος, * γεννηθῶσιν ἄνευ γάμου· εἰ δὲ ἀπὸ γάμου γεννῶνται, ἄρα βέβηλοί εἰσι διὰ τὸν γάμον.",
          "candidate_score": 0.630197,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_64_66",
          "bdc_text": "zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff; vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2178",
          "psc_text": "ἀπόλλυται M U 3 μεταβαλὼν U 3f αὐτοῦ ἐν τῇ μελλούσῃ ἀναστάσει *] ἐν τῆ ἁγία αὐτοῦ ἀναστάσει M U 4 vor ἀτιμίᾳ + τῆ U 6 <τὴν> * 7 αὐτοῦ U 9 <ἐξουσίαν> Pet. 10 τὸν < U 13 ὁ < U | περιττότερον U 14 εἴη] εἶ U 15 [φήσαντι] *] φήυσαντι U φήσας M 16 παρασκευάσαντος Μ 21 γινώσκομεν, ο aus ω U ἀλήθειαν. ὅτε γὰρ εὐθὺς τοῦτο εἶπε Μοντανός, ὑπόνοιαν ἡμῖν δέδωκεν ἀναμνησθῆναι τὰ ὑπὸ τοῦ κυρίου εἰρημένα. οὕτως γὰρ φησιν ὁ κύριος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ »ἐγὼ ἦλθον ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ πατρός μου, καὶ οὐκ ἐδέξασθέ με. ἄλλος ἐλεύσεται ἐπὶ τῷ ἰδίῳ ὀνόματι, καὶ δέξονται τὸν τοιοῦτον«. ἀσύμφωνος τοίνυν παντάπασιν ὁ τοιοῦτος τῶν θείων γραφῶν ηὑρέθη, ὡς παντί τῳ σαφὲς εἴη [τῷ] νουνεχῶς ἐντυγχάνοντι. εἰ τοίνυν ἀσύμφωνος ὑπάρχει, ἀλλότριός ἐστι τῆς ἁγίας καθολικῆς ἐκκλησίας <αὐτὸς> καὶ ἡ κατ´ αὐτὸν αὐχοῦσα αἵρεσις προφήτας ἔχειν καὶ χαρίσματα,",
          "candidate_score": 0.630171,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_9",
          "bdc_text": "Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2614",
          "psc_text": "κοῦ βοηθήματος τῆς ἀντιδότου ταύτης, τῆς παρ’ ἡμῶν γενομένης κατ’ αὐτῆς ἀνατροπῆς τε καὶ ἀντιλογίας. οὐ τάχιον δὲ φαι;νεται τὸ ζῷον. ἐν νυκτὶ γὰρ ἐστι πορευόμενον καὶ οὕτω τὴν βλάβην ἐργάζεται, μάλιστα δὲ ἐν τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ, ὡς ἰστέον ἐστὶ τοῖς τὴν γνῶσιν τοῦ ζῴου ἐπισταμένοις, ὅτι οὐ παρέργως οὔτε σεσυκοφαντημένως τῆς τοῦ ζῴου ὑποθέσεως πεποιήμεθα τὴν μνήμην, ἀπεικάσαντες αὐτὸ τῇ παρὰ τῆς αἱρέσεως βλάβῃ· τοιοῦτο γὰτ αὐτῆς τὸ ἀδίκημα ὑπάρχει. ἐφεξῆς δὲ βαδιοῦμαι ἐπὶ τὰς ἄλλας, ὅπως τὸ ἐπάγγελμα ἐν θεῷ πληρῶσαι καταξιωθέντες τῷ θεῷ εὐχαριστήσωμεν. 5 Hebr. 7, 6 — Hebr. 5, 7 M U (von. Z. 10 καὶ περὶ τούτων an) 8 ὅτι *] ὁ Μ | <ὁ> * 10 διηγηςάμενος Μ 10 f τὴν αἴρεσιν < U 11 μυογαλλύδιον U 12 φύγωμεν Μ 13 μυογαλλύδιον U 13f δακνώμενον Μ 15 ἕως] ὡς Μ 16 αἵρεσις * τῇ διανοίᾳ] διάνοια U | * etwa <ἐμβληθεῖσα> *",
          "candidate_score": 0.62994,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_101_103",
          "bdc_text": "492 , 10ff; 634 , 28ff; 635 , 11ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3255",
          "psc_text": "Ι παρόντων καὶ < S Ι πίπτει] geschieht S 9 ἀλλὰ Ι παρόντων μὲν . . δὲ < S 9f πῶς γὰρ — καὶ ἐρᾷ < S 10 τούτου + | ἐΠιθυμεῖ καὶ < Phot. Ι ὅθεν < U 11 <ἔφη> * nach S σης M 12 ἀκούσαντες] ἀκούεις M ἀκούσας U 13 δ’ ἂν] denn S 14 καὶ ἐνεκίσσησαν < S Ι ἐνεκίσσσησα U ἐκίσσησαν Phot. 11 — 14–16 οὐ γὰρ — < Phot. 15 ὡν ἔχει καὶ < S Ι καὶ κέχρηται αὐτοῖς < S Ι haben S 16 καὶ ἀφῄρηται — οὐκ ἔχει < S 16 f τὴν ἐπιθυμίαν καλῶς 17 ἐπιθυμήσης M 17f ὃ δή ἐστιν] οὐδὲ ἐσθίειν Phot. 18 εἰ μὴ εἴρητο < U ἀπ’ ἀπ’ αὐτοῦ] νοn dem Baum S 19 τόπον καὶ < S Phot. Ι εἰσελθεῖν < Phot. Ι εἰς τὸ] πρὸς τὸ U < S Ι καὶ παρατρέψασθαι < S Phot.",
          "candidate_score": 0.62986,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_102_104",
          "bdc_text": "634 , 28ff; 635 , 11ff ; S VI/2 82 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3255",
          "psc_text": "Ι παρόντων καὶ < S Ι πίπτει] geschieht S 9 ἀλλὰ Ι παρόντων μὲν . . δὲ < S 9f πῶς γὰρ — καὶ ἐρᾷ < S 10 τούτου + | ἐΠιθυμεῖ καὶ < Phot. Ι ὅθεν < U 11 <ἔφη> * nach S σης M 12 ἀκούσαντες] ἀκούεις M ἀκούσας U 13 δ’ ἂν] denn S 14 καὶ ἐνεκίσσησαν < S Ι ἐνεκίσσσησα U ἐκίσσησαν Phot. 11 — 14–16 οὐ γὰρ — < Phot. 15 ὡν ἔχει καὶ < S Ι καὶ κέχρηται αὐτοῖς < S Ι haben S 16 καὶ ἀφῄρηται — οὐκ ἔχει < S 16 f τὴν ἐπιθυμίαν καλῶς 17 ἐπιθυμήσης M 17f ὃ δή ἐστιν] οὐδὲ ἐσθίειν Phot. 18 εἰ μὴ εἴρητο < U ἀπ’ ἀπ’ αὐτοῦ] νοn dem Baum S 19 τόπον καὶ < S Phot. Ι εἰσελθεῖν < Phot. Ι εἰς τὸ] πρὸς τὸ U < S Ι καὶ παρατρέψασθαι < S Phot.",
          "candidate_score": 0.629717,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_71_73",
          "bdc_text": "März zuschickte . Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ; s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1681",
          "psc_text": "die Angaben S. 123, 18ff. Tertullians (adv. Marc. V 2ff) stimmt mit der des Epiph. überein, nur daß Tertullian den Epheser- als Laodicenerbrief gibt u. den Philemon- hinter den Philipperbrief stellt V M 1 <μᾶλλον> * 2 περιέκκοψε, erstes κ durchgestrichen V corr 3 ει aus η, nach dem Wort Rasur von 2—3 Buchstaben V corr | δὲ 2 < Μ 6 περιτέμνων, ων auf Rasur V corr 8 ὑπ᾿] ἀπ᾿ V 12 Κολοσσαεῖς, ο aus α V corr Κολοσσαεῖς Μ 13 ἐννάτη Μ 14 Λαοδικείας V M 16 αὐτὸν, α u. v auf Rasur V corr σὺν *] ἐν V M 18 αὐτῷ Dind.] αὐτοῦ aus αὐτῶν Vcorr αὐτῶν Μ 19 ἐπιστολῶν Corn.] ἀποστόλων V M 21 οὖν] lies δὲ? * καὶ ὅτι ἀνάστασιν σαρκὸς ὁ ἀπόστολος κηρύττει καὶ δικαίους τοὺς προφήτας ὀνομάζει καὶ ἐν σῳζομένοις ὑπάρχοντας τοὺς περὶ Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ καὶ πάντα ὅσα ἐστὶ τῆς",
          "candidate_score": 0.629641,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_58_60",
          "bdc_text": "786 , 19f; IV 226 , 2ff; VI/I 450 , 23ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_199",
          "psc_text": "< 13 τὴν αὐτὴν GU | αὐτοῦ ἀδελφῶ G αὐτοῦ < U 14 γοῦν <M 16 δὲ<GU 17 αὐτὴν ἐγνώκασιν] ἴσχον αὐτήν U 18 ·μήτε G 22 Γε ἐστι < V | οὐ 22f ἐφήμωσεν VM ἐφίμωσεν V corr 24 μὴ] μηδὲ? * 25 <αἱρέσεως> * | δευτέρα ἠσαν δευτερωταὶ τοῦ νόμου ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγούμενοι, τὰ μὲν ἄλλα πράττοντες τῶν Ἰουδαίων περιττὴν δέ τινα δῆθεν σοφιστικὴν ὑφήγησιν εἰσηγούμενοι, οὐ κατὰ νόμον μόνον βιοῦντες, ἀλλὰ περισσότερον ζεστῶν βαπτισμοὺς« φυλάσσοντες »καὶ ποτηρίων καὶ πινακίων‘ καὶ τῶν ἄλλων σκευῶν τῆς ὑπηρεσίας, ὡς δῆθεν ἐπὶ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ὅσιον διακείμενοι, πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας νιπτόμενοι«, πυγμῇ δὲ καὶ μολυσμούς τινας δι᾿ ὑδάτων καὶ λουτρῶν ἀποσμηχόμενοι, ἔχοντες δέ τινα »κράσπεδα« σημαντικὰ τῆς αὐτῶν πολιτείας εἰς ἐπίδειξιν κόμπου καὶ ἔπαινον τῶν θεωμένων· καὶ »φυλακτήρια« παρ᾿ ἑαυτοῖς ἐπὶ τὰ ἱμάτια ἐπετίθεντο τουτέστι πλατέα σήματα πορφύρας. νομίσῃ δ᾿ ἄν τις, ἐπειδήπερ καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τοῦτο",
          "candidate_score": 0.629559,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_70",
          "bdc_text": "und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1907",
          "psc_text": "13f 9 κύριος < 10 τοῦ λόγου aus τῶ λόγω V corr 11f ἀλλότριος *] ἀλλοτρίου V M 18 οὖ — δοκήσει < M | οὖ Corn.] οὐ V | οὐ ausradiert V 19 <ὅτι> * 21 ὡς < M | μαρτυρίας ὁμολγίας VM * 22 * etwa <δῆλον ὅτι σάρκα ἠμφίεστο> * | οὐκοῦν am Rande nachgetragen V corr 25 [ἄλλοις] *; ob aus ἄλλο? Jül. 27 κολλόμενος M 28 φησίν S. 121, 14] < V M ἅγιος θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὁ τὴν μαρτυρίαν ταύτην μετὰ καὶ πολλῶν ἄλλων λαβὼν εἰς ἐναργῆ παράστασιν ἀλθείας καὶ κηρύγματος τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ. ζݲ καὶ ιݲεݲσχόλιος. Μετηλλαγμένως· ἀντὶ γὰρ τοῦ »ἐν νόμῳ« λέγει »εν τῷ Μωυσέως νόμῳ«. λέγει δὲ πρὸ τούτου »ἢ καὶ ὁ νόμος ταῦτα οὐ λέγει«. ζݲ καὶ ιݲεݲ ἔλεγχον. Κἄν τε ἐν τῇ δευτέρᾳ ἀποφάσει ἀλλάζῃς τὸ εἶδος, ὦ Μαρκίων, καὶ νομίσῃς ἀπὸ τοῦ πεποιηκέναι σε »ἐν τῷ νόμῳ Μωυσέως«",
          "candidate_score": 0.62938,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2486",
          "psc_text": "sein. Es ist grammatisch unmöglich, wie z. B. Zahn Forsch. V 36 will, das ἐπὶ ἐνενήκοντα τρισὶν ἔτεσιν zu ὃς ἦν χρόνος zu ziehen und zu übersetzen welches war ein Zeitraum von nahezu 93 Jahren. Vielmehr kann die Bestimmung ἐπὶ ἐνενήκοντα ἔτεσιν nur von einem Zeitwort, dem ἤμελλε πλανᾶσθαι in Z. 10, abhänge. Die 93 Jahre bezeichnen dann nicht die Dauer des apost. Zeitalters oder den Abstand bis zum Auftreten des Montanismus, sondern die Zeit, während deren Thyatira montanistisch war. Zieht man diese 93 Jahre von 263/64 ab, so kommt man für den Abfall Thyatiras zum Montanismus auf 170/71; ein Jahr, das zwar nicht zu der eigenen Angabe des Epiph. über die Ursprungszeit des Montanismus (vgl. haer. 48, 1,2; S. 219,9), aber merkwürdig genau zu der des Eusebius (Chronik z. Jahr 171; S. 206,9 Helm) stimmt M U 1 θυάτιραν Μ 2 [καὶ] *, vgl. Z. 8f u. 12f 5",
          "candidate_score": 0.629188,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_337",
          "psc_text": "nachgetragen Vcorr < M 22 ἑ///αυτῶ aus έν αὐτῶ V corr | ἐνδυασμὸς V 23 ἐνδυσάμενος M | ὡς ἡ] ὡσεὶ M 29 Unterschrift κατὰ Σίμωνος V Κατὰ Μενάνδρου, β ἀπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, τῆς δὲ ἀκολουθίας κݲβݲ. Ταῦτα καθεξῆς συνέπεται Μένανδρός τις, ὃς ἀπὸ Σαμαρειτῶν ὁρμώμενος ἐγένετο μαθητεύων τούτῳ τῷ Σίμωνι ἐν χρόνῳ τινί. ὁμοίως δὲ ἔλεγεν καὶ αὐτὸς τὸν κόσμον γεγονέναι ὑπὸ ἀγγέλων, ἑαυτὸν δὲ ἔλεγεν ἄνωθεν δύναμιν θεοῦ καταπεπέμφθαι. μείζονα δὲ κυβείαν οὗτος ὑπὲρ τὸν πρότερον ἐργασάμενος πρὸς ἀπάτην τῶν ἀνθρώπων ἔλεγεν ἑαυτὸν πεπέμφθαι εἰς σωτηρίαν, δῆθεν εἰς τὸ συναγαγεῖν τινὰς εἰς τὸ ἑαυτοῦ μυστήριον διὰ τὸ μὴ ὑπὸ τῶν τὸν κόσμον πεποιηκότων ἀγγέλων καὶ άρχῶν καὶ ἐξουσιῶν κατακυριευθῆναι. ὅμοια δὲ τῷ ἑαυτοῦ διδασκάλῳ τὰ πάντα συνυφαίνων καὶ γοητείαις καὶ ταῖς ἄλλαις μαγγανείαις * οὖ διέλειπεν, οὐδὲν δὲ διήλλαττε τῇ δικασκαλίᾳ ἀλλ' ἢ μόνον ὅτι ἑαυτὸν ἔλεγε μείζονα μᾶλλον ἢ τὸν πρὸ αὐτοῦ ὄντα αὐτοῦ διδάσκαλον.",
          "candidate_score": 0.629176,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_9",
          "bdc_text": "Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2073",
          "psc_text": "vgl. Justin dial. c. 120 — 8f Rusticus, bestätigt durch die Märtyrerakten, vgl. dazu Zahn Forsch. VI 14A. — ἐπὶ Ἀδριανοῦ βασιλέως und τριάκοντα ἐτῶν ὑπάρχων ist beides unmöglich: Harnachk, altchr. Lit.-Gesch. II 1,283 möchte die 30 Jahre als Mibverständnis einer Quellenangabe über das christliche Lebensalter Justins, d. h. über die Zeit von der Bekehrung Jusins ab, verstehen; eher könnte man, da das ἐπὶ Ἀδριανοῦ βασιλέως und ἐτῶν τριάκοντα ὑπάρχων ἐν καθεστώςῃ ἡλικίᾳ unter sich zusammenpabt, vermuten, dab die Angabe sich ursprünglich auf das Lebensalter bezog, in dem Justin zum Christentum übertrat — 10 ff vgl. Irenaeus adv. haer. I 28, 1; I 220 Harvey ἐφόσον μὲν συνῆν ἐκείνῳ οὐδὲν ἐξέφηνε τοιοῦτον· μετὰ δὲ τὴν ἀκείνου μαρτυρίαν ἀποστὰς τῆς ἐκκλησίας Ps. Tertullian adv. omn. haer. 7 post hune diversa sentire coepit Theodoret haeret. fab. I 20 μετὰ δὲ τὴν τοῦ διδασκάλου τελείωσιν ἐπόθησε γενέσθαι προστάτης αἱρέσεως V M 2 ὑπάρχων]",
          "candidate_score": 0.62908,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_9",
          "bdc_text": "Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_182",
          "psc_text": "vgl. Deut. 16, 16 — 10ff vgl. Esra 4, If Neb. 5, 63ff — 14ff die äer sind Epiphanius ümlich; über den Namen = äufer vgl. Brandt, äisches Religionssystem S. 180 Bousset, Hauptprobleme der Gnosis S. 283 — 18 ff über die (unter dem Einfluß des seleucidiscben Reichs erfolgte) Verlegung des in Samarien vgl. Ideler, Handbuch der Chronologie I 397 ff Lagarde, Mitteilungen IV 134 V (bis Νεεμία Ζ. 13; das ßende Blatt D u. das folgende E fast unleserlich; an deren Stelle GU) Μ 1 Σεβουαίων aus Σεβουέων V corr 4 <καὶ> *, aber viell. ist πολλάκις οὖν verderbt u. ür zu lesen ἔμπροσθεν κυρίου * 5 τὸν < M 6 Ἰουδαῖοι + οἱ M | Ἰουδαίας] Γαλιλαίας? * 8 τὴν < M 13 ὑπ’ auf Rasur V corr 14 αἱρέσεως < GM κατὰ σεβουαίων, δευτέρα ἀπὸ Σαμαρειτῶν, ἑνδεκάτη δὲ τῆ ἀκολουθία U 15 vor τότε + καὶ U",
          "candidate_score": 0.628969,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_9",
          "bdc_text": "Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_773",
          "psc_text": "τῷ γοῦν παρ᾿ αὐτοῖς εὐαγγελίῳ κατὰ Ματθαῖον ὀνομαζομένῳ, οὐχ ὅλῳ δὲ πληρεστάτῳ, ἀλλὰ νενοθευμένῳ καὶ ἠκρωτηριασμένῳ Ἑβραϊκὸν δὲ τοῦτο καλοῦσιν) ἐμφέρεται ὅτι »ἐγένετό τις ἀνὴρ ὀνόματι Ἰησοῦς, καὶ αὐτὸς ὡς ἐτῶν τριάκοντα, ὃς ἐξελέξατο ἡμᾶς. καὶ ἐλθὼν εἰς Καφαρναοὺμ εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν Σίμωνος τοῦ ἐπικληθένος Πέτρου καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ εἶπεν· παρερχόμενος παρὰ τὴν λίμηνη Τιβεριάδος ἐξελεξάμην Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον, υἱοὺς Ζεβεδαίου, καὶ Σίμωνα καὶ Ἀνδρέαν καὶ * Θαδδαῖον καὶ Σίμωνα τὸν ζηλωτὴν καὶ Ἰούδαν τὸν Ἰσκαριώτην, καὶ σὲ τὸν Ματθαῖον καθεζόμενον ἐπὶ τοῦ τελωνίου ἐκάλεσα καὶ 1—4 die Wortstellung verbietet es keineswegs, παρ’ αὐτοῖς zu ὀνομαζομένῳ zu ziehen u. zu übersetzen »in dem bei ihnen sogenannten äusevangelium«, vgl. die Beispiele im Index (gegen Zahn, Forsch. I 24 A. 1 Gesch. d. neutest. Kan. 11 2, 729). Der Titel äusevangelium taucht neben dem von Origenes (hom. I in Luc. bei Zahn, Gesch. d. neutest. Kan. II 2, 625.",
          "candidate_score": 0.628644,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1528",
          "psc_text": "4, 8 — 23ff vgl. I Job. 3, 15; 4, 18; 3, 12 — 29 Matth. 23, 35 Y M 3 ὁ2 < M 4 ἐκεῖνος Corn.] ἐκεῖ VM 5 τοῦ nachgetragen V corr ἐξαγαγὼν αὐτὸν nachgetragen V corr 10 vor πατὴρ ein Buchstabe ὁ?) ausradiert V corr 15 vor ψεύδει + τῶ M nachgetragen V corr 21 προ///σχήματι, σ ausradiert V corr 24 ὃς *] ὅτι VM Ζαχαρίου τοῦ προφήτου, οὑ ἀπεκτείνατε μέσον τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου« καὶ τὰ ἑξῆς; 6. Οὐκ ἄρα τοίνυν ὡς οὗτοί φασι διὰ γνῶσιν ὁ Ἰούδας παρέδωκε τὸν σωτῆρα οὐδὲ οἱ Ἰουδαῖοι μισθὸν ἔχουσι σταυρώσαντες τὸν κύριον, καίτοι γε διὰ σταυροῦ ἐχόντων ἡμῶν τὴν σωτηρίαν. οὔτε γὰρ παρέδωκεν αὐτὸν Ἰούδας, ἴνα γένηται ἡμῖν εἰς σωτηρίαν, ἀλλὰ κατὰ ἄγνοιαν καὶ ζῆλον καὶ φιλαργυρίαν ἀρνησιθεΐας. κἄν τε γὰρ εἴποι ἡ γραφὴ τὸν Χριστὸν μέλλοντα σταυρῷ παραδίδοσθαι ἢ κἂν εἴπῃ ἡ θεία γραφὴ τὰ ἐπ᾿ ἐσχάτων",
          "candidate_score": 0.628518,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_9",
          "bdc_text": "Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2575",
          "psc_text": "Ἐλεαζάρου υἱόν, ὁμολογουμένως παρατείνατα τὴν ζωὴν ἕως πολλῶν κριτῶν, ὡς ἐν τοῖς Κριταῖς ἀνέγνωμεν, αὐτὸν εἶναι Ἠλίαν καὶ τὸ ἀθάνατον ἐν τοῖς Ἀριθμοῖ α᾿αὐτῷ διὰ τῆς ὀνομαζομένης εἰρήνης ἐπηλγέλθαι, vgl. die rabbinischen Stellen bei Ginzberg, Die Haggada bei den Kirchenvätern S. 76ff – 6 zu Ἰωδὲ vgl. II Κön. 11, 4 – 7ff vgl. I Chron. 6, 3ff – 14 gemeint ist I Chron. 6, 3ff M U 1 ἢ αἱ] τε καὶ U | vor μὴ + καὶ Μ | διὰ] κατὰ U 3 γὰρ + <που>? * 4 εὕρομεν U 5 καὶ <U | οὑτος Μ 6 Ἰωδὰς Μ | δῆθεν *] δῆλον ΜU 7 Ἀχιμάαμ beide Male U | Σαδοὺκ, im ersten Fall U | δὲ3 <M 8 Ἀμωρία u. Ἀμωρίας U | [τοῦ Ἀμορία] * | ζαζᾶ im ersten Fall, zweites <U 9 Ἀζία beide Male U | υἱὸς2 <Μ 10 δῆλον δ᾿ ὅτι Μ |",
          "candidate_score": 0.628517,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_102_104",
          "bdc_text": "634 , 28ff; 635 , 11ff ; S VI/2 82 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_124",
          "psc_text": "gezählt — 6 vgl. Exod. 6, 16. — 20 — 14 Exod. 1, 7 — 18f vgl. Exod. 19 δευτέρῳ ἔτει nach Num. 1, 1 — 21 vgl. Gal. 3, 24 — 26 vgl. Deut. 6, 4 u. 13 V M 3 /// αὐτὰ V corr 4 Λευὶ, ὶ aus εὶ hergestellt V 9 βίβλος hinter νομοθεσίαν (Z. 10) V 11 τί V 13 εἰ] ἡ V 14 οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ hinter ἐν γῇ Αἰγύπτῳ V 15 ἐπιμιξ///ίας, ι aus ει V 16f über diesen Gebrauch von ἀπαγορεύειν = verwerfen s. Index 18 vor ἐπεσημήνατο + νόμος νόμος <νόμος τις> ? * 23 ἐδίδασκεν V 24 γεννήματα VM γενήματα V corr 26 <ἦν> * 27 ἀεὶ < θεῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ προσέφερον ἐν τῇ λατρείᾳ τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας ὑπὸ Μωυσέως διὰ τύπων δηλωθέντων αὐτῷ ὑπὸ θεοῦ κατασκευασθείσης. ἐδέξαντο γοῦν οἱ αὐτοὶ Ἰουδαῖοι καὶ προφητικὰς φωνὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐρχομένου,",
          "candidate_score": 0.628434,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_58_60",
          "bdc_text": "786 , 19f; IV 226 , 2ff; VI/I 450 , 23ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_430",
          "psc_text": "ff vgl. Act. 6, 5 — 16 f vgl. Act. 6, 5 — 23— S. 23—S. 268, 17 vgl. Clemens AI. strom. III 25, 6; II ählin = Eusebius h. e. III 29, 2; S. 260, 13 ff Schwartz ὡραίαν, φασί, γυναῖκα ἔχων οὗτος μετὰ τὴν ἀνάληψιν τὴν τοῦ σωτῆρος πρὸς τῶν ἀποστόλων ὀνειδισθεὶς ζηλοτυπίαν, εἰς μέσον ἀγαγὼν τὴν γυναῖκα γῆμαι τῷ βουλομένῳ ἐπέτρεψεν. ἀκό- V Μ 3 καὶ 2 U] τῆς VM Ι μυθώδους aus μύθου τούτου hergestellt Vcorr 6 προABBREVκύπτουσα, σ ausradiert Vcorr ποῦ κρύπτουσα 7 αὐτὴν V 11 ἡ 1 ausradiert V corr Ι καὶ ἡ 2 θ. 2 < V 12 προσκύνησις] κράτος V 12 Unterschrift Βασιλείδου V 13 τῆς δὲ ἀκολουθίας] ἡ καὶ V 16 τῆς] τῶν V 18 vor κηρυγματος + τοῦ V 19 προκρίτABBREVοις, ε ausradiert V corr Ι <ἦν> καὶ ἀπὸ τοῦ γυναίου ἐγκρατευσάμενος ὡς κατὰ μίμησιν ὼν ἑώρα θεῷ προσανεχόντων, μέχρι",
          "candidate_score": 0.628151,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_71_73",
          "bdc_text": "März zuschickte . Dies geht aus dem Autograph klar hervor ( Zürich ZB , Msc D 139 , 40v. -41 r. ; s. Hausammann 45. 48f. 229-233 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2622",
          "psc_text": "sicher diese Schrift, wie auch Theodoret haer. fab. I 22; Migne 83, 372 B/C ἐντετύχηκα δὲ κἀγὼ λόγοις αὐτοῦ . . κατὰ εἱμαρμένης γραφεῖσι. Wenn Eusebius dieselbe Schrift als ὁ πρὸς Ἀντωνῖνον (=Mark Aurel) ἱκανώτατος αὐταῦ περὶι εἱμαρμένης διάλογος bezeichnet (h. e. IV 30, 2; S. 392, 21 f Schwartz), so ist das πρὸς Ἀντωνῖνον entweder ein Versehen für πρὸς Ἀβειδὰν (vgl. die Titelform in der praep. ev. VI 9; Migne 21, 464 A Βαρδηςίανης . . . ὅς ἐν τοῖς πρὸς τοὺς ἑταίρους διαλόγοις τάδε πη μνημονεύεται φάναι) oder hat Eusebius die Schrnt über den Schicksalsglauben mit dem an Elagabal gerichteten Brief zusammengeworfen, vgl. über dicsen Moses Choren. hist. Arm. II 63; S. 185 Whiston etiam ad Antonimim epistolam scriber ausus est (daß hier Elagabal unter Antoninus zu verstehen ist, beweist das Vorhergehende sub Antonino ultimo floruit) – 5 bei Ἀντωνίνου ist, wie das ἑταίρῳ (=comes Caesaris) zeigt, sicher",
          "candidate_score": 0.628106,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_70",
          "bdc_text": "und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1986",
          "psc_text": "ἦσαν τὰ προειρημένα, δι᾿ ὧν σκιῶν τὸ σῶμα κατειλήφαμεν τῶν ἐνεστώτων ἀγαθῶν, ἐν νόμῳ μὲν σκιαγραφηθέντων ἐν Χριστῷ δὲ τελειωθέντων. Πρὸς Φιλήμονα θݲ· οὕτως γὰρ παρὰ τῷ Μαρχίωνι κεῖται, παρὰ δὲ τῷ ἀποστόλῳ a ἐσχάτη κεῖται· ἔν τισιν δὲ ἀντιγράφοις τρισκαιδεκάτη πρὸ τῆς πρὸς Ἑβραίους τεσσαρεσκαιδεκάτης τέτακται, ἄλλα δὲ ἀντίγραφα ἔχει τὴν πρὸς Ἑβραίους δεκάτην πρὸς τῶν δύο πρὸς Τιμόθεον καὶ Τίτον καὶ Φιλήμονα. πάντα δὲ τὰ ἀντίγραφα τὰ σῷα καὶ ἀληθῆ τὴν πρὸς b Ῥωμαίους ἔχουσι πρώτην, οὐχ ὡς σύ, Μαρκίων, τὴν πρὸς Γαλάτας 9 Kol. 2, 16 V M 9—11 vgl. S. 119, 17f 4 ἀπὸ aus ὑπὸ V cor ἀπὸ M 7 Κολοσσαεῖς V M 10 ἐν μέρει ἑοπτῆς ἢ νεομηνίας καὶ σαββάτων S. 119, 18 vgl. Z. 18] ἐν ἑορτῆ ἢ ἐν νεομηνία καὶ σαββάτω V M 13 ἀλλ᾿ ἢ aus ἀλλὰ V corr 20 σκιογραηθφέντων, ηθ V corr 24 τισιν Ausgg.] τρισὶν V M, am",
          "candidate_score": 0.627912,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_62",
          "bdc_text": "s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_125",
          "psc_text": "? * 23 ἐδίδασκεν V 24 γεννήματα VM γενήματα V corr 26 <ἦν> * 27 ἀεὶ < θεῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ προσέφερον ἐν τῇ λατρείᾳ τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας ὑπὸ Μωυσέως διὰ τύπων δηλωθέντων αὐτῷ ὑπὸ θεοῦ κατασκευασθείσης. ἐδέξαντο γοῦν οἱ αὐτοὶ Ἰουδαῖοι καὶ προφητικὰς φωνὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐρχομένου, λεγομένου μὲν προφήτου ὄντος δὲ θεοῦ καὶ ἀγγέλου μὲν κληθέντος υἱοῦ δὲ ὄντος θεοῦ, μέλλοντος δὲ ἐνανθρωπήσειν καὶ ἐν ἀδελφοῖς αὐτοῦ ἐγκαταλέγεσθαι, ὡς ἔχουσι πᾶσαι αἱ θεῖαι γραφαί, μάλιστα ἡ τοῦ Δευτερονομίου κατὰ τὴν νομοθεσίαν πέμπτη βίβλος καὶ <αἱ> καθεξῆς. 6. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βαβυλῶνος τῆς αἰχμαλωσίας ἐπανόδου βίβλους τε καὶ προφήτας τούτους καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώτην μὲν Γένεσιν δευτέραν Ἔξοδον τρίτην Λευιτικὸν τετάρτην Ἀριθμοὺς πέμπτην Δευτερονόμιον ἕκτη βίβλος Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ἑβδόμη τῶν Κριτῶν ὀγδόη τῆς Ῥουθ ἐνάτη τοῦ Ἰὼβ δεκάτη τὸ Ψαλτήριον ἑνδεκάτη Παροιμίαι Σολομῶντος δωδεκάτη Ἐκκλησιαστὴς τρισκαιδεκάτη τὸ ᾆσμα τῶν ᾀσμάτων",
          "candidate_score": 0.62788,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_56_58",
          "bdc_text": "642 , 13ff; III 761 , 27f; 786 , 19f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_945",
          "psc_text": "3ff; S. 74, 15 ff Lagarde dement. Recogn. X 30ff V M 6 nach προεῖπον vielleicht etwas ausgefallen, etwa 〈εἰς σύγχρισιν τὰ τοῦ Ἡσιόδου, ἐλέγχων αὐτοὺς > * 7 συνέζευξαν + > ? * αὐτὴν M 8 γὰρ *] δὲ VM | * etwa <καὶ οἱ περὶ Ἡσίιοδον > | τὸ < M 9 μετ᾿ αὐτὸν V 10 vor δυναμένην + πάλιν V 16 ο aus ω Vcorr 17 ὀνειρωττομένων *] ὀνειρωττόντων VM 20 Δίαν M 22 > * | ἀπατηλὴ aus ἀπατηλὸς Vcorr 26 γελοῖον V θεὸν τὸν νοῦν πεφωτισμένοις. παρελθὼν δὲ ταῦτα αὐθις ταῖς ἀπὸ τῶν βιβλίων αὐτῶν ἀκολουθίαις * πρὸς ἔπος ἔπος κατὰ λέξιν τὴν παράθεσιν τῆς παρ᾿ αὐτοῖς ἀναγνώσσεως, λέγω δὴ τῆς βίβλου, ἐνταῦθα ποιήσομαι, καὶ ἔστιν τάδε· 5. Παρὰ φρονίμοις, παρὰ δὲ ψυχικοῖς, παρὰ δὲ σαρκικοῖς, παρὰ δὲ κοσμικοῖς παρὰ δὲ τῷ Μεγέθει * νοῦς ἀκατάργητος τοῖς ἀκαταργήτοις χαίρειν. Ἀνονομάστων ἐγὼ καὶ ἀρρήτων καὶ ὐπερουρανίων",
          "candidate_score": 0.627713,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_57_59",
          "bdc_text": "III 761 , 27f; 786 , 19f; IV 226 , 2ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1884",
          "psc_text": "7–9 vgl. S. 117, 10f 7 f μου beidemale S. 117, 10. 11 8 ὀστέα S. 117, 11; vgl. aber Z. 17 10 καταγελάσει, η oben drüber V corr 11 οὐχ, χ auf Rasur V corr 14 περιῆρε] περιεῖλε Dind. 17 ὅτι Dind. 20 vor ἡμῶν + παρ᾿ ? * 21 ὥς γε aus ὡς καὶ V corr | ἐχούσης *] ἔχειν VM 23 παρ᾿ αὐτῶ///, ν wegradiert V corr 24 καὶ hineingeflickt V corr | προσταχθέντων Μ 24 τῶν * 26 κεῖται * <Ἀπὸ τῆς πρὸς Γαλάτας ἐπιστολῆς.> Σχόλιον αݲ. »Μάθετε ὅτι ὁ δίκαιος ἐκ ίστεως ζήσεται. ὅσοι γὰρ ὑπὸ νόμον, ὑπὸ κατάραν εἰσίν· ὁ δὲ ποιήσς αὐτὰ ζήσεται ἐν αὐτοῖς«. Ἔλεγος αݲ. Τό »μάθετε ὄτι ὁ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται« κατὰ a τὰ ὑπὸ τοῦ ἀποστόλου εἰρημένα γραφῆς παλαιᾶς ἐστι δικτικά, ἅτινά ἐστι παρὰ τοῦ ἀποστόλου εἰς ἡμετέραν ζωὴν * ἀπὸ τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν εἰρημένα περὶ",
          "candidate_score": 0.627675,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_119_121",
          "bdc_text": "Er überging auch stillschweigend die in Zwinglis bereits gedruckten Schriften geäußerte Meinung über die «lex naturalis » , obwohl er z. B . die Auslegung der Schlußreden noch im Herbst 1523 gelesen hatte ( s. HBD 8 , Anm. 4 ; 126 , 16f) . Bullinger erwies sich hier als selbständiger Denker und entschiedener Gegner jeglicher naturrechtlicher Interpretation von Röm 2 , 14f ( s .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_948",
          "psc_text": "hier nicht am ß der steht. — Zur Form vgl. das Gesicht Valentins Hippolyt refut. VI 42, 2; * S. 173, 22 Wendland, die Offenbarungen der Σιγὴ an ’cus Irenaeus I 14, 1ff; I 128 ff Harvey, insbesondere auch I 14, 6; I 140 (= Hippolyt refut. VI 47, 4 S. 179, 12 Wendland) τὸν γὰρ τέλειον νοῦν, ἐπιστάμενον τὸν τῶν ἓξ ἀριθμόν, . . . φανερῶσαι τοῖς υἱοῖς τοῦ φωτὸς τὴν . . . δι’ αὐτοῦ ἐπιγενομένην ἀναγέννησιν u. Tertullian adv. Valent. 4 si aliquid novi adstruxerint, revelaiionem statim appeUant pracsumpiionem et charisma ingenium — 6 Μέγεθος als valentinianischer Ausdruck (jedoch nicht überall im selben Sinn gebraucht), vgl. ßer S. 391, 2. 4. 5 Irenaeus adv. haer. (1 1, 1; I 9 Harvey I, 2, 1; 1 13 I 2, 2f; I 15) 1 13, 3; 1 118 1 13, 6 I 124 1 14, 7; I 141 1",
          "candidate_score": 0.627543,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_70",
          "bdc_text": "und arbeitete auch einen andern Satz dementsprechend um , bevor er das Manus kript den beiden Nonnen am 13 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1561",
          "psc_text": "<κατὰ> * 9 nach Ἄβελ ein kleines Wort V 13 δείκνυσι Com.] δεικνύουσι VM 13f γεγεννημένων Dind. Oh.] γεγενημένων VM 16 λεπτογενέσει V 22 ἐπεὶ — γένος ἦν am Rande nachgetragen V corr 29 δὲ oben über V corr δώδεκα, ἕνα μὲν ἀποκτανθέντα, ἕνδεκα δὲ περιλειφθέντας τῷ βίῳ. ἔχεις δὲ καὶ τούτων τὴν ἔμφασιν ἐν τῇ Γενέσει τοῦ κόσμου καὶ πρώτῃ βίβλῳ παρὰ Μωυσῇ, οὕτω φασκούσῃ »καὶ ἔζησεν᾿ Ἀδὰμ ἔτη ἐννακόσια τριάκοντα, καὶ ἐγέννησεν υἱοὺς καὶ θυγατέρας, καὶ ἀπέθανεν«. 7. Πλατυνθέντων δὲ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῆς γενεᾶς τοῦ Ἀδὰμ ἐπεκτεινομένης ἡ ἀκρίβεια ἡ κατὰ τὸν γάμον τὸν σεμνὸν ἐπλατύνετο καθεξῆς προβαίνουσα. καὶ ἐπείπερ γεγόνασι παῖδες τῷ Ἀδὰμ καὶ παῖδες παίδων, θυγατέρες δὲ ἐκ τούτων κατὰ διαδοχὴν γένους ἐγεννήθησαν, λοιπὸν οὐκέτι τὰς ἑαυτῶν ἀδελφὰς πρὸς γάμον ἤγοντο, ἀλλὰ εἰς εὐνομίαν κατέστη καὶ πρὸ τοῦ διὰ Μωυσέως ἐγγράφου νόμου ὁ κατὰ τὸν σεμνὸν γάμον θεσμὸς καὶ ἐκ τῶν πατραδέλφων αὐτῶν τὰς γαμετὰς",
          "candidate_score": 0.627542,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_14_16",
          "bdc_text": "Pestalozzi 25ff ; Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_890",
          "psc_text": "γε- 7 Jes. 8, 1 — 12 die Zalil ruht auf der Chronik des Eusebius: 2015 (= die Jahre zwischen Abraham u. Christus, vgl. Eusebius-Hieronymus Chronik S. 169, 14f Helm) weniger 753 ergibt als Rest 1262 = Ol. 6, 3 (6, 2 Hieron.) = 3. Jahr des Ahas. Dazu stimmen die 11 Jahre in Ζ. 26, wenn Hiskia bei der Thronbesteigung 25 ährig war — 18 Luk. 1, 35 — 21 I Tim. 2, 5 — 23ff vgl. haer. 78, 16, 4 — 24 Jes. 8, 3 — 25 vgl. Eusebius ecl. proph. IV 4; Migne 22, 1204C τινὸς τῶν ἐκ περιτομῆς εἰρηκότος ἀκούσας μέμνημαι, ταῦτα τῷ Ἄχαζ προφητεύεσθαι περὶ Ἐζεκίου (ebenso Hieronymus zu Jes. 7, 14; Migne 24, 109 B) V M 1 〈μεγάλου〉 * 4 vor γῆ ein ἡ getilgt Vcorr | οὐκ ἠδύναντο V 8 καὶ hineingeflickt Vcorr | γράψει ἐν] γράψειεν Μ | τις < M",
          "candidate_score": 0.627345,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_132_134",
          "bdc_text": "nonas martii 1523 . Leo Jud tuus . [ Adresse darunter :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1256",
          "psc_text": "23 αἰρέσεις am Rande nachgetragen V corr 25 μετριό|||τητι ο aus ω Ycorr 29 nach ἧς 2—3 Buchstaben ausradiert κύριος ἐν τῷ εύαγγελίῳ βασιλείαν ούρανῶν άπεφήνατο ἐνειλήσαντες καἰ τῶν πονηρῶν ἰχθύων ἴνα ὄντα αύτὸν ἐλέγξαντες τῷ τὰ μοχθηρὰ ῥήματα αὐτοῦ φωρατὰ ποιῆσαι, τῇ τῆς άληθοῦς πίστεως διδασκαλίᾳ ἡττήσαμεν. ἐν τῇ τοῦ θεοῦ τοίνυν δυνάμει συντρίψαντες τοῦτον αὐτοὶ μὲν θεῷ εὐχαριστήσωμεν, ἐπὶ δὲ τὰς ἑξῆς ὁμοίως ὡς προεῖπον P 229 D 214 Ö 424 προέρχεσθαι ἐπιβαλώμεθα. | V M 3 ῥήματα, ῥή auf Rasur Vcorr | αὐτοῦ am Rande nachgetragen V corr 6 Unterschrift κατὰ Πτολεμαίων V M Κατὰ Μαρκωσίων ιδ, τῆς δὲ ἀκολουθίας λݲδݲ. Μάρκος δέ τις, ἀφ᾿ οὗπερ οἱ Μαρκώσιοι καλούμενοι, ἀπὸ τούτων ὁρμώμενος καὶ ἕτερα παρὰ τούτους τολμήσας κακὰ τῷ κόσμῳ ἐξήμεσε· τούτους γὰρ διαδέχεται τοὺς περὶ Σεκοῦνδον καὶ Ἐπιφάνη καὶ Πτολεμαῖον καὶ Οὐαλεντῖνον, εἰς περισσοτέραν δὲ ἀγυρτώδη συνάθροισιν ἐπήρθη. γύναια γὰρ καὶ ἄνδρας παρ᾿ αὐτοῦ πεπλανημένα τε",
          "candidate_score": 0.626876,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_130_132",
          "bdc_text": "Vale . Ex Tiguro , 6 . nonas martii 1523 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1256",
          "psc_text": "23 αἰρέσεις am Rande nachgetragen V corr 25 μετριό|||τητι ο aus ω Ycorr 29 nach ἧς 2—3 Buchstaben ausradiert κύριος ἐν τῷ εύαγγελίῳ βασιλείαν ούρανῶν άπεφήνατο ἐνειλήσαντες καἰ τῶν πονηρῶν ἰχθύων ἴνα ὄντα αύτὸν ἐλέγξαντες τῷ τὰ μοχθηρὰ ῥήματα αὐτοῦ φωρατὰ ποιῆσαι, τῇ τῆς άληθοῦς πίστεως διδασκαλίᾳ ἡττήσαμεν. ἐν τῇ τοῦ θεοῦ τοίνυν δυνάμει συντρίψαντες τοῦτον αὐτοὶ μὲν θεῷ εὐχαριστήσωμεν, ἐπὶ δὲ τὰς ἑξῆς ὁμοίως ὡς προεῖπον P 229 D 214 Ö 424 προέρχεσθαι ἐπιβαλώμεθα. | V M 3 ῥήματα, ῥή auf Rasur Vcorr | αὐτοῦ am Rande nachgetragen V corr 6 Unterschrift κατὰ Πτολεμαίων V M Κατὰ Μαρκωσίων ιδ, τῆς δὲ ἀκολουθίας λݲδݲ. Μάρκος δέ τις, ἀφ᾿ οὗπερ οἱ Μαρκώσιοι καλούμενοι, ἀπὸ τούτων ὁρμώμενος καὶ ἕτερα παρὰ τούτους τολμήσας κακὰ τῷ κόσμῳ ἐξήμεσε· τούτους γὰρ διαδέχεται τοὺς περὶ Σεκοῦνδον καὶ Ἐπιφάνη καὶ Πτολεμαῖον καὶ Οὐαλεντῖνον, εἰς περισσοτέραν δὲ ἀγυρτώδη συνάθροισιν ἐπήρθη. γύναια γὰρ καὶ ἄνδρας παρ᾿ αὐτοῦ πεπλανημένα τε",
          "candidate_score": 0.626732,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_115",
          "bdc_text": "Heinrich Schmid , Zwinglis Lehre von der göttlichen und menschlichen Gerechtigkeit , Zürich [1959 ] .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1226",
          "psc_text": "νόμου τῇ ἀδικίᾳ, ἐπών »τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι κατηργῆσθαι«, τὸ δὲ τοῦ ἀσυμπλόκου τῷ χείρονι, »ὁ μὲν νόμος« εἰπών »ἅγιος, καὶ ἡ ἀντολὴ ἁγία καὶ δικάία καὶ ἀγαθή«. 7. Ὡς μὲν οὖν συντόμως ἔστιν εἰπεῖν, αὐτάρκως οἶμαί σοι δεδεῖχθαι καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων παρεισδύσασαν νομοθεσίαν καὶ αὐτὸν τὸν τοῦ θεοῦ νόμον τριχῆ διαιρόμενον. περιλείπεται Τε ἡμῖν τίς ποτέ ἐστιν οὖτος ὁ θεὸς ὁ τὸν νόμον δέμενος. ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἡγοῦμαί σοι δεδεῖχθαι ἐπὶ τῶν προειρημένων, εἰ ἐπιμελῶς ἀκήκοας. εἰ γὰρ μήτε ὑπ᾿ αὐτοῦ τοῦ τελείου δεοῦ τέθειται οὖτος, ὡς ἐδιδάξαμεν, μήτε μὴν ὑπὸ ροῦ διαβόλου, ὅ μηδὲ δεμιτόν ἐστιν εἰπεῖν, ἔτερός τίς ἐστι παρὰ τούτους οὖτος ὁ δέμενος τὸς νόμον. οὖτος δὲ δημιουργὸς καὶ ποιητὴς τοῦδς τοῦ παντός ἐστι κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ· ἕτερος ὤν παρὰ τὰς τούτων οὐσίας μέσος > τοὐτων καθεστώς, ἐνδίκως καὶ τὸ τῆς μεσότητος ὅνομα ἀποφέροιτο ἄν. καὶ εἰ ὁ τέλειος δεὸς ἀγαθός",
          "candidate_score": 0.626468,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1685",
          "psc_text": "daß Epiph. bei der erneuten Vorführung der Texte in der refutatio S. 125, 1 ff seine früheren Aufzeichnungen selbst vielfach mißverstanden und sogar den Text seiner Scholien schlechter wiedergegeben hätte. Die Fälle, in denen Epiph. sich selbst mißversteht, sind ganz vereinzelt und die Abweichungen zwischen dem ersten u. zweiten Text erklären sich überall einfach als Abschreiberfehler) V M 8 ἐτῶν + <γὰρ>?* 10 τοῦ προειρημένου] προειρημένας Zahn | † κέκτηται] lies wohl περικέκοπται Jül. 11 αὐτῷ Corn.] αὐτῶν V M | <τὸ>* 15 αݲ βݲ γݲ *] πρώτην δευτέραν τρίτην V M 16 ἔτι Corn.] ἐπὶ V M 18 παρηλλαγμένως + ὡς M ἐρὰδιουργήθησαν, ρ drüber V corr | εἶχεν] lies ἔχει?* 19 τοῦ1 Corn.] τὸ V M 21 ὑπ᾿ αὐτοῦ + <παρελείφθη>?* 22 <ἡ> * 24 ὑποφαίνουσαι *] ὑποφαίνουσι V M παντοκράτορα, αὐτὸν ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ πάντων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς γενομένων, καὶ οὔτε παραχαράσσουσαι τοῦ εὐαγγελίου",
          "candidate_score": 0.626253,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_56_58",
          "bdc_text": "642 , 13ff; III 761 , 27f; 786 , 19f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1643",
          "psc_text": "τρίτον ὡς εἰπεῖν καὶ μέσον τῶν δύο τούτων, τοῦ τε ὁρατοῦ καὶ τοῦ ἀοράτου. τὸν δὲ κτιστὴν καὶ δημιουργὸν καὶ ὁρατὸν θεὸν εἶναι τῶν Ἰουδαίων, εἶναι δὲ αὐτὸν κριτήν. παρ᾿ αὐτῷ δὲ τῷ Μαρκίωνι καὶ παρθενία κηρύσσεται, νηστείαν δὲ 2ff zu den τρεῖς ἀρχαὶ vgl. haer. 65,8,6 u. Rhodon bei Eusebius V 13,4; S. 456, 5ff Schwartz ἄλλοι δὲ πάλιν ἀπ᾿ αὐτῶν ἐπὶ τὸ χεῖρον ἐξοκείλαντες οὐ μόνον δύο, ἀλλὰ καὶ τρεῖς ὑποτίθενται φύσεις’ ὡν ἐστιν ἀρχηγὸς καὶ προστάτης Συνέρως, καθὼς οἱ τὸ διδασκαλεῖον αὐτοῦ προβαλλόμενοι λέγουσιν Hippolyt refut. VIII 31, 1f; S.216,16f Wendland ἐν τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς χρόνοις νῦν καινότερόν τι ἐπεχείρησε Μαρκιωνιστής τις Πρέπων Ἀσσύριος . . . τρίτην φάσκων δίκαιον εἶναι ἀρχὴν καὶ μέσην ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ τεταγμένην X 19, 1; S. 279, 21ff Μαρκίων δὲ ὁ Ποντικὸς καὶ Κέρδων . . . ὁρίζουσιν εἶναι τρεῖς τὰς τοῦ παντὸς ἀρχάς, ἀγαθὸν δίκαιον ὕλην· τινὲς δὲ τούτων μαθηταὶ",
          "candidate_score": 0.626098,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_38_40",
          "bdc_text": "nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s. oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers : 1 .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2194",
          "psc_text": "Jül. | καὶ2<U 11 τ. ἐπαγγελίας κ. τ. συνθήκης U 12 μηνυστὴν M | unten S. 238,13f schreibt Epiphanius, wie wenn er gelesen hätte θέλοντας καὶ μὴ θέλοντας; wohl Flüchtigkeitsversehen. Die Prophetin spricht von sich im Masc. wie S. 222,1 | γνωθεῖν] μαθεὶν U. Das dem Zusammenhang genau entsprechende, aber in seiner Bildung höchst ungewöhnliche γνωθεῖν wage ich nicht zu ändern. Verständlicher wäre γνω(σ)τεῖν; das θ scheint jedoch durch die Verballhornung in μαθεῖν geschützt. Sachlich richtig umschreibt Epiph. das Wort S. 238,15 mit διδάσκειν 15 τοῦ1]τῶν τοῦ U 17 οὐχ]οὐκ M κόσμον οὐδὲ μετὰ ἀνάγκης ὑπὸ πατρὸς ἀπεστάλη, ἀλλὰ ἅμα σὺν πατρὶ ἔχων τ[ο θέλειν καὶ σὺν ἁγίῳ πνεύματι τὸ παρέχειν· καὶ ὡς αὐτὸς ἅμα σὺν πατρὶ τὸ θέλειν ἔχει καὶ τὸ οὐχὶ μετὰ ἀνάγκης καὶ τὴν χάριν πὰσι διδόναι, ἀλλὰ δι᾿ ὑπερβολὴν φιλανθρωπίας, οὕτω καὶ οὓς ἐκάλεσε μετὰ προαιρε΄σεως κέκληκεν, οὐκ ἀνάγκην ἐπιβάλλων, οὐ κλοιὸν ἐπιτιθέμενος. φάσκει γὰρ ὅτι",
          "candidate_score": 0.625723,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_56_58",
          "bdc_text": "642 , 13ff; III 761 , 27f; 786 , 19f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2411",
          "psc_text": "13 ff u. haer. 29, 3, 2f; I 323, 9 ff; dazu Eusebius-Hieronymus Chronik S. 160 1 ff Helm —6 vgl. Panarion haer. 29, 3f; I 323, 14 ff u. Eusebius-Hieronymus Chronik S. 148, 12 ff Helm u. S. 152, 11 ff — 8 Gen. 49, 10 M U 1 * ergänze nach Z. 16f etwa < καὶ πάλιν μέρη φόρων διδόμενα > * | ἐπὶ] ἔτει Μ | vor ἐλάσσω + ἢ U 2 ὅτου] τοῦ Μ | ὑπὸ φόρον U |αὐτοῖς < U | γεγένηται + τελειότατα U 4 γεννηθέντος Χριστοῦ Μ 4 f ἐμβηθλεὲμ U 5 τε < Μ 5 f τῶν ἀπὸ Ἰούδα καὶ Ἀαρὼν] καὶ U 6 χριστῶν *] χρηστῶν Μ U 7 χρηστοῦ Μ < U | Σαλλίνας Μ Σααλίνας U 7—10 ἐφ᾿ οἷς—κύριος < U 10 vor ταῦτα + ἅτινα U 10 f ἐτελεῖτο U 11 ἐμβηθλεὲμ U | ἣ ἐγένετο < U",
          "candidate_score": 0.625668,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_58_60",
          "bdc_text": "786 , 19f; IV 226 , 2ff; VI/I 450 , 23ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_124",
          "psc_text": "gezählt — 6 vgl. Exod. 6, 16. — 20 — 14 Exod. 1, 7 — 18f vgl. Exod. 19 δευτέρῳ ἔτει nach Num. 1, 1 — 21 vgl. Gal. 3, 24 — 26 vgl. Deut. 6, 4 u. 13 V M 3 /// αὐτὰ V corr 4 Λευὶ, ὶ aus εὶ hergestellt V 9 βίβλος hinter νομοθεσίαν (Z. 10) V 11 τί V 13 εἰ] ἡ V 14 οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ hinter ἐν γῇ Αἰγύπτῳ V 15 ἐπιμιξ///ίας, ι aus ει V 16f über diesen Gebrauch von ἀπαγορεύειν = verwerfen s. Index 18 vor ἐπεσημήνατο + νόμος νόμος <νόμος τις> ? * 23 ἐδίδασκεν V 24 γεννήματα VM γενήματα V corr 26 <ἦν> * 27 ἀεὶ < θεῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ προσέφερον ἐν τῇ λατρείᾳ τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας ὑπὸ Μωυσέως διὰ τύπων δηλωθέντων αὐτῷ ὑπὸ θεοῦ κατασκευασθείσης. ἐδέξαντο γοῦν οἱ αὐτοὶ Ἰουδαῖοι καὶ προφητικὰς φωνὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐρχομένου,",
          "candidate_score": 0.625641,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_56_58",
          "bdc_text": "642 , 13ff; III 761 , 27f; 786 , 19f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_199",
          "psc_text": "< 13 τὴν αὐτὴν GU | αὐτοῦ ἀδελφῶ G αὐτοῦ < U 14 γοῦν <M 16 δὲ<GU 17 αὐτὴν ἐγνώκασιν] ἴσχον αὐτήν U 18 ·μήτε G 22 Γε ἐστι < V | οὐ 22f ἐφήμωσεν VM ἐφίμωσεν V corr 24 μὴ] μηδὲ? * 25 <αἱρέσεως> * | δευτέρα ἠσαν δευτερωταὶ τοῦ νόμου ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγούμενοι, τὰ μὲν ἄλλα πράττοντες τῶν Ἰουδαίων περιττὴν δέ τινα δῆθεν σοφιστικὴν ὑφήγησιν εἰσηγούμενοι, οὐ κατὰ νόμον μόνον βιοῦντες, ἀλλὰ περισσότερον ζεστῶν βαπτισμοὺς« φυλάσσοντες »καὶ ποτηρίων καὶ πινακίων‘ καὶ τῶν ἄλλων σκευῶν τῆς ὑπηρεσίας, ὡς δῆθεν ἐπὶ τὸ ἀκραιφνὲς καὶ ὅσιον διακείμενοι, πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας νιπτόμενοι«, πυγμῇ δὲ καὶ μολυσμούς τινας δι᾿ ὑδάτων καὶ λουτρῶν ἀποσμηχόμενοι, ἔχοντες δέ τινα »κράσπεδα« σημαντικὰ τῆς αὐτῶν πολιτείας εἰς ἐπίδειξιν κόμπου καὶ ἔπαινον τῶν θεωμένων· καὶ »φυλακτήρια« παρ᾿ ἑαυτοῖς ἐπὶ τὰ ἱμάτια ἐπετίθεντο τουτέστι πλατέα σήματα πορφύρας. νομίσῃ δ᾿ ἄν τις, ἐπειδήπερ καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τοῦτο",
          "candidate_score": 0.625441,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_131_133",
          "bdc_text": "Ex Tiguro , 6 . nonas martii 1523 . Leo Jud tuus .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_165",
          "psc_text": "6 — 8 ἀπὸ πάλαι Ancor. c.97,5; S.118, 12 genauer: vor 126Jahren — 14 f zu σὺν ἱματίοις vgl. Hippolyt refut. IX 15, 3; S. 253, 26 Wendland u. Panarion h. 30, 2, 4 — zu der Reinigung nach der Berührung mit Fremden Montgomerv, the S. 319 — 20 Tgl. Hebr. 6. 1 — 23 f vgl. Num. 1, 46 — 24 f vgl. Exod. 13, 19 Jos. 24, 32 GU M 2 δὲ] δὴ M | τοῦ < < M 4 σώματα ἡμῶν GU | καὶ < + δὲ U 5 ἡ τοῦ Μωυσέως ῥάβδος U 6 ἐψυχουμένη G ἐψυχοῦτο U 7 Ῥουβὴμ1 U 8 * <σημαίνων> * 10 ἑαυτῶ G 11 τῇ (vor κρίσει) < 12 ὀλίγα + <ταῦτα> ? * 13 ἔμπλεα] ἔθη παλαιὰ U 14 > * | U 16 ἤτοι] ἢ τοῦ M | θίγειν GUM 18 δὲ < GM | 19 ἴση Μ |",
          "candidate_score": 0.625326,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_57_59",
          "bdc_text": "III 761 , 27f; 786 , 19f; IV 226 , 2ff;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_945",
          "psc_text": "3ff; S. 74, 15 ff Lagarde dement. Recogn. X 30ff V M 6 nach προεῖπον vielleicht etwas ausgefallen, etwa 〈εἰς σύγχρισιν τὰ τοῦ Ἡσιόδου, ἐλέγχων αὐτοὺς > * 7 συνέζευξαν + > ? * αὐτὴν M 8 γὰρ *] δὲ VM | * etwa <καὶ οἱ περὶ Ἡσίιοδον > | τὸ < M 9 μετ᾿ αὐτὸν V 10 vor δυναμένην + πάλιν V 16 ο aus ω Vcorr 17 ὀνειρωττομένων *] ὀνειρωττόντων VM 20 Δίαν M 22 > * | ἀπατηλὴ aus ἀπατηλὸς Vcorr 26 γελοῖον V θεὸν τὸν νοῦν πεφωτισμένοις. παρελθὼν δὲ ταῦτα αὐθις ταῖς ἀπὸ τῶν βιβλίων αὐτῶν ἀκολουθίαις * πρὸς ἔπος ἔπος κατὰ λέξιν τὴν παράθεσιν τῆς παρ᾿ αὐτοῖς ἀναγνώσσεως, λέγω δὴ τῆς βίβλου, ἐνταῦθα ποιήσομαι, καὶ ἔστιν τάδε· 5. Παρὰ φρονίμοις, παρὰ δὲ ψυχικοῖς, παρὰ δὲ σαρκικοῖς, παρὰ δὲ κοσμικοῖς παρὰ δὲ τῷ Μεγέθει * νοῦς ἀκατάργητος τοῖς ἀκαταργήτοις χαίρειν. Ἀνονομάστων ἐγὼ καὶ ἀρρήτων καὶ ὐπερουρανίων",
          "candidate_score": 0.625153,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2439",
          "psc_text": "S. 297, 2ff manches dunkel. Leidlich verständlich sind die mittler Glieder. τετρὰς ἐπιφώσκουσα δωδεκάτη νυκτερινὴ πρὸ δεκαπέντε καλανδῶν Ἀπριλλίων muß wohl heißen: die Nacht vom Dienstag auf den Mittwoch ist die Nachthälfte der δωδεκάτη des Mondes, der Tag ist = XV kal. Apr. Das stimmt zur gewohnten Rechnung des Epiph. Ebenso erledigen sich die nächsten Angaben: die πέμπτη, der Donnerstag, ist die Taghälfte der ιγݲ, die Nacht des Donnerstags gehört zur ιδݲ, der Tag ist = XIV kal. Apr. Vor ein Rätsel stellt jedoch der Anfang und der Schluß. Wenn Epiph. mit den Vor Worten beginnt: αυλλαμβάνεται δὲ τῇ αὐτῇ αὐτῇ τρίτῃ ὀψέ, ἥτις ἦν ἑνδεκάτη τῆς σελήνης νυκτερινὴ πρὸ δεκαὲξ καλανδῶν Ἀπριλλίων, so ist die hier gegebene Bestimmung des Mondalters mit der sonstigen Rechnung des Epiph. schlechthin unverträglich. Denn die Τρίτη ὀψέ d. h. die Nacht vom Dienstag auf den Mittwoch ist nicht die Nachthälfte von ιαݲ, sondern von",
          "candidate_score": 0.624805,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_22",
          "bdc_text": "Farner nimmt dafür die erste Hälfte des Jahres 1525 an ( Farner III 43. 573 ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2438",
          "psc_text": "falschen Berechnung des Mondjahres die τεσσαρεσκαιδεκάτη irrig, d. h. um einen Tag zu früh angesetzt hätten. Sie feierten damals (vgl. S. 296,1f und die Diaskalie) Das Passah am Dienstag Abend, während sie es eigentlich am Freitag hätten feiern sollen. Denn nach Epiph. fällt die τεσσαρεσκαιδεκάτη auf den Freitag (genauer Donnerstag Abend bis Freitag Abend) = XIII kal. Apr.; Samstag Nacht auf Sonntag ist die ἰσονυκτία (vgl. S. 298,25: die ἰσονυκτία folgt auf den 25. Phamenoth = XII kal. Apr. = 21. März) und Sonntag (= 26. Phamenoth = XI kal. Apr.= 22.März) ist die ἰσημερία. Trotzdem bleib in der Auseinandersetzung S. 297, 2ff manches dunkel. Leidlich verständlich sind die mittler Glieder. τετρὰς ἐπιφώσκουσα δωδεκάτη νυκτερινὴ πρὸ δεκαπέντε καλανδῶν Ἀπριλλίων muß wohl heißen: die Nacht vom Dienstag auf den Mittwoch ist die Nachthälfte der δωδεκάτη des Mondes, der Tag ist = XV kal. Apr. Das stimmt zur gewohnten Rechnung des Epiph.",
          "candidate_score": 0.624753,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1577",
          "psc_text": "< M | ἐνανθρωπήσας ἐνηνθρώπησεν VM | τελειότητα M 8 * ἀνατροπῆς > * 14 ἣν δὴ U] ἤδη V ἦν δὴ M 23 Unterschrift κατὰ Σηθιανῶν VM 24 κατὰ Ἀρχοντικῶν εἰκοστὴ ἡ καὶ μݲ VM 27 αὐτῶν aus αὐτὸν Vcorr 30 Κωνσταντί///ου, ν V corr εἶτα ἐπανελθόντος εἰς τὰ οἰκεῖα καὶ διδάξαντος. μετέλαβεν δέ, ὡς ἔφην, ἐν Παλαιστίνῃ ὡς ἀπὸ ἀσπίδος ἰὸν ἀπὸ Πέτρου τινὸς γέροντος, ἀναξίως Πέτρου καλουμένου, ὃς κατῴκει ἐν τῇ τῆς Ἐλευθεροπόλεως > Ἱερουσαλὴμ ἐνορίᾳ, ἐπέκεινα τῆς Χεβρὼν σημείοις τρισί· Καφαρβαριχὰ τὴν κώμην καλοῦσιν. οὑτος ὁ γέρων τὰ πρῶτα ἔνδυμα εἶχεν ἔκπληκτον, ὑποκρίσεως γέμον· ἔξωθεν μὲν γὰρ ἀληθῶς κώδιον προβάτου ἠμφίεστο, ἠγνοεῖτο δὲ ἔνδοθεν λύκος ὑπάρχων ἅρπαξ. ἀναχωρητὴς γὰρ ἐδόκει εἶναι, ἐν σπηλαίῳ τινὶ καθεζόμενος, ὃς πολλοὺς δῆθεν συνήγαγεν εἰς ἀπόταξιν καὶ πατὴρ δῆθεν διά τε τὸ γῆρας καὶ τὸ σχῆμα ἐκαλεῖτο, τά τε αὐτοῦ ὑπάρχοντα πτωχοῖς διένειμεν καὶ καθ᾿ ἡμέραν ἐλεημοσύνας ἐποίει. ἐν δὲ τῇ",
          "candidate_score": 0.624622,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_115_117",
          "bdc_text": "Heinrich Schmid , Zwinglis Lehre von der göttlichen und menschlichen Gerechtigkeit , Zürich [1959 ] . - StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_3382",
          "psc_text": "im Talmud; vgl. Holl a. a. Ο. S. 91 M 4 <αὐτῶν> * 11 ἀμυνώμεθα Dind.] ἀμυνόμεθα M 14 ἐπισαίνειν] ἐπιβαίνειν Dind.; Verschlechterung 27 καὶ] * 28 αἰνιττομένη *] αἰνίττεται M; Sinn: das Gleichnis redet von einer Verwunderung des Königs; entspncht es der Art des Gleichnisses, das menschliche Verhältnisse zum nimmt; auf Gott, der eigentlich mit dem König gemeint ist, paßt selbstverständlich nicht. <οὐχ> ὁρῶ ποῦ βαδίζω«. εἶτα ἐλθὼν ἐπὶ τὸν χωλὸν καὶ αὐτὸν ἠρώτα σὺ κατῆλθες εἰς τὸν παράδεισόν μου«; ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν »ὠ κύριε, πικρᾶναί μου τὴν ψυχὴν ἐν τῷ μέρει τῆς ἀδυναμίας καὶ λοιπὸν ἡ κρίσις ἀργεῖ. τί οὐν ποιεῖ ὁ κριτὴς ὁ δίκαιος; ἀναγνοὺς ποίῳ τρόπῳ ἀμφότεροι ἐζεύχθησαν ἐπιτίθησι τὸν χωλὸν τῷ πηρῷ καὶ τοὺς ἀμφοτέρους ἐτάζει μάστιξι, καὶ οὐ δύνανται ἀρνή- σασθαι. ἑκάτεροι ἀλλήλους ἐλέγχουσιν, ό μὲν χωλὸς λέγων τῷ τυ. φλῷ »ού σύ με ἐβάστασας καὶ άπήνεγκας«; καὶ ὁ τυφλὸς τῷ χωλῷ οὐκ",
          "candidate_score": 0.624575,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_39",
          "bdc_text": "oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2436",
          "psc_text": "Abschnitt, an dem bereits Scaliger, Kepler, Petavius, van der Hagen ihre Kräfter versucht haben — Ideler Handb. Der Chronol. I 571 II 243 A. 21 und Duchesne Ren. Quest. Hist. 28 S. 36 A. 1 verzichten auf eine Lösung —, enthätl ungewöhnliche schwierigkeiten. Klar ist (vgl. insbe. S. 298, 5ff), daӃ Epiph. Den Juden zweierlei vorwirft 1) daӃ sie das Passah in der Karwoche willkürlich um 2 Tage vorgerückt hätten 2) daӃ sie infolge ihrer M U 1 μεσούσης U |ἐνέβη U 2 ἐν < U 5 αὐτοῦ 1] < U 6 τὸν οὐρανὸν] τὸ ἱερὸν U 8 τῆς < U | τὸ < U 12 καὶ ἀπὸ Ἰανοναρίου μηνὸς < U | Ἰαννουαρίου Μ | [τῶν]* 16 Ἰαωωουάριον Μ 17 θεὸς < U 18 μένων Dind.] μὲν ὢν M μένει U 20 ἐν τῇ < Μ 20 * ergänze nach Z. 22f u. S. 298, 5f etwa <ἐπιτελούντων τῶν",
          "candidate_score": 0.62447,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_56_58",
          "bdc_text": "642 , 13ff; III 761 , 27f; 786 , 19f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1907",
          "psc_text": "13f 9 κύριος < 10 τοῦ λόγου aus τῶ λόγω V corr 11f ἀλλότριος *] ἀλλοτρίου V M 18 οὖ — δοκήσει < M | οὖ Corn.] οὐ V | οὐ ausradiert V 19 <ὅτι> * 21 ὡς < M | μαρτυρίας ὁμολγίας VM * 22 * etwa <δῆλον ὅτι σάρκα ἠμφίεστο> * | οὐκοῦν am Rande nachgetragen V corr 25 [ἄλλοις] *; ob aus ἄλλο? Jül. 27 κολλόμενος M 28 φησίν S. 121, 14] < V M ἅγιος θεοῦ ἀπόστολος Παῦλος, ὁ τὴν μαρτυρίαν ταύτην μετὰ καὶ πολλῶν ἄλλων λαβὼν εἰς ἐναργῆ παράστασιν ἀλθείας καὶ κηρύγματος τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ. ζݲ καὶ ιݲεݲσχόλιος. Μετηλλαγμένως· ἀντὶ γὰρ τοῦ »ἐν νόμῳ« λέγει »εν τῷ Μωυσέως νόμῳ«. λέγει δὲ πρὸ τούτου »ἢ καὶ ὁ νόμος ταῦτα οὐ λέγει«. ζݲ καὶ ιݲεݲ ἔλεγχον. Κἄν τε ἐν τῇ δευτέρᾳ ἀποφάσει ἀλλάζῃς τὸ εἶδος, ὦ Μαρκίων, καὶ νομίσῃς ἀπὸ τοῦ πεποιηκέναι σε »ἐν τῷ νόμῳ Μωυσέως«",
          "candidate_score": 0.624444,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_30_32",
          "bdc_text": "( Zu Bullingers Römerbriefvorlesung vgl. noch Joachim Staedtke , Heinrich Bullingers Römerbriefvorlesung von 1525 , in : ThZ X , 1954 , 73-76 ; Staedtke 185f , 272. ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2072",
          "psc_text": "ὑμέτερα c. 1; S. 2, 9, dazu Eusebius h. e. IV 16, 7; S. 358, 2ff Schwartz Τατιανός, ἀνὴρ τὸν πρῶτον αὐτοῦ βίον σοφιστεύσας ἐν τοῖς Ἐλλήνων μαθήμασιν καὶ δόξαν οὐ σμικρὰν ἐν αὐτοῖς ἀπενηνεγμένος — 3 vgl. Irenaeus adv. haer. I 28, 1; I 220 Harvey Ἰουστίνου ἀκροατὴς γεγονώς Hippolyt refut. VIII 16; S. 236, 6 Wendland γενόμενος μαθητὴς Ἰουστίνου τοῦ μάρτυρος Ps. Tertullian adv. omn. haer. 7 hic Iustini martyris discipulusfuit Theodoret haeret. fab. I 20 τατιανὸς δὲ ὁ Σύρος σοφιστὴς ἐγεγόνει τὸ πρῶτον, ἔπειτα δὲ καὶ τοῦ θεσπεσίου Ἰουστίνου τοῦ μέρτυρος ἐγένετο φοιτητής — 5 zu Σαμαρείτης vgl. Justin dial. c. 120 — 8f Rusticus, bestätigt durch die Märtyrerakten, vgl. dazu Zahn Forsch. VI 14A. — ἐπὶ Ἀδριανοῦ βασιλέως und τριάκοντα ἐτῶν ὑπάρχων ist beides unmöglich: Harnachk, altchr. Lit.-Gesch. II 1,283 möchte die 30 Jahre als Mibverständnis einer Quellenangabe über das christliche Lebensalter Justins, d. h. über",
          "candidate_score": 0.624406,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_56_58",
          "bdc_text": "642 , 13ff; III 761 , 27f; 786 , 19f;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_719",
          "psc_text": "19 γάμον νομιτεύει, ἐγκρά- τειαν συγχωρεῖ III 68; S. 54, 32; dazu unten c. 18, 2; S. 357, 16ff u. bei den äern haer. 19, 1, 7; S. 218, 14 f 4 Anspielung auf die clementinischen epp. de virginitate? — 5 ff vgl. zu haer. 29, 7, 7; S. 330, 4 ff — 8 vgl. Matth. 4, 25 — 11 vgl. Zahn, Forschungen I 333 — 18 vgl. haer. 29, 7, 7; die »andern « sind nicht erhalten V Μ 1 τε < M 2 καὶ < Μ Ι ταύτῃ + τῆ Μ 3 διὰ vor τὸν wiederholt Μ 4 <διὸ> * 4 f lies ἐπιγράφουσι?* 5 τούτων *] τούτου V Μ 7 τὸ πλέον 9 βανέας M 12 καρναὶμ, ι auf Rasur V corr Ι τῆς 2 Zahn] Ἀρνὲμ VM 14 Ναζαρηνοὶ V 15 ἐκεῖνοι///, ein Buchstabe wegradiert V 17 ἐν δὲ + καὶ Μ 22 ἀνδρός] ἀνάνδρως Μ",
          "candidate_score": 0.624063,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_58_60",
          "bdc_text": "786 , 19f; IV 226 , 2ff; VI/I 450 , 23ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_667",
          "psc_text": "19 u. die oben ührte Stelle aus Eusebius-Hieronymus Ι δὲ] γὰρ V 14 <μετ> *, vgl. S. 225, 15 15 ἀρχιερατικοῦ M 16 Σααλίνας V 18 αὐτῶ M 19 οἷτος < M 21 vor βασιλεῖς hineingeflickt οὕτω Vcorr Ι ἱερεῖς + ὁμοῦ οἱ ἄρχοντες> ?* 21 f ἐγίνοντο statt καθίστων auf Rasur Vcorr 22 ἀπὸ τῆς *] τῶν ἀπὸ τῆς V blos τῆς Μ Ι τῶν . . . . αἰνιγμάτων aus τῆς . . . αἰνίξεως Vcorr τότε δὲ λοιλὸν ἀλλόφυλος βασιλεὺς Ἡρᾠδης καὶ οὐκέτι οἱ ἀπὸ τοῦ Δαυὶδ διάδημα ἐπέθεντο. μεταπεσούσης δὲ τῆς βασιλικῆς καθέδρας, ἐν Χριστῷ ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν ἀπὸ μὲν οἴκου τοῦ σαρκικοῦ Ἰούδα καὶ Ἰσραὴλ τὸ βασιλικὸν μετέστη ἀξίωμα, ἵδρυται δὲ ὁ θρόνος ἐν τῇ ἁγίᾳ τοῦ θεοῦ ἐκκλησίᾳ εἰς τὸν αἰῶνα, ἐκ δύο προφάσεων ἔχων τὸ ἀξίωμα τό τε βασιλικὸν καὶ τὸ ἀρχιερατικόν — καὶ τὸ μὲν βασιλικὸν ἀπὸ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ",
          "candidate_score": 0.623855,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2299",
          "psc_text": "τὴν] τὴν δὲ U 8 ὑπῆρχεν U 10 τὸν < M 11 ἦ U | τε2 < M 12 ὠνομασμένου] ὀνόματος μόνου U 14 <ἐστιν>* 15 ἐκπλήττον M 16 ἁγίου < M 16f λεῖα πᾶσα τε U 17 <φησί>* |ἦν + οὖν U 19 ὁ < M 20 φθάννει M | ἀπὸ πρώτης ist nicht zu beanstanden vgl. S. 281, 8 23 ποτε + <ὑπ᾿ αὐτοῦ> u. ἀπ᾿ statt des folgenden ὑπ᾿ ?* 24 τὸν] τοῦ M 25 φανερώτατον *] φανέρωσις MU 25f διὰ δὲ + καὶ U 27 πάλιν < M λόγῳ, ἑαυτοὺς πλανῶντες<καὶ τὸ ψεῦδος ἀγαπῶντες> ὑπὲρ τὴν ἀλήθειαν. ἔφασκον δὲ ὅτι ἱδοὺ ἰδοὺ τρίτον εὐαγγέλιον τὸ κατὰ Δουκᾶν.τοῦτο γὰρ ἐπετράπη τῷ Δουκᾷ, ὄντι καὶ αὐτῷ ἀπὸ τῶν ἐβδομήκοντα δύο τῶν διασκορπιδθέντων ἐπὶ τῷ τοῦ σωτῆρος λόγῳ, διὰ δὲ Παύλου τοῦ ἁγίου πάλιν ἐπανακάμψαντι πρὸς τὸν κύριονν ἐπιτραπένται τε αὐτοῦ κηρῦξαι τὸ εὐαγγέλιον. καὶ κηρύττει πρῶτον ἐν Δαλματίᾳ",
          "candidate_score": 0.623819,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_131_133",
          "bdc_text": "Ex Tiguro , 6 . nonas martii 1523 . Leo Jud tuus .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2431",
          "psc_text": "τοῦ πειρασμοῦ καὶ ἅς προείπαμεν εἴκοσι ἕως τοῦ πρώτου σημείου καὶ ἐκλέξασθαι τοὺς ἑαυτοῦ μαθητάς· ἀνακάμψας ἀπὸ τοῦ πειρασμοῦ ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην καὶ διελθὼν διὰ τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάδος, ἐπὶ τὴν Ναζαρὲτ πορευόμενος ἀνέβη δηλονότι εἰς Ἱερουσαλὴμ καὶ ἐν μέσῳ τῆς ἑορτῆς ἐκέκραγε λέγων »εἴ τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω«, καὶ οὕτως ἀπῆλθεν εἰς Ναζαρὲτ καὶ εἰς τὴν Ἰουδαίαν καὶ εἰς τὴν Σαμάρειαν κιαὶ εἰς τὰ μέρη Τύρου. καὶ πληρωθέντος τοῦ πρώτου ἐνιαυτοῦ πάλιν ἄνεισιν εἰς Ἱερουσαλὴμ καὶ λοιπὸν ἐζήτουν αὐτὸν πιάσαι ἐν τῇ ἑορτῇ καὶ ἐφοβήθησαν· ἐν ᾗ ἑορτῇ ἔλεγεν ὅτι »οὐκ ἀναβαίνω εἰς τὴν ἑορτὴν ταύτην«. οὐ γὰρ ἐφεύδετο, μὴ γένοιτο. 7 Luk. 3,23 — 9 vgl. Luk. 4,16ff — 10 Luk. 4,18 — 22 mit διελθὼν διὰ τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάσος is wohl Joh. 6,1 gemeint; vgl. c. 30, 7; S. 302,15 διαβῆναι ἐπὶ τὴν λίμνην εἰτ᾿ οὖν θάλασσαν Γεννησαρὲτ — 23 f Joh. (7,14)",
          "candidate_score": 0.623604,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_58_60",
          "bdc_text": "786 , 19f; IV 226 , 2ff; VI/I 450 , 23ff ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_374",
          "psc_text": "19. –6 Matth. 19, 6 — 11 Hebr. 13, 4 — 13 T Tim. 5, 11 — 14 T Tim. 5, 14 — 20 Joh. 8. 56 — 21 Joh. 5, 40 — 24 f vgl. Matth. 17, 3 V M 1 τὴν < M | γυναῖκα + αὐτοῦ Μ 2 ὅτε *] ὅτι V Μ 4 πατέρα + αὐτοῦ M 6 ὃ + οὖν Μ 10 φησίν < Μ 11 εἶτα] καὶ πάλιν V Ι ὁ γάμος + ἐν πᾶσι 13 νεωτέρας + δὲ Μ 14 τοῦ nachgetrageH Vcorr 15 ἀνυπέρβατον) ὑπὲρ τοῦ γάμου aus ἀνυπέρβατον V corr 17 κατὰ τῶν θεοῦ προφητειῶν *] κατὰ τὰς θεοῦπροφητείας V M 19 + ἐξ ὧν] lies wohl ὅπου * 20 πρῶτον μὲν μὲν wohl vor † ἐξ ὡν * Ι ἐπεθύμησεν] auf Rasur ἠγαλλιάσατο V corr 22 Μωυσεῖ Μ 23 ὑπὸ Μ 26 Ἠλία V λεγόμενα τὴν σύστασιν ποιεῖται νόμου τε",
          "candidate_score": 0.623253,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_115_117",
          "bdc_text": "Heinrich Schmid , Zwinglis Lehre von der göttlichen und menschlichen Gerechtigkeit , Zürich [1959 ] . - StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. )",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2626",
          "psc_text": "ἀρνηςάμενος ἐδογμάτισε ταύτην τὴν αἵρεσιν. χρῆται δὲ νόμῳ καὶ προφήταις, παλαιᾷ τε καὶ νέᾳ διαθήκῃ, καὶ ἀπο- 10 ff die umgekehrte Behauptung, daß er zunächst Valentinianer war, bei Eusebius h. e. IV 30, 3; S. 392, 23 ff Schwartz ἦν δ’ οὐτος πρότερον τῆς κατὰ Οὐαλεντῖνον σχολῆς, καταγνοὺς δὲ ταύτης πλεῖστά τε τῆς κατὰ τοῦτον μνθοποίας ἀπελέγξας, ἐδόκει μέν πως αὐτὸς ἑαντῷ ἐπὶ τὴν ὀρθοτέραν γνώμην μετατεθεῖσθαι, οὐ μὴν καὶ παντελῶς γε ἀπερρίψατο τὸν τῆς παλαιᾶς αἱρέσεως ῥύπον, bgl. Hippolyt refut. Vi 35, 7; S. 165, 13 Wendland οἱ δ’ αὖ ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς (sc. der Schule Valentins) . . . ὧν ἐστιν Ἀξιόνικος καὶ Ἀρδησιάνης (lies wie S. 216, 17 <Β>αρσησιάνης) –11 vgl. die von Bardesanes festgehaltene Anschauung über den Einfluß der Sieben Buch der Gesetze der Länder S. 11 ff u. S. 15 f Cureton, dazu Adamantius de recta in deum fide III 3; S. 118, 12 ff",
          "candidate_score": 0.622523,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_14_16",
          "bdc_text": "Pestalozzi 25ff ; Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2621",
          "psc_text": "Verwechslung des Epiph. vorliegen, entweder mit Caracalla, den Epiph. Ἀντωνῖνος υἱὸς Σενήρον nennt, oder—was nach Z. 5 ff weniger wahrscheinlich ist—mit Elagabal (bei Epiph.=Ἀντωνῖνος). Zu letzterem würde freilich die Nachricht des Barhebraeus (chron. I 47 Abbeloos-Lamy) sachlich gut stimmen, daß Bardesanes im Jahr 533 (=221/2n. Chr.) gestorben sei, vgl. auch Porphyrius de abstin. IV 17; 256, 11 Nauck und de styge (bei Stobäus ecl. phys. I 3, 56; 37, 25 Meinecke) über das Zusammentreffen des Bardesanes mit der indischen Gesandtschaft an Elagabal – 3 Ἀβειδάν] vgl. den Awida im Buch der Gesetze der Lander S. 1 ff Epiph meint daher sicher diese Schrift, wie auch Theodoret haer. fab. I 22; Migne 83, 372 B/C ἐντετύχηκα δὲ κἀγὼ λόγοις αὐτοῦ . . κατὰ εἱμαρμένης γραφεῖσι. Wenn Eusebius dieselbe Schrift als ὁ πρὸς Ἀντωνῖνον (=Mark Aurel) ἱκανώτατος αὐταῦ περὶι εἱμαρμένης διάλογος bezeichnet (h. e. IV 30, 2; S. 392, 21 f Schwartz),",
          "candidate_score": 0.622406,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2136",
          "psc_text": "* 9 τί οὖν συμφέρον < M 12 ἔσωθεν U 13 <τὰ> Dind., Öh. 15 <ὄντως>* | ποία δὲ] καὶ ποῖα U 19 * etwa <τὴν δόξαν κυρίου ἐν εἴδει καὶ οὐ δι᾿ αἰνιγμάτων· διὸ καὶ ὁ βλέπων> *, vgl. Num. 12, 8 u. I Sam. 9,9 20 <γάρ> * 21 <τὸν>* | φησί hinter εἶδον U | καθήμενον U 22 ἤκουσα + φωνῆς U 23 λεγούσης U 24 συνῆτε] μάθηται U 25 τοῦ < Μ κύριος«. οὐχ ὁρᾷς ὅτι παρακολουθοῦντος ὁ λόγος καὶ οὐκ ἐξισταμένου, οὔτε ὡς ἐξισταμένης διανοίας ἡ φθογγὴ ἀπεδίδοτο; ὡσαύτως δὲ καὶ Ἰεζεκιὴλ ὁ προφήτης ἀκούων παρὰ κυρίου ὅτι »ποίησον σεαυτῷ ἄρτον ἐπὶ κόπρου ἀνθρωπείας«, ἔλεγε »μηδαμῶς, κύριε· οὐδέποτε κοινὸν ἢ ἀκάθαρτον εἰσῆλθεν εἰς τὸ στόμα μου«. γινώσκων γὰρ τὴν δι᾿ ἀπειλὴν λεγομένην πρὸς αὐτὸν ῥῆσιν ὑπὸ κυρίου, [καὶ] οὐχ ὡς ἐν ἐκστάσει διανοίας φερόμενος ἐπεβάλλετο τοῦτο πράττειν, ἀλλὰ ἠξίου, ἐρρωμένην ἔχων τὴν διάνοιαν καὶ παρακολουθοῦσαν,",
          "candidate_score": 0.622198,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_132_134",
          "bdc_text": "nonas martii 1523 . Leo Jud tuus . [ Adresse darunter :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2455",
          "psc_text": "παρθένον, εἶπαν <τοῦτο διὰ> τὴν ὑπόνοιαν [τῶν] τινῶν † λεγόντων ἐν παραδόσει ὡς ὅτι διὰ ἑπτὰ μηνῶν ἐγεννήθη. εὑρήκαμεν γὰρ ἀπὸ τούτου τοῦ † προπόσωνν ἕως ἑνδεκάτης Τθβὶ καὶ πρὸ ὀκτὼ εἰδῶν Ἰανουαρίων, ὅτε ἀληθὼς τὰ θεοφάνεια ἐγένετο καὶ ἐγεννήθη, ἑπτὰ μηνῶν χρόνον κατὰ τὸν σεληνιακὸν δρόμον παρὰ ἡμέρας τέσσαρας. ὥστε οὖν εἰ εὕροις ἐνν παρασημειώσεσί που <ταῦτα> γεγραμμένα, μὴ σφάλλου περὶ τὴν εἴδησιν. τῷ μὲν γὰρ ὄντι ἡ βεβαία γέννησις τοῦ Χριστοῦ Τυβὶ ἑνδεκάτη ἐστί. τινὲς δὲ φασιν ὡς δέκα μῆνας ἐνεκυμονήθη παρὰ ἡμέρας ιݲδݲ καὶ ὥρας ὀκτώ, ὡς εἶναι ἐννέα μῆνας καὶ ἡμέρας δεκαπέντε καὶ ὥρας τέσσαρας, 9 Zu dem Tag 20. Juni bez. 21. Mai vergleicht Usener (Weihnachtsfest S. 5 A. 3a) Clemens Al. strom. I 145, 6; II 90, 18ff Stählin εἰσὶ δὲ οἱ περιεργότερον τῇ γενέσει τοῦ σωτῆρος ἡμῶν οὐ μόνον τὸ ἔτος ἀλλὰ καὶ τὴν ἡμέραν προστιθέντες, ἥν φασιν ἔτους κݲηݲ Αὑούστου ἐν πέμπτῃ",
          "candidate_score": 0.622173,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_132_134",
          "bdc_text": "nonas martii 1523 . Leo Jud tuus . [ Adresse darunter :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2432",
          "psc_text": "οὐ γὰρ ἐφεύδετο, μὴ γένοιτο. 7 Luk. 3,23 — 9 vgl. Luk. 4,16ff — 10 Luk. 4,18 — 22 mit διελθὼν διὰ τῆς θαλάσσης τῆς Τιβεριάσος is wohl Joh. 6,1 gemeint; vgl. c. 30, 7; S. 302,15 διαβῆναι ἐπὶ τὴν λίμνην εἰτ᾿ οὖν θάλασσαν Γεννησαρὲτ — 23 f Joh. (7,14) 7,37 — 28 Joh. 7.8 M U 2f ἀγγαθααβαεὶθ M ἀγαθααβαεὶθ M ἀγαθαλβαεὶθ U 3 εἰκὰς Μ 4f μεταγειτνιῶν M Μεταγιτνίων U 6f πολλάκις <U 7 ὁ <U | εἶναι < U 8 ἐνομίζετο + εἶναι U | [καὶ ] * 14 γὰρ < Μ 15 < τὸ >* 20 καὶ ἅς—σημείου <U 22 διὰ] ἐπὶ U 23 Ναζαρὲθ M 25 Ναζαρὲθ M | τὴν2 < U 26f τοῦ ἐνιαυτοῦ τοῦ πρώτου Μ 28f οὐ καταβαίνω U »μεσαζούσης γὰρ τῆς ἑορτῆς ἦλθε« φησί »καὶ ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα«, »καὶ ἔλεγον· οὐχ οὗτός ἐστιν ὅν ἐζήτουν πιάσαι; Καὶ ἰδοὺ ἐν παρρησίᾳ λαλεῖ·",
          "candidate_score": 0.621545,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_131_133",
          "bdc_text": "Ex Tiguro , 6 . nonas martii 1523 . Leo Jud tuus .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_125",
          "psc_text": "? * 23 ἐδίδασκεν V 24 γεννήματα VM γενήματα V corr 26 <ἦν> * 27 ἀεὶ < θεῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ προσέφερον ἐν τῇ λατρείᾳ τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας ὑπὸ Μωυσέως διὰ τύπων δηλωθέντων αὐτῷ ὑπὸ θεοῦ κατασκευασθείσης. ἐδέξαντο γοῦν οἱ αὐτοὶ Ἰουδαῖοι καὶ προφητικὰς φωνὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐρχομένου, λεγομένου μὲν προφήτου ὄντος δὲ θεοῦ καὶ ἀγγέλου μὲν κληθέντος υἱοῦ δὲ ὄντος θεοῦ, μέλλοντος δὲ ἐνανθρωπήσειν καὶ ἐν ἀδελφοῖς αὐτοῦ ἐγκαταλέγεσθαι, ὡς ἔχουσι πᾶσαι αἱ θεῖαι γραφαί, μάλιστα ἡ τοῦ Δευτερονομίου κατὰ τὴν νομοθεσίαν πέμπτη βίβλος καὶ <αἱ> καθεξῆς. 6. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βαβυλῶνος τῆς αἰχμαλωσίας ἐπανόδου βίβλους τε καὶ προφήτας τούτους καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώτην μὲν Γένεσιν δευτέραν Ἔξοδον τρίτην Λευιτικὸν τετάρτην Ἀριθμοὺς πέμπτην Δευτερονόμιον ἕκτη βίβλος Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ἑβδόμη τῶν Κριτῶν ὀγδόη τῆς Ῥουθ ἐνάτη τοῦ Ἰὼβ δεκάτη τὸ Ψαλτήριον ἑνδεκάτη Παροιμίαι Σολομῶντος δωδεκάτη Ἐκκλησιαστὴς τρισκαιδεκάτη τὸ ᾆσμα τῶν ᾀσμάτων",
          "candidate_score": 0.621457,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_14_16",
          "bdc_text": "Pestalozzi 25ff ; Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_46",
          "psc_text": "ff — 14 Gen. 5, 5 — 15 Gen. 5, 6. 9. 12. 15 — ff vgl. liber Jub. 4, 15 u. 22 Littmann GY M 6 — iiaer. 34 ausgezogen im Crypto-Ferratensis Ba (= f ) ; noch kürzer u. zugleich freier sind die Auszüge bei Nicetas Choniates, Thesaurus orthod. fidei 16 —20 Chron. pasch. 23 B; S. 40 Dindorf 2 * <σῴζεσθαι> * 3 δήγματα G | διδάγματα + τὰ M 5 Ε; * ; die Überschriften der 4 ersten Ηäresen sind in den Handschriften Daß Epiphanius tatsächlich auch hier Zahlen beweisen die Spuren bei S. 173,22 (Apparat) 176, 18 177, 12 179,18 u. 20 8 vor τῇ ἕκτῃ + ἐν GUM < f | ἐτελειώθη f] ἐπλάσθη GUM | τοῦτο λεγόντων 11 <ἀλλ’> 12 γυνὴ hinter αὐτῷ αὐτῷ GUM 13 <διὰ> * 15 16 ὡς δὲ ἡ] ἡ δὲ Chron. pasch. 17 Ε;έχει *] ἔχει f <",
          "candidate_score": 0.621059,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_125",
          "psc_text": "? * 23 ἐδίδασκεν V 24 γεννήματα VM γενήματα V corr 26 <ἦν> * 27 ἀεὶ < θεῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ προσέφερον ἐν τῇ λατρείᾳ τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας ὑπὸ Μωυσέως διὰ τύπων δηλωθέντων αὐτῷ ὑπὸ θεοῦ κατασκευασθείσης. ἐδέξαντο γοῦν οἱ αὐτοὶ Ἰουδαῖοι καὶ προφητικὰς φωνὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐρχομένου, λεγομένου μὲν προφήτου ὄντος δὲ θεοῦ καὶ ἀγγέλου μὲν κληθέντος υἱοῦ δὲ ὄντος θεοῦ, μέλλοντος δὲ ἐνανθρωπήσειν καὶ ἐν ἀδελφοῖς αὐτοῦ ἐγκαταλέγεσθαι, ὡς ἔχουσι πᾶσαι αἱ θεῖαι γραφαί, μάλιστα ἡ τοῦ Δευτερονομίου κατὰ τὴν νομοθεσίαν πέμπτη βίβλος καὶ <αἱ> καθεξῆς. 6. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βαβυλῶνος τῆς αἰχμαλωσίας ἐπανόδου βίβλους τε καὶ προφήτας τούτους καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώτην μὲν Γένεσιν δευτέραν Ἔξοδον τρίτην Λευιτικὸν τετάρτην Ἀριθμοὺς πέμπτην Δευτερονόμιον ἕκτη βίβλος Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ἑβδόμη τῶν Κριτῶν ὀγδόη τῆς Ῥουθ ἐνάτη τοῦ Ἰὼβ δεκάτη τὸ Ψαλτήριον ἑνδεκάτη Παροιμίαι Σολομῶντος δωδεκάτη Ἐκκλησιαστὴς τρισκαιδεκάτη τὸ ᾆσμα τῶν ᾀσμάτων",
          "candidate_score": 0.620956,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1256",
          "psc_text": "23 αἰρέσεις am Rande nachgetragen V corr 25 μετριό|||τητι ο aus ω Ycorr 29 nach ἧς 2—3 Buchstaben ausradiert κύριος ἐν τῷ εύαγγελίῳ βασιλείαν ούρανῶν άπεφήνατο ἐνειλήσαντες καἰ τῶν πονηρῶν ἰχθύων ἴνα ὄντα αύτὸν ἐλέγξαντες τῷ τὰ μοχθηρὰ ῥήματα αὐτοῦ φωρατὰ ποιῆσαι, τῇ τῆς άληθοῦς πίστεως διδασκαλίᾳ ἡττήσαμεν. ἐν τῇ τοῦ θεοῦ τοίνυν δυνάμει συντρίψαντες τοῦτον αὐτοὶ μὲν θεῷ εὐχαριστήσωμεν, ἐπὶ δὲ τὰς ἑξῆς ὁμοίως ὡς προεῖπον P 229 D 214 Ö 424 προέρχεσθαι ἐπιβαλώμεθα. | V M 3 ῥήματα, ῥή auf Rasur Vcorr | αὐτοῦ am Rande nachgetragen V corr 6 Unterschrift κατὰ Πτολεμαίων V M Κατὰ Μαρκωσίων ιδ, τῆς δὲ ἀκολουθίας λݲδݲ. Μάρκος δέ τις, ἀφ᾿ οὗπερ οἱ Μαρκώσιοι καλούμενοι, ἀπὸ τούτων ὁρμώμενος καὶ ἕτερα παρὰ τούτους τολμήσας κακὰ τῷ κόσμῳ ἐξήμεσε· τούτους γὰρ διαδέχεται τοὺς περὶ Σεκοῦνδον καὶ Ἐπιφάνη καὶ Πτολεμαῖον καὶ Οὐαλεντῖνον, εἰς περισσοτέραν δὲ ἀγυρτώδη συνάθροισιν ἐπήρθη. γύναια γὰρ καὶ ἄνδρας παρ᾿ αὐτοῦ πεπλανημένα τε",
          "candidate_score": 0.620928,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_132_134",
          "bdc_text": "nonas martii 1523 . Leo Jud tuus . [ Adresse darunter :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_125",
          "psc_text": "? * 23 ἐδίδασκεν V 24 γεννήματα VM γενήματα V corr 26 <ἦν> * 27 ἀεὶ < θεῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ προσέφερον ἐν τῇ λατρείᾳ τῆς σκηνῆς τῆς ἁγίας ὑπὸ Μωυσέως διὰ τύπων δηλωθέντων αὐτῷ ὑπὸ θεοῦ κατασκευασθείσης. ἐδέξαντο γοῦν οἱ αὐτοὶ Ἰουδαῖοι καὶ προφητικὰς φωνὰς περὶ τοῦ Χριστοῦ ἐρχομένου, λεγομένου μὲν προφήτου ὄντος δὲ θεοῦ καὶ ἀγγέλου μὲν κληθέντος υἱοῦ δὲ ὄντος θεοῦ, μέλλοντος δὲ ἐνανθρωπήσειν καὶ ἐν ἀδελφοῖς αὐτοῦ ἐγκαταλέγεσθαι, ὡς ἔχουσι πᾶσαι αἱ θεῖαι γραφαί, μάλιστα ἡ τοῦ Δευτερονομίου κατὰ τὴν νομοθεσίαν πέμπτη βίβλος καὶ <αἱ> καθεξῆς. 6. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ Βαβυλῶνος τῆς αἰχμαλωσίας ἐπανόδου βίβλους τε καὶ προφήτας τούτους καὶ προφητῶν βίβλους ταύτας· πρώτην μὲν Γένεσιν δευτέραν Ἔξοδον τρίτην Λευιτικὸν τετάρτην Ἀριθμοὺς πέμπτην Δευτερονόμιον ἕκτη βίβλος Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ ἑβδόμη τῶν Κριτῶν ὀγδόη τῆς Ῥουθ ἐνάτη τοῦ Ἰὼβ δεκάτη τὸ Ψαλτήριον ἑνδεκάτη Παροιμίαι Σολομῶντος δωδεκάτη Ἐκκλησιαστὴς τρισκαιδεκάτη τὸ ᾆσμα τῶν ᾀσμάτων",
          "candidate_score": 0.620794,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_30_32",
          "bdc_text": "( Zu Bullingers Römerbriefvorlesung vgl. noch Joachim Staedtke , Heinrich Bullingers Römerbriefvorlesung von 1525 , in : ThZ X , 1954 , 73-76 ; Staedtke 185f , 272. ) .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2073",
          "psc_text": "vgl. Justin dial. c. 120 — 8f Rusticus, bestätigt durch die Märtyrerakten, vgl. dazu Zahn Forsch. VI 14A. — ἐπὶ Ἀδριανοῦ βασιλέως und τριάκοντα ἐτῶν ὑπάρχων ist beides unmöglich: Harnachk, altchr. Lit.-Gesch. II 1,283 möchte die 30 Jahre als Mibverständnis einer Quellenangabe über das christliche Lebensalter Justins, d. h. über die Zeit von der Bekehrung Jusins ab, verstehen; eher könnte man, da das ἐπὶ Ἀδριανοῦ βασιλέως und ἐτῶν τριάκοντα ὑπάρχων ἐν καθεστώςῃ ἡλικίᾳ unter sich zusammenpabt, vermuten, dab die Angabe sich ursprünglich auf das Lebensalter bezog, in dem Justin zum Christentum übertrat — 10 ff vgl. Irenaeus adv. haer. I 28, 1; I 220 Harvey ἐφόσον μὲν συνῆν ἐκείνῳ οὐδὲν ἐξέφηνε τοιοῦτον· μετὰ δὲ τὴν ἀκείνου μαρτυρίαν ἀποστὰς τῆς ἐκκλησίας Ps. Tertullian adv. omn. haer. 7 post hune diversa sentire coepit Theodoret haeret. fab. I 20 μετὰ δὲ τὴν τοῦ διδασκάλου τελείωσιν ἐπόθησε γενέσθαι προστάτης αἱρέσεως V M 2 ὑπάρχων]",
          "candidate_score": 0.620344,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_14_16",
          "bdc_text": "Pestalozzi 25ff ; Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2299",
          "psc_text": "τὴν] τὴν δὲ U 8 ὑπῆρχεν U 10 τὸν < M 11 ἦ U | τε2 < M 12 ὠνομασμένου] ὀνόματος μόνου U 14 <ἐστιν>* 15 ἐκπλήττον M 16 ἁγίου < M 16f λεῖα πᾶσα τε U 17 <φησί>* |ἦν + οὖν U 19 ὁ < M 20 φθάννει M | ἀπὸ πρώτης ist nicht zu beanstanden vgl. S. 281, 8 23 ποτε + <ὑπ᾿ αὐτοῦ> u. ἀπ᾿ statt des folgenden ὑπ᾿ ?* 24 τὸν] τοῦ M 25 φανερώτατον *] φανέρωσις MU 25f διὰ δὲ + καὶ U 27 πάλιν < M λόγῳ, ἑαυτοὺς πλανῶντες<καὶ τὸ ψεῦδος ἀγαπῶντες> ὑπὲρ τὴν ἀλήθειαν. ἔφασκον δὲ ὅτι ἱδοὺ ἰδοὺ τρίτον εὐαγγέλιον τὸ κατὰ Δουκᾶν.τοῦτο γὰρ ἐπετράπη τῷ Δουκᾷ, ὄντι καὶ αὐτῷ ἀπὸ τῶν ἐβδομήκοντα δύο τῶν διασκορπιδθέντων ἐπὶ τῷ τοῦ σωτῆρος λόγῳ, διὰ δὲ Παύλου τοῦ ἁγίου πάλιν ἐπανακάμψαντι πρὸς τὸν κύριονν ἐπιτραπένται τε αὐτοῦ κηρῦξαι τὸ εὐαγγέλιον. καὶ κηρύττει πρῶτον ἐν Δαλματίᾳ",
          "candidate_score": 0.619506,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_14_16",
          "bdc_text": "Pestalozzi 25ff ; Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2399",
          "psc_text": "Ges. 1875 S. 99 ff Wellhausen, Skizzen und Vorarb. 3, 45 ff Dalman, Petra I 49 ff Cumont, Comptes rend. De l᾿acad. Des inscr. Et b. l. 1911. S. 292 ff R. Eisler, Philologus 1909 S. 18 ff u. Arch. f. Rel. W. 1912 S. 628 (doch ist zu betonen, daß Epiphanius — ob mit Recht oder Unrecht — hier nicht den 25. Dez., sondern den 6. Januar meint). — 7 ff vgl. Auch Panarion haer. 55, 1, 9 (Verhrung des Moses in Petra) — 10 f Χααμοῦ ist richtig Und nicht in Χααβοῦ zu ändern; B. Moritz (der Sinaikult in heidnischer Zeit Abh. Gött. Ges. 1916 s. 18) hat (??) als (allerdings männlichen!) Personennamen auf zahlreichen Inschriften nachgewiesen; zur Sache vgl. Joh. Damasc. De haeres. c. 101; Migne 94, 764 A/B oὗτοι μὲν οὗν (sc. οἱ Σαρακηνοὶ) εἰδωλολατρήσαντες καὶπροσκυνήσαντες τῷ ἑωσφόρῳ ἄστρῳ καὶ τῇ Ἀφροδίτῃ δὴ καὶ Χαβὰρ τῇ",
          "candidate_score": 0.618845,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_11",
          "bdc_text": "-Bullinger lernte Zwingli Ende 1523 in Zürich kennen ( HBD 8 , 23-26 u. Anm. 4 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2305",
          "psc_text": "irgendwie mit den acta Johannis zusammen (gegen Zah, Forsch. VI 199f) M U 1 <καὶ τὸ ψεῦδος ἀγαπῶντες> * |ὑπὲρ]ἥπερ Μ 2 hinter Δουκᾶν vielleicht nach S. 256,18ff zu ergänzen <καὶ οὑδὲν ἐν αὐτῷ περὶ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως>* 4 ἐπὶ τοῦ σωτῆρος, <τῷ λόγῳ Μ 5 ἐπανακάμωψαντι*]ἐπανακάμψαντος Μ U | ἐπτραπέντι*]ἐπιτραπέντος Μ U 6 τε*]δὲ M U 7 vor Ἰταλίᾳ +τῆ Μ 8 τινων +<ἄλλων>*?9 ὁ <Μ|Κρίσκης U 11f τῶ Λουκᾶ U 14 ἀποστρέψηται Μ 18 ἐαυτοῦ U | μετὰ τὴν + αὐτοῦ U ἱκανὰ ἔτη τοῦ διατρῖψαι αὐτὸν ἐπὶ τῆς Ἀσίας, [ἀναγκάζεται] ἐκθέσθαι τὸ εὐαγγέλιον. καὶ οὐκ ἦν αὐτῷ χρεία περὶ τῆς ἐνσάρκου παρουσίας λεπτολογεῖν· ἤδη γὰρ ἠσφάλιστο. ἀλλὰ ὡς κατόπιν τινῶν βαίνων καὶ ὁρῶν αὐτοὺς ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν ὄντας καὶ ἐπὶ τὰ τὰ τραχύτατα ἑαυτοὺς ἐκδεδωκότας καὶ πλάνα καὶ ἀκανθώδη, ἀνακαλέσασθαι αὐτοὺς εἰς εὐθεῖαν ὁδὸν προενοεῖτο καὶ ἀσφαλιζόμενος ἐπικηρυκεύσασθαι αὐτοῖς καὶ εἰπεῖν· τί πλανάσθε; ποῖ τρέπεσθε; ποῖ πλανᾶσθε,",
          "candidate_score": 0.618176,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_131_133",
          "bdc_text": "Ex Tiguro , 6 . nonas martii 1523 . Leo Jud tuus .",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_1689",
          "psc_text": "χωρὶς γενέσεως ἔτει πεντεκαιδεκάτῳ τῆς ἡγεμονίας Τιβερίου Καίσαρος κατεληλυθότα αὐτὸν ἄνωθεν . . . διδάσκειν ἐν ταῖς συναγωγαῖς Tertullian adv. Marc. Ι 19 anno XV Tiberii Christus Jesus de caelo manare dignatus est IV 7 anno XV principatus Tiberiani proponit eum desccndisse in civitatem Galilaeae Capharnaum Adamantius de recta in deum fide 11 3; S. 61, 14f van de Sande Bakhuyzen II 19; S. 102, 23 V M 9 ὅ///τω ans οὕτω V corr 11 συλλελεγμένω, erstes λ auf Rasur V corr 12 αὐτῶ Dind.] αὐτοῦ V M 16 † σημαίνει τὸ εὐαγγέλιον] lies wohl εὐαγγελίου σημαίνει τὸν τύπον *, vgl. S. 123, 19 16f περιέσπασται hinter ἠκρωτηρίασται durchgestrichen V corr 17 ἔχων 21 Μαρίαν τὴν *] τὴν Μαρίαν VM 22 ἐμβηθλεὲμ M | vor γενεαλογίας + <τῆς>?* Τιβερίου Καίσαρος« καὶ τὰ ἑξῆς. ἐντεῦθεν οὖν οὗτος ἄρχεται καὶ οὐ καθ᾿ εἱρμὸν πάλιν ἐπιμένει, ἀλλὰ τὰ μὲν ὡς προεῖπον παρακόπτει, τὰ",
          "candidate_score": 0.617453,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_14_16",
          "bdc_text": "Pestalozzi 25ff ; Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2868",
          "psc_text": "u. dazu Hieronymus c. Rufin. I 9; Migne 23, 404A pro eruditione qua polles et inclytus συντάκτης in occidente laudaris – 21 vgl. haer. 32, 3, 2ff; I 441, 19ff M U 2 ἔστιν + τὸ U 3 <εἶς θεός> * καὶ <U 5 ὥσπερ Μ 8 πάλιν <U 9 <ὅπως> * 10 ἑκάστης Μ | * <διηγήσασθαί τε> * 11 βοηθηθῆναι U | Unterschrift κατὰ Σαβελλιανῶν μݲβݲ ἡ καὶ ξݲβݲ U 12 Überschrift: κατὰ Ὠριγενιανῶν τῶν πρώτων καὶ τῶν (τῶν καὶ U) αἰσχρῶν μݲγݲ ἢ καὶ ξݲγݲ Μ U 14 καλοῦνται τινὲς U | πανταχοῦ] παντὶ U 16 <ἀνεφύη> * 17 εὶ *] ἢ Μ U 18 <ἔλαχον τὸ> * 20 <ἣ> * | νομι[σ]τεύεται * 21 <τοῦ> * | ἄνω μοι] ἀνόμου Μ 24f τινὲς – γεγενῆσθαι < U; wohl vom Rand her an die falsche Stelle geratener Satz; hinter κατειληφαμεν Ζ. 19 einzuschieben ? κὴν γεγενῆσθαι. μολύνουσι",
          "candidate_score": 0.61614,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_14_16",
          "bdc_text": "Pestalozzi 25ff ; Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2607",
          "psc_text": "| [‘εστι] * 5f τοῦ θεοῦ ἐστι U | ὑψίστου + ἀλλὰ καὶ Μ 7 ἀπὸ Μ 8 κατήνεγκε + τῷ Ἀβραὰμ U (sachlich richtige Glosse) 9 ἐξέβαλεν U | τε αὐτῶ Μ | ὡς + <ἐπανιόντα>?* 10 ἀποδεξόμενος *] ἀποδεξάμενος Μ ὑποδεξάμενος U | ἐρχόμενον U 14 † ἀληθῶς] lies wohl λῃστρικῶς * 16 vor μετὰ + μὲν U | πάσης τῆς U | πόθεν δὲ] καὶ πόθεν γὰρ U 17 <ὁ>| * 19 ὁ Μελχισεδὲκ ἐν ἀρχῇ τῆς U | οὐδὲ—Μελχισεδέκ <U | καὶ πάλιν < Μ 20 lies wohl <ἀπ> ῆλθεν . . . ἀπὸ τοῦ Ἀβραάμ * |ὁ < U | καὶ πάλιν < U 21 Σώδομα U | αὐτὸς ὁ] ὁ ἅγιος U 24 ἐπειδὴ U 24f αὐτοςύστατον + αὐτὸ U 25 γενέσθαι U μὸς ἡμῖν γίνεσθαι. ἐφθέγγετο ἐν πνεύματι ἀγίῳ ὁ ἀπόστολος καὶ ἔλεγεν »εἷς θεός, ἐξ οὗ τὰ πάντα καὶ εἷς κύριος Ἰησοῦς",
          "candidate_score": 0.615945,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_14_16",
          "bdc_text": "Pestalozzi 25ff ; Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2398",
          "psc_text": "die von Weinreich a. a. O. S. 174 behandelte Inschrift aus Eleusis — 8 ff vgl. Cosmas in carm. Greg. Naz. Mign e 38,464 (=school. Bodilej. Lobeck Aglaophamus II 1227) Ταύτην ἦγον (+ ἐτήσιον schol. Bod.) ἔκπαλαι δὲ τὴν ἡμέραν ἑορτὴν Ἕλληνες καθ᾿ ἣν (+ ἐτέχθη Χριστὸν ἡμέραν αὐξίφωτον καλοῦντες). ἐτελοῦντο (+ δὲ aschol. Bod.) κατὰ τὸ Μεσονύκτιον ἐν [ἐν < schol. Bod.] ἀδύτοις τισὶν ὑπεισερχόμενοι, ὅθεν ἐξιόντες ἔκραζον· ἡ Παρθένος ἔτεκεν (τέτοκεν schol. Bod.), αὔξει φῶς. ταύτην Ἐπιφάνιος ὁ μέγας τῆς Κυπρίων ἱερεύς φησι τὴν ἑορτὴν καὶ Σαρρακηνοὺς ἄγειν τῇ παρ᾿ αὐτῶν σεβομένῃ Dauu J. H. Mordtmann, Zeitschr. deutsch-morg. Ges. 1875 S. 99 ff Wellhausen, Skizzen und Vorarb. 3, 45 ff Dalman, Petra I 49 ff Cumont, Comptes rend. De l᾿acad. Des inscr. Et b. l. 1911. S. 292 ff R. Eisler, Philologus 1909 S. 18 ff u. Arch. f. Rel. W. 1912 S. 628 (doch ist zu betonen,",
          "candidate_score": 0.615925,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ;",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2950",
          "psc_text": "με ἔκτισεν« ἢ »ὁ πατήρ μου ἔκτιςέ με«. ἔδωμεν δὲ εἰ καὶ ὁ πατὴρ ἀπεφήνατο ἐν ἑνὶ τῶν εὐαγγελίων ὅτι »ἔκτισα τὸν υἱὸν καὶ ἀπέσταλκα ὑμῖν«. ἀλλὰ περὶ τούτου ἕως ὧδε τὰ νῦν ἐχέτω. περὶ γὰρ μαρτυριῶν πολλάδις κατὰ τῶν τὸ κτίσμα παρεισαγόντων πολλὰ ἐξεθέμεθα. οὐδὲν δὲ λυπήσει καὶ ἐν τῷ παρόντι δεῖξαι τὸ εὔληπτον τοῦ λόγου καὶ εἰπεῖν πρὸς τοῦτον τὸν ἐθελόσοφον· πῶς δύναται κτιστὸς εἶναι, ὦ οὗτος, ὁ λέγων »ἐγὼ ἐν τῷ πατρὶ καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐμοί, καὶ οἱ δύο ἕυ ἐσμεν;« πῶς δὲ δύναται ἀλλοῖος εἶναι ὁ τὴν ἔσην τιμὴν πρὸς τὸν πατέρα ἔχων; »οὐδεὶς γὰρ οἶδε τὸν υἱὸν εἰ μὴ ὁ πατήρ, οὐδὲ τὸν πατέρα εἰ μὴ ὁ υἱός« καί »ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τὸν πατέρα«. Πάλιν δὲ ὡσαύτως, ὅσα αὐτῷ περὶ ἀναστάσεως ἀμφιβάλλεται, ἐπιλαβόμενοι τῆς ἀκολουθία αἦθις ἐροῦμεν ἐκ τῶν αὐτοῦ ῥητῶν. ἀπὸ μιᾶς δὲ λέξεως τὸ πᾶν τῆς γνύμης αὐτοῦ ἀποδείξωμεν καὶ τὸ",
          "candidate_score": 0.6144,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_30",
          "bdc_text": "( Zu Bullingers Römerbriefvorlesung vgl. noch Joachim Staedtke , Heinrich Bullingers Römerbriefvorlesung von 1525 , in :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_867",
          "psc_text": "δεῖξον ἡμῖν τὸν Ἰησοῦν, καὶ ὁ Φίλιππος τῷ Ἰωάννῃ καὶ ὁ Ἰωάννης τῷ Ἰησοῦ ἔφη ὅτι »τινὲς Ἕλληνες βούλονταί σε θεάσασθαι«, καὶ εὐθὺς ὁ κύριος ἀποκρίνεται λέγων νῦν ἔφθασεν ἡ δόξα τοῦ θεοῦ«, ἴνα δείξῃ περιτομὴν μὲν παρερχομένην τὴν ἔνσαρκον καὶ τύπῳ ὑπηρετήσασαν ἄχρι χρόνου, τὴν δὲ ἐν σαρκὶ ἀκροβυστίαν ἐν πνεύματι ἔχουσαν μείζονα περιτομήν, θεωροῦσαν Χριστὸν καὶ αὐτὸν έν ἀληθείᾳ κατειληφυῖαν. 28. Εἰ δὲ βούλονται οὑτοι λέγειν· πῶς οὐν Χριστὸς περιετμήθη, ἤδη μὲν οὖν, ὠ πεπλανημένοι, ἐδείξαμεν ὑμῖν δι᾿ ἣν αἰτίαν περιετμήθη. περιετμήθη γὰρ διὰ πολλοὺς τρόπους. καὶ πρῶτον, ἵνα δείξῃ ἐν ἀληθείᾳ σάρκα ἑαυτὸν ἀνειληφέναι> , διὰ Μανιχαῖον καὶ τοὺς λέγοντας ἐν δοκήσει πεφηνέναι· ἔπειτα, ἵνα δείξῃ ὡς οὐκ ἦν ὁμοούσιον τὸ σῶμα τῇ θεότητι, ὥς φησιν Ἀπολλινάριος, ἀλλ᾿ οὔτε ἄνωθεν αὐτὸ κατενήνοχεν, ὡς λέγει Οὐαλεντῖνος· καὶ ἵνα βεβαιώσῃ ἣν πάλαι ἔδωκε περιτομὴν δικαίως ὑπηρετήσασαν ἕως τῆς αὐτοῦ παρουσίας καὶ διὰ τὸ μὴ ἔχειν τοὺς Ἰουδαίους ἀπολογίαν. εἰ",
          "candidate_score": 0.613263,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_30",
          "bdc_text": "( Zu Bullingers Römerbriefvorlesung vgl. noch Joachim Staedtke , Heinrich Bullingers Römerbriefvorlesung von 1525 , in :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2072",
          "psc_text": "ὑμέτερα c. 1; S. 2, 9, dazu Eusebius h. e. IV 16, 7; S. 358, 2ff Schwartz Τατιανός, ἀνὴρ τὸν πρῶτον αὐτοῦ βίον σοφιστεύσας ἐν τοῖς Ἐλλήνων μαθήμασιν καὶ δόξαν οὐ σμικρὰν ἐν αὐτοῖς ἀπενηνεγμένος — 3 vgl. Irenaeus adv. haer. I 28, 1; I 220 Harvey Ἰουστίνου ἀκροατὴς γεγονώς Hippolyt refut. VIII 16; S. 236, 6 Wendland γενόμενος μαθητὴς Ἰουστίνου τοῦ μάρτυρος Ps. Tertullian adv. omn. haer. 7 hic Iustini martyris discipulusfuit Theodoret haeret. fab. I 20 τατιανὸς δὲ ὁ Σύρος σοφιστὴς ἐγεγόνει τὸ πρῶτον, ἔπειτα δὲ καὶ τοῦ θεσπεσίου Ἰουστίνου τοῦ μέρτυρος ἐγένετο φοιτητής — 5 zu Σαμαρείτης vgl. Justin dial. c. 120 — 8f Rusticus, bestätigt durch die Märtyrerakten, vgl. dazu Zahn Forsch. VI 14A. — ἐπὶ Ἀδριανοῦ βασιλέως und τριάκοντα ἐτῶν ὑπάρχων ist beides unmöglich: Harnachk, altchr. Lit.-Gesch. II 1,283 möchte die 30 Jahre als Mibverständnis einer Quellenangabe über das christliche Lebensalter Justins, d. h. über",
          "candidate_score": 0.61061,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2903",
          "psc_text": "καὶ τῇ μετ᾿ αὐτὴν τὸ ἐπίσημον ἐπιγράψας τὸ τῆς ἕκτῆς ἑρμηνείας ὅνομα ἐδήλωσαν . . . Τετραπλᾶ γάρ εἰσι τὰ Ἐλληνικά, ὅταν αἰ τοῦ Ἀκύλα καὶ Συμμάχου καὶ τῶ ἑβδομήκοντα δύο καὶ Θεοδοτίωνος ἑρμηνεῖαι συντεταγμέναι ὦσι· τῶν τεσσάρων δὲ τούτων σελίδων ταῖς δυςὶ ταῖς Ἐβραϊκαῖς συναφθεςῶν Ἐξαπλᾶ καλεῖται· ἐὰν δὲ καὶ ἡ έμπτη καὶ ἡ ἕκτη ἑρμηνεία συναφθῶσιν ἀκολούθως τούτοις Ὀκταπλᾶ καλεῖται., . . τὰς δύο Ἐβραϊκὰς πρώτας κειμένας, μετὰ ταύτας δὲ πρώτην τὴν τοῦ Ἀκύλα τεταγμένην, μεθ᾿ ἣν καὶ τῆν τοῦ Συμμάχου, ἔπειτα τὴν τῶν ἑβδομήκοντα δύο, μεθ᾿ ἃς ἡ τοῦ Θεοδοτίωνος συντέτακται καὶ ἑξῆς ἡ Πέμπτη τε καὶ ἕκτη . . . Ὠριγένης πυθόμενος τὴν τῶν ἑβδομήκοντα δύο ἔκδοσιν ἀκρβῆ εὢαι μέσην ταύτην συνέθηκεν, ὅπως τὰς ἐντεῦθεν καὶ ἐντεῦθεν ἑρμηνείας διελέγχῃ; beachte auch Panarin haer. 65, 4, 5ff zu Psal. 109,3 ὡς οἱ ἑβδομήκοντα ἡραμήνευσαν· ὡς δὲ οἱ ἄλλοι ἐκδόται, Ἀκύλας μὲν. . . Σύμμαχος δέ. . .",
          "candidate_score": 0.594526,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2901",
          "psc_text": "Ὠριγένους ἔν τε ἀγρυπνίαις καὶ ἐν σχολῇ μεγίστῃ τὸν κάματον τὸν περὶ τῆς γραφὴς διανύοντος. ὅθεν τὸ πρῶτον αὐτοῦ ἐπιμελῶς φιλοτιμη- 3ff Klarer u. richtiger als unsere Stelle, in der der Name Ἑξαπλᾶ (vgl. S. 408, 7ff) auf die 6 griechischen Übersetzungen bezogen scheint, sind die anderweitigen Angaben des Epiph. de mens. ac pond. 7, 3; S. 159, 6ff Lagarde τὰς γὰρ ἔξ ἑρμηνείας καὶ τὴν Ἑρβαϊκὴν γραφὴν ἑβραϊκοῖς στοιχείοις καὶ ἡήμασιν αὐτοῖς ἐν σελίδι μιᾷ συντεθεικὼς ἄλλην σελίδα ἀντιπαρέθετο δἰ Ἑλληνικῶν μὲν γραμμάτων, Ἐβραϊκῶν δὲ λέξεων πρὸς κατὰλήψιν τῶν μὴ εἰδότων Ἑβραϊκὰ στοιχεῖα εἰς τὸ διὰ τῶν Ἐλληνικῶν εἰδέναι τῶν Ἐβραϊκῶν λογίων τὴν δύναμιν καὶ οὕτω τοῖς γενομένοις ὑπ᾿ αὐτοῦ Ἐξαπλοῖς ἢ Ὀκταπλοῖς τὰς μὲν δύο Ἐβραϊκὰς σελίδας καὶ τὰς ἕξ τῶν ἑρμηνευτῶν ἐκ παραλλήλου ἀντιπαραθεὶς μεγάλην ὠφέλειαν γνώσεως τἔδωκε τοῖς φιλοκάλοις 18,21ff; S. 171, 5ff τὰ Ἐξαπλᾶ καὶ τὰς δύο τῶν Ἐβραϊκῶν σελίδας ἄντικρυ ἐκ παραλλήλου μιᾶς ἑρμηνείας",
          "candidate_score": 0.593437,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in :",
          "psc_chunk_id": "tlg2021.tlg002.1st1K-grc1_window_2904",
          "psc_text": "ἕκτη . . . Ὠριγένης πυθόμενος τὴν τῶν ἑβδομήκοντα δύο ἔκδοσιν ἀκρβῆ εὢαι μέσην ταύτην συνέθηκεν, ὅπως τὰς ἐντεῦθεν καὶ ἐντεῦθεν ἑρμηνείας διελέγχῃ; beachte auch Panarin haer. 65, 4, 5ff zu Psal. 109,3 ὡς οἱ ἑβδομήκοντα ἡραμήνευσαν· ὡς δὲ οἱ ἄλλοι ἐκδόται, Ἀκύλας μὲν. . . Σύμμαχος δέ. . . Θεοδοτίων δὲ . . . Πέμπτη δὲ ἔκδοσις . . . ἡ δὲ ἕκτη ἔκδοσις . . .ἐν δὲ τῷ Ἐβραϊκ«ῷ .. .(doch beweist diese Stelle nicht sicher, daß epiph. die Haxapla gesehen hat; Epiph. kann die Angaben auch aus dem Psalmenkommentar geschöpft haben). — Damit in der hauptsafche übereinstinmend Eusebius h. e. IV 16,4; M U Georg. mon. 1 καὶ τοῦ] τοῦ δὲ Georg. 2 ἀγρυπνίας + καὶ πολιτείᾳ ὑπερβαλλούσῃ Georg. | ἐν2 < Georg. | κάματον hinter διανύοντος Georg. 3 ἐπιμελὲς Μ 3f φιλοτιμησαμένου *] ἐφιλοτιμήσατο M U σαμένου συναγαγεὶν τῶν ἕξ ἑρμηνειῶν, Ἀκύλα Συμμάχου τῶν τε ἑβδομήκοντα",
          "candidate_score": 0.590477,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 19,
      "cf_id": "cf021",
      "work_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum",
      "max_score": 0.711756,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum_window_75",
          "psc_text": "Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei; sic etiam dictum est, non nolentis neque contemnentis, sed obdurantis est Dei. Unde datur intelligi, quod infra utrumque posuit, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, ita sententiae superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam vocem, quam sibi ipse objecit Apostolus? Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Conqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut per innumerabiles apparet Scripturarum locos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facientes voluntatem Dei conversari dicuntur sine querela (Luc. I, 6), quod de illis non queratur Scriptura. Sed, Quid conqueritur, ait? nam voluntati ejus quis resistit, quando cujus vult miseretur, et quem vult obdurat? Et tamen intueamur superiora, et",
          "candidate_score": 0.711756,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum_window_75",
          "psc_text": "Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei; sic etiam dictum est, non nolentis neque contemnentis, sed obdurantis est Dei. Unde datur intelligi, quod infra utrumque posuit, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, ita sententiae superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam vocem, quam sibi ipse objecit Apostolus? Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Conqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut per innumerabiles apparet Scripturarum locos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facientes voluntatem Dei conversari dicuntur sine querela (Luc. I, 6), quod de illis non queratur Scriptura. Sed, Quid conqueritur, ait? nam voluntati ejus quis resistit, quando cujus vult miseretur, et quem vult obdurat? Et tamen intueamur superiora, et",
          "candidate_score": 0.693823,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum_window_44",
          "psc_text": "Quomodo enim potest juste vivere, qui non fuerit justificatus? quomodo sancte vivere, qui non fuerit sanctificatus? vel omnino vivere, qui non fuerit vivificatus? Justificat autem gratia, ut justificatus possit vivere juste. Prima est igitur gratia, secunda opera bona: sicut alio loco dicit, Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum (Rom. IV, 4) . Sicut illa immortalitas post opera bona, si tamen vel ipsa ex debito poscitur: sicut idem ait, Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi; de caetero superest mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex (II Tim. IV, 7, 8) . Forte enim quia dixit, reddet, jam fit ex debito. Cum vero ascendens in altum captivavit captivitatem, non reddidit, sed dedit dona hominibus (Ephes. IV, 8) . Unde enim ipse Apostolus tanquam debitum reddi sibi praesumeret, nisi prius indebitam gratiam percepisset, qua justificatus bonum agonem certaret? Fuit enim blasphemus",
          "candidate_score": 0.68183,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum_window_66",
          "psc_text": "est, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, quia voluntas hominis sola non sufficit ut juste recteque vivamus, nisi adjuvemur misericordia Dei; potest et hoc modo dici, Igitur non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia misericordia Dei sola non sufficit, nisi consensus nostrae voluntatis addatur. At illud manifestum est, frustra nos velle, nisi Deus misereatur: illud autem nescio quomodo dicatur, frustra Deum misereri, nisi nos velimus. Si enim Deus miseretur, etiam volumus: ad eamdem quippe misericordiam pertinet ut velimus. Deus enim est qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate. Nam si quaeramus utrum Dei donum sit voluntas bona, mirum si negare quisquam audeat At enim quia non praecedit voluntas bona vocationem, sed vocatio bonam voluntatem, propterea vocanti Deo recte tribuitur quod bene volumus, nobis vero tribui non potest quod vocamur. Non igitur ideo dictum putandum est, Non volentis neque currentis, sed miserentis est",
          "candidate_score": 0.679917,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7_9",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 . Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum_window_66",
          "psc_text": "est, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, quia voluntas hominis sola non sufficit ut juste recteque vivamus, nisi adjuvemur misericordia Dei; potest et hoc modo dici, Igitur non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia misericordia Dei sola non sufficit, nisi consensus nostrae voluntatis addatur. At illud manifestum est, frustra nos velle, nisi Deus misereatur: illud autem nescio quomodo dicatur, frustra Deum misereri, nisi nos velimus. Si enim Deus miseretur, etiam volumus: ad eamdem quippe misericordiam pertinet ut velimus. Deus enim est qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate. Nam si quaeramus utrum Dei donum sit voluntas bona, mirum si negare quisquam audeat At enim quia non praecedit voluntas bona vocationem, sed vocatio bonam voluntatem, propterea vocanti Deo recte tribuitur quod bene volumus, nobis vero tribui non potest quod vocamur. Non igitur ideo dictum putandum est, Non volentis neque currentis, sed miserentis est",
          "candidate_score": 0.667444,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_25_27",
          "bdc_text": "«Iusticia dei per evangelium patefit ex fide in fidem » [ Röm 1 , 17 ] plane sic exposuit , quemadmodum tu in collectaneis tuis adnotastiEs handelte sich um Bullingers Römerbriefvorlesung in Kappel , deren erste Hälfte ( zu Röm 1-5 ) , gewidmet den Nonnen Verena Huser und Anna Kolin ( über die beiden s. Hausammann 32-34 ) , in Bullingers Autograph erhalten geblieben ist : «Der erst teil über die Epistel Pauli zuon Römeren. . . » ( Zürich ZB , Msc D 139 ; die Edition erfolgt in HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) .",
          "psc_chunk_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum_window_0",
          "psc_text": "LIBER PRIMUS. In quo Simpliciani quaestiones ex Epistola Pauli ad Romanos duae tractantur. PRAEFATIO.Gratissimam plane atque suavissimam interrogationum tuarum dignationem mihi, pater Simpliciane, misisti: quibus nisi respondere conarer, non solum contumax, verum etiam ingratus existerem. Et illa quidem quae de Paulo apostolo dissolvenda proposuisti, jam a nobis erant utcumque discussa litterisque mandata. Sed tamen eadem ipsa verba apostolica tenoremque sententiarum, non contentus inquisitione atque explicatione praeterita, ne quid in ea negligentius praeterissem, cautius attentiusque rimatus sum. Non enim tu ea percontanda censeres, si eorum intellectus facilis atque expeditus foret. QUAEST. PRIMA. 1. Lex ad quid data. Concupiscentia aucta per legem. Peccatum quomodo mortuum erat sine lege. Quomodo revixit. Lege quis male utitur. Lex nonnisi a spiritualibus impletur. Carnales dupliciter dicti. Originalis peccati poena. Lex peccati in membris quid. Loci in quibus lex videri possit dici mala. Legem esse bonam. Manichaeorum error de veteri lege. Explicantur testimonia, quibus lex videri possit",
          "candidate_score": 0.656975,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95_97",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere :",
          "psc_chunk_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum_window_23",
          "psc_text": "hac ergo tota, quam tractavimus, apostolici contextione sermonis, quisquis putat sensisse Apostolum quod mala sit lex, quoniam dicit, Lex subintravit, ut abundaret delictum (Rom. V, 20) ; et, Ministratio mortis in litteris figurata lapideis (II Cor. III, 7) ; et, Virtus peccati lex (I Cor. XV, 56) , et, Mortui estis legi per corpus Christi ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit; et, Passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; nunc vero evacuati sumus a lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae (Rom. VII, 4-6) ; et alia si qua hujusmodi Apostolum dixisse invenimus, attendat ideo esse ista dicta, quia lex auget concupiscentiam ex prohibitione, et reum obligat ex praevaricatione, jubendo quod implere homines ex infirmitate non possunt, nisi se ad Dei gratiam pietate convertant. Et ideo sub illa esse dicuntur, quibus dominatur. Eis",
          "candidate_score": 0.655906,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum_window_23",
          "psc_text": "hac ergo tota, quam tractavimus, apostolici contextione sermonis, quisquis putat sensisse Apostolum quod mala sit lex, quoniam dicit, Lex subintravit, ut abundaret delictum (Rom. V, 20) ; et, Ministratio mortis in litteris figurata lapideis (II Cor. III, 7) ; et, Virtus peccati lex (I Cor. XV, 56) , et, Mortui estis legi per corpus Christi ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit; et, Passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; nunc vero evacuati sumus a lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae (Rom. VII, 4-6) ; et alia si qua hujusmodi Apostolum dixisse invenimus, attendat ideo esse ista dicta, quia lex auget concupiscentiam ex prohibitione, et reum obligat ex praevaricatione, jubendo quod implere homines ex infirmitate non possunt, nisi se ad Dei gratiam pietate convertant. Et ideo sub illa esse dicuntur, quibus dominatur. Eis",
          "candidate_score": 0.647108,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_26_28",
          "bdc_text": "«Der erst teil über die Epistel Pauli zuon Römeren. . . » ( Zürich ZB , Msc D 139 ; die Edition erfolgt in HBTS , Bd. I , Nr. 1 ) . Offenbar hat Bullinger daraus die entsprechenden Stellen abgeschrieben und Jud zugeschickt .",
          "psc_chunk_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum_window_0",
          "psc_text": "LIBER PRIMUS. In quo Simpliciani quaestiones ex Epistola Pauli ad Romanos duae tractantur. PRAEFATIO.Gratissimam plane atque suavissimam interrogationum tuarum dignationem mihi, pater Simpliciane, misisti: quibus nisi respondere conarer, non solum contumax, verum etiam ingratus existerem. Et illa quidem quae de Paulo apostolo dissolvenda proposuisti, jam a nobis erant utcumque discussa litterisque mandata. Sed tamen eadem ipsa verba apostolica tenoremque sententiarum, non contentus inquisitione atque explicatione praeterita, ne quid in ea negligentius praeterissem, cautius attentiusque rimatus sum. Non enim tu ea percontanda censeres, si eorum intellectus facilis atque expeditus foret. QUAEST. PRIMA. 1. Lex ad quid data. Concupiscentia aucta per legem. Peccatum quomodo mortuum erat sine lege. Quomodo revixit. Lege quis male utitur. Lex nonnisi a spiritualibus impletur. Carnales dupliciter dicti. Originalis peccati poena. Lex peccati in membris quid. Loci in quibus lex videri possit dici mala. Legem esse bonam. Manichaeorum error de veteri lege. Explicantur testimonia, quibus lex videri possit",
          "candidate_score": 0.641771,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_26",
          "bdc_text": "«Der erst teil über die Epistel Pauli zuon Römeren. . . » ( Zürich ZB , Msc D 139 ;",
          "psc_chunk_id": "040_Augustinus-Hipponensis_De-diversis-quaestionibus-ad-Simplicianum_window_0",
          "psc_text": "LIBER PRIMUS. In quo Simpliciani quaestiones ex Epistola Pauli ad Romanos duae tractantur. PRAEFATIO.Gratissimam plane atque suavissimam interrogationum tuarum dignationem mihi, pater Simpliciane, misisti: quibus nisi respondere conarer, non solum contumax, verum etiam ingratus existerem. Et illa quidem quae de Paulo apostolo dissolvenda proposuisti, jam a nobis erant utcumque discussa litterisque mandata. Sed tamen eadem ipsa verba apostolica tenoremque sententiarum, non contentus inquisitione atque explicatione praeterita, ne quid in ea negligentius praeterissem, cautius attentiusque rimatus sum. Non enim tu ea percontanda censeres, si eorum intellectus facilis atque expeditus foret. QUAEST. PRIMA. 1. Lex ad quid data. Concupiscentia aucta per legem. Peccatum quomodo mortuum erat sine lege. Quomodo revixit. Lege quis male utitur. Lex nonnisi a spiritualibus impletur. Carnales dupliciter dicti. Originalis peccati poena. Lex peccati in membris quid. Loci in quibus lex videri possit dici mala. Legem esse bonam. Manichaeorum error de veteri lege. Explicantur testimonia, quibus lex videri possit",
          "candidate_score": 0.63586,
          "ce_score": null
        }
      ]
    },
    {
      "rank": 20,
      "cf_id": "cf021",
      "work_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis",
      "max_score": 0.711257,
      "ce_confirmed": false,
      "evidence": [
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1268",
          "psc_text": "vocatur; credere in Christum, fides vocatur. Accipio quod dicis, credere in Christum, fides vocatur. Audi et tu alium Scripturae locum, Justus ex fide vivit (Habacuc II, 4; Rom. I, 17) . Facite justitiam, credite: Justus ex fide vivit. Difficile est ut male vivat, qui bene credit. Credite ex toto corde, credite non claudicantes, non haesitantes, non contra ipsam fidem humanis suspicionibus argumentantes. Fides appellata est ab eo quia fit quod dicitur. Duae syllabae sonant, cum dicitur fides: prima syllaba est a facto, secunda a dicto. Interrogo ergo te utrum credas. Dicis, Credo. Fac quod dicis, et fides est. Ego enim respondentis vocem audire possum, cor credentis videre non possum. Sed numquid ego ad vineam conduxi, qui cor videre non possum? Nec ego conduco, nec ego opus indico, nec ego denarium mercedem praeparo. Cooperarius vester sum; pro viribus quas ille donare dignatur, in vinea laboro: quo autem animo laborem, qui me",
          "candidate_score": 0.711257,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_5_7",
          "bdc_text": "excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe. At nolo , mihi quidquam hac in re adscribas , qui sacras litteras vixdum a limine salutaviVgl. Otto 194 , Nr. 953. . Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_447",
          "psc_text": "Deus nunc judicat quaedam, non omnia. Verumtamen etiam modo debet quisque attendere, quia quando vult Deus, respicit et judicat, et ad horam non differt: quando autem vult, differt. Et unde hoc? Quia si nunquam in praesenti judicaret, non esse Deus crederetur: si omnia in praesenti judicaret, nihil judicio reservaret. Ad hoc enim multa servantur judicio, et quaedam in praesentia judicantur, ut illi qui differuntur, timeant et convertantur. Non enim amat Deus damnare, sed salvare: et ideo patiens est in malos, ut de malis faciat bonos. Sed dicit Apostolus, quia revelabitur ira Dei super omnem impietatem (Rom. I, 18) , et reddet Deus unicuique secundum opera sua. Admonet autem et corripit hominem contemnentem; et dicit, An divitias bonitatis et longanimitatis ejus contemnis? Quia bonus est in te, quia longanimis est in te, quia patiens est in te, quia differt te et non aufert te, contemnis, et omnino nullum judicium Dei putas:",
          "candidate_score": 0.68837,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_92_94",
          "bdc_text": "«Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret . Natura ergoautem gestrichen , ergo darübergeschrieben. hic operationem dei , quae vel in impiissimis operatur , significat , qua ostendit eis legem et manifestat eis voluntatem suam . Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3238",
          "psc_text": "Manifestavit illis quibus legem non dedit? Audi quomodo manifestavit. Invisibilia enim ejus, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Interroga mundum, ornatum coeli, fulgorem dispositionemque siderum, solem diei sufficientem, lunam noctis solatium: interroga terram fructificantem herbis et lignis, animalibus plenam, hominibus exornatam: interroga mare, quantis et qualibus natatilibus plenum: interroga aera, quantis volatilibus viget: interroga omnia, et vide si non sensu suo tanquam tibi respondent, Deus nos fecit. Haec et philosophi nobiles quaesierunt, et ex arte artificem cognoverunt. Quid ergo? quare revelatur ira Dei super ipsam impietatem? Quia veritatem in iniquitate detinent? Veniat, ostendat quomodo. Jam enim dixit, quomodo cognoverunt. Invisibilia ejus, id est, Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque ejus virtus et divinitas; ut sint inexcusabiles. Quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum honorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Apostoli verba sunt, non mea: Et obscuratum",
          "candidate_score": 0.685925,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_447",
          "psc_text": "Deus nunc judicat quaedam, non omnia. Verumtamen etiam modo debet quisque attendere, quia quando vult Deus, respicit et judicat, et ad horam non differt: quando autem vult, differt. Et unde hoc? Quia si nunquam in praesenti judicaret, non esse Deus crederetur: si omnia in praesenti judicaret, nihil judicio reservaret. Ad hoc enim multa servantur judicio, et quaedam in praesentia judicantur, ut illi qui differuntur, timeant et convertantur. Non enim amat Deus damnare, sed salvare: et ideo patiens est in malos, ut de malis faciat bonos. Sed dicit Apostolus, quia revelabitur ira Dei super omnem impietatem (Rom. I, 18) , et reddet Deus unicuique secundum opera sua. Admonet autem et corripit hominem contemnentem; et dicit, An divitias bonitatis et longanimitatis ejus contemnis? Quia bonus est in te, quia longanimis est in te, quia patiens est in te, quia differt te et non aufert te, contemnis, et omnino nullum judicium Dei putas:",
          "candidate_score": 0.684551,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_79_81",
          "bdc_text": "Sensus ergo est : dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1268",
          "psc_text": "vocatur; credere in Christum, fides vocatur. Accipio quod dicis, credere in Christum, fides vocatur. Audi et tu alium Scripturae locum, Justus ex fide vivit (Habacuc II, 4; Rom. I, 17) . Facite justitiam, credite: Justus ex fide vivit. Difficile est ut male vivat, qui bene credit. Credite ex toto corde, credite non claudicantes, non haesitantes, non contra ipsam fidem humanis suspicionibus argumentantes. Fides appellata est ab eo quia fit quod dicitur. Duae syllabae sonant, cum dicitur fides: prima syllaba est a facto, secunda a dicto. Interrogo ergo te utrum credas. Dicis, Credo. Fac quod dicis, et fides est. Ego enim respondentis vocem audire possum, cor credentis videre non possum. Sed numquid ego ad vineam conduxi, qui cor videre non possum? Nec ego conduco, nec ego opus indico, nec ego denarium mercedem praeparo. Cooperarius vester sum; pro viribus quas ille donare dignatur, in vinea laboro: quo autem animo laborem, qui me",
          "candidate_score": 0.681821,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3453",
          "psc_text": "codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli, manifesta ibi laus est expressa legis Dei. 3. Manichaeorum calumnia refellenda ex consequentibus. Videte enim prius et advertite. Cum enim essemus in carne, ait, passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur. Hic jam Manichaeus erigit cervicem, exaltat cornua, impetit te, facit impetum: Ecce, inquit, passiones peccatorum quae per Legem sunt. Quomodo bona est Lex, per quam in nobis sunt passiones peccatorum, et operantur in membris nostris, ut fructum ferant morti? Lege, aliquantum progredere, totum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce interim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem",
          "candidate_score": 0.680818,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77_79",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo . credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus . Sensus ergo est :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1498",
          "psc_text": "Attendite ne faciatis justitiam vestram coram hominibus; sed addidit, ut videamini ab eis: nisi quia sunt quidam, qui sic faciunt justitiam suam coram hominibus, non ut videantur ab eis, sed ut ipsa opera videantur, et glorificetur Pater qui est in coelis, qui ea justificatis impiis donare dignatus est? CAPUT III. 4. Quisnam vere praeceptum utrumque implevit. Qui tales sunt, nec suam justitiam deputant, sed ejus ex cujus fide vivunt. Unde et Apostolus dicit, Ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo, non habens meam justitiam, quae ex Lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo, justitia ex fide (Philipp. III, 8 et 9) : et in alio loco, Ut nos simus justitia Dei in illo (II Cor. V, 21) . Unde et Judaeos ita reprehendit: Ignorantes, inquit, Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 3) . Quisquis ergo ita vult",
          "candidate_score": 0.678365,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_17",
          "bdc_text": "Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2083",
          "psc_text": "ipsum solum; non palam, sed in secreto et occulte. Vis nosse, quisquis talia cogitas, non sibi repugnare duo Testamenta, quia illud in libro Salomonis, hoc in Evangelio reperitur? Apostolum audi. Certe Apostolus minister est Novi Testamenti. Audi ergo apostolum Paulum Timotheo praecipientem et dicentem, Peccantes coram omnibus argue, ut et caeteri timorem habeant (I Tim. V, 20) . Jam non Salomonis liber cum Evangelio, sed Pauli apostoli Epistola videtur confligere. Salomonem paululum sine injuria seponamus: Christum Dominum et Paulum servum ejus audiamus. Quid dicis, Domine? Si peccaverit in te frater tuus, corripe illum inter te et ipsum solum. Quid dicis, Apostole? Peccantes coram omnibus argue, ut et caeteri timorem habeant. Quid facimus? Controversiam istam velut judices audimus? Absit. Imo sub judice constituti pulsemus, uti nobis aperiri impetremus: fugiamus sub alas Domini Dei nostri. Non enim Apostolo suo contrarium locutus est, quia et in illo ipse locutus est, sicut dicit: An",
          "candidate_score": 0.675707,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3454",
          "psc_text": "audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce interim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem Legis quae aperta est veniamus. Passiones, inquit, peccatorum, quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Nunc ergo evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Adhuc videtur Legem arguere, culpare, improbare, detestari: sed non intelligentibus. Cum enim dicit, Cum essemus in carne, passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Nunc ergo evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae, quasi utique videtur Legem accusare atque culpare.",
          "candidate_score": 0.675646,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80_82",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3622",
          "psc_text": "enim justitiae nihil habemus, nec fidem habemus: si fidem non habemus, christiani non sumus. Si autem fidem habemus, jam aliquid habemus justitiae. Ipsum aliquid, vis nosse quantum sit? Justus ex fide vivit (Habac. II, 4; Rom. I, 17) : justus, inquam, ex fide vivit; quia credit quod non videt. CAPUT V. 5. Justificatio aliqua vere per fidem. Patres, arietes sancti, duces Apostoli, quando annuntiaverunt, non solum viderunt oculis, sed etiam manibus tractaverunt: et tamen Dominus servans nobis donum fidei, cuidam discipulorum suorum tractanti, palpanti, veritatem digitis inquirenti et invenienti, exclamanti, Dominus meus et Deus meus; ait ipse Dominus et Deus, Quia vidisti, credidisti. Et nos futuros intuens: Beati, inquit, qui non viderunt et crediderunt (Joan. XX, 28 et 29) . Non vidimus, audivimus, et credidimus. Beati praedicti sumus, et de justitia nihil habemus? Venit Dominus carnaliter ad Judaeos, et occisus est: non venit ad nos, et acceptus est. Populus quem",
          "candidate_score": 0.675201,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_94_96",
          "bdc_text": "Hanc autem operationem adfectibus obcecati et obruti impii non sequunturvor sequuntur gestrichen vident. , tametsi sentiunt . Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3456",
          "psc_text": "Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Manichaee, et dicebas mihi, cum Legem reprehenderes, Ecce Audi Apostolum, lege Apostolum: Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Nunc ergo evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Jactabas te, clamabas, dicebas, Audi, lege, vide: ista dixeras, et jam verso tergo ire cupiebas. Exspecta, audivi te, audi me: imo nec ego te, nec tu me; sed ambo simul audiamus Apostolum, qui solvit se, et alligat te. Quid ergo dicemus, inquit? Lex peccatum est? Hoc dicebas, Lex peccatum est, hoc nempe dicebas. Ecce audisti quod dicebas, audi quod dicas. Legem Dei peccatum esse dicebas, quando eam caecus et improvidus reprehendebas. Errasti: vidit Paulus errorem tuum. Quod dicebas, ipse dixit. Quid ergo dicemus?",
          "candidate_score": 0.674831,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_425",
          "psc_text": "operibus vestris? Quid est nocte, nisi in tribulatione? Quid est coram Deo, nisi conscientiae puritate? Sic vivendo et hoc amando, habebitis Deum in contemplatione, et in illo vitam sine defectione; dies bonos sine contenebratione, pacem sine dissensione. SERMO XVII . De eo quod dicitur in Psalmo XLIX, 3, Deus manifestus veniet, Deus noster, et non silebit, etc. CAPUT PRIMUM. 1. Judicium extremum. Cantavimus, fratres, Deus manifestus veniet, Deus noster, et non silebit. Deum Christum Scriptura praedixit venturum ad judicium vivorum et mortuorum. Quando enim prius venit judicari, occultus fuit: quando veniet judicare, manifestus erit. Quam fuerit tunc occultus, hinc intelligite quod ait Apostolus: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II, 8) . Tunc autem siluit interrogatus, sicut et Evangelium loquitur, et impletur in eo Isaiae prophetia dicentis: Sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum",
          "candidate_score": 0.674593,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_46_48",
          "bdc_text": "puto , ut primum πίστις ( nam hic bis haec dictio ponitur : ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1268",
          "psc_text": "vocatur; credere in Christum, fides vocatur. Accipio quod dicis, credere in Christum, fides vocatur. Audi et tu alium Scripturae locum, Justus ex fide vivit (Habacuc II, 4; Rom. I, 17) . Facite justitiam, credite: Justus ex fide vivit. Difficile est ut male vivat, qui bene credit. Credite ex toto corde, credite non claudicantes, non haesitantes, non contra ipsam fidem humanis suspicionibus argumentantes. Fides appellata est ab eo quia fit quod dicitur. Duae syllabae sonant, cum dicitur fides: prima syllaba est a facto, secunda a dicto. Interrogo ergo te utrum credas. Dicis, Credo. Fac quod dicis, et fides est. Ego enim respondentis vocem audire possum, cor credentis videre non possum. Sed numquid ego ad vineam conduxi, qui cor videre non possum? Nec ego conduco, nec ego opus indico, nec ego denarium mercedem praeparo. Cooperarius vester sum; pro viribus quas ille donare dignatur, in vinea laboro: quo autem animo laborem, qui me",
          "candidate_score": 0.67429,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47_49",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1268",
          "psc_text": "vocatur; credere in Christum, fides vocatur. Accipio quod dicis, credere in Christum, fides vocatur. Audi et tu alium Scripturae locum, Justus ex fide vivit (Habacuc II, 4; Rom. I, 17) . Facite justitiam, credite: Justus ex fide vivit. Difficile est ut male vivat, qui bene credit. Credite ex toto corde, credite non claudicantes, non haesitantes, non contra ipsam fidem humanis suspicionibus argumentantes. Fides appellata est ab eo quia fit quod dicitur. Duae syllabae sonant, cum dicitur fides: prima syllaba est a facto, secunda a dicto. Interrogo ergo te utrum credas. Dicis, Credo. Fac quod dicis, et fides est. Ego enim respondentis vocem audire possum, cor credentis videre non possum. Sed numquid ego ad vineam conduxi, qui cor videre non possum? Nec ego conduco, nec ego opus indico, nec ego denarium mercedem praeparo. Cooperarius vester sum; pro viribus quas ille donare dignatur, in vinea laboro: quo autem animo laborem, qui me",
          "candidate_score": 0.673523,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3622",
          "psc_text": "enim justitiae nihil habemus, nec fidem habemus: si fidem non habemus, christiani non sumus. Si autem fidem habemus, jam aliquid habemus justitiae. Ipsum aliquid, vis nosse quantum sit? Justus ex fide vivit (Habac. II, 4; Rom. I, 17) : justus, inquam, ex fide vivit; quia credit quod non videt. CAPUT V. 5. Justificatio aliqua vere per fidem. Patres, arietes sancti, duces Apostoli, quando annuntiaverunt, non solum viderunt oculis, sed etiam manibus tractaverunt: et tamen Dominus servans nobis donum fidei, cuidam discipulorum suorum tractanti, palpanti, veritatem digitis inquirenti et invenienti, exclamanti, Dominus meus et Deus meus; ait ipse Dominus et Deus, Quia vidisti, credidisti. Et nos futuros intuens: Beati, inquit, qui non viderunt et crediderunt (Joan. XX, 28 et 29) . Non vidimus, audivimus, et credidimus. Beati praedicti sumus, et de justitia nihil habemus? Venit Dominus carnaliter ad Judaeos, et occisus est: non venit ad nos, et acceptus est. Populus quem",
          "candidate_score": 0.673096,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3622",
          "psc_text": "enim justitiae nihil habemus, nec fidem habemus: si fidem non habemus, christiani non sumus. Si autem fidem habemus, jam aliquid habemus justitiae. Ipsum aliquid, vis nosse quantum sit? Justus ex fide vivit (Habac. II, 4; Rom. I, 17) : justus, inquam, ex fide vivit; quia credit quod non videt. CAPUT V. 5. Justificatio aliqua vere per fidem. Patres, arietes sancti, duces Apostoli, quando annuntiaverunt, non solum viderunt oculis, sed etiam manibus tractaverunt: et tamen Dominus servans nobis donum fidei, cuidam discipulorum suorum tractanti, palpanti, veritatem digitis inquirenti et invenienti, exclamanti, Dominus meus et Deus meus; ait ipse Dominus et Deus, Quia vidisti, credidisti. Et nos futuros intuens: Beati, inquit, qui non viderunt et crediderunt (Joan. XX, 28 et 29) . Non vidimus, audivimus, et credidimus. Beati praedicti sumus, et de justitia nihil habemus? Venit Dominus carnaliter ad Judaeos, et occisus est: non venit ad nos, et acceptus est. Populus quem",
          "candidate_score": 0.672612,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_81_83",
          "bdc_text": "«Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius : gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1268",
          "psc_text": "vocatur; credere in Christum, fides vocatur. Accipio quod dicis, credere in Christum, fides vocatur. Audi et tu alium Scripturae locum, Justus ex fide vivit (Habacuc II, 4; Rom. I, 17) . Facite justitiam, credite: Justus ex fide vivit. Difficile est ut male vivat, qui bene credit. Credite ex toto corde, credite non claudicantes, non haesitantes, non contra ipsam fidem humanis suspicionibus argumentantes. Fides appellata est ab eo quia fit quod dicitur. Duae syllabae sonant, cum dicitur fides: prima syllaba est a facto, secunda a dicto. Interrogo ergo te utrum credas. Dicis, Credo. Fac quod dicis, et fides est. Ego enim respondentis vocem audire possum, cor credentis videre non possum. Sed numquid ego ad vineam conduxi, qui cor videre non possum? Nec ego conduco, nec ego opus indico, nec ego denarium mercedem praeparo. Cooperarius vester sum; pro viribus quas ille donare dignatur, in vinea laboro: quo autem animo laborem, qui me",
          "candidate_score": 0.672375,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_80_82",
          "bdc_text": "dum agnoscunt homines , imo credunt id deum praestare , quod per os prophetarum suorum promiseratVgl. Lk 1 , 70. . «Iustus enim ex fide vivet » [ Röm 1 , 17 ] , id est ex eo , quod credit . Alterum locum cap. 2 [ 14 f] sic exposuit Zuinglius :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1268",
          "psc_text": "vocatur; credere in Christum, fides vocatur. Accipio quod dicis, credere in Christum, fides vocatur. Audi et tu alium Scripturae locum, Justus ex fide vivit (Habacuc II, 4; Rom. I, 17) . Facite justitiam, credite: Justus ex fide vivit. Difficile est ut male vivat, qui bene credit. Credite ex toto corde, credite non claudicantes, non haesitantes, non contra ipsam fidem humanis suspicionibus argumentantes. Fides appellata est ab eo quia fit quod dicitur. Duae syllabae sonant, cum dicitur fides: prima syllaba est a facto, secunda a dicto. Interrogo ergo te utrum credas. Dicis, Credo. Fac quod dicis, et fides est. Ego enim respondentis vocem audire possum, cor credentis videre non possum. Sed numquid ego ad vineam conduxi, qui cor videre non possum? Nec ego conduco, nec ego opus indico, nec ego denarium mercedem praeparo. Cooperarius vester sum; pro viribus quas ille donare dignatur, in vinea laboro: quo autem animo laborem, qui me",
          "candidate_score": 0.672329,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_154",
          "psc_text": "apparuerit Deus per creaturam, angelum. Sic quid miraris quia dicitur, cum apparet angelus, Dixit Deus; et vocavit Deus Moysen, et accessit ad locum; et dixit Dominus ad Moysen? Quia non attenditur templum angelus, sed inhabitator angeli. Ipse enim angelus templum Dei erat. Si enim dignatur in homine habitare et loqui, ut quando propheta loquitur, dicatur, Dixit Deus; quanto magis per angelum? Et cum dicitur, Dixit Deus per Isaiam, quid erat Isaias? Nonne homo portans carnem, natus de patre et matre, sicuti omnes nos? Et tamen loquitur, et quid dicimus in eloquiis ipsius? Haec dicit Dominus (Isai. L, 1) . Quomodo ergo Deus, si Isaias, nisi quia Deus per Isaiam? Sic et hic loquente angelo dicitur Deus loqui. Quare, nisi quia per angelum Deus? CAPUT III. 3. Dei apparitio quare in rubo facta. Advertite itaque soluta quaestione etiam istud, in cujus rei signum videtur factum, quod in rubo apparuit: et rubus",
          "candidate_score": 0.67102,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_31_33",
          "bdc_text": "ThZ X , 1954 , 73-76 ; Staedtke 185f , 272. ) . Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3599",
          "psc_text": "CAPUT PRIMUM. 1. Spes Christianorum de aeternis. Mundo fallaci creditur, non Deo. Sicut Apostolum dixisse meminit Sanctitas vestra, fratres charissimi, Spe salvi facti sumus: Spes autem, inquit, quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus. Hinc vobis exhortatorium et consolatorium praebere sermonem admonet nos ipse Dominus Deus noster, cui dicitur in Psalmo: Spes mea es tu, portio mea in terra viventium (Psal. CXLI, 6) . Ipse, inquam, qui spes nostra est in terra viventium, jubet ut vos alloquamur in hac terra morientium; ut non respiciatis quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem non videntur, aeterna (II Cor. IV, 18) Quia ergo quod non videmus speramus, et per patientiam exspectamus; merito nobis in Psalmo dicitur, Sustine Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum (Psal. XXVI, 14) . Mundi enim promissa",
          "candidate_score": 0.670366,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95_97",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit : die meynung , den inhalt des gsatzs . Vult ergo Paulus sic dicere :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3456",
          "psc_text": "Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Manichaee, et dicebas mihi, cum Legem reprehenderes, Ecce Audi Apostolum, lege Apostolum: Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Nunc ergo evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Jactabas te, clamabas, dicebas, Audi, lege, vide: ista dixeras, et jam verso tergo ire cupiebas. Exspecta, audivi te, audi me: imo nec ego te, nec tu me; sed ambo simul audiamus Apostolum, qui solvit se, et alligat te. Quid ergo dicemus, inquit? Lex peccatum est? Hoc dicebas, Lex peccatum est, hoc nempe dicebas. Ecce audisti quod dicebas, audi quod dicas. Legem Dei peccatum esse dicebas, quando eam caecus et improvidus reprehendebas. Errasti: vidit Paulus errorem tuum. Quod dicebas, ipse dixit. Quid ergo dicemus?",
          "candidate_score": 0.669859,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_47_49",
          "bdc_text": "ἐκ πίστεως εἰς πίστιν ) provor pro gestrichen ad . certa fiducia et credulitate eius , qui promissis adheret , alterum pro veritate promittentis , qua certo pollicita praestat et minime fallit , accipiatur . Sic «ex fide in fidem» :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3069",
          "psc_text": "ut persuaderem, sed tantummodo admonui prudentiam vestram, non mentiri eum qui promittit aliquid et non facit, si ut non faciat, aliud occurrerit, quod ejus impediat promissionem, non quod convincat falsitatem. 3. Mentiri pejus est quam falli. Sed ait qui me audit: Numquid hoc potes de Christo dicere, quia vel non potuit implere quae volebat, vel futura nesciebat? Bene agis, bene suggeris, recte commones: sed, o homo, partire mecum sollicitudinem. Quem non audemus dicere minus valentem, audemus dicere mentientem? Ego quidem, quantum existimo, quantum pro mea infirmitate judicare possum, eligo ut homo in aliquo fallatur, quam ut in aliquo mentiatur. Falli enim pertinet ad infirmitatem, mentiri ad iniquitatem. Odisti, inquit, Domine, omnes qui operantur iniquitatem. Et continuo: Perdes omnes qui loquuntur mendacium (Psal. V, 7) . Aut tantumdem valet iniquitas et mendacium; aut plus est Perdes, quam Odisti. Neque enim qui odio habetur, continuo perditione punitur. Verum sit illa quaestio, utrum",
          "candidate_score": 0.66969,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_155",
          "psc_text": "ergo Deus, si Isaias, nisi quia Deus per Isaiam? Sic et hic loquente angelo dicitur Deus loqui. Quare, nisi quia per angelum Deus? CAPUT III. 3. Dei apparitio quare in rubo facta. Advertite itaque soluta quaestione etiam istud, in cujus rei signum videtur factum, quod in rubo apparuit: et rubus non comburebatur, non incendebatur: et apparebat tanquam ignis, et non incendebat rubum. Putamus rubum bonum aliquid significare, cum sint spinae? Si enim consumpsisset ignis spinas, significaret quia et verbum Domini quod dictum est Judaeis, consumpsisset peccata illorum, et Lex illa finiret iniquitates ipsorum. Si enim sic ignis in rubo, quomodo Lex in Judaeis; sic sunt spinae rubi, quomodo peccata Judaeorum: sic ignis hic non cremavit spinas, quomodo Lex non cremavit peccata. 4. Nomen Dei. Loquitur autem Dominus ad Moysen (jam illa nostis, et non diutius vos tenere debemus, propter angustias temporis): Ego sum qui sum: Misit me qui est. Cum",
          "candidate_score": 0.668565,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_7_9",
          "bdc_text": "Contendo quidem , ut deo duce in dies magis ac magis que ipsius sunt intelligam , sed «neque currentis est neque volentis , sedHier und weiter unten am Rande Bemerkungen von J. H. Hottinger. miserentis dei » [ Röm 9 , 16 ] , cui tu acceptum feras , si quid ipso dignum protulero . Audivi quondam Huldericum Zuinglium Huldrych Zwingli , 1484-1531 . Zum Leben und Wirken des Zürcher Reformators s. u. a .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_447",
          "psc_text": "Deus nunc judicat quaedam, non omnia. Verumtamen etiam modo debet quisque attendere, quia quando vult Deus, respicit et judicat, et ad horam non differt: quando autem vult, differt. Et unde hoc? Quia si nunquam in praesenti judicaret, non esse Deus crederetur: si omnia in praesenti judicaret, nihil judicio reservaret. Ad hoc enim multa servantur judicio, et quaedam in praesentia judicantur, ut illi qui differuntur, timeant et convertantur. Non enim amat Deus damnare, sed salvare: et ideo patiens est in malos, ut de malis faciat bonos. Sed dicit Apostolus, quia revelabitur ira Dei super omnem impietatem (Rom. I, 18) , et reddet Deus unicuique secundum opera sua. Admonet autem et corripit hominem contemnentem; et dicit, An divitias bonitatis et longanimitatis ejus contemnis? Quia bonus est in te, quia longanimis est in te, quia patiens est in te, quia differt te et non aufert te, contemnis, et omnino nullum judicium Dei putas:",
          "candidate_score": 0.667971,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_83_85",
          "bdc_text": "gentibus , quibus lex scriptavor scripta gestrichen da . data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda . Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3531",
          "psc_text": "Sina in igne; sed plebem longe stantem territans, et digito suo scribens in lapide (Exod. XIX, XX, et XXXI, 18), non in corde. Huc autem quando venit Spiritus sanctus, congregati erant fideles in unum: nec in monte terruit, sed intravit in domum. De coelo quidem factus est subito sonus, quasi ferretur flatus vehemens: sonuit, sed nullus expavit. Audisti sonum, vide et ignem; quia et in monte utrumque erat, et ignis et sonitus; sed illic etiam fumus, hic vero ignis serenus. Visae sunt enim illis, inquit Scriptura, linguae divisae, velut ignis. Numquid de longinquo territans? Absit. Nam insedit super unumquemque eorum, et coeperunt linguis loqui, sicut Spiritus dabat eis pronuntiare (Act. II, 1-4) . Audi linguam loquentem, et intellige Spiritum, non in lapide, sed in corde scribentem. Lex ergo spiritus vitae, scripta in corde, non in lapide; in Christo Jesu, in quo celebratum est verissimum Pascha; liberavit te a lege peccati",
          "candidate_score": 0.667533,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_15_17",
          "bdc_text": "Emil Egli , Bullingers Beziehungen zu Zwingli , in : Zwa I 439-443 ; Blanke 75ff). , synceri ac acerrimi iudicii virum , quo et praeceptore in sacris litteris utor , Epistolam Pauli ad Rhomanos pro publico suggestu explanantem , Wann Jud Zwingli Röm 1 , 17 ( und 2 , 14f ) öffentlich auslegen bzw. darüber predigen hörte , läßt sich nicht genau feststellen .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2083",
          "psc_text": "ipsum solum; non palam, sed in secreto et occulte. Vis nosse, quisquis talia cogitas, non sibi repugnare duo Testamenta, quia illud in libro Salomonis, hoc in Evangelio reperitur? Apostolum audi. Certe Apostolus minister est Novi Testamenti. Audi ergo apostolum Paulum Timotheo praecipientem et dicentem, Peccantes coram omnibus argue, ut et caeteri timorem habeant (I Tim. V, 20) . Jam non Salomonis liber cum Evangelio, sed Pauli apostoli Epistola videtur confligere. Salomonem paululum sine injuria seponamus: Christum Dominum et Paulum servum ejus audiamus. Quid dicis, Domine? Si peccaverit in te frater tuus, corripe illum inter te et ipsum solum. Quid dicis, Apostole? Peccantes coram omnibus argue, ut et caeteri timorem habeant. Quid facimus? Controversiam istam velut judices audimus? Absit. Imo sub judice constituti pulsemus, uti nobis aperiri impetremus: fugiamus sub alas Domini Dei nostri. Non enim Apostolo suo contrarium locutus est, quia et in illo ipse locutus est, sicut dicit: An",
          "candidate_score": 0.666156,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_214",
          "psc_text": "Dei, quae Lex data est in monte Sina quinquagesimo die post occisionem ovis celebrato Pascha a populo Judaeorum. Implentur quinquaginta dies post occisionem ovis, et datur Lex scripta digito Dei: implentur quinquaginta dies post occisionem Christi, et venit Spiritus sanctus. Gratias Domino, occultanti providenter, aperienti suaviter Jam videte hoc etiam, fratres, Pharaonis magos evidentissime confiteri. Deficientes in tertio signo dixerunt, Digitus Dei est hic, etc. (Exod. VIII, 19). SERMO IX . De decem Chordis . CAPUT PRIMUM. 1. Dominus et Deus noster misericors et miserator, longanimis et multum misericors, et verax; quam largiter praerogat misericordiam in praesenti saeculo, tam severe minatur judicium in futuro saeculo. Verba quae dixi scripta sunt, et divinis auctoritatibus continentur, quia, Misericors et miserator Dominus, longanimis et multum misericors, et verax (Psal. CI, 8, et CXLIV, 8) . Multum delectat omnes peccatores et amatores saeculi hujus, quia misericors et miserator Dominus, quia longanimis et multum misericors.",
          "candidate_score": 0.665173,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_116_118",
          "bdc_text": "- StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1825",
          "psc_text": "Lex subintravit, ut abundaret delictum (Rom. V, 20) . Cum ergo ipse etiam alibi dicat, Non veni vocare justos, sed peccatores (Matth. IX, 13) ; quomodo, si non venisset, peccatum non haberent, nisi quia sententia ista nec universaliter nec particulariter, sed indefinite pronuntiata non omne peccatum cogit intelligi? Sed plane nisi aliquod peccatum intellexerimus, quod non haberent, nisi Christus venisset et locutus eis fuisset, falsam, quod absit, sententiam esse diceremus. Non ergo ait, Si non venissem et locutus fuissem eis, nullum peccatum haberent: ne Veritas mentiretur. Nec rursus definite dixit, Si non venissem et locutus fuissem eis, quoddam peccatum non haberent: ne pium studium parum exerceretur. In omni quippe copia Scripturarum sanctarum pascimur apertis, exercemur obscuris: illic fames pellitur, hic fastidium. Quia ergo non est dictum, Peccatum nullum haberent; non perturbemur, cum peccatores Judaeos, etiamsi Dominus non venisset, agnoscimus. Sed tamen quia dictum est, Si non venissem, peccatum non haberent;",
          "candidate_score": 0.665123,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_0_2",
          "bdc_text": "Gratiam et pacem a deo per Christum . Quod tu ex me quorundam locorum in Paulo ad Rhomanos [ ! ] eorumque difficilium explanationem flagitas Bullingers Brief ist nicht erhalten. , frater charissime , ex pumice aquam cogisVgl. Adagia 1 , 4 , 75 ( LB II 174f ) ;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3830",
          "psc_text": "Si autem didicisti quod ait et ipse Apostolus, Ut qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I, 31) ; confitere pacem, charitatem cum fide, non tibi esse nisi a Deo. Sed respondes mihi: Tu hoc dicis, proba quod dicis. Probo: ipsum Apostolum testem vocabo. Ecce habetis: Apostolus dixit, Pax fratribus, et charitas cum fide. Ipse dixit. Quid ipse dixit? Vide, sequitur, Pax fratribus, et charitas cum fide, a Deo Patre nostro et Domino Jesu Christo. Quid ergo habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. IV, 7)? Nam si gloriatus est Abraham, ex fide gloriatus est. Quae est fides plena et perfecta? Quae credit ex Deo esse omnia bona nostra, et ipsam fidem. Iterum dicit Apostolus, Misericordiam consecutus sum. O confessio! Non ait, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem, misericordiam consecutus sum (Id. VII, 25) . CAPUT IV. 4. Gratia",
          "candidate_score": 0.664716,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_107_109",
          "bdc_text": ": deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_155",
          "psc_text": "ergo Deus, si Isaias, nisi quia Deus per Isaiam? Sic et hic loquente angelo dicitur Deus loqui. Quare, nisi quia per angelum Deus? CAPUT III. 3. Dei apparitio quare in rubo facta. Advertite itaque soluta quaestione etiam istud, in cujus rei signum videtur factum, quod in rubo apparuit: et rubus non comburebatur, non incendebatur: et apparebat tanquam ignis, et non incendebat rubum. Putamus rubum bonum aliquid significare, cum sint spinae? Si enim consumpsisset ignis spinas, significaret quia et verbum Domini quod dictum est Judaeis, consumpsisset peccata illorum, et Lex illa finiret iniquitates ipsorum. Si enim sic ignis in rubo, quomodo Lex in Judaeis; sic sunt spinae rubi, quomodo peccata Judaeorum: sic ignis hic non cremavit spinas, quomodo Lex non cremavit peccata. 4. Nomen Dei. Loquitur autem Dominus ad Moysen (jam illa nostis, et non diutius vos tenere debemus, propter angustias temporis): Ego sum qui sum: Misit me qui est. Cum",
          "candidate_score": 0.661227,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_33",
          "bdc_text": "Significat enim πίστις non modo credulitatem , sed et veritatem ac promissi constantiam .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3599",
          "psc_text": "CAPUT PRIMUM. 1. Spes Christianorum de aeternis. Mundo fallaci creditur, non Deo. Sicut Apostolum dixisse meminit Sanctitas vestra, fratres charissimi, Spe salvi facti sumus: Spes autem, inquit, quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus. Hinc vobis exhortatorium et consolatorium praebere sermonem admonet nos ipse Dominus Deus noster, cui dicitur in Psalmo: Spes mea es tu, portio mea in terra viventium (Psal. CXLI, 6) . Ipse, inquam, qui spes nostra est in terra viventium, jubet ut vos alloquamur in hac terra morientium; ut non respiciatis quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem non videntur, aeterna (II Cor. IV, 18) Quia ergo quod non videmus speramus, et per patientiam exspectamus; merito nobis in Psalmo dicitur, Sustine Dominum, viriliter age, et confortetur cor tuum, et sustine Dominum (Psal. XXVI, 14) . Mundi enim promissa",
          "candidate_score": 0.660288,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_85_87",
          "bdc_text": "Ubi primum observabis Paulum hic de natura more gentium loqui , quasi dicat : «Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. » Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3456",
          "psc_text": "Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Manichaee, et dicebas mihi, cum Legem reprehenderes, Ecce Audi Apostolum, lege Apostolum: Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Nunc ergo evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Jactabas te, clamabas, dicebas, Audi, lege, vide: ista dixeras, et jam verso tergo ire cupiebas. Exspecta, audivi te, audi me: imo nec ego te, nec tu me; sed ambo simul audiamus Apostolum, qui solvit se, et alligat te. Quid ergo dicemus, inquit? Lex peccatum est? Hoc dicebas, Lex peccatum est, hoc nempe dicebas. Ecce audisti quod dicebas, audi quod dicas. Legem Dei peccatum esse dicebas, quando eam caecus et improvidus reprehendebas. Errasti: vidit Paulus errorem tuum. Quod dicebas, ipse dixit. Quid ergo dicemus?",
          "candidate_score": 0.659936,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_116_118",
          "bdc_text": "- StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3854",
          "psc_text": "justitiam, quae in lege est, malum est? Si malum est, secundum justitiam quae in lege est, esse sine querela; ergo aliquid mali est lex? Sed habemus eumdem apostolum dicentem, Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum (Rom. VII, 12) . Si lex sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum; secundum justitiam quae est ex lege sancta, conversari sine querela, quomodo potest non esse bonum? quomodo potest non esse sanctum? An forte sanctum est? Audiamus ipsum Apostolum; videte quid dicat: Quae mihi lucra fuerunt, haec propter Christum damna esse duxi. Damna sua dicit, et inter damna sua computat, quod in justitia, quae est in lege, fuerit sine querela. Verumtamen, inquit, et arbitror omnia damna esse propter eminentem scientiam Christi Jesu Domini nostri. Attendo, inquit, laudes meas, comparo eminentiae Domini nostri Jesu Christi. Illud sitio, hoc contemno. Parum est hoc: Propter quem arbitror, inquit, omnia non solum",
          "candidate_score": 0.658832,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_95",
          "bdc_text": "Nec est , quod in his verbis torquearis ( «que legis sunt» , «opus legis » [ Röm 2 , 14f] ) , nam per hec Paulus sententiam , tenorem ac mentem legis intelligit :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3456",
          "psc_text": "Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit. Auctoritatem Apostoli contra me proferebas, o Manichaee, et dicebas mihi, cum Legem reprehenderes, Ecce Audi Apostolum, lege Apostolum: Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Nunc ergo evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae. Jactabas te, clamabas, dicebas, Audi, lege, vide: ista dixeras, et jam verso tergo ire cupiebas. Exspecta, audivi te, audi me: imo nec ego te, nec tu me; sed ambo simul audiamus Apostolum, qui solvit se, et alligat te. Quid ergo dicemus, inquit? Lex peccatum est? Hoc dicebas, Lex peccatum est, hoc nempe dicebas. Ecce audisti quod dicebas, audi quod dicas. Legem Dei peccatum esse dicebas, quando eam caecus et improvidus reprehendebas. Errasti: vidit Paulus errorem tuum. Quod dicebas, ipse dixit. Quid ergo dicemus?",
          "candidate_score": 0.6577,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_52_54",
          "bdc_text": "als fiducia und veritas in Röm 1 , 17 in eigener Verantwortung redet , ohne sich «durch Zwinglis Autorität expressis verbis gedeckt zu wissen , aber wohl nicht , ohne gerade durch Zwinglis Auslegung dazu angeregt zu sein» ( Hausammann 48 ) . Jedenfalls hätte Zwingli von seinem eigenen Glaubens verständnis her dieser Interpretierung von Röm 1 , 17 zweifellos zustimmen können ; als erstes Merkmal des Glaubens galt ihm ja das Vertrauen , fiducia ( Z II 182 , 4ff;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1268",
          "psc_text": "vocatur; credere in Christum, fides vocatur. Accipio quod dicis, credere in Christum, fides vocatur. Audi et tu alium Scripturae locum, Justus ex fide vivit (Habacuc II, 4; Rom. I, 17) . Facite justitiam, credite: Justus ex fide vivit. Difficile est ut male vivat, qui bene credit. Credite ex toto corde, credite non claudicantes, non haesitantes, non contra ipsam fidem humanis suspicionibus argumentantes. Fides appellata est ab eo quia fit quod dicitur. Duae syllabae sonant, cum dicitur fides: prima syllaba est a facto, secunda a dicto. Interrogo ergo te utrum credas. Dicis, Credo. Fac quod dicis, et fides est. Ego enim respondentis vocem audire possum, cor credentis videre non possum. Sed numquid ego ad vineam conduxi, qui cor videre non possum? Nec ego conduco, nec ego opus indico, nec ego denarium mercedem praeparo. Cooperarius vester sum; pro viribus quas ille donare dignatur, in vinea laboro: quo autem animo laborem, qui me",
          "candidate_score": 0.657652,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_86",
          "bdc_text": "«Vos gentes quandoquidem putatis hanc naturam esse aliis facere , que vobis fieri cupitis , ut interim donem vobis naturam hoc posse , nihil aliud extorquebitis , nisi quod et in vobis sit lex adeoque vos peccatores et praevaricatores legis esse. »",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_643",
          "psc_text": "non praedictio: qui promisit, ipse facit: ut promissio, inquit, ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Ecce quales nos invenit gratia Salvatoris, quos nec Lex sanos facere potuit. Quare autem dabatur Lex, si sufficiebat natura? Et tamen nec Lex sufficere potuit, ita infirma erat ipsa natura: data est Lex, sed non quae posset vivificare. Quare ergo data est Lex? Lex, inquit Apostolus, praevaricationis gratia data est (Galat. III, 21, 22, 19) : praevaricationis gratia posita est, ut te faceret praevaricatorem. Quare, ut me faceret praevaricatorem? Quia noverat Deus superbiam tuam: noverat quia dicebas, O si sit qui doceat! o si sit qui mihi ostendat! Ecce Lex dicit tibi, Non concupisces. Cognovisti Legem dicentem, Non concupisces. Surrexit concupiscentia, quam non noveras; inerat enim, sed nesciebatur: coepisti conari vincere quod inerat, et apparuit quod latebat. Superbe, per Legem factus es praevaricator: agnosce gratiam, et esto laudator. CAPUT IX. 10. Manichaeorum haeresis de veteris",
          "candidate_score": 0.65745,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_3_5",
          "bdc_text": "Otto 290 , Nr. 1486 . . Sed ne longisnach longis gestrichen te . excusationibus te degravem , neve te , quod vehementer deprecaris , abiicere videar , sententiam , quam Christo dignam puto , paucis accipe.",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_215",
          "psc_text": "minatur judicium in futuro saeculo. Verba quae dixi scripta sunt, et divinis auctoritatibus continentur, quia, Misericors et miserator Dominus, longanimis et multum misericors, et verax (Psal. CI, 8, et CXLIV, 8) . Multum delectat omnes peccatores et amatores saeculi hujus, quia misericors et miserator Dominus, quia longanimis et multum misericors. Sed si amas tam multa mitia, time ibi et ultimum quod ait, Et verax. Si enim nihil aliud diceret, nisi, Misericors et miserator Dominus, longanimis et multum misericors; quasi jam converteres te ad securitatem et impunitatem, et ad licentiam peccatorum; faceres quod velles, utereris saeculo, vel quantum tibi permitteretur, vel quantum tibi libido jussisset: et si quis te bene admonendo objurgaret atque terreret, ut cohiberes te ab immoderato fluxu eundo post concupiscentias tuas, et deserendo Deum tuum; inter medias voces objurgantis obsisteres, impudenti quidem fronte, veluti audita divina auctoritate, et legeres de libro dominico: Quid me terres de Deo nostro?",
          "candidate_score": 0.657113,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_106_108",
          "bdc_text": "«Accedit ergo Paulus hoc loco . . . : deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_154",
          "psc_text": "apparuerit Deus per creaturam, angelum. Sic quid miraris quia dicitur, cum apparet angelus, Dixit Deus; et vocavit Deus Moysen, et accessit ad locum; et dixit Dominus ad Moysen? Quia non attenditur templum angelus, sed inhabitator angeli. Ipse enim angelus templum Dei erat. Si enim dignatur in homine habitare et loqui, ut quando propheta loquitur, dicatur, Dixit Deus; quanto magis per angelum? Et cum dicitur, Dixit Deus per Isaiam, quid erat Isaias? Nonne homo portans carnem, natus de patre et matre, sicuti omnes nos? Et tamen loquitur, et quid dicimus in eloquiis ipsius? Haec dicit Dominus (Isai. L, 1) . Quomodo ergo Deus, si Isaias, nisi quia Deus per Isaiam? Sic et hic loquente angelo dicitur Deus loqui. Quare, nisi quia per angelum Deus? CAPUT III. 3. Dei apparitio quare in rubo facta. Advertite itaque soluta quaestione etiam istud, in cujus rei signum videtur factum, quod in rubo apparuit: et rubus",
          "candidate_score": 0.657034,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_127_129",
          "bdc_text": "noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant . Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3450",
          "psc_text": ". Silentium si praebeatis, audietis. Non invenit locum sapientia, ubi non est patientia. Nos loquimur, sed erudit Deus: nos loquimur, sed Deus docet. Non enim beatus dictus est quem docet homo, sed quem tu erudieris, Domine. Nos plantare possumus et rigare: sed Dei est incrementum dare (I Cor. III, 7). Qui plantat et qui rigat, forinsecus operatur: qui dat incrementum, intrinsecus opitulatur. Quae nobis lectio de sancti Apostoli Epistola proposita sit ad loquendum, quam difficilis, quam latebrosa, quam (si non intelligatur aut male intelligatur) periculosa; puto, fratres, imo scio, quia nobiscum recitaretur, audistis; et fluctuastis, si advertistis; aut si aliqui et intellexistis, quam sit arduum sine dubitatione vidistis. Hanc itaque lectionem totumque ipsum molestum et obscurum, sed intelligentibus salubrem Epistolae Apostoli locum suscepimus, adjuvante misericordia Dei, exponere disserendo. Charitati vestrae debitores nos esse scio, exactores vos esse sentio. Quemadmodum nos, ut ista percipiatis, oramus: sic et vos orate, ut ea",
          "candidate_score": 0.655245,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_124_126",
          "bdc_text": "Bullinger betonte also mit Recht in seinem Begleitbrief an die beiden Nonnen ( s. Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. . Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2082",
          "psc_text": "Sed intelligamus esse ibi summam concordiam, non quemadmodum quidam vani sapiamus, qui errantes opinantur contraria sibi esse duo Testamenta in Libris veteribus et novis: ut ideo putemus hoc esse contrarium, quoniam illud est in Salomonis libro, hoc in Evangelio. Si enim aliquis imperitus et calumniator divinarum Scripturarum diceret, Ecce ubi sibi contradicunt duo Testamenta. Dominus dicit, Corripe illum inter te et ipsum solum. Salomon dicit, Qui arguit palam, pacem facit. Ergo nescit Dominus quid praecepit? Salomon vult contundi frontem peccantis: Christus parcit pudori erubescentis. Ibi enim scriptum est, Qui arguit palam, pacem facit: hic autem, Corripe illum inter te et ipsum solum; non palam, sed in secreto et occulte. Vis nosse, quisquis talia cogitas, non sibi repugnare duo Testamenta, quia illud in libro Salomonis, hoc in Evangelio reperitur? Apostolum audi. Certe Apostolus minister est Novi Testamenti. Audi ergo apostolum Paulum Timotheo praecipientem et dicentem, Peccantes coram omnibus argue, ut et",
          "candidate_score": 0.654841,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_129_131",
          "bdc_text": "Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat. Vale . Ex Tiguro , 6 .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_841",
          "psc_text": "PRIMUM. 1. Praestabit nobis, qui diem istum commendavit in sanctis suis, ut infirmitas vocis nostrae sufficiat intentioni vestrae. Hoc ideo commendavi, ut me silentio vestro adjuvare dignemini: animus enim promptus est ad vos, sed caro infirma. Et ipse animus, quaecumque forte gaudia de Scriptura Dei concepit, parturit et parere quaerit in auribus et mentibus vestris: praestate in vobis nidum sermoni. Commendatur enim et in Scriptura turtur, quaerere nidum sibi, ubi ponat pullos suos (Psal. LXXXIII, 4). Et hoc quod gestamus in manibus, Scriptura scilicet quam videtis, commendat nobis inquirendam et laudandam mulierem quamdam, de qua paulo ante, cum legeretur, audistis, magnam, habentem magnum virum, eum virum qui invenit perditam, ornavit inventam. De hac secundum lectionis tenorem, quam me portare conspicitis, pauca pro tempore, quae Dominus suggesserit, dicam. Dies enim est martyrum: et ideo magis laudanda est mater martyrum. Jam quae sit ista mulier, me proloquente accepistis: videte etiam ut me",
          "candidate_score": 0.654746,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_106_108",
          "bdc_text": "«Accedit ergo Paulus hoc loco . . . : deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 )",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_153",
          "psc_text": "appareret oculis hominum, in aliqua creatura visibili apparere dignatus est. Nam apertissime habes in Actibus Apostolorum, quia angelus apparuit Moysi in rubo (Act. VII, 30). Numquid ista Scriptura vera, et illa falsa est? aut illa vera, et ista falsa est? Sed quid? Si christiani sumus, si bene credimus; ambae sunt verae. Si ergo ambae sunt verae, quomodo hic Deus apparuit, quomodo ibi angelus dicitur apparuisse, nisi quia ille Spiritus, qui in Actibus Apostolorum dixit apparuisse angelum, exposuit hanc lectionem quomodo apparuit Deus? Illa declaratio, expositio est obscuritatis hujus: ne intelligeres Deum per se ipsum apparuisse, illic tibi expositum est quemadmodum apparuerit Deus per creaturam, angelum. Sic quid miraris quia dicitur, cum apparet angelus, Dixit Deus; et vocavit Deus Moysen, et accessit ad locum; et dixit Dominus ad Moysen? Quia non attenditur templum angelus, sed inhabitator angeli. Ipse enim angelus templum Dei erat. Si enim dignatur in homine habitare et loqui,",
          "candidate_score": 0.654523,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_105_107",
          "bdc_text": "Merkwürdiger weise kehrt der Abschnitt : «Accedit ergo Paulus hoc loco . . . :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2831",
          "psc_text": "est, et hic est. Nullo pacto fieri potest ut ad illum ascendant, et ad illum descendant; nisi et ibi sit quo ascendunt, et hic sit quo descendunt. Quomodo probamus et illic eum esse, et hic eum esse? Respondeat nobis Paulus, qui primo Saulus. Expertus est illud ipse, quando prius erat persecutor, et postea factus est praedicator: prius Jacob, postea Israel: qui erat et ipse de genere Israel, de tribu Benjamin erat (Philipp. III, 5). In illo videamus Christum sursum, Christum deorsum. Primo ipsa Domini vox de coelo hoc ostendit: Saule, Saule, quid me persequeris (Act. IX, 4) ? Numquid Paulus in coelum ascenderat? Numquid Paulus saltem lapidem in coelum miserat? Christianos persequebatur, ipsos ligabat, ipsos occidendos trahebat, ipsos ubique latentes quaerebat, ipsis inventis nulla ratione parcebat. Cui ait Dominus Christus, Saule, Saule. Unde clamat? De coelo. Ergo sursum est. Quid me persequeris? Ergo deorsum est. Omnia, etsi breviter, ut potui,",
          "candidate_score": 0.653192,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_87",
          "bdc_text": "Natura ergo hic non accipitur ( si Pauli mentem respicias ) pro eo , quod ex nobis est , nihil enim nature nostrę magis adversum magisque contrarium est quam lex , quam diligere proximum ut seipsum [ Mt 22 , 39 ] .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3546",
          "psc_text": "quasi naturaliter dictum, quia dictum est, non potest, inimica est in Deum: Legi enim Dei non est subjecta, neque enim potest: et non attenderunt non de carne dictum esse, non potest: non de homine dictum esse, non potest; non de anima dictum esse, non potest; sed de prudentia carnis. Prudentia ista vitium est. CAPUT XI. Vis nosse quid est, sapere secundum carnem? Mors est. Sed ille ipse unus homo, eademque natura a Domino Deo vero et bono condita, heri sapiebat secundum carnem, hodie sapit secundum spiritum: expulsum est vitium, sanata est natura. Nam quamdiu esset prudentia illa carnis, omnino legi Dei subjecta esse non posset. Quamdiu enim inest per vitium claudicatio, nullo modo potest esse recta ambulatio. Sanato aurem vitio, reparata est natura. Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino (Ephes. V, 8) . 12. In carne non esse. Videte ergo quid sequitur: Qui autem in carne sunt; id",
          "candidate_score": 0.652375,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3532",
          "psc_text": "et coeperunt linguis loqui, sicut Spiritus dabat eis pronuntiare (Act. II, 1-4) . Audi linguam loquentem, et intellige Spiritum, non in lapide, sed in corde scribentem. Lex ergo spiritus vitae, scripta in corde, non in lapide; in Christo Jesu, in quo celebratum est verissimum Pascha; liberavit te a lege peccati et mortis. Nam ut noveris ipsam esse distantiam evidentissimam veteris et novi Testamenti; unde et dicit Apostolus. Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3) . Dominus apud prophetam dicit, Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo super domum Jacob testamentum novum, non secundum testamentum quod constitui patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, et duxi eos de terra Aegypti. Deinde ipsam differentiam evidenter ostendens: Dans, inquit, leges meas in cordibus eorum; in cordibus, inquit, eorum superscribam eas. (Jerem. XXXI, 31-33) . Si ergo scribatur lex Dei in corde tuo, non foris terreat, sed",
          "candidate_score": 0.651882,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_107_109",
          "bdc_text": ": deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_154",
          "psc_text": "apparuerit Deus per creaturam, angelum. Sic quid miraris quia dicitur, cum apparet angelus, Dixit Deus; et vocavit Deus Moysen, et accessit ad locum; et dixit Dominus ad Moysen? Quia non attenditur templum angelus, sed inhabitator angeli. Ipse enim angelus templum Dei erat. Si enim dignatur in homine habitare et loqui, ut quando propheta loquitur, dicatur, Dixit Deus; quanto magis per angelum? Et cum dicitur, Dixit Deus per Isaiam, quid erat Isaias? Nonne homo portans carnem, natus de patre et matre, sicuti omnes nos? Et tamen loquitur, et quid dicimus in eloquiis ipsius? Haec dicit Dominus (Isai. L, 1) . Quomodo ergo Deus, si Isaias, nisi quia Deus per Isaiam? Sic et hic loquente angelo dicitur Deus loqui. Quare, nisi quia per angelum Deus? CAPUT III. 3. Dei apparitio quare in rubo facta. Advertite itaque soluta quaestione etiam istud, in cujus rei signum videtur factum, quod in rubo apparuit: et rubus",
          "candidate_score": 0.651798,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_61_63",
          "bdc_text": "VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3629",
          "psc_text": "Arridet mundus multis rebus, pulchris, fortibus, variis: pulchrior est ille qui fecit, fortior et clarior ille qui fecit, suavior ille est qui fecit. Satiabor, cum manifestabitur gloria tua (Psal. XVI, 15) . Fides ergo quae per dilectionem operatur si est in vobis, jam pertinetis ad praedestinatos, vocatos, justificatos: ergo crescat in vobis. Fides enim quae per dilectionem operatur, sine spe esse non potest. Cum autem venerimus, jam erit ibi fides? dicetur nobis, Crede? Non utique. Videbimus eum, contemplabimur eum. Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus. Quia nondum apparuit, ideo fides. Filii Dei sumus, praedestinati, vocati, justificati: filii Dei sumus, et nondum apparuit quod erimus. Modo ergo fides, antequam appareat quod erimus. Scimus quod cum apparuerit, similes ei erimus. Numquid quia credimus? Non. Quare ergo? Quoniam videbimus eum sicuti est (I Joan. III, 2) . CAPUT VIII. 8. Spes, in hac peregrinatione solatium. Quid spes? erit ibi? Spes",
          "candidate_score": 0.651718,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_69",
          "bdc_text": "änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_922",
          "psc_text": "qui accepit; faciamus et nos. CAPUT VIII. 10. Fides in corde, quasi Christus in navi dormiens, excitanda. Hoc fit, si credamus, si fidem excitemus. Nam vane conturbamur. Quare vane conturbamur? Quia dormiente Christo in navi, pene naufragaverunt discipuli. Dormiebat Jesus, et turbabantur discipuli. Venti saeviebant, fluctus excitabantur, navis mergebatur (Matth. VIII, 23-27). Quare? Quia Jesus dormiebat. Sic et tu, quando tempestates tentationum saeviunt in isto saeculo, turbatur cor tuum, tanquam navis tua. Quare, nisi quia dormit fides tua? Sic enim Paulus apostolus dicit, quia habitat Christus per fidem in cordibus nostris (Ephes. III, 17). Excita ergo Christum in corde tuo, vigilet fides tua, tranquilletur conscientia tua, et liberatur navis tua. Senti, quoniam qui promisit verax est. Nondum ostendit; quia nondum est tempus ut ostendat. Multa jam tamen ostendit: Christum suum promisit, et dedit: resurrectionem ejus promisit, et dedit: Evangelium suum promisit, et dedit: Ecclesiam suam toto orbe diffundendam promisit, et",
          "candidate_score": 0.651416,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_499",
          "psc_text": "Quaerens unde jucunditas, hic audis, Jucundabitur justus in Domino. Lux orta est justo, dicit alibi; et alibi, Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui (Psal. XXXVI, 4) . Quid nobis indicitur? quid donatur? quid jubetur? quid datur? Ut jucundemur in Domino. Quis jucundabitur in ea re quam non videt? An forte videmus Dominum? Hoc in promissione detinemus: nunc autem per fidem ambulamus, quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino; per fidem, non per speciem (II Cor. V, 6, 7). Tunc ad speciem veniemus, quando implebitur quod item Joannes dicit: Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quando eum videbimus sicuti est (I Joan. III, 2) . Tunc ergo magna et perfecta jucunditas, et tunc plenum gaudium, ubi jam non spes lactat, sed res nutrit. Tamen etiam nunc, antequam res ipsa veniat nobis, antequam nos ad rem ipsam veniamus, jucundemur",
          "candidate_score": 0.65061,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_61_63",
          "bdc_text": "VI/II 206 , 18f; s. Reinhold Seeberg , Lehrbuch der Dogmengeschichte , Bd. IV/1 , Darmstadt 1959 6 , S. 441 und Locher , Grundzüge 549 ) . «Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2560",
          "psc_text": "corrumpantur a castitate quae est in Christo (II Cor. XI, 2, 3) ; id est, quae est in fide Christi. Habitare enim, inquit, Christum per fidem in cordibus vestris (Ephes. III, 17) . Diabolus ergo non corrumpat fidem, non devoret piscem. CAPUT V. 7. Ovum, spes. Restat spes, quae, quantum mihi videtur, ovo comparatur. Spes enim nondum pervenit ad rem: et ovum est aliquid, sed nondum est pullus. Quadrupedes ergo filios pariunt, aves autem spem filiorum. Spes ergo ad hoc nos hortatur, ut praesentia contemnamus, futura exspectemus; ea quae retro sunt obliviscentes, cum Apostolo in anteriora extendamur. Sic enim dicit: Unum autem, quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis Dei in Christo Jesu (Philipp. III, 13, 14) . Nihil ergo tam inimicum est spei, quam retro respicere, id est, in eis rebus, quae praeterlabuntur et transeunt, spem ponere: sed in his",
          "candidate_score": 0.650137,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2525",
          "psc_text": "Opportunum ergo est, fratres, ut haec vobis dicantur. Attendite pauperes, sive jacentes, sive ambulantes: attendite pauperes, facite opera bona. Qui soletis, facite: et qui non soletis, facite. Crescat numerus bene operantium: quoniam crescit et fidelium numerus. Quod facitis, quantum bonum sit nondum videtis: quia et rusticanus quando seminat, segetem non videt, sed terrae credit. Tu Deo quare non credis? Veniet messis nostra. Puta quia modo laborantes agimus, laborantes operamur recepturi, sicut scriptum est: Euntes ibant et flebant, jactantes semina sua; venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos (Psal. CXXV, 6) . SERMO CIII . De verbis Evangelii Lucae, Et mulier quaedam Martha nomine excepit illum in domum suam. etc. Cap. X, V\\. 38-42. CAPUT PRIMUM. 1. Unitas commendatur. Verba Domini nostri Jesu Christi, quae modo ex Evangelio recitata sunt, admonent nos, esse unum aliquid quo tendamus, quando in hujus saeculi multitudine laboramus. Tendimus autem adhuc peregrinantes, nondum manentes; adhuc",
          "candidate_score": 0.648938,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_84",
          "bdc_text": "data non fuit , scribit deus que legis sunt in corda .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3531",
          "psc_text": "Sina in igne; sed plebem longe stantem territans, et digito suo scribens in lapide (Exod. XIX, XX, et XXXI, 18), non in corde. Huc autem quando venit Spiritus sanctus, congregati erant fideles in unum: nec in monte terruit, sed intravit in domum. De coelo quidem factus est subito sonus, quasi ferretur flatus vehemens: sonuit, sed nullus expavit. Audisti sonum, vide et ignem; quia et in monte utrumque erat, et ignis et sonitus; sed illic etiam fumus, hic vero ignis serenus. Visae sunt enim illis, inquit Scriptura, linguae divisae, velut ignis. Numquid de longinquo territans? Absit. Nam insedit super unumquemque eorum, et coeperunt linguis loqui, sicut Spiritus dabat eis pronuntiare (Act. II, 1-4) . Audi linguam loquentem, et intellige Spiritum, non in lapide, sed in corde scribentem. Lex ergo spiritus vitae, scripta in corde, non in lapide; in Christo Jesu, in quo celebratum est verissimum Pascha; liberavit te a lege peccati",
          "candidate_score": 0.648373,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_78",
          "bdc_text": "credimus , non solum autem iusti sumus , dum ipse promittit , sed si nos firma fiducia promissionibus suis fisi , ei adheserimus .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_32",
          "psc_text": "29) . Si commemorabuntur, dictum est, praesignatum est aliquando, quod fieri jam videmus. CAPUT VIII. 9. Justificatio ex fide sine operibus. Videamus ergo quomodo impletum sit, et unde impletum, quo praecedente sacrificio impletum, quod dictum est Abrahae, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Felices gentes, quae illud non audierunt, et nunc legentes crediderunt, quod credidit ille qui audivit. Credidit enim Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est (Jacobi II, 23) . Quod credidit Deo, intus in corde, in sola fide est: quod autem immolandum duxit filium, quod intrepidus dexteram armavit, quod jam feriret, nisi voce teneretur, magna fides est utique, et magnum opus: et ipsum opus laudavit Deus, cum diceret, Quoniam exaudisti vocem meam. Quare ergo apostolus Paulus ait, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus Legis (Rom. III, 28) ; et alio loco dicit, Et fides quae per dilectionem operatur (Galat. V, 6)",
          "candidate_score": 0.647376,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_43",
          "bdc_text": "Jud leitet «aemuna » von «amen » ab , der des Hebräischen noch unkundige Bullinger führt «emuna» , Luther folgend , auf «emeth» ( Treue , Wahrheit ) zurück. 3 .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2272",
          "psc_text": "Et quoniam fideliter exspectabat, meruit cognoscere praesentem. Inde enim Apostoli, inde tota turba praecedentium jumentum Domini et dicentium, Hosanna filio David; benedictus qui venit in nomine Domini (Matth. XXI, 9) . Turba erat magna fidelium Judaeorum, ante fusum pro se sanguinem in Christo credentium magna turba erat. Non enim frustra Dominus ipse non venerat, nisi ad oves quae perierant domus Israel (Id. XV, 24). In aliis autem crucifixus, jam in coelo exaltatus, invenit poenitentiae fructum: nec aridos fecit, sed in agro excoluit, et verbo irrigavit. Inde erant illa quatuor millia Judaeorum, qui crediderunt, posteaquam sancto Spiritu impleti discipuli, et qui cum eis erant, linguis omnium gentium loquebantur, et per omnes gentes futuram Ecclesiam illa linguarum diversitate quodam modo praenuntiabant. Crediderunt tunc, et ipsae oves erant quae perierant domus Israel; sed quia venerat Filius hominis quaerere et salvare quod perierat (Luc. XIX, 10), etiam ipsos invenit. Sed nescio ubi tanquam a",
          "candidate_score": 0.647032,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_110_112",
          "bdc_text": "- Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2887",
          "psc_text": "Legem, nisi qui habuerit charitatem? Interroga Apostolum: Plenitudo Legis charitas (Rom. XIII, 10) . Omnis enim Lex in uno sermone impleta est, in eo quod scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum (Galat. V, 14) . Sed praeceptum charitatis geminum est: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua. Hoc praeceptum magnum est. Alterum huic simile: Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Domini verba sunt in Evangelio: In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae (Matth. XXII, 37-40) . Sine dilectione gemina Lex impleri non potest. Quamdiu non impletur Lex, infirmitas est. Ideo duo minus habebat, qui triginta octo annos infirmus erat. Quid est, duo minus habebat? Duo praecepta illa non implebat. Quid prodest quia caetera implentur, si illa non implentur? Triginta octo habes? si illa duo non habueris, caetera nihil tibi proderunt. Minus habes duo, sine quibus",
          "candidate_score": 0.646994,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_77",
          "bdc_text": "Nam hinc nimirum justicia est , dum promittenti deovor deo gestrichen Christo .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1498",
          "psc_text": "Attendite ne faciatis justitiam vestram coram hominibus; sed addidit, ut videamini ab eis: nisi quia sunt quidam, qui sic faciunt justitiam suam coram hominibus, non ut videantur ab eis, sed ut ipsa opera videantur, et glorificetur Pater qui est in coelis, qui ea justificatis impiis donare dignatus est? CAPUT III. 4. Quisnam vere praeceptum utrumque implevit. Qui tales sunt, nec suam justitiam deputant, sed ejus ex cujus fide vivunt. Unde et Apostolus dicit, Ut Christum lucrifaciam, et inveniar in illo, non habens meam justitiam, quae ex Lege est, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo, justitia ex fide (Philipp. III, 8 et 9) : et in alio loco, Ut nos simus justitia Dei in illo (II Cor. V, 21) . Unde et Judaeos ita reprehendit: Ignorantes, inquit, Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. X, 3) . Quisquis ergo ita vult",
          "candidate_score": 0.646743,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2560",
          "psc_text": "corrumpantur a castitate quae est in Christo (II Cor. XI, 2, 3) ; id est, quae est in fide Christi. Habitare enim, inquit, Christum per fidem in cordibus vestris (Ephes. III, 17) . Diabolus ergo non corrumpat fidem, non devoret piscem. CAPUT V. 7. Ovum, spes. Restat spes, quae, quantum mihi videtur, ovo comparatur. Spes enim nondum pervenit ad rem: et ovum est aliquid, sed nondum est pullus. Quadrupedes ergo filios pariunt, aves autem spem filiorum. Spes ergo ad hoc nos hortatur, ut praesentia contemnamus, futura exspectemus; ea quae retro sunt obliviscentes, cum Apostolo in anteriora extendamur. Sic enim dicit: Unum autem, quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis Dei in Christo Jesu (Philipp. III, 13, 14) . Nihil ergo tam inimicum est spei, quam retro respicere, id est, in eis rebus, quae praeterlabuntur et transeunt, spem ponere: sed in his",
          "candidate_score": 0.64674,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108_110",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_155",
          "psc_text": "ergo Deus, si Isaias, nisi quia Deus per Isaiam? Sic et hic loquente angelo dicitur Deus loqui. Quare, nisi quia per angelum Deus? CAPUT III. 3. Dei apparitio quare in rubo facta. Advertite itaque soluta quaestione etiam istud, in cujus rei signum videtur factum, quod in rubo apparuit: et rubus non comburebatur, non incendebatur: et apparebat tanquam ignis, et non incendebat rubum. Putamus rubum bonum aliquid significare, cum sint spinae? Si enim consumpsisset ignis spinas, significaret quia et verbum Domini quod dictum est Judaeis, consumpsisset peccata illorum, et Lex illa finiret iniquitates ipsorum. Si enim sic ignis in rubo, quomodo Lex in Judaeis; sic sunt spinae rubi, quomodo peccata Judaeorum: sic ignis hic non cremavit spinas, quomodo Lex non cremavit peccata. 4. Nomen Dei. Loquitur autem Dominus ad Moysen (jam illa nostis, et non diutius vos tenere debemus, propter angustias temporis): Ego sum qui sum: Misit me qui est. Cum",
          "candidate_score": 0.646705,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_110_112",
          "bdc_text": "- Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_784",
          "psc_text": "plenitudinem Legis: ita ipsa decem praecepta in duabus tabulis data sunt. Tria quippe dicuntur in una tabula esse conscripta, et septem in altera. Sicut autem illa tria pertinent ad dilectionem Dei, ita septem caetera dilectioni proximi deputantur. CAPUT III. 3. Praecepta tria ad Deum pertinentia. Sabbatum spirituale. Sabbatum sabbatorum. Primum est illorum trium: Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Dominus unus est (Deut. VI, 4) . Non facies tibi idolum aut cujusquam similitudinem, neque quae in coelo sursum, neque quae in terra deorsum; et caetera quibus ad unius Dei cultum relicta idolorum fornicatione constringit. Secundum autem praeceptum est: Non accipies nomen Domini Dei tui in vanum. Tertium, de observatione sabbati (Exod. XX, 2-11). Credo propter Trinitatem tria praecepta pertinent ad dilectionem Dei. Unitas enim divinitatis a Patre habet exordium: inde primum praeceptum de uno Deo maxime loquitur. Admonemur autem secundo praecepto, ne Filium Dei creaturam putemus, si eum acceperimus inaequalem Patri.",
          "candidate_score": 0.645574,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_126_128",
          "bdc_text": "Haec sic scribo , mi Henrice , non quod aliorum iudicium contemnam aut quodvor quod irrtümlich ein zweites aut . noster nobis partus placeat ( nam noster non est ) , sed quod tibi satisfaciam , idque quatenus possum ego ; nam nescio , an tibi haec satisfaciant .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3508",
          "psc_text": "non sicut lex tua, Domine (Psal. CXVIII, 85) . Condelector enim legi Dei: non de me, sed de gratia Dei. Tu concupiscentia in carne tumultuaris, mentem tibi non subdis. In Deo sperabo; non timebo quid faciat mihi caro (Psal. LV, 5) . Me, me, hoc est, mente non consentiente, tumultuatur caro. In Deo, inquit, sperabo; non timebo quid faciat mihi caro. Sicut nec aliena, ita nec mea. Qui ergo in se haec agit, nihil facit? Multum facit: magnum est quod facit, sed tamen non perficit. Quid est enim perficere? Ubi est, mors, contentio tua? Ergo, Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non. 13. Idem tractatur argumentum.--Non enim quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago. Et repetit, Si autem quod nolo ego, hoc facio, id est, concupisco; jam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Invenio ergo legem mihi volenti facere bonum. Bonum invenio",
          "candidate_score": 0.645113,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111_113",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ; Rudolf Pfister , Die Seligkeit erwählter Heiden bei Zwingli .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2887",
          "psc_text": "Legem, nisi qui habuerit charitatem? Interroga Apostolum: Plenitudo Legis charitas (Rom. XIII, 10) . Omnis enim Lex in uno sermone impleta est, in eo quod scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum (Galat. V, 14) . Sed praeceptum charitatis geminum est: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua. Hoc praeceptum magnum est. Alterum huic simile: Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Domini verba sunt in Evangelio: In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae (Matth. XXII, 37-40) . Sine dilectione gemina Lex impleri non potest. Quamdiu non impletur Lex, infirmitas est. Ideo duo minus habebat, qui triginta octo annos infirmus erat. Quid est, duo minus habebat? Duo praecepta illa non implebat. Quid prodest quia caetera implentur, si illa non implentur? Triginta octo habes? si illa duo non habueris, caetera nihil tibi proderunt. Minus habes duo, sine quibus",
          "candidate_score": 0.644879,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_50",
          "bdc_text": "us vertrüwen und glouben in die trüwe und warhaffty verheißung gottesZwinglis ebenfalls durch Jud vermittelte Erklärung von Röm 1 , 17 ( S VI/2 78 ) stimmt weitgehend mit unserem Text überein .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3445",
          "psc_text": "peccato Judaeorum. Unde enim fudit sanguinem in remissionem peccatorum? Quia crucifixus est a Judaeis. Quo tradente? Juda. Judaei quando illum occiderunt, Judas illum tradidit. Bene fecerunt, an peccaverunt? Peccaverunt. Ecce de quo peccato damnavit peccatum. Bene dictum est, et vere dictum est, quia et de peccato Judaeorum Christus damnavit omne peccatum, quia illis persequentibus fudit sanguinem, quo delevit omne peccatum. Verumtamen alio loco vide quid dicat Apostolus: Pro Christo, inquit, legatione fungimur, tanquam Deo hortante per nos: obsecramus pro Christo, id est tanquam Christus vos obsecret, pro illo vos obsecramus, reconciliari Deo. Et sequitur: Eum qui non noverat peccatum. Deus cui vos obsecramus reconciliari, eum qui non noverat peccatum, id est Christum Deum, eum Christum, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso (II Cor. V, 20, 21) . Numquid hic potest intelligi peccatum Judae, peccatum Judaeorum, peccatum cujusque alterius hominis: cum audias:",
          "candidate_score": 0.644832,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3854",
          "psc_text": "justitiam, quae in lege est, malum est? Si malum est, secundum justitiam quae in lege est, esse sine querela; ergo aliquid mali est lex? Sed habemus eumdem apostolum dicentem, Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum (Rom. VII, 12) . Si lex sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum; secundum justitiam quae est ex lege sancta, conversari sine querela, quomodo potest non esse bonum? quomodo potest non esse sanctum? An forte sanctum est? Audiamus ipsum Apostolum; videte quid dicat: Quae mihi lucra fuerunt, haec propter Christum damna esse duxi. Damna sua dicit, et inter damna sua computat, quod in justitia, quae est in lege, fuerit sine querela. Verumtamen, inquit, et arbitror omnia damna esse propter eminentem scientiam Christi Jesu Domini nostri. Attendo, inquit, laudes meas, comparo eminentiae Domini nostri Jesu Christi. Illud sitio, hoc contemno. Parum est hoc: Propter quem arbitror, inquit, omnia non solum",
          "candidate_score": 0.644313,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_116_118",
          "bdc_text": "- StDTh XII , S. 87ff; Locher , Grundzüge 560f. ) - Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3661",
          "psc_text": "quamvis zelum Dei habeant, non secundum scientiam. Et quasi consuleremus Apostolum, et diceremus, Quid est quod dixisti, non secundum scientiam? Quae est ista scientia, quam illi non habent, qui tamen zelum Dei habent? Quam scientiam non habent, vis audire? Attende quod sequitur: Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. II, 3) . Si ergo zelum Dei habes, et vis habere secundum scientiam, et pertinere ad Testamentum novum, ad quod Judaei propterea pertinere non potuerunt, quia zelum Dei non secundum scientiam habuerunt; agnosce Dei justitiam, et noli tuam velle constituere hanc ipsam, si quam habes: si bene vivis, si praecepta Dei facis, noli tuum putare; hoc est enim velle suam justitiam constituere. Agnosce a quo acceperis et habes quod accepisti. Non enim habes, quod non accepisti. Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis (I Cor. IV, 7) ? Cum enim gloriaris, quasi non",
          "candidate_score": 0.64389,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_108_110",
          "bdc_text": "deus enim manifestavit eis » in seinem Commentarius ( Z III 641 , 19-23 ) und in seiner durch Jud herausgegebenen Auslegung von Mt 7 , 12 ( S VI/1 241 ) größtenteils wörtlich wieder . - Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_154",
          "psc_text": "apparuerit Deus per creaturam, angelum. Sic quid miraris quia dicitur, cum apparet angelus, Dixit Deus; et vocavit Deus Moysen, et accessit ad locum; et dixit Dominus ad Moysen? Quia non attenditur templum angelus, sed inhabitator angeli. Ipse enim angelus templum Dei erat. Si enim dignatur in homine habitare et loqui, ut quando propheta loquitur, dicatur, Dixit Deus; quanto magis per angelum? Et cum dicitur, Dixit Deus per Isaiam, quid erat Isaias? Nonne homo portans carnem, natus de patre et matre, sicuti omnes nos? Et tamen loquitur, et quid dicimus in eloquiis ipsius? Haec dicit Dominus (Isai. L, 1) . Quomodo ergo Deus, si Isaias, nisi quia Deus per Isaiam? Sic et hic loquente angelo dicitur Deus loqui. Quare, nisi quia per angelum Deus? CAPUT III. 3. Dei apparitio quare in rubo facta. Advertite itaque soluta quaestione etiam istud, in cujus rei signum videtur factum, quod in rubo apparuit: et rubus",
          "candidate_score": 0.642997,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_63_65",
          "bdc_text": "«Dies ist also der Fiducialglaube , der auch als Hoffnung bezeichnet werden kann» ( Seeberg , aaO ) und im ganzen Luthers Auffassung entspricht ( ebenda ; zur Übereinstimmung mit Melanchthons Fiducia- Begriff s. dessen Loci communes , 1521 , in : Melanchthons Werke in Auswahl , Bd. II , 1 . Teil , hg. v . Hans Engelland , Gütersloh 1952 , S. 92 , 25ff;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1330",
          "psc_text": "omnes gentes (Gen. XXII, 18) . Quod credidit unus de sua singularitate, exhibitum est multis de seminis multitudine. Tunc non videbatur, et credebatur; nunc videtur, et impugnatur: et quod uni tunc dicebatur et ab uno credebatur; nunc oppugnatur a paucis, quando exhibetur in multis. Ille qui discipulos suos fecit piscatores hominum, intra retia sua omne genus auctoritatis inclusit. Si multitudini credendum est; quid copiosius Ecclesia toto orbe diffusa? Si divitibus credendum est; attendant quot divites cepit: si pauperibus credendum est, attendant pauperum millia: si nobilibus; intus est jam pene tota nobilitas: si regibus; videant omnes subditos Christo: si eloquentioribus, doctioribus, prudentioribus; intueantur quanti oratores; quanti periti, quanti philosophi hujus mundi ab illis piscatoribus irretiti sint, ut ad salutem de profundo attraherentur; cogitantes eum qui magnum malum animae humanae, id est, superbiam, suae humilitatis exemplo sanare descendens, infirma mundi elegit, ut confunderet fortia; et stulta hujus mundi elegit, ut confunderet sapientes;",
          "candidate_score": 0.642935,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_112",
          "bdc_text": "und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_784",
          "psc_text": "plenitudinem Legis: ita ipsa decem praecepta in duabus tabulis data sunt. Tria quippe dicuntur in una tabula esse conscripta, et septem in altera. Sicut autem illa tria pertinent ad dilectionem Dei, ita septem caetera dilectioni proximi deputantur. CAPUT III. 3. Praecepta tria ad Deum pertinentia. Sabbatum spirituale. Sabbatum sabbatorum. Primum est illorum trium: Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Dominus unus est (Deut. VI, 4) . Non facies tibi idolum aut cujusquam similitudinem, neque quae in coelo sursum, neque quae in terra deorsum; et caetera quibus ad unius Dei cultum relicta idolorum fornicatione constringit. Secundum autem praeceptum est: Non accipies nomen Domini Dei tui in vanum. Tertium, de observatione sabbati (Exod. XX, 2-11). Credo propter Trinitatem tria praecepta pertinent ad dilectionem Dei. Unitas enim divinitatis a Patre habet exordium: inde primum praeceptum de uno Deo maxime loquitur. Admonemur autem secundo praecepto, ne Filium Dei creaturam putemus, si eum acceperimus inaequalem Patri.",
          "candidate_score": 0.642524,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_67_69",
          "bdc_text": "-Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3444",
          "psc_text": "18) . Si miraris potestatem, intellige majestatem. Ut Deus loquitur, Christus loquitur. 10. Quorumdam sententia de loco Apostoli. De quo ergo peccato damnavit peccatum? Intellexerunt quidam, et pervenerunt ad sensum non improbum. Sed tamen quid dixerit Apostolus, quantum mihi videtur, indagare minime potuerunt. Rem tamen non malam dixerunt: hanc vobis prius dico, et deinde quid mihi videatur, et quod ipsa Scriptura divina ostendat esse verissimum. Cum turbarentur: De quo peccato damnavit peccatum? Habebat peccatum? hoc dixerunt, De peccato damnavit peccatum, de peccato non suo; tamen de peccato damnavit peccatum. Si ergo non de suo, de cujus? De peccato Judae, de peccato Judaeorum. Unde enim fudit sanguinem in remissionem peccatorum? Quia crucifixus est a Judaeis. Quo tradente? Juda. Judaei quando illum occiderunt, Judas illum tradidit. Bene fecerunt, an peccaverunt? Peccaverunt. Ecce de quo peccato damnavit peccatum. Bene dictum est, et vere dictum est, quia et de peccato Judaeorum Christus damnavit omne",
          "candidate_score": 0.642427,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2887",
          "psc_text": "Legem, nisi qui habuerit charitatem? Interroga Apostolum: Plenitudo Legis charitas (Rom. XIII, 10) . Omnis enim Lex in uno sermone impleta est, in eo quod scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum (Galat. V, 14) . Sed praeceptum charitatis geminum est: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua. Hoc praeceptum magnum est. Alterum huic simile: Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Domini verba sunt in Evangelio: In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae (Matth. XXII, 37-40) . Sine dilectione gemina Lex impleri non potest. Quamdiu non impletur Lex, infirmitas est. Ideo duo minus habebat, qui triginta octo annos infirmus erat. Quid est, duo minus habebat? Duo praecepta illa non implebat. Quid prodest quia caetera implentur, si illa non implentur? Triginta octo habes? si illa duo non habueris, caetera nihil tibi proderunt. Minus habes duo, sine quibus",
          "candidate_score": 0.641515,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_111",
          "bdc_text": "der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 )",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_239",
          "psc_text": "tanquam te ipsum; et contexuit dicens, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae (Matth. XXII, 37-40) : tota Lex in duobus praeceptis est, in dilectione Dei et dilectione proximi; ad duo itaque praecepta, id est, ad dilectionem Dei et proximi pertinet decalogus. Ad primum praeceptum tres chordae pertinent, quia Deus est Trinitas. Ad alterum vero praeceptum, id est, ad dilectionem proximi, septem chordae: quomodo vivatur inter homines. Nam ipse numerus septenarius, tanquam septem chordarum, incipit ab honore parentum: Honora patrem tuum et matrem tuam (Exod. XX, 12) . Ad parentes enim suos homo aperit oculos, et haec vita ab eorum amicitia sumit exordium. Quisquis autem suis parentibus non defert honorem, quibus parere poterit? Honora patrem tuum et matrem tuam. Et dicit Apostolus: Honora patrem tuum et matrem tuam, quod est mandatum primum (Ephes. VI, 2) . Quomodo primum, quando quartum est mandatum, nisi quia in septenario numero est",
          "candidate_score": 0.641165,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_118",
          "bdc_text": "- Bullinger ist Zwinglis von Jud hier mitgeteilter Auslegung , die einer Ablehnung seiner eigenen Interpretation von Röm 2 , 14f gleichkam , nicht gefolgt , nicht einmal hinsichtlich des Ausdrucks «quae legis sunt» , dessen Erklärung bei ihm recht gekünstelt wirkt und von Jud mit Recht korrigiert wurde ( Hausammann 250 ) .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3661",
          "psc_text": "quamvis zelum Dei habeant, non secundum scientiam. Et quasi consuleremus Apostolum, et diceremus, Quid est quod dixisti, non secundum scientiam? Quae est ista scientia, quam illi non habent, qui tamen zelum Dei habent? Quam scientiam non habent, vis audire? Attende quod sequitur: Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. II, 3) . Si ergo zelum Dei habes, et vis habere secundum scientiam, et pertinere ad Testamentum novum, ad quod Judaei propterea pertinere non potuerunt, quia zelum Dei non secundum scientiam habuerunt; agnosce Dei justitiam, et noli tuam velle constituere hanc ipsam, si quam habes: si bene vivis, si praecepta Dei facis, noli tuum putare; hoc est enim velle suam justitiam constituere. Agnosce a quo acceperis et habes quod accepisti. Non enim habes, quod non accepisti. Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis (I Cor. IV, 7) ? Cum enim gloriaris, quasi non",
          "candidate_score": 0.639291,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_67_69",
          "bdc_text": "-Bullinger korrigierte daraufhin die entsprechende Stelle in seinem Vorlesungstext tatsächlich im Sinne von Juds Vorschlag : die Reihenfolge im Zitat «welche kumpt uss trüw in glouben» ( Röm 1 , 17 ) änderte er in «welche kumpt uss glouben in die trüw »",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3445",
          "psc_text": "peccato Judaeorum. Unde enim fudit sanguinem in remissionem peccatorum? Quia crucifixus est a Judaeis. Quo tradente? Juda. Judaei quando illum occiderunt, Judas illum tradidit. Bene fecerunt, an peccaverunt? Peccaverunt. Ecce de quo peccato damnavit peccatum. Bene dictum est, et vere dictum est, quia et de peccato Judaeorum Christus damnavit omne peccatum, quia illis persequentibus fudit sanguinem, quo delevit omne peccatum. Verumtamen alio loco vide quid dicat Apostolus: Pro Christo, inquit, legatione fungimur, tanquam Deo hortante per nos: obsecramus pro Christo, id est tanquam Christus vos obsecret, pro illo vos obsecramus, reconciliari Deo. Et sequitur: Eum qui non noverat peccatum. Deus cui vos obsecramus reconciliari, eum qui non noverat peccatum, id est Christum Deum, eum Christum, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso (II Cor. V, 20, 21) . Numquid hic potest intelligi peccatum Judae, peccatum Judaeorum, peccatum cujusque alterius hominis: cum audias:",
          "candidate_score": 0.639111,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_110_112",
          "bdc_text": "- Ein Unterschied zwischen unserer Vorlage und den anderen Zwinglistellen muß allerdings betont werden : der Ausdruck «lex naturalis » , wie auch die Gleichsetzung von natürlichem Gesetz ( Mt 7 , 12 ) und Liebesgebot ( Mt 22 , 39 ) , wie u. a. Z II 324 , 18ff und III 707 , 11ff zu lesen ist , wird hier vermieden. ( Zur ganzen Frage des Naturgesetzes bei Zwingli s. Rich 66 f. 159 ;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_235",
          "psc_text": "Non vobis hoc canto, quod vos non faciatis. Decalogus enim Legis decem praecepta habet: quae decem praecepta sic sunt distributa, ut tria pertineant ad Deum, septem pertineant ad homines. Tria ad Deum, quae jam dixi: Unus est Deus noster, ei nullam similitudinem debemus facere, et non fornicari post Deum, qui unus est: quia Deus et Christus Filius Dei unum est cum Patre. Et ideo non debet a nobis accipi in vanum, ut putemus eum factum, id est, creaturam aliquam, per quem facta sunt omnia: quia ipse unus Deus, Pater est et Filius et Spiritus sanctus. In Spiritu sancto, hoc est, in dono Dei, requies nobis sempiterna promittitur. Inde modo pignus accepimus. Sic enim dicit Apostolus: Qui dedit nobis pignus Spiritum (II Cor. I, 22) . Si pignus accepimus, ut incipiamus in Domino et in Deo nostro tranquilli esse, ut simus in Deo nostro mites, simus in Deo patientes; erimus etiam",
          "candidate_score": 0.638282,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_104_106",
          "bdc_text": "S VI/2 82 ) . Merkwürdiger weise kehrt der Abschnitt : «Accedit ergo Paulus hoc loco . . .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2082",
          "psc_text": "Sed intelligamus esse ibi summam concordiam, non quemadmodum quidam vani sapiamus, qui errantes opinantur contraria sibi esse duo Testamenta in Libris veteribus et novis: ut ideo putemus hoc esse contrarium, quoniam illud est in Salomonis libro, hoc in Evangelio. Si enim aliquis imperitus et calumniator divinarum Scripturarum diceret, Ecce ubi sibi contradicunt duo Testamenta. Dominus dicit, Corripe illum inter te et ipsum solum. Salomon dicit, Qui arguit palam, pacem facit. Ergo nescit Dominus quid praecepit? Salomon vult contundi frontem peccantis: Christus parcit pudori erubescentis. Ibi enim scriptum est, Qui arguit palam, pacem facit: hic autem, Corripe illum inter te et ipsum solum; non palam, sed in secreto et occulte. Vis nosse, quisquis talia cogitas, non sibi repugnare duo Testamenta, quia illud in libro Salomonis, hoc in Evangelio reperitur? Apostolum audi. Certe Apostolus minister est Novi Testamenti. Audi ergo apostolum Paulum Timotheo praecipientem et dicentem, Peccantes coram omnibus argue, ut et",
          "candidate_score": 0.637621,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_104_106",
          "bdc_text": "S VI/2 82 ) . Merkwürdiger weise kehrt der Abschnitt : «Accedit ergo Paulus hoc loco . . .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2561",
          "psc_text": "Unum autem, quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis Dei in Christo Jesu (Philipp. III, 13, 14) . Nihil ergo tam inimicum est spei, quam retro respicere, id est, in eis rebus, quae praeterlabuntur et transeunt, spem ponere: sed in his quae nondum datae sunt, sed dandae quandoque nunquam transibunt. Quando autem scatet tentationibus mundus, velut pluvia Sodomae sulfurea, metuendum est exemplum uxoris Loth. Retro enim respexit; et ubi respexit, ibi remansit. In salem conversa est (Gen. XIX, 26), ut prudentes condiret exemplo. Apostolus Paulus de hac spe ita loquitur: Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus (Rom. VIII, 24, 25) . Quod enim videt quis, quid sperat? ovum est. Est ovum, et pullus nondum est. Et testudine tectum est: non",
          "candidate_score": 0.637338,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_129",
          "bdc_text": "Precor deum , ut studium hoc tuum in dies promoveat.",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_841",
          "psc_text": "PRIMUM. 1. Praestabit nobis, qui diem istum commendavit in sanctis suis, ut infirmitas vocis nostrae sufficiat intentioni vestrae. Hoc ideo commendavi, ut me silentio vestro adjuvare dignemini: animus enim promptus est ad vos, sed caro infirma. Et ipse animus, quaecumque forte gaudia de Scriptura Dei concepit, parturit et parere quaerit in auribus et mentibus vestris: praestate in vobis nidum sermoni. Commendatur enim et in Scriptura turtur, quaerere nidum sibi, ubi ponat pullos suos (Psal. LXXXIII, 4). Et hoc quod gestamus in manibus, Scriptura scilicet quam videtis, commendat nobis inquirendam et laudandam mulierem quamdam, de qua paulo ante, cum legeretur, audistis, magnam, habentem magnum virum, eum virum qui invenit perditam, ornavit inventam. De hac secundum lectionis tenorem, quam me portare conspicitis, pauca pro tempore, quae Dominus suggesserit, dicam. Dies enim est martyrum: et ideo magis laudanda est mater martyrum. Jam quae sit ista mulier, me proloquente accepistis: videte etiam ut me",
          "candidate_score": 0.633965,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_114_116",
          "bdc_text": "Eine Untersuchung zu seiner Theologie , Zollikon-Z ürich 1952 , S. 39ff ; Heinrich Schmid , Zwinglis Lehre von der göttlichen und menschlichen Gerechtigkeit , Zürich [1959 ] . - StDTh XII , S. 87ff;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3049",
          "psc_text": "sed secundum debitum. Te autem coronat in miseratione et misericordia: et si tua merita praecesserunt, dicit tibi Deus, Discute bene merita tua, et videbis quia dona sunt mea. CAPUT IX. 9. Justitia Dei, quae Judaeis et Pelagianis ignota est. Gratia in Veteri Testamento occulta, in Novo revelata. Haec est ergo justitia Dei. Quomodo dicitur, Domini salus (Psal. III, 9) , non qua salvus est Dominus, sed quam dat eis quos salvos facit: sic et Dei gratia per Jesum Christum Dominum nostrum, justitia Dei dicitur, non qua justus est Dominus, sed qua justificat eos quos ex impiis justos facit. Quidam vero, quomodo aliquando Judaei, et Christianos se dici volunt, et adhuc ignorantes Dei justitiam, suam volunt constituere, etiam temporibus nostris, temporibus apertae gratiae, temporibus nunc revelatae prius occultae gratiae, temporibus nunc in area manifestae gratiae, quae aliquando latebat in vellere. Paucos intellexisse video, plures non intellexisse, quos ego nequaquam tacendo fraudabo.",
          "candidate_score": 0.633377,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_90_92",
          "bdc_text": "Unde et in primo cap. dixerat : «Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens : «Deus enim manifestavit eis» [ Röm 1 , 19 ] , ne quis hoc nature tribueret .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_0",
          "psc_text": "SERMO PRIMUS . De eo quod scriptum est, Gen. I, 1, In principio fecit Deus coelum et terram; et Joan. I, 1, In principio erat Verbum: contra Manichaeos. Manichaeorum in veterem Legem calumniae. CAPUT PRIMUM. 1. Qui meminit debiti sui, sententiaeque apostolicae, qua dictum est, Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis (Rom. XIII, 8) , se ipsum debet ad reddendum ipse compellere. Et revera quantolibet fremitu debitoribus exactorum terror incumbat; multo vehementius exigit charitas, quae aufert ab exactione pondus timoris, et verecundiae majus imponit. Memini me fuisse pollicitum Charitati vestrae, adversus Manichaeorum stultas perniciosasque calumnias, quibus Veteri Testamento insidiantur, responsionem per nos non defuturam, quantum Dominus donare dignatur. Advertite igitur, et videte laqueos serpentinos, atque inde subtracta jugo Christi colla supponite. Audent quippe illi hujuscemodi dolos praetendere incautis, ut dicant adversari sibi Scripturas Novi et Veteris Testamenti, ita ut una fide retineri utrumque non possit: et ipsa principia libri",
          "candidate_score": 0.633292,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_29",
          "bdc_text": "Einen aufschlußreichen Vergleich zwischen Juds Vorschlägen in diesem Brief und Bullingers Vorlesung bietet Hausammann 46-48 .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2350",
          "psc_text": "Christo. Quaestionem propositam Judaeis debent solvere Christiani. Dominus enim Jesus Christus, qui eam Judaeis proposuit, ipse non solvit, sed Judaeis, nobis autem solvit. Et commemorabo Charitatem vestram, et invenietis quia solvit. Primo nodum videte quaestionis. Quaesivit a Judaeis quid eis videreretur de Christo, cujus esset filius: quia et ipsi sperant Christum. In Prophetis legerunt, venturum exspectaverunt, praesentem occiderunt: quia ubi legebant venturum Christum, ibi legebant quia occisuri erant Christum. Sed illius futurum adventum sperabant in Prophetis: nam futurum suum facinus non videbant. Sic ergo eos interrogavit de Christo, non quasi de incognito, aut cujus nomen nunquam audissent, aut cujus adventum nunquam sperassent. Nam quoniam adhuc eum sperant, ideo errant. Equidem et nos speramus eum; sed venturum judicem, non venturum judicandum. Prophetae autem sancti utrumque prophetaverunt, venturum eum injuste prius judicandum, venturum postea juste judicaturum. Quid ergo, inquit, vobis videtur de Christo? cujus filius est? Responderunt illi: David. Prorsus de Scripturis.",
          "candidate_score": 0.632637,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_104_106",
          "bdc_text": "S VI/2 82 ) . Merkwürdiger weise kehrt der Abschnitt : «Accedit ergo Paulus hoc loco . . .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2831",
          "psc_text": "est, et hic est. Nullo pacto fieri potest ut ad illum ascendant, et ad illum descendant; nisi et ibi sit quo ascendunt, et hic sit quo descendunt. Quomodo probamus et illic eum esse, et hic eum esse? Respondeat nobis Paulus, qui primo Saulus. Expertus est illud ipse, quando prius erat persecutor, et postea factus est praedicator: prius Jacob, postea Israel: qui erat et ipse de genere Israel, de tribu Benjamin erat (Philipp. III, 5). In illo videamus Christum sursum, Christum deorsum. Primo ipsa Domini vox de coelo hoc ostendit: Saule, Saule, quid me persequeris (Act. IX, 4) ? Numquid Paulus in coelum ascenderat? Numquid Paulus saltem lapidem in coelum miserat? Christianos persequebatur, ipsos ligabat, ipsos occidendos trahebat, ipsos ubique latentes quaerebat, ipsis inventis nulla ratione parcebat. Cui ait Dominus Christus, Saule, Saule. Unde clamat? De coelo. Ergo sursum est. Quid me persequeris? Ergo deorsum est. Omnia, etsi breviter, ut potui,",
          "candidate_score": 0.632402,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_91",
          "bdc_text": "«Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3492",
          "psc_text": "Apostolum in corpore fuisse fragilem, corpore fuisse mortalem, sicut dicit: Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus (II Cor. IV, 7) ? Quid tibi ergo cum vase fictili? De thesauro aliquid loquere. Si aliquid minus habuit, si erat quod ei ad aurum justitiae posset addi, inveniamus. Ipsum audiamus, ne injuriosi existimemur. Et ne magnitudine revelationum mearum, Apostolus dicit: In magnitudine revelationum mearum ne extollar. Nempe hic agnoscitis Apostolum habentem magnitudinem revelationum, et timentem elationis praecipitium. Ut ergo noveris quia et ipse Apostolus, qui volebat alios salvos facere, adhuc curabatur: ut noveris quia et ipse adhuc curabatur; si magnipendis ipsius honorem, audi quid medicus ei apposuerit ad tumorem: audi non me, ipsum audi. Audi confitentem, ut sentias docentem. Audi: Et ne magnitudine revelationum mearum extollar. Ecce jam possum dicere apostolo Paulo: Ne extollaris, sancte Apostole? Tu ne extollaris, adhuc cavendum est? Tu ne extollaris, adhuc timendum est? Tu ne extollaris, adhuc huic",
          "candidate_score": 0.631677,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_114_116",
          "bdc_text": "Eine Untersuchung zu seiner Theologie , Zollikon-Z ürich 1952 , S. 39ff ; Heinrich Schmid , Zwinglis Lehre von der göttlichen und menschlichen Gerechtigkeit , Zürich [1959 ] . - StDTh XII , S. 87ff;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_653",
          "psc_text": "sunt judicia ejus, audisti, sufficiat tibi: et investigabiles viae ejus. Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Quis prior dedit, cum totum gratis accepit? Quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Si Dominus retribuere vellet, nihil nisi poenam debitam retribuisset. Nihil dederunt, ut eis retribueretur. Pro nihilo salvos faciet illos (Psal. LV, 8). Quis prior dedit illi, quasi suorum gratia meritorum? Quis prior dedit illi, quis praevenit gratiam, quae gratis datur? Si aliquid meritorum antevenit gratiam, jam non gratis datur, sed ex debito redditur. Si autem gratis non datur, gratia quare vocatur? Quis ergo prior dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia (Rom. XI, 33, 36) . Quae utique, nisi omnia bona quae ab illo accepimus, et accepimus ut boni simus? Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum",
          "candidate_score": 0.630347,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_13",
          "bdc_text": "Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_950",
          "psc_text": "servire, et ministrare vobis de cellario Dominico, unde et ego vobiscum vivo. Haec ergo sententia est, de qua loquor: Fidem posside cum proximo in paupertate ipsius, ut et bonis ejus perfruaris. Accipiamus hanc primum ut videtur sonare simpliciter, ut eam possunt intelligere omnes, etiam qui nulla Scripturarum divinarum secretiora rimantur. Fidem, inquit, posside cum proximo in paupertate ipsius, ut et bonis ejus perfruaris. Verum est, inquit, qui simpliciter audivit: quando amicus pauper est, non ei frangenda est fides; permanendum cum illo est, nec mutanda amicitia facultate mutata; sed servanda fides, voluntate firmata. Amicus enim meus, si cum dives esset, amicus fuit; cum pauper est, amicus non est; non ipse mihi amicus, sed aurum ejus fuit. Si autem amicus meus ipse homo fuit; et manente auro, et recedente auro, ipse est qui fuit: quare ergo modo non sit amicus, qui et si perdidit thesaurum, non perdidit animum? Equum si emerem, detractis",
          "candidate_score": 0.630243,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_125",
          "bdc_text": "Anhang II , Nr. 3 ) , daß seine Erklärung dieser Paulusstelle von der üblichen abweiche und etwas Neues darstelle. .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2082",
          "psc_text": "Sed intelligamus esse ibi summam concordiam, non quemadmodum quidam vani sapiamus, qui errantes opinantur contraria sibi esse duo Testamenta in Libris veteribus et novis: ut ideo putemus hoc esse contrarium, quoniam illud est in Salomonis libro, hoc in Evangelio. Si enim aliquis imperitus et calumniator divinarum Scripturarum diceret, Ecce ubi sibi contradicunt duo Testamenta. Dominus dicit, Corripe illum inter te et ipsum solum. Salomon dicit, Qui arguit palam, pacem facit. Ergo nescit Dominus quid praecepit? Salomon vult contundi frontem peccantis: Christus parcit pudori erubescentis. Ibi enim scriptum est, Qui arguit palam, pacem facit: hic autem, Corripe illum inter te et ipsum solum; non palam, sed in secreto et occulte. Vis nosse, quisquis talia cogitas, non sibi repugnare duo Testamenta, quia illud in libro Salomonis, hoc in Evangelio reperitur? Apostolum audi. Certe Apostolus minister est Novi Testamenti. Audi ergo apostolum Paulum Timotheo praecipientem et dicentem, Peccantes coram omnibus argue, ut et",
          "candidate_score": 0.630142,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_12_14",
          "bdc_text": "126 , 16f) . Bald ergab sich ein freundschaftliches Verhältnis zwischen dem Reformator und dem zwanzig Jahre jüngeren Klosterschullehrer , das sich bis zum Tode Zwinglis in guter Zusammenarbeit immer mehr festigte und vertiefte ( s . Pestalozzi 25ff ;",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3146",
          "psc_text": "tertio interrogavit (Joan. XXI, 15-17): quasi ille qui vidit conscientiam negatoris, non videret fidem confitentis. Noverat illum semper, noverat illum et quando se Petrus ipse non noverat. Tunc enim se non noverat, quando dixit, Tecum ero usque ad mortem: et quam esset infirmus, nesciebat. Quomodo plerumque revera et infirmis contingit, ut aegrotus nesciat quid in illo agatur, medicus autem sciat: cum ille aegritudinem ipsam patiatur, medicus non patiatur. Magis dicit medicus quid agatur in altero, quam ille qui aegrotat quid agatur in se ipso. Petrus ergo tunc infirmus, Dominus autem medicus. Iste dicebat se habere vires, qui non habebat: ille autem tangens venam cordis ejus, dicebat quod ter eum esset negaturus. Et ita factum est quomodo praedixit medicus, non quomodo praesumpsit aegrotus (Luc. XXII, 33, 34, 55-61). Ergo post resurrectionem suam Dominus interrogavit eum, non nesciens quo ille animo confiteretur amorem Christi, sed ut trina confessione amoris, deleret trinam negationem",
          "candidate_score": 0.628286,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_38_40",
          "bdc_text": "nach Juds Meinung derjenigen Zwinglis entspricht ( s. oben , Text) , gibt es doch charakteristische Unterschiede zwischen der von Jud gegebenen Begründung für die Richtigkeit dieser Auslegung und dem Vorlesungstext Bullingers : 1 .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3659",
          "psc_text": "Si ergo gloriaris in te, in homine gloriaris: et hoc est stultius et exsecrabilius. Quia si gloriatus fueris in homine justo aliquo vel alio sapiente, ille non in se gloriatur in quo tu gloriaris; tu autem si in te gloriaris, non sapiens, non justus es: si autem non oportet in homine sapiente gloriari, multo minus oportet in insipiente gloriari. Qui autem gloriatur in se, in insipiente gloriatur. Eo enim ipso insipiens convincitur, quia in se ipso gloriatur. Ergo qui gloriatur, in Domino glorietur. Nihil tutius, nihil securius. Si potes, habes quod apprehendas, in Domino gloriatus non confunderis. Non enim aliquid reprehensionis inveniri potest in illo, in quo gloriaris. Ac per hoc et ille qui non dicebat, In mea justitia erue me; sed, In tua justitia erue me: hoc prius dixit, In te speravi, Domine, non confundar in aeternum (Psal. LXX, 1) . 2. Judaei propriae justitiae opinione excaecati. Numquid enim",
          "candidate_score": 0.624786,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_91",
          "bdc_text": "«Noticia dei manifestata est illis » [ Röm 1 , 19 ] , caute adiungens :",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1781",
          "psc_text": "causa pendeat: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt (Rom. I, 18-22) . Sibi arrogando quod praestiterat Deus, tulit quod dederat Deus. Ergo superbis ipse abscondit se, qui per creaturam diligenter scrutantibus Creatorem insinuaverat nonnisi se. Bene ergo Dominus, Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus: sive ab illis qui multiplicibus disputationibus et solertissima inquisitione ad investigationem creaturae pervenerunt, sed Creatorem minime cognoverunt; sive ab illis, qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt et gratias egerunt, et videre perfecte aut salubriter non potuerunt, quia superbi fuerunt. Abscondisti ergo haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Quibus parvulis? Humilibus. Dic super quem requiescit Spiritus meus? Super humilem, et quietum, et trementem verba mea (Isai. LXVI, 2) . Haec verba Petrus tremuit; Plato non tremuit. Teneat piscator, quod perdidit nobilissimus disputator. Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Abscondisti superbis, et revelasti humilibus. Quae sunt ipsa? Non",
          "candidate_score": 0.622717,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_121_123",
          "bdc_text": "Bullinger erwies sich hier als selbständiger Denker und entschiedener Gegner jeglicher naturrechtlicher Interpretation von Röm 2 , 14f ( s . Staedtke , aaO , S. 75f ; Staedtke 131 f und Hausammann 205f. 246ff) .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3661",
          "psc_text": "quamvis zelum Dei habeant, non secundum scientiam. Et quasi consuleremus Apostolum, et diceremus, Quid est quod dixisti, non secundum scientiam? Quae est ista scientia, quam illi non habent, qui tamen zelum Dei habent? Quam scientiam non habent, vis audire? Attende quod sequitur: Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. II, 3) . Si ergo zelum Dei habes, et vis habere secundum scientiam, et pertinere ad Testamentum novum, ad quod Judaei propterea pertinere non potuerunt, quia zelum Dei non secundum scientiam habuerunt; agnosce Dei justitiam, et noli tuam velle constituere hanc ipsam, si quam habes: si bene vivis, si praecepta Dei facis, noli tuum putare; hoc est enim velle suam justitiam constituere. Agnosce a quo acceperis et habes quod accepisti. Non enim habes, quod non accepisti. Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis (I Cor. IV, 7) ? Cum enim gloriaris, quasi non",
          "candidate_score": 0.615913,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_66",
          "bdc_text": "vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_886",
          "psc_text": "Corinthii (II Cor. VI, 11) . Os suum aperuit attente. Et ordinem posuit linguae suae: laudans creaturam tanquam creaturam, Creatorem tanquam Creatorem, Angelos tanquam Angelos, coelestia tanquam coelestia, terrestria tanquam terrestria, homines tanquam homines, pecora tanquam pecora. Nihil perturbatum, nihil inordinatum. Non accipiens in vanum nomen Domini Dei sui, non substantiam creaturae sentiens de Creatore: ita ordinate totum loquens, ut non praeponat inferiora potioribus, nec subdat potiora inferioribus. CAPUT XVI. Disposuit ordinem linguae suae. Nihil pulchrius hoc ordine. Unde et ipsa dicit: Ordinate in me charitatem (Cant. II, 4) . Nolite praepostere agere, nolite perturbare et confundere quae Deus ordinavit. Ordinate in me charitatem. Amate me tanquam me, amate Deum tanquam Deum: ne Deum offendatis propter me, nec me offendatis propter alium quemlibet, nec alium quemlibet propter me. Ordinate in me charitatem. Beata filia ejus in hoc ordine constituta, cujus inter caeteras celebramus hodie passionem, paulo ante audivimus confessionem, ordinans,",
          "candidate_score": 0.610729,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_66",
          "bdc_text": "vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2587",
          "psc_text": "te ipsum (Matth. XXII, 37, 39): et fecisti misericordiam prius cum anima tua, in conscientia tua. Hanc autem eleemosynam si praetermittis, da quod vis, dona quantum vis; retrahe de fructibus tuis, non decimas, sed dimidias; novem partes da, et unam tibi dimitte: nihil facis, quando tecum non facis, et tecum pauper es. Anima tua vescatur, ne fame pereat. Da illi panem. Quem panem, inquit? Ipse tecum loquitur. Tu si audires, et intelligeres, et crederes Domino, ipse tibi diceret: Ego sum panis vivus, qui descendi de coelo (Joan. VI, 41) . Nonne istum panem primum dares animae tuae, et faceres cum illa eleemosynam? Si ergo credis, debes facere, ut prius pascas animam tuam. Crede in Christum; et mundabuntur quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt. Conversi ad Dominum, etc. SERMO CVII . De verbis Evangelii Lucae, Dico vobis, abstinete ab omni avaritia. Cap. XII, V\\. 13-21. CAPUT PRIMUM. 1.",
          "candidate_score": 0.608065,
          "ce_score": null
        },
        {
          "bdc_chunk_id": "10026_sent_66",
          "bdc_text": "vgl. auch Melanchthon , CR XXI 163 , 1ff) .",
          "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1437",
          "psc_text": "quamdam consuetudinis familiaritatem, inveniamus aliquam similitudinem, unde probemus esse aliqua tria, quae tria separabiliter proferantur, inseparabiliter operentur. CAPUT VI. 16. Deus incomprehensibilis. Eia, fratres, adestote toto animo. Videte prius quid promittam; ne forte in creatura inveniam, quia Creator a nobis excelsus est. Et forte verba quisquam nostrum, cui fulgor veritatis aliqua mentem quasi coruscatione perstringit, potest dicere verba illa: Ego dixi in ecstasi mea. In ecstasi tua quid dixisti? Projectus sum a facie oculorum tuorum (Psal. XXX, 23) . Etenim videtur mihi iste qui hoc dixit, levasse ad Deum animam suam, et effudisse super se animam suam, cum ei diceretur quotidie, Ubi est Deus tuus (Psal. XLI, 4, 11) ? pervenisse spirituali quodam contactu ad illam incommutabilem lucem, eamque infirmitate conspectus ferre non valuisse; et in suam quasi aegritudinem atque languorem iterum recidisse, et comparasse se illi, et sensisse adhuc contemperari non posse aciem mentis suae luci sapientiae Dei. Et",
          "candidate_score": 0.606398,
          "ce_score": null
        }
      ]
    }
  ],
  "biblical_hits": []
}