{ "letter_id": "10044", "bd_url": "https://www.bullinger-digital.ch/letter/10044", "dominant_topic": 0, "topic_dist": [ 0.065226, 0.06022, 0.05506, 0.047297, 0.048412, 0.045275, 0.052821, 0.047912, 0.045673, 0.047182, 0.049497, 0.052519, 0.043471, 0.052769, 0.046697, 0.045698, 0.051586, 0.046033, 0.048958, 0.047694 ], "citations": [ { "rank": 1, "cf_id": "cf020", "work_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam", "max_score": 0.716634, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11_13", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1582", "psc_text": ". Et linum fumigans, sive ut caeteri transtulerunt, obscurum atque tenebrosum, non exstinguet: qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabantur (quae super Judaeis et nationibus in supradictis opusculis disseruimus); sed cum veritate omnia judicabit; nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat (Mat. VII, XV, XXII, XXIII per totum, et Luc. VI, XII): Quod autem sequitur: Splendebit, et non conteretur, donec ponat super terram judicium, Matthaeus Evangelista non posuit (Mat. XII): sive inter judicium et judicium media, scriptoris errore, sublata sunt. Significat autem quod resurgens ex mortuis, cunctos 508 illuminaverit, nec morte contritus sit, donec poneret super terram judicium: qui loquebatur in Evangelio: In judicium ego veni in mundum istum: ut non videntes videant, et videntes caeci fiant (Joan. IX, 39) . Pro quo nos interpretati sumus: Non erit tristis, neque turbulentus; sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit: quod falso de Socrate Philosophi gloriantur, nunquam eum, plus solito, nec", "candidate_score": 0.716634, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11_13", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2000", "psc_text": "terra. Non est qui faciat rectum in hominibus, omnes in sanguine meo judicantur. Unusquisque proximum suum tribulat tribulatione, et ad malum manus suas praeparant (Mich. VII, 2, sec. LXX) : et caetera his similia. E quibus illud est: Nemo mundus 634 a sorde, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus super terram (Job XV, 14) . Unde Dominum fecisse diluvium, qui juxta apostolum Petrum occisus est carne, vivificatus spiritu (I Petr. III); et praedicavit spiritibus in carcere constitutis, quando Dei patientia exspectabatur in diebus Noe, diluvium impiis inferens. In cujus exemplum aqua nos mundat: non sordes carnis abluens, sed bonae conscientiae interrogatio in Deum. Montes autem et colles qui non commoveantur, et in hujuscemodi diluvio permoti fuerant, sanctos vult intelligi, accepto foedere sempiterno: qui in priore diluvio moti fuerant, et suam reliquerant firmitatem. Dicit montes, et daemones, et adversarias potestates, qui viderunt filias hominum, quod essent bonae, et amoris", "candidate_score": 0.691933, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_10_12", "bdc_text": "Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. . Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ;", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1582", "psc_text": ". Et linum fumigans, sive ut caeteri transtulerunt, obscurum atque tenebrosum, non exstinguet: qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabantur (quae super Judaeis et nationibus in supradictis opusculis disseruimus); sed cum veritate omnia judicabit; nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat (Mat. VII, XV, XXII, XXIII per totum, et Luc. VI, XII): Quod autem sequitur: Splendebit, et non conteretur, donec ponat super terram judicium, Matthaeus Evangelista non posuit (Mat. XII): sive inter judicium et judicium media, scriptoris errore, sublata sunt. Significat autem quod resurgens ex mortuis, cunctos 508 illuminaverit, nec morte contritus sit, donec poneret super terram judicium: qui loquebatur in Evangelio: In judicium ego veni in mundum istum: ut non videntes videant, et videntes caeci fiant (Joan. IX, 39) . Pro quo nos interpretati sumus: Non erit tristis, neque turbulentus; sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit: quod falso de Socrate Philosophi gloriantur, nunquam eum, plus solito, nec", "candidate_score": 0.691852, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_10_12", "bdc_text": "Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. . Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ;", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1405", "psc_text": "qui pro tenuitate ingenioli invidorum morsibus pateo? Sin autem supradictos viros, magistros Ecclesiae nominavi, illud intelligant, me non omnium probare fidem, qui certe inter se contrarii sunt; sed ad distinctionem Josephi, Porphyriique dixisse, qui de hac quaestione plurima disputarunt. Quod si in expositione statuae pedumque ejus, et digitorum discrepantia, ferrum et testam super Romano regno interpretatus sum, quod primum forte, dein imbecillum Scriptura portendit, non mihi imputent, sed Prophetae. Neque enim sic adulandum est principibus, ut sanctarum Scripturarum veritas negligatur, nec generalis disputatio unius personae injuria est. Quae cum benigno meorum studio caveretur, Dei judicio repente sublata est: ut amicorum in me studia, et aemulorum insidiae monstrarentur. Sed haec alias: nunc quod coepimus exequamur. Undecimus in Isaiam liber, o virgo Christi Eustochium, quia magnam partem historiae disserturus est, facilior erit in principiis, et usque ad duas sui partes, reliqua simili more dictanda sunt: et sic studendum brevitati, ut nullum damnum", "candidate_score": 0.683887, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19_21", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ;", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1302", "psc_text": "Ipse enim loquitur in Evangelio (Luc. XII, 49): Ignem veni mittere super terram, et quam volo ut ardeat! Rursus in alio psalmo legitur: Vox Domini intercidentis flammam ignis (Ps. XXVIII, 7) , ut quidquid in muodo est foeni, lignorum, et stipulae, rapiens flamma consumat. Unde et Deus ignis dicitur esse consumens (Deut. IV). Quodque infertur: Ira furoris ejus quasi ignis devorabit, plerique nostrorum iram furoris Domini diabolum interpretantur, cui tradimur ad puniendum, qui juxta librum Samuelis commovit David, ut numeraret populum Dei (II Reg. XXIV). Et Apostolus loquitur: tradere hujuscemodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus fiat (I Cor. V, 5) . Hic autem ipse furor, et ita furoris Domini nihil suo faciet arbitrio, sed quod sibi fuerit imperatum. Unde sequitur: Eloquium labiorum ejus, eloquium irae plenum. Spiritus quoque ejus quasi aqua in valle, trahens veniet usque ad collum, ut supplicia super peccatores faciat redundare. Qui dividetur pro qualitate", "candidate_score": 0.666696, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_25_27", "bdc_text": "Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1216", "psc_text": "18) testatur: Et audient in die illo surdi verba libri, et oculi caecorum videbunt et exsultabunt. In judicium enim venit Dominus, ut videntes Judae non videant; et qui caeci erant, populus scilicet nationum, videant et Dominum contemplentur (Joan. IX). Unde significanter non dixit, quod visio omnium prophetarum signata sit cunctis legentibus; sed vobis, inquit, erit signata quibus nunc loquor, quibus haec futura praenuntio: sive oculos principum vestrorum, qui se juxta Septuaginta abscondita et arcana videre jactabant, claudet in perpetuum. Eritque, ait, vobis omnis Scriptura sancta clausa atque signata, ut vos qui Legis litteras, et prophetarum vaticinia nosse vos existimatis, et diebus ac noctibus volumina Scripturarum indefesso ore meditamini, non intelligatis quod legitis, sicut in Apocalypsi Joannis scribitur: Quis est dignus aperire librum, et solvere signacula ejus (Apoc. V, 2) ? Cumque 393 nullus fuisset inventus qui aperiret signacula, flesse se dicit; et Dei tandem ad se meruisse sermonem: Noli flere:", "candidate_score": 0.6651, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_28_30", "bdc_text": "Aufl. 1543 ) . Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen . Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2188", "psc_text": "Al. Sin) autem hoc veteri Lege (Exod. XXI) praecipitur: quanto magis in Evangelio, ubi (Matth. V) omnia quae bona sunt duplicantur: et nequaquam oculum pro oculo, dentem pro dente jubemureruere: sed verberanti praebere maxillam! Atque ut sciamus illud quod supra diximus: Omnes debitores vestros repetitis, de creditoribus scribi, de debitoribus jungitur manifestius: Dimitte eos qui confracti sunt liberos, hoc est, qui paupertate sunt fracti, quos afflixit inopia, ne liberos sinas mendicare. Et omne onus quo deprimuntur, rumpe. Pro quo manifestius Septuaginta transtulerunt, et omnem scripturam iniquam conscinde: quod Symmachus transtulit: Et omnem cautionem falsam disrumpe. Sed poterat fieri, ut aliquis diceret: Non habeo debitores, quid facere debeo, ut suscipiatur jejunium meum? Sequitur: Frange esurienti panem tuum. Non plures panes, ne de paupertate causeris, sed unum panem. Nec ipsum totum, sed partem panis: quam si non jejunares comesurus eras; ut jejunium tuum non sit lucrum marsupii, sed saturitas animae. Pulchreque 691", "candidate_score": 0.661203, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19_21", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ;", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1303", "psc_text": "V, 5) . Hic autem ipse furor, et ita furoris Domini nihil suo faciet arbitrio, sed quod sibi fuerit imperatum. Unde sequitur: Eloquium labiorum ejus, eloquium irae plenum. Spiritus quoque ejus quasi aqua in valle, trahens veniet usque ad collum, ut supplicia super peccatores faciat redundare. Qui dividetur pro qualitate meritorum, ut perdat atque conturbet gentes, quas vanus error seduxerat, et se intelligant supplantatas. Unde ad hujuscemodi homines dicitur, qui in mundi hujus potentia praevalebant, et suo delectabantur errore, non eos semper hoc esse facturos. Praecipueque locum istum et totam continentiam capituli adversus haereticos et omnia dogmata, quae sunt contraria veritati, dicta quidam nostrorum putant, quod cum judicii tempus advenerit, nequaquam ingrediantur sancta ejus et montem, id est Ecclesiam Domini: ne sub religionis nomine divitias congregent, abutanturque luxuria, quasi Domini festa celebrantes. Judaei de Gog et Magog gentibus, quas putant ab Aquilone venturas, id est, de Scythiae partibus, haec intelligunt,", "candidate_score": 0.659622, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19_21", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ;", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_722", "psc_text": "in cujusdam ( Basilium intelligit ) Commentariis, iram Dei posse intelligi contrariam fortitudinem, cui tradimur ad puniendum, de quo et in octavo psalmo cantatur: Ut destruas inimicum, et ultorem (Psal. VIII, 3) . Possunt bellatores dici qui de terra procul veniunt 238 et a summo coeli, etiam ministri Angeli, qui in mundi consummatione mittendi sunt, ut zizaniorum manipulos faciant, et separatos a frumento incendio praeparent sempiterno (Matth. XIII). Omnis quoque terra disperditur, quando terrena opera subvertuntur. Sunt et alii Domini bellatores instructi armatura Apostoli, qui quotidie in Ecclesia, quae οἰκουμένη, id est orbis, et habitata intelligitur, disperdant eos, et interficiant, qui eriguntur contra scientiam Dei. (Vers. 6, 7.) Ululate, quia prope est dies Domini, quasi vastitas a Domino veniet. Propterea omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet, et conteretur. Quoniam bellatores Domini venturi sunt, ut disperdant omnem terram, ululate, et agite poenitentiam, quibus poena ventura est. Prope est enim", "candidate_score": 0.658481, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19_21", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ;", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1928", "psc_text": "faceret, ut impleretur illud quod Dominus in Evangelio in Patrem loquitur (Joann. XVII, 21): Da, ut sicut ego et tu unum sumus: sic et isti in nobis unum sint: ut eodem sensu et eadem sententia, repugnantia inter se vitia atque contraria deserentes, unam apprehenderent solamque virtutem. Neque enim vitia et perturbationes invicem se sequuntur: quod de virtutibus dicitur, in quibus nec ὑπερβολαὶ sunt, nec ἐλλείψεις, id est, nec plus nec minus, sed omnia temperata. Porro in vitiis universa contraria sunt, ut pavor audaciae, impietati superstitio, luxuria parcitati. Ecce intelliget servus meus, exaltabitur, 612 et elevabitur et sublimis erit valde. Sicut obstupuerunt super te multi: sic inglorius erit inter viros aspectus ejus, et forma illius inter filios hominum. Iste asperget gentes multas: super ipsum continebunt reges os suum: quia quibus non erat [Vulg. est] narratum de eo, viderunt; et qui non audierant, contemplati sunt. LXX: Ecce intelliget puer meus, et exaltabitur,", "candidate_score": 0.656312, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19_21", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ;", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_725", "psc_text": "? Quodque juxta LXX additum est: turbabuntur legati, et dolores apprehendent eos: illos legatos interpretari possumus, quos cives miserant adversum eum, qui profectus erat in terram longinquam, ut sibi regnum poteret (Luc. XIX, 27). Unde ipse loquitur in Evangelio: Inimicos autem, qui noluerunt me regnare super se, adducite huc, et interficite coram me. (Vers. 8.) Torsiones et dolores tenebunt: quasi parturiens dolebunt: unusquisque ad proximum suum stupebit: facies combustae vultus eorum. Cum venerint Domini bellatores 239 de terra longinqua, et omnes manus fuerint dissolutae, et cor pavidum atque contritum; tunc strophomata, quae nos torsiones ventris interpretati sumus, et dolores tenebunt eos, similes doloribus parturientium. Per quae ostenditur torqueri eos propria conscientia, et facies habere combustas eo igne, quem sibi succenderant: quia non possunt dicere: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine (Ps. IV, 7) ; et: Nos omnes revelata facie, gloriam Domini contemplantes, in eamdem imaginem transformamur (II Cor.", "candidate_score": 0.65532, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_29", "bdc_text": "Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2188", "psc_text": "Al. Sin) autem hoc veteri Lege (Exod. XXI) praecipitur: quanto magis in Evangelio, ubi (Matth. V) omnia quae bona sunt duplicantur: et nequaquam oculum pro oculo, dentem pro dente jubemureruere: sed verberanti praebere maxillam! Atque ut sciamus illud quod supra diximus: Omnes debitores vestros repetitis, de creditoribus scribi, de debitoribus jungitur manifestius: Dimitte eos qui confracti sunt liberos, hoc est, qui paupertate sunt fracti, quos afflixit inopia, ne liberos sinas mendicare. Et omne onus quo deprimuntur, rumpe. Pro quo manifestius Septuaginta transtulerunt, et omnem scripturam iniquam conscinde: quod Symmachus transtulit: Et omnem cautionem falsam disrumpe. Sed poterat fieri, ut aliquis diceret: Non habeo debitores, quid facere debeo, ut suscipiatur jejunium meum? Sequitur: Frange esurienti panem tuum. Non plures panes, ne de paupertate causeris, sed unum panem. Nec ipsum totum, sed partem panis: quam si non jejunares comesurus eras; ut jejunium tuum non sit lucrum marsupii, sed saturitas animae. Pulchreque 691", "candidate_score": 0.651387, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_62_64", "bdc_text": "der Anfang ist abgeschnitten bzw. durch die buchbinderische Einfassung unzugänglich : - - - meß [ ? ] sye testamentum et signum dei ad vestrum [ s. Lk 22 , 20f ;", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_272", "psc_text": "eos qui haereditatem accepturi sunt salutis (Hebr. I, 14) ? Daniel quoque cum in habitu regnantis Dominum descripsisset, adjecit: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei. (Dan. VII, 10) . In Cherubim ergo ostenditur Dominus: in Seraphim ex parte ostenditur, ex parte celatur. Faciem enim et pedes ejus operiunt, quia et praeterita ante mundum, et futura post mundum scire non possumus; sed media tantum quae in sex diebus facta sunt, contemplamur. Nec mirum hoc de Seraphim 92 credere, cum, et apostoli Salvatorem credentibus aperiant, infidelibus abscondant: et velum ante Arcam fuerit Testamenti (Exod. XL). Alas quoque habere dicuntur, propter velocitatem, et in cuncta discursum: sive quia semper in altioribus commorantur. Neque enim illud quod de ventis dicitur: Qui ambulat super pennas ventorum (Psal. CIII, 4) , vere ventos, juxta fabulas poetarum et pictorum licentiam, pennas habere testatur; sed celerem in cuncta discursum. Et singuli senas alas;", "candidate_score": 0.651369, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_29_31", "bdc_text": "Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen . Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde . Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s.", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1404", "psc_text": "tendere: praecipueque in expositione septem et sexaginta duarum et unius hebdomadarum, in quibus disserendis quid Africanus temporum scriptor, quid Origenes, et Caesariensis Eusebius, Clemens quoque Alexandrinae Ecclesiae presbyter, et Apollinaris Laodicenus. Hippolytusque, et Hebraei, et Tertullianus senserint, breviter comprehendi: lectoris arbitrio derelinquens quid de pluribus eligeret. Itaque quod nos verecundia fecimus judicandi, et eorum honore qui lecturi erant, quibusdam forte non placeat, qui non Antiquorum opiniones, sed nostram sententiam scire desiderant. Quibus facilis responsio est, noluisse me sic unum recipere, ut viderer alios condemnare. Et certe si tanti et tam eruditi viri fastidiosis lectoribus displicent, quid de me facturi erant, qui pro tenuitate ingenioli invidorum morsibus pateo? Sin autem supradictos viros, magistros Ecclesiae nominavi, illud intelligant, me non omnium probare fidem, qui certe inter se contrarii sunt; sed ad distinctionem Josephi, Porphyriique dixisse, qui de hac quaestione plurima disputarunt. Quod si in expositione statuae pedumque ejus, et digitorum discrepantia, ferrum", "candidate_score": 0.649744, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_523", "psc_text": "Nos generaliter sequentes Symmachum, stellam [Al. stellas ] diximus. Est autem sensus, quod cum dies Domini crudelis advenerit, et furor ejus universa vastarit, prae timoris magnitudine mortalibus cuncta tenebrescant, et sol ipse et luna astraque rutilantia suum videantur negare fulgorem. Unde et coelum sacco induitur, quod scilicet tenebrae cuncta operiant, et prementibus malis, nihil aliud sentiant homines, nisi quod mens videre compellit. (Vers. 11.) Et visitabo super orbis mala, et contra impios iniquitatem eorum: et quiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo. Ex hoc loco et ex superiore, ubi scriptum est, quod obtenebrescat sol in ortu suo, et luna caligine compleatur, et stellae fulgorem retrabant, et totius orbis iniquitas visitetur, quidam putant non de Babylonis ruina, sed de mundi consummatione praedici: cum utique secundum superiora et orbis, qui Hebraice dicitur THEBEL ( ), et Graece οἰκουμένη, Babylon intelligenda sit. Οἰκουμένη enim lingua nostra habitatam sonat; et habitata propter ingentem", "candidate_score": 0.646983, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_61_63", "bdc_text": "] Heimr [ ycho ] fratri suoin der oberen Ecke rechts z. T. unlesbare Notizen Juds ; der Anfang ist abgeschnitten bzw. durch die buchbinderische Einfassung unzugänglich : - - - meß [ ? ]", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_9", "psc_text": "viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exsequamur. LIBER PRIMUS. Cap. I 7 (Cap. I.--Vers. 1.) Visio Isaiae, filii Amos, quam vidit super Judam et Jerusalem, in diebus Oziae, Joatham, Achaz et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et", "candidate_score": 0.638272, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40_42", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) . Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht : Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1220", "psc_text": "enim illos, et perdam sapientiam sapientium, et intellectum prudentium abscondam. Hoc testimonio abusus est Dominus contra Pharisaeos in Evangelio Matthaei, dicens: Quare et vos praeteritis mandatum Dei propter traditiones vestras (Matth. XXV, 5) . Et iterum: Hypocritae, bene prophetavit de vobis Isaias, dicens: Populus iste labiis me honorat, cor autem ejus longe est a me. Frustra autem colunt me docentes doctrinas et praecepta hominum (Ibid., 6-9) . In quo notare debemus illud quod plerumque 394 admonuimus, Evangelistas et Apostolos, non verbum interpretatos esse de verbo; nec LXX Interpretum auctoritatem secutos, quorum editio illo jam tempore legebatur; sed quasi Hebraeos et instructos in Lege, absque damno sensuum suis usos esse sermonibus. Appropinquat autem populus Judaeorum ore et labiis suis Deo; quia unius Dei cultum habere se gloriatur et respuere idola; sed cor ejus longe est ab eo, quia non recipit Dominum Jesum Christum. Qui enim non recipit Filium, non recipit Patrem.", "candidate_score": 0.635035, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_1582", "psc_text": ". Et linum fumigans, sive ut caeteri transtulerunt, obscurum atque tenebrosum, non exstinguet: qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabantur (quae super Judaeis et nationibus in supradictis opusculis disseruimus); sed cum veritate omnia judicabit; nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat (Mat. VII, XV, XXII, XXIII per totum, et Luc. VI, XII): Quod autem sequitur: Splendebit, et non conteretur, donec ponat super terram judicium, Matthaeus Evangelista non posuit (Mat. XII): sive inter judicium et judicium media, scriptoris errore, sublata sunt. Significat autem quod resurgens ex mortuis, cunctos 508 illuminaverit, nec morte contritus sit, donec poneret super terram judicium: qui loquebatur in Evangelio: In judicium ego veni in mundum istum: ut non videntes videant, et videntes caeci fiant (Joan. IX, 39) . Pro quo nos interpretati sumus: Non erit tristis, neque turbulentus; sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit: quod falso de Socrate Philosophi gloriantur, nunquam eum, plus solito, nec", "candidate_score": 0.628197, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2000", "psc_text": "terra. Non est qui faciat rectum in hominibus, omnes in sanguine meo judicantur. Unusquisque proximum suum tribulat tribulatione, et ad malum manus suas praeparant (Mich. VII, 2, sec. LXX) : et caetera his similia. E quibus illud est: Nemo mundus 634 a sorde, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus super terram (Job XV, 14) . Unde Dominum fecisse diluvium, qui juxta apostolum Petrum occisus est carne, vivificatus spiritu (I Petr. III); et praedicavit spiritibus in carcere constitutis, quando Dei patientia exspectabatur in diebus Noe, diluvium impiis inferens. In cujus exemplum aqua nos mundat: non sordes carnis abluens, sed bonae conscientiae interrogatio in Deum. Montes autem et colles qui non commoveantur, et in hujuscemodi diluvio permoti fuerant, sanctos vult intelligi, accepto foedere sempiterno: qui in priore diluvio moti fuerant, et suam reliquerant firmitatem. Dicit montes, et daemones, et adversarias potestates, qui viderunt filias hominum, quod essent bonae, et amoris", "candidate_score": 0.626736, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_60_62", "bdc_text": "[ Adresse auf der Rückseite : ] Heimr [ ycho ] fratri suoin der oberen Ecke rechts z. T. unlesbare Notizen Juds ; der Anfang ist abgeschnitten bzw. durch die buchbinderische Einfassung unzugänglich :", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_9", "psc_text": "viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exsequamur. LIBER PRIMUS. Cap. I 7 (Cap. I.--Vers. 1.) Visio Isaiae, filii Amos, quam vidit super Judam et Jerusalem, in diebus Oziae, Joatham, Achaz et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et", "candidate_score": 0.626509, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_57_59", "bdc_text": "Leo Jud tuus . Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2447", "psc_text": "nomen meum. Ad orationem populi mixtam querimoniis, in qua dixerat: Quare nos errare fecisti, Domine, 771 de via tua: indurasti corda nostra, ut non timeremus te (Isai. LXIII, 17) ? respondit, ut Judaei volunt, Deus Pater; ut nos probamus, Dominus atque Salvator: in tantum non sum rigidus et crudelis, qui malo poenitentiam peccatoris, quam mortem: nec repello filios poenitentes, qui tamen sui nominis servaverint dignitatem, ut etiam alienos salvare velim (Ezech. XXXIII). Qui enim me non quaerebant, nec dicere poterant: Quem scripsit Moyses in Lege, et prophetae, invenimus Jesum (Joan. I, 45) ; ipsis apparui, de quibus et alibi Propheta testatus est: Quibus non est annuntiatum de eo, audient: et qui non audierunt, intelligent (Isa. LII, 15) . Vos autem qui legem Dei die ac nocte meditamini, frustra jactatis poenitentiam, cujus opera non facitis. Unde Evangelistae et apostoli, semper adventum Domini, veteris Testamenti cupientes testimoniis roborare, dicebant: Ut impleretur quod", "candidate_score": 0.624948, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2012", "psc_text": "id est ἐν τῷ λογείῳ [ Mss. in logio] pontificis, et in corona atque diademate principis Tyri. Dicamus primum de Exodo: Quatuor ordines intexti erant lapidum (Exod. XXVIII). Ordo primus habuit lapidem sardium, topazium, smaragdum. Ordo secundus, carbunculum, sapphirum, jaspidem. Ordo tertius, ligirium, achatem, amethystum. Ordo quartus, chrysolithum, beryllum, onychium, auro circumdatos; et inscripti erant ex nominibus duodecim tribuum filiorum Israel. In quo notandum quod secundus ordo lapidum etiam in praesenti Scriptura sit positus, carbunculus, sapphirus, et jaspis. Necdum enim perfecta retinemus, nec ad prima pervenimus, quia nunc per speculum videmus in aenigmate. Porro in Ezechiel sic scriptum reperimus: Tu es signaculum similitudinis et corona decoris, in deliciis paradisi Dei fuisti. Omni lapide primo indutus es, sardio, topazio, et smaragdo, carbunculo et sapphiro et jaspide, argento quoque, et auro et lyncurio, et achate, et amethysto, et chrysolitho, et beryllo, et onychino; auroque replesti thesauros tuos et 638 apothecas tuas in", "candidate_score": 0.617644, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_59", "bdc_text": "Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. .", "psc_chunk_id": "024_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Isaiam_window_2447", "psc_text": "nomen meum. Ad orationem populi mixtam querimoniis, in qua dixerat: Quare nos errare fecisti, Domine, 771 de via tua: indurasti corda nostra, ut non timeremus te (Isai. LXIII, 17) ? respondit, ut Judaei volunt, Deus Pater; ut nos probamus, Dominus atque Salvator: in tantum non sum rigidus et crudelis, qui malo poenitentiam peccatoris, quam mortem: nec repello filios poenitentes, qui tamen sui nominis servaverint dignitatem, ut etiam alienos salvare velim (Ezech. XXXIII). Qui enim me non quaerebant, nec dicere poterant: Quem scripsit Moyses in Lege, et prophetae, invenimus Jesum (Joan. I, 45) ; ipsis apparui, de quibus et alibi Propheta testatus est: Quibus non est annuntiatum de eo, audient: et qui non audierunt, intelligent (Isa. LII, 15) . Vos autem qui legem Dei die ac nocte meditamini, frustra jactatis poenitentiam, cujus opera non facitis. Unde Evangelistae et apostoli, semper adventum Domini, veteris Testamenti cupientes testimoniis roborare, dicebant: Ut impleretur quod", "candidate_score": 0.611533, "ce_score": null } ] }, { "rank": 2, "cf_id": "cf036", "work_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Libri-ad-Monimum", "max_score": 0.710167, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Libri-ad-Monimum_window_55", "psc_text": "Gratias ago Deo meo per Jesum Christum pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo (Ephes. I, 4) . Opera quoque nostra Dominus ipse testatur dicens: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videntes vestra bona opera, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V, 16) . Tamen quia ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donata, sicut Apostolus dicit: Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus 13 quae a Deo donata sunt nobis (I Cor. II, 12) ; et quia quaecunque nobis facienda donat, sicut habere non possumus, nisi ipse nobis largiatur, sic facere non possumus, nisi ipse nobis quae largitus est operetur, CAPUT XV. Non debemus nobis aliquid boni operis tanquam nostrum ascribere. In hac vita nemo perfectus nisi spe futurae gloriae. Paulus perfectus et imperfectus. Propterea nullatenus sinimur, imo salubriter prohibemur, tam in", "candidate_score": 0.710167, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Libri-ad-Monimum_window_55", "psc_text": "Gratias ago Deo meo per Jesum Christum pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo (Ephes. I, 4) . Opera quoque nostra Dominus ipse testatur dicens: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videntes vestra bona opera, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V, 16) . Tamen quia ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donata, sicut Apostolus dicit: Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus 13 quae a Deo donata sunt nobis (I Cor. II, 12) ; et quia quaecunque nobis facienda donat, sicut habere non possumus, nisi ipse nobis largiatur, sic facere non possumus, nisi ipse nobis quae largitus est operetur, CAPUT XV. Non debemus nobis aliquid boni operis tanquam nostrum ascribere. In hac vita nemo perfectus nisi spe futurae gloriae. Paulus perfectus et imperfectus. Propterea nullatenus sinimur, imo salubriter prohibemur, tam in", "candidate_score": 0.705202, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_67", "bdc_text": "Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Libri-ad-Monimum_window_55", "psc_text": "Gratias ago Deo meo per Jesum Christum pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo (Ephes. I, 4) . Opera quoque nostra Dominus ipse testatur dicens: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videntes vestra bona opera, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V, 16) . Tamen quia ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donata, sicut Apostolus dicit: Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus 13 quae a Deo donata sunt nobis (I Cor. II, 12) ; et quia quaecunque nobis facienda donat, sicut habere non possumus, nisi ipse nobis largiatur, sic facere non possumus, nisi ipse nobis quae largitus est operetur, CAPUT XV. Non debemus nobis aliquid boni operis tanquam nostrum ascribere. In hac vita nemo perfectus nisi spe futurae gloriae. Paulus perfectus et imperfectus. Propterea nullatenus sinimur, imo salubriter prohibemur, tam in", "candidate_score": 0.654754, "ce_score": null } ] }, { "rank": 3, "cf_id": "cf012", "work_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum", "max_score": 0.708224, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_90", "psc_text": "non afferunt (Ibid., 16): ita ne in istis quidem consistere docet boni operis effectum; et idcirco omnes cognoscendos esse de fructibus. Regnum enim coelorum sola verborum officia non obtinent: neque qui dixerit: Domine, 698 Domine, haeres illius erit (Ib., 21). Quid enim meriti est Domino dicere Domine, Domine? Numquid Dominus non erit, nisi fuerit dictus a nobis? Et quae officii sanctitas est nominis nuncupatio; cum coelestis regni iter obedientia potius voluntatis, non Dei nuncupatio repertura sit? 5. Coelum non mirabilibus sed bonis operibus redditur. -- Multi mihi dicent in illa die, Domine Domine, nonne in tuo nomine prophetavimus? et reliqua (Ib. 22). Etiam nunc pseudoprophetarum fraudulentiam et hypocritarum simulamenta condemnat, qui gloriam sibi ex verbi virtute praesumunt, in doctrinae prophetia, et daemoniorum fuga, et istiusmodi operum virtutibus: atque hinc sibi regnum coelorum pollicentur. Quasi vero eorum aliquid proprium sit, quae loquuntur aut faciunt, et non omnia virtus Dei invocata perficiat:", "candidate_score": 0.708224, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_10_12", "bdc_text": "Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. . Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ;", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_461", "psc_text": "--Diligenter autem contuendum est, qua conditione Petrus negaverit: quanquam de hoc superius tractatum est. Nam primo ait, non se intelligere quid diceret: sequenti, non se ei adhaesisse: tertio vero, se hominem non nosse. Et vere prope jam sine piaculo hominem negabat, quem Dei filium primus agnoverat: tamen quia ex infirmitate carnis vel ambiguus extitisset, amarissime flevit, recolens trepidationis istius culpam se nec admonitum potuisse vitare (Ibid., 70-75). 5. Judae poenitentia ementium arguit infidelitatem. --Traditur deinde Pilato gentium judici. Non enim judicari reus poterat ex lege, ipse sine dolo atque peccato. Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quoniam damnatus est, et caetera (Matth., XXVII). Judas agens poenitentiam, pretium sanguinis Christi reddidit sacerdotibus: ut licet ipse venditi sanguinis justi auctor esset, tamen ementium infidelitatem ipsa professio vendentis argueret. Qui responderunt, quid ad nos? Tu videris (v. 4). Professio audax atque caeca est. Emisse se justi sanguinem audiunt, et extra judicii reatum futuros", "candidate_score": 0.682863, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_53_55", "bdc_text": "Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s. oben Anm. 8 ; auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur .", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_461", "psc_text": "--Diligenter autem contuendum est, qua conditione Petrus negaverit: quanquam de hoc superius tractatum est. Nam primo ait, non se intelligere quid diceret: sequenti, non se ei adhaesisse: tertio vero, se hominem non nosse. Et vere prope jam sine piaculo hominem negabat, quem Dei filium primus agnoverat: tamen quia ex infirmitate carnis vel ambiguus extitisset, amarissime flevit, recolens trepidationis istius culpam se nec admonitum potuisse vitare (Ibid., 70-75). 5. Judae poenitentia ementium arguit infidelitatem. --Traditur deinde Pilato gentium judici. Non enim judicari reus poterat ex lege, ipse sine dolo atque peccato. Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quoniam damnatus est, et caetera (Matth., XXVII). Judas agens poenitentiam, pretium sanguinis Christi reddidit sacerdotibus: ut licet ipse venditi sanguinis justi auctor esset, tamen ementium infidelitatem ipsa professio vendentis argueret. Qui responderunt, quid ad nos? Tu videris (v. 4). Professio audax atque caeca est. Emisse se justi sanguinem audiunt, et extra judicii reatum futuros", "candidate_score": 0.670797, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_53_55", "bdc_text": "Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s. oben Anm. 8 ; auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur .", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_456", "psc_text": "securitatem reddit, in requiem adhortatur, voluntatem Patris jam de nobis securus exspectat, dicens, Fiat voluntas tua: quia transiturum in nos calicem bibens, infirmitatem corporis nostri, et timoris sollicitudinem, et ipsum dolorem mortis absorberet. Quod autem ad eos revertens, dormientesque 804 reperiens, primum reversus objurgat, secundo silet, tertio quiescere jubet: ratio ista est, quod primum post resurrectionem dispersos eos et diffidentes ac trepidos reprehendet: secundo misso Spiritu paracleto, gravatis ad contuendam Evangelii libertatem oculis, visitabit. Nam aliquandiu legis amore detenti, quodam fidei somno occupati sunt. Tertio vero, id est claritatis suae reditu, securitati eos quietique restituet. CAPUT XXXII. De Juda, qui erat unus de duodecim discipulis, veniente ad Jesum cum plurima turba ut eum traderet; de gladio quem jussit Petro convertere in locum suum. 1. In Christum nulla potestas nisi quam dederit. -- Et adhuc eo loquente ecce Judas unus de duodecim venit, et cum eo plurima turba (Matth., XXVI, 47-49)", "candidate_score": 0.666793, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_22_24", "bdc_text": "Hausammann 23f. 192-198 . 203ff. 211ff. collegeris atque memorie ( qua plurimum vales ) mandaveris , quodvor quod gestrichen ut me . ad eucharistiam adtinet , ocyssime ad me mittas .", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_292", "psc_text": "praesentibus rebus ratio interior. 13. Destinatus enim ad praedicationem Petrus, et piscator hominum factus, doctrinae hamum misit in saeculo, quo appositi sibi dulcedine vagos ex eo fluctuantesque protraheret. Huic adhaesit beatus ille primus martyr hamo, qui ore suo quadrigeminum denarium continebat: id est, evangelici numeri unitate, Dei gloriam Dominumque Christum in passione contuens praedicabat. Stephanus igitur primus ascendit, Stephanus staterem ore continuit: in quo etiam didrachma novae praedicationis, tamquam duo denarii habebantur. Hoc lex praefigurabat, hujus veritatis umbram, tamquam corporis imaginem circumferebat, haec redemptio animae et corporis designabatur: ideoque ait: Da pro me et te: quia jam talis non didrachma, sed stater, et pro Christo erat et pro Christi praedicatione solvendus. CAPUT XVIII. De infantibus inhibitis, et de humilitate eorum assumenda, de manu et pede et oculo eruendo, de ove perdita, de corripiendis fratribus secreto primum, tum duobus testibus, postremo Ecclesia praesente. Semper ignoscendum. Qui conservum, remisso sibi a domino", "candidate_score": 0.664076, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_53", "bdc_text": "Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s.", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_456", "psc_text": "securitatem reddit, in requiem adhortatur, voluntatem Patris jam de nobis securus exspectat, dicens, Fiat voluntas tua: quia transiturum in nos calicem bibens, infirmitatem corporis nostri, et timoris sollicitudinem, et ipsum dolorem mortis absorberet. Quod autem ad eos revertens, dormientesque 804 reperiens, primum reversus objurgat, secundo silet, tertio quiescere jubet: ratio ista est, quod primum post resurrectionem dispersos eos et diffidentes ac trepidos reprehendet: secundo misso Spiritu paracleto, gravatis ad contuendam Evangelii libertatem oculis, visitabit. Nam aliquandiu legis amore detenti, quodam fidei somno occupati sunt. Tertio vero, id est claritatis suae reditu, securitati eos quietique restituet. CAPUT XXXII. De Juda, qui erat unus de duodecim discipulis, veniente ad Jesum cum plurima turba ut eum traderet; de gladio quem jussit Petro convertere in locum suum. 1. In Christum nulla potestas nisi quam dederit. -- Et adhuc eo loquente ecce Judas unus de duodecim venit, et cum eo plurima turba (Matth., XXVI, 47-49)", "candidate_score": 0.660722, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_41_43", "bdc_text": "Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht : Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden . Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ;", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_456", "psc_text": "securitatem reddit, in requiem adhortatur, voluntatem Patris jam de nobis securus exspectat, dicens, Fiat voluntas tua: quia transiturum in nos calicem bibens, infirmitatem corporis nostri, et timoris sollicitudinem, et ipsum dolorem mortis absorberet. Quod autem ad eos revertens, dormientesque 804 reperiens, primum reversus objurgat, secundo silet, tertio quiescere jubet: ratio ista est, quod primum post resurrectionem dispersos eos et diffidentes ac trepidos reprehendet: secundo misso Spiritu paracleto, gravatis ad contuendam Evangelii libertatem oculis, visitabit. Nam aliquandiu legis amore detenti, quodam fidei somno occupati sunt. Tertio vero, id est claritatis suae reditu, securitati eos quietique restituet. CAPUT XXXII. De Juda, qui erat unus de duodecim discipulis, veniente ad Jesum cum plurima turba ut eum traderet; de gladio quem jussit Petro convertere in locum suum. 1. In Christum nulla potestas nisi quam dederit. -- Et adhuc eo loquente ecce Judas unus de duodecim venit, et cum eo plurima turba (Matth., XXVI, 47-49)", "candidate_score": 0.650534, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_53", "bdc_text": "Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s.", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_461", "psc_text": "--Diligenter autem contuendum est, qua conditione Petrus negaverit: quanquam de hoc superius tractatum est. Nam primo ait, non se intelligere quid diceret: sequenti, non se ei adhaesisse: tertio vero, se hominem non nosse. Et vere prope jam sine piaculo hominem negabat, quem Dei filium primus agnoverat: tamen quia ex infirmitate carnis vel ambiguus extitisset, amarissime flevit, recolens trepidationis istius culpam se nec admonitum potuisse vitare (Ibid., 70-75). 5. Judae poenitentia ementium arguit infidelitatem. --Traditur deinde Pilato gentium judici. Non enim judicari reus poterat ex lege, ipse sine dolo atque peccato. Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quoniam damnatus est, et caetera (Matth., XXVII). Judas agens poenitentiam, pretium sanguinis Christi reddidit sacerdotibus: ut licet ipse venditi sanguinis justi auctor esset, tamen ementium infidelitatem ipsa professio vendentis argueret. Qui responderunt, quid ad nos? Tu videris (v. 4). Professio audax atque caeca est. Emisse se justi sanguinem audiunt, et extra judicii reatum futuros", "candidate_score": 0.649949, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50_52", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. .", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_461", "psc_text": "--Diligenter autem contuendum est, qua conditione Petrus negaverit: quanquam de hoc superius tractatum est. Nam primo ait, non se intelligere quid diceret: sequenti, non se ei adhaesisse: tertio vero, se hominem non nosse. Et vere prope jam sine piaculo hominem negabat, quem Dei filium primus agnoverat: tamen quia ex infirmitate carnis vel ambiguus extitisset, amarissime flevit, recolens trepidationis istius culpam se nec admonitum potuisse vitare (Ibid., 70-75). 5. Judae poenitentia ementium arguit infidelitatem. --Traditur deinde Pilato gentium judici. Non enim judicari reus poterat ex lege, ipse sine dolo atque peccato. Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quoniam damnatus est, et caetera (Matth., XXVII). Judas agens poenitentiam, pretium sanguinis Christi reddidit sacerdotibus: ut licet ipse venditi sanguinis justi auctor esset, tamen ementium infidelitatem ipsa professio vendentis argueret. Qui responderunt, quid ad nos? Tu videris (v. 4). Professio audax atque caeca est. Emisse se justi sanguinem audiunt, et extra judicii reatum futuros", "candidate_score": 0.641187, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s.", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_461", "psc_text": "--Diligenter autem contuendum est, qua conditione Petrus negaverit: quanquam de hoc superius tractatum est. Nam primo ait, non se intelligere quid diceret: sequenti, non se ei adhaesisse: tertio vero, se hominem non nosse. Et vere prope jam sine piaculo hominem negabat, quem Dei filium primus agnoverat: tamen quia ex infirmitate carnis vel ambiguus extitisset, amarissime flevit, recolens trepidationis istius culpam se nec admonitum potuisse vitare (Ibid., 70-75). 5. Judae poenitentia ementium arguit infidelitatem. --Traditur deinde Pilato gentium judici. Non enim judicari reus poterat ex lege, ipse sine dolo atque peccato. Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quoniam damnatus est, et caetera (Matth., XXVII). Judas agens poenitentiam, pretium sanguinis Christi reddidit sacerdotibus: ut licet ipse venditi sanguinis justi auctor esset, tamen ementium infidelitatem ipsa professio vendentis argueret. Qui responderunt, quid ad nos? Tu videris (v. 4). Professio audax atque caeca est. Emisse se justi sanguinem audiunt, et extra judicii reatum futuros", "candidate_score": 0.634843, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_41", "bdc_text": "Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht :", "psc_chunk_id": "009_Hilarius-Pictaviensis_Commentarius-in-Matthaeum_window_456", "psc_text": "securitatem reddit, in requiem adhortatur, voluntatem Patris jam de nobis securus exspectat, dicens, Fiat voluntas tua: quia transiturum in nos calicem bibens, infirmitatem corporis nostri, et timoris sollicitudinem, et ipsum dolorem mortis absorberet. Quod autem ad eos revertens, dormientesque 804 reperiens, primum reversus objurgat, secundo silet, tertio quiescere jubet: ratio ista est, quod primum post resurrectionem dispersos eos et diffidentes ac trepidos reprehendet: secundo misso Spiritu paracleto, gravatis ad contuendam Evangelii libertatem oculis, visitabit. Nam aliquandiu legis amore detenti, quodam fidei somno occupati sunt. Tertio vero, id est claritatis suae reditu, securitati eos quietique restituet. CAPUT XXXII. De Juda, qui erat unus de duodecim discipulis, veniente ad Jesum cum plurima turba ut eum traderet; de gladio quem jussit Petro convertere in locum suum. 1. In Christum nulla potestas nisi quam dederit. -- Et adhuc eo loquente ecce Judas unus de duodecim venit, et cum eo plurima turba (Matth., XXVI, 47-49)", "candidate_score": 0.617531, "ce_score": null } ] }, { "rank": 4, "cf_id": "cf036", "work_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Instrumenta-fidei", "max_score": 0.70439, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Instrumenta-fidei_window_324", "psc_text": "gloriosus in saecula (Dan. III, 56) , quis non videat in laudem Trinitatis dictum? quandoquidem ipsum firmamentum coeli, unum opus est Trinitatis; Verbo, enim Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum (Psal. XXXII, 6) . Ut autem Dominum Deum patrum nostrorum, non solum Patrem, nec solum Filium, nec solum Spiritum sanctum, sed simul sanctam Trinitatem, unum Dominum Deum ab omnibus operibus suis benedicendum, laudandum, et glorificandum tres illi viri ostenderent, vide unde divinorum operum initium sumpserint: dicentes enim, Benedicite, omnia opera Domini, Dominum (Dan. III, 57) , ostenderant non debere inter opera Domini computari quodcunque in his operibus quae hic comprehenduntur non poterit inveniri. Deinde omnia prorsus quae sunt opera Domini Dei, ad obsequium debitae benedictionis creatori Deo reddendum, hoc invitare cognoscuntur exordio: Benedicite, coeli, Dominum (v. 59) ; Benedicite, angeli, Dominum (v. 58) ; Benedicite, aquae omnes quae super coelos sunt, Dominum (v. 60) ,", "candidate_score": 0.70439, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Instrumenta-fidei_window_327", "psc_text": "eis erat Spiritus Christi (I Petr. I, 11) . Proinde Spiritus sanctus, quo utique acti locuti sunt sancti homines Dei, si se non factorem, sed factum sciret, et si se non operatorem Deum, sed opus Dei esse cognosceret, ante illa omnia quae facta sunt, et quae opera Domini nominantur, seipsum primitus sine dubio posuisset, ut ab ipso, in quo excellentia divini operis esset prae angelis agnoscenda, operatori Deo laus praecipua redderetur. Hoc autem ideo non fit, quia unus est Deus creator omnium rerum, Pater et Filius et Spiritus sanctus: qui ab omnibus quae fecit, ideo digne laudatur, et ab omnibus operibus suis nihilominus benedicitur, quia ipse creator atque operator rerum omnium Deus Dominus invenitur. Una ergo benedictio, una laus, una glorificatio, uni Deo Trinitati debetur ab omnibus operibus ejus; quia Pater et Filius et Spiritus sanctus, solus Deus factor omnium invenitur esse, non factus, et solus Deus creator est, non", "candidate_score": 0.694591, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_0_2", "bdc_text": "Gratiam ac pacem a deo per Christum . Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) .", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Instrumenta-fidei_window_8", "psc_text": "in Patre opus hujus nominis invenerimus, necesse non erit ut de nomine demonstrando aliquid disputemus. Paracletus in Latina lingua, non solum Advocatus, verum etiam Consolator dicitur. Audi ergo quid Apostolus de Deo Patre dicat, et ex vero consolationis opere veritatem Dei consolatoris agnosce. Apostolus nempe scribens ad Corinthios ita dicit: Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, Pater misericordiarum, et Deus totius consolationis, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra (II Cor. I, 3) . Quod in Graeco sic habetur: Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ Πατὴρ τῶν οἶκτιρμῶν καὶ Θεὸς πάσης παρακλήσεως, ὁ παρακαλῶν ἡμᾶς ἐπὶ πάσῃ τῇ θλίψει ἡμῶν (in Bibl. ὑμῶν). Ubi consolationi Patris consolationem quoque Filii conjungens, post paululum dicit: Quoniam sicut abundant passiones Christi in nobis, ita et per Christum abundat consolatio nostra (Ibid., 5) . Ne vero Patris et Filii consolationem diversam in nobis vel divisam existimes, audi", "candidate_score": 0.669953, "ce_score": null } ] }, { "rank": 5, "cf_id": "cf021", "work_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2", "max_score": 0.701156, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_514", "psc_text": "in hebraeo vel aliis interpretibus graecis reperiuntur, in Septuaginta vero interpretatione non sunt. Quem versum si velimus exponere, id mihi videtur habere sententiae, quod omnia bona opera nostra, unum opus est charitatis: plenitudo enim Legis charitas (Rom. XIII, 10) . Nam superiore versu cum dixisset, «Et opera manuum nostrarum dirige super nos;» isto ultimo non «opera,» sed «opus» dixit «manuum nostrarum dirige:» tanquam ultimo versu volens ostendere ipsa opera unum opus esse, id est, ad unum opus dirigi. Tunc enim recta sunt opera, cum ad hunc unum finem diriguntur: finis enim praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta (I Tim. I, 5) . Opus ergo unum est, in quo sunt omnia, fides quae per dilectionem operatur (Galat. V, 6) : unde etiam Dominus in Evangelio dicit, «Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit» (Joan. VI, 29) . Cum ergo in", "candidate_score": 0.701156, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11_13", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_4104", "psc_text": "duritiam doluerunt Apostoli, et dixerunt: «Si talis est causa cum uxore, non expedit nubere.» Si vincula ferrea sunt, non opus est ut illic pedes mittantur. Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum istud; sed qui potest capere, capiat» (Matth. XIX, 6, 10, 11) . «Alligatus es uxori? Ne quaesieris solutionem;» quia alligatus es vinculis ferreis. «Solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem» (I Cor. VII, 27) ; non te colliges vinculis ferreis. 16. [«vers. 9.] Ut faciant in eis judicium conscriptum.» Hoc est judicium quod faciunt sancti per omnes gentes. Quare, «conscriptum?» Quia ista antea conscripta sunt, et modo complentur. Ecce modo fiunt: aliquando legebantur, et non fiebant. Et conclusit ita: «Gloria haec est omnibus sanctis ejus.» Per totum mundum, per universas gentes hoc sancti agunt, sic glorificantur: sic exaltant Deum in faucibus suis, sic laetantur in cubilibus suis, sic exsultant in gloria sua, sic exaltantur in salute, sic cantant canticum", "candidate_score": 0.695197, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_9_11", "bdc_text": "Staedtke 280 ) . Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. . Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_1764", "psc_text": "istum de Christo habere prophetiam, quisquis Actus Apostolorum fideliter legit, agnoscit; ubi de Christi traditore Juda prophetatum esse quod hic scriptum est, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter,» quando Matthias in locum Judae ordinatus, numero Apostolorum duodecimus adjunctus est (Act. I, 15-26) , evidenter apparet. Sed si de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali genere hominum malorum, id est inimicorum Christi ingratorumque Judaeorum, omnia mihi videntur posse clarius aperiri. Sicut enim quaedam dicuntur quae ad apostolum Petrum proprie pertinere videantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» (Matth. XVI, 19) , et si qua hujusmodi: ita Judas personam quodammodo sustinet inimicorum Christi Judaeorum, qui et tunc", "candidate_score": 0.682308, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_68", "bdc_text": "Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_3686", "psc_text": "et tamen innotuisti ei, et aestimas eum. 12. [«vers. 5.] Domine, inclina coelos tuos, et descende: tange montes, et fumigabunt. Corusca coruscationem, et disperges eos; emitte sagittas tuas, et conturbabis eos. Emitte manum tuam ex alto; et exime me, et erue me de aquis multis.» Corpus Christi, humilis David, gratia plenus, de Deo praesumens, pugnans in hoc saeculo, invocat adjutorium Dei: «Inclina coelos tuos, et descende.» Qui sunt coeli inclinati? Apostoli humiliati. Isti enim «coeli enarrant gloriam Dei:» et de his coelis enarrantibus gloriam Dei mox dicitur, «Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum: in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum» (Psal. XVIII, 2, 4, 5) . Cum ergo isti coeli emitterent voces suas per omnes terras, et facerent mirabilia, coruscante de illis et intonante Domino miraculis et praeceptis, putati sunt dii descendisse de coelo ad homines. Nam quidam ex Gentibus", "candidate_score": 0.679587, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_54_56", "bdc_text": "oben Anm. 8 ; auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_1049", "psc_text": "me; et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur» (Id. XII, 7-9) . Ego novi quem curo; non mihi det qui aegrotat consilium. Tanquam emplastrum mordax urit te, sed sanat te. Rogat medicum ut tollat emplastrum; et non tollit, nisi cum fuerit sanatum quo posuerat. «Virtus in infirmitate perficitur.» Ergo, fratres, quicumque in Christo proficimus, non nos putemus sine flagello futuros: quia quantumlibet proficiamus, novit ipse peccata nostra; aliquando et nobis ostendit illa, et videmus et nos peccata nostra. Et cum inter tales homines versari coeperimus, ut jam homines quid in nobis reprehendant non inveniant; reprehendit ille adhuc qui omnia novit, et vindicat in omnes affectiones, quia propitius est nobis. Nam si non vindicet, et deserat, perimus. «Deus, tu propitius fuisti illis, et vindicans in omnes affectiones eorum.» 14. [«vers. 9.] Exaltate Dominum Deum nostrum.» Iterum exaltamus illum: qui bonus est et cum ferit, quomodo laudandus", "candidate_score": 0.670625, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_64_66", "bdc_text": "sye testamentum et signum dei ad vestrum [ s. Lk 22 , 20f ; 1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_2294", "psc_text": "«Et opera manuum tuarum sunt coeli» (Psal. CI, 26) ; multoque apertius, «Et aridam terram manus ejus finxerunt» (Psal. XCIV, 5) . Manus ergo Dei sunt potestas Dei. Aut si pluralis numerus eos movet, quia non dictum est, manus tua, sed, «manus tuae;» accipiant manus Dei, virtutem et sapientiam Dei, quod utrumque unus dictus est Christus (I Cor. I, 24) : qui etiam intelligitur brachium Domini, ubi legitur, «Et brachium Domini cui revelatum est» (Isai. LIII, 1) ? Aut accipiant manus Dei, Filium et Spiritum sanctum; quia et Spiritus sanctus cooperator est Patris et Filii: unde ait Apostolus, «Omnia haec operatur unus atque idem Spiritus» (I Cor. XII, 11) . Propterea quippe dixit, «Unus atque idem:» ne tot spiritus quot opera putarentur, non quod sine Patre et Filio Spiritus operetur. Liberum est igitur quomodo intelligantur manus Dei: dum tamen nec ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae", "candidate_score": 0.664757, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_67", "bdc_text": "Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_515", "psc_text": "et fide non ficta (I Tim. I, 5) . Opus ergo unum est, in quo sunt omnia, fides quae per dilectionem operatur (Galat. V, 6) : unde etiam Dominus in Evangelio dicit, «Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit» (Joan. VI, 29) . Cum ergo in isto psalmo, et vita vetus et vita nova, et vita mortalis et vita vitalis, et anni qui pro nihilo habentur et dies habentes plenitudinem misericordiae veraeque laetitiae, id est, et poena primi hominis et regnum secundi, satis aperteque distincta sint; ad hoc existimo hominis Dei Moysi nomen titulo ejus inscriptum, ut eis qui pie recteque scrutantur Scripturas, eo modo intimaretur etiam legem Dei, quae per Moysen ministrata est, ubi pro bonis operibus sola vel pene sola praemia terrenorum bonorum Deus polliceri videtur, sine dubio habere sub velamento tale aliquid, quale iste psalmus ostendit. Sed cum quisque transierit ad Christum, auferetur", "candidate_score": 0.657767, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_12_14", "bdc_text": "Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 . Mai bis 8 .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_4093", "psc_text": "Et ne vere tu putares homines ferro percuti, sanguinem fundi, vulnera in carne fieri, sequitur, et exponit: «Objurgationes in populis.» Objurgatio quae est? Correptio. Procedat ex vobis framea bis acuta, nolite cessare; dedit illam vobis Deus pro modulo vestro. Qualis homo es, qui idola colis? Dic amico tuo, si tamen remansit cui dicas: Qualis homo es, qui dimisisti eum a quo factus es, et adoras quod fecisti? Melior est faber, quam quod fabricat faber. Si fabrum adorare erubescis, quod faber fecit, non erubescis? Cum coeperit erubescere, cum coeperit compungi, fecisti vulnus de framea; pervenit ad cor, moriturus est ut vivat: «Frameae bis acutae in manibus eorum, ad faciendam vindictam in gentibus, objurgationes in populis.» 14. [«vers. 8.] Ut alligent reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in vinculis ferreis. Ut faciant in eis judicium conscriptum.» Facile exposuimus quomodo de frameis cadant ut exsurgant, separentur ut congregentur, vulnerentur ut sanentur, moriantur", "candidate_score": 0.657574, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_3112", "psc_text": "A Christo enim ros: nam nullum lumen exaltatum, nisi Christus. Quomodo exaltatum est? Primo in cruce; postea in coelo. Exaltatus in cruce, cum humiliaretur; sed humiliatio illius non potuit nisi alta esse. Hominis dispensatio minus minusque fiebat, quae significabatur in Joanne; Dei dispensatio in Domino nostro Jesu Christo crescebat: quod et natalibus eorum ostenditur. Nam ille natus est, sicut tradit Ecclesia, octavo calendas julias, cum jam incipiunt minui dies: Dominus autem natus octavo calendas junuarias, quando jam dies incipiunt crescere. Audi ipsum Joannem confitentem: «Illum oportet crescere, me autem minui» (Joan. III, 30) . Et passiones ipsorum hoc indicant. Dominus in cruce exaltatus est; ille caeso capite deminutus. Ergo lumen exaltatum, Christus: inde est ros Hermon. Sed quicumque vultis habitare in unum, optate rorem istum, compluimini inde. Alioquin non poteritis tenere quod profitemini, nec profiteri audere poteritis, nisi ille intonuerit; nec permanere poteritis, nisi ejus sagina non desit vobis: ipsa", "candidate_score": 0.655283, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_12", "bdc_text": "Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ;", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_4093", "psc_text": "Et ne vere tu putares homines ferro percuti, sanguinem fundi, vulnera in carne fieri, sequitur, et exponit: «Objurgationes in populis.» Objurgatio quae est? Correptio. Procedat ex vobis framea bis acuta, nolite cessare; dedit illam vobis Deus pro modulo vestro. Qualis homo es, qui idola colis? Dic amico tuo, si tamen remansit cui dicas: Qualis homo es, qui dimisisti eum a quo factus es, et adoras quod fecisti? Melior est faber, quam quod fabricat faber. Si fabrum adorare erubescis, quod faber fecit, non erubescis? Cum coeperit erubescere, cum coeperit compungi, fecisti vulnus de framea; pervenit ad cor, moriturus est ut vivat: «Frameae bis acutae in manibus eorum, ad faciendam vindictam in gentibus, objurgationes in populis.» 14. [«vers. 8.] Ut alligent reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in vinculis ferreis. Ut faciant in eis judicium conscriptum.» Facile exposuimus quomodo de frameis cadant ut exsurgant, separentur ut congregentur, vulnerentur ut sanentur, moriantur", "candidate_score": 0.654747, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_10", "bdc_text": "Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_1764", "psc_text": "istum de Christo habere prophetiam, quisquis Actus Apostolorum fideliter legit, agnoscit; ubi de Christi traditore Juda prophetatum esse quod hic scriptum est, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter,» quando Matthias in locum Judae ordinatus, numero Apostolorum duodecimus adjunctus est (Act. I, 15-26) , evidenter apparet. Sed si de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali genere hominum malorum, id est inimicorum Christi ingratorumque Judaeorum, omnia mihi videntur posse clarius aperiri. Sicut enim quaedam dicuntur quae ad apostolum Petrum proprie pertinere videantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» (Matth. XVI, 19) , et si qua hujusmodi: ita Judas personam quodammodo sustinet inimicorum Christi Judaeorum, qui et tunc", "candidate_score": 0.653031, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_20_22", "bdc_text": "Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ; Hausammann 23f. 192-198 .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_260", "psc_text": "Ecclesia de toto orbe terrarum, et remansit in sola Africa. Si diceres illi, Perdes villam tuam; forte non a te temperaret manum: et dicit Christum perdidisse haereditatem suam redemptam sanguine suo! Quam autem faciat injuriam videte, fratres. Scriptura dicit: «In lata gente gloria regis; in diminutione populi contritio principis» (Prov. XIV, 28) . Ergo hanc injuriam facis Christo, ut dicas populum ejus ad istam exiguitatem diminutum. Ideo natus es, ideo christianum te dicis, ut invideas gloriae Christi, cujus signum te in fronte portare asseris, et de corde perdidisti? «In lata gente gloria regis:» agnosce regem tuum; da illi gloriam, da illi latam gentem. Quam latam gentem dabo, inquis? Noli ex tuo corde dare, et recte dabis. Unde do, inquies? Ecce hinc da: «Omnes gentes quotquot fecisti, venient, et adorabunt coram te, Domine.» Dic hoc, confitere hoc, et dedisti latam gentem: quia omnes gentes in uno una; ipsa est unitas. Quomodo", "candidate_score": 0.650108, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_41_43", "bdc_text": "Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht : Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden . Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ;", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_25", "psc_text": "signum cui contradicetur (Luc. II, 34) . Novimus, videmus: signum crucis erectum est, et contradictum est ei. Contradictum est gloriae crucis; sed titulus erat super crucem, qui non corrumpebatur. Est enim titulus in psalmo: «In tituli inscriptionem, ne corrumpas» (Psal. LIX, 1) . Signum erat cui contradiceretur: dixerunt enim Judaei, «Noli facere, Rex Judaeorum; sed fac quod ipse dixerit regem se esse Judaeorum.» Victa est contradictio; responsum est, «Quod scripsi, scripsi» (Joan. XIX, 19-22) . «Exaudivi te in abscondito tempestatis, probavi te in aqua contradictionis.» 12. [«vers.» 9, 10.] Hoc totum ab initio Psalmi usque ad hunc versum, de oleo torcularis audivimus. Quod restat magis dolendum est et cavendum: ad amurcam enim torcularis pertinet usque ad finem; fortasse non frustra et interposito diapsalmate. Sed etiam hoc audire utile est, ut qui se jam in oleo videt, gaudeat; qui periclitatur ne in amurca currat, caveat. Utrumque audi: unum dilige, alterum time.", "candidate_score": 0.648866, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_3364", "psc_text": "mihi illuminatam noctem. Nox est enim quamdiu ista vita agitur. Quomodo est nox illuminata? Quia Christus descendit in noctem. Accepit Christus carnem de isto saeculo, et illuminavit nobis noctem. Perdiderat enim drachmam mulier illa; accendit lucernam (Luc. XV, 8) . Sapientia Dei perdiderat drachmam. Quid est drachma? Nummus, in quo nummo imago erat ipsius Imperatoris nostri. Factus est enim homo ad imaginem Dei (Gen. I, 27) , et perierat. Et quid fecit mulier sapiens? Accendit lucernam. Lucerna de luto est, sed habet lucem qua inveniatur drachma. Lucerna ergo sapientiae, caro Christi, de luto facta est; sed Verbo suo lucet, invenit perditos. «Et nox illuminatio in deliciis meis:» facta est mihi nox in deliciis. Deliciae nostrae Christus. Videte quemadmodum de illo modo gaudeamus. Clamores isti vestri, gaudia ista vestra unde sunt, nisi de deliciis? Unde autem istae deliciae, nisi quia nox illuminata est, nisi quia nobis Christus Dominus praedicatur? Quia quaesivit", "candidate_score": 0.646503, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_35", "bdc_text": "Erasmus beteuerte , daß er mit seinen Äußerungen den Boden der katholischen Lehre über die Realpräsenz nie verlassen habe .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_2462", "psc_text": "ea?» Testimonia Domini in aeternum ab illo dicit esse fundata, et hoc se initio cognovisse testatur, nec aliunde cognovisse quam de ipsis utique testimoniis. Quae sunt ista testimonia, nisi quibus testatus est Deus daturum se regnum suis filiis sempiternum? Et quia hoc in Unigenito se daturum esse testatus est, de quo dictum est, «Et regni ejus non erit finis» (Luc. I, 33) ; ipsa testimonia dixit in aeternum esse fundata, quia id quod per ea Deus promisit, aeternum est. Nam per se ipsa testimonia tunc non erunt necessaria, quando res ipsa videbitur, propter quam credendam nunc testimonia requiruntur. Et ideo bene intelligitur dictum, «fundasti ea,» quia in Christo vera monstrantur. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus (I Cor. III, 11) . Unde hoc ergo iste initio cognovit, nisi quia Ecclesia loquitur, quae terris non defuit ab initio generis humani, cujus primitiae", "candidate_score": 0.641062, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_33_35", "bdc_text": "«Praestigiarum libelli cuiusdam detectio» ( LB X 1557-1572 ) . Sie erschien bald auch in deutscher Übersetzung . Erasmus beteuerte , daß er mit seinen Äußerungen den Boden der katholischen Lehre über die Realpräsenz nie verlassen habe .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_3586", "psc_text": "vita vestra abscondita est cum Christo in Deo» (Coloss. III, 3) . Quorum autem vita hic est, id est, quorum desiderium et amor hic haeret, hic conteritur, hic implicatur, bene dicuntur habitatores mundi: et bene dicuntur mundus, illi qui habitant mundum; sicut bene dicuntur domus, illi qui habitant domum. Mundus ergo et mundus: «Mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit.» Ecce mundus factus per Dominum, ecce mundus qui non cognovit Dominum. Lauda tu fabricam, et ama fabricatorem; et noli amare habitare in fabrica, sed habita in fabricatore. 16. «Erue me a persequentibus me; quoniam corroborati sunt super me.» Quis dixit, «corroborati sunt super me?» Corpus Christi clamat, Ecclesiae vox est, membra Christi clamant: Multum crevit numerus peccatorum. «Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum» (Matth. XXIV, 12) . «Erue me a persequentibus me; quoniam corroborati sunt super me.» 17. [«vers. 8.] Educ de carcere animam meam, ut confiteatur", "candidate_score": 0.62914, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_16", "bdc_text": "verständlich. - Ein Zusammenhang zwischen diesem Brief Juds und dem kurzen Schreiben Bullingers vom 11 .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_1579", "psc_text": "mundi estote,» Isaias dicit, «auferte nequitias ab animis vestris, a conspectu oculorum meorum; cessate a nequitiis vestris, discite benefacere, judicate pupillo, et justificate viduam, et venite, disputemus, dicit Dominus» (Isai. I, 16-18) . Quid est disputare cum Deo? Te illi indica scienti, ut indicet se tibi nescienti. «Suavis sit ei disputatio mea.» Ecce hoc est Domino suave, disputatio tua; sacrificium humilitatis tuae, contribulatio cordis tui, holocaustum vitae tuae, hoc est suave Deo. Tibi autem quid est suave? «Ego autem jucundabor in Domino.» Ipsa est mutua disputatio quam dixi: indica te ei scienti, et indica se tibi nescienti. Suavis est ei confessio tua, suavis est tibi gratia ipsius. Dixit se tibi. Unde se tibi dixit? Per Verbum. Quod Verbum? Christum. Et tibi dixit, et se dixit. Quia misit Christum, seipsum dixit. Ita plane, audiamus ipsum Verbum: «Qui me vidit, vidit et Patrem» (Joan. XIV, 9) . «Ego autem jucundabor in Domino.»", "candidate_score": 0.623488, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_51", "bdc_text": "unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war .", "psc_chunk_id": "037_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-2_window_2502", "psc_text": "dictum est cadentes, sed descendentes. Multum autem interest inter descendere et cadere. Nam quia cecidit Adam, ideo descendit Christus: ille cecidit, ille descendit; ille cecidit superbia, ille descendit misericordia. Non autem ipse solus descendit: et quidem de coelo ipse solus descendit; sed multi imitantes eum sancti descendunt ad nos, et descenderunt ad nos. Nam in quadam altitudine cordis habitabat Apostolus, cum diceret: «Sive enim mente excessimus Deo.» Jam quod mente excesserat, Deo excesserat. Excedens enim mente omnem humanam fragilitatem, omnem saeculi temporalitatem, omnia quaecumque nascendo et occidendo vanescunt, transeuntia haec; habitabat corde in quadam ineffabili contemplatione, quantum poterat, de qua dicit quia audivit ineffabilia verba quae non licet homini loqui (II Cor. XII, 4) . Sed tibi illa loqui non posset: ipse autem videre illa utcumque posset, quae tibi loqui non posset. Itaque si semper manere vellet in eo quod videbat, et loqui non poterat, te non levaret ubi et", "candidate_score": 0.604063, "ce_score": null } ] }, { "rank": 6, "cf_id": "cf036", "work_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae", "max_score": 0.69917, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_24_26", "bdc_text": "ad eucharistiam adtinet , ocyssime ad me mittas . Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_541", "psc_text": "(Luc. XXII, 20) ; et ex hac regula qua iste calix Testamentum dicitur novum, in illo calice quem prius dedit non absque ratione vetus intelligitur Testamentum. Ipse igitur Dominus utrumque calicem dedit, qui utrumque Testamentum suis fidelibus tribuit. Propterea et in eadem coena et Judaicum pascha comedit, quod oportebat offerri, et sacramentum corporis sui et sanguinis dedit, quod ad salutem fidelium oportebat institui: comedit pascha Judaeorum quo promissus est Christus, ut veniret ad pascha nostrum quo immolatus est Christus. Denique attende quid eum discipulis dixisse Lucas evangelista commemorat. Sic enim ait: Et cum facta esset hora, discubuit, et duodecim apostoli cum eo; et ait illis: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar (Luc. XXII, 14) . Manducavit ergo pascha quo passurus significabatur, antequam pro nobis voluntarie pateretur. Est autem etiam in ipsis dominicis sermonibus aliquid quod attentius est a fidelibus agnoscendum, in quo utriusque Testamenti potest apparere discretio. Beatus", "candidate_score": 0.69917, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_25_27", "bdc_text": "Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 .", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_541", "psc_text": "(Luc. XXII, 20) ; et ex hac regula qua iste calix Testamentum dicitur novum, in illo calice quem prius dedit non absque ratione vetus intelligitur Testamentum. Ipse igitur Dominus utrumque calicem dedit, qui utrumque Testamentum suis fidelibus tribuit. Propterea et in eadem coena et Judaicum pascha comedit, quod oportebat offerri, et sacramentum corporis sui et sanguinis dedit, quod ad salutem fidelium oportebat institui: comedit pascha Judaeorum quo promissus est Christus, ut veniret ad pascha nostrum quo immolatus est Christus. Denique attende quid eum discipulis dixisse Lucas evangelista commemorat. Sic enim ait: Et cum facta esset hora, discubuit, et duodecim apostoli cum eo; et ait illis: Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar (Luc. XXII, 14) . Manducavit ergo pascha quo passurus significabatur, antequam pro nobis voluntarie pateretur. Est autem etiam in ipsis dominicis sermonibus aliquid quod attentius est a fidelibus agnoscendum, in quo utriusque Testamenti potest apparere discretio. Beatus", "candidate_score": 0.669426, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_52_54", "bdc_text": "Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s. oben Anm. 8 ;", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_69", "psc_text": "--31. De quibus jejuniis et obsecrationibus non est nunc latius disserendi locus. Disponimus enim (si Dominus voluerit, et si vixerimus) ad sororem tuam sanctam Christi virginem Probam, quam Dominus hoc tempore praecipuum in urbe Roma dare dignatus est virginitatis et humilitatis exemplar, de jejunio et oratione aliquid scribere, sicut in epistola quam ad eam nuper dedi mea pollicitatio continetur, cujus tibi praecipue sancta conversatio est in omnibus imitanda: quae cum sit avis atavisque nata consulibus, et deliciis regalibus enutrita, tanta illi est humilitas dono gratiae coelestis infusa, ut amore subjectionis, et usu serviendi, dominam se aliquando fuisse jam nesciat, cum omnes dominos habere, delectatione sanctae servitutis, affectat. Scit enim a Domino, cui virginitatem vovit et cordis et corporis, pro liberatione nostra humilitatem formae servilis acceptam: et ob hoc delectatur sponso in hujus servitutis humilitate placere, ut consortio quinque sapientum virginum deputata, cum sponso possit in aeterna claritate regnare. Delicias vero", "candidate_score": 0.656687, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55_57", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice . Leo Jud tuus .", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_742", "psc_text": "infirmitas expellatur, natura sanetur. Quam sanitatem poscebat qui dicebat: Ego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quia peccavi tibi (Psalm. XL, 5) . Nullus autem sanctorum sanitatem posceret, si humana natura sana esset; et frustra sanitatem quisque posceret, si sanari humana natura non posset. Natura igitur humana sanari potest; sed illius gratia sanitatis accipit donum ex quo creationis sumpsit initium. Nam si homo naturaliter sanari nullatenus posset, ad sanandum eum coelestis medicus non venisset. Rursus si se ipse sanare posset, coelesti medico non egeret. Sanatur enim per fidem, quam si ex seipso aliquis habere posset, Deus eam homini non donaret. Donat autem, quoniam alteri datur fides in eodem Spiritu (I Cor. XII, 9) , sicut Apostolus dicit: Deus ergo unicuique divisit mensuram fidei (Rom. XII, 3) . CAP. XXIII. Potest homo naturaliter credere, licet ei divinitus donetur ut credat. --45. Non ergo propterea non potest homo naturaliter credere, quia", "candidate_score": 0.652233, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur .", "psc_chunk_id": "065_Fulgentius-Ruspensis_Epistolae_window_742", "psc_text": "infirmitas expellatur, natura sanetur. Quam sanitatem poscebat qui dicebat: Ego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quia peccavi tibi (Psalm. XL, 5) . Nullus autem sanctorum sanitatem posceret, si humana natura sana esset; et frustra sanitatem quisque posceret, si sanari humana natura non posset. Natura igitur humana sanari potest; sed illius gratia sanitatis accipit donum ex quo creationis sumpsit initium. Nam si homo naturaliter sanari nullatenus posset, ad sanandum eum coelestis medicus non venisset. Rursus si se ipse sanare posset, coelesti medico non egeret. Sanatur enim per fidem, quam si ex seipso aliquis habere posset, Deus eam homini non donaret. Donat autem, quoniam alteri datur fides in eodem Spiritu (I Cor. XII, 9) , sicut Apostolus dicit: Deus ergo unicuique divisit mensuram fidei (Rom. XII, 3) . CAP. XXIII. Potest homo naturaliter credere, licet ei divinitus donetur ut credat. --45. Non ergo propterea non potest homo naturaliter credere, quia", "candidate_score": 0.644987, "ce_score": null } ] }, { "rank": 7, "cf_id": "cf020", "work_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae", "max_score": 0.69848, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11_13", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1658", "psc_text": "Ut erroris tenebras, frigusque ignorantiae relinquentes, ad ortum solis justitiae, juncti magorum studiis convertantur, et inhabitantes calidissimam plagam coeli, quae in Scripturarum fervore sentitur, 603 pastores ecclesiasticos, spreta Origenis amentia, sciscitentur, et dicant: Ubi est qui natus est rex Judaeorum (Matth. 2. 2) ? Cum illum invenerint jacentem in praesepi, humili videlicet eloquio Scripturarum, offerant [al. offerunt ] ei aurum, et thus, et myrrham: id est, fidem probatam, et omni veritatis splendore fulgentem, conversationisque beneolentis fragrantiam, et continentiam, luxum voluptatis, et fluitantia carnis incentiva siccantem. Qui enim post crebras commonitiones, ecclesiasticae fidei contradicunt, duplici languore detinentur, nequitia, et imperitia, et in morem serpentum toti ad terrena conversi, adhaerentesque humo, bonis mala praeferunt, nec noverunt, quae sit differentia vitiorum atque virtutum, et de sanctis Scripturis in correptionem, et sanitatem sui medicamenta contemnunt, in morem praegnantium mulierum, veritatis fastidia sustinentes, quae solitos cibos respuunt, et noxia quaeque sectantur; nec valent contra veritatis", "candidate_score": 0.69848, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11_13", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1513", "psc_text": "furor ad omne facinus, quod imperitia superbiaque suggesserit, ut praecipites ruant, nec intelligant mensuram suam, sed apud semetipsos sapientes, qui fons erroris est, maximos putantes se quod non sunt. Denique in tantam prorumpentes dementiam [Mss. tanta dementia ], ut in se verterent manus, et propria ferro membra truncarent; putantes stultae cogitationis arbitrio, hinc religiosos et humiles se probari, si mutilata fronte, et sectis auribus incederent. E quibus et unus linguae partem medicus amputavit, ut ignorantibus quoque ostenderet, quam timide Dei jura servaret [Mss. servarent et monstrarent ] eloquii, 544 quanto furore pectoris aestuaret. Quos quia reperi cum quibusdam peregrinis, qui in Aegypto parumper habitant, ad vestram provinciam transmigrasse, et homines pauperes, gratia et pecuniis inescatos, qui debuerant manu et labore victum quaerere, ut impleatur in eis quod scriptum est, « In circuitu impii ambulabunt » (Ps. 11. 19), velle in similitudinem Judaeorum prius igne consumi, quam Origenis videre scripta damnari:", "candidate_score": 0.695675, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2301", "psc_text": "idem autem Dominus: et divisiones operationum sunt, idem autem Deus, qui operatur omnia in omnibus. Unicuique autem datur manifestatio spiritus. ad id quod expedit. Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alii gratia sanitatum in uno Spiritu, alii fides 834 in eodem Spiritu, alii operatio virtutum, alii Prophetia, alii discretio spirituum, alii genera linguarum, alii autem interpretatio sermonum. Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult » (1. Cor. 12. 4. et sqq). Ergo Dominus, qui post resurrectionem suam juxta Lucae Evangelium dixerat: « Ecce ego mittam promissionem Patris mei in vos: Vos autem sedete in civitate quoadusque induamini virtute ex alto » (Luc. ult. 49): et juxta eumdem in Apostolorum Actibus est locutus: « Praecepit eis ab Jerosolymis ne discederent; sed exspectarent promissionem Patris, quam audistis, inquit, per os meum: quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu", "candidate_score": 0.686156, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1_3", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) . Das Manus kript hatte Bullinger am 23 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_845", "psc_text": "sed aut timidior recto, aut cupidior. Video etiam interdum vitia mea; sed ea malo audire a melioribus: ne cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar: et meticulosam mihi videar in me potius, quam justam tulisse sententiam. » 305 EPISTOLA LVII. AD PAMMACHIUM. De optimo genere interpretandi. Cum, quod Epiphanii superiorem epistolam 51 ad Joannem Episcopum Jerosolymitanum non recte transtulisset Hieronymus, cavillaretur Ruffinus, post querelas, quod, se inscio, e scriniis suffuratus epistolam nondum plene emendatam, aliquis sit, tam veterum omnium eruditorum, quam sacrarum Scripturarum testimoniis docet, quodnam sit optimum genus interpretandi, illud scilicet esse ostendens, quo ipse in vertenda illa epistola usus est, hoc est, quo sensus e sensu, non verbum e verbo transfertur. 1. Paulus Apostolus, praesente Agrippa rege, de criminibus responsurus, quod posset intelligere qui auditurus erat, securus de causae victoria statim in principio sibi gratulatur, dicens: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, existimo", "candidate_score": 0.680932, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1_3", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) . Das Manus kript hatte Bullinger am 23 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1466", "psc_text": "mentionem. Certe Apollinarii et Didymi inter se dogma contrarium est. Rapiat me ergo utraque turma diversum altrinsecus, quia magistrum utrumque confiteor. Si expedit odisse homines, et gentem aliquam detestari, miro odio adversor circumcisos. Usque hodie enim persequuntur Dominum nostrum Jesum Christum in synagogis Satanae. Objiciat mihi quispiam, cur hominem Judaeum habuerim praeceptorem? Et audet quidam proferre litteras meas ad Didymum, quasi ad Magistrum? Grande crimen discipuli, si hominem eruditum et senem magistrum dixerim. Et tamen volo inspicere ipsam Epistolam, quae tanto tempore in calumniam reservata est. Nihil praeter honorem et salutationem continet. Inepta sunt haec et frivola. Arguite potius ubi haeresim defenderim, ubi pravum Origenis dogma laudaverim. In lectione Isaiae (Cap. 6), in qua duo Seraphim clamantia describuntur, illo interpretante Filium et Spiritum Sanctum, nonne ego detestandam expositionem in duo Testamenta mutavi? Habetur liber in manibus, ante viginti annos editus. Tot opuscula mea, et maxime Commentarii, juxta opportunitatem locorum gentilem", "candidate_score": 0.680336, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_62_64", "bdc_text": "der Anfang ist abgeschnitten bzw. durch die buchbinderische Einfassung unzugänglich : - - - meß [ ? ] sye testamentum et signum dei ad vestrum [ s. Lk 22 , 20f ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2295", "psc_text": "scissum sit in duas partes a summo usque deorsum: 832 et omnia Legis sint revelata mysteria; ut quae prius recondita tenebantur, universis gentibus proderentur. In duas autem partes, in vetus et novum Testamentum; et a summo usque deorsum, ab initio mundi, quando homo conditus est, et reliqua quae facta sunt in medio, sacra narrat historia, usque ad consummationem mundi. Et quaerendum, quod velum Templi scissum sit, exterius, an interius? Mihi videtur in passione Domini illud velum esse conscissum, quod in tabernaculo, et in Templo foris positum fuerat; et appellabatur exterius: Quia nunc ex parte videmus, et ex parte cognoscimus. Cum autem venerit quod perfectum est (1. Cor. 13. 9. et 10) , tunc et velum interius dirumpendum est: ut omnia quae, nunc nobis abscondita sunt, domus Dei sacramenta, videamus. Videamus quid significent duo Cherubim, quid Oraculum, quid vas aureum, in quo manna reconditum fuit. Nunc enim per speculum videmus in", "candidate_score": 0.678814, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1_3", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) . Das Manus kript hatte Bullinger am 23 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2071", "psc_text": "Graecis et Latinis codicibus continetur, manifestum est eos aut Hebraeas litteras ignorare, aut ad irridendos cucurbitarios voluisse mentiri. Peto in fine epistolae, ut 756 quiescentem senem olimque veteranum militare non cogas, et rursum de vita periclitari. Tu qui juvenis es, et in Pontificali culmine constitutus, doceto populos, et novis Africae frugibus Romana tecta locupletato. Mihi suflicit cum auditore et lectore pauperculo in angulo monasterii susurrare. EPISTOLA CXIII THEOPHILI AD HIERONYMUM. PARS QUAEDAM SIVE INITIUM. Se bene semper optasse Joanni Chrysostomo testatur, nec temere credidisse ejus accusatoribus, donec erumpente judicio Concilii, sede sua Cplitana exturbatus, pulsusque est in exilium. Dilectissimo atque amantissimo fratri HIERONYMO THEOPHILUS in Domino salutem. 1. Paucis in exordio placet judicium veritatis: dicente autem Domino per 757 Prophetam, Et judicium meum quasi lux egreditur (Is. 51. 4), qui tenebrarum horrore circumdati sunt, nec naturam rerum clara mente perspiciunt, pudore operiuntur aeterno, et cassos se habuisse conatus ipso fine", "candidate_score": 0.678564, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1_3", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) . Das Manus kript hatte Bullinger am 23 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_834", "psc_text": "ignotus, commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adjutorio tuo vere profuturum speramus: nisi forte quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam ille per me. Hactenus fortasse scribere debuerim, si esse vellem epistolarum solemnium more contentus: sed scatet animus in loquelas communicandas tecum de studiis nostris, quae habemus in Christo Jesu Domino nostro; qui nobis multas utilitates et viatica quaedam demonstrati a se itineris, etiam [al. demonstravit itineris; et jam. ] per tuam caritatem non mediocriter ministrare dignatur. » 2. « Petimus ergo, et nobiscum petit omnis Africanarum Ecclesiarum studiosa societas, ut in interpretandis eorum libris qui Graece Scripturas nostras quam optime tractaverunt, curam atque operam impendere non graveris. Potes enim efficere, ut nos quoque habeamus illos tales viros, et unum potissimum quem tu libentius in tuis litteris sonas [ Origenem ]. De vertendis autem in linguam Latinam sanctis litteris Canonicis, laborare te nollem", "candidate_score": 0.67815, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1495", "psc_text": "tam divinis Scripturis, quam saeculi litteris erudito, illud dignationem tuam admonitam volo, ne me putes in modum rustici Balatronis cuncta Origenis reprobare quae scripsit: quod in me criminantur ἀκαιροσπουδασταὶ ejus: et quasi Dionysium Philosophum arguant, subito mutasse sententiam: sed tantum prava dogmata repudiare. Scio enim aequali maledicto eos subjacere, qui bona mala dicunt; et illos qui mala bona judicant: qui faciunt amarum dulce, et dulce amarum (Isai. 5). Aut quae est tanta pertinacia, sic laudare alicujus doctrinam, ut sequare blasphemiam? 5. De secundo problemate tuo, Tertullianus in libris de Monogamia disseruit, 535 asserens, sanctos dici fidelium filios, quod quasi candidati sint fidei, et nullis idololatriae sordibus polluantur. Simulque considera, quod et vasa sacra in tabernaculo legimus, et caetera quae ad ritum caeremoniarum pertinent: cum utique sancta esse non possint, nisi ea quae sentiunt et venerantur Deum. Idioma igitur Scripturarum est, ut interdum sanctos pro mundis et purificatis atque expiatis nominent:", "candidate_score": 0.677866, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1_3", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) . Das Manus kript hatte Bullinger am 23 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_428", "psc_text": "manuum tuarum, ut ambiguitatem prioris sermonis effugerent. 6. Cum haec furtivis, ut aiunt, operis ad lucubratiunculam velox notarii manus me dictante signaret, et plura dicere cogitarem, jam ferme quarta noctis hora excesserat, et repente stimulis quibusdam dolentis stomachi suscitatus, in orationem prorupi, ut saltem reliquo horarum spatio, subrepente somno, frustraretur infirmitas. EPISTOLA XXXV. DAMASI PAPAE AD HIERONYMUM. Hieronymum, cujus scripta multa se cum aviditate legere profitetur, enixe Damasus rogat, ut subjectis V. quaestionibus ex Veteri Testamento respondeat. Dilectissimo filio HIERONYMO DAMASUS. 1. « Dormientem te, et longo jam tempore legentem potius, quam scribentem, quaestiunculis ad te missis excitare disposui: non quo et legere non debeas: hoc enim veluti quotidiano cibo alitur et pinguescit oratio: sed quod lectionis fructus sit iste, si scribas. Itaque quoniam et heri tabellario ad me remisso, nullas 159 te jam epistolas habere dixisti, exceptis his, quas aliquando in eremo dictaveras, quasque tota aviditate legi atque descripsi:", "candidate_score": 0.677744, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_68", "bdc_text": "Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1555", "psc_text": "teipsum fac: si filius Dei es, descende de cruce (Matth. 27) ; et in carne patiens, pendensque in patibulo, fortitudinem propriae majestatis ostendit, solem de cursu quiescere faciens, et signorum magnitudine plenam fidei vocem latroni extorquens: Memento mei, Domine, cum veneris in regnum tuum (Luc. 23) . Nunquam post resurrectionis gloriam, perditurus est regnum, licet innumeros contra eum Origenes blasphemiarum lapides jactet. Aut cujus est consequentiae, perpetuitatem regni discipulis polliceri, et dicere: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi (Matth. 25) : et ipsum 567 carere illo quod aliis tribuit? vel quomodo, scribente Paulo ad Corinthios, Absque nobis regnatis, et utinam regnaretis, ut et nos regnaremus vobiscum (1. Cor. 4) , intelligi poterit regnum Christi post multa tempora terminandum? praesertim cum Joannes clamet: Et qui desursum venit, super omnes est (Joan. 3. 31) : Et Apostolus scribat, Quorum Patres, et ex quibus juxta carnem Christus, qui", "candidate_score": 0.677635, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_68", "bdc_text": "Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_133", "psc_text": "fumo. » Deus, ut supra diximus, ignis est: hic cum in Sina monte descendisset ad Moysen, ad 53 adventum ejus videbantur lampades discurrentes, et plenus omnis mons fumo. Unde in Psalmis dicitur: « Qui tangit montes, et fumigant » (Ps. 103. 32). Ex igne ergo, quoniam totam substantiam capere non possumus, laevior quaedam in universum mundum, et (ut ita dicam) rarior fumi natura dispergitur, quam nos capientes, dicamus: « Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus » (1. Cor. 13. 9). Et: « Nunc videmus per speculum in aenigmate » (Ibid. 12). 9. Et, Seraphim stabant in circuitu ejus: sex alae uni, et sex alae alteri. Quidam Graecorum in Scripturis apprime eruditus, Seraphim virtutes quasdam in coelis esse exposuit, quae ante tribunal Dei assistentes laudent eum, et in diversa ministeria mittantur, maximeque ad eos qui purgatione indigent, et ob pristina peccata, aliqua ex parte suppliciis purgari merentur. Quod autem sublatum", "candidate_score": 0.677323, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1_3", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) . Das Manus kript hatte Bullinger am 23 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_644", "psc_text": "verecundius loqui coepisse cognoscar. 2. De opusculis meis contra Jovinianum, quod et prudenter et amanter feceris, exemplaria subtrahendo, optime novi. Sed nihil profuit ista diligentia, cum aliquanti ex Urbe venientes, mihi eadem lectitarent, quae se Romae excepisse referebant. In hac quoque provincia jam libri fuerant divulgati: et ut ipse legisti, « nescit vox missa reverti » (Horat. de Art. Poet.). Non sum tantae felicitatis, quantae plerique hujus temporis Tractatores, ut nugas meas quando voluerim emendare possim. Statim ut aliquid scripsero, aut imatores mei, aut invidi, diverso quidem studio, sed pari certamine, in vulgus nostra disseminant: et vel in laude, vel in vituperatione nimii sunt: non meritum stili, sed suum stomachum sequentes. Itaque quod solum facere potui, ἀπολογετικὸν 235 ipsius operis tibi προσεφώνησα; quem cum legeris, ipse pro nobis caeteris satisfacies: aut si tu quoque narem contraxeris, illam Apostoli περικοπὴν, in qua de virginitate et nuptiis disputat, aliter disserere compelleris. 3.", "candidate_score": 0.676891, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_68", "bdc_text": "Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1556", "psc_text": "Absque nobis regnatis, et utinam regnaretis, ut et nos regnaremus vobiscum (1. Cor. 4) , intelligi poterit regnum Christi post multa tempora terminandum? praesertim cum Joannes clamet: Et qui desursum venit, super omnes est (Joan. 3. 31) : Et Apostolus scribat, Quorum Patres, et ex quibus juxta carnem Christus, qui est super omnia Deus benedictus in aeternum (Rom. 9. 5) . 7. Itaque nulli dubium est, quin qui Deus permamanet in aeternum, simul habeat et regnum, et super ipsos quoque, quos regni possessione donavit, rex perpetuus appelletur, congruum habens divinitatis imperium, nec quicquam in se rude et novum, nisi assumptionem fragilitatis humanae. Si enim, juxta Origenis insaniam, post multorum circulos saeculorum, Christi regnum est finiendum, consequens impietati ejus est dicere, ut et Deus esse aliquando desistat: et qui regni terminos ponit, cogitur idem de divinitate sentire, quae perpetuitatem imperii naturaliter possidet. Quod si regnat Sermo Dei ( Λόγος Θεοῦ Verbum", "candidate_score": 0.676852, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1_3", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) . Das Manus kript hatte Bullinger am 23 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1495", "psc_text": "tam divinis Scripturis, quam saeculi litteris erudito, illud dignationem tuam admonitam volo, ne me putes in modum rustici Balatronis cuncta Origenis reprobare quae scripsit: quod in me criminantur ἀκαιροσπουδασταὶ ejus: et quasi Dionysium Philosophum arguant, subito mutasse sententiam: sed tantum prava dogmata repudiare. Scio enim aequali maledicto eos subjacere, qui bona mala dicunt; et illos qui mala bona judicant: qui faciunt amarum dulce, et dulce amarum (Isai. 5). Aut quae est tanta pertinacia, sic laudare alicujus doctrinam, ut sequare blasphemiam? 5. De secundo problemate tuo, Tertullianus in libris de Monogamia disseruit, 535 asserens, sanctos dici fidelium filios, quod quasi candidati sint fidei, et nullis idololatriae sordibus polluantur. Simulque considera, quod et vasa sacra in tabernaculo legimus, et caetera quae ad ritum caeremoniarum pertinent: cum utique sancta esse non possint, nisi ea quae sentiunt et venerantur Deum. Idioma igitur Scripturarum est, ut interdum sanctos pro mundis et purificatis atque expiatis nominent:", "candidate_score": 0.676019, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_0_2", "bdc_text": "Gratiam ac pacem a deo per Christum . Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_834", "psc_text": "ignotus, commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adjutorio tuo vere profuturum speramus: nisi forte quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam ille per me. Hactenus fortasse scribere debuerim, si esse vellem epistolarum solemnium more contentus: sed scatet animus in loquelas communicandas tecum de studiis nostris, quae habemus in Christo Jesu Domino nostro; qui nobis multas utilitates et viatica quaedam demonstrati a se itineris, etiam [al. demonstravit itineris; et jam. ] per tuam caritatem non mediocriter ministrare dignatur. » 2. « Petimus ergo, et nobiscum petit omnis Africanarum Ecclesiarum studiosa societas, ut in interpretandis eorum libris qui Graece Scripturas nostras quam optime tractaverunt, curam atque operam impendere non graveris. Potes enim efficere, ut nos quoque habeamus illos tales viros, et unum potissimum quem tu libentius in tuis litteris sonas [ Origenem ]. De vertendis autem in linguam Latinam sanctis litteris Canonicis, laborare te nollem", "candidate_score": 0.674985, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_834", "psc_text": "ignotus, commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adjutorio tuo vere profuturum speramus: nisi forte quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam ille per me. Hactenus fortasse scribere debuerim, si esse vellem epistolarum solemnium more contentus: sed scatet animus in loquelas communicandas tecum de studiis nostris, quae habemus in Christo Jesu Domino nostro; qui nobis multas utilitates et viatica quaedam demonstrati a se itineris, etiam [al. demonstravit itineris; et jam. ] per tuam caritatem non mediocriter ministrare dignatur. » 2. « Petimus ergo, et nobiscum petit omnis Africanarum Ecclesiarum studiosa societas, ut in interpretandis eorum libris qui Graece Scripturas nostras quam optime tractaverunt, curam atque operam impendere non graveris. Potes enim efficere, ut nos quoque habeamus illos tales viros, et unum potissimum quem tu libentius in tuis litteris sonas [ Origenem ]. De vertendis autem in linguam Latinam sanctis litteris Canonicis, laborare te nollem", "candidate_score": 0.674949, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_0_2", "bdc_text": "Gratiam ac pacem a deo per Christum . Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1126", "psc_text": "« Habeo gratiam, quod pro subscripta salutatione, plenam mihi Epistolam reddidisti, sed breviorem multo quam ex te vellem suscipere, tali viro, a quo, tempora quantalibet occupet, nullus sermo prolixus est. Quanquam itaque nos negotiorum alienorum, eorumque saecularium, curis circumstemur ingentibus: tamen Epistolae tuae brevitati facile non ignoscerem, nisi cogitarem quam paucioribus verbis meis redderetur. Quare aggredere, quaeso, istam nobiscum litterariam collocutionem, ne multum ad nos disjungendos liceat absentiae corporali; quanquam simus in Domino spiritus unitate conjuncti, etiamsi ab stilo quiescamus, atque taceamus. Et libri quidem quos de horreo Dominico elaborasti, pene totum nobis te exhibent. Si enim propterea te non novimus, quia faciem corporis tui non vidimus, hoc modo nec ipse te nosti: nam tu quoque non vides eam. Si autem tibi non ob aliud notus es, nisi quia nosti animum tuum: et nos eum non mediocriter novimus in litteris tuis, in quibus benedicimus Domino, quod tibi, et nobis, omnibusque", "candidate_score": 0.672521, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_656", "psc_text": "3. 27. 28). Aut si certe in omnes Scriptores censoriam accepit virgulam, et idcirco se eruditum putat, quia Jovinianum, solus intelligit (est quippe proverbium; Balbum meluis balbi verba cognoscere) πάντες οὐ συγγραφεῖς appellamur Attilio judice. Ipse quoque Jovinianus, συγγραφεὺς ἀγράμματος, id ei justissime proclamabit, Quod me damnant Episcopi, non est ratio, sed conspiratio. Nolo mihi ille, vel ille respondeat, quorum me auctoritas opprimere potest, docere non potest. Scribat contra me vir, cujus et ego linguam intelligo: quem cum vicero, omnes homines simul vicerim. Ego enim bene novi (experto credite) « quantus In clypeum assurgat, quo turbine torqueat hastam » (Aeneid. lib. X). Fortis est, et in disputando nodosus et tenax, et qui obliquo et arcuato pugnet capite. Saepe de nocte usque ad vesperam contra nos in plateis clamavit: habet latera et athletarum robur, et belle corpulentus est. Videtur mihi occulte mei dogmatis esse sectator. Praeterea nunquam erubescit, nec considerat quid,", "candidate_score": 0.672032, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2922", "psc_text": "sanctarum hauriri fontibus, a te positum atque dissertum est. Sed quaeso reverentiam tuam, parumper patiaris me tuum laudare ingenium. Nos enim inter nos erudiditionis causa disserimus. Caeterum aemuli et maxime haeretici, si diversas inter nos sententias viderint, de animi calumniabuntur rancore descendere. Mihi autem decretum est te amare, te suspicere, colere, mirari, tuaque dicta quasi mea defendere. Certe et in Dialogo quem nuper edidi, tuae beatitudinis ut dignum fuerat recordatus sum: magisque demus operam, ut perniciosissima haeresis de Ecclesiis auferatur, quae semper simulat poenitentiam; ut docendi in Ecclesiis habeat facultatem: ne si aperta se luce prodiderit, foras expulsa moriatur. 2. Sanctae ac venerabiles filiae tuae Eustochium et Paula ( Junior ), et genere suo, et exhortatione tua digne gradiuntur; specialiterque salutant beatitudinem tuam: omnis quoque fraternitas, quae nobiscum Domino Salvatori servire conatur. Sanctum Presbyterum Firmum, anno praeterito ob rem earum Ravennam, et inde Africam, Siciliamque direximus: quem putamus jam in", "candidate_score": 0.67193, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2249", "psc_text": "et Origenem et Eusebium Caesariensem viros esse doctissimos, sed errasse in dogmatum veritate. Quod 816 e contrario de Theodoro, Acacio, Apollinario possumus dicere, et tamen omnes in explanationibus Scripturarum, sudoris sui nobis memoriam reliquerunt. In terra aurum quaeritur, et de fluviorum alveis splendens profertur glarea: Pactolusque ditior est coeno, quam fluento. Cur me lacerant amici mei, et adversum silentem, crassae sues grunniunt? Quarum omne studium est, imo scientiae supercilium, aliena carpere, et sic veterum defendere perfidiam, ut perdant fidem suam. Meum propositum est antiquos legere, probare singula, retinere quae bona sunt, et a fide Ecclesiae Catholicae non recedere. 12. Volens ad alias quaestiunculas respondere, et vel mea, vel aliena dictare extemplo, a fratre Sisinnio admonitus sum, ut et ad vos et ad caeteros sanctos fratres qui nos amare dignantur litteras scriberem. Cohibebo igitur gradum, et si vita comes fuerit, futuro me operi reservabo, ut et vobis per partes paream, et", "candidate_score": 0.671905, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_0_2", "bdc_text": "Gratiam ac pacem a deo per Christum . Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1542", "psc_text": "Domine frater, merito honorabilis. » QUARTA CLASSIS COMPLECTENS EPISTOLAS AB INEUNTE ANNO 401, USQUE AD 420. SIVE HIERONYMI VITAE FINEM. EPISTOLA XCVI. SIVE THEOPHILI ALEXANDRINI EPISCOPI PASCHALIS ANNI 401. AD TOTIUS AEGYPTI EPISCOPOS, A S. HIERONYMO LATINE REDDITA. Christi divinitas maxime contra Apollinarem asseritur, tum Origenis errores plerique sigillatim proponuntur, ac refutantur; denique in proximos dilectio, ad celebrandum, ut par est, Dominicum Pascha, praecipua virtus laudatur. 561 1. Christum Jesum, Dominum gloriae, fratres carissimi, rursum consona voce laudemus, et alacriter adorantes, et prophetae verba complentes, qui dicit: Cantate Domino hymnum novum (Psal. 149) ; quotquot fidei perducentis ad regna coelorum participes sumus, sanctae solemnitatis suscipiamus adventum, et imminentia festa totius nobiscum orbis festivitate celebremus: clamante uno de sapientibus: Veni, comede in laetitia panem tuum, et bibe in corde bono vinum tuum, quoniam complacuerunt Deo opera tua (Eccl. 9. 7) . Qui enim bonorum operum sunt, et lacte infantiae derelicto, solidioris", "candidate_score": 0.670098, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_51_53", "bdc_text": "unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2082", "psc_text": "caritatis jubes, ut in Scripturarum campo sine nostro invicem dolore ludamus. Equidem quantum ad me attinet, serio nos ista, quam ludo agere mallem. Quod si hoc verbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego fateor majus aliquid ex peto a benignitate virium tuarum, prudentiaque tam docta, et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa diligentia; haec tibi non tantum donante, verum etiam dictante Spiritu Sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus, non tanquam ludentem in campo Scripturarum, sed in montibus anhelantem adjuves. Si autem propter hilaritatem, quam esse inter carissimos disserentes decet, putasti dicendum esse, ludamus: sive illud apertum et planum sit, unde colloquimur, sive arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te, quonam modo assequi valeamus: ut cum forte aliquid nos movet, quod nobis, et si non cautius attendentibus, certe tardius intelligentibus non probatum est: et quid nobis videatur contra conamur asserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis", "candidate_score": 0.669397, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_51_53", "bdc_text": "unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1694", "psc_text": "et siceram non bibent (Judic. 13. 4. et 7. et 14) . Et e contrario Judaei ob culpam audiunt: Dabatis bibere sanctis vinum et prophetis (Amos. 2. 12) . Non possunt suscipere correptionem, qui luxuriae oblectatione capiuntur, neque ventris ingluviem ratione et consiliis refrenare amore jejunii, qui desidia et peritura cito voluptate, studium virtutis infamant, non erubescentes vinum clam bibere, et avidis faucibus arbitros declinantes, in cubiculis mulsa potare, ut inediam et jejunia, quae ultro appetere debebant, jejuniorum tempore, luxuria et ebrietate commutent: nescientes quod, etiam si hominum conscientiam fugiant, et clausis parietibus vescantur carnibus, atque aves altiles diebus Quadragesimae, et propinquante Pascha immundis manibus lacerent, tristi vultu foris jejunia promittentes, corripiat hujuscemodi 618 Dominus, et dicat: Iniquitates magnas faciunt isti, ut recedant a sanctis meis. Non decet jejunantes tempore agonis et praelii vesci carnibus, monente Scriptura: Affligetis animas vestras (Levit. 16. 29) . Neque phasides aves sollicito labore perquirere,", "candidate_score": 0.662997, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_52_54", "bdc_text": "Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s. oben Anm. 8 ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2082", "psc_text": "caritatis jubes, ut in Scripturarum campo sine nostro invicem dolore ludamus. Equidem quantum ad me attinet, serio nos ista, quam ludo agere mallem. Quod si hoc verbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego fateor majus aliquid ex peto a benignitate virium tuarum, prudentiaque tam docta, et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa diligentia; haec tibi non tantum donante, verum etiam dictante Spiritu Sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus, non tanquam ludentem in campo Scripturarum, sed in montibus anhelantem adjuves. Si autem propter hilaritatem, quam esse inter carissimos disserentes decet, putasti dicendum esse, ludamus: sive illud apertum et planum sit, unde colloquimur, sive arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te, quonam modo assequi valeamus: ut cum forte aliquid nos movet, quod nobis, et si non cautius attendentibus, certe tardius intelligentibus non probatum est: et quid nobis videatur contra conamur asserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis", "candidate_score": 0.662992, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_12_14", "bdc_text": "Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 . Mai bis 8 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_494", "psc_text": "peccati Adam omnes tenebantur elogio [ damnatione ]; et ad inferos descendentes consequenter lacrymae prosequebantur, secundum Apostolum, qui ait: « Et regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam super eos qui non peccaverunt » (Rom. 5. 14). In Jesu vero, id est, in Evangelio, per quem Paradisus est apertus, mortem gaudia prosequuntur. Flent usque hodie Judaei, et nudatis pedibus in cinere volutati sacco incubant. Ac ne quid desit superstitioni, ex ritu vanissimo Pharisaeorum, primum cibum lentis accipiunt; videlicet ostendentes quali edulio primogenita perdiderint. Sed merito, quia in resurrectionem Domini non credentes, Antichristi praeparantur adventui. Nos vero qui Christum induimus, et facti sumus, juxta Apostolum, genus regium et sacerdotale (1. Petr. 2), non debemus super mortuos contristari. « Et dixit, inquit, Moyses ad Aaron et Eleazar et Ithamar filios ejus, qui relicti erant: Caput vestrum non denudabitis, et vestimenta vestra non scindetis, ne moriamini; et super omnem synagogam veniat ira", "candidate_score": 0.661809, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_42_44", "bdc_text": "Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden . Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ; Willehad Paul Ecken , Erasmus von Rotterdam , Werk und Wirkung , Bd. II , Köln ( 1967 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1200", "psc_text": "mortuis, vel viventibus taceo: quorum in scriptis suis et vires manifestae sunt et voluntas. 6. Nec statim prava opinione fallaris, contra Gentes hoc esse licitum, in aliis disputationibus dissimulandum, quia omnes pene omnium libri, exceptis his qui cum Epicuro litteras non didicerunt, eruditionis doctrinaeque plenissimi sunt. Quanquam ego illud magis reor, quod dictanti venit in mentem, non te ignorare quod semper a doctis viris usurpatum est; sed per te mihi proponi ab alio quaestionem, qui forte propter amorem historiarum Sallustii, Calpurnius cognomento Lanarius sit. Cui quaeso ut suadeas, ne vescentium dentibus edentulus invideat, et oculos caprearum, talpa contemnat. Dives, ut cernis, ad disputandum materia; sed jam epistolaris angustia finienda est. EPISTOLA LXXI AD LUCINIUM. Lucinium Boeticum genere, qui cum uxore sua Theodora castam ducebat vitam, et Jerosolymam navigare constituerat, hortatur ut in proposito perstet et adnaviget. Interea opera quaedam sua, quae ille postulaverat, una cum quatuor ciliciolis, et Isaiae codice,", "candidate_score": 0.661233, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_18_20", "bdc_text": "oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2466", "psc_text": "Christum in sua majestate venturum. Quod Apostolus audiens, rogat eos, et adjurat per adventum Domini nostri Jesu Christi, ut non cito moveantur; neque per spiritum, neque per sermonem, neque per Epistolam, tanquam ab eo scriptam, quasi instet dies Domini. Duos autem esse adventus Domini Salvatoris, et omnia Prophetarum docent volumina, et Evangeliorum fides: quod primum in humilitate venerit, et postea sit venturus in gloria, ipso Domino protestante, quae ante consummationem mundi ventura sint, et quomodo venturus Antichristus, quando loquitur ad Apostolos, Cum videritis abominationem desolationis, quae dicta est a Daniele Propheta, stantem in loco sancto, qui legit, intelligat, tunc qui in Judaea sunt, fugiant ad montes, et qui in tecto, non descendant tollere aliquid de domo sua (Matth. 24. 15. et seqq. an. D 9) . Et iterum: Tunc si quis vobis 887 dixerit, ecce hic Christus aut illic, nolite credere. Surgent enim Pseudochristi, et Pseudoprophetae, et dubunt signa magna,", "candidate_score": 0.65965, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_29_31", "bdc_text": "Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen . Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde . Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2127", "psc_text": "earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. Proinde cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem. Verumtamen ipse mihi pro his omnibus, imo supra hos omnes Apostolus Paulus occurrit: ad ipsum confugio; ad ipsum ab omnibus qui aliud sentiunt litterarum tractatoribus provoco, ipsum interrogans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galatas, vidisse se Petrum non recte ingredientem ad veritatem Evangelii, eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes judaizare cogebat (Galat. 2. 14), utrum verum scripserit, an forte nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Et audio eum paulo superius, in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem, Quae autem 776 scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior » (Gal. 1. 20). 25. « Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto Apostolo in suis litteris juranti, quam cuique doctissimo de alienis", "candidate_score": 0.658673, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_52_54", "bdc_text": "Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s. oben Anm. 8 ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2053", "psc_text": "qui abstineat a cibis quos Deus creavit ad utendum cum gratiarum actione; qui quartadecima die mensis primi agnum mactet ad vesperam; et cum hoc feceris, imo non feceris (scio enim te Christianum, et rem sacrilegam non esse facturum) velis nolis, tuam sententiam reprobabis: et tunc scies opere, difficilius esse confirmare sua, quam aliena reprehendere. Ac ne forsitan tibi non crederemus, imo non intelligeremus quid diceres (frequenter enim in longum sermo protractus caret intelligentia: et dum non sentitur, minus reprehenditur) inculcas et replicas: Hoc Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. Quod est malum Judaeorum, quod Paulus dimiserat? Utique illud quod sequitur: quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. 10. 3) . « Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato sacramento gratiae secundum ordinem Melchisedech, adhuc putabant vetera sacramenta, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda: quae tamen si", "candidate_score": 0.65847, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_18_20", "bdc_text": "oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_119", "psc_text": "Evangelista in hac eadem Visione, non Deum Patrem, sed Christum scribat esse conspectum. Nam cum de incredulitate diceret Judaeorum, statim causas incredulitatis exposuit, dicens: Et ideo non poterant credere in eum, quia dixit Isaias: Aure audietis, et non intelligetis: et cernentes aspicietis, et non videbitis. Haec autem dixit, quando vidit gloriam Unigeniti, et testificatus est de eo (Is. 6. 9. 10; Joan. 12. 40. 41) . In praesenti ergo volumine Isaiae ab eo qui sedet in throno jubetur, ut dicat: Aure audietis, et non intelligetis. Qui autem haec jubet, ut Evangelista intelligit, Christus est: unde nunc colligitur, non posse Seraphim Christum intelligi, cum Christus sit ipse qui sedeat. Et licet in Actis Apostolorum adversus Judaeos inter se dissidentes, Paulus dicat: « Bene Spiritus Sanctus locutus est per Isaiam Prophetam ad patres nostros, dicens: Vade ad populum istum, et dic: Aure audietis, et non intelligetis: et videntes videbitis, et non perspicietis.", "candidate_score": 0.65737, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_37_39", "bdc_text": "«Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847", "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora", "candidate_score": 0.655985, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_28_30", "bdc_text": "Aufl. 1543 ) . Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen . Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2127", "psc_text": "earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. Proinde cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem. Verumtamen ipse mihi pro his omnibus, imo supra hos omnes Apostolus Paulus occurrit: ad ipsum confugio; ad ipsum ab omnibus qui aliud sentiunt litterarum tractatoribus provoco, ipsum interrogans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galatas, vidisse se Petrum non recte ingredientem ad veritatem Evangelii, eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes judaizare cogebat (Galat. 2. 14), utrum verum scripserit, an forte nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Et audio eum paulo superius, in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem, Quae autem 776 scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior » (Gal. 1. 20). 25. « Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto Apostolo in suis litteris juranti, quam cuique doctissimo de alienis", "candidate_score": 0.654334, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_38", "bdc_text": "Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1460", "psc_text": "ad excusationem Auctoris, multa de libris ejus esse subtracta, quae apertam impietatem ejusdem monstrare potuissent, quaesumus 522 Praestantiam tuam, ut in hoc specialiter, non tam nobis, quam universis qui in Urbe habitant, profuturum opus digneris impendere, ut supra dictum librum Origenis ad fidem, quemadmodum ab ipso Auctore editus est, tuo sermone manifestes; et quae a defensore ejus interpolata sunt, prodas. Et quae etiam in his schedulis, quas ad Sanctitatem tuam direximus, vel contra catholicam regulam vel imperite edita sunt, redarguas atque convincas. Sane subtiliter in Praefatione operis sui mentionem, tacito nomine tuae Sanctitatis, expressit, quod a te promissum opus ipse compleverit: illud oblique agens, etiam te simili ratione sentire. Purga ergo suspiciones hominum, et convince criminantem, ne si dissimulaveris, consentire videaris. EPISTOLA LXXXIV. Respondens superiori Epistolae, exponit, quo animo legerit, laudaritque Origenem, quem ab omnibus legi cupiat, si fieri possit absque periculo pietatis: et aemulorum calumnias refellit, ac suspiciones hominum", "candidate_score": 0.653871, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_29_31", "bdc_text": "Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen . Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde . Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847", "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora", "candidate_score": 0.65358, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_38", "bdc_text": "Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1487", "psc_text": "Aliud est, si qua ab haereticis addita sunt, aliud si quis quasi bene dicta defendat. Solus inventus est Origenes, cujus scripta in toto orbe falsarentur, et, quasi ad Mithridatis litteras, omnis veritas uno die de voluminibus illius raderetur. Si unus violatus est liber, num universa ejus opera, quae diversis et locis et temporibus edidit, simul corrumpi potuerunt? Ipse Origenes in epistola, quam scribit ad Fabianum Romanae urbis Episcopum, poenitentiam 532 agit, cur talia scripserit, et causas temeritatis in Ambrosium refert, quod secreto edita, in publicum protulerit: et quid adhuc ἐυρεσιλογοῦσιν, aliena esse, quae displicent? 11. An Pamphilus Origenis laudator. --Porro, quod Pamphilum proferunt laudatorem ejus, gratias illis ago meo nomine, quod dignum me putaverunt, quem cum martyre calumniarentur. Si enim ab inimicis Origenis libros ejus dicitis esse violatos, ut infamarentur: quare mihi non liceat dicere, ab amicis ejus et sectatoribus compositum esse sub nomine Pamphili volumen, quod illum testimonio martyris", "candidate_score": 0.653452, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_36_38", "bdc_text": "Jud antwortete in seinem Büchlein : «Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847", "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora", "candidate_score": 0.651991, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_42_44", "bdc_text": "Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden . Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ; Willehad Paul Ecken , Erasmus von Rotterdam , Werk und Wirkung , Bd. II , Köln ( 1967 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1133", "psc_text": "Circumcisione erant. Itaque et ipse vere correctus est, et Paulus vera narravit; ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii, tota dubia nutet ac fluctuet. Non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus. Posset autem opportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos colloqueremur. 6. « Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant: et in primis illud, quod ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. 10. 3). Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato sacramento gratiae, secundum ordinem Melchisedech, adhuc putabant vetera sacramenta, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda. Quae tamen si nunquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei Martyres fierent (2. Mach. 7. 1). Postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos [f. Christianae ] Judaei tanquam hostes legis persequebantur. Hos itaque", "candidate_score": 0.651092, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_43_45", "bdc_text": "Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ; Willehad Paul Ecken , Erasmus von Rotterdam , Werk und Wirkung , Bd. II , Köln ( 1967 ) . - Zeugnisse der Buchkunst , 4 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1732", "psc_text": "tuae, licet stylus et ἐπιχειρήματα tua mihi viderentur: tamen non temere exemplaribus litterarum credendum putavi; ne forte me respondente, laesus juste expostulares, quod probare ante debuissem tuum esse sermonem, et sic rescribere. Accessit ad moram sanctae et venerabilis Paulae longa infirmitas. Dum enim languenti multo tempore assideremus [al. assidemus ], pene epistolae tuae, vel ejus qui sub tuo nomine scripserat, obliti sumus, memores illius versiculi: Musica in luctu importuna narratio (Eccli. 22. 6) . Itaque si tua est epistola, aperte scribe, vel mitte exemplaria veriora: ut absque ullo rancore stomachi in Scripturarum disputatione 633 versemur: et vel nostrum emendemus errorem, vel alium frustra reprehendisse doceamus. 2. Absit autem a me, ut quidquam de libris tuae beatitutidinis attingere audeam. Sufficit enim mihi probare mea, et aliena non carpere. Caeterum optime novit prudentia tua, unumquemque in suo sensu abundare, et puerilis esse jactantiae, quod olim adolescentuli facere consueverant, accusando illustres viros, suo", "candidate_score": 0.650966, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_37_39", "bdc_text": "«Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1487", "psc_text": "Aliud est, si qua ab haereticis addita sunt, aliud si quis quasi bene dicta defendat. Solus inventus est Origenes, cujus scripta in toto orbe falsarentur, et, quasi ad Mithridatis litteras, omnis veritas uno die de voluminibus illius raderetur. Si unus violatus est liber, num universa ejus opera, quae diversis et locis et temporibus edidit, simul corrumpi potuerunt? Ipse Origenes in epistola, quam scribit ad Fabianum Romanae urbis Episcopum, poenitentiam 532 agit, cur talia scripserit, et causas temeritatis in Ambrosium refert, quod secreto edita, in publicum protulerit: et quid adhuc ἐυρεσιλογοῦσιν, aliena esse, quae displicent? 11. An Pamphilus Origenis laudator. --Porro, quod Pamphilum proferunt laudatorem ejus, gratias illis ago meo nomine, quod dignum me putaverunt, quem cum martyre calumniarentur. Si enim ab inimicis Origenis libros ejus dicitis esse violatos, ut infamarentur: quare mihi non liceat dicere, ab amicis ejus et sectatoribus compositum esse sub nomine Pamphili volumen, quod illum testimonio martyris", "candidate_score": 0.650478, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26_28", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 . Aufl. 1543 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_3130", "psc_text": "(Matth. 26. 26) ; sic etiam postea observari debere crederetur. Haec autem altera, ut opinor, causa, ut corpus Domini integrum et suum sanguinem in se continens ante passionem cernerent, hoc corpore spiritualiter refici crederent, et sic etiam nunc a nobis credi debeat. Et hoc etiam intueri debemus, quod non in XIV. die ad vesperum, ut lex praecipit, ille agnus Dei, qui tollit peccata mundi, et Pascha nostrum immolatus est Christus (2. Cor. 5) ; sed XV. die, in quo manifestum est diem festum Judaeorum cum suo sacrificio a Domino esse solutum. Sed quid in hoc intelligere debemus, quod prius figurat agni carnes comedere, et postea sui corporis cibo nostros Apostolos reficit, et post Judaeorum typicum Pascha immolatus est Christus? Hoc, ut opinor, non ut veritas figuram; sed figura veritatem praecederet, quia non prius quod spiritale, sed quod animale, deinde quod spiritale unde electa, et amica 1117 sponsa Christi universalis Ecclesia", "candidate_score": 0.649553, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_42_44", "bdc_text": "Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden . Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ; Willehad Paul Ecken , Erasmus von Rotterdam , Werk und Wirkung , Bd. II , Köln ( 1967 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1732", "psc_text": "tuae, licet stylus et ἐπιχειρήματα tua mihi viderentur: tamen non temere exemplaribus litterarum credendum putavi; ne forte me respondente, laesus juste expostulares, quod probare ante debuissem tuum esse sermonem, et sic rescribere. Accessit ad moram sanctae et venerabilis Paulae longa infirmitas. Dum enim languenti multo tempore assideremus [al. assidemus ], pene epistolae tuae, vel ejus qui sub tuo nomine scripserat, obliti sumus, memores illius versiculi: Musica in luctu importuna narratio (Eccli. 22. 6) . Itaque si tua est epistola, aperte scribe, vel mitte exemplaria veriora: ut absque ullo rancore stomachi in Scripturarum disputatione 633 versemur: et vel nostrum emendemus errorem, vel alium frustra reprehendisse doceamus. 2. Absit autem a me, ut quidquam de libris tuae beatitutidinis attingere audeam. Sufficit enim mihi probare mea, et aliena non carpere. Caeterum optime novit prudentia tua, unumquemque in suo sensu abundare, et puerilis esse jactantiae, quod olim adolescentuli facere consueverant, accusando illustres viros, suo", "candidate_score": 0.648157, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26_28", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 . Aufl. 1543 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1690", "psc_text": "Igitur quia secundum Psalmistam, Tempus faciendi Domino (Psal. 118. 126) : et Paulus scribit: Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis, sicut in die honeste ambulemus, non comessationibus et ebrietatibus, non cubilibus et impudicitiis, non contentione et aemulatione: sed induite Dominum Jesum 616 Christum, et carnis curam ne feceritis in desideriis (Rom. 13. 12) . Justum est cunctos Domini timore purgatos dignam peragere solemnitatem, continentiis quoque ac jejuniis redimere castitatem, et dormientem sensum vigili suscitare fide, imitarique sapientissimum Danielem, de quo scribitur: Est vir in regno tuo, in quo est spiritus Dei, et in diebus patris tui vigilantia et sapientia inventae [al. inventa.] sunt in eo (Dan. 5. 11) . Qui enim curam sui gerunt, ut ad meliora proficiant, habentes legem quasi fortissimum ducem, parent imperiis ejus, et venientia contra se peccata subvertunt, splendore operum illustrantes Paschae festivitatem: et securitate conscientiae, perturbationum jacula negligentes,", "candidate_score": 0.647214, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_37_39", "bdc_text": "«Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1488", "psc_text": "quod Pamphilum proferunt laudatorem ejus, gratias illis ago meo nomine, quod dignum me putaverunt, quem cum martyre calumniarentur. Si enim ab inimicis Origenis libros ejus dicitis esse violatos, ut infamarentur: quare mihi non liceat dicere, ab amicis ejus et sectatoribus compositum esse sub nomine Pamphili volumen, quod illum testimonio martyris ab infamia vindicaret? Ecce vos emendatis in Origenis libris, quod ille non scripsit: et miramini, si edat aliquis librum, quem ille non edidit? Vos in edito opere potestis coargui: ille, qui nihil aliud edidit, facilius patet calumniae. Date quodlibet aliud opus Pamphili: nusquam reperietis: hoc unum est; unde igitur sciam, quod Pamphili sit? videlicet stylus et saliva docere me poterit. Nunquam credam, quod doctus vir primos ingenii sui fructus quaestionibus et infamiae dedicarit: et ipsum nomen apologetici ostendit accusationem: non enim defenditur, nisi quod in crimine est. Unum nunc proferam, cui contradicere vel stulti sit, vel impudentis. Sexti libri Eusebii", "candidate_score": 0.647204, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30_32", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde . Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s. unten [Nr. 37 ] S. 201f , Anm. 11 ) in Verdacht hatte , antwortete im Juni mit der Schrift :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1487", "psc_text": "Aliud est, si qua ab haereticis addita sunt, aliud si quis quasi bene dicta defendat. Solus inventus est Origenes, cujus scripta in toto orbe falsarentur, et, quasi ad Mithridatis litteras, omnis veritas uno die de voluminibus illius raderetur. Si unus violatus est liber, num universa ejus opera, quae diversis et locis et temporibus edidit, simul corrumpi potuerunt? Ipse Origenes in epistola, quam scribit ad Fabianum Romanae urbis Episcopum, poenitentiam 532 agit, cur talia scripserit, et causas temeritatis in Ambrosium refert, quod secreto edita, in publicum protulerit: et quid adhuc ἐυρεσιλογοῦσιν, aliena esse, quae displicent? 11. An Pamphilus Origenis laudator. --Porro, quod Pamphilum proferunt laudatorem ejus, gratias illis ago meo nomine, quod dignum me putaverunt, quem cum martyre calumniarentur. Si enim ab inimicis Origenis libros ejus dicitis esse violatos, ut infamarentur: quare mihi non liceat dicere, ab amicis ejus et sectatoribus compositum esse sub nomine Pamphili volumen, quod illum testimonio martyris", "candidate_score": 0.647127, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_36_38", "bdc_text": "Jud antwortete in seinem Büchlein : «Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1488", "psc_text": "quod Pamphilum proferunt laudatorem ejus, gratias illis ago meo nomine, quod dignum me putaverunt, quem cum martyre calumniarentur. Si enim ab inimicis Origenis libros ejus dicitis esse violatos, ut infamarentur: quare mihi non liceat dicere, ab amicis ejus et sectatoribus compositum esse sub nomine Pamphili volumen, quod illum testimonio martyris ab infamia vindicaret? Ecce vos emendatis in Origenis libris, quod ille non scripsit: et miramini, si edat aliquis librum, quem ille non edidit? Vos in edito opere potestis coargui: ille, qui nihil aliud edidit, facilius patet calumniae. Date quodlibet aliud opus Pamphili: nusquam reperietis: hoc unum est; unde igitur sciam, quod Pamphili sit? videlicet stylus et saliva docere me poterit. Nunquam credam, quod doctus vir primos ingenii sui fructus quaestionibus et infamiae dedicarit: et ipsum nomen apologetici ostendit accusationem: non enim defenditur, nisi quod in crimine est. Unum nunc proferam, cui contradicere vel stulti sit, vel impudentis. Sexti libri Eusebii", "candidate_score": 0.645519, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_41_43", "bdc_text": "Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht : Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden . Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ;", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1362", "psc_text": "prior per « Samech » litteram scribitur, interpretaturque « rubus, » sive « odium: » 489 haec autem per « Sade, » et vertitur in « mandatum. » Illudque quod jungitur, « Cades, » non ut plerique aestimant, « sancta » dicitur: sed « mutata, » sive « translata. » Legimus in Genesi (Cap. 28. v. 21) juxta Hebraicam Veritatem, ubi Judas meretricem putans Thamar, dona transmisit: et sequester munerum interrogat, « ubi est cadesa, » hoc est, « scortum, » cujus habitus a caeteris feminis immutatus est. In multis quoque locis hoc idem reperimus. Sin autem « sancta » interpretatur, κατὰ ἀντίφρασιν est intelligendum: quomodo Parcae dicuntur ab eo quod minime parcant, et bellum, quod nequaquam bellum sit, et lucus, quod minime luceat. In hac Mansione moritur Maria, et sepelitur: et propter aquas contradictionis Moyses et Aaron offendunt Dominum, et prohibentur transire Jordanem, missisque nuntiis ad Edom, transitus petitur,", "candidate_score": 0.64538, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2281", "psc_text": "Salvatoris somnum ruperit feminarum. CAP. V.--Quomodo juxta Matthaeum Maria Magdalene vespere sabbati cum altera Maria advoluta sit pedibus Salvatoris: cum secundum Joannem mane sabbati audierit a Domino: Noli me tangere, necdum enim ascendi ad Patrem meum (Joan. 20. 17) . Quae prius viderat Dominum resurgentem cum altera Maria, et ejus pedibus fuerat advoluta, postea reversa per noctem (domi enim ob desiderium ejus manere non poterat) venit ad sepulcrum. Cumque lapidem, quo monumentum fuerat clausum, vidisset ablatum, cucurrit ad Simonem Petrum, et ad alterum discipulum, quem Jesus amabat plurimum, et dicit eis: Tulerunt Dominum de monumento: et nescio ubi posuerunt eum (Ibid. 13) . Error mulieris cum pietate sociatus est. Pietas in eo erat, quod desiderabat eum, cujus noverat majestatem. Error in eo, quod dicebat: Tulerunt Dominum de monumento, et caetera. Denique cum Petrus, et Joannes introeuntes sepulcrum vidissent linteamina separata; et sudarium quo caput Domini fuerat involutum, seorsum positum; et", "candidate_score": 0.643887, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_39_41", "bdc_text": "und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften . Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) . Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2067", "psc_text": "lectorem remittendum puto. Et si me, ut dicis, in novi Testamenti emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias; quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam, de 754 meo possint opere judicare: eamdem integritatem debueras etiam in veteri credere Testamento, quod non nostra confinximus; sed ut apud Hebraeos invenimus, divina transtulimus. Sicubi dubitas, Haebraeos interroga. 21. Sed forte dices: quid si Hebraei aut respondere noluerint, aut mentiri voluerint? Tota frequentia Judaeorum in mea interpretatione reticebit? Nullusque inveniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam [al. notionem ]: aut omnes imitabuntur illos Judaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo, in meam conspirasse calumniam? Hujuscemodi enim in epistola tua texis fabulam: « Quidam frater noster Episcopus, cum lectitari instituisset in Ecclesia cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter a te positum apud Jonam Prophetam, quam erat omnium sensibus memoriaeque inveteratum, et tot aetatum successionibus decantatum. Factusque est tantus tumultus in plebe, maxime Graecis arguentibus et", "candidate_score": 0.642099, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_39_41", "bdc_text": "und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften . Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) . Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_845", "psc_text": "sed aut timidior recto, aut cupidior. Video etiam interdum vitia mea; sed ea malo audire a melioribus: ne cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar: et meticulosam mihi videar in me potius, quam justam tulisse sententiam. » 305 EPISTOLA LVII. AD PAMMACHIUM. De optimo genere interpretandi. Cum, quod Epiphanii superiorem epistolam 51 ad Joannem Episcopum Jerosolymitanum non recte transtulisset Hieronymus, cavillaretur Ruffinus, post querelas, quod, se inscio, e scriniis suffuratus epistolam nondum plene emendatam, aliquis sit, tam veterum omnium eruditorum, quam sacrarum Scripturarum testimoniis docet, quodnam sit optimum genus interpretandi, illud scilicet esse ostendens, quo ipse in vertenda illa epistola usus est, hoc est, quo sensus e sensu, non verbum e verbo transfertur. 1. Paulus Apostolus, praesente Agrippa rege, de criminibus responsurus, quod posset intelligere qui auditurus erat, securus de causae victoria statim in principio sibi gratulatur, dicens: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, existimo", "candidate_score": 0.64205, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50_52", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_849", "psc_text": "quem intrinsecus sensum singula capitula continerent. Siquidem et hoc ut sibi soli facerem, oppido flagitarat; postulavique ab eo mutuo, ut domi haberet exemplar: nec facile in vulgus proderet. Res ita anno et sex mensibus transiit: donec supradicta interpretatio de scriniis ejus novo praestigio Jerosolymam commigravit. Nam quidem Pseudomonachus, vel accepta pecunia, ut perspicue intelligi datur, vel gratuita malitia, ut incassum corruptor nititur persuadere, compilatis chartis ejus et sumptibus, Judas factus est proditor: deditque adversariis latrandi contra me occasionem, ut inter imperitos concionentur, me falsarium, me verbum non expressisse de verbo: pro honorabili dixisse carissimum, et maligna interpretatione, quod nefas dictu sit, αἰδεσιμώτατον Παππαν, noluisse transferre. Haec et istiusmodi nugae crimina mea sunt. 3. Ac primum antequam de translatione respondeam, volo interrogare eos, qui malitiam prudentiam vocant: Unde apud vos exemplar epistolae? Quis dedit? qua fronte profertis, quod scelere redemistis? Quid apud homines tutum erit, si ne parietibus quidem et scriniis", "candidate_score": 0.64014, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50_52", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2127", "psc_text": "earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse non dubitem. Proinde cum quaero tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem. Verumtamen ipse mihi pro his omnibus, imo supra hos omnes Apostolus Paulus occurrit: ad ipsum confugio; ad ipsum ab omnibus qui aliud sentiunt litterarum tractatoribus provoco, ipsum interrogans interpello et requiro in eo, quod scripsit ad Galatas, vidisse se Petrum non recte ingredientem ad veritatem Evangelii, eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione gentes judaizare cogebat (Galat. 2. 14), utrum verum scripserit, an forte nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Et audio eum paulo superius, in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem, Quae autem 776 scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior » (Gal. 1. 20). 25. « Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto Apostolo in suis litteris juranti, quam cuique doctissimo de alienis", "candidate_score": 0.639549, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40_42", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) . Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht : Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2067", "psc_text": "lectorem remittendum puto. Et si me, ut dicis, in novi Testamenti emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias; quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam, de 754 meo possint opere judicare: eamdem integritatem debueras etiam in veteri credere Testamento, quod non nostra confinximus; sed ut apud Hebraeos invenimus, divina transtulimus. Sicubi dubitas, Haebraeos interroga. 21. Sed forte dices: quid si Hebraei aut respondere noluerint, aut mentiri voluerint? Tota frequentia Judaeorum in mea interpretatione reticebit? Nullusque inveniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam [al. notionem ]: aut omnes imitabuntur illos Judaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo, in meam conspirasse calumniam? Hujuscemodi enim in epistola tua texis fabulam: « Quidam frater noster Episcopus, cum lectitari instituisset in Ecclesia cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter a te positum apud Jonam Prophetam, quam erat omnium sensibus memoriaeque inveteratum, et tot aetatum successionibus decantatum. Factusque est tantus tumultus in plebe, maxime Graecis arguentibus et", "candidate_score": 0.639052, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_46_48", "bdc_text": "Buch , S. 385 f ; Schriften und Gegenschriften ausführlicher zitiert bei Salomon Heß , Erasmus von Roterdam nach seinem Leben und Schriften , Zweyte Hälfte , Zürich 1790 , S. 271-293 . - Auf Grund von Juds Bitte ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_165", "psc_text": "collegam Pauli lingua Hebraea Apostolum dici: qui cum eo nonnullas Epistolas scribit. Et vitiose Silvanus legitur pro Sila, quum Silvanum in Apostolorum Actis non legamus. SECUNDA CLASSIS COMPLECTENS EPISTOLAS, QUAS HIERONYMUS PER FERME TRIENNIUM ROMAE SCRIPSIT AB EXEUNTE ANNO CHRISTI 382 AD ULTRA MEDIUM 385. EPISTOLA XIX DAMASI PAPAE AD HIERONYMUM, Quid apud Hebraeos sonet OSANNA perspicue sibi explicari rogat. Dilectiss. filio HIERONYMO DAMASUS Episcopus in Domino salutem. Commentaria cum legerem Graeco Latinoque sermone in Evangeliorum interpretatione a nostris, id est, orthodoxis viris olim, ac nuper scripta de eo quod legitur, Osanna filio David (Matth. 21. 9); non solum diversa, sed etiam contraria sibimet proferunt. Dilectionis tuae est, ut ardenti illo strenuitatis ingenio, abscisis opinionibus, ambiguitatibusque supplosis, quid se habeat apud Hebraeos, vivo sensu scribas; ut et de hoc, sicut et de multis, tibi curae nostrae in Christo Jesu gratias referant. EPISTOLA XX SEU RESCRIPTUM HIERONYMI AD DAMASUM. Quid vox", "candidate_score": 0.638581, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_39_41", "bdc_text": "und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften . Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) . Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2144", "psc_text": "Judaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante adventum Domini interpretati sunt; et si ita est, quibus, vel quonam eorum; an ab istis posterius, qui propterea putari possunt, aliqua de codicibus Graecis vel subtraxisse, vel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide convincerentur? Illi autem anteriores cur hoc facere voluerint, 781 non invenio. Deinde nobis mittas, obsecro interpretationem tuam de Septuaginta; quam te edidisse nesciebam. Librum quoque tuum, cujus mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi, cupio legere; et adhuc nosse quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum, conjecturis corum, qui scripturas edisserendo pertractant; quos necesse est, etiamsi rectae atque unius fidei fuerint, varias parere in multorum locorum obscuritate sententias: quamvis nequaquam ipsa varietas ab ejusdem fidei unitate discordet; sicut etiam unus tractator, secundum eamdem fidem, aliter atque aliter eumdem locum potest exponere, quia hoc ejus obscuritas patitur. » 35. « Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et", "candidate_score": 0.638224, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_42", "bdc_text": "Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_232", "psc_text": "vester servus: quoniam Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis » (Matth. 20. 25. et seqq). Nulli periculosum, nulli videatur esse blasphemum, 86 quod et in Apostolos in vidiae malum diximus potuisse subrepere, cum etiam de Angelis hoc dictum putemus. « Sidera quippe non sunt munda in conspectu ejus, et contra Angelos suos perversum quid intellexit » (Job 15. 15. et 4. 18). Et in Psalmis dicitur: « Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. » Non ait, « non justificabitur omnis homo, » sed « omnis vivens, » id est, non Evangelista, non Apostolus, non Propheta. Ad majora conscendo, non angeli, non Throni, non Dominationes, non Potestates, caeteraeque Virtutes. Solus Deus est, in quem peccatum non cadit: caetera cum sint liberi arbitrii, juxta quod et homo ad imaginem et similitudinem Dei factus est, in utramque partem possunt suam flectere voluntatem. Quod si", "candidate_score": 0.637532, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50_52", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1133", "psc_text": "Circumcisione erant. Itaque et ipse vere correctus est, et Paulus vera narravit; ne sancta scriptura, quae ad fidem posteris edita est, admissa auctoritate mendacii, tota dubia nutet ac fluctuet. Non enim potest aut oportet litteris explicari, quanta et quam inexplicabilia mala consequantur, si hoc concesserimus. Posset autem opportune minusque periculose demonstrari, si coram inter nos colloqueremur. 6. « Hoc ergo Judaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant: et in primis illud, quod ignorantes Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Rom. 10. 3). Deinde quod post passionem et resurrectionem Christi, dato ac manifestato sacramento gratiae, secundum ordinem Melchisedech, adhuc putabant vetera sacramenta, non ex consuetudine solemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda. Quae tamen si nunquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei Martyres fierent (2. Mach. 7. 1). Postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos [f. Christianae ] Judaei tanquam hostes legis persequebantur. Hos itaque", "candidate_score": 0.636605, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_33", "bdc_text": "«Praestigiarum libelli cuiusdam detectio» ( LB X 1557-1572 ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_754", "psc_text": "sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi: et qui in mysterio absconditus erat, praedestinatus est ante saecula. Praedestinatus autem, et praefiguratus, in Lege et Prophetis. Unde et Prophetae appellabantur Videntes: quia videbant eum, quem caeteri non videbant. « Abraham vidit diem ejus: et laetatus est » (Joan. 8. 56). Aperiebantur coeli Ezechieli; qui populo peccatori erant. « Revela, inquit David, oculos meos: et considerabo mirabilia de lege tua » (Ps. 118. 18). Lex enim spiritualis est, et revelatione opus est, ut intelligatur, ac revelata facie Dei gloriam contemplemur. 5. Liber in Apocalypsi septem sigillis signatus ostenditur (Apoc. 5): quem si dederis homini scienti litteras, ut legat, respondebit tibi: Non possum, signatus est enim. Quanti hodie putant se nosse litteras, et tenent signatum librum; nec aperire possunt, nisi ille reseraverit « qui habet clavem David: qui aperit, et nemo claudit, claudit et nemo aperit? » (Ibid. 3. 7.) In Actis Apostolorum", "candidate_score": 0.63538, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50_52", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2144", "psc_text": "Judaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante adventum Domini interpretati sunt; et si ita est, quibus, vel quonam eorum; an ab istis posterius, qui propterea putari possunt, aliqua de codicibus Graecis vel subtraxisse, vel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide convincerentur? Illi autem anteriores cur hoc facere voluerint, 781 non invenio. Deinde nobis mittas, obsecro interpretationem tuam de Septuaginta; quam te edidisse nesciebam. Librum quoque tuum, cujus mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi, cupio legere; et adhuc nosse quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum, conjecturis corum, qui scripturas edisserendo pertractant; quos necesse est, etiamsi rectae atque unius fidei fuerint, varias parere in multorum locorum obscuritate sententias: quamvis nequaquam ipsa varietas ab ejusdem fidei unitate discordet; sicut etiam unus tractator, secundum eamdem fidem, aliter atque aliter eumdem locum potest exponere, quia hoc ejus obscuritas patitur. » 35. « Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et", "candidate_score": 0.634675, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1460", "psc_text": "ad excusationem Auctoris, multa de libris ejus esse subtracta, quae apertam impietatem ejusdem monstrare potuissent, quaesumus 522 Praestantiam tuam, ut in hoc specialiter, non tam nobis, quam universis qui in Urbe habitant, profuturum opus digneris impendere, ut supra dictum librum Origenis ad fidem, quemadmodum ab ipso Auctore editus est, tuo sermone manifestes; et quae a defensore ejus interpolata sunt, prodas. Et quae etiam in his schedulis, quas ad Sanctitatem tuam direximus, vel contra catholicam regulam vel imperite edita sunt, redarguas atque convincas. Sane subtiliter in Praefatione operis sui mentionem, tacito nomine tuae Sanctitatis, expressit, quod a te promissum opus ipse compleverit: illud oblique agens, etiam te simili ratione sentire. Purga ergo suspiciones hominum, et convince criminantem, ne si dissimulaveris, consentire videaris. EPISTOLA LXXXIV. Respondens superiori Epistolae, exponit, quo animo legerit, laudaritque Origenem, quem ab omnibus legi cupiat, si fieri possit absque periculo pietatis: et aemulorum calumnias refellit, ac suspiciones hominum", "candidate_score": 0.633901, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2592", "psc_text": "quoque coelestem, et caeremonias superni cultus plenitudinem non habere; sed indigere Evangelii veritate, quod in Joannis Apocalypsi Evangelium legimus sempiternum, ad comparationem videlicet hujus nostri Evangelii, quod temporale est, et in transituro mundo ac saeculo praedicatum. Quod quidem etiam si usque ad passionem Domini Salvatoris inquirere voluerimus, quanquam audax, et temerarium sit, in coelo ejus quaerere passionem: tamen si spiritualia nequitiae in coelestibus sunt, et non erubescimus crucem Domini confiteri propter destructionem eorum, quae sua passione destruxit: cur timeamus etiam in supernis locis, in consummatione saeculorum aliquid simile suspicari, ut omnium locorum gentes illius passione salventur? » 13. Rursumque blasphemans de Filio sic locutus est: « Si enim Patrem cognoscit Filius, videtur in eo quod novit Patrem, posse eum comprehendere: ut si dicamus artificis animum artis scire mensuram. Nec dubium, quin si Pater sit in Filio, et comprehendatur ab eo in quo est. Sin autem comprehensionem eam dicimus, ut non", "candidate_score": 0.63373, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_47", "bdc_text": "Schriften und Gegenschriften ausführlicher zitiert bei Salomon Heß , Erasmus von Roterdam nach seinem Leben und Schriften , Zweyte Hälfte , Zürich 1790 , S. 271-293 .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1467", "psc_text": "haeresim defenderim, ubi pravum Origenis dogma laudaverim. In lectione Isaiae (Cap. 6), in qua duo Seraphim clamantia describuntur, illo interpretante Filium et Spiritum Sanctum, nonne ego detestandam expositionem in duo Testamenta mutavi? Habetur liber in manibus, ante viginti annos editus. Tot opuscula mea, et maxime Commentarii, juxta opportunitatem locorum gentilem sectam lacerant. Quod autem opponunt, congregasse me libros illius, super cunctos homines: utinam omnium Tractatorum haberem volumina, ut tarditatem ingenii, 525 lectionis diligentia compensarem. Congregavi libros ejus, fateor; et ideo errores non sequor, quia scio universa quae scripsit. Credite experto, quasi Christianus Christianis loquor: Venenata sunt illius dogmata, aliena a Scripturis sanctis, vim Scripturis facientia. Legi, inquam, legi Origenem; et si in legendo crimen est fateor; et nostrum marsupium Alexandrinae chartae evacuarunt. Si mihi creditis, Origenistes nunquam fui; si non creditis, nunc esse cessavi. Quod si nec sic adducimini ad fidem, compellitis me ad defensionem mei, contra amasium vestrum scribere:", "candidate_score": 0.631637, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_17_19", "bdc_text": "Mai 1526 ( s . oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2592", "psc_text": "quoque coelestem, et caeremonias superni cultus plenitudinem non habere; sed indigere Evangelii veritate, quod in Joannis Apocalypsi Evangelium legimus sempiternum, ad comparationem videlicet hujus nostri Evangelii, quod temporale est, et in transituro mundo ac saeculo praedicatum. Quod quidem etiam si usque ad passionem Domini Salvatoris inquirere voluerimus, quanquam audax, et temerarium sit, in coelo ejus quaerere passionem: tamen si spiritualia nequitiae in coelestibus sunt, et non erubescimus crucem Domini confiteri propter destructionem eorum, quae sua passione destruxit: cur timeamus etiam in supernis locis, in consummatione saeculorum aliquid simile suspicari, ut omnium locorum gentes illius passione salventur? » 13. Rursumque blasphemans de Filio sic locutus est: « Si enim Patrem cognoscit Filius, videtur in eo quod novit Patrem, posse eum comprehendere: ut si dicamus artificis animum artis scire mensuram. Nec dubium, quin si Pater sit in Filio, et comprehendatur ab eo in quo est. Sin autem comprehensionem eam dicimus, ut non", "candidate_score": 0.628503, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_57_59", "bdc_text": "Leo Jud tuus . Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1255", "psc_text": "scribenda dictavimus: non ut impleremus materiam, sed ne tibi in principio amicitiarum aliquid imperanti, videremur negare. Ora nobis a Domino sospitatem, ut post duodecim menses, quibus jugi languore confectus sum, possim aliquid dignum vestrae scribere voluntati: et ignosce si scatens oratio, cursu solito non fluat. Non enim eodem lepore dictamus, quo scribimus: quia in altero saepe stylum vertimus, iterum quae legi digna sint, scripturi: in altero quidquid in buccam venerit celeri sermone convolvimus. Caninium libenter vidi, qui narrare tibi poterit, quam difficile et periculosum manus dexterae, usque in praesentem diem, quo ista dictavi, vulnus sustinuerim. EPISTOLA LXXV. AD THEODORAM VIDUAM. Theodoram Lucinii viduam consolatur de morte mariti, cujus virtutes, et castitatem praecipue laudat. 1. Lugubri nuntio consternatus super sancti et venerabilis mihi dormitione Lucinii, vix brevem Epistolam dictare potui. Non quod ejus vicem doleam, quem scio ad meliora transisse, dicente Moyse: Transiens videbo visionem hanc magnam (Exod. 3. 3) ;", "candidate_score": 0.628331, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_17_19", "bdc_text": "Mai 1526 ( s . oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2466", "psc_text": "Christum in sua majestate venturum. Quod Apostolus audiens, rogat eos, et adjurat per adventum Domini nostri Jesu Christi, ut non cito moveantur; neque per spiritum, neque per sermonem, neque per Epistolam, tanquam ab eo scriptam, quasi instet dies Domini. Duos autem esse adventus Domini Salvatoris, et omnia Prophetarum docent volumina, et Evangeliorum fides: quod primum in humilitate venerit, et postea sit venturus in gloria, ipso Domino protestante, quae ante consummationem mundi ventura sint, et quomodo venturus Antichristus, quando loquitur ad Apostolos, Cum videritis abominationem desolationis, quae dicta est a Daniele Propheta, stantem in loco sancto, qui legit, intelligat, tunc qui in Judaea sunt, fugiant ad montes, et qui in tecto, non descendant tollere aliquid de domo sua (Matth. 24. 15. et seqq. an. D 9) . Et iterum: Tunc si quis vobis 887 dixerit, ecce hic Christus aut illic, nolite credere. Surgent enim Pseudochristi, et Pseudoprophetae, et dubunt signa magna,", "candidate_score": 0.62692, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_6_8", "bdc_text": "Mai konnte er ein gedrucktes Exemplar seinem Schulfreund Peter Homphäus zuschicken ( s. oben [Nr. 17 ] S. 113 , 1ff) . Das Werk gab er unter dem Pseudonym Octavius Florens in deutlicher Anlehnung an Q. Septimius Florens Tertullianus heraus ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1487", "psc_text": "Aliud est, si qua ab haereticis addita sunt, aliud si quis quasi bene dicta defendat. Solus inventus est Origenes, cujus scripta in toto orbe falsarentur, et, quasi ad Mithridatis litteras, omnis veritas uno die de voluminibus illius raderetur. Si unus violatus est liber, num universa ejus opera, quae diversis et locis et temporibus edidit, simul corrumpi potuerunt? Ipse Origenes in epistola, quam scribit ad Fabianum Romanae urbis Episcopum, poenitentiam 532 agit, cur talia scripserit, et causas temeritatis in Ambrosium refert, quod secreto edita, in publicum protulerit: et quid adhuc ἐυρεσιλογοῦσιν, aliena esse, quae displicent? 11. An Pamphilus Origenis laudator. --Porro, quod Pamphilum proferunt laudatorem ejus, gratias illis ago meo nomine, quod dignum me putaverunt, quem cum martyre calumniarentur. Si enim ab inimicis Origenis libros ejus dicitis esse violatos, ut infamarentur: quare mihi non liceat dicere, ab amicis ejus et sectatoribus compositum esse sub nomine Pamphili volumen, quod illum testimonio martyris", "candidate_score": 0.626091, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58_60", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. . [ Adresse auf der Rückseite :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_643", "psc_text": "In nostro arbitrio est, vel Lazarum sequi, vel divitem. EPISTOLA XLIX AD PAMMACHIUM. Apologeticam superiorem Epistolam Pammachio mittit, eidemque gratulatur quod ab omnibus dignus haberetur Sacerdotio; tandem eum invitat ad lectionem translationum suarum ex Hebraeo, et aliorum opusculorum. 1. Christiani interdum pudoris est, etiam apud amicos tacere, et humilitatem suam magis silentio consolari, quam retractando veteres amicitas, ambitionis crimen incurrere. Quamdiu tacuisti, tacui, nec expostulare unquam super hac re volui: ne non amicum quaerere, sed potentiorem viderer expetere. Nunc autem provocatus officio litterarum, primas semper partes habere tentabo: et non tam rescribere, quam scribere; ut et verecunde hucusque tacuisse, et verecundius loqui coepisse cognoscar. 2. De opusculis meis contra Jovinianum, quod et prudenter et amanter feceris, exemplaria subtrahendo, optime novi. Sed nihil profuit ista diligentia, cum aliquanti ex Urbe venientes, mihi eadem lectitarent, quae se Romae excepisse referebant. In hac quoque provincia jam libri fuerant divulgati: et ut ipse legisti,", "candidate_score": 0.620638, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58_60", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. . [ Adresse auf der Rückseite :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1460", "psc_text": "ad excusationem Auctoris, multa de libris ejus esse subtracta, quae apertam impietatem ejusdem monstrare potuissent, quaesumus 522 Praestantiam tuam, ut in hoc specialiter, non tam nobis, quam universis qui in Urbe habitant, profuturum opus digneris impendere, ut supra dictum librum Origenis ad fidem, quemadmodum ab ipso Auctore editus est, tuo sermone manifestes; et quae a defensore ejus interpolata sunt, prodas. Et quae etiam in his schedulis, quas ad Sanctitatem tuam direximus, vel contra catholicam regulam vel imperite edita sunt, redarguas atque convincas. Sane subtiliter in Praefatione operis sui mentionem, tacito nomine tuae Sanctitatis, expressit, quod a te promissum opus ipse compleverit: illud oblique agens, etiam te simili ratione sentire. Purga ergo suspiciones hominum, et convince criminantem, ne si dissimulaveris, consentire videaris. EPISTOLA LXXXIV. Respondens superiori Epistolae, exponit, quo animo legerit, laudaritque Origenem, quem ab omnibus legi cupiat, si fieri possit absque periculo pietatis: et aemulorum calumnias refellit, ac suspiciones hominum", "candidate_score": 0.620016, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58_60", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. . [ Adresse auf der Rückseite :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1730", "psc_text": "saltem vicino te in Domino perfrui ad crebrum et dulce colloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum, quod in Domino quam possumus simul sumus, conservari studeas, et augeri ac perfici; et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum, 632 et omnes fratres qui tecum ac de te in Domino gloriantur. Memor nostri exaudiaris a Domino in omni sancto desiderio tuo, domine carissime, et desideratissime, et honorande in Christo frater. » EPISTOLA CII HIERONYMI AD AUGUSTINUM. Acceptis Augustini epistolis quae continent quaestionem de mendacio officioso, dubitans etiamnum an ejus sit, negat se responsurum, nisi sit certius de auctore. Meminit et Ruffini ficto nomine. Domino vere Sancto, ac beatissimo Papae AUGUSTINO HIERONYMUS in Domino salutem. 1. In ipso profectionis articulo sancti filii nostri Asterii Hypodiaconi, necessarii mei, beatitudinis tuae litterae ad me pervenerunt, quibus satisfacis, te contra parvitatem meam librum Romam non misisse. Hoc", "candidate_score": 0.617433, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58_60", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. . [ Adresse auf der Rückseite :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2147", "psc_text": "quantum me adjuvat Dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perveniant, quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. Fateor enim, nec mihi hoc fieri velle de tuis ad me, quod de meis ad te factum justissime expostulas. Tamen placeat nobis invicem non tantum caritas, verum etiam libertas amicitiae; nec apud me taceas, vel ego apud te, quod in nostris litteris vicissim nos movet; eo scilicet animo qui oculis Dei, in fraterna dilectione, non 782 displicet. Quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas; non fiat. Illa enim caritas, quam tecum habere velim, profecto major est: sed melius haec minor, quam nulla est. » EPISTOLA CXVII. AD MATREM ET FILIAM IN GALLIA COMMORANTES. Docet viduis et virginibus vitandam esse domesticam consuetudinem eorum, unde sit periculum vel pudicitiae, vel famae. Argumentum epistolae ipse copiosius exponit in Praefatione. PRAEFATIO. 1. Retulit mihi quidam frater e", "candidate_score": 0.615317, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58_60", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. . [ Adresse auf der Rückseite :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2993", "psc_text": "vident, sed sicut eis libitum est, et sicut odio suo dictante suspicantur, exponent: quod profecto, quantum in nobis est, cavere debemus. At si forte, quod per nos innotescere nolumus, etiam invitis nobis, eis quibus nolumus innotuerit, quid restabit, nisi aequo animo habere Domini voluntatem? Neque 1071 enim hoc scribere ad quemquam deberem, quod semper latere voluissem. Nam si (quod absit) aliquo vel casu, vel necessitate nunquam ille rescripserit, procul dubio nostra consultatio, quam ad eum misimus, quandoque manifestabitur. Nec inutilis legentibus erit, quia etsi non illa invenient, quae requirunt, invenient certe, quemadmodum sint inquirenda, nec temere affirmanda, quae nesciunt, et dum ea, quae ibi legerint, consulere etiam ipsi, quos potuerint, studiosa caritate, non discordiosa contentione curabunt; donec aut id, quod volunt reperiant, aut ipsa inquisitione aciem mentis exerceant, ut ulterius inquirendum non esse cognoscant. Nunc tamen, quamdiu jam consulti amici nondum est desperanda responsio, edendam non esse consultationem nostram, quantum", "candidate_score": 0.613544, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58_60", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. . [ Adresse auf der Rückseite :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1752", "psc_text": "quae scripsisse te denegas? Non tam hebes sum, ut si diversa senseris, me a te laesum putem. Sed si mea cominus dicta reprehendas, et rationem scriptorum expetas, et quae scripserim, emendare compellas, et ad παλινωδίαν provoces, et oculos mihi reddas, in hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec scribo, quia te pure et Christianae diligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere. quod distet a labiis. Non enim convenit, ut ab adolescentia usque ad hanc aetatem in monasteriolo cum sanctis Fratribus labore desudans, aliquid contra Episcopum communionis meae scribere audeam: et eum Episcopum, quem ante cepi amare quam nosse; qui me prior ad amicitias provocavit; quem post me orientem in Scripturarum divinarum [al. abest divinarum ] eruditione laetatus sum. Igitur aut tuum negato librum, si forte non tuus est, et desine flagitare rescriptum ad ea", "candidate_score": 0.611766, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58_60", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. . [ Adresse auf der Rückseite :", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1445", "psc_text": "quos laedere laesus ipse non audet. Ego interim sileo: nunc et dispensationem meam vel imperitiam simulabo, vel metum. Quid mihi accusanti facturus est, qui ut ipse testatur, laudandi detrahit? 6. Tota ejus Epistola, non tam expositione, quam nostri [al. nostris ] plena est contumeliis. Nomen meum absque ullis officiis, quibus non invicem palpare solemus homines, frequenter assumitur, carpitur, ventilatur, quasi de libro viventium deletus sim: quasi illius me litterae suggillaverint; aut istiusmodi nugas unquam quaesierim, qui ab adolescentia in Monasterii clausus cellulis, magis esse voluerim aliquid, quam videri. Quosdam ex nobis sic cum honore appellat, ut laceret, quasi et nos non possimus dicere, quae nemo tacet. E servo Clericum factum criminatur, cum et ipse nonnullos ejuscemodi Clericos habeat; et Onesimum legerit inter Pauli renatum vincula, Diaconum coepisse esse de servo (Philem. 1). Sycophantam jactitat, et ne probare cogatur, audisse se dicit. O si et mihi 517 liberet dicere, quae multi", "candidate_score": 0.611228, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_31", "bdc_text": "Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_847", "psc_text": "Unde et ego beatum me in hoc duntaxat negotio judico, quod apud eruditas aures imperitae linguae responsurus sum: quae objicit mihi vel ignorantiam, vel mendacium; si aut nescivi alienas litteras vere interpretari, aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et impunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud vos argueret, ut Papam Epiphanium criminatus est, hanc epistolam misi, quae te, et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. 2. Epiphanii litterae ad Joannem Episcopum. Eusebius Cremonensis Graeci sermonis ignarus. Pseudomonachus quid egerit. --Ante hoc ferme biennium miserat Joanni Episcopo supradictus Papa Epiphanius litteras, arguens eum in quibusdam dogmatibus, et postea clementer ad poenitentiam provocans. Harum exemplaria 306 certatim Palaestinae rapiebantur, vel ob auctoris meritum, vel ob elegantiam scriptionis. Erat in monasterio nostro vir apud suos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora", "candidate_score": 0.610666, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_835", "psc_text": "eorum libris qui Graece Scripturas nostras quam optime tractaverunt, curam atque operam impendere non graveris. Potes enim efficere, ut nos quoque habeamus illos tales viros, et unum potissimum quem tu libentius in tuis litteris sonas [ Origenem ]. De vertendis autem in linguam Latinam sanctis litteris Canonicis, laborare te nollem nisi eo modo quo Job interpretatus est: ut signis adhibitis, quid inter hanc tuam, et Septuaginta, quorum est gravis sima auctoritas, interpretationem distet, appareat. Satis autem nequeo mirari, si aliquid adhuc in Hebraicis litteris et 302 exemplaribus invenitur, quod tot Interpretes illius linguae peritissimos fugerit. Omitto enim Septuaginta, de quorum vel consilii, vel majore spiritus concordia, quam si [al. quasi ] unus homo esset, non audeo in aliquam partem certam ferre sententiam; nisi quod eis praeeminentem auctoritatem in hoc munere sine controversia tribuendam existimo. Illi me plus movent, qui cum posteriores interpretarentur, et verborum locutionumque Hebraearum viam atque regulas mordicus", "candidate_score": 0.607433, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2067", "psc_text": "lectorem remittendum puto. Et si me, ut dicis, in novi Testamenti emendatione suscipis, exponisque causam cur suscipias; quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam, de 754 meo possint opere judicare: eamdem integritatem debueras etiam in veteri credere Testamento, quod non nostra confinximus; sed ut apud Hebraeos invenimus, divina transtulimus. Sicubi dubitas, Haebraeos interroga. 21. Sed forte dices: quid si Hebraei aut respondere noluerint, aut mentiri voluerint? Tota frequentia Judaeorum in mea interpretatione reticebit? Nullusque inveniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam [al. notionem ]: aut omnes imitabuntur illos Judaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo, in meam conspirasse calumniam? Hujuscemodi enim in epistola tua texis fabulam: « Quidam frater noster Episcopus, cum lectitari instituisset in Ecclesia cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter a te positum apud Jonam Prophetam, quam erat omnium sensibus memoriaeque inveteratum, et tot aetatum successionibus decantatum. Factusque est tantus tumultus in plebe, maxime Graecis arguentibus et", "candidate_score": 0.607422, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_31", "bdc_text": "Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s.", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_1487", "psc_text": "Aliud est, si qua ab haereticis addita sunt, aliud si quis quasi bene dicta defendat. Solus inventus est Origenes, cujus scripta in toto orbe falsarentur, et, quasi ad Mithridatis litteras, omnis veritas uno die de voluminibus illius raderetur. Si unus violatus est liber, num universa ejus opera, quae diversis et locis et temporibus edidit, simul corrumpi potuerunt? Ipse Origenes in epistola, quam scribit ad Fabianum Romanae urbis Episcopum, poenitentiam 532 agit, cur talia scripserit, et causas temeritatis in Ambrosium refert, quod secreto edita, in publicum protulerit: et quid adhuc ἐυρεσιλογοῦσιν, aliena esse, quae displicent? 11. An Pamphilus Origenis laudator. --Porro, quod Pamphilum proferunt laudatorem ejus, gratias illis ago meo nomine, quod dignum me putaverunt, quem cum martyre calumniarentur. Si enim ab inimicis Origenis libros ejus dicitis esse violatos, ut infamarentur: quare mihi non liceat dicere, ab amicis ejus et sectatoribus compositum esse sub nomine Pamphili volumen, quod illum testimonio martyris", "candidate_score": 0.606842, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2555", "psc_text": "Pammachius ad me cujusdam schedulas misit, quae Origenis περὶ ἀρχῶν interpretata volumina continerent, imo vitiata; hoc magnopere postulans, ut Graecam veritatem Latina servaret translatio, et in utramque partem seu bene, seu male dixisset ille, qui scripsit, absque interpretis patrocinio, Romana lingua cognosceret. Feci ut voluit, misique ei libros, quos cum legisset, exhorruit, et reclusit scrinio, ne prolati in vulgus, multorum animos vulnerarent. A quodam fratre qui habebat zelum Dei, sed non secundum scientiam, rogatus ut traderet ad legendum, quasi statim reddituro, propter angustiam temporis, fraudem non potuit suspicari. Qui acceperat legendos, adhibitis notariis opus omne descripsit, et multo celerius quam promiserat, codicem reddidit. Eademque temeritate, et (ut levius dicam) ineptia, quod male surripuerat, pejus aliis credidit. Et quia difficile grandes libri de 917 rebus mysticis disputantes, notarum possunt servare compendia, praesertim qui furtim celeriterque dictantur; ita in illis confusa sunt omnia, ut et ordine in plerisque, et sensu careant. Quamobrem", "candidate_score": 0.599518, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) .", "psc_chunk_id": "022_Hieronymus-Stridonensis_Epistolae_window_2063", "psc_text": "asteriscos; et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea quae addita sunt, ex hominis Judaei atque blasphemi post passionem Christi, editione transtulerit. Vis amator esse verus Septuaginta Interpretum? Non legas ea quae sub asteriscis sunt, imo rade de voluminibus, ut veterum te fautorem probes. Quod si feceris, omnes Ecclesiarum Bibliothecas damnare cogeris. Vix enim unus aut alter invenietur liber, qui ista non habeat. 20. Porro quod dicis non debuisse me interpretari post veteres, et novo uteris syllogismo: aut obscura fuerunt quae interpretati sunt Septuaginta, aut manifesta. Si obscura, te quoque in illis falli potuisse credendum est. Si manifesta, illos in eis falli non potuisse, perspicuum est. Tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatores qui nos in Domino praecesserunt, et qui Scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt, aut manifesta. Si obscura, quomodo tu ausus es post eos disserere, quod illi explanare 753 non potuerunt? Si manifesta, superfluum est", "candidate_score": 0.598897, "ce_score": null } ] }, { "rank": 8, "cf_id": "cf021", "work_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum", "max_score": 0.696807, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_10_12", "bdc_text": "Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. . Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ;", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_558", "psc_text": "Testamenti utriusque doctrinam ibi figuratam, hic revelatam; ibi prophetatam, hic praesentatam. Quomodo ergo nihil eorum Catholicos servare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus observent; non jam in figuris, sed in eis rebus quas illae figurae significando praenuntiarunt? Neque enim, si aliud tempus esset scribendi, aliud legendi, recte diceremus Scripturam illam non observare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret: cum illi fuissent figurae sonorum, ille autem jam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. Ideo autem Judaei Christo non credebant, quia nec illa quae Moyses non figurate, sed aperte praeceperat, observabant. Unde illis dicit: Decimatis mentham et cyminum, et relinquitis graviora Legis, misericordiam et judicium; liquantes culicem, camelum autem glutientes: haec oportebat facere, illa autem non omittere (Matth. XXIII, 23, 24) . Unde est et illud, quod traditionibus suis docebant quomodo infirmaretur praeceptum Dei, quo deferri honorem parentibus jusserat; propter quam superbiam et", "candidate_score": 0.696807, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_9_11", "bdc_text": "Staedtke 280 ) . Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. . Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_558", "psc_text": "Testamenti utriusque doctrinam ibi figuratam, hic revelatam; ibi prophetatam, hic praesentatam. Quomodo ergo nihil eorum Catholicos servare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus observent; non jam in figuris, sed in eis rebus quas illae figurae significando praenuntiarunt? Neque enim, si aliud tempus esset scribendi, aliud legendi, recte diceremus Scripturam illam non observare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret: cum illi fuissent figurae sonorum, ille autem jam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. Ideo autem Judaei Christo non credebant, quia nec illa quae Moyses non figurate, sed aperte praeceperat, observabant. Unde illis dicit: Decimatis mentham et cyminum, et relinquitis graviora Legis, misericordiam et judicium; liquantes culicem, camelum autem glutientes: haec oportebat facere, illa autem non omittere (Matth. XXIII, 23, 24) . Unde est et illud, quod traditionibus suis docebant quomodo infirmaretur praeceptum Dei, quo deferri honorem parentibus jusserat; propter quam superbiam et", "candidate_score": 0.688362, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11_13", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_1256", "psc_text": "Gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israelita carnalis appareat; quis jam hoc Christianus observat, ut turdos vel minutiores aviculas non attingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a cervice percussus, nullo cruento vulnere occisus est? Et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a caeteris irridentur: ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia veritatis, Non quod intrat in os vestrum, vos coinquinat, sed quod exit (Matth. XV, 11) ; nullam cibi naturam, quam societas admittit humana, sed quae iniquitas committit peccata, condemnans. CAPUT XIV. Jam vero de antiquorum factis, et quae stultis atque ineruditis videntur peccata, dum non sunt, et quae vere peccata sunt, quam ob causam conscripta sint, servata magisque commendata Scripturae ipsius veneratione, sufficienti jam sermone monstravimus: necnon de maledicto ejus qui pendet in ligno, et ejus qui non suscitaverit semen in Israel, jam primum suo loco respondimus, cum", "candidate_score": 0.686305, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_9_11", "bdc_text": "Staedtke 280 ) . Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. . Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_984", "psc_text": "infantes jussit occidi (Matth. II, 16)? At hoc factum ibi non vituperatur, sed tantum narratur. Sed ne hoc Manichaei vesana impudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi nativitatem, qua Herodes perturbatus est, negant; ipsorum Judaeorum immanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non vituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. CAPUT LXIII. Sed, inquiunt, iste Judas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim Patriarchas computatur (Gen. XXXV, 22-26). Quid enim, et ille Judas, qui Dominum tradidit, nonne inter duodecim Apostolos numeratus est, et cum eis unus ex eis ad praedicandum Evangelium diabolus missus est (Matth. X, 2-5, et Joan. VI, 71, 72)? Sed adhuc respondent et dicunt: Ille post tale facinus laqueo suo peremptus et Apostolorum numero exemptus est (Matth. XXVII, 5); iste autem post hanc turpitudinem, inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium Deus perhibet, praecipue benedictus et super omnes laudatus est (Gen. XLIX, 8-12).", "candidate_score": 0.680607, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_9_11", "bdc_text": "Staedtke 280 ) . Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. . Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_978", "psc_text": "unde auctoritas sancta culpetur: quae in illis Libris fundata persistens, non tantum paucissimorum Manichaeorum calumniosas argutias, verum etiam gentilium tot tantorumque populorum horrendas inimicitias divino jure contemnit, quos pene jam totos a nefaria superstitione simulacrorum, ad unius Dei veri cultum christiano imperio subjugavit, edomito orbe terrarum, non violentia bellici certaminis, sed invictae potentia veritatis? Ubi enim Litterarum illarum laudatus est Judas? Quid de illo boni Scriptura illa testata est, nisi quod in prophetia Christi, qui ex ejus tribu praenuntiabatur in carne venturus, benedictione patris sui prae caeteris commendatus eminuit (Id. XLIX, 8-12)? CAPUT LXI. Caeterum ad id, quod eum Faustus fornicatum commemoravit, addimus nos aliud, quod fratrem suum Joseph in Aegyptum vendidit (Id. XXXVII, 26-28). Numquid cujusquam membra distorta depravant lucem, quae cuncta demonstrat? Sic nec cujuspiam malefacta malam Scripturam faciunt, qua prodente legentibus innotescunt. Consulta quippe aeterna lex illa, quae ordinem naturalem conservari jubet, pertubari vetat, non nisi propagationis", "candidate_score": 0.677551, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_18_20", "bdc_text": "oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_482", "psc_text": "possumus, nisi quod Scriptura testatur? Porro si mendax est Evangelium disseminatum et notum omnibus gentibus, et ab initio praedicationis nominis Christi in Ecclesiis omnibus in tanto sanctitatis culmine collocatum; quae scriptura proferri potest, cui de Christo fides habenda sit? Quid poteris proferre scriptum, quod non ille qui hoc non vult credere, dicat esse confictum, si tanta Evangelii notitia venit in dubium? CAPUT XII. Deinde subjungis, ipsum te audisse dicentem, fures fuisse et latrones omnes qui venerunt ante se (Joan, X, 8). Unde illum audisti hoc dicentem, nisi ex Evangelio? At si hoc, quod ita credis ex Evangelio, ut tanquam ex ore Domini audisse te dicas, alius falsum esse contendat, atque hoc dixisse Christum neget; quo ibis? quid facies? Nonne evangelicam auctoritatem quantis potueris viribus praedicabis? Miser, illic scriptum est quod non vis credere, ubi didicisti quod ita credis, ut hoc te ab ipso Christo dicas audisse. Ecce nos utrumque credimus,", "candidate_score": 0.66626, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_29_31", "bdc_text": "Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen . Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde . Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s.", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_470", "psc_text": "piscibus caret squama, aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet, nec ruminat (Deut. XIV, 3-20). Et haec ergo Judaei fortiter crediderunt, scribente Moyse: idcircoque Christo jam credere non poterant, indifferentiam docenti ciborum, et a suis quidem discipulis omnia penitus removenti, saecularibus vero vulgo concedenti omnia quae possent edi, atque asseveranti quod eos nihil in os intrans pollueret; quia quae de ore impudenter procedant, ea sola sint quae polluant hominem (Matth. XV, 11-20). Haec atque alia multa Moysi contraria, Jesum dogmatizare, nemo qui nesciat. CAPUT VII. Quae quia singula percurrere longum est, unum pro multis ostendam, id est, quia Christianarum haeresium pars maxima, et, quod est in promptu, Catholici nihil eorum servare curant, quae Moyses scribit. Quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed ex vera illa Christi et discipulorum ejus traditione, vos omnino fateamini necesse est, contraria invicem sibi Jesum docuisse atque Moysen: idcircoque nec creditum Christum a Judaeis,", "candidate_score": 0.657265, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19_21", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ;", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_295", "psc_text": "? CAPUT XLIV. Quis non eumdem Salvatorem agnoscat apud Danielem, cum antiquo dierum offertur filius hominis, et accipit regnum sine fine, ut serviant ei omnes gentes (Dan. VII, 13, 14)? Jam vero si locum illum quem commemoravit Dominus ex ejusdem Danielis prophetia, Cum videritis abominationem vastationis quae dicta est a Daniele, stantem in loco sancto; qui legit, intelligat (Id. IX, 27; Matth. XXIV, 15) , si supputatis etiam temporibus hebdomadum, ille numerus pertractetur; non solum Christus, sed etiam tempus reperitur, quo eum oportuit venire passurum. Quanquam, et sine computatione temporum, manifestis rerum effectibus Judaeos urgere soleamus, cum quibus nobis, non utrum in Christo sit salus nostra, sed utrum jam venerit, passusque fuerit disceptatio est. Convincuntur autem rebus ipsis apertissimis, non solum de fide omnium gentium, quas ei servituras eadem, cui cedere coguntur, Scriptura praedixit, quae ita clarescit toto orbe terrarum, ut omnium tergiversantium oculos feriat; verum etiam de iis quae", "candidate_score": 0.6555, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_28_30", "bdc_text": "Aufl. 1543 ) . Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen . Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_470", "psc_text": "piscibus caret squama, aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet, nec ruminat (Deut. XIV, 3-20). Et haec ergo Judaei fortiter crediderunt, scribente Moyse: idcircoque Christo jam credere non poterant, indifferentiam docenti ciborum, et a suis quidem discipulis omnia penitus removenti, saecularibus vero vulgo concedenti omnia quae possent edi, atque asseveranti quod eos nihil in os intrans pollueret; quia quae de ore impudenter procedant, ea sola sint quae polluant hominem (Matth. XV, 11-20). Haec atque alia multa Moysi contraria, Jesum dogmatizare, nemo qui nesciat. CAPUT VII. Quae quia singula percurrere longum est, unum pro multis ostendam, id est, quia Christianarum haeresium pars maxima, et, quod est in promptu, Catholici nihil eorum servare curant, quae Moyses scribit. Quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed ex vera illa Christi et discipulorum ejus traditione, vos omnino fateamini necesse est, contraria invicem sibi Jesum docuisse atque Moysen: idcircoque nec creditum Christum a Judaeis,", "candidate_score": 0.654998, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_29", "bdc_text": "Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_470", "psc_text": "piscibus caret squama, aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet, nec ruminat (Deut. XIV, 3-20). Et haec ergo Judaei fortiter crediderunt, scribente Moyse: idcircoque Christo jam credere non poterant, indifferentiam docenti ciborum, et a suis quidem discipulis omnia penitus removenti, saecularibus vero vulgo concedenti omnia quae possent edi, atque asseveranti quod eos nihil in os intrans pollueret; quia quae de ore impudenter procedant, ea sola sint quae polluant hominem (Matth. XV, 11-20). Haec atque alia multa Moysi contraria, Jesum dogmatizare, nemo qui nesciat. CAPUT VII. Quae quia singula percurrere longum est, unum pro multis ostendam, id est, quia Christianarum haeresium pars maxima, et, quod est in promptu, Catholici nihil eorum servare curant, quae Moyses scribit. Quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed ex vera illa Christi et discipulorum ejus traditione, vos omnino fateamini necesse est, contraria invicem sibi Jesum docuisse atque Moysen: idcircoque nec creditum Christum a Judaeis,", "candidate_score": 0.654607, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_20_22", "bdc_text": "Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ; Hausammann 23f. 192-198 .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_570", "psc_text": "dicens, Et alia quidem multa fecit Jesus, quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scriberentur libros (Joan. XXI, 25) ? Hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. Sed si de Lege et Prophetis vos delectat Joannis auctoritas, Joanni credite attestant: Legi et Prophetis. Ipse scripsit quod Isaias viderit Christi gloriam (Joan. XII, 41). In ejus habetis Evangelio, unde jam paulo ante tractavimus: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit (Id. V, 46) . Undique tergiversatio vestra contunditur. Aperte dicite non vos credere Christi Evangelio: nam qui in Evangelio quod vultis creditis, quod vultis non creditis, vobis potius quam Evangelio creditis. CAPUT IV. At quam elegantem rem sibi visus est Faustus dicere, ubi propterea voluit non credi haec scripsisse Matthaeum, quia cum de sua electione diceret, non ait, Vidit me, et dixit mihi, Sequere me; sed, Vidit Matthaeum, et dixit ei, Sequere me (Matth.", "candidate_score": 0.654525, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_29", "bdc_text": "Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_469", "psc_text": "quod virorum quisquis hoc non gestaverit, exterminabitur ille de tribu sua, et haereditatis quae Abrahae repromissa sit ac semini ejus, non veniet in consortium (Gen. XVII, 9-14). Et hoc ergo Judaei valde crediderant, asseverante Moyse: idcircoque fidem Christo habere non poterant infirmanti ea, et insuper asseveranti quod dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus (Matth. XXIII, 15). Item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem, et inter pisces ac volucres et quadrupedia helluonis in modum disceptator sedet; jubetque alia quidem abliguriri pro mundis, alia vero pro immundis ne contingi quidem: quorum in parte porcum taxat et leporem, et si quid in piscibus caret squama, aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet, nec ruminat (Deut. XIV, 3-20). Et haec ergo Judaei fortiter crediderunt, scribente Moyse: idcircoque Christo jam credere non poterant, indifferentiam docenti ciborum, et a suis quidem discipulis omnia penitus removenti, saecularibus vero vulgo concedenti omnia quae possent edi, atque asseveranti", "candidate_score": 0.649788, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_41_43", "bdc_text": "Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht : Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden . Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ;", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_984", "psc_text": "infantes jussit occidi (Matth. II, 16)? At hoc factum ibi non vituperatur, sed tantum narratur. Sed ne hoc Manichaei vesana impudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi nativitatem, qua Herodes perturbatus est, negant; ipsorum Judaeorum immanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non vituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. CAPUT LXIII. Sed, inquiunt, iste Judas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim Patriarchas computatur (Gen. XXXV, 22-26). Quid enim, et ille Judas, qui Dominum tradidit, nonne inter duodecim Apostolos numeratus est, et cum eis unus ex eis ad praedicandum Evangelium diabolus missus est (Matth. X, 2-5, et Joan. VI, 71, 72)? Sed adhuc respondent et dicunt: Ille post tale facinus laqueo suo peremptus et Apostolorum numero exemptus est (Matth. XXVII, 5); iste autem post hanc turpitudinem, inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium Deus perhibet, praecipue benedictus et super omnes laudatus est (Gen. XLIX, 8-12).", "candidate_score": 0.648585, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_42_44", "bdc_text": "Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden . Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ; Willehad Paul Ecken , Erasmus von Rotterdam , Werk und Wirkung , Bd. II , Köln ( 1967 ) .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_198", "psc_text": "Judaeo? aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei (Rom. III, 1, 2) . Quaerant isti quae sint eloquia Dei credita Judaeis, et ostendant nobis alia praeter Hebraeorum Prophetarum. Jam vero Testamenta cur dixit ad Israelitas praecipue pertinere, nisi quia et Vetus Testamentum illis datum est, et Novum in Vetere figuratum? Legis autem constitutionem, quae Israelitis data est, non intelligentes ejus dispensationem, quia jam non vult nos Deus esse sub Lege, sed sub gratia, reprehendere isti solent imperitia furiosa. Cedant ergo auctoritati apostolicae, quae laudans atque commendans Israelitarum excellentiam, etiam hoc enumeravit, quod eorum sit Legis constitutio. Quae si mala esset, non utique in eorum laude poneretur. Si autem Christum non praedicaret, non ipse Dominus diceret, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit (Joan. V, 46) : nec post resurrectionem sic ei attestaretur, dicens, Oportebat impleri omnia quae", "candidate_score": 0.648129, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_10", "bdc_text": "Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_1055", "psc_text": "Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione Domini concordavit (Luc. XXIII, 12): isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Judaeorum, ut ipsi Judaei publice clamarent, frendentes adversum Christum, Nos non habemus regem, nisi Caesarem (Joan. XIX, 15) . Neque hoc verum, nisi illa universali dominatione Romanorum: quippe etiam Caesar rex erat non proprie Judaeorum; sed ut Christum negarent, et huic adularent, ideo se tali voce damnarunt. CAPUT LXXXV. Illo ergo tempore, quo jam de tribu Judae regnum defecerat, veniendum erat Christo vero Salvatori Domino nostro, qui non obesset, multumque prodesset. Sic enim fuerat prophetatum: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est: et ipse exspectatio gentium (Gen. XLIX, 10) . Jam isto tempore omne quoque magisterium Judaeorum, et mystica, unde christi vocabantur, unctio ipsa defecerat secundum prophetiam Danielis. Tunc venit cui repositum erat, exspectatio gentium, et unctus", "candidate_score": 0.646658, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_10", "bdc_text": "Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_984", "psc_text": "infantes jussit occidi (Matth. II, 16)? At hoc factum ibi non vituperatur, sed tantum narratur. Sed ne hoc Manichaei vesana impudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi nativitatem, qua Herodes perturbatus est, negant; ipsorum Judaeorum immanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non vituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. CAPUT LXIII. Sed, inquiunt, iste Judas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim Patriarchas computatur (Gen. XXXV, 22-26). Quid enim, et ille Judas, qui Dominum tradidit, nonne inter duodecim Apostolos numeratus est, et cum eis unus ex eis ad praedicandum Evangelium diabolus missus est (Matth. X, 2-5, et Joan. VI, 71, 72)? Sed adhuc respondent et dicunt: Ille post tale facinus laqueo suo peremptus et Apostolorum numero exemptus est (Matth. XXVII, 5); iste autem post hanc turpitudinem, inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium Deus perhibet, praecipue benedictus et super omnes laudatus est (Gen. XLIX, 8-12).", "candidate_score": 0.645638, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50_52", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_569", "psc_text": "etiam post nos alii nascituri? Hinc enim non solum Matthaei, verum etiam Lucae ac Marci Evangelium, qui eosdem discipulos secuti sunt, in non imparem auctoritatem receptum est. Huc accedit, quia et ipse Dominus potuit narrare Matthaeo, quod antequam eum vocasset, cum iis egerat quos prius vocaverat. At enim hoc ipse Joannes in Evangelio suo ponere debuit, si hoc dictum a Domino audierat, qui, cum diceretur, praesens erat? Quasi fieri non potuerit ut cum omnia quae a Domino audierat, scribere non posset, inter alia quae praetermisit, et hoc praetermiserit, cum in alia scribenda esset intentus. Nonne Evangelium suum ita ipse conclusit, dicens, Et alia quidem multa fecit Jesus, quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scriberentur libros (Joan. XXI, 25) ? Hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. Sed si de Lege et Prophetis vos delectat Joannis auctoritas, Joanni credite attestant: Legi et Prophetis. Ipse scripsit quod Isaias", "candidate_score": 0.64238, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s.", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_518", "psc_text": "(Joan. XIV, 6) ; et eum pependisse constet ante oculos non ei credentium Judaeorum; non video cur dubitare debeamus, id etiam de Christo scripsisse illum, de quo Christus ait, Ille enim de me scripsit (Id. V, 47) . Proinde si quod scriptum est, Suscitabo eis Prophetam de fratribus illorum similem tibi, ostendere conatus est Faustus non posse de Christo intelligi, quia Christus Moysi similis non est, et tamen ex omni parte convictus est; quid opus est in hoc testimonio laborare? Aut certe, sicut dixit Christum similem non esse Moysi, ut illam refelleret prophetiam; sic etiam ut hanc refellat, dicat Christum non esse vitam, vel in conspectu Judaeorum non ei credentium non pependisse. Cum autem hoc ille non dixerit, nec hodie quisquam eorum audeat dicere, nihil est cur moremur hanc quoque de Domino et Salvatore nostro Jesu Christo famuli ejus amplecti prophetiam. At enim inter caetera maledicta et hoc positum est.", "candidate_score": 0.639896, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50_52", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_984", "psc_text": "infantes jussit occidi (Matth. II, 16)? At hoc factum ibi non vituperatur, sed tantum narratur. Sed ne hoc Manichaei vesana impudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi nativitatem, qua Herodes perturbatus est, negant; ipsorum Judaeorum immanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non vituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. CAPUT LXIII. Sed, inquiunt, iste Judas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim Patriarchas computatur (Gen. XXXV, 22-26). Quid enim, et ille Judas, qui Dominum tradidit, nonne inter duodecim Apostolos numeratus est, et cum eis unus ex eis ad praedicandum Evangelium diabolus missus est (Matth. X, 2-5, et Joan. VI, 71, 72)? Sed adhuc respondent et dicunt: Ille post tale facinus laqueo suo peremptus et Apostolorum numero exemptus est (Matth. XXVII, 5); iste autem post hanc turpitudinem, inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium Deus perhibet, praecipue benedictus et super omnes laudatus est (Gen. XLIX, 8-12).", "candidate_score": 0.639207, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s.", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_461", "psc_text": "illi (Matth. III, 17, et Luc. IX, 35) . Necnon et illud mihi verisimile non videtur, Judaeos potuisse tacere, cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret. Sed et haec eorum omnifaria taciturnitas non minus Jesum nihil tale dixisse significat. CAPUT III. Quamvis ergo et haec non parva videantur ad confirmandam suspicionem falsi de capitulo isto, plus tamen illo teneor, quia omnem, ut dixi, Moyseos scripturam scrutatus, nullas ibi de Christo prophetias inveni. Nunc tamen te compertus melioris intelligentiae lectorem, consecuturum me aliquid credo, acturumque fateor gratias, si spem profectus ac doctrinae, quam mihi objurgationis tuae fiducia promittit, nulla frustreris invidia; sed doceas, si quid est quod me forte legentem praeterierit de Deo ac de Domino nostro memoratum in scriptura Moysi. Nec dixeris, quaeso, ut imperiti solent, hoc ipsum satis esse debere ad fidem,", "candidate_score": 0.639149, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_17_19", "bdc_text": "Mai 1526 ( s . oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_1231", "psc_text": "Quo magis mihi videntur injuria gravi affecisse discipulos Christi: quia quae dissona iidem et repugnantia sibi scriberent, ea referrent ad ipsos, et secundum eos haec scribere se profiterentur Evangelia, quae tantis sint referta erroribus, tantis contrarietatibus narrationum simul ac sententiarum, ut nec sibi prorsus, nec inter se ipsa conveniant. Quid ergo aliud est, quam calumniari bonos, et Christi discipulorum concordem coetum in crimen devocare discordiae? Quae quia nos legentes, animadvertimus cordis obtutu sanissimo, aequissimum judicavimus utilibus acceptis ex iisdem, id est, iis quae et fidem nostram aedificent, et Christi Domini atque ejus Patris omnipotentis Dei propagent gloriam, caetera repudiare, quae nec ipsorum majestati, nec fidei nostrae conveniant. CAPUT III. Proinde nec vos, ut dicere coeperam, de Testamento Vetere circumcisionem creditis accipiendam carnaliter, quamvis ita sit scriptum (Gen. XVII, 9-14); neque sub otio ac vacatione colendum sabbatum, quamvis ita legatur (Exod. XXXI, 13); sed nec sacrificiis, ut Moysi videtur, et immolationibus", "candidate_score": 0.636532, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s.", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_466", "psc_text": "de ipso haec esse scripta plane fateri non poteris, ne si hoc sit, quaerere rursus incipiamus, etiam in quonam spiritu Moyses prophetaverit, ut aut malediceret Christo, aut eum juberet occidi. Si enim spiritum Dei habuit, haec de Christo non dixit: si haec de Christo dixit, spiritum Dei non habuit. Neque enim divinus spiritus aut malediceret Christo, aut eum juberet interfici. Ut ergo Moysen ab hoc crimine vindicetis, fateamini necesse est, ne haec quidem eum scripsisse de Christo. Quod si haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis, aut nulla erunt. Si nulla fuerint, nec Christus potuit asseverare quod nusquam est. Ita si Christus hoc minime asseveraverit, capitulum illud falsum esse constiterit. CAPUT VI. Sed nec illud quidem verisimile est, quod prosequitur, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi (Joan. V, 46) . Quia dissimilis admodum traditio est et longe altera Moyseos et Christi, ut si eorum alteri Judaei crederent, alteri necessario", "candidate_score": 0.635978, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_16", "bdc_text": "verständlich. - Ein Zusammenhang zwischen diesem Brief Juds und dem kurzen Schreiben Bullingers vom 11 .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_338", "psc_text": "quippe codices probamus, non a nobis tanquam de rerum eventu commonitis ista esse conscripta, sed olim in illo regno praedicta atque servata, nunc autem manifestata et impleta: in quibus et ea quae ibi minus perspicua sunt, quia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obvenit (I Cor. X, 11) , jam nunc illustrata solvuntur; et quae umbris futurarum adhuc rerum opacabantur, jam factarum luce manifestantur. CAPUT XI. Forte etiam hinc se diceret permoveri, quod ipsi, in quorum Libris haec inveniuntur esse praenuntiata, quae nunc cernuntur impleta, non nobiscum tenent ejusdem Evangelii societatem. Cum vero doceretur etiam hoc ab eisdem Prophetis esse praedictum, quantum moveretur ad fidem; quis tam demens est, ut non videat? quis tam impudens ut se videre dissimulet? Quis enim dubitet hoc de Judaeis fuisse prophetatum, cum Isaias dicat, Agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui; Israel autem me non", "candidate_score": 0.63542, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_6", "bdc_text": "Mai konnte er ein gedrucktes Exemplar seinem Schulfreund Peter Homphäus zuschicken ( s.", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_573", "psc_text": "VII, 6) : aut, Vocavit me Dominus, vel, Dixit ad me Dominus; et non potius, Vocavit Dominus Moysen (Levit. I, 1) , et, Dixit Dominus ad Moysen (Exod. IV, 19) : et omnia caetera in eumdem modum. Ita ergo et Matthaeus de se tanquam de alio scripsit: quod et Joannes fecit; nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: Conversus Petrus vidit discipulum quem diligebat Jesus, qui et recumbebat in coena super pectus ejus, et dixerat Domino, Quis est qui te tradet? Numquid et hic dixit, Conversus Petrus vidit me? An forte propterea nec istum putant hoc Evangelium scripsisse? Sed paulo post dicit: Hic est discipulus qui testificatur de Jesu, et qui haec scripsit; et scimus quia verum est testimonium ejus (Joan. XXI, 20, 24) , Numquid ait, Ego sum discipulus qui testificor de Jesu, et qui haec scripsi; et scimus quia verum est testimonium meum? Certe manifestum est", "candidate_score": 0.622998, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_16", "bdc_text": "verständlich. - Ein Zusammenhang zwischen diesem Brief Juds und dem kurzen Schreiben Bullingers vom 11 .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_492", "psc_text": "ea ipsa quae ad reprehendendum eligis, ostendam de Christo esse conscripta. Quin etiam petis ne dixerim, ut imperiti solent, hoc ipsum satis esse debere ad fidem, quia Christus dixerit de se scripsisse Moysen. Quod quidem si dico, non ut imperitus, sed ut fidelis dico: non valere autem hoc ad convincendum Gentilem vel Judaeum, et ego fateor; sed adversus vos, qui quoquo modo nomine Christiano gloriamini, satis esse idoneum ac praevalidum, tu quoque etsi diu tergiversatus, tamen coactus es confiteri dicens, Nolo enim nunc ad me respicias, quem ad credendum professio mea fecit obnoxium, ut non possim non credere ei quem sequor: sed puta nos cum Judaeo tractare, puta cum Gentili. Quibus verbis ostendisti, te interim, cum quo mihi nunc res est, quia te ad credendum professio tua fecit obnoxium, satis esse convictum de Christo scripsisse Moysen; quia ipsum Christum hoc dixisse, in Evangelio scriptum est, cujus tam praeclaram sanctamque auctoritatem", "candidate_score": 0.618421, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_41", "bdc_text": "Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht :", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_984", "psc_text": "infantes jussit occidi (Matth. II, 16)? At hoc factum ibi non vituperatur, sed tantum narratur. Sed ne hoc Manichaei vesana impudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi nativitatem, qua Herodes perturbatus est, negant; ipsorum Judaeorum immanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non vituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. CAPUT LXIII. Sed, inquiunt, iste Judas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim Patriarchas computatur (Gen. XXXV, 22-26). Quid enim, et ille Judas, qui Dominum tradidit, nonne inter duodecim Apostolos numeratus est, et cum eis unus ex eis ad praedicandum Evangelium diabolus missus est (Matth. X, 2-5, et Joan. VI, 71, 72)? Sed adhuc respondent et dicunt: Ille post tale facinus laqueo suo peremptus et Apostolorum numero exemptus est (Matth. XXVII, 5); iste autem post hanc turpitudinem, inter fratres suos ab illo patre, cui tam magnum testimonium Deus perhibet, praecipue benedictus et super omnes laudatus est (Gen. XLIX, 8-12).", "candidate_score": 0.616618, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_31", "bdc_text": "Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s.", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_Contra-Faustum-Manichaeum_window_1299", "psc_text": "postea multa prolata sunt, et ideo repudiata, quia vel his quae ipsorum esse constaret minime congruerunt, vel eo tempore quo illi scripserint, nequaquam innotescere, et per ipsos vel familiarissimos eorum in posteros prodi commendarique meruerunt. Nonne, ut alios omittam, sub Hippocratis medici nobilissimi nomine quidam libri prolati, in auctoritatem a medicis non recepti sunt? Nec eos adjuvit nonnulla similitudo rerum atque verborum; quando comparati eis quos vere Hippocratis esse constaret, impares judicati sunt; et quod ab eo tempore, quo et caetera scripta ejus, non innotuerunt quod vere ejus essent. Hos autem libros, quibus illi qui de transverso proferuntur comparati respuuntur, unde constat esse Hippocratis, unde si quis hoc neget, nec saltem refellitur, sed ridetur, nisi quia sic eos ab ipso Hippocratis tempore usque ad hoc tempus et deinceps successionis series commendavit, ut hinc dubitare dementis sit? Platonis, Aristotelis, Ciceronis, Varronis, aliorumque ejusmodi auctorum libros, unde noverunt homines quod ipsorum sint,", "candidate_score": 0.608798, "ce_score": null } ] }, { "rank": 9, "cf_id": "cf025", "work_id": "076_Gregorius-I_Homiliae-in-Ezechielem", "max_score": 0.696451, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Homiliae-in-Ezechielem_window_334", "psc_text": "cur ex eis omnipotenti Deo gratias agimus? Sed sciendum est quia mala nostra solummodo nostra sunt; bona autem nostra, et omnipotentis Dei sunt, et nostra, quia ipse aspirando nos praevenit ut velimus, qui adjuvando subsequitur ne inaniter velimus, sed possimus implere quae volumus. Praeveniente ergo gratia, et bona voluntate subsequente, hoc quod omnipotentis Dei donum est fit meritum nostrum. Quod bene Paulus brevi sententia explicat, dicens: Plus illis omnibus laboravi (I Cor. XV, 10) . Qui ne suae videretur virtuti tribuisse quod fecerat, adjunxit: Non autem ego, sed gratia Dei mecum (Ibid.) . Quia enim coelesti dono praeventus est, quasi alienum se a bono suo opere agnovit, dicens: Non autem ego. Sed quia praeveniens gratia liberum in eo arbitrium fecerat in bonum, quo libero arbitrio eamdem gratiam est subsecutus in opere, adjunxit: Sed gratia Dei mecum (Ibid.) . Ac si diceret: In bono opere laboravi, non ego, sed et ego.", "candidate_score": 0.696451, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Homiliae-in-Ezechielem_window_333", "psc_text": "Sic Paulus cum discipulos admoneret, dicens, Cum metu et tremore vestram ipsorum salutem operamini (Philip. II, 12) , illico quis in eis haec ipsa bona operaretur adjunxit, dicens: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate (Ibid., 13) . Hinc est quod ipsa Veritas discipulis dicit: Sine me nihil potestis facere (Joan. XV, 5) . Sed in his considerandum quia sic bona nostra si omnipotentis Dei dona sunt ut in eis aliquid nostrum non sit, cur nos quasi pro meritis aeternam retributionem quaerimus? Si autem ita nostra sunt ut dona Dei omnipotentis non sint, cur ex eis omnipotenti Deo gratias agimus? Sed sciendum est quia mala nostra solummodo nostra sunt; bona autem nostra, et omnipotentis Dei sunt, et nostra, quia ipse aspirando nos praevenit ut velimus, qui adjuvando subsequitur ne inaniter velimus, sed possimus implere quae volumus. Praeveniente ergo gratia, et bona voluntate subsequente,", "candidate_score": 0.694205, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Homiliae-in-Ezechielem_window_334", "psc_text": "cur ex eis omnipotenti Deo gratias agimus? Sed sciendum est quia mala nostra solummodo nostra sunt; bona autem nostra, et omnipotentis Dei sunt, et nostra, quia ipse aspirando nos praevenit ut velimus, qui adjuvando subsequitur ne inaniter velimus, sed possimus implere quae volumus. Praeveniente ergo gratia, et bona voluntate subsequente, hoc quod omnipotentis Dei donum est fit meritum nostrum. Quod bene Paulus brevi sententia explicat, dicens: Plus illis omnibus laboravi (I Cor. XV, 10) . Qui ne suae videretur virtuti tribuisse quod fecerat, adjunxit: Non autem ego, sed gratia Dei mecum (Ibid.) . Quia enim coelesti dono praeventus est, quasi alienum se a bono suo opere agnovit, dicens: Non autem ego. Sed quia praeveniens gratia liberum in eo arbitrium fecerat in bonum, quo libero arbitrio eamdem gratiam est subsecutus in opere, adjunxit: Sed gratia Dei mecum (Ibid.) . Ac si diceret: In bono opere laboravi, non ego, sed et ego.", "candidate_score": 0.693568, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Homiliae-in-Ezechielem_window_169", "psc_text": "mente redeamus. Reddamus Creatori nostro gratias de bonis quae accipimus, eique cum Isaia propheta suppliciter dicamus: Omnia opera nostra operatus es nobis (Isai. XXVI, 12) . Bona enim nostra ejus sunt opera, cujus visceribus non suffecit ut nos erigeret, nisi et semetipsum pro nobis inclinaret. Si enim coaeternus Patri Deus ante saecula non fieret homo in tempore, quando homo temporalis saperet aeterna? Descensio ergo veritatis ascensio lacta est humilitatis nostrae. Demus ei gloriam, demus laudem, qui vivit cum Patre in unitate Spiritus sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen. HOMILIA VI. Explanantur versus 15, 16, 17, cum media decimi octavi parte; deflexo ad sacrae Scripturae, ad Evangelii praesertim commendationem, prophetici sermonis sensu. 1213 1. Tenebrosa aqua in nubibus aeris (Psal. XVII, 12) , quia obscura est scientia in prophetis. Sed Salomonis voce attestante didicimus: Gloria regum celare verbum, et gloria Dei est investigare sermonem, quia et honor est hominum eorum", "candidate_score": 0.691514, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Homiliae-in-Ezechielem_window_333", "psc_text": "Sic Paulus cum discipulos admoneret, dicens, Cum metu et tremore vestram ipsorum salutem operamini (Philip. II, 12) , illico quis in eis haec ipsa bona operaretur adjunxit, dicens: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate (Ibid., 13) . Hinc est quod ipsa Veritas discipulis dicit: Sine me nihil potestis facere (Joan. XV, 5) . Sed in his considerandum quia sic bona nostra si omnipotentis Dei dona sunt ut in eis aliquid nostrum non sit, cur nos quasi pro meritis aeternam retributionem quaerimus? Si autem ita nostra sunt ut dona Dei omnipotentis non sint, cur ex eis omnipotenti Deo gratias agimus? Sed sciendum est quia mala nostra solummodo nostra sunt; bona autem nostra, et omnipotentis Dei sunt, et nostra, quia ipse aspirando nos praevenit ut velimus, qui adjuvando subsequitur ne inaniter velimus, sed possimus implere quae volumus. Praeveniente ergo gratia, et bona voluntate subsequente,", "candidate_score": 0.687669, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_20_22", "bdc_text": "Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ; Hausammann 23f. 192-198 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Homiliae-in-Ezechielem_window_528", "psc_text": "ut per locorum qualitates indicet quid in posterum de prophetiae mysteriis sequeretur. Ecce enim ait: VERS. 22.-- Facta est super me manus Domini, et dixit ad me: Surgens egredere in campum, et ibi loquar tecum. 2. Quid est hoc, quod prius Dominus in medio Israelitarum locutus ad prophetam suum fuerat, et tamen postmodum dicit: Egredere in campum, et ibi loquar tecum, nisi quod prophetiae suae gratiam et prius Judaeae infundere, et hanc postmodum dignatus est in latitudinem gentium demonstrare? Neque enim immerito per campum gentilitas designatur, quae longe lateque, id est in universo mundo distenditur. Ubi et subditur: VERS. 23.-- Et surgens egressus sum in campum, et ecce ibi gloria Domini stabat, quasi gloria quam vidi juxta flumen Chobar. 3. In campo gloriam Domini propheta vidit, quam juxta flumen Chobar in medio Israelitarum viderat, quia ipsa ejus majestas gentibus apparuit, quae prius se electis in Judaico populo, revelante Spiritu, declaravit.", "candidate_score": 0.656349, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_20", "bdc_text": "Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 .", "psc_chunk_id": "076_Gregorius-I_Homiliae-in-Ezechielem_window_528", "psc_text": "ut per locorum qualitates indicet quid in posterum de prophetiae mysteriis sequeretur. Ecce enim ait: VERS. 22.-- Facta est super me manus Domini, et dixit ad me: Surgens egredere in campum, et ibi loquar tecum. 2. Quid est hoc, quod prius Dominus in medio Israelitarum locutus ad prophetam suum fuerat, et tamen postmodum dicit: Egredere in campum, et ibi loquar tecum, nisi quod prophetiae suae gratiam et prius Judaeae infundere, et hanc postmodum dignatus est in latitudinem gentium demonstrare? Neque enim immerito per campum gentilitas designatur, quae longe lateque, id est in universo mundo distenditur. Ubi et subditur: VERS. 23.-- Et surgens egressus sum in campum, et ecce ibi gloria Domini stabat, quasi gloria quam vidi juxta flumen Chobar. 3. In campo gloriam Domini propheta vidit, quam juxta flumen Chobar in medio Israelitarum viderat, quia ipsa ejus majestas gentibus apparuit, quae prius se electis in Judaico populo, revelante Spiritu, declaravit.", "candidate_score": 0.6555, "ce_score": null } ] }, { "rank": 10, "cf_id": "cf020", "work_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini", "max_score": 0.696181, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s.", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_72", "psc_text": "quorum in Latinam linguam sententias transferebam. « Sed, dixi, qui diligens lector est, statim requiret, et dicet. Et rursus in fine, Alius vero hoc quod ait, ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae, ad illam intelligentiam transfert. » Ecce, inquies, sub diligentis lectoris persona, Origenis sententias explicasti. Fateor errorem, non debui diligentem dicere, sed blasphemum: quod si fecissem, et aliquo scissem vaticinio te istiusmodi naenias sectaturum, etiam calumniae verba vitassem. Grande crimen si Origenem diligentem dixi esse lectorem, cujus septuaginta libros interpretatus sum, quem in coelum laudibus tuli; pro quo compulsus sum ante biennium brevi libello tuis contra me praeconiis respondere ( Epistola ad Pammach. ante biennium scripta ). Ecclesiarum magistrum a me dictum esse Origenem, in tuis laudibus objicis: et putas quod pertimescere debeam, si diligentem lectorem me illum dixisse inimicus accuses. Solemus et negotiatores parcissimos, et frugi servos, et molestos paedagogos, et argutissimos fures, diligentes vocare.", "candidate_score": 0.696181, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1_3", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) . Das Manus kript hatte Bullinger am 23 .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_72", "psc_text": "quorum in Latinam linguam sententias transferebam. « Sed, dixi, qui diligens lector est, statim requiret, et dicet. Et rursus in fine, Alius vero hoc quod ait, ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae, ad illam intelligentiam transfert. » Ecce, inquies, sub diligentis lectoris persona, Origenis sententias explicasti. Fateor errorem, non debui diligentem dicere, sed blasphemum: quod si fecissem, et aliquo scissem vaticinio te istiusmodi naenias sectaturum, etiam calumniae verba vitassem. Grande crimen si Origenem diligentem dixi esse lectorem, cujus septuaginta libros interpretatus sum, quem in coelum laudibus tuli; pro quo compulsus sum ante biennium brevi libello tuis contra me praeconiis respondere ( Epistola ad Pammach. ante biennium scripta ). Ecclesiarum magistrum a me dictum esse Origenem, in tuis laudibus objicis: et putas quod pertimescere debeam, si diligentem lectorem me illum dixisse inimicus accuses. Solemus et negotiatores parcissimos, et frugi servos, et molestos paedagogos, et argutissimos fures, diligentes vocare.", "candidate_score": 0.695934, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1_3", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) . Das Manus kript hatte Bullinger am 23 .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_212", "psc_text": "non sua, sed divina volumina transtulerunt, et familiarem meum id a Christiano et amico debere suscipere, quod magno sumptu sibi a Judaeis describere festinavit. Excessi Epistolae modum, et qui contra nefariam haeresim jam stylum fixeram, pro me respondere compulsus sum, exspectans tria amici volumina, et ad congeriem criminum ejus tota mente suspensus: nisi quod levius est, professum inimicum cavere, quam hostem latentem sub amici nomine sustinere. LIBER TERTIUS, VEL ULTIMA RESPONSIO S. HIERONYMI ADVERSUS SCRIPTA RUFINI. 531 1. Acceptis ab ipso Rufino libris Invectivar. respondet. --Lectis litteris prudentiae tuae, quibus in me inveheris, et laudatum, quondam tuum, quem verum collegam loquebaris et fratrem, nunc libris ad respondendum provocas, terresque criminibus, intellexi illud Salomonis in te esse completum: In ore stulti baculus contumeliae (Prov. XIV, 3) . Et, non recipit fatuus verba prudentiae: nisi ea dixeris, quae versantur in corde ejus (Prov. XVIII, 2) . Et Isaias: Fatuus, inquit, fatua loquetur,", "candidate_score": 0.686556, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11_13", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_113", "psc_text": "qui omnibus existit causa peccati, si pro operibus suis, quasi homo, redditurus est rationem, et cum angelis suis aeterni ignis haereditate potietur. Hoc enim deerat, ut hominibus tormento subditis, ille potiretur ignibus aeternis, quos tanto tempore desideraverat. Et videris mihi calumniam in hoc loco facere diabolo, et criminatorem omnium falsis criminibus accusare. Dicis enim, « qui omnibus existit causa peccati; » et dum in illum refers crimina, homines culpa liberas, tollisque arbitrii libertatem, Salvatore dicente, quod de corde nostro exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae (Matth. XV, 19) . Et rursum de Juda in Evangelio legimus: Post buccellam intravit in eum Satanas (Joan. XIII, 27) : qui ante buccellam sponte peccaverat, et nec humilitate, nec clementia Salvatoris flexus est ad poenitentiam. Unde Apostolus: Quos tradidi, inquit, Satanae, ut discant non blasphemare (I Tim. I, 20) . Et in alio loco: Tradidi hujusmodi Satanae in interitum carnis,", "candidate_score": 0.682673, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s.", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_316", "psc_text": "recognosco, et vera in nos debaccharis insania. Nisi enim ego quod non est, audacter exigerem, tu videbaris habere quod non habes. Pythagorae a me libros flagitas. Quis enim tibi dixit illius exstare volumina? Nonne in epistola mea, quam criminaris, haec verba sunt? « Sed fac me errasse in adolescentia, et philosophorum, id est, Gentilium studiis eruditum, in principio fidei ignorasse dogmata Christiana, et hoc putasse in Apostolis, quod in Pythagora et Platone et Empedocle legeram. » De dogmatibus eorum, non de libris locutus sum, quae potui in Cicerone, Bruto, ac Seneca discere. Lege pro Vatinio oratiunculam, et alias ubi sodalitiorum mentio fit. Revolve dialogos Tullii. Respice omnem oram Italiae, quae quondam magna Graecia dicebatur: et Pythagoricorum dogmatum incisa publicis litteris aera cognosces. Cujus enim sunt illa χρυσᾶ παραγγέλματα? nonne Pythagorae? in quibus omnia ejus breviter dogmata continentur, et in quae latissimo opere philosophus commentatus est Jamblichus, imitatus ex parte Moderatum", "candidate_score": 0.679029, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s.", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_254", "psc_text": "parte susceperis, quia non mala, sed bona, et tuae esse fidei judicabas? Haec sunt de quibus quaesivi, utrum bona essent, an mala, quae in Praefatione laudasti, quae amputatis pessimis, quasi optima remansisse confessus es, et te in verae argumentationis appendi equuleo, ut si bona dixeris, haereticus comproberis [ Al. comprehendaris]; si mala, statim audias: Cur ergo quae mala sunt, in Praefatione laudasti? Et non illud adjunxi, quod tu callide simulas: Cur quae mala erant, ad Latinorum notitiam transtulisti? Mala enim ostendere interdum non docentis est, sed vetantis [ Al. vitantis]: ut caveat lector, non ut sequatur errores; ut nota contemnat, quae nonnunquam ignota miraculo sunt. Et audes post haec dicere, quod ego auctor talium scriptorum sim: tu autem ut interpres, in quibus emendare aliquid potueris, plus egeris quam interpres; in quibus non potueris, solum interpres fueris. Recte ista diceres, si libri tui περὶ Ἀρχῶν Praefatiunculam non haberent. Quod et Hilarius", "candidate_score": 0.676382, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_37_39", "bdc_text": "«Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.675424, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_1_3", "bdc_text": "Diligentiamdarüber und weiter unten am Rande Inhaltsnotizen von J. H. Hottinger. tuam in veterum scriptis vehementer laudo , optime frater ( sic adpellari volo , nam quod me praeceptorem tuum vocas , minime agnosco ) , fortia enim sunt contra papistas iacula , nimirum quibus ipsi ut columnis nitunturDer Satz bezieht sich wahrscheinlich auf die kurz vorher erschienene Schrift Bullingers «Vergleichung der uralten und unserer Zeiten Ketzereien» ( s. HBBibl 1 ) . Das Manus kript hatte Bullinger am 23 .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_55", "psc_text": "in primis Patriarcham 475 Jacob, quem legimus benedictiones patris artifici impetrasse mendacio. Ex quo perspicuum est, quod nisi ita mentiti fuerimus, ut magnum nobis ex hoc aliquod quaeratur bonum, judicandi simus, quasi inimici ejus, qui ait: Ego sum veritas (Joan. XIV) . » Haec Origenes scripsit, negare non possumus: scripsit in libris, quos ad perfectos et ad discipulos loquebatur: docetque magistris mentiendum; discipulos autem non debere mentiri. Qui ergo bene mentitur, et absque ulla verecundia quidquid in buccam venerit confingit in fratres, magistrum se optimum probat. 19. Psalmi II interpretationem defendit. Deosculatio pro veneratione apud Hebraeos. --Illud quoque carpere dicitur, quod secundum Psalmum interpretans, pro eo quod legimus in Latino, apprehendite disciplinam; et in Hebraico volumine scriptum est NESCU BAR, dixerim in Commentariolis meis, adorate filium. Et rursum omne Psalterium in Romanum vertens sonum, quasi immemor expositionis antiquae posuerim, adorate pure: quod utique sibi esse contrarium omnibus patet. Et revera", "candidate_score": 0.674687, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_28_30", "bdc_text": "Aufl. 1543 ) . Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen . Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.666085, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_37_39", "bdc_text": "«Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_4", "psc_text": "sententiae sententiis respondent, aut ubi in una columna aemulus calumniam intentat, in altera criminis dilutio est; sed e contrario alter prout libet suo stomacho inservit et velitatur: alter non lectis contra se libris, sed vulgo intellectis criminationibus occurrit. Quare praeposteram Martianaei curam nemo non improbavit, natam ad creandum lectori laborem, ipsumque S. Doctoris contextum singulis paginis intercipiendum. Secundo cum sit utile studiosis et commodum, authentica monumenta, quae scriptis auctoris quem exornas, occasionem dederunt, vel quae ab ipso auctore impugnantur, scriptis iisdem annectere, nos huc adscivimus primo Rufini libellum illum, sive Apologiam, aut confessionem fidei, quam ad papam Anastasium misit, et quam Hieronymus toto secundo libro confutat; deinde ipsam quoque Anastasii super nomine Rufini epistolam, quam illi toties tum alibi, tum maxime hisce in libris ingerit S. Doctor. Hactenus in eum tomum qui aliena ac supposititia complectitur, rejectae sunt; sed in antiquis codicibus, quemadmodum de veteri Corbeiensi P. Coustantius tradit, satis", "candidate_score": 0.663991, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_36_38", "bdc_text": "Jud antwortete in seinem Büchlein : «Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.663825, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_49_51", "bdc_text": "Brieftext) ist anzunehmen , daß Bullinger zu seiner Antwort an Erasmus theologisches Material beigesteuert hat , s. Köhler , ZL I 149 . Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_38", "psc_text": "epistola publica (Epist. 81 ad Rufin.), qui diligenter cavi, ne quid in te dictum putares, scripsi ad te statim brevem Epistolam, expostulans super laudibus tuis. Quam, quia Romae non eras, amici mei tibi mittere noluerunt, eo quod te dicerent cum sodalibus tuis indigna nomine Christiano de mea conversatione jactitare. Cujus exemplum huic volumini subdidi, ut scias quantum dolorem, quanta moderatione necessitudinis temperavi. 469 13. Judaeus Hieronymi praeceptor. Gregorius Nazianzenus magister Hieronymi. Huillus Judaeus. Psalmi sine titulo. --Audio praeterea te quaedam de epistola mea philosophice carpere, et hominem rugosae frontis adductique supercilii, Plautino in me sale ludere, eo quod Barrabam Judaeum dixerim praeceptorem meum. Nec mirum si pro BAR-ANINA, ubi est aliqua vocabulorum similitudo, scripseris Barrabam, cum tantam habeas licentiam nominum immutandorum; ut de Eusebio Pamphilum, de haeretico martyrem feceris. Cavendus homo, et mihi maxime declinandus, ne me repente, dum nescio, de Hieronymo Sardanapalum nomines. Audi ergo, sapientiae columen, et norma", "candidate_score": 0.661768, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_49_51", "bdc_text": "Brieftext) ist anzunehmen , daß Bullinger zu seiner Antwort an Erasmus theologisches Material beigesteuert hat , s. Köhler , ZL I 149 . Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.661104, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_48_50", "bdc_text": "- Auf Grund von Juds Bitte ( s. Brieftext) ist anzunehmen , daß Bullinger zu seiner Antwort an Erasmus theologisches Material beigesteuert hat , s. Köhler , ZL I 149 . Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s.", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_38", "psc_text": "epistola publica (Epist. 81 ad Rufin.), qui diligenter cavi, ne quid in te dictum putares, scripsi ad te statim brevem Epistolam, expostulans super laudibus tuis. Quam, quia Romae non eras, amici mei tibi mittere noluerunt, eo quod te dicerent cum sodalibus tuis indigna nomine Christiano de mea conversatione jactitare. Cujus exemplum huic volumini subdidi, ut scias quantum dolorem, quanta moderatione necessitudinis temperavi. 469 13. Judaeus Hieronymi praeceptor. Gregorius Nazianzenus magister Hieronymi. Huillus Judaeus. Psalmi sine titulo. --Audio praeterea te quaedam de epistola mea philosophice carpere, et hominem rugosae frontis adductique supercilii, Plautino in me sale ludere, eo quod Barrabam Judaeum dixerim praeceptorem meum. Nec mirum si pro BAR-ANINA, ubi est aliqua vocabulorum similitudo, scripseris Barrabam, cum tantam habeas licentiam nominum immutandorum; ut de Eusebio Pamphilum, de haeretico martyrem feceris. Cavendus homo, et mihi maxime declinandus, ne me repente, dum nescio, de Hieronymo Sardanapalum nomines. Audi ergo, sapientiae columen, et norma", "candidate_score": 0.658922, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_37_39", "bdc_text": "«Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_5", "psc_text": "quam Hieronymus toto secundo libro confutat; deinde ipsam quoque Anastasii super nomine Rufini epistolam, quam illi toties tum alibi, tum maxime hisce in libris ingerit S. Doctor. Hactenus in eum tomum qui aliena ac supposititia complectitur, rejectae sunt; sed in antiquis codicibus, quemadmodum de veteri Corbeiensi P. Coustantius tradit, satis prudenter ipsis apponuntur Hieronymi libris, ejusque dispositionis doctissimo viro ipse auctor Hieronymus videbatur. Denique lucubrationes omnes pleramque partem cum antiquis editionibus, unam aut alteram cum vetustissimo Palatino - Vaticano 234 contulimus, saepe etiam emendamus. LIBER PRIMUS. 457 1. Et vestris et multorum litteris didici, objici mihi in schola Tyranni, lingua canum meorum ex inimicis ab ipso (Ps. LXVII, 24), cur περὶ Ἀρχῶν libros in Latinum verterim. O impudentiam singularem! accusant medicum quod venena prodiderit; ut scilicet φαρμακοπώλην suum, non innocentiae merito, sed criminis communione tueantur, quasi culpam numerus peccantium minuat, et in personis, non in rebus sit accusatio. Scribuntur contra", "candidate_score": 0.656871, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_48_50", "bdc_text": "- Auf Grund von Juds Bitte ( s. Brieftext) ist anzunehmen , daß Bullinger zu seiner Antwort an Erasmus theologisches Material beigesteuert hat , s. Köhler , ZL I 149 . Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s.", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.65418, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_42_44", "bdc_text": "Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden . Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ; Willehad Paul Ecken , Erasmus von Rotterdam , Werk und Wirkung , Bd. II , Köln ( 1967 ) .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.654025, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_43_45", "bdc_text": "Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ; Willehad Paul Ecken , Erasmus von Rotterdam , Werk und Wirkung , Bd. II , Köln ( 1967 ) . - Zeugnisse der Buchkunst , 4 .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.653686, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_38", "bdc_text": "Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_4", "psc_text": "sententiae sententiis respondent, aut ubi in una columna aemulus calumniam intentat, in altera criminis dilutio est; sed e contrario alter prout libet suo stomacho inservit et velitatur: alter non lectis contra se libris, sed vulgo intellectis criminationibus occurrit. Quare praeposteram Martianaei curam nemo non improbavit, natam ad creandum lectori laborem, ipsumque S. Doctoris contextum singulis paginis intercipiendum. Secundo cum sit utile studiosis et commodum, authentica monumenta, quae scriptis auctoris quem exornas, occasionem dederunt, vel quae ab ipso auctore impugnantur, scriptis iisdem annectere, nos huc adscivimus primo Rufini libellum illum, sive Apologiam, aut confessionem fidei, quam ad papam Anastasium misit, et quam Hieronymus toto secundo libro confutat; deinde ipsam quoque Anastasii super nomine Rufini epistolam, quam illi toties tum alibi, tum maxime hisce in libris ingerit S. Doctor. Hactenus in eum tomum qui aliena ac supposititia complectitur, rejectae sunt; sed in antiquis codicibus, quemadmodum de veteri Corbeiensi P. Coustantius tradit, satis", "candidate_score": 0.653248, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30_32", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde . Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s. unten [Nr. 37 ] S. 201f , Anm. 11 ) in Verdacht hatte , antwortete im Juni mit der Schrift :", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.651948, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_38", "bdc_text": "Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_6", "psc_text": "canum meorum ex inimicis ab ipso (Ps. LXVII, 24), cur περὶ Ἀρχῶν libros in Latinum verterim. O impudentiam singularem! accusant medicum quod venena prodiderit; ut scilicet φαρμακοπώλην suum, non innocentiae merito, sed criminis communione tueantur, quasi culpam numerus peccantium minuat, et in personis, non in rebus sit accusatio. Scribuntur contra me libri, ingeruntur omnibus audiendi; et tamen non eduntur, ut et simplicium corda percutiant, et mihi facultatem pro me auferant respondendi. Novum malitiae genus, accusare, quod prodi timeas: scribere, quod occultes. Si sunt vera quae scribit, cur publicum timuit? si falsa, cur scripsit? Olim pueri legimus: Intemperantis esse arbitror scribere quidquam, quod occultari velis (Cicero lib. I Academ. Quaest.). Rogo quis est iste dolor? Quid aestuant? quid insaniunt? Quod praeconem repuli figuratum? quod nolui me subdolo ore laudari? quod sub amici 458 nomine, inimici insidias deprehendi? Frater et collega in praefatiuncula vocor, et satis aperte exponuntur crimina mea, quid scripserim,", "candidate_score": 0.65186, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_47_49", "bdc_text": "Schriften und Gegenschriften ausführlicher zitiert bei Salomon Heß , Erasmus von Roterdam nach seinem Leben und Schriften , Zweyte Hälfte , Zürich 1790 , S. 271-293 . - Auf Grund von Juds Bitte ( s. Brieftext) ist anzunehmen , daß Bullinger zu seiner Antwort an Erasmus theologisches Material beigesteuert hat , s. Köhler , ZL I 149 .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.650822, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_38", "bdc_text": "Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_128", "psc_text": "in vero, et si cui ipse revelare dignabitur. Per tanta saecula tibi nullus videtur dignus fuisse, cui de hac quaestione Dominus revelarit? Non patriarcha, non propheta, non apostolus, non martyr? Ne tibi quidem, quando in carceribus et exsiliis morabaris, hujuscemodi sacramenta patuerunt? Dominus in Evangelio, Pater, inquit, revelavi nomen tuum hominibus (Joan. XVII, 6) . Qui Patrem revelavit, de animarum statu tacuit: et miraris si contra te fratrum scandala concitentur, cum id nescire te jures, quod Christi Ecclesiae se nosse fateantur? 11. Exposita fide sua, immo inscitiae confessione, transit ad aliud; et excusare se nititur, cur libros περὶ Ἀρχῶν in Latinum verterit. Et haec scribit ad verbum: « Sane quia audio etiam inde esse disputatum quod quaedam Origenis rogatus a fratribus de Graeco in Latinum transtuli, puto quod omnes intelligant, haec pro solo livore culpari. Si enim aliquid est quod displiceat in auctore, quare id ad interpretem detorquetur? Sicut in", "candidate_score": 0.650548, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_38_40", "bdc_text": "Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften . Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.650337, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_37_39", "bdc_text": "«Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_151", "psc_text": "Rufinus de adulteratione librorum Origenis. --Videamus tamen, quibus argumentis probare nitatur Origenis ab haereticis scripta vitiata. « Clemens, inquit, Apostolorum discipulus, qui Romanae Ecclesiae post Apostolos episcopus et martyr fuit, libros edidit, qui appellantur ἀναγνωρισμὸς, id est, recognitio, in quibus quum ex persona Petri Apostoli doctrina, quasi vere apostolica in quamplurimis exponatur: in aliquibus ita Eunomii dogma inseritur, ut nihil aliud quam ipse Eunomius disputare credatur, Filium Dei creatum 508 de nullis exstantibus asseverans. » Et post alia, quae prolixum est, scribere: « Quid, quaeso, ait, de his sentiendum est, quod Apostolicus vir haeretica scripserit? An id potius credendum, quod perversi homines ad assertionem dogmatum suorum sub virorum sanctorum nomine, tamquam facilius credenda, interseruerint ea, quae illi nec sensisse, nec scripsisse credendi sunt? » Clementem quoque Alexandrinae Ecclesiae presbyterum, virum catholicum, scribit in libris suis interdum Dei Filium dicere creatum: et Dionysium Alexandrinae urbis episcopum, virum eruditissimum, contra Sabellium quatuor", "candidate_score": 0.650034, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_36_38", "bdc_text": "Jud antwortete in seinem Büchlein : «Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_4", "psc_text": "sententiae sententiis respondent, aut ubi in una columna aemulus calumniam intentat, in altera criminis dilutio est; sed e contrario alter prout libet suo stomacho inservit et velitatur: alter non lectis contra se libris, sed vulgo intellectis criminationibus occurrit. Quare praeposteram Martianaei curam nemo non improbavit, natam ad creandum lectori laborem, ipsumque S. Doctoris contextum singulis paginis intercipiendum. Secundo cum sit utile studiosis et commodum, authentica monumenta, quae scriptis auctoris quem exornas, occasionem dederunt, vel quae ab ipso auctore impugnantur, scriptis iisdem annectere, nos huc adscivimus primo Rufini libellum illum, sive Apologiam, aut confessionem fidei, quam ad papam Anastasium misit, et quam Hieronymus toto secundo libro confutat; deinde ipsam quoque Anastasii super nomine Rufini epistolam, quam illi toties tum alibi, tum maxime hisce in libris ingerit S. Doctor. Hactenus in eum tomum qui aliena ac supposititia complectitur, rejectae sunt; sed in antiquis codicibus, quemadmodum de veteri Corbeiensi P. Coustantius tradit, satis", "candidate_score": 0.649916, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_37_39", "bdc_text": "«Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_149", "psc_text": "phaleras, ego te intus, et in cute novi. (Persius, Sat. 3.) Vir doctissimus Eusebius (doctissimum dixi, non catholicum, ne more solito, mihi et in hoc calumniam struas) per sex volumina nihil aliud agit, nisi ut Origenem suae ostendat fidei, id est, Arianae perfidiae. Et multa ponit exempla, et hoc constanter probat. Tibi ergo in quo somnio Alexandrini carceris revelatum est, ut quae ille vera profitetur, falsata confingas? Sed forsitan hic, ut Arianus, ab haereticis addita, in occasionem sui traxit erroris, ne solus male sensisse contra Ecclesiam putaretur. Quid respondebis pro Didymo, qui certe in Trinitate catholicus est? Cujus etiam nos de Spiritu sancto librum in Latinam linguam vertimus ( Vid. supra ). Certe hic in his, quae ab haereticis in Origenis operibus addita sunt, consentire non potuit; et in ipsis περὶ Ἀρχῶν, quos tu interpretatus es libris, breves dictavit Commentariolos, quibus non negaret ab Origene scripta, quae scripta sunt: sed", "candidate_score": 0.649553, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_8_10", "bdc_text": "Das Werk gab er unter dem Pseudonym Octavius Florens in deutlicher Anlehnung an Q. Septimius Florens Tertullianus heraus ( s. Staedtke 280 ) . Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.648116, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_36_38", "bdc_text": "Jud antwortete in seinem Büchlein : «Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_5", "psc_text": "quam Hieronymus toto secundo libro confutat; deinde ipsam quoque Anastasii super nomine Rufini epistolam, quam illi toties tum alibi, tum maxime hisce in libris ingerit S. Doctor. Hactenus in eum tomum qui aliena ac supposititia complectitur, rejectae sunt; sed in antiquis codicibus, quemadmodum de veteri Corbeiensi P. Coustantius tradit, satis prudenter ipsis apponuntur Hieronymi libris, ejusque dispositionis doctissimo viro ipse auctor Hieronymus videbatur. Denique lucubrationes omnes pleramque partem cum antiquis editionibus, unam aut alteram cum vetustissimo Palatino - Vaticano 234 contulimus, saepe etiam emendamus. LIBER PRIMUS. 457 1. Et vestris et multorum litteris didici, objici mihi in schola Tyranni, lingua canum meorum ex inimicis ab ipso (Ps. LXVII, 24), cur περὶ Ἀρχῶν libros in Latinum verterim. O impudentiam singularem! accusant medicum quod venena prodiderit; ut scilicet φαρμακοπώλην suum, non innocentiae merito, sed criminis communione tueantur, quasi culpam numerus peccantium minuat, et in personis, non in rebus sit accusatio. Scribuntur contra", "candidate_score": 0.647707, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_39_41", "bdc_text": "und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften . Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) . Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht :", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.647614, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_35_37", "bdc_text": "Erasmus beteuerte , daß er mit seinen Äußerungen den Boden der katholischen Lehre über die Realpräsenz nie verlassen habe . Jud antwortete in seinem Büchlein : «Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.647118, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_61_63", "bdc_text": "] Heimr [ ycho ] fratri suoin der oberen Ecke rechts z. T. unlesbare Notizen Juds ; der Anfang ist abgeschnitten bzw. durch die buchbinderische Einfassung unzugänglich : - - - meß [ ? ]", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_200", "psc_text": "ut ea quae in illa, aut obscura sunt, aut omissa, aut certe vitio scriptorum depravata, manifestiora nostra interpretatione fierent, qui et Hebraeum sermonem ex parte didicimus, et in Latino pene ab ipsius incunabulis inter grammaticos et rhetores et philosophos detriti sumus. Quod si apud Graecos post Septuaginta editionem, jam Christi Evangelio coruscante, Judaeus Aquila, et Symmachus ac Theodotion judaizantes haeretici sunt recepti, qui multa mysteria Salvatoris, subdola interpretatione celarunt, et tamen in Hexaplis habentur apud Ecclesias, et explanantur ab ecclesiasticis viris: quanto magis ego Christianus, de parentibus Christianis natus, et vexillum crucis in mea fronte portans, cujus studium fuit omissa repetere, depravata corrigere, et sacramenta Ecclesiae, puro et fideli aperire sermone, vel a fastidiosis, vel a malignis lectoribus non debeo reprobari! » 30. Ex Prologo in Psalterium. --Psalterium quoque quod certe emendatissimum juxta Septuaginta interpretes nostro labore dudum Roma suscepit, rursum juxta Hebraicum vertens, Praefatione munivi, et sic in parte", "candidate_score": 0.646649, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30_32", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde . Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s. unten [Nr. 37 ] S. 201f , Anm. 11 ) in Verdacht hatte , antwortete im Juni mit der Schrift :", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_169", "psc_text": "enim potest, ut etiam si a me verum audisti, alius qui hujus rei ignarus est, dicat a te esse compositum: et quasi mimum Philistionis, vel Lentuli, ac Marulli stropham eleganti sermone confictam. 21. De S. Epiphanio querela. --Quo non perveniat semel effrenata temeritas? Post excommunicationem Hilarii, post Cypriani ψευδεπίγραφον haereseos librum, post Athanasii, me dormitante, lituram, simul et inscriptionem, erupit aliquando contra Papam Epiphanium, et dolorem pectoris sui, quod eum in epistola quam ad Joannem episcopum scripserat, haereticum arguit, in Apologia pro Origine digerit, et his se sermonibus consolatur: « Quin potius aperienda est hoc in loco veritas latens. Non enim possibile est, tam iniquo judicio uti quemquam hominum, ut de causa aequali non aequaliter sentiat. Sed quod auctores obtrectatorum ejus hi sunt, qui vel in Ecclesia disputare latius solent, vel etiam libros scribere, qui totum de Origene vel loquuntur, vel scribunt. Ne ergo plures ipsorum furta cognoscant, quae utique", "candidate_score": 0.645323, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_37", "bdc_text": "«Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.644759, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40_42", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) . Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht : Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.644336, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_0", "psc_text": "IN LIBROS CONTRA RUFINUM ADMONITIO, Dissensionis Hieronymum inter ac Rufinum longe notior historia est, quam nostra explicatione ut indigeat. Causa mali tanti Latina versio librorum Origenis περὶ Ἀρχῶν fuit, quam presbyter Aquileiensis, sublesta utique fide, elaboraverat Romae circa annum 398. Nam ut Origeniani dogmatis venena, subdolae interpretationis fuco oblita, Latinis auribus tutius propinaret, praefationem operi praefixit, in qua Hieronymum figuratis laudibus praedicabat, veluti Adamantii opinionum fautorem, suaeque sententiae socium: ipsum vero librum ab ascriptis erroribus expurgatum opera sua jactabat. Sed cum multa essent adhuc quae christianas aures moverent, et minus catholice dicta existimarentur, Pammachius et Oceanus Hieronymo auctores fuerunt, ut germanam ipse ejus libri interpretationem vulgaret, nequaquam dissimulatis erroribus, quo se manifesto proderent; purgaretque adeo suspicionem favoris in Origenem ab aemulo injectam, ne si criminantem convincere differret, consentire illi videretur. S. Doctor datis primum Rufino litteris, amice conquestus est: deinde anno 400 Origenis ipsum librum ita ad finem vertit, ut", "candidate_score": 0.643109, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_36_38", "bdc_text": "Jud antwortete in seinem Büchlein : «Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_149", "psc_text": "phaleras, ego te intus, et in cute novi. (Persius, Sat. 3.) Vir doctissimus Eusebius (doctissimum dixi, non catholicum, ne more solito, mihi et in hoc calumniam struas) per sex volumina nihil aliud agit, nisi ut Origenem suae ostendat fidei, id est, Arianae perfidiae. Et multa ponit exempla, et hoc constanter probat. Tibi ergo in quo somnio Alexandrini carceris revelatum est, ut quae ille vera profitetur, falsata confingas? Sed forsitan hic, ut Arianus, ab haereticis addita, in occasionem sui traxit erroris, ne solus male sensisse contra Ecclesiam putaretur. Quid respondebis pro Didymo, qui certe in Trinitate catholicus est? Cujus etiam nos de Spiritu sancto librum in Latinam linguam vertimus ( Vid. supra ). Certe hic in his, quae ab haereticis in Origenis operibus addita sunt, consentire non potuit; et in ipsis περὶ Ἀρχῶν, quos tu interpretatus es libris, breves dictavit Commentariolos, quibus non negaret ab Origene scripta, quae scripta sunt: sed", "candidate_score": 0.642349, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_36_38", "bdc_text": "Jud antwortete in seinem Büchlein : «Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_151", "psc_text": "Rufinus de adulteratione librorum Origenis. --Videamus tamen, quibus argumentis probare nitatur Origenis ab haereticis scripta vitiata. « Clemens, inquit, Apostolorum discipulus, qui Romanae Ecclesiae post Apostolos episcopus et martyr fuit, libros edidit, qui appellantur ἀναγνωρισμὸς, id est, recognitio, in quibus quum ex persona Petri Apostoli doctrina, quasi vere apostolica in quamplurimis exponatur: in aliquibus ita Eunomii dogma inseritur, ut nihil aliud quam ipse Eunomius disputare credatur, Filium Dei creatum 508 de nullis exstantibus asseverans. » Et post alia, quae prolixum est, scribere: « Quid, quaeso, ait, de his sentiendum est, quod Apostolicus vir haeretica scripserit? An id potius credendum, quod perversi homines ad assertionem dogmatum suorum sub virorum sanctorum nomine, tamquam facilius credenda, interseruerint ea, quae illi nec sensisse, nec scripsisse credendi sunt? » Clementem quoque Alexandrinae Ecclesiae presbyterum, virum catholicum, scribit in libris suis interdum Dei Filium dicere creatum: et Dionysium Alexandrinae urbis episcopum, virum eruditissimum, contra Sabellium quatuor", "candidate_score": 0.641565, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_36_38", "bdc_text": "Jud antwortete in seinem Büchlein : «Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_6", "psc_text": "canum meorum ex inimicis ab ipso (Ps. LXVII, 24), cur περὶ Ἀρχῶν libros in Latinum verterim. O impudentiam singularem! accusant medicum quod venena prodiderit; ut scilicet φαρμακοπώλην suum, non innocentiae merito, sed criminis communione tueantur, quasi culpam numerus peccantium minuat, et in personis, non in rebus sit accusatio. Scribuntur contra me libri, ingeruntur omnibus audiendi; et tamen non eduntur, ut et simplicium corda percutiant, et mihi facultatem pro me auferant respondendi. Novum malitiae genus, accusare, quod prodi timeas: scribere, quod occultes. Si sunt vera quae scribit, cur publicum timuit? si falsa, cur scripsit? Olim pueri legimus: Intemperantis esse arbitror scribere quidquam, quod occultari velis (Cicero lib. I Academ. Quaest.). Rogo quis est iste dolor? Quid aestuant? quid insaniunt? Quod praeconem repuli figuratum? quod nolui me subdolo ore laudari? quod sub amici 458 nomine, inimici insidias deprehendi? Frater et collega in praefatiuncula vocor, et satis aperte exponuntur crimina mea, quid scripserim,", "candidate_score": 0.641345, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_322", "psc_text": "Non ut tu calumniaris et fingis, in Pythagorae et Platonis et Empedoclis libris, sed quae in illis fuisse legeram, et aliorum me scripta eos habuisse docuerunt. Et hoc genus elocutionis frequentissimum est: ut si dicam, quae in Socrate legi dogmata, putavi vera. Non quod Socrates libros ullos scripserit; sed quae legi apud Platonem et alios Socraticos illum habuisse. Et rursum, imitati volui gesta, quae in Alexandro et Scipione legeram. Non quod ipsa sua gesta descripserint; sed quod apud alios legerim, quae illos gessisse mirabar. Igitur etiam si docere non possem, ipsius Pythagorae exstare monumenta, nec a filio ejus ac filia, aliisque discipulis probata convincerem, me non teneres mendacii, quia non libros, sed dogmata legisse me dixi: et te frustra errare, me tuum protegere mendacium voluisse, ut nisi ego unum librum Pythagorae protulero, tu sex millia Origenis libros perdideris. 41. Minabatur Hieronymo interitum Rufinus. --Veniam ad epilogos, id est, maledicta tua,", "candidate_score": 0.640718, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_36_38", "bdc_text": "Jud antwortete in seinem Büchlein : «Uf entdeckung Doctor Erasmi von Roterdam / der dückischen arglisten / eynes tütschen büchlins / antwurt und entschuldigung Leonis Jud» , 1526 . Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_245", "psc_text": "De tuo codice quasi Pamphili exemplar accepimus. Credidi Christiano, et credidi monacho: non putavi tantum sceleris a te posse confingi. Postea vero per interpretationem tuam, quaestione contra Origenem toto orbe commota, in quaerendis exemplaribus diligentior fui, et in Caesariensi Bibliotheca Eusebii sex volumina reperi Ἀπολογίας ὑπὲρ Ὠριγένους. Quae cum legissem, primum eum librum deprehendi, quem tu solus sub nomine martyris edidisti, de Filio et Spiritu Sancto, in bonam partem plerisque blasphemiis commutatis. Et hoc vel Didymum, vel te, vel alium fecisse nescio quem, quod tu apertissime in libris περὶ Ἀρχῶν, fecisse convinceris: maxime cum idem Eusebius (ut jam duobus ( superioribus ) libris docui) scribat Pamphilum, nihil proprii operis edidisse. Dic ergo et tu, a quo exemplar acceperis, nec mihi ad subterfugiendum 542 crimen, mortuos aliquos nomines: ut cum auctorem ostendere non potueris, illum [ Al. alium] proferas, qui non possit respondere. Sin autem rivulus ille in tuis scriniis fontem", "candidate_score": 0.640362, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_38_40", "bdc_text": "Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften . Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_224", "psc_text": "scripsi, et nunc eadem, Deo audiente, protestor, me non approbasse accusationem ejus, nec cujusquam Christiani in Christianum. Quid enim necesse est, in multorum scandala ruinamque proferri, quae secreto aut corripere valeas, aut emendare? Sed quia unusquisque vivit stomacho suo: et amicus non statim dominus est alterius voluntatis: sicut accusationem etiam veram reprehendo, sic falsitatem schedularum in sancto viro non suscipio. Quid enim 535 homo Latinus de interpretatione Graeca potuit immutare? Aut quid subtraheret, vel adderet in libris περὶ Ἀρχῶν ubi sic contexta sunt omnia, et alterum pendet ex altero, ut quidquid tollere volueris, vel addere, quasi pannus in vestimento statim appareat? Quod ergo me mones, ipse facito: paululum saltem humani, si non Christiani pudoris assume, ne despecta et calcata conscientia tua, verbis te purgatum putes, qui rebus urgeris. Si Eusebius auro redemit inemendatas schedulas, quas falsaret, tu profer tuas, quae falsatae non sint: et si probaveris nihil in eis haereticum,", "candidate_score": 0.638988, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_175", "psc_text": "Viris illustr. ad Dextrum. Transtulit homilias Origenis in adolescentia. --Post haec et tanta audes in Apologia tua dicere, te non esse defensorem Origenis, neque assertorem illius, pro cujus defensione Pamphilus et Eusebius tibi parum dixisse sunt visi. Adversum quae volumina (si Dominus vitae hujus dederit spatium) alias respondere conabor. Nunc tantum tuis assertionibus obviasse sufficiat, et hoc breviter prudentem instruxisse lectorem, me istum librum qui sub nomine Pamphili ferebatur, vidisse primum scriptum in codice tuo; et quia non erat mihi curae quid pro haeretico diceretur, sic semper habuisse, quasi diversum esset opus Pamphili et Eusebii: postea vero quaestione mota, scriptis eorum respondere voluisse, et ob hanc causam legisse, quid pro Origene unusquisque sentiret, perspicueque deprehendisse, quod primus liber sex voluminum Eusebii ipse esset, qui unus sub nomine Pamphili a te editus est, tam Graece quam Latine, immutatis dumtaxat sensibus de Filio et Spiritu sancto, qui apertam blasphemiam praeferebant. Unde etiam", "candidate_score": 0.637358, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40_42", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) . Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht : Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_212", "psc_text": "non sua, sed divina volumina transtulerunt, et familiarem meum id a Christiano et amico debere suscipere, quod magno sumptu sibi a Judaeis describere festinavit. Excessi Epistolae modum, et qui contra nefariam haeresim jam stylum fixeram, pro me respondere compulsus sum, exspectans tria amici volumina, et ad congeriem criminum ejus tota mente suspensus: nisi quod levius est, professum inimicum cavere, quam hostem latentem sub amici nomine sustinere. LIBER TERTIUS, VEL ULTIMA RESPONSIO S. HIERONYMI ADVERSUS SCRIPTA RUFINI. 531 1. Acceptis ab ipso Rufino libris Invectivar. respondet. --Lectis litteris prudentiae tuae, quibus in me inveheris, et laudatum, quondam tuum, quem verum collegam loquebaris et fratrem, nunc libris ad respondendum provocas, terresque criminibus, intellexi illud Salomonis in te esse completum: In ore stulti baculus contumeliae (Prov. XIV, 3) . Et, non recipit fatuus verba prudentiae: nisi ea dixeris, quae versantur in corde ejus (Prov. XVIII, 2) . Et Isaias: Fatuus, inquit, fatua loquetur,", "candidate_score": 0.636377, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_224", "psc_text": "scripsi, et nunc eadem, Deo audiente, protestor, me non approbasse accusationem ejus, nec cujusquam Christiani in Christianum. Quid enim necesse est, in multorum scandala ruinamque proferri, quae secreto aut corripere valeas, aut emendare? Sed quia unusquisque vivit stomacho suo: et amicus non statim dominus est alterius voluntatis: sicut accusationem etiam veram reprehendo, sic falsitatem schedularum in sancto viro non suscipio. Quid enim 535 homo Latinus de interpretatione Graeca potuit immutare? Aut quid subtraheret, vel adderet in libris περὶ Ἀρχῶν ubi sic contexta sunt omnia, et alterum pendet ex altero, ut quidquid tollere volueris, vel addere, quasi pannus in vestimento statim appareat? Quod ergo me mones, ipse facito: paululum saltem humani, si non Christiani pudoris assume, ne despecta et calcata conscientia tua, verbis te purgatum putes, qui rebus urgeris. Si Eusebius auro redemit inemendatas schedulas, quas falsaret, tu profer tuas, quae falsatae non sint: et si probaveris nihil in eis haereticum,", "candidate_score": 0.635526, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50_52", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_128", "psc_text": "in vero, et si cui ipse revelare dignabitur. Per tanta saecula tibi nullus videtur dignus fuisse, cui de hac quaestione Dominus revelarit? Non patriarcha, non propheta, non apostolus, non martyr? Ne tibi quidem, quando in carceribus et exsiliis morabaris, hujuscemodi sacramenta patuerunt? Dominus in Evangelio, Pater, inquit, revelavi nomen tuum hominibus (Joan. XVII, 6) . Qui Patrem revelavit, de animarum statu tacuit: et miraris si contra te fratrum scandala concitentur, cum id nescire te jures, quod Christi Ecclesiae se nosse fateantur? 11. Exposita fide sua, immo inscitiae confessione, transit ad aliud; et excusare se nititur, cur libros περὶ Ἀρχῶν in Latinum verterit. Et haec scribit ad verbum: « Sane quia audio etiam inde esse disputatum quod quaedam Origenis rogatus a fratribus de Graeco in Latinum transtuli, puto quod omnes intelligant, haec pro solo livore culpari. Si enim aliquid est quod displiceat in auctore, quare id ad interpretem detorquetur? Sicut in", "candidate_score": 0.63519, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_33", "bdc_text": "«Praestigiarum libelli cuiusdam detectio» ( LB X 1557-1572 ) .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_4", "psc_text": "sententiae sententiis respondent, aut ubi in una columna aemulus calumniam intentat, in altera criminis dilutio est; sed e contrario alter prout libet suo stomacho inservit et velitatur: alter non lectis contra se libris, sed vulgo intellectis criminationibus occurrit. Quare praeposteram Martianaei curam nemo non improbavit, natam ad creandum lectori laborem, ipsumque S. Doctoris contextum singulis paginis intercipiendum. Secundo cum sit utile studiosis et commodum, authentica monumenta, quae scriptis auctoris quem exornas, occasionem dederunt, vel quae ab ipso auctore impugnantur, scriptis iisdem annectere, nos huc adscivimus primo Rufini libellum illum, sive Apologiam, aut confessionem fidei, quam ad papam Anastasium misit, et quam Hieronymus toto secundo libro confutat; deinde ipsam quoque Anastasii super nomine Rufini epistolam, quam illi toties tum alibi, tum maxime hisce in libris ingerit S. Doctor. Hactenus in eum tomum qui aliena ac supposititia complectitur, rejectae sunt; sed in antiquis codicibus, quemadmodum de veteri Corbeiensi P. Coustantius tradit, satis", "candidate_score": 0.635063, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40_42", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) . Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht : Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_191", "psc_text": "pura, et ut ab eis in Graecum versa est, editio permaneret, superflue me, mi Chromati, episcoporum sanctissime atque doctissime, impelleres, ut tibi Hebraea volumina Latino sermone transferrem. Quod enim semel aures hominum occupaverat, et nascentis Ecclesiae roboraverat fidem, 522 justum erat etiam nostro silentio comprobari. Nunc vero quum pro varietate regionum diversa ferantur exemplaria, et germana illa antiquaque translatio corrupta sit, atque violata, nostri arbitrii putas, aut ex pluribus judicare quid verum sit, aut novum opus in veteri opere cudere, illudentibusque Judaeis, cornicum, ut dicitur, oculos configere. Alexandria et Aegyptus in Septuaginta suis Hesychium laudat auctorem. Constantinopolis usque ad Antiochiam Luciani martyris exemplaria probat. Mediae inter has provinciae Palaestinos codices legunt, quos ab Origene elaboratos Eusebius et Pamphilius vulgaverunt; totusque orbis hac inter se trifaria varietate compugnat. Et certe Origenes non solum exempla composuit quatuor editionum, e regione singula verba describens, ut unus dissentiens statim, caeteris inter se consentientibus, arguatur;", "candidate_score": 0.634971, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_19", "psc_text": "fessi rerum (Aeneid. lib. I) , quare περὶ Ἀρχῶν libros Origenis noxios, et Ecclesiasticae fidei repugnantes, in Latinum sermonem verterim. Ad quos brevis et succincta responsio est: Tuae me, frater Pammachi, et tuorum litterae compulerunt, dicentes illos ab alio fraudulenter esse translatos, et interpolata nonnulla, et vel addita vel mutata. Ac ne parvam Epistolis haberem fidem, misistis exemplaria ejusdem translationis, cum praefatiuncula laudatrice mea. Quae cum legissem, contulissemque cum Graeco, illico animadverti quae Origenes de Patre et Filio et Spiritu Sancto impie dixerat: et quae Romanae aures ferre non poterant, in meliorem partem ab interprete commutata. Caetera autem dogmata, de Angelorum ruina, de animarum lapsu, de resurrectionis praestigiis, de mundo, vel intermundiis Epicuri, de restitutione omnium in aequalem statum, et multo his deteriora: quae longum esset retexere, vel ita vertisse, ut in Graeco invenerat, vel de Commentariolis Didymi, qui Origenis apertissimus propugnator est, exaggerata et firmiora posuisse: ut qui in", "candidate_score": 0.634465, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_4", "psc_text": "sententiae sententiis respondent, aut ubi in una columna aemulus calumniam intentat, in altera criminis dilutio est; sed e contrario alter prout libet suo stomacho inservit et velitatur: alter non lectis contra se libris, sed vulgo intellectis criminationibus occurrit. Quare praeposteram Martianaei curam nemo non improbavit, natam ad creandum lectori laborem, ipsumque S. Doctoris contextum singulis paginis intercipiendum. Secundo cum sit utile studiosis et commodum, authentica monumenta, quae scriptis auctoris quem exornas, occasionem dederunt, vel quae ab ipso auctore impugnantur, scriptis iisdem annectere, nos huc adscivimus primo Rufini libellum illum, sive Apologiam, aut confessionem fidei, quam ad papam Anastasium misit, et quam Hieronymus toto secundo libro confutat; deinde ipsam quoque Anastasii super nomine Rufini epistolam, quam illi toties tum alibi, tum maxime hisce in libris ingerit S. Doctor. Hactenus in eum tomum qui aliena ac supposititia complectitur, rejectae sunt; sed in antiquis codicibus, quemadmodum de veteri Corbeiensi P. Coustantius tradit, satis", "candidate_score": 0.634439, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_142", "psc_text": "quem in crimen vocas, sic [ Al. ideo] septuaginta Homilias ejus transtuli, et nonnulla de Tomis, ut et mala in bonorum interpretatione 505 subtraherem, et aperte in libris περὶ Ἀρχῶν ad coarguendam translationem tuam, quid lector vitaret, ostenderem. Vis Origenem in Latinum vertere? Habes multas homilias ejus et tomos, in quibus moralis tractatur locus, et Scripturarum panduntur obscura. Haec interpretare: haec rogantibus tribue. Quid primus labor tuus incipit ab infamia? Cur translaturus haeretica, in defensionem eorum praemittis quasi martyris librum, et id Romanis auribus ingeris, quod translatum totus orbis expavit? Aut certe si ideo interpretaris, ut eum haereticum arguas, nihil de Graeco mutes, et hoc ipsum praefatione testare, quod prudentissime Papa Anastasius in epistola, quam contra te scribit ad episcopum Joannem, suo sermone complexus est, me liberans, qui id feci, et te arguens, qui facere noluisti. Ac ne forsitan hoc quoque neges, subjeci exemplum ejus: ut si non vis audire", "candidate_score": 0.634185, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_31_33", "bdc_text": "Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s. unten [Nr. 37 ] S. 201f , Anm. 11 ) in Verdacht hatte , antwortete im Juni mit der Schrift : «Praestigiarum libelli cuiusdam detectio» ( LB X 1557-1572 ) .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_169", "psc_text": "enim potest, ut etiam si a me verum audisti, alius qui hujus rei ignarus est, dicat a te esse compositum: et quasi mimum Philistionis, vel Lentuli, ac Marulli stropham eleganti sermone confictam. 21. De S. Epiphanio querela. --Quo non perveniat semel effrenata temeritas? Post excommunicationem Hilarii, post Cypriani ψευδεπίγραφον haereseos librum, post Athanasii, me dormitante, lituram, simul et inscriptionem, erupit aliquando contra Papam Epiphanium, et dolorem pectoris sui, quod eum in epistola quam ad Joannem episcopum scripserat, haereticum arguit, in Apologia pro Origine digerit, et his se sermonibus consolatur: « Quin potius aperienda est hoc in loco veritas latens. Non enim possibile est, tam iniquo judicio uti quemquam hominum, ut de causa aequali non aequaliter sentiat. Sed quod auctores obtrectatorum ejus hi sunt, qui vel in Ecclesia disputare latius solent, vel etiam libros scribere, qui totum de Origene vel loquuntur, vel scribunt. Ne ergo plures ipsorum furta cognoscant, quae utique", "candidate_score": 0.634157, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50_52", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s. unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_223", "psc_text": "prudentis Oceani, inventus est codex, quem illi numquam viderant? An idcirco te existimas innocentem, si quidquid tuum est, in alios conferas? Quicumque te offenderit, quamvis simplex, quamvis innoxius sit, illico criminosus fiet? habes enim, per quod Danaes est victa pudicitia, quod Giezi magistri praetulit sanctitati, propter quod Judas tradidit Dominum suum. 5. Non probat accusationem Christiani in Christianum. Defendit Eusebium Cremonensem. Errores libri Periarchon. -- « Videamus tamen quid meus necessarius de schedulis tuis, necdum emendatis, et nondum ad purum digestis, falsaverit: et ob id facilius ei falsatae fuerint, quod aut nullus eas haberet, aut admodum pauci. » Et ante scripsi, et nunc eadem, Deo audiente, protestor, me non approbasse accusationem ejus, nec cujusquam Christiani in Christianum. Quid enim necesse est, in multorum scandala ruinamque proferri, quae secreto aut corripere valeas, aut emendare? Sed quia unusquisque vivit stomacho suo: et amicus non statim dominus est alterius voluntatis: sicut accusationem etiam", "candidate_score": 0.633932, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_59", "bdc_text": "Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_128", "psc_text": "in vero, et si cui ipse revelare dignabitur. Per tanta saecula tibi nullus videtur dignus fuisse, cui de hac quaestione Dominus revelarit? Non patriarcha, non propheta, non apostolus, non martyr? Ne tibi quidem, quando in carceribus et exsiliis morabaris, hujuscemodi sacramenta patuerunt? Dominus in Evangelio, Pater, inquit, revelavi nomen tuum hominibus (Joan. XVII, 6) . Qui Patrem revelavit, de animarum statu tacuit: et miraris si contra te fratrum scandala concitentur, cum id nescire te jures, quod Christi Ecclesiae se nosse fateantur? 11. Exposita fide sua, immo inscitiae confessione, transit ad aliud; et excusare se nititur, cur libros περὶ Ἀρχῶν in Latinum verterit. Et haec scribit ad verbum: « Sane quia audio etiam inde esse disputatum quod quaedam Origenis rogatus a fratribus de Graeco in Latinum transtuli, puto quod omnes intelligant, haec pro solo livore culpari. Si enim aliquid est quod displiceat in auctore, quare id ad interpretem detorquetur? Sicut in", "candidate_score": 0.632556, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_38_40", "bdc_text": "Er wies die Beschuldigungen wegen der anonym herausgegebenen Schrift zurüc k und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften . Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_134", "psc_text": "ut tua conderes. Non fecisse te quod rogatus es, recidendo plurima, confiteris. Atque utinam praecidisses mala, et non in assertionem malorum, tua multa posuisses! E quibus unum proferam, ut ex hoc cognoscantur et caetera. In primo libro περὶ Ἀρχῶν, ubi Origenes lingua sacrilega blasphemavit, quod Filius Patrem non videat, tu etiam causas reddis, quasi ex persona ejus, qui scripsit, et Didymi interpretaris σχόλιον, in quo ille casso labore conatur alienum errorem defendere, quod Origenes quidem bene dixerit: sed nos simplices homines, et cicures Enniani, nec illius sapientiam, nec tuam, qui interpretatus es, intelligere possumus. Praefatio tua, quam nominas, et in qua me miris ornas laudibus, te reum pessimae translationis facit. Dicis enim quod de Graeco multa decideris, licet taceas quod addideris. Quae decidisti, mala erant, an bona? Utique mala. Quae reservasti bona, an mala? utique bona. Neque enim mala transferre poteras. Ergo mala amputasti, et reliquisti bona? nulli dubium est.", "candidate_score": 0.632305, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_30", "bdc_text": "Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_32", "psc_text": "hominibus dedi. Num ex eo Arianus sum, quia Eusebius qui hos libros condidit, Arianus est? Si ausus fueris 467 me haereticum dicere, memento Praefatiunculae περὶ Ἀρχῶν, in qua fidei tuae me esse testaris: simulque obsecro, ut amicum quondam tuum expostulantem patienter audias. Contra alios digladiaris, aut facis calumniam, aut pateris. Quos accusas, et a quibus accusaris, ordinis tui sunt: recte an perperam, vos videritis. Mihi etiam vera accusatio contra fratrem displicet: nec reprehendo alios, sed dico quid ipse non facerem. Tantis spatiis terrarum separatus quid peccavi in te? quid commerui? An quia Origenisten me non esse respondi? Numquid defensio mea, accusatio tua est? Et tu si non es Origenistes, vel non fuisti, credo juranti; si fuisti, suscipio poenitentem. Quid doles, si id sum, quod esse te dicis? An quia περὶ Ἀρχῶν Origenis libros post te transferre ausus sum, et interpretatio mea suggillatio putatur operis tui? Quid poteram facere? Missa mihi", "candidate_score": 0.631341, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_57_59", "bdc_text": "Leo Jud tuus . Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_128", "psc_text": "in vero, et si cui ipse revelare dignabitur. Per tanta saecula tibi nullus videtur dignus fuisse, cui de hac quaestione Dominus revelarit? Non patriarcha, non propheta, non apostolus, non martyr? Ne tibi quidem, quando in carceribus et exsiliis morabaris, hujuscemodi sacramenta patuerunt? Dominus in Evangelio, Pater, inquit, revelavi nomen tuum hominibus (Joan. XVII, 6) . Qui Patrem revelavit, de animarum statu tacuit: et miraris si contra te fratrum scandala concitentur, cum id nescire te jures, quod Christi Ecclesiae se nosse fateantur? 11. Exposita fide sua, immo inscitiae confessione, transit ad aliud; et excusare se nititur, cur libros περὶ Ἀρχῶν in Latinum verterit. Et haec scribit ad verbum: « Sane quia audio etiam inde esse disputatum quod quaedam Origenis rogatus a fratribus de Graeco in Latinum transtuli, puto quod omnes intelligant, haec pro solo livore culpari. Si enim aliquid est quod displiceat in auctore, quare id ad interpretem detorquetur? Sicut in", "candidate_score": 0.630262, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_6_8", "bdc_text": "Mai konnte er ein gedrucktes Exemplar seinem Schulfreund Peter Homphäus zuschicken ( s. oben [Nr. 17 ] S. 113 , 1ff) . Das Werk gab er unter dem Pseudonym Octavius Florens in deutlicher Anlehnung an Q. Septimius Florens Tertullianus heraus ( s.", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_246", "psc_text": "superioribus ) libris docui) scribat Pamphilum, nihil proprii operis edidisse. Dic ergo et tu, a quo exemplar acceperis, nec mihi ad subterfugiendum 542 crimen, mortuos aliquos nomines: ut cum auctorem ostendere non potueris, illum [ Al. alium] proferas, qui non possit respondere. Sin autem rivulus ille in tuis scriniis fontem habet, quid sequatur, etiam me tacente, non dubitas. Verum fac ab alio quolibet amatore Origenis, libri hujus titulum, et auctoris vocabulum commutatum, cur hoc in Latinam linguam vertis? Videlicet ut testimonio Martyris, omnes Origenis scriptis crederent: praemissa munitione tanti auctoris et testis. Nec tibi sufficit doctissimi viri Apologia, nisi scribas et proprium volumen pro defensione ejus: quibus per multos disseminatis, tuto jam libros περὶ Ἀρχῶν vertis e Graeco, et hos ipsos Praefatione commendas, dicens nonnulla in his ab haereticis depravata, quae tu de aliorum librorum Origenis lectione correxeris. Me quoque laudas, ne tibi amicorum meorum quispiam contradicat. Origenis κήρυκα (", "candidate_score": 0.624866, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_31", "bdc_text": "Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s.", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_169", "psc_text": "enim potest, ut etiam si a me verum audisti, alius qui hujus rei ignarus est, dicat a te esse compositum: et quasi mimum Philistionis, vel Lentuli, ac Marulli stropham eleganti sermone confictam. 21. De S. Epiphanio querela. --Quo non perveniat semel effrenata temeritas? Post excommunicationem Hilarii, post Cypriani ψευδεπίγραφον haereseos librum, post Athanasii, me dormitante, lituram, simul et inscriptionem, erupit aliquando contra Papam Epiphanium, et dolorem pectoris sui, quod eum in epistola quam ad Joannem episcopum scripserat, haereticum arguit, in Apologia pro Origine digerit, et his se sermonibus consolatur: « Quin potius aperienda est hoc in loco veritas latens. Non enim possibile est, tam iniquo judicio uti quemquam hominum, ut de causa aequali non aequaliter sentiat. Sed quod auctores obtrectatorum ejus hi sunt, qui vel in Ecclesia disputare latius solent, vel etiam libros scribere, qui totum de Origene vel loquuntur, vel scribunt. Ne ergo plures ipsorum furta cognoscant, quae utique", "candidate_score": 0.6159, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_31", "bdc_text": "Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s.", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_128", "psc_text": "in vero, et si cui ipse revelare dignabitur. Per tanta saecula tibi nullus videtur dignus fuisse, cui de hac quaestione Dominus revelarit? Non patriarcha, non propheta, non apostolus, non martyr? Ne tibi quidem, quando in carceribus et exsiliis morabaris, hujuscemodi sacramenta patuerunt? Dominus in Evangelio, Pater, inquit, revelavi nomen tuum hominibus (Joan. XVII, 6) . Qui Patrem revelavit, de animarum statu tacuit: et miraris si contra te fratrum scandala concitentur, cum id nescire te jures, quod Christi Ecclesiae se nosse fateantur? 11. Exposita fide sua, immo inscitiae confessione, transit ad aliud; et excusare se nititur, cur libros περὶ Ἀρχῶν in Latinum verterit. Et haec scribit ad verbum: « Sane quia audio etiam inde esse disputatum quod quaedam Origenis rogatus a fratribus de Graeco in Latinum transtuli, puto quod omnes intelligant, haec pro solo livore culpari. Si enim aliquid est quod displiceat in auctore, quare id ad interpretem detorquetur? Sicut in", "candidate_score": 0.614812, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_72", "psc_text": "quorum in Latinam linguam sententias transferebam. « Sed, dixi, qui diligens lector est, statim requiret, et dicet. Et rursus in fine, Alius vero hoc quod ait, ut ostenderet in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae, ad illam intelligentiam transfert. » Ecce, inquies, sub diligentis lectoris persona, Origenis sententias explicasti. Fateor errorem, non debui diligentem dicere, sed blasphemum: quod si fecissem, et aliquo scissem vaticinio te istiusmodi naenias sectaturum, etiam calumniae verba vitassem. Grande crimen si Origenem diligentem dixi esse lectorem, cujus septuaginta libros interpretatus sum, quem in coelum laudibus tuli; pro quo compulsus sum ante biennium brevi libello tuis contra me praeconiis respondere ( Epistola ad Pammach. ante biennium scripta ). Ecclesiarum magistrum a me dictum esse Origenem, in tuis laudibus objicis: et putas quod pertimescere debeam, si diligentem lectorem me illum dixisse inimicus accuses. Solemus et negotiatores parcissimos, et frugi servos, et molestos paedagogos, et argutissimos fures, diligentes vocare.", "candidate_score": 0.611218, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_31", "bdc_text": "Der empörte Erasmus , der sich nicht einmal über die Identität des Autors im klaren war und Pellikan ( s.", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_28", "psc_text": "quidem proprii operis nihil omnino scripsit, exceptis epistolis, quas ad amicos forte mittebat; intantum se humilitate dejecerat. Veterum autem tractatus Scriptorum legebat studiosissime, et in eorum meditatione jugiter versabatur. » 10. Thophilus et Anastasius Origenem haereticum dicebant. --Defensor Origenis, et laudator Pamphili, dicit Pamphilum nihil omnino scripsisse, nec proprii quidquam condidisse sermonis. Et hoc dicit jam Pamphilo martyrio coronato, ne habeas suffugium post editos ab Eusebio libros, hoc Pamphilum scripsisse. Quid facies? Eo libro quem sub nomine martyris edidisti, vulneratae sunt conscientiae plurimorum. Non valet apud eos super Origenis damnatione episcoporum auctoritas, quem putant a Martyre praedicatum. Quid facient epistolae Theophili episcopi? quid papae Anastasii in toto orbe haereticum persequentes, cum 466 liber tuus sub nomine Pamphili editus pugnet contra Epistolas eorum, et Episcopali nomini testimonium Martyris opponatur? Quod fecisti in libris περὶ Ἀρχῶν, hoc facito et in isto volumine ψευδεπιγράφῳ. Audi consilium amici, non te poeniteat artis tuae: vel", "candidate_score": 0.609655, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_4_6", "bdc_text": "April dem Drucker übergeben . Schon am 2 . Mai konnte er ein gedrucktes Exemplar seinem Schulfreund Peter Homphäus zuschicken ( s.", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_246", "psc_text": "superioribus ) libris docui) scribat Pamphilum, nihil proprii operis edidisse. Dic ergo et tu, a quo exemplar acceperis, nec mihi ad subterfugiendum 542 crimen, mortuos aliquos nomines: ut cum auctorem ostendere non potueris, illum [ Al. alium] proferas, qui non possit respondere. Sin autem rivulus ille in tuis scriniis fontem habet, quid sequatur, etiam me tacente, non dubitas. Verum fac ab alio quolibet amatore Origenis, libri hujus titulum, et auctoris vocabulum commutatum, cur hoc in Latinam linguam vertis? Videlicet ut testimonio Martyris, omnes Origenis scriptis crederent: praemissa munitione tanti auctoris et testis. Nec tibi sufficit doctissimi viri Apologia, nisi scribas et proprium volumen pro defensione ejus: quibus per multos disseminatis, tuto jam libros περὶ Ἀρχῶν vertis e Graeco, et hos ipsos Praefatione commendas, dicens nonnulla in his ab haereticis depravata, quae tu de aliorum librorum Origenis lectione correxeris. Me quoque laudas, ne tibi amicorum meorum quispiam contradicat. Origenis κήρυκα (", "candidate_score": 0.606834, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_40", "bdc_text": "Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) .", "psc_chunk_id": "023_Hieronymus-Stridonensis_Apologia-adversus-libros-Rufini_window_202", "psc_text": "transferrem. Aiebas enim te magis interpretum varietate turbari, et pro amore quo laberis, vel translatione, vel judicio meo esse contentum. Unde impulsus a te, cui et quae non possum, negare non debeo, rursum me obtrectatorum latratibus tradidi, maluique te vires potius meas, quam voluntatem in amicitia quaerere. Certe confidenter dicam, et multos hujus operis testes citabo, me nihil, dumtaxat scientem, 526 de Hebraica veritate mutasse. Sicubi ergo editio mea a veteribus discrepat, interroga quemlibet Hebraeorum, et liquido pervidebis, me ab aemulis frustra lacerari, qui malunt contemnere videri praeclara, quam discere. Perversissimi homines: nam cum novas semper expetant voluptates, et gulae eorum vicina maria non sufficiant, cur in solo studio Scripturarum veteri sapore contenti sunt? Nec hoc dico quod praecessores meos mordeam, aut quidquam de his arbitrer detrahendum, quorum translationem diligentissime emendatam olim meae linguae hominibus dedi: sed quod aliud sit in ecclesiis Christi credentium Psalmos legere, aliud Judaeis singula verba", "candidate_score": 0.604824, "ce_score": null } ] }, { "rank": 11, "cf_id": "cf021", "work_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis", "max_score": 0.696001, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_68", "bdc_text": "Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1400", "psc_text": "31. Cur Matthaeus descendens numerat, Lucas vero ascendens. Sed quare ille descendens numerat, quare iste ascendens? Quod, quaeso, intente, quantum Dominus adjuverit, audiatis, jam securo animo, et ab omni molestia calumniarum nodosarum libero. Matthaeus descendit per generationes, ut significet descendentem Dominum nostrum Jesum Christum ad portanda nostra peccata, ut in semine Abraham benedicerentur omnes gentes. Propterea non incipit ab Adam: totum enim genus humanum ab illo. Neque a Noe: quia et ab ipsa familia post diluvium omne genus humanum exortum est. Neque ad prophetiae adimpletionem poterat pertinere homo Christus Jesus ex Adam, ex quo sunt omnes homines; aut ex Noe, ex quo rursus omnes homines: sed ex Abraham, qui tunc electus est in cujus semine benedicerentur omnes gentes, cum jam gentibus plena erat terra. Ascendit autem Lucas, non incipiens ab ipso nati Domini exordio generationes enumerare sed ab eo loco, ubi eum narrat a Joanne baptizatum. Sicut autem in Domini", "candidate_score": 0.696001, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_24_26", "bdc_text": "ad eucharistiam adtinet , ocyssime ad me mittas . Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3344", "psc_text": "quod audivit; ut jam in ore non sapiat, auditionem ipsam oblivione sepeliens. Qui autem in lege Domini meditatur die et nocte, tanquam ruminat, et in quodam quasi palato cordis verbi sapore delectatur. Hoc ergo quod praeceptum est Judaeis, significat quod ad Ecclesiam, id est, ad corpus Christi, ad gratiam societatemque sanctorum non pertinent illi, qui aut negligentes auditores sunt, aut malos mores habent, aut in utroque vitio reprehenduntur. CAPUT IV. 5. Judaicarum observationum praecepta cur legantur Christianis. Sic caetera quae ad hunc modum praecepta sunt data Judaeis, umbraticae sunt significationes futurorum. Posteaquam venit lux mundi Dominus noster Jesus Christus, tantummodo ut intelligantur, non etiam ut observentur, leguntur. Data est ergo licentia Christianis, ut secundum hanc vanam consuetudinem non faciant, sed manducent quod velint, cum moderatione, cum benedictione, cum gratiarum actione. Fortassis ergo et Petro ita dictum est, Occide, et manduca; ut non jam teneret observationes Judaeorum: non tamen ei quasi", "candidate_score": 0.689011, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_10_12", "bdc_text": "Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. . Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ;", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3344", "psc_text": "quod audivit; ut jam in ore non sapiat, auditionem ipsam oblivione sepeliens. Qui autem in lege Domini meditatur die et nocte, tanquam ruminat, et in quodam quasi palato cordis verbi sapore delectatur. Hoc ergo quod praeceptum est Judaeis, significat quod ad Ecclesiam, id est, ad corpus Christi, ad gratiam societatemque sanctorum non pertinent illi, qui aut negligentes auditores sunt, aut malos mores habent, aut in utroque vitio reprehenduntur. CAPUT IV. 5. Judaicarum observationum praecepta cur legantur Christianis. Sic caetera quae ad hunc modum praecepta sunt data Judaeis, umbraticae sunt significationes futurorum. Posteaquam venit lux mundi Dominus noster Jesus Christus, tantummodo ut intelligantur, non etiam ut observentur, leguntur. Data est ergo licentia Christianis, ut secundum hanc vanam consuetudinem non faciant, sed manducent quod velint, cum moderatione, cum benedictione, cum gratiarum actione. Fortassis ergo et Petro ita dictum est, Occide, et manduca; ut non jam teneret observationes Judaeorum: non tamen ei quasi", "candidate_score": 0.685863, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_52_54", "bdc_text": "Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s. oben Anm. 8 ;", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2530", "psc_text": "ista unum aspiciebat. Utrumque officium bonum: sed tamen quod sit melius, quid nos dicamus? Habemus quem interrogemus, patienter audiamus. Quid sit melius, jam cum legeretur audivimus, et me commemorante iterum audiamus. Interpellat Martha hospitem, ad judicem deponit postulationem piarum querelarum, quod eam soror deseruerit, et sic laborantem in ministerio adjuvare neglexerit. Non respondente illa, sed tamen praesente, judicat Dominus. Maria causam suam tanquam otiosa judici maluit committere, nec in respondendo voluit laborare. Si enim pararet respondenti sermonem, remitteret audiendi intentionem. Respondit ergo Dominus, qui in verbo non laborabat, quia Verbum erat. Quid ergo dixit? Martha, Martha, Repetitio nominis indicium est dilectionis, aut forte movendae intentionis: ut audiret attentius, bis vocata est, Martha, Martha, audi: Tu circa multa es occupata, unum autem opus est: id est, unum necessarium est. Non unum opus quasi singulare opus: sed opus est, expedit, necessarium est; quod unum hoc elegerat Maria. CAPUT III. 4. Unum necessarium.", "candidate_score": 0.663225, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_67", "bdc_text": "Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_866", "psc_text": "significatum, de lanificio bonum opus, tanquam castae mulieris et matronae impigrae et diligentis: tamen ego, charissimi, in isto fuso, quod intelligo, non tacebo. Omnis qui vivit in bonis operibus in sancta Ecclesia, non neglector, sed effector praeceptorum Dei, quid faciat eras, nescit; quid fecerit hodie, scit. De futuro opere timet, de praeterito gaudet: et ut perseveret in bonis operibus, vigilat; ne forte negligens futurorum, perdat praeteritum. In orando tamen Domino, in omni deprecatione sua, non habet firmam conscientiam de opere futuro, sed de praeterito; ex eo quod fecit, non ex eo quod facturus est. Jam ergo si hoc verum esse mecum videtis, attendite in lanificio duo instrumenta ista, colum et fusum. In colo lana involuta est, quae filo ducenda et nenda transeat in fusum. Quod in colo est involutum, est futurum: quod in fuso collectum est, jam praeteritum est. Opus ergo tuum in fuso est, non in colo. In colo", "candidate_score": 0.661397, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_67", "bdc_text": "Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2525", "psc_text": "Opportunum ergo est, fratres, ut haec vobis dicantur. Attendite pauperes, sive jacentes, sive ambulantes: attendite pauperes, facite opera bona. Qui soletis, facite: et qui non soletis, facite. Crescat numerus bene operantium: quoniam crescit et fidelium numerus. Quod facitis, quantum bonum sit nondum videtis: quia et rusticanus quando seminat, segetem non videt, sed terrae credit. Tu Deo quare non credis? Veniet messis nostra. Puta quia modo laborantes agimus, laborantes operamur recepturi, sicut scriptum est: Euntes ibant et flebant, jactantes semina sua; venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos (Psal. CXXV, 6) . SERMO CIII . De verbis Evangelii Lucae, Et mulier quaedam Martha nomine excepit illum in domum suam. etc. Cap. X, V\\. 38-42. CAPUT PRIMUM. 1. Unitas commendatur. Verba Domini nostri Jesu Christi, quae modo ex Evangelio recitata sunt, admonent nos, esse unum aliquid quo tendamus, quando in hujus saeculi multitudine laboramus. Tendimus autem adhuc peregrinantes, nondum manentes; adhuc", "candidate_score": 0.659548, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19_21", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ;", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2434", "psc_text": "Miracula Domini in corporibus et in animis. Miracula Domini nostri et Salvatoris Christi Jesu, omnes quidem audientes et credentes movent: sed alios atque alios aliter et aliter. Quidam enim corporalia ejus miracula stupentes, majora intueri non norunt: quidam vero ea quae gesta audiunt in corporibus, nunc amplius in animis admirantur. Dicit ipse Dominus, Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat; sic et Filius quos vult, vivificat (Joan. V, 21) . Non utique alios Filius, alios Pater; sed eosdem Pater et Filius: quia omnia Pater per Filium. Nemo ergo dubitet qui christianus est, etiam nunc mortuos suscitari. Sed omnis homo habet oculos, quibus videre potest mortuos resurgere ita, ut resurrexit filius hujus viduae, qui modo ex Evangelio recitatus est: unde autem videant homines resurgere mortuos in corde, non omnes habent, nisi qui jam resurrexerunt in corde. Amplius est resuscitare semper victurum, quam suscitare iterum moriturum. CAPUT II. 2. Mortuorum duo genera.", "candidate_score": 0.659069, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_29", "bdc_text": "Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2883", "psc_text": "ego mundo (Galat. VI, 14) . Ipse ergo implet numerum quadragenarium. Et quid ostendit Dominus? Quia hoc Moyses fecit, hoc Elias, hoc Christus, hoc et Lex, hoc et Prophetae, hoc et Evangelium docet: ne aliud putes esse in Lege, aliud in Prophetis, aliud in Evangelio. Omnes Scripturae nihil te aliud docent, nisi continentiam ab amore saeculi, ut amor tuus currat in Deum. Figuratur quia hoc docet Lex, quadraginta diebus jejunavit Moyses. Figuratur quia hoc docent Prophetae, quadraginta diebus jejunavit Elias. Figuratur quia hoc docet Evangelium, quadraginta diebus jejunavit Dominus. Ideo et in monte ipsi tres apparuerunt, Dominus in medio, Moyses et Elias a lateribus. Quare? Quia ipsum Evangelium testimonium habet a Lege et Prophetis (Rom. III, 21). Quare autem in quadragenario numero est perfectio justitiae? In Psalterio dictum est: Deus, canticum novum cantabo tibi; in psalterio decem chordarum psallam tibi (Psal. CXLIII, 9) . Quod significat decem praecepta Legis, quam", "candidate_score": 0.657248, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_18_20", "bdc_text": "oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2434", "psc_text": "Miracula Domini in corporibus et in animis. Miracula Domini nostri et Salvatoris Christi Jesu, omnes quidem audientes et credentes movent: sed alios atque alios aliter et aliter. Quidam enim corporalia ejus miracula stupentes, majora intueri non norunt: quidam vero ea quae gesta audiunt in corporibus, nunc amplius in animis admirantur. Dicit ipse Dominus, Sicut enim Pater suscitat mortuos, et vivificat; sic et Filius quos vult, vivificat (Joan. V, 21) . Non utique alios Filius, alios Pater; sed eosdem Pater et Filius: quia omnia Pater per Filium. Nemo ergo dubitet qui christianus est, etiam nunc mortuos suscitari. Sed omnis homo habet oculos, quibus videre potest mortuos resurgere ita, ut resurrexit filius hujus viduae, qui modo ex Evangelio recitatus est: unde autem videant homines resurgere mortuos in corde, non omnes habent, nisi qui jam resurrexerunt in corde. Amplius est resuscitare semper victurum, quam suscitare iterum moriturum. CAPUT II. 2. Mortuorum duo genera.", "candidate_score": 0.657118, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_22_24", "bdc_text": "Hausammann 23f. 192-198 . 203ff. 211ff. collegeris atque memorie ( qua plurimum vales ) mandaveris , quodvor quod gestrichen ut me . ad eucharistiam adtinet , ocyssime ad me mittas .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_453", "psc_text": "Etiam ostendit illis thesauros suos: Esurivi, et dedistis mihi manducare; sitivi, et potastis me; nudus fui, et vestistis me; hospes fui, et adduxistis me; in carcere fui, et venistis ad me; aeger fui, et visitastis me. Et respondent illi: Domine, quando te vidimus in his necessitatibus constitutum, et ministravimus tibi? Et ille: Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Quia ergo quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis, percipite quod misistis, possidete quod emistis. Mihi enim Servatori ideo credidistis. Deinde convertet se ad illos qui sunt a sinistris, et ostendet illis thesauros suos inanes operis boni: Ite, inquit, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Esurivi, et non dedistis mihi manducare. Aut si aliquid invenistis in thesauro isto, aut aliquid misistis, cogitate, et reddetur vobis. Sed nunquam te, inquiunt ipsi, vidimus esurientem. Et ille: Quando uni ex minimis meis non fecistis, nec mihi fecistis (Matth.", "candidate_score": 0.653365, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55_57", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice . Leo Jud tuus .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_303", "psc_text": "aliquid boni Deus fecerit, plerumque id nollet ille peccator: non solum quia cum peccat, non eo peccat animo, qua providentia Deus de peccato ejus operatur justitiam (non enim hoc animo Judas tradidit Christum, quo animo Christus se tradi passus est); sed etiam quia peccati sui eventum, cum in aliquid melius, quod ipse nollet, pervenire cognoverit, dolet potius quam laetatur. Tanquam si venenum aliquis inimico aegrotanti dare cupiens fallatur in specie medicamenti, et aliud pro alio salutare aliquid offerat; fiat et aeger sanus Dei beneficio, qui facinus inimici ejus convertere voluit in salutem: quod tamen cum malus ille cognoverit, de sanitate hominis, quae per manus ejus gesta est, cruciatur. Si autem meretrix conceptum filium libenter habeat, nec libidine, nec avaritia turpis mercedis impulsa abortionis poculo de visceribus ejiciat quod conceperat, ne peccanti fecunditas contradicat; cupiditas illa, quae defluebat in plurimos, ad unum Dei donum conversa, non jam cupiditas, sed dilectio nominabitur.", "candidate_score": 0.648664, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_17_19", "bdc_text": "Mai 1526 ( s . oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_115", "psc_text": "est tibi Dominus. Si enim hoc te delectaret, et suavis tibi esset Dominus, imitareris humilitatem Domini, non superbiam diaboli. [Quamvis ergo accipiat mysterium humilitatis Domini a rore coeli et ab ubertate terrae, non tamen deponit superbiam diaboli; cui nihil faciam, qui semper dissensionibus et seditionibus gaudet.] Quamvis sit tibi ista communio a rore coeli et ab ubertate terrae; tamen in gladio tuo vivis, seditionibus et dissensionibus aut gaudes aut terreris. Muta ergo te, et tolle jugum a collo tuo. CAPUT XXXIII. 36. Epilogus, de pugna contra diabolum exemplo martyrum suscipienda. Vincentii martyris natalitia. Haec vobis, fratres, pro magnitudine mysteriorum forte pauca; pro tempore tamen et pro viribus nostris et pro vestris multa dicta sunt: et si forte enucleatius haec quaestio discussa non est, partim tamen magna mysteria, quae postea si tractentur, inveniuntur. Date veniam et angustiae temporis, et viribus nostris, et capacitati vestrae. Vultis plus capere, crescite: vultis crescere, bene", "candidate_score": 0.645767, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1929", "psc_text": "enim vox Moysi per velum, et facies Moysi non apparebat. Sic et modo Judaeis sonat vox Christi per vocem Scripturarum veterum: vocem earum audiunt, faciem sonantis non vident. Volunt ergo ut auferatur velamen? Transeant ad Dominum. Tunc enim non auferuntur vetera, sed conduntur in thesauro, ut jam sit Scriba eruditus in regno Dei, profereus de thesauro suo, nec nova sola, nec vetera sola. Nam si nova sola, aut vetera sola protulerit; non est Scriba eruditus in regno Dei proferens de thesauro suo nova et vetera. Si dicit ea, et non facit ea; de cathedra profert, non de thesauro cordis sui. Et verum dicimus Sanctitati vestrae; quae de veteri proferuntur, per novum illustrantur. Ideo transitur ad Dominum, ut auferatur velamen. SERMO LXXV . De verbis Evangelii Matthaei, cap. XIV, 24-33, Navicula autem in medio mari jactabatur fluctibus, etc. . CAPUT PRIMUM. 1. Altior significatio latet in re gesta. Evangelii lectio quam", "candidate_score": 0.645515, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26_28", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 . Aufl. 1543 ) .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1930", "psc_text": "Et verum dicimus Sanctitati vestrae; quae de veteri proferuntur, per novum illustrantur. Ideo transitur ad Dominum, ut auferatur velamen. SERMO LXXV . De verbis Evangelii Matthaei, cap. XIV, 24-33, Navicula autem in medio mari jactabatur fluctibus, etc. . CAPUT PRIMUM. 1. Altior significatio latet in re gesta. Evangelii lectio quam modo audivimus, admonet humilitatem omnium nostrum, videre et cognoscere ubi simus, et quo nobis tendendum et festinandum sit. Non enim nihil significat navis illa portans discipulos, quae contrario vento laborabat in fluctibus. Neque sine causa Dominus relictis turbis ascendit in montem, ut solus oraret; deinde veniens ad discipulos suos, periclitantes invenit, ambulans super mare, et confirmavit eos ascendens in navem, fluctusque placavit. Quid autem mirum, si omnia placare potest, qui condidit omnia? Tamen posteaquam ascendit in navem, venerunt qui portabantur, dicentes: Vere Filius Dei es tu. Sed ante istam evidentiam turbati sunt, videntes eum super mare. Dixerunt enim: Phantasma est.", "candidate_score": 0.644379, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_35", "bdc_text": "Erasmus beteuerte , daß er mit seinen Äußerungen den Boden der katholischen Lehre über die Realpräsenz nie verlassen habe .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3008", "psc_text": "legis, et quorum pacem spernis? Ecce ad Ephesios scripsit Apostolus: fundata est Ecclesia, manet usque nunc; et uberius manet, multiplicius manet, tenet quod accepit ab Apostolo, Si quis annuntiaverit vobis praeter quam quod accepistis, anathema sit (Galat. I, 9) . Quid ergo? quid mihi dicis? Mundus non sum? Ibi baptizatus, mundus non sum? Etiam non es. Quare? Quia ego ibi non fui. Sed qui ubique est, ibi fuit. Qui ubique est, ibi fuit, in cujus nomen credidi. Tu nescio unde veniens, imo non veniens, sed volens ut ego ad te veniam, hic positus dicis mihi: Non es recte baptizatus, quia ego ibi non fui. Vide quis ibi fuit. Quid dictum est Joanni? Super quem videris Spiritum descendentem quasi columbam, hic est qui baptizat (Joan. I, 33) . Ipsum habes quaerentem te: imo quia mihi ab ipso baptizato invidisti, ipsum perdidisti. CAPUT VII. 8. Quae sit Catholicorum, quae Donatistarum doctrina. Intelligite", "candidate_score": 0.642069, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_115", "psc_text": "est tibi Dominus. Si enim hoc te delectaret, et suavis tibi esset Dominus, imitareris humilitatem Domini, non superbiam diaboli. [Quamvis ergo accipiat mysterium humilitatis Domini a rore coeli et ab ubertate terrae, non tamen deponit superbiam diaboli; cui nihil faciam, qui semper dissensionibus et seditionibus gaudet.] Quamvis sit tibi ista communio a rore coeli et ab ubertate terrae; tamen in gladio tuo vivis, seditionibus et dissensionibus aut gaudes aut terreris. Muta ergo te, et tolle jugum a collo tuo. CAPUT XXXIII. 36. Epilogus, de pugna contra diabolum exemplo martyrum suscipienda. Vincentii martyris natalitia. Haec vobis, fratres, pro magnitudine mysteriorum forte pauca; pro tempore tamen et pro viribus nostris et pro vestris multa dicta sunt: et si forte enucleatius haec quaestio discussa non est, partim tamen magna mysteria, quae postea si tractentur, inveniuntur. Date veniam et angustiae temporis, et viribus nostris, et capacitati vestrae. Vultis plus capere, crescite: vultis crescere, bene", "candidate_score": 0.640144, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_39_41", "bdc_text": "und suchte die Gegenargumente des Erasmus zu entkräften . Er würde auf diese Antwort verzichtet haben , hätte man nicht mit einer deutschen Übersetzung , die ungenau und tendenziös verschärft sei , eine Massenwirkung erzielen wollen ( Bl. a iij r. - v. ) . Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht :", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_1826", "psc_text": "haberent: ne pium studium parum exerceretur. In omni quippe copia Scripturarum sanctarum pascimur apertis, exercemur obscuris: illic fames pellitur, hic fastidium. Quia ergo non est dictum, Peccatum nullum haberent; non perturbemur, cum peccatores Judaeos, etiamsi Dominus non venisset, agnoscimus. Sed tamen quia dictum est, Si non venissem, peccatum non haberent; inde necesse est, etiamsi non omne, aliquod tamen eos ex adventu Domini, quod non habebant, contraxisse peccatum. Illud ipsum profecto est, quod in praesentem sibique loquentem non crediderunt, eumque inimicum deputantes, quoniam vera dicebat, insuper occiderunt. Hoc peccatum tam magnum et horrendum, si non venisset et locutus eis fuisset, utique non haberent. Sicut ergo ibi cum audimus, Peccatum non haberent; non omne, sed aliquod peccatum intelligimus: ita in hodierna lectione cum audimus, Spiritus blasphemia non remittetur; non omnem blasphemiam, sed quamdam; et cum audimus, Qui dicit verbum contra Spiritum sanctum, non remittetur ei; non omne verbum, sed quoddam intelligere debemus.", "candidate_score": 0.6387, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_50", "bdc_text": "Diese Bitte erfolgte aber nicht im Hinblick auf die Gegenschrift des Erasmus vom Juni 1526 , da Jud hier offenbar noch nichts von deren Erscheinen wußte und sogar seine Anonymität gewahrt haben wollte ( s.", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2350", "psc_text": "Christo. Quaestionem propositam Judaeis debent solvere Christiani. Dominus enim Jesus Christus, qui eam Judaeis proposuit, ipse non solvit, sed Judaeis, nobis autem solvit. Et commemorabo Charitatem vestram, et invenietis quia solvit. Primo nodum videte quaestionis. Quaesivit a Judaeis quid eis videreretur de Christo, cujus esset filius: quia et ipsi sperant Christum. In Prophetis legerunt, venturum exspectaverunt, praesentem occiderunt: quia ubi legebant venturum Christum, ibi legebant quia occisuri erant Christum. Sed illius futurum adventum sperabant in Prophetis: nam futurum suum facinus non videbant. Sic ergo eos interrogavit de Christo, non quasi de incognito, aut cujus nomen nunquam audissent, aut cujus adventum nunquam sperassent. Nam quoniam adhuc eum sperant, ideo errant. Equidem et nos speramus eum; sed venturum judicem, non venturum judicandum. Prophetae autem sancti utrumque prophetaverunt, venturum eum injuste prius judicandum, venturum postea juste judicaturum. Quid ergo, inquit, vobis videtur de Christo? cujus filius est? Responderunt illi: David. Prorsus de Scripturis.", "candidate_score": 0.633982, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_16", "bdc_text": "verständlich. - Ein Zusammenhang zwischen diesem Brief Juds und dem kurzen Schreiben Bullingers vom 11 .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_498", "psc_text": "veritas, quam auditis per quemlibet loquatur; et nemo est major in vobis, nisi qui minor fuerit. Praeloquendum ergo nobis fuit ex more, et vos facite ex amore. SERMO XXI . De eo quod scriptum est in Psalmo LXIII, 11, Jucundabitur justus in Domino. 1. Jucunditas piorum in Deo etiam in hac vita.--Jucundabitur justus in Domino, et sperabit in eo, et gloriabuntur omnes recti corde. Hoc certe voce et ore cantamus. Haec verba Domino dixit et conscientia et lingua christiana, Jucundabitur justus in Domino, non in saeculo. Lux orta est justo, dicit alibi, et rectis corde jucunditas (Psal. XCVI, 11) . Quaerens unde jucunditas, hic audis, Jucundabitur justus in Domino. Lux orta est justo, dicit alibi; et alibi, Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui (Psal. XXXVI, 4) . Quid nobis indicitur? quid donatur? quid jubetur? quid datur? Ut jucundemur in Domino. Quis jucundabitur in ea re quam non", "candidate_score": 0.62734, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_588", "psc_text": "tanquam Patrem diligitis. Gratias illi, qui desideratur antequam videatur, et praesens sentitur, et futurus speratur. Gratias illi, cujus timorem non excutit amor, cujus amorem non impedit timor. Ipsum benedicimus, ipsum honoramus, et pro nobis et in nobis. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos (I Cor. III, 17) . Jam videte quantum ille vivat, vel quomodo vivat, quando lapides templi ejus sic vivunt. Cogitate, fratres, quid dicatis, et cui dicatis, Deus, quis similis tibi? Lapides vivi dicunt habitatori suo, Deus, quis similis tibi? Occurrat cordibus vestris universa creatura; terra et quidquid in terra, mare et quidquid in mari, aer et quidquid in aere, coelum et quidquid in coelo: Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt (Psal. CXLVIII, 5) . Ergo, Deus, quis similis tibi? dicat universum cor, dicat universa obediens lingua, dicat omnis devota conscientia, dicat secura, Deus, quis similis tibi? Illi enim dicit, de quo", "candidate_score": 0.625463, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_2024", "psc_text": "Primo enim non obliviscens in cruce personam suam, et demonstrans nobis patientiam suam, et exemplum praebens diligendi inimicos nostros; videns eos circumfremere, qui noverat morbum illorum, quia medicus, qui noverat phrenesim in qua mentem perdiderant, continuo ad Patrem: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt (Luc. XXIII, 34) . Putatis autem, quia non illi Judaei maligni erant, saevi, cruenti, turbulenti, inimici Filio Dei? Putatis quia vacavit vox illa, et inanis fuit: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt? Omnes videbat, sed suos futuros ibi cognoscebat. Denique mortuus est, quia sic expediebat, ut morte sua occideret mortem. Mortuus est Deus, ut compensatio fieret coelestis cujusdam mercimonii, ne mortem videret homo. Deus enim Christus, sed non ibi mortuus ubi Deus. Idem enim Deus, idem homo: unus enim Christus, Deus et homo. Homo assumptus est, ut in melius mutaremur, non Deum ad deteriora detorsit. Assumpsit enim quod non erat, non amisit quod erat.", "candidate_score": 0.624574, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 .", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_589", "psc_text": "et quidquid in aere, coelum et quidquid in coelo: Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt (Psal. CXLVIII, 5) . Ergo, Deus, quis similis tibi? dicat universum cor, dicat universa obediens lingua, dicat omnis devota conscientia, dicat secura, Deus, quis similis tibi? Illi enim dicit, de quo non erubescit. Dignum est hoc, decet hoc lapides vivos. 2. Christianorum in Paganos pietas. Nam lapides mortui utinam sentiant in se misericordiam lapidum vivorum. Mortuos dico, non illos quibus fabricae istae consurgunt, nec in quibus ferrum artificum operatur, nec quos sculpsit homo, ut dii sint; imo sculpsit homo, ut vocentur et non sint; non ipsos dico mortuos lapides: sed homines dico mortuos lapides, quibus dii similes sunt. Lapides vivi sunt, quos alloquitur apostolus Petrus, et dicit: Et vos, fratres, tanquam lapides vivi coaedificamini templum Dei sanctum (I Petr. II, 5) . Utinam ergo, fratres mei, sentiant lapides mortui misericordiam in", "candidate_score": 0.620625, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58_60", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. . [ Adresse auf der Rückseite :", "psc_chunk_id": "038_Augustinus-Hipponensis_Sermones-de-Scripturis_window_3358", "psc_text": "debuit, nullius praecepti contemptor, sed utriusque perfector. Cavit enim ne fieret justitia ejus coram hominibus, id est, ne ibi haberet finem, ut ab hominibus laudaretur, quando non se ipsum, sed Deum voluit in opere suo bono laudari. Ea vero voluntas quia intus est in ipsa conscientia, facta est eleemosyna illa in abscondito, ut ille retribuat, cui nihil absconditur. Quis enim potest cor suum hominibus demonstrare cum facit, ut ostendat qua intentione animi faciat? CAPUT XIII. 14. Sensus legitimus utriusque loci ex ipsis Christi verbis eruitur. Nam et ipsa verba, fratres, satis perpense a Domino dicta sunt, Attendite quomodo dicat: Cavete facere justitiam vestram coram hominibus, ut videamini, inquit, ab eis. Si ibi posuit finem, ubi dixit, ut videamini ab eis; iste finis est reprehensibilis atque culpabilis, usque ad hominum laudem velle benefacere, nihil amplius inde quaerere. Quisquis ergo ideo tantum facit, ut videatur ab hominibus, reprehenditur a Domino in ista", "candidate_score": 0.611279, "ce_score": null } ] }, { "rank": 12, "cf_id": "cf021", "work_id": "047_Augustinus-Hipponensis_De-oratione", "max_score": 0.695567, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "047_Augustinus-Hipponensis_De-oratione_window_52", "psc_text": "sterilis oratio. Nam cum omnis arbor non faciens fructum excidatur et in ignem mittatur, utique sermo non habens fructum promereri Deum non potest, qui nulla operatione fecundus est. Et ideo divina Scriptura instruit dicens: Bona est oratio cum jejunio et eleemosyna, nam qui in judicii die praemium pro operibus et eleemosynis redditurus est, hodie quoque ad orationem cum operatione venienti benignus auditor est. Sic denique Cornelius centurio cum oraret meruit exaudiri; fuit enim multas faciens eleemosynas in plebe et semper orans Deum. Huic circa horam nonam adstitit oranti angelus testimonium reddens sui operis et dicens: Corneli, orationes tuae et eleemosynae tuae ascenderunt ad memoriam coram Domino. Cito eae orationes ascendunt quas ad Dominum merita nostri operis important. Sic et Raphael angelus Tobiae semper oranti et semper operanti testis fuit dicens: Opera Dei revelare et confiteri honorificum est, nam cum orabas et sero ego obtuli memoriam orationis vestrae, in conspectu claritatis", "candidate_score": 0.695567, "ce_score": null } ] }, { "rank": 13, "cf_id": "cf020", "work_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem", "max_score": 0.695435, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11_13", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_888", "psc_text": "Joannes: Ex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis. Si enim fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum (Joan. II, 19) . Isti enim de inclinatione orti sunt, hoc enim Lot in linguam nostram vertitur: Quia omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum (Ps. XIII, 3) . Adversum hos ponitur, sive obfirmatur, facies prophetalis: ut eos sua austeritate conterat, et dicit eis: Quia insultastis Ecclesiae meae tempore persecutionis: eo quod diversorum vitio pollutum esset sanctuarium meum, sive eorum vitio qui mihi serviebant, 287 sive hostium crudelitate, qui meos persequebantur: terram quoque Israel, sensus videntes Deum, esse desolatam virtutum choro; et quomodo filii domus Juda, id est, Deum confitentis, in qua est vera fides et recta confessio, ducti sunt [ Al. sint] in captivitatem, et servire Domino desierunt [ Al. desierint]: idcirco, o omnis insultans, traderis filiis Orientalibus qui de vero lumine sunt", "candidate_score": 0.695435, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_62_64", "bdc_text": "der Anfang ist abgeschnitten bzw. durch die buchbinderische Einfassung unzugänglich : - - - meß [ ? ] sye testamentum et signum dei ad vestrum [ s. Lk 22 , 20f ;", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_74", "psc_text": "Domini sedenti super thronum, quae missa est et extenta. De quo et in Psalmis dicitur: In capitulo libri scriptum est de me (Psal. XXXIX, 8) . Capitulum 27 intelligamus exordium. Iste liber involutus atque signatus, scriptusque intus et foris, vel ante et post, tantae difficultatis fuit, ut nullus potuerit neque in coelo, neque in terra, neque subtus terram aperire illum et legere, nisi solus leo de tribu Juda, radix David et Jesse, quem Joannes in Apocalypsi devorasse se dixit (Apoc. V), non totum, sed in capitulo, id est, in principio. Neque enim fieri potest, ut humana natura totos libri hujus thesauros devoret. Et expandit illum coram propheta, et legendum cognoscendumque praebuit, qui in Isaia populo non eredenti dicitur esse signatus (Isai. XXIX). Usque hodie enim velamen Judaeis in veteri positum est Testamento. Scriptusque erat ante et retro; de futuris et de praeteritis. Vel certe foris, in historiae littera, intus, intelligentia", "candidate_score": 0.658285, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_62_64", "bdc_text": "der Anfang ist abgeschnitten bzw. durch die buchbinderische Einfassung unzugänglich : - - - meß [ ? ] sye testamentum et signum dei ad vestrum [ s. Lk 22 , 20f ;", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1674", "psc_text": "et dux, id est, NASI , sedebit in ea, ut comedat panem coram Domino: et per viam vestibuli portae ingredietur, et per ipsam egredietur. Quaenam ista porta est, quae semper clausa est, et solus Dominus Deus Israel ingreditur per eam? Nempe illa de qua Salvator loquitur in Evangelio: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, et vae vobis doctoribus legis, qui tollitis clavem scientiae: ipsi non ingredimini, et intrantes prohibetis (Matth. XXIII, 23). De hac sub nomine libri scribit et Isaias: Erunt verba libri istius, sicut verba libri signati: quem cum dederis homini nescienti litteras, et dixeris ei, Lege: et respondebit tibi, nescio litteras. Et dabunt illum homini scienti litteras, dicentes: Lege; et dicet: Non possum legere, quia signatus est (Isai. XXIX, 11). Iste autem liber est, cujus nemo potest solvere et aperire signacula, neque in coelo, neque in terra, neque sub terra, nisi ille de quo in Apocalypsi Joannis dicitur:", "candidate_score": 0.650694, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_45_47", "bdc_text": "- Zeugnisse der Buchkunst , 4 . Buch , S. 385 f ; Schriften und Gegenschriften ausführlicher zitiert bei Salomon Heß , Erasmus von Roterdam nach seinem Leben und Schriften , Zweyte Hälfte , Zürich 1790 , S. 271-293 .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1135", "psc_text": "quod et in Prophetis nequaquam historiae ordo servetur, dumtaxat non in omnibus, sed in quibusdam locis, neque enim narrant praeterita, sed futura praenuntiant, prout voluntas Spiritu sancti fuerit. In historia vero, ut sunt Moysi quinque libri, et Jesu, et Judicum volumina, Ruth quoque et Esther, Samuel et Malachim, Paralipomenon liber et Ezrae, juncto sibi pariter Nehemia, praeposteram narrationem nequaquam reperiri. Haec de annorum ordine dixisse sufficiat. Nunc videamus quae contra Pharaonem, 366 sive de Pharaone prophetia sit. Brachium ejus confregisse se dicit, et non esse obvolutum neque ligatum, nec sartum inteolis, nec accepisse malagma, juxta illud quod scriptum est: Non est malagma imponere, nec oleum, nec alligaturas (Isa. I, sec. LXX) . Quod si factum fuisset, utique recepta fortitudine, posset tenere gladium, et ad bella procedere. Idcirco clemens et misericors Deus rursum comminuit brachium ejus, sive brachia, ut penitus cadat gladius de manu ejus, et in gentes Aegyptus dispergatur, et", "candidate_score": 0.648432, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55_57", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice . Leo Jud tuus .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_669", "psc_text": "Domini autem justa sententia, ut perditis colonis prioribus, alios in vineam suam mittat agricolas. Quod intelligentes in Evangelii parabola, dixere Judaei: Non erit istud (Luc. XX, 16) . (Vers. 30.) Idcirco unumquemque juxta vias suas judicabo, domus Israel, ait Dominus Deus. Sive de gentium multitudine, sive de Israel populo sint qui judicantur: Non est personarum acceptio apud Deum (Coloss. III, 25) , sed unusquisque sua coronabitur fide: et impietate atque infidelitate damnabitur. (Vers. 31.) Convertimini et agite poenitentiam ab omnibus iniquitatibus vestris, et non erit vobis in ruinam iniquitas. Projicite a vobis omnes praevaricationes vestras, in quibus praevaricati estis. Proprie ad Israel iste sermo dirigitur, ut agant poenitentiam, et relinquant iniquitates, sive praevaricationes suas, quibus in Deum praevaricati sunt. Potest autem et ad utrumque populum intelligi: ut et Israel, et gentium turba, sua vitia derelinquens, convertatur ad eum qui possit sanare contritiones suas. Et facite vobis cor novum, et spiritum", "candidate_score": 0.645682, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_46_48", "bdc_text": "Buch , S. 385 f ; Schriften und Gegenschriften ausführlicher zitiert bei Salomon Heß , Erasmus von Roterdam nach seinem Leben und Schriften , Zweyte Hälfte , Zürich 1790 , S. 271-293 . - Auf Grund von Juds Bitte ( s.", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1135", "psc_text": "quod et in Prophetis nequaquam historiae ordo servetur, dumtaxat non in omnibus, sed in quibusdam locis, neque enim narrant praeterita, sed futura praenuntiant, prout voluntas Spiritu sancti fuerit. In historia vero, ut sunt Moysi quinque libri, et Jesu, et Judicum volumina, Ruth quoque et Esther, Samuel et Malachim, Paralipomenon liber et Ezrae, juncto sibi pariter Nehemia, praeposteram narrationem nequaquam reperiri. Haec de annorum ordine dixisse sufficiat. Nunc videamus quae contra Pharaonem, 366 sive de Pharaone prophetia sit. Brachium ejus confregisse se dicit, et non esse obvolutum neque ligatum, nec sartum inteolis, nec accepisse malagma, juxta illud quod scriptum est: Non est malagma imponere, nec oleum, nec alligaturas (Isa. I, sec. LXX) . Quod si factum fuisset, utique recepta fortitudine, posset tenere gladium, et ad bella procedere. Idcirco clemens et misericors Deus rursum comminuit brachium ejus, sive brachia, ut penitus cadat gladius de manu ejus, et in gentes Aegyptus dispergatur, et", "candidate_score": 0.642185, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_56_58", "bdc_text": "Vale , charissime Henrice . Leo Jud tuus . Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1031", "psc_text": "Isti sunt vivi lapides, de quibus aedificatur Ecclesia, et 333 de quibus scribit Apostolus Petrus: Si credidistis, quia suavis est Dominus: ad quem accedentes lapidem viventem, ab hominibus quidem reprobatum, a Deo autem electum honorabilem, et ipsi sicut lapides viventes, aedificamini domus spirituales in Sacerdotium sanctum, offerre spirituales victimas placentes Deo per Jesum Christum: quoniam dicit Scriptura (Isa. XXVIII, 16): Ecce ponam in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum, et qui credit in eo, non confundetur (I Petr. II, 3 et seqq.). Super quo et vas electionis pari voce consentit, dicens: super aedificati in fundamento apostolorum et prophetarum, ipso angulari lapide Christo Jesu Domino nostro, in quo omnis aedificatio constructa, crescit in templum sanctum Dei (Ephes. II, 10). Hi sunt lapides, de quibus et in alio loco legimus: Lapides sancti volvuntur super terram instar rotarum (Zach. IX, 16), paululum tangentes humum, et volubilitate sua ad coelestia festinantes. De quibus et Scriptura", "candidate_score": 0.635303, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_68", "psc_text": "metuas, quoniam increduli et subversores sunt tecum. LXX: Et tu, fili hominis, non timeas eos, nec a facie eorum formides: quoniam insanient, et congregabuntur contra te in circuitu. Licet dura cervice sint, et corde indomabili, tamen mea sunt fortiora praecepta. Nec te putes esse deceptum, si mittaris ad eos qui te loquentem non audiant. Ecce praedico tibi quod insaniant, et congregentur adversum te, et circumdent te, nullum tibi effugium relinquentes. Hoc autem facient, quia increduli sunt, et Dei imperia contemnentes. Et cum scorpionibus habitas. Verba eorum ne timeas, et vultus eorum ne formides, quia domus exasperans est. Qui possint ferire, qui arcuato percutere vulnere, et aculeo fistulato, ut eadem plaga et cutem aperiat, et venena diffundat. Unusquisque pro moribus suis sortitur vocabulum. Scribis et Pharisaeis dicitur: Generatio viperarum (Matth. XXIII, 33) . Et de Herode qui versipellis erat: Ite et dicite vulpi huic (Luc. XIII, 32) . Et pseudoprophetae in", "candidate_score": 0.627434, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 .", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_1031", "psc_text": "Isti sunt vivi lapides, de quibus aedificatur Ecclesia, et 333 de quibus scribit Apostolus Petrus: Si credidistis, quia suavis est Dominus: ad quem accedentes lapidem viventem, ab hominibus quidem reprobatum, a Deo autem electum honorabilem, et ipsi sicut lapides viventes, aedificamini domus spirituales in Sacerdotium sanctum, offerre spirituales victimas placentes Deo per Jesum Christum: quoniam dicit Scriptura (Isa. XXVIII, 16): Ecce ponam in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum, et qui credit in eo, non confundetur (I Petr. II, 3 et seqq.). Super quo et vas electionis pari voce consentit, dicens: super aedificati in fundamento apostolorum et prophetarum, ipso angulari lapide Christo Jesu Domino nostro, in quo omnis aedificatio constructa, crescit in templum sanctum Dei (Ephes. II, 10). Hi sunt lapides, de quibus et in alio loco legimus: Lapides sancti volvuntur super terram instar rotarum (Zach. IX, 16), paululum tangentes humum, et volubilitate sua ad coelestia festinantes. De quibus et Scriptura", "candidate_score": 0.625149, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_59_61", "bdc_text": "Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. . [ Adresse auf der Rückseite : ] Heimr [ ycho ] fratri suoin der oberen Ecke rechts z. T. unlesbare Notizen Juds ;", "psc_chunk_id": "025_Hieronymus-Stridonensis_Commentaria-in-Ezechielem_window_384", "psc_text": "Prophetae Israel: qui prophetant super Jerusalem, et qui vident illi pacem: non est pax eis, dicit Dominus Deus. Prophetae Israel, qui non erunt in concilio populi Dei, nec scribentur in scriptura domus Israel, nec terram repromissionis intrabunt, ideo ista patientur, quia deceperunt populum meum, pro rigore poenitentiae et conversionis injuria, pacem eis et prospera nuntiantes, secundum illud quod alibi dicitur: Pax, pax, ubi est pax (Jerem. VIII, 11) ? Deus itaque metaphorice aedificabat eis per legis mandata sanctorumque prophetarum eloquia et comminationes, maceriam. Hoc enim verbum Hebraicum significat HIS ( ); ut omnem ab illis incursionem bestiarum et hostilem impetum submoveret, dum conversi ad Deum, hoc quasi muro et pariete firmissimo cingerentur. Pseudoprophetae vero non semel, sed frequenter pollicebantur eis pacem, hoc enim repetitus pacis sermo significat. Ipsumque parietem qui in sequentibus CIR appellatur, liniebant pseudoprophetae absque temperamento, ut interpretatus est Symmachus, hoc est, puro luto, et quod paleas non", "candidate_score": 0.622394, "ce_score": null } ] }, { "rank": 14, "cf_id": "cf031", "work_id": "008_Marius-Victorinus_In-epistolam-Pauli-ad-Ephesios", "max_score": 0.695292, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "008_Marius-Victorinus_In-epistolam-Pauli-ad-Ephesios_window_89", "psc_text": "Christo. In opera bona quae paravit Deus. Paravit, creavit, formavit in Christo Deus opera, inquit, bona: scilicet quae futura sunt, an haec quae nunc hic agimus? Sed et sive quae futura sunt intelligamus, sive quae nunc sunt, bona utique sunt, testes in Christo sunt. Et videri potest de praesentibus dixisse operibus: quippe cum ita subjungit ut illis ambulemus: VERS. 11. Memores in ipsis, inquit, operibus: ut jam eodem modo vivamus, et eadem opera faciamus, quae bona sunt. Quippe jam figmento suo Deus nos creavit in Christo, ut simus memores: ac propterea fidem servantes, in ipsis jam operibus ambulemus. Et vos qui aliquando eratis gentes in carne. Utique quia dixit ambulemus, adjecit et vos utique ambuletis in bonis operibus quae paravit Deus. Vos, inquit, qui aliquando eratis gentes in carne, id est gentiliter sentiebatis; et propterea carnaliter, id est carnis desideria facientes. Cui contrarium illud est, esse in Christo, id est", "candidate_score": 0.695292, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_68", "bdc_text": "Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "008_Marius-Victorinus_In-epistolam-Pauli-ad-Ephesios_window_159", "psc_text": "se habet, ut ascendere in coelum non possit nisi qui inde descendit. Hoc circa coelestia: nam circa alia hujusmodi terrena potest aliquis ascendere, qui non descendit: sed in coelum atque in coelos nemo ascendit, nisi qui inde descendit. Sic enim Salvator in Evangelio dixit: nisi quis renatus fuerit, non potest regnum Dei tenere. Deinde subjunxit, quoniam quod ex carne nascitur, caro est; quod autem ex spiritu nascitur, spiritus est. Spiritus autem de supernis est; ergo spiritus ad superna redit. Nam et cum resurrectio fuerit, omnia spiritus erunt; et totus homo spiritus factus, in coelum ascendet, scilicet per spiritum. Ergo necessarium factum est ut qui ascendit in coelum, ipse sit qui descendit. Christus ergo, de quo dictum est, quia ascendit in coelum, intelligitur quod descenderit: et si descendit, utique in terrae inferiora descendit; non solum in terram, sed in inferiora terrae. Lectum est enim, quia in infernum descendit Salvator passione illa", "candidate_score": 0.683636, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_67", "bdc_text": "Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "008_Marius-Victorinus_In-epistolam-Pauli-ad-Ephesios_window_89", "psc_text": "Christo. In opera bona quae paravit Deus. Paravit, creavit, formavit in Christo Deus opera, inquit, bona: scilicet quae futura sunt, an haec quae nunc hic agimus? Sed et sive quae futura sunt intelligamus, sive quae nunc sunt, bona utique sunt, testes in Christo sunt. Et videri potest de praesentibus dixisse operibus: quippe cum ita subjungit ut illis ambulemus: VERS. 11. Memores in ipsis, inquit, operibus: ut jam eodem modo vivamus, et eadem opera faciamus, quae bona sunt. Quippe jam figmento suo Deus nos creavit in Christo, ut simus memores: ac propterea fidem servantes, in ipsis jam operibus ambulemus. Et vos qui aliquando eratis gentes in carne. Utique quia dixit ambulemus, adjecit et vos utique ambuletis in bonis operibus quae paravit Deus. Vos, inquit, qui aliquando eratis gentes in carne, id est gentiliter sentiebatis; et propterea carnaliter, id est carnis desideria facientes. Cui contrarium illud est, esse in Christo, id est", "candidate_score": 0.669709, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_28_30", "bdc_text": "Aufl. 1543 ) . Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen . Er versuchte dies auf Grund von Äußerungen in den Frühschriften des Erasmus , wobei er freilich der Gedankenwelt des Humanisten nicht immer gerecht wurde .", "psc_chunk_id": "008_Marius-Victorinus_In-epistolam-Pauli-ad-Ephesios_window_1", "psc_text": "corrigendi, epistola ista conscripta est; ut illa, quae sunt illis male insinuata, corrigant, emendent; et quod ante illis traditum est, custodiant, atque in codem perseverent. Summa igitur in principio ista est: Christum Dei filium, et ante mundum fuisse, et semper esse, et ipsum venisse, et in eo spem positam esse; et ejus promissa, Dei promissa esse. Quod si ita est, judaica disciplina longe discreta est, aliter accepta, aliter insinuata, aliter intellecta, sicuti frequenter diximus, et nunc exponimus. Non ergo adjungenda est vel scientiae divinae vel vivendi operibus et actibus. CAP.I.--VERS. 1. Sumit ergo initium Christum, ut insinuet et eum se evangelizare profiteatur, et quod in ipso uno sit spes. In quo principio secundum consuetudinem suam Apostolum se Jesu Christi dicit, ut ad Romanos: Paulus servus Christi Jesu. Secundo adjunxit vocatus apostolus utique vocatus a Christo; et eum praedestinatus in evangelium Dei, a Christo praedestinatus; olim praedestinatus; et si olim, ergo", "candidate_score": 0.661908, "ce_score": null } ] }, { "rank": 15, "cf_id": "cf021", "work_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1", "max_score": 0.694746, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1847", "psc_text": "autem Deus, sed cum Patre unus Deus. Non enim dicendo, Nemo bonus, nisi unus Deus, discrevit se, sed univit. Eructavit cor meum verbum bonum. Dixerit hoc Deus Pater de Verbo suo bono atque benefico bono nostro, per quod solum bonum utcumque boni esse possumus. 5. Sequitur, Dico ego opera mea regi. Adhuc Pater loquitur? Si adhuc Pater loquitur, quaeramus et hoc quomodo secundum fidem veram et catholicam intelligamus, Dico ego opera mea regi. Si enim Pater dicit opera sua Filio suo regi nostro; quae opera Pater dicturus est Filio, cum omnia opera Patris per Filium facta sint? An forte, Dico ego opera mea regi, ipsum Dico, generationem Filii significat? Vereor ne hoc aliquando a tardioribus non possit intelligi: verumtamen dicam; sequatur qui potest, ne non dicto non sequatur et qui potest. Legimus in alio psalmo dictum: Semel locutus est Deus (Psal. LXI, 12) . Toties locutus est per Prophetas, toties", "candidate_score": 0.694746, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_386", "psc_text": "Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam (Psal. CXIII secund. 1) . Dicamus, Non nobis: quibus enim si quasi nobis? Dicamus, inquam, Non nobis, quia si ita faceret sicut nobis, nonnisi poenas infligeret nobis. Non nobis, sed nomini suo det gloriam: quia non secundum iniquitates nostras fecit nobis (Psal. CII, 10). Non ergo nobis, Domine, non nobis: repetitio confirmatio est. Non nobis, Domine, sed nomini tuo da gloriam: hoc illi noverant coeli, qui enarraverunt gloriam Dei. 3. [vers. 2.] Et opera manuum ejus annuntiat firmamentum: quod dictum est, gloriam Dei, hoc repetitum est, opera manuum ejus. Quae opera manuum ejus? Non sicut quidam sentiunt, Deus verbo fecit omnia, et tanquam praestantiorem caeteris hominem suis manibus fecit. Non ita sentiendum est: infirma est ista, et non satis elimata sententia; omnia enim verbo fecit. Nam licet opera Dei diversa narrentur, in quibus hominem ad imaginem suam fecit (Gen. I); tamen omnia", "candidate_score": 0.687451, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_10_12", "bdc_text": "Juds Anerkennung betrifft offenbar die Tendenz dieser Schrift , die Autorität des Kirchenvaters von den Katholiken nicht mehr für sich in Anspruch nehmen zu lassen , sondern vielmehr die Übereinstimmung Tertullians mit der reformatorischen Lehre nachzuweisen. . Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis . Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ;", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_704", "psc_text": "Est enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium (quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum) deputatur fides ejus ad justitiam (Rom. IV, 5) . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis (Rom. IX, 32) et petram scandali, et gratiam Christi non agnoverunt. Acceperunt enim Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. Denique quid de illis Apostolus dicit? Testimonium enim perhibeo illis quod zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Quid est quod dixit, Zelum Dei habent Judaei, sed non secundum scientiam? Audi quid sit, non secundum scientiam: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti (Id. X, 2, 3) . Si ergo ideo non secundum scientiam", "candidate_score": 0.687217, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_64_66", "bdc_text": "sye testamentum et signum dei ad vestrum [ s. Lk 22 , 20f ; 1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2150", "psc_text": "egit? Vocavit terram a solis ortu usque ad occasum. Qui vocavit terram a solis ortu usque ad occasum, Dominus noster et Salvator est Jesus Christus. Verbum caro factum, ut inhabitaret in nobis. Dominus ergo noster Jesus Christus Deus deorum est; quia per ipsum facta sunt omnia, et sine ipso factum est nihil. Verbum Dei, si Deus est, utique Deus deorum est: utrum autem sit Deus, Evangelium respondet, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 14, 1) . Et si omnia per ipsum facta sunt, sicut consequenter dicit, et dii si qui facti sunt, per ipsum facti sunt. Unus enim Deus non factus, et vere Deus ipse solus. Ipse autem solus Deus, Pater et Filius et Spiritus sanctus, unus Deus. 2. Dii ergo quorum Deus est verus Deus, qui sunt, aut ubi sunt? Dicit alius psalmus: Deus stetit in synagoga deorum; in medio", "candidate_score": 0.686589, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_64_66", "bdc_text": "sye testamentum et signum dei ad vestrum [ s. Lk 22 , 20f ; 1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_386", "psc_text": "Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam (Psal. CXIII secund. 1) . Dicamus, Non nobis: quibus enim si quasi nobis? Dicamus, inquam, Non nobis, quia si ita faceret sicut nobis, nonnisi poenas infligeret nobis. Non nobis, sed nomini suo det gloriam: quia non secundum iniquitates nostras fecit nobis (Psal. CII, 10). Non ergo nobis, Domine, non nobis: repetitio confirmatio est. Non nobis, Domine, sed nomini tuo da gloriam: hoc illi noverant coeli, qui enarraverunt gloriam Dei. 3. [vers. 2.] Et opera manuum ejus annuntiat firmamentum: quod dictum est, gloriam Dei, hoc repetitum est, opera manuum ejus. Quae opera manuum ejus? Non sicut quidam sentiunt, Deus verbo fecit omnia, et tanquam praestantiorem caeteris hominem suis manibus fecit. Non ita sentiendum est: infirma est ista, et non satis elimata sententia; omnia enim verbo fecit. Nam licet opera Dei diversa narrentur, in quibus hominem ad imaginem suam fecit (Gen. I); tamen omnia", "candidate_score": 0.680802, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_54_56", "bdc_text": "oben Anm. 8 ; auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1632", "psc_text": "Comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. Removeantur ergo iniquitates, dimittantur peccata, levetur pondus ab oculo, sanetur quod saucium est, adhibeatur mordax praeceptum quasi collyrium. Prius effice quod tibi praecipitur: sana cor, munda cor, dilige inimicum tuum (Matth. V, 44, et Luc. VI, 27, 35). Et quis diligit inimicum suum? Hoc jubet medicus; amarum est, sed salubre. Quid tibi faciam, inquit? Ita vexatus es, ut inde saneris. Et plus dicit: Sanato non erit onerosum, voluptuose diliges inimicum sanatus; conare tu ut saneris. In tribulationibus, in angustiis, in tentationibus fortis esto, perdura: medici manus est, non latronis. Ecce, inquit, praeceptis acceptis, et fide retenta, prius sicut jubes sanabo cor, ut dicis: sanato corde et mundato corde quid videbo? Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). Hoc modo, inquit, non possum. Comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. 22. Multiplicatae sunt super capillos capitis mei.", "candidate_score": 0.67176, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55_57", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice . Leo Jud tuus .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1632", "psc_text": "Comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. Removeantur ergo iniquitates, dimittantur peccata, levetur pondus ab oculo, sanetur quod saucium est, adhibeatur mordax praeceptum quasi collyrium. Prius effice quod tibi praecipitur: sana cor, munda cor, dilige inimicum tuum (Matth. V, 44, et Luc. VI, 27, 35). Et quis diligit inimicum suum? Hoc jubet medicus; amarum est, sed salubre. Quid tibi faciam, inquit? Ita vexatus es, ut inde saneris. Et plus dicit: Sanato non erit onerosum, voluptuose diliges inimicum sanatus; conare tu ut saneris. In tribulationibus, in angustiis, in tentationibus fortis esto, perdura: medici manus est, non latronis. Ecce, inquit, praeceptis acceptis, et fide retenta, prius sicut jubes sanabo cor, ut dicis: sanato corde et mundato corde quid videbo? Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). Hoc modo, inquit, non possum. Comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. 22. Multiplicatae sunt super capillos capitis mei.", "candidate_score": 0.66741, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_54_56", "bdc_text": "oben Anm. 8 ; auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2257", "psc_text": "Subveni gravi vulneri secundum magnam medicinam tuam. Grave est quod habeo, sed ad Omnipotentem confugio. De meo tam lethali vulnere desperarem, nisi tantum medicum reperirem. Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam: et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam. Quod ait, dele iniquitatem meam, hoc est, miserere mei, Deus. Et quod ait, secundum multitudinem miserationum tuarum, hoc est, secundum magnam misericordiam tuam. Quia magna est misericordia, multae sunt misericordiae; et de magna misericordia tua, multae sunt miserationes tuae. Attendis contemptores ut corrigas, attendis nescientes ut doceas, attendis confitentes ut ignoscas. Fecit hoc nesciens? Quidam fecerat aliqua, et multa mala fecerat; Misericordiam, inquit, consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate (I Tim. I, 13) . Iste David non posset dicere, Ignorans feci. Non enim ignorabat quantum mali esset contrectatio conjugis alienae, et quantum malum esset interfectio mariti nescientis, et nec saltem irascentis. Consequuntur ergo misericordiam Domini qui ignorantes fecerunt; et", "candidate_score": 0.662413, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_18_20", "bdc_text": "oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2620", "psc_text": "ictus? aut quod vulnus? Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Utquid exaltaris super coelos Deus? Fratres, exaltatum Deum super coelos, non videmus, sed credimus: super omnem autem terram gloriam ejus non tantum credimus, sed etiam videmus. Qualem verum vesaniam patiantur haeretici, quaeso ut attendatis. Illi praecisi a compagine Ecclesiae Christi, et partem tenentes, totum amittentes, nolunt communicare orbi terrarum, qua diffusa est gloria Christi. Nos autem Catholici in omni terra sumus, quia omni terrae communicamus quacumque gloria Christi diffusa est. Videmus enim quod tunc cantatum est, modo completum. Exaltatus est super coelos Deus noster, et super omnem terram gloria ipsius. O haeretica insania! Quod non vides credis mecum, quod vides negas: credis mecum exaltatum Christum super coelos, quod non videmus; et negas gloriam ejus super omnem terram, quod videmus. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua. 14. [vers. 7.] Redit ad verba Domini:", "candidate_score": 0.661191, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19_21", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 . aut LutheranaZu Luthers Einfluß auf Bullinger s. Staedtke 46-48 u. ö. ;", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2027", "psc_text": "omni vento doctrinae (Ephes. IV, 14). Quicumque ergo ex incertis hujus vitae tumuerant, evertantur; et subjiciatur Christo omnis superbia gentium, conterenti in spiritu violento naves Tharsis: non cujuscumque civitatis, sed Tharsis. Quomodo in spiritu violento? Timore fortissimo. Sic enim eum tremuit omnis superbia judicaturum, ut in humilem crederet, ne excelsum expavesceret. 7. [vers. 9.] Sicut audivimus, ita et vidimus. O beata Ecclesia! quodam tempore audisti, quodam tempore vidisti. Audivit in promissionibus, videt in exhibitionibus: audivit in prophetia, videt in Evangelio. Omnia enim quae modo complentur, antea propheta sunt. Erige oculos ergo, et diffunde per mundum; vide jam haereditatem usque ad terminos orbis terrae: vide jam impleri quod dictum est, Adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes servient illi (Psal. LXXI, 11) . Vide impletum esse quod dictum est, Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua (Psal. CVII, 6) . Vide illum cujus pedes et manus fixi sunt", "candidate_score": 0.660819, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_12_14", "bdc_text": "Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 . Mai bis 8 .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3472", "psc_text": "a Deo percussum persecuti sunt? Quid animo eorum imputatur? Malitia. Nam id in Christo factum est quod oportebat. Pati utique venerat, et punivit per quem passus est. Nam Judas traditor punitus est, et Christus crucifixus est; sed nos redemit sanguine suo, et punivit illum de pretio suo. Projecit enim pretium argenti quo ab illo Dominus venditus erat, nec agnovit pretium quo ipse a Domino redemptus erat (Id. XXVII, 5). Factum est hoc in Juda. Sed cum videamus mensuram quamdam esse retributionis in omnibus, nec quemquam posse permitti amplius saevire quam acceperit potestate; quomodo illi addiderunt, aut quae est ista percussio Domini? Nimirum ex persona locutus est ejus unde corpus acceperat, unde carnem assumpserat, id est generis humani, ipsius Adae qui percussus est primo morte propter peccatum suum (Gen. III, 19). Mortales ergo hic homines cum poena nascuntur: huic poenae addunt, quicumque homines fuerint persecuti. Jam enim homo hic moriturus non", "candidate_score": 0.657209, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2150", "psc_text": "egit? Vocavit terram a solis ortu usque ad occasum. Qui vocavit terram a solis ortu usque ad occasum, Dominus noster et Salvator est Jesus Christus. Verbum caro factum, ut inhabitaret in nobis. Dominus ergo noster Jesus Christus Deus deorum est; quia per ipsum facta sunt omnia, et sine ipso factum est nihil. Verbum Dei, si Deus est, utique Deus deorum est: utrum autem sit Deus, Evangelium respondet, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 14, 1) . Et si omnia per ipsum facta sunt, sicut consequenter dicit, et dii si qui facti sunt, per ipsum facti sunt. Unus enim Deus non factus, et vere Deus ipse solus. Ipse autem solus Deus, Pater et Filius et Spiritus sanctus, unus Deus. 2. Dii ergo quorum Deus est verus Deus, qui sunt, aut ubi sunt? Dicit alius psalmus: Deus stetit in synagoga deorum; in medio", "candidate_score": 0.655008, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_67", "bdc_text": "Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3370", "psc_text": "neque praeputium; sed fides quae per dilectionem operatur (Gal. V, 6) . Haec est fides, de qua ipsi Ecclesiae dicitur in Canticis canticorum: Venies, et pertransies ab initio fidei (Cant. IV, 8, sec. LXX) . Venit enim tanquam currus Dei in millibus laetantium, prosperum iter habens, et pertransiit de hoc mundo ad Patrem (Joan. XIII, 1): ut fiat in ea quod sponsus ipse dicit, qui transiit de hoc mundo ad Patrem, Volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum (Id. XVII, 24) ; sed ab initio fidei. Quia ergo ut bona opera sequantur, praecedit fides, nec ulla sunt bona opera, nisi quae sequuntur praecedentem fidem: nihil aliud videtur dictum, Aethiopia praeveniet manus ejus Deo, nisi, Aethiopia credet Deo. Sic enim praeveniet manus ejus, id est opera ejus. Cujus, nisi ipsius Aethiopiae? Quia hoc in graeco non est ambiguum: ejus quippe ibi feminino genere apertissime positum est. Ac per hoc", "candidate_score": 0.653917, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_369", "psc_text": "[vers. 51.] Magnificans salutes regis ipsius: Deus qui magnificat, ut admirabiles faciat salutes quas ejus Filius dat credentibus. Et faciens misericordiam Christo suo: Deus qui facit misericordiam Christo suo. David et semini ejus usque in saeculum: ipsi liberatori manu potenti qui vicit hunc mundum, et eis quos credentes Evangelio genuit in aeternum. Quaecumque in hoc psalmo dicta sunt, quae ipsi Domino proprie, id est capiti Ecclesiae congruere non possunt, ad Ecclesiam referenda sunt. Totus enim Christus hic loquitur, in quo sunt omnia membra ejus. IN PSALMUM XVIII ENARRATIO I. In finem, Psalmus ipsi David. 1. [vers. 1.] Titulus notus est: nec Dominus Jesus Christus haec dicit, sed de illo haec dicuntur. 2. [vers. 2.] Coeli enarrant gloriam Dei: justi Evangelistae, in quibus Deus tanquam in coelis habitat, exponunt gloriam Domini nostri Jesu Christi, sive gloriam qua glorificavit Patrem Filius super terram. Et opera manuum ejus annuntiat firmamentum: et facta virtutum", "candidate_score": 0.648176, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_20", "bdc_text": "Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1917", "psc_text": "Vultum tuum deprecabuntur divites plebis. Et qui deprecabuntur vultum, et cujus vultum deprecabuntur, omnes una sponsa, omnes una regina, mater et filii simul totum ad Christum pertinens, ad caput pertinens. 29. Sed quia fiunt ista opera et istae eleemosynae ad jactantiam hominum, inde dicit ipse Dominus: Cavete facere justitiam vestram coram hominibus ut videamini ab eis (Matth. VI, 1) . Quomodo autem et publice debent fieri propter vultum sponsae, ait: Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Id. V, 16) : non ut gloriam vestram quaeratis in operibus bonis quae publice facitis, sed ut gloriam Dei. Et quis novit, inquit, utrum gloriam Dei quaero, an gloriam meam? Quia do pauperi, videor: quo animo dem, quis videt? Sufficiat tibi qui videt; ille videt qui retribuet. Intus amat qui intus videt: intus amat, intus ametur qui interiorem facit et ipsam pulchritudinem.", "candidate_score": 0.647913, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55_57", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice . Leo Jud tuus .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_160", "psc_text": "mei, Domine, quoniam infirmus sum: juxta hoc alterum, in hoc psalmo dicitur, Si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam ergo ab inimicis meis inanis; ibi enim infirmus ut liberetur, hic jam sanus ne corrumpatur, orat. Juxta illud ibi dicitur, Salvum me fac propter misericordiam tuam: juxta istud hic dicitur, Judica me, Domine, secundum justitiam meam; ibi enim ut a morbo evadat, remedium, hic autem ne in morbum recidat, tuitionem petit. Juxta illud dicitur, Salvum me fac, Domine, secundum misericordiam tuam; juxta hoc dicitur, Justum auxilium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Et illa enim et ista salvos facit; sed illa ex aegritudine ad salutem transfert, haec in ipsa salute conservat. Itaque ibi misericors auxilium est, quia nullum habet meritum peccator, qui adhuc justificari desiderat, credens in eum qui justificat impium (Rom. IV, 5); hic autem justum auxilium est, quia jam justo tribuitur. Dicat", "candidate_score": 0.64766, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_3830", "psc_text": "(Psal. X, 3) . Obscurata est enim caro Christi de cruce deposita, et in sepulcro posita: et illi qui occiderunt insultaverunt; et nondum resurrexerat, et sagittati sunt discipuli recti corde, sed in obscura luna. Ergo ut non solum dies diei eructet verbum, sed etiam nox nocti annuntiet scientiam; quoniam tuus est dies, et tua est nox; dignare descendere, manere apud eum a quo descendis, sed venire ad quos descendis. Dignare descendere qui in hoc mundo eras, et mundus per te factus est, et mundus te non cognovit. Habeat et nox consolationem suam; habeat, inquit, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 1-14) : Tuus est dies, et tua est nox. Tu perfecisti solem et lunam: solem, spirituales; lunam, carnales. Adhuc carnalis est, non deseratur, et ipse perficiatur. Tu perfecisti solem et lunam: solem, tauquam sapientem; lunam, tanquam insipientem; non tamen deseruisti. Nam ita scriptum est: Sapiens permanet", "candidate_score": 0.644878, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2257", "psc_text": "Subveni gravi vulneri secundum magnam medicinam tuam. Grave est quod habeo, sed ad Omnipotentem confugio. De meo tam lethali vulnere desperarem, nisi tantum medicum reperirem. Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam: et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam. Quod ait, dele iniquitatem meam, hoc est, miserere mei, Deus. Et quod ait, secundum multitudinem miserationum tuarum, hoc est, secundum magnam misericordiam tuam. Quia magna est misericordia, multae sunt misericordiae; et de magna misericordia tua, multae sunt miserationes tuae. Attendis contemptores ut corrigas, attendis nescientes ut doceas, attendis confitentes ut ignoscas. Fecit hoc nesciens? Quidam fecerat aliqua, et multa mala fecerat; Misericordiam, inquit, consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate (I Tim. I, 13) . Iste David non posset dicere, Ignorans feci. Non enim ignorabat quantum mali esset contrectatio conjugis alienae, et quantum malum esset interfectio mariti nescientis, et nec saltem irascentis. Consequuntur ergo misericordiam Domini qui ignorantes fecerunt; et", "candidate_score": 0.644257, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_392", "psc_text": "Apertum hoc videtur et cognitu facile. Quomodo autem nox nocti annuntiat scientiam? Nonnulli haec verba simpliciter intellexerunt, et forte hoc sit verum; aestimantes hac sententia significatum esse, quod tempore Domini nostri Jesu Christi, cum in terra versaretur, Apostoli audierunt, hoc in posteros esse trajectum, tanquam de tempore in tempus: dies diei, nox nocti, prior dies posteriori diei, et prior nox posteriori nocti; quia haec doctrina diebus et noctibus praedicatur. Iste simplex intellectus cui sufficit sufficiat. Sed nonnulla verba Scripturarum obscuritate sua hoc profuerunt, quod multas intelligentias pepererunt: itaque hoc si planum esset, unum aliquid audiretis; quia vero obscure dictum est, multa audituri estis. Est et alius intellectus: dies diei, nox nocti, hoc est, spiritus spiritui, caro carni. Est alius: dies diei, spirituales spiritualibus; et nox nocti, carnales carnalibus. Utrique enim audiunt, etsi non utrique similiter sapiunt: illi enim audiunt tanquam verbum eructatum; illi tanquam scientiam annuntiatam: quod enim ructatur, praesentibus", "candidate_score": 0.643644, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_17_19", "bdc_text": "Mai 1526 ( s . oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_4169", "psc_text": "corporalia quae in hoc saeculo patiuntur, communia possunt habere cum bonis. Est et aliud vindictae genus, quo Ecclesiae dilatationem et fecunditatem in hoc saeculo, post tantas persecutiones quibus eam omnino perituram putabant, peccator, et incredulus, et inimicus videt et irascitur, dentibus suis frendet et tabescet (Psal. CXI, 10): quis enim negare audeat hanc etiam esse gravissimam poenam? Sed nescio utrum satis eleganter accipiatur quod ait, ante oculos nostros, si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem quod sive eis credentibus iniquitas eorum interimitur, sive in malignitate perseverantibus supplicium novissimum redditur, sine scrupulo quaestionis intelligitur dictum, Innotescat ante oculos nostros vindicta in nationibus. 14. Et haec quidem, ut diximus, prophetatio est, non optatio: sed propter illud quod scriptum est in Apocalypsi, sub ara Dei martyres ad Deum clamare et", "candidate_score": 0.640637, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1233", "psc_text": "febrem sanat: sic et Dominus ad aegrotum venit, ad phreneticum venit, ut quidquid audiret, quidquid passus esset contemneret, hoc ipso eos docens humilitatem, ut humilitate docti, sanarentur a superbia; de qua iste liberari deprecatur dicens: Non veniat mihi pes superbiae; et manus peccatoris non moveat me. Si enim venerit pes superbiae, movet manus peccatoris. Quae est manus peccatoris? Male suadentis operatio. Factus es superbus? Cito te corrumpit, qui male suadet. Humilis figere in Deo, et non valde cures quid tibi dicatur. Hinc est quod alibi dicitur: Ab occultis meis munda me, et ab alienis parce servo tuo (Psal. XVIII, 13, 14) . Quid est, Ab occultis meis? Non veniat mihi pes superbiae. Quid est, Et ab alienis parce servo tuo? Neque manus peccatoris moveat me. Serva quod intus est, et non timebis foris. 18. [vers. 13.] Quare autem valde hoc times? Quasi diceretur, Ibi ceciderunt omnes qui operantur iniquitatem; ut", "candidate_score": 0.634471, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_19", "bdc_text": "Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2711", "psc_text": "Neque enim vivunt, sed vivere sibi videntur. Et quare non, in ira, sed, tanquam in ira, nisi quia tranquillus hoc facit Deus? Nam et hoc scriptum est: Tu autem Domine virtutum cum tranquillitate judicas (Sap. XII, 18) . Ille ergo et cum minatur, non irascitur. Neque enim perturbatur, sed tanquam irascitur, quia punit et vindicat. Et qui corrigi nolunt, tanquam vivunt, sed non vivunt. Vindicta enim primi peccati, et eorum quae addiderunt, manet super eos: et ipsa vocatur ira Dei, quia de judicio Dei venit. Unde Dominus de non credente ait: Sed ira Dei manet super eum (Joan. III, 36) . Cum ira enim Dei mortales nascimur. Unde dicit Apostolus: Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri (Ephes. II, 3) . Quid est, natura filii irae, nisi quia portamus nobiscum poenam primi peccati? Sed si convertamus nos, aufertur ira, praebetur gratia. Non vis converti, addis etiam super", "candidate_score": 0.633187, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1632", "psc_text": "Comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. Removeantur ergo iniquitates, dimittantur peccata, levetur pondus ab oculo, sanetur quod saucium est, adhibeatur mordax praeceptum quasi collyrium. Prius effice quod tibi praecipitur: sana cor, munda cor, dilige inimicum tuum (Matth. V, 44, et Luc. VI, 27, 35). Et quis diligit inimicum suum? Hoc jubet medicus; amarum est, sed salubre. Quid tibi faciam, inquit? Ita vexatus es, ut inde saneris. Et plus dicit: Sanato non erit onerosum, voluptuose diliges inimicum sanatus; conare tu ut saneris. In tribulationibus, in angustiis, in tentationibus fortis esto, perdura: medici manus est, non latronis. Ecce, inquit, praeceptis acceptis, et fide retenta, prius sicut jubes sanabo cor, ut dicis: sanato corde et mundato corde quid videbo? Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8). Hoc modo, inquit, non possum. Comprehenderunt me iniquitates meae, et non potui ut viderem. 22. Multiplicatae sunt super capillos capitis mei.", "candidate_score": 0.630563, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_57_59", "bdc_text": "Leo Jud tuus . Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 . Dieser Wunsch betrifft zweifellos die Geheimhaltung seines Namens als Verfasser. .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2593", "psc_text": "Quod scripsi scripsi (Joan. XIX, 19-22) : quid mihi suggeritis falsitatem? Ego non corrumpo veritatem. 4. Audivimus ergo quid sibi velit, Ne corrumpas in tituli inscriptionem. Quid ergo est, Cum fugeret a facie Saül in speluncam? Quod quidem et David ille fecit: sed quia in illo non invenimus tituli inscriptionem, in hoc inveniamus fugam in speluncam. Figurabat enim aliquid illa speluncam, qua se texit David. Quare autem se texit? Ut occultaretur, et non inveniretur. Quid est contegi spelunca? Contegi terra. Qui enim fugit in speluncam, terra contegitur, ne videatur. Portabat autem terram Jesus, carnem quam acceperat de terra; et in ea se occultabat, ne a Judaeis inveniretur Deus. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II, 8). Quare ergo Dominum gloriae non invenerunt? Quia spelunca se texerat, id est, carnis infirmitatem oculis objiciebat, majestatem autem divinitatis in corporis tegmine, tanquam terrae abdito contegebat. Illi ergo non cognoscentes Deum,", "candidate_score": 0.625902, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_11", "bdc_text": "Sed non video , quid contra insensatos illos ac plane stipites satis forte sit , qui ita omnem humanitatis sensum exuerunt , ita toti ad omnem veritatem obriguerunt , ut non beluas eos ac feras , sed truncos potius dicere possis .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2055", "psc_text": "Venenati enim cordis est ista sanies, eructans in Deum putorem blasphemiae, et quod pejus est manus curantis repellens, morsum serpentis non repellens. Hoc dixi, repellit a se cor hominis verbi Dei severitatem, et admittit ad se male suadentis serpentis blanditias. Contra hos ergo cantat sermo divinus, et jam in isto psalmo loquitur nobis. Ad quem psalmum intentam ego facerem Sanctitatem Vestram, nisi ipse nos faceret omnes intentos; nec nos solos, sed totum orbem terrarum. Audite enim quemadmodum coepit. 2. [vers. 2.] Audite haec omnes gentes. Non ergo vos soli qui hic estis. Nam vox nostra quanta est, ut sic clamemus, ut audiant omnes gentes? Clamavit enim per Apostolos Dominus noster Jesus Christus, clamavit tot linguis quas misit; et videmus hunc psalmum qui ante non recitabatur nisi in una gente, in synagoga Judaeorum, recitari per totum orbem terrarum, per omnes Ecclesias, impletumque esse quod hic dictum est, Audite haec omnes gentes.", "candidate_score": 0.622923, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_2593", "psc_text": "Quod scripsi scripsi (Joan. XIX, 19-22) : quid mihi suggeritis falsitatem? Ego non corrumpo veritatem. 4. Audivimus ergo quid sibi velit, Ne corrumpas in tituli inscriptionem. Quid ergo est, Cum fugeret a facie Saül in speluncam? Quod quidem et David ille fecit: sed quia in illo non invenimus tituli inscriptionem, in hoc inveniamus fugam in speluncam. Figurabat enim aliquid illa speluncam, qua se texit David. Quare autem se texit? Ut occultaretur, et non inveniretur. Quid est contegi spelunca? Contegi terra. Qui enim fugit in speluncam, terra contegitur, ne videatur. Portabat autem terram Jesus, carnem quam acceperat de terra; et in ea se occultabat, ne a Judaeis inveniretur Deus. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II, 8). Quare ergo Dominum gloriae non invenerunt? Quia spelunca se texerat, id est, carnis infirmitatem oculis objiciebat, majestatem autem divinitatis in corporis tegmine, tanquam terrae abdito contegebat. Illi ergo non cognoscentes Deum,", "candidate_score": 0.618843, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 .", "psc_chunk_id": "036_Augustinus-Hipponensis_Enarrationes-in-Psalmos-1_window_1570", "psc_text": "Et quid agis? Numquid tollis quod habet, quia negavit quod habet? Non facis ut non habeat, sed ut ad poenam habeat. Quod enim habet, habet. Baptismus ille tanquam character infixus est: ornabat militem, convincit desertorem. Quid enim facis? Christum imponis super Christum. Si simplex esses, Christum non duplicares. Deinde, quaeso te, oblitus es quod lapis est Christus, et Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli (Psal. CXVII, 22; Matth. XXI, 42, et I Petr. II, 4, 7) ? Si ergo lapis est Christus, et Christum vis imponere super Christum, excidit tibi quod audivisti in Evangelio, quia lapis super lapidem non stabit (Matth. XXIV, 2)? Tantum autem valet junctura charitatis, ut quamvis multi lapides vivi in structura templi Dei conveniant, unus lapis ex omnibus fiat. Tu autem discidisti te; ab aedificatione revocas, ad ruinam vocas; et abundant hae insidiae, et non quiescunt: et videmus, et toleramus, et quantum", "candidate_score": 0.617661, "ce_score": null } ] }, { "rank": 16, "cf_id": "cf010", "work_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos", "max_score": 0.694679, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_23_25", "bdc_text": "203ff. 211ff. collegeris atque memorie ( qua plurimum vales ) mandaveris , quodvor quod gestrichen ut me . ad eucharistiam adtinet , ocyssime ad me mittas . Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds :", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_0", "psc_text": "Testimonia adversus Judaeos CYPRIANUS Quirino filio salutem. Obtemperandum fuit, fili charisime, desiderio tuo spiritali impensissima petitione divina magisteria poscenti quibus nos Dominus per Scripturas sanctas erudire et instruere dignatus est, ut, a tenebris erroris abducti et luce ejus pura et candida luminati, viam vitae per salutaria sacramenta teneamus. Et quidem, sicut petisti, ita a nobis sermo compositus et libellus compendio breviante digestus est, ut quae scribebantur, non copia latiore diffunderem, sed, quantum mediocris memoria suggerebat, excerptis capitulis et annexis necessaria quaeque colligerem quibus non tam tractasse quam tractantibus materiam praebuisse videamur. Sed et legentibus brevitas ejusmodi plurimum prodest, dum non intellectum legentis et sensum liber longior spargit, sed subtiliore compendio id quod legitur tenax memoria custodit. Complexus sum vero libellos duos pari aequalitate moderatos: unum, quo ostendere enisi sumus, Judaeos, secundum quae fuerant ante praedicta, a Deo recessisse, et indulgentiam Domini, quae sibi jam pridem data et in posterum promissa", "candidate_score": 0.694679, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_23_25", "bdc_text": "203ff. 211ff. collegeris atque memorie ( qua plurimum vales ) mandaveris , quodvor quod gestrichen ut me . ad eucharistiam adtinet , ocyssime ad me mittas . Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds :", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_1", "psc_text": "intellectum legentis et sensum liber longior spargit, sed subtiliore compendio id quod legitur tenax memoria custodit. Complexus sum vero libellos duos pari aequalitate moderatos: unum, quo ostendere enisi sumus, Judaeos, secundum quae fuerant ante praedicta, a Deo recessisse, et indulgentiam Domini, quae sibi jam pridem data et in posterum promissa fuerat, perdidisse, successisse vero in eorum locum Christianos fide Dominum promerentes et de omnibus gentibus ac de toto orbe venientes. Item libellus alius continet Christi sacramentum, quod idem venerit qui secundum Scripturas annuntiatus est, et gesserit ac perfecerit universa quibus intelligi et cognosci posse praedictus est, quae legentibus interim prosint ad prima fidei lineamenta formanda. Plus roboris dabitur et magis ac magis intellectus cordis operabitur scrutanti Scripturas veteres ac novas plenius, et universa Librorum spiritalium volumina perlegenti. Nam nos nunc de divinis fontibus implevimus modicum quod tibi interim mitteremus. Bibere uberius et saturari copiosius poteris, si tu quoque ad eosdem", "candidate_score": 0.684107, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_64_66", "bdc_text": "sye testamentum et signum dei ad vestrum [ s. Lk 22 , 20f ; 1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] .", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_58", "psc_text": "In principio erat Sermo, et Sermo erat apud Deum, et Deus erat Sermo. Hic erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil quod factum est. In illo vita erat, et vita erat lux hominum; et lux lucet in tenebris, et tenebrae illam non comprehenderunt (Joan. I, 1). Item in Apocalypsi: Et vidi coelum apertum, et ecce equus albus; et qui sedebat super eum vocabatur fidelis et verus, aequum justumque judicans, et praeliabatur; eratque coopertus veste conspersa sanguine; et dicitur nomen ejus Sermo Dei (Apoc. XIX, 11). CAP. IV. - QUOD CHRISTUS IDEM MANUS ET BRACHIUM DEI SIT. Apud Esaiam: Numquid non valet manus Dei ut salvos faciat? aut gravavit aurem ut non exaudiat? Sed peccata vestra inter vos et Deum separant, et propter peccata vestra avertit faciem suam a vobis ne misereatur. Manus enim vestrae inquinatae sunt sanguine, et digiti vestri in", "candidate_score": 0.671941, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_25", "bdc_text": "Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds :", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_0", "psc_text": "Testimonia adversus Judaeos CYPRIANUS Quirino filio salutem. Obtemperandum fuit, fili charisime, desiderio tuo spiritali impensissima petitione divina magisteria poscenti quibus nos Dominus per Scripturas sanctas erudire et instruere dignatus est, ut, a tenebris erroris abducti et luce ejus pura et candida luminati, viam vitae per salutaria sacramenta teneamus. Et quidem, sicut petisti, ita a nobis sermo compositus et libellus compendio breviante digestus est, ut quae scribebantur, non copia latiore diffunderem, sed, quantum mediocris memoria suggerebat, excerptis capitulis et annexis necessaria quaeque colligerem quibus non tam tractasse quam tractantibus materiam praebuisse videamur. Sed et legentibus brevitas ejusmodi plurimum prodest, dum non intellectum legentis et sensum liber longior spargit, sed subtiliore compendio id quod legitur tenax memoria custodit. Complexus sum vero libellos duos pari aequalitate moderatos: unum, quo ostendere enisi sumus, Judaeos, secundum quae fuerant ante praedicta, a Deo recessisse, et indulgentiam Domini, quae sibi jam pridem data et in posterum promissa", "candidate_score": 0.667277, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_25", "bdc_text": "Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds :", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_1", "psc_text": "intellectum legentis et sensum liber longior spargit, sed subtiliore compendio id quod legitur tenax memoria custodit. Complexus sum vero libellos duos pari aequalitate moderatos: unum, quo ostendere enisi sumus, Judaeos, secundum quae fuerant ante praedicta, a Deo recessisse, et indulgentiam Domini, quae sibi jam pridem data et in posterum promissa fuerat, perdidisse, successisse vero in eorum locum Christianos fide Dominum promerentes et de omnibus gentibus ac de toto orbe venientes. Item libellus alius continet Christi sacramentum, quod idem venerit qui secundum Scripturas annuntiatus est, et gesserit ac perfecerit universa quibus intelligi et cognosci posse praedictus est, quae legentibus interim prosint ad prima fidei lineamenta formanda. Plus roboris dabitur et magis ac magis intellectus cordis operabitur scrutanti Scripturas veteres ac novas plenius, et universa Librorum spiritalium volumina perlegenti. Nam nos nunc de divinis fontibus implevimus modicum quod tibi interim mitteremus. Bibere uberius et saturari copiosius poteris, si tu quoque ad eosdem", "candidate_score": 0.658505, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_12_14", "bdc_text": "Quedam ferro , quedam sanguine molliuntur , ut de adamante feruntVgl. Otto 4 , Nr. 17. , neque beneficiis ducuntur neque poenis tenentur Gemeint sind die Katholiken ; der Ausbruch Juds gegen sie wird aus der Atmosphäre um die Badener Disputation ( 19 . Mai bis 8 .", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_46", "psc_text": "Evangelio cata Joannem Dominus dicit: Ego sum panis vitae. Qui venit ad me non esuriet, et qui in me crediderit non sitiet umquam (Joan. VI, 35). Item illic ipse: Si quis sitit, veniat et bibat. Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. VII, 37, 38). Item illic ipse: Nisi ederitis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis (Joan. VI, 53). CAP. XXIII. - QUOD AD REGNUM COELORUM MAGIS GENTES QUAM JUDAEI PERVENIANT. In Evangelio Dominus dicit: Multi venient ab Oriente et Occidente, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum, filii autem regni exibunt in tenebras exteriores. Illic erit ploratio et stridor dentium (Matth. VIII, 11, 12). CAP. XXIV. - QUOD SOLO HOC JUDAEI ACCIPERE VENIAM POSSINT DELICTORUM SUORUM, SI SANGUINEM CHRISTI OCCISI BAPTISMO EJUS ABLUERINT, ET IN ECCLESIAM EJUS TRANSEUNTES, PRAECEPTIS EJUS OBTEMPERAVERINT.", "candidate_score": 0.657966, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_63_65", "bdc_text": "- - - meß [ ? ] sye testamentum et signum dei ad vestrum [ s. Lk 22 , 20f ; 1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ]", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_58", "psc_text": "In principio erat Sermo, et Sermo erat apud Deum, et Deus erat Sermo. Hic erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil quod factum est. In illo vita erat, et vita erat lux hominum; et lux lucet in tenebris, et tenebrae illam non comprehenderunt (Joan. I, 1). Item in Apocalypsi: Et vidi coelum apertum, et ecce equus albus; et qui sedebat super eum vocabatur fidelis et verus, aequum justumque judicans, et praeliabatur; eratque coopertus veste conspersa sanguine; et dicitur nomen ejus Sermo Dei (Apoc. XIX, 11). CAP. IV. - QUOD CHRISTUS IDEM MANUS ET BRACHIUM DEI SIT. Apud Esaiam: Numquid non valet manus Dei ut salvos faciat? aut gravavit aurem ut non exaudiat? Sed peccata vestra inter vos et Deum separant, et propter peccata vestra avertit faciem suam a vobis ne misereatur. Manus enim vestrae inquinatae sunt sanguine, et digiti vestri in", "candidate_score": 0.655228, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26_28", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 . Aufl. 1543 ) .", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_96", "psc_text": "Apud Esaiam sic dicit Dominus: Ecce ego immillo in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, summum, angularem, honoratum; et qui crediderit in eum, non confundetur (Isa. XXVIII, 16). Item in Psalmo CXVII: Lapis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factus est iste, et est admirabilis in oculis nostris. Iste dies quem fecit Dominus, exultemus et jucundemur in eo. O Domine, salva igitur, o Domine, dirige igitur. Benedictus est qui venit in nomine Domini (Ps. CXVIII, 22-26). Item apud Zachariam: Ecce ego adduco puerum meum. Oriens nomen est ei: quoniam lapis quem dedi ante faciem Jesu, super lapidem ipsum unum septem oculi sunt (Zach. III, 8, 9). Item in Deuteronomio: Et scribes super lapidem omnem legem hanc manifeste nimis (Deut. XXVII, 8). Item apud Jesum Nave: Et accepit lapidem magnum, et statuit eum illic contra Dominum, et ait Jesus ad populum: Ecce lapis iste erit vobis in", "candidate_score": 0.653925, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_62_64", "bdc_text": "der Anfang ist abgeschnitten bzw. durch die buchbinderische Einfassung unzugänglich : - - - meß [ ? ] sye testamentum et signum dei ad vestrum [ s. Lk 22 , 20f ;", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_14", "psc_text": "Obtusi sunt sensus eorum usque in hunc diem, hoc eodem velamento in lectione veteris Testamenti manente quod non revelatur, quia in Christo evacuatur; et usque in hodiernum, si quando legitur Moyses, velamentum est super cor eorum. Mox autem ut conversi fuerint ad Dominum, auferetur Velamentum (II Cor. III, 14, 16). In Evangelio Dominus post resurrectionem dicit: Isti sunt sermones quos locutus sum ad vos cum adhuc essem vobiscum, quia oportet adimpleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et Prophetis et Psalmis de me. Tunc adaperuit illis sensum ut intelligerent Scripturas, et dixit illis: Quia sic scriptum est, et sic oportebat Christum pati et resurgere a mortuis tertia die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissam peccatorum usque in omnes gentes (Luc. XXIV, 44-47). CAP. V. - NIHIL POSSE JUDAEOS INTELLIGERE DE SCRIPTURIS, NISI PRIUS CREDIDERINT IN CHRISTUM. Apud Esaiam: Et, si non credideritis, neque intelligetis (Isa. VII, 9).", "candidate_score": 0.651157, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_56_58", "bdc_text": "Vale , charissime Henrice . Leo Jud tuus . Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 .", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_97", "psc_text": "lapidem ipsum unum septem oculi sunt (Zach. III, 8, 9). Item in Deuteronomio: Et scribes super lapidem omnem legem hanc manifeste nimis (Deut. XXVII, 8). Item apud Jesum Nave: Et accepit lapidem magnum, et statuit eum illic contra Dominum, et ait Jesus ad populum: Ecce lapis iste erit vobis in testimonium quia iste audivit omnia quae dicta sunt a Domino, quanta locutus est ad vos hodie; et erit ipse vobis in testimonium 292 in novissimo dierum, quando recesseritis a Deo vestro (Jos. XXIV, 26, 27). Item in Actibus Apostolorum Petrus: Principes populi et seniores Israël, audite: Ecce nos hodie interrogamur a vobis super benefacto hominis infirmi in quo iste salvatus est. Sit vobis omnibus notum et omni populo Israël quia in nomine Jesu Christi Nazareni, quem vos crucifixistis, quem Deus suscitavit a mortuis in illo iste in conspectu vestro sanus adstat, in alio autem nullo. Hic est lapis qui contemptus", "candidate_score": 0.649945, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ]", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_226", "psc_text": "ET RENATUS QUIS FUERIT, PERVENIRE NON POSSE. In Evangelio cata Joannem: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Quod enim natum est de carne caro est, et quod natum est de spiritu spiritus est (Joan. III, 5). Item illic: Nisi ederitis carnem Filii hominis et biberitis sanguinem ejus, non habebitis vitam in vobis (Joan. VI, 54). CAP. XXVI. - PARUM ESSE BAPTIZARI ET EUCHARISTIAM ACCIPERE, NISI QUIS FACTIS ET OPERE PROFICIAT. In Epistola Pauli ad Corinthios prima: Nescitis quia qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, unus tamen accipit palmam? Sic currite ut occupetis. Et illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant, nos vero incorruptam (I Cor. IX, 24). In Evangelio cata Matthaeum: Omnis arbor non faciens fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur (Matth. III, 10). Item illic: Multi mihi dicent in illa die: Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in", "candidate_score": 0.649044, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26_28", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 . Aufl. 1543 ) .", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_97", "psc_text": "lapidem ipsum unum septem oculi sunt (Zach. III, 8, 9). Item in Deuteronomio: Et scribes super lapidem omnem legem hanc manifeste nimis (Deut. XXVII, 8). Item apud Jesum Nave: Et accepit lapidem magnum, et statuit eum illic contra Dominum, et ait Jesus ad populum: Ecce lapis iste erit vobis in testimonium quia iste audivit omnia quae dicta sunt a Domino, quanta locutus est ad vos hodie; et erit ipse vobis in testimonium 292 in novissimo dierum, quando recesseritis a Deo vestro (Jos. XXIV, 26, 27). Item in Actibus Apostolorum Petrus: Principes populi et seniores Israël, audite: Ecce nos hodie interrogamur a vobis super benefacto hominis infirmi in quo iste salvatus est. Sit vobis omnibus notum et omni populo Israël quia in nomine Jesu Christi Nazareni, quem vos crucifixistis, quem Deus suscitavit a mortuis in illo iste in conspectu vestro sanus adstat, in alio autem nullo. Hic est lapis qui contemptus", "candidate_score": 0.648162, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_56_58", "bdc_text": "Vale , charissime Henrice . Leo Jud tuus . Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 .", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_96", "psc_text": "Apud Esaiam sic dicit Dominus: Ecce ego immillo in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, summum, angularem, honoratum; et qui crediderit in eum, non confundetur (Isa. XXVIII, 16). Item in Psalmo CXVII: Lapis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factus est iste, et est admirabilis in oculis nostris. Iste dies quem fecit Dominus, exultemus et jucundemur in eo. O Domine, salva igitur, o Domine, dirige igitur. Benedictus est qui venit in nomine Domini (Ps. CXVIII, 22-26). Item apud Zachariam: Ecce ego adduco puerum meum. Oriens nomen est ei: quoniam lapis quem dedi ante faciem Jesu, super lapidem ipsum unum septem oculi sunt (Zach. III, 8, 9). Item in Deuteronomio: Et scribes super lapidem omnem legem hanc manifeste nimis (Deut. XXVII, 8). Item apud Jesum Nave: Et accepit lapidem magnum, et statuit eum illic contra Dominum, et ait Jesus ad populum: Ecce lapis iste erit vobis in", "candidate_score": 0.644836, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26_28", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 . Aufl. 1543 ) .", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_95", "psc_text": "viginti quatuor seniores prostraverunt se ante Agnum, habentes singuli citharas et pateras aureas plenas odoramentis supplicationum, quae sunt orationes sanctorum, et cantaverunt canticum novum dicentes: Dignus es, Domine, accipere librum et aperire signa ejus, quoniam occisus es et redemisti nos sanguine tuo ex omni tribu et lingua et populo et natione, et fecisti nos regnum Deo nostro, sacerdotesque fecisti, et regnabunt super terram (Apoc. V, 6-10). Item in Evangelio: Altera die vidit Joannes Jesum venientem ad se, et ait: Ecce agnus Dei et ecce qui aufert peccata mundi (Joa. I, 29). CAP. XVI. - QUOD IDEM ET LAPIS DICTUS SIT. Apud Esaiam sic dicit Dominus: Ecce ego immillo in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, summum, angularem, honoratum; et qui crediderit in eum, non confundetur (Isa. XXVIII, 16). Item in Psalmo CXVII: Lapis quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. A Domino factus est iste, et est admirabilis in", "candidate_score": 0.644574, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_58", "bdc_text": "Que tibi scripsi , lapidi dixerimVgl. Otto 185f , Nr. 911 .", "psc_chunk_id": "004_Cyprianus-Carthaginensis_Testimonia-adversus-Judaeos_window_97", "psc_text": "lapidem ipsum unum septem oculi sunt (Zach. III, 8, 9). Item in Deuteronomio: Et scribes super lapidem omnem legem hanc manifeste nimis (Deut. XXVII, 8). Item apud Jesum Nave: Et accepit lapidem magnum, et statuit eum illic contra Dominum, et ait Jesus ad populum: Ecce lapis iste erit vobis in testimonium quia iste audivit omnia quae dicta sunt a Domino, quanta locutus est ad vos hodie; et erit ipse vobis in testimonium 292 in novissimo dierum, quando recesseritis a Deo vestro (Jos. XXIV, 26, 27). Item in Actibus Apostolorum Petrus: Principes populi et seniores Israël, audite: Ecce nos hodie interrogamur a vobis super benefacto hominis infirmi in quo iste salvatus est. Sit vobis omnibus notum et omni populo Israël quia in nomine Jesu Christi Nazareni, quem vos crucifixistis, quem Deus suscitavit a mortuis in illo iste in conspectu vestro sanus adstat, in alio autem nullo. Hic est lapis qui contemptus", "candidate_score": 0.620944, "ce_score": null } ] }, { "rank": 17, "cf_id": "cf016", "work_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII", "max_score": 0.694155, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_24_26", "bdc_text": "ad eucharistiam adtinet , ocyssime ad me mittas . Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_1068", "psc_text": "ad te spiritus meus (Esai. XXVI, 9) , matutinum lumen temporibus faciet splendere nocturnis, si mediteris verba Dei. Dum enim meditaris, lux est: et videns lucem non temporis, sed gratiae, dices quia Lux praecepta tua (Ibid.) . Cum autem te meditantem verba divina dies 1218 invenerit, et tam gratum opus orandi, atque psallendi delectaverit tuam mentem, iterum dices ad Dominum Jesum: Exitus matutinos, et vespere delectabis (Psal. LXIV, 9) . 31. An vero Moyse magistro usus populus Judaeorum, quotidie in senioribus suis, qui ad hoc munus electi sunt, noctibus ac diebus sine ulla cessatione recenset Scripturas divinas: et si quid aliud seniorem interrogaveris, nescit nisi Scripturae divinae seriem resultare (Exod. XVIII, 14 et seq.). Vacat illic sermo de saeculo, sola illic Scriptura contexitur, singulorum sibi per vices ora succedunt; ne quando sacer ille sonus mandatorum coelestium ferietur: et tu Christiane, dormis, cui magister est Christus; et non vereris ne de", "candidate_score": 0.694155, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_586", "psc_text": "operatorem omnium esse, et opus nostrum esse Christum Jesum. Etenim secundum quod verbum est, verbum inquirentibus, grande opus verbum est. Unde cum Martha festinaret circa ministerium, Maria autem verbum Domini audiret: ea quae audiebat, ei quae ministrabat, meruit anteferri. Dicenti enim Marthae: Domine, non est tibi curae, quod soror mea reliquit me solam ministrare? Dic ergo illi ut me adjuvet. Respondens, dixit Dominus: Martha, Martha . . . . Maria bonam partem elegit, quae non auferetur illi (Luc. X, 40-42) . Ita verbum cognoscere majus opus esse quam ministrare, divinae auctoritate sententiae definitur. 12. Sed fortasse dicat aliquis dictum esse ab Apostolo: Quia non in sermone regnum est Dei, sed in virtute (I Cor. IV, 20) . Scriptum non nego, sed in quo sermone, cognosce; nempe quem inflatus effuderit, qui audientibus sermo prodesse non possit, qui sine ostensione sit spiritus atque virtutis, hunc sermonem Paulus non dignatur cognoscere; vult enim", "candidate_score": 0.693019, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_24_26", "bdc_text": "ad eucharistiam adtinet , ocyssime ad me mittas . Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_704", "psc_text": "meditatur in Lege. Angustior dies est meditatione doctrinae. Non tantus dies in tempore, quantus meditator in Lege. Unde vide ne illud magis videatur significare, quod ei qui in Lege meditatur, semper dies est, et lumen sine defectu, quod nullae tenebrae noctis interpolent. Alioquin quomodo negligentiorem in processu operis declararet, quem diligentiorem in ipsis operis sui Propheta principiis esse voluisset? In die ergo meditator Legis, et Evangelii praedicator. 9. Et fortasse illi qui novum non recipiunt Testamentum, in nocte legerunt, et ideo nescierunt neque intellexerunt. Unde Salvator, ne etiam nos legeremus in tenebris, admonet dicens ambulandum in die, quia non offendit qui in die ambulat (Joan. XI, 9 et 10); 1134 videt enim gratiam lucis. Qui autem ambulat in tenebris, scopulum offensionis incurrit. 10. (Vers. 99.) Sequitur: Super omnes docentes me intellexi; quia testimonia tua meditatio mea est. Doctrinam profitentur scribae Judaeorum; quia Legem et prophetas ipsi priores habere meruerunt. Sed", "candidate_score": 0.690722, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_120", "psc_text": "in terra, sive visibilia, sive invisibilia, sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates, omnia per ipsum et in ipso creata sunt (Coloss. I, 15 et 16) . Unum est igitur Verbum, quod operatur in singulis: et cum in singulis operatur, operatur omnia in omnibus. Hoc Verbum unicum apud Patrem se diffudit in plurima; quia de plenitudine ejus omnes accepimus. Itaque si videas singula omnium quae creata sunt in ipso, videbis in singulis unum verbum esse omnium, cujus pro captu nostro participes sumus. In me verbum est humanum, sed Apostolus succurrat et dicat: Puto et ego spiritum Dei habeo (I Cor., VII, 10); in alio verbum coeleste, et verbum angelorum in plerisque est. 1000 Sunt qui habent verbum Dominationum et Potestatum, verbum justitiae, verbum castitatis, verbum prudentiae, verbum pietatis, verbum etiam virtutis. Sic unum verbum multa sunt, et multa verba unum sunt. Nec vero arduum est istud aestimari; cum legerimus", "candidate_score": 0.68837, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_24_26", "bdc_text": "ad eucharistiam adtinet , ocyssime ad me mittas . Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_389", "psc_text": "per occulta mysteria nuntiat Christum, non autem facie ad faciem demonstrat, sicut Evangelium demonstravit. In ipso enim facie ad faciem loquebatur; licet in Evangelio homo natus ex Virgine apparuerit, Verbum autem se per opera demonstraverit. Et fortasse hoc declaratum sit Moysi, quod populus Judaeorum moriturus esset, et quod facie ad faciem Christum vidisset, et non credidisset. Quod si ad Legem referas, etiam finis Legis Christus est, secundum illud Apostolicum: Finis enim Christus est secundum Legem omni credenti (Rom. X, 4) . Et mortua est Legis interpretatio corporalis, ubi Dominus Christus Jesus spiritalem ejus gratiam demonstravit. Vel certe quia omnes qui Christum vidimus, et baptizati in Christo sumus, mortui sumus peccato; quia viventes Legis vinculis tenebamur. Ubi autem in Christo mortui sumus, mortificati utique sumus Legi per corpus Christi; ut simus alterius qui ex mortuis resurrexit. Sed hoc mysticum est. 17. Morale autem, historiae veteris facit nos meminisse debere, quae est", "candidate_score": 0.686086, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_53_55", "bdc_text": "Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s. oben Anm. 8 ; auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_1129", "psc_text": "judicem tamquam reus: nec dedignatus est Dominus omnium praesidis vilitatem. Interrogatus tacebat (Joan. XIX, 9), ostendens non in clamore vocis, nec in forensis assertione patrocinii, sed in conscientiae integritate esse innocentiae defensionem: nec salutem corporis ambiendam, sed animi puritatem. Denique qui Susannam absolvit tacentem, se obtulit morti. In illa causa ostendit ut nemo desperaret: in hac, ut redimendae universitatis sacrificium non negaret. Caesus postremo, non conviciatus est, non repercussit: Et Dominus coeli atque terrarum studium deposuit ultionis, vocem humilitatis emisit, dicens: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo: si bene, quid me caedis (Joan. XVIII, 23) ? Quasi infirmus, caedis deplorat injuriam: et cum se posset ulcisci, queri maluit quam vindicare. 36. Ergo et hic personam judicis, propositumque suscepit, dicens: Non possum a me facere quidquam (Joan. V, 30) . Bonus enim judex (3, quaest. 7, cap. Judicet, § Bonus) nihil ex arbitrio suo facit, et domesticae proposito voluntatis,", "candidate_score": 0.667332, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_18_20", "bdc_text": "oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_838", "psc_text": "mortem etiam vindicavit in eum, qui a se nuntiavit occisum? 22. Ergo non iniquos homines, sed iniquos sermones oderat. Denique: Iniquos, dixit, odio habui, non addidit, viros. Deinde cum dicat Jesus in Evangelio: Diligite inimicos vestros (Matth. V, 44) , dicat Apostolus: Benedicite eos qui persequuntur vos, et nolite maledicere (Rom. XII, 14) , quomodo excusaretur iste vir sub evangelica vivens disciplina, si iniquos homines odisset? Nisi intelligas quod iniquitatem odio habuit, non eos qui, etsi operarentur iniquitatem, possent tamen evangelica praedicatione converti. Aut certe nisi ita accipiamus: quia sicut ille qui non honorat patrem, iniquus est, idem tamen secundum illud exosus patrem quod scriptum est: Qui non odit patrem, aut matrem . . . . aut fratres, aut sorores, aut animam suam, non potest meus esse discipulus (Luc. XIV, 26) , etiam laudabilis habetur: sic et iste iniquos odio habuit Eodem modo et eos oderat, quo patrem praevaricantem, aut", "candidate_score": 0.665331, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_18_20", "bdc_text": "oben Nr. 18 ) besteht nicht . Wohl schreibt Bullinger dort in ähnlicher Weise vom Fanatismus der Katholiken , besonders des «blutrünstigen» Generalvikars Johannes Fabri , doch läßt sich diese Ähnlichkeit aus der allgemeinen Stimmung unter den Evangelischen hinlänglich erklären , s. oben [Nr. 18 ] S. 115 , Anm. 2-3. . Iam quoniam te video totum huc spectare , ut gloria Christi quam latissime propagetur , rogo te , ut , si quid ex lectione ErasmicaZu Bullingers Einstellung zu Erasmus s. oben [Nr. 13 ] S. 86 , 25ff und S. 88 , Anm. 45 .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_706", "psc_text": "interroga. Sed etsi interrogavero, non respondebitis mihi, dixit Jesus (Luc. XXII, 68): et ex illo respondere non possunt, et ex illo supra illos intelligo qui non intelligebam; quia testimonia didici, quae ille non novit. Didici: Qui sequitur me. . . . tollat crucem suam (Matth. XVI, 24) . Didici: Diligite inimicos vestros (Matth. V, 44) . Et ideo optat anathema esse Paulus pro fratribus genere, inimicis fide (Rom. IX, 3). 11. Videretur inconveniens esse verecundiae prophetali hujusmodi usurpatio; eo quod praesumpserit dicere quod super omnes docentes intellexerit, cum vel Legem Moyses acceperit a Domino, et populo ejus instituta tradiderit (Exod. XIX, 7), Aaron, sacrificiorum omnium decurso ritu, sacerdotalem docuerit disciplinam (Exod. XXVIII, 1, 2 et seq.), Jesus Nave significaverit quemadmodum circumcisio possit iterari (Josue, V, 2, 3 et seq.), Samuel unctionis propheticae pariter ac regiae sacramenta monstraverit (I Reg. XVI, 13). Videretur, inquam, incongrua praesumptio, nisi praemisisset superiora, quibus non", "candidate_score": 0.660087, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_41_43", "bdc_text": "Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht : Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden . Kurz nach Erscheinen der ersten Schrift Juds lehnte Erasmus die Teilnahme an der Disputation mit Berufung auf seine schlechte Gesundheit ab , s. Köhler , ZL 1143-150 ;", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_1129", "psc_text": "judicem tamquam reus: nec dedignatus est Dominus omnium praesidis vilitatem. Interrogatus tacebat (Joan. XIX, 9), ostendens non in clamore vocis, nec in forensis assertione patrocinii, sed in conscientiae integritate esse innocentiae defensionem: nec salutem corporis ambiendam, sed animi puritatem. Denique qui Susannam absolvit tacentem, se obtulit morti. In illa causa ostendit ut nemo desperaret: in hac, ut redimendae universitatis sacrificium non negaret. Caesus postremo, non conviciatus est, non repercussit: Et Dominus coeli atque terrarum studium deposuit ultionis, vocem humilitatis emisit, dicens: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo: si bene, quid me caedis (Joan. XVIII, 23) ? Quasi infirmus, caedis deplorat injuriam: et cum se posset ulcisci, queri maluit quam vindicare. 36. Ergo et hic personam judicis, propositumque suscepit, dicens: Non possum a me facere quidquam (Joan. V, 30) . Bonus enim judex (3, quaest. 7, cap. Judicet, § Bonus) nihil ex arbitrio suo facit, et domesticae proposito voluntatis,", "candidate_score": 0.658256, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_54_56", "bdc_text": "oben Anm. 8 ; auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_188", "psc_text": "ut Domini legitima miseratione curetur. Cito enim refricatur vulnus, quod sanatum medicinae lege non fuerit; immo etiam seriorem curatio sentit profectum. Ideoque si virus in interiora proserpit, medicamenta foris apposita non sentit. Exigit ergo medicinae ratio, ut aut sectione, aut adustione curetur. Nisi enim putrefacta recidantur, aut humor inutilis decoquatur, frustra medicinae manus adhibentur ad vulnera. Ideoque bonus medicus hujusmodi aegrum 1016 legitime dicit esse curandum; ut possit medicina proficere. Lege ergo miseretur, qui cum justitia sapientiaque miseretur; ut ea dimittat quae scit jure posse dimitti; ne cum alterius miseretur, se ipsum legi faciat obnoxium. Agag postquam miseratione donatus est, fecit peccare Saul. Peccavit enim in ipsa misericordia, et ideo peccavit post misericordiam. 24. Consideremus etiam, ne et ipsum deteriorem faciamus, cujus miseremur injuste. Plerumque enim non coercere delinquentes majoris auctoritatis est quam si ulciscaris. Traduntur enim in passiones ignominiae, quicumque aliquid inhonestum commiserunt, nullumque culpae pretium ferunt. Denique eos", "candidate_score": 0.655775, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_53", "bdc_text": "Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s.", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_1129", "psc_text": "judicem tamquam reus: nec dedignatus est Dominus omnium praesidis vilitatem. Interrogatus tacebat (Joan. XIX, 9), ostendens non in clamore vocis, nec in forensis assertione patrocinii, sed in conscientiae integritate esse innocentiae defensionem: nec salutem corporis ambiendam, sed animi puritatem. Denique qui Susannam absolvit tacentem, se obtulit morti. In illa causa ostendit ut nemo desperaret: in hac, ut redimendae universitatis sacrificium non negaret. Caesus postremo, non conviciatus est, non repercussit: Et Dominus coeli atque terrarum studium deposuit ultionis, vocem humilitatis emisit, dicens: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo: si bene, quid me caedis (Joan. XVIII, 23) ? Quasi infirmus, caedis deplorat injuriam: et cum se posset ulcisci, queri maluit quam vindicare. 36. Ergo et hic personam judicis, propositumque suscepit, dicens: Non possum a me facere quidquam (Joan. V, 30) . Bonus enim judex (3, quaest. 7, cap. Judicet, § Bonus) nihil ex arbitrio suo facit, et domesticae proposito voluntatis,", "candidate_score": 0.654727, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_53", "bdc_text": "Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s.", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_1053", "psc_text": "grave portavit jugum a juventute: sedebit singulariter, et silebit; quia tulit jugum verbi (Ibid. 27) . Qui enim a juventute jugum portaverit, et habenis maturi moderaminis teneriora volens colla subdiderit, sedebit singulariter, remotus a strepitu interpellantium passionum, et quietus silebit: cui necesse jam non sit jurgari cum corpore, decertare cum variis cupiditatibus; quia tulit jugum verbi anima quae quaerit Deum, quae captivas sibi fecit omnes delicias juventutis. Unde fortasse et illud Dominicum: Non clamabit, neque contendet, neque audiet quisquam in plateis vocem ejus (Matth. XII, 19; ex Esai. XLII, 2) , non solum ad defensionis silentium, absolutionisque contemptum, et tolerantiam passionis, sed etiam ad compressiones omnium accipere possumus corporalium voluptatum. Unde et alibi scriptum est: Quia peccatum non fecit (I Pet. II, 22) . Recte igitur tacebat in mortis periculo constitutus, qui mortis aculeum non timebat. 20. In verba, inquit, tua speravi. Graecus ἑπήλπισα dixit, quod est ad sperandum semper", "candidate_score": 0.650555, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55_57", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice . Leo Jud tuus .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_188", "psc_text": "ut Domini legitima miseratione curetur. Cito enim refricatur vulnus, quod sanatum medicinae lege non fuerit; immo etiam seriorem curatio sentit profectum. Ideoque si virus in interiora proserpit, medicamenta foris apposita non sentit. Exigit ergo medicinae ratio, ut aut sectione, aut adustione curetur. Nisi enim putrefacta recidantur, aut humor inutilis decoquatur, frustra medicinae manus adhibentur ad vulnera. Ideoque bonus medicus hujusmodi aegrum 1016 legitime dicit esse curandum; ut possit medicina proficere. Lege ergo miseretur, qui cum justitia sapientiaque miseretur; ut ea dimittat quae scit jure posse dimitti; ne cum alterius miseretur, se ipsum legi faciat obnoxium. Agag postquam miseratione donatus est, fecit peccare Saul. Peccavit enim in ipsa misericordia, et ideo peccavit post misericordiam. 24. Consideremus etiam, ne et ipsum deteriorem faciamus, cujus miseremur injuste. Plerumque enim non coercere delinquentes majoris auctoritatis est quam si ulciscaris. Traduntur enim in passiones ignominiae, quicumque aliquid inhonestum commiserunt, nullumque culpae pretium ferunt. Denique eos", "candidate_score": 0.648359, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_357", "psc_text": "in prophetis Ecclesia ex gentibus congregata, et ideo credidit. Denique adventus Dominici testimonia de prophetis evangelistae Paulusque posuerunt. Unde scriptum est, quia nox nocti indicat scientiam (Psal. XVIII, 3) . Quaesivit in noctibus, in persecutionibus et adversis, in tribulationibus et laboribus duris. Nox est omnibus quibus non est perfecta securitas; unde ait Dominus: Veniet nox, quando nemo potest operari (Joan. IX, 4) ; cum in hoc mundo sum, lux hujus mundi sum. Non ergo operemur in tenebris. Si enim lucent opera nostra, non operamur in tenebris, sed in lumine. Dies est quibus adest Christus: nox est quibus se denegat. 34. Non magnum ergo si tunc Domino gratias agas, quando in prosperis et secundis es: sed si tunc adhaereas Christo, quando te persecutor exagitat, quando aliqua procella perturbat. Amisisti filium? In illo dolore, in illa nocte, in illa destitutione memento Domini Dei tui; ne quasi non exauditus, ingratus sis, et in", "candidate_score": 0.648012, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_16", "bdc_text": "verständlich. - Ein Zusammenhang zwischen diesem Brief Juds und dem kurzen Schreiben Bullingers vom 11 .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_809", "psc_text": "propter retributionem. Retributio regnum coelorum, et paradisi est incolatus. SERMO DECIMUS QUINTUS. Samech. 1. Incipit Samech littera decima quinta, quae interpretationem habet, Audi. Est et alia ejus interpretatio, quae dicitur, Firmamentum. Quid est, Audi? Non otiose dicitur quod commune est omnibus, et suppetit universis ipso jure naturae. Et ideo non est otiosum quod admoneris ut audias; cum etiam inviti, et aliud agentes, sonum tamen, aut vocem audire soleamus. Sed quia non est solum audire hoc quod suppetit officio naturae: sed etiam illud quod majus est, ut audias non usu tantum corporis, quantum intellectu mentis; ideo diligentius considera istius litterae interpretationem, seriemque versuum qui sequuntur. 2. Ut noveris autem mysticum esse audire, ut audias et intelligas mysteria, de Judaeis scriptum est: Aure audietis (Esai. VI, 9) ; quia mysteria legis audierunt, 1158 sed non intellexerunt. Unde ait Dominus: Audi, populus meus, et loquar (Psal. XLIX, 7) . Lex utique spiritalis est,", "candidate_score": 0.638277, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_188", "psc_text": "ut Domini legitima miseratione curetur. Cito enim refricatur vulnus, quod sanatum medicinae lege non fuerit; immo etiam seriorem curatio sentit profectum. Ideoque si virus in interiora proserpit, medicamenta foris apposita non sentit. Exigit ergo medicinae ratio, ut aut sectione, aut adustione curetur. Nisi enim putrefacta recidantur, aut humor inutilis decoquatur, frustra medicinae manus adhibentur ad vulnera. Ideoque bonus medicus hujusmodi aegrum 1016 legitime dicit esse curandum; ut possit medicina proficere. Lege ergo miseretur, qui cum justitia sapientiaque miseretur; ut ea dimittat quae scit jure posse dimitti; ne cum alterius miseretur, se ipsum legi faciat obnoxium. Agag postquam miseratione donatus est, fecit peccare Saul. Peccavit enim in ipsa misericordia, et ideo peccavit post misericordiam. 24. Consideremus etiam, ne et ipsum deteriorem faciamus, cujus miseremur injuste. Plerumque enim non coercere delinquentes majoris auctoritatis est quam si ulciscaris. Traduntur enim in passiones ignominiae, quicumque aliquid inhonestum commiserunt, nullumque culpae pretium ferunt. Denique eos", "candidate_score": 0.635319, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_41", "bdc_text": "Erasmus antwortete nicht mehr , so daß die Kontroverse damit ein Ende nahm. Obwohl die Schriften Juds bei Erasmus nichts fruchteten , hatte seine Aktion ihr heimliches Ziel erreicht :", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_1129", "psc_text": "judicem tamquam reus: nec dedignatus est Dominus omnium praesidis vilitatem. Interrogatus tacebat (Joan. XIX, 9), ostendens non in clamore vocis, nec in forensis assertione patrocinii, sed in conscientiae integritate esse innocentiae defensionem: nec salutem corporis ambiendam, sed animi puritatem. Denique qui Susannam absolvit tacentem, se obtulit morti. In illa causa ostendit ut nemo desperaret: in hac, ut redimendae universitatis sacrificium non negaret. Caesus postremo, non conviciatus est, non repercussit: Et Dominus coeli atque terrarum studium deposuit ultionis, vocem humilitatis emisit, dicens: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo: si bene, quid me caedis (Joan. XVIII, 23) ? Quasi infirmus, caedis deplorat injuriam: et cum se posset ulcisci, queri maluit quam vindicare. 36. Ergo et hic personam judicis, propositumque suscepit, dicens: Non possum a me facere quidquam (Joan. V, 30) . Bonus enim judex (3, quaest. 7, cap. Judicet, § Bonus) nihil ex arbitrio suo facit, et domesticae proposito voluntatis,", "candidate_score": 0.618165, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_51", "bdc_text": "unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war .", "psc_chunk_id": "015_Ambrosius-Mediolanensis_Expositio-in-psalmum-David-CXVIII_window_1003", "psc_text": "quotidie ministratur. Non verebor, ne qua mihi eum coeli intemperies, aut sterilitas ruris imminuat, si pii cultus diligentia perseveret. Non jam coturnicum pluvias mihi opto descendere, quas ante mirabar: non manna quod ante cibis omnibus praeferebam; quia qui manna manducaverunt patres, esurierunt. Meus cibus est, quem si quis manducaverit, non esuriet. Meus cibus est, qui non corpus impinguat, sed confirmat cor hominis. 27. Fuerat mihi ante mirandus panis de coelo; scriptum est enim: Panem de coelo dedit eis manducare (Joan. VI, 31) : sed non erat verus ille panis, sed futuri umbra. 1203 Panem de coelo illum verum mihi servavit Pater. Mihi ille panis Dei descendit de coelo, qui vitam dat huic mundo. Non Judaeis descendit, non Synagogae descendit: sed Ecclesiae descendit: sed populo Dei juniori descendit. Nam quomodo Judaeis descendit panis qui vitam dedit; cum omnes qui illum panem manducaverunt, hoc est, manna, quem putaverunt Judaei verum panem, in", "candidate_score": 0.602527, "ce_score": null } ] }, { "rank": 18, "cf_id": "cf021", "work_id": "042_Augustinus-Hipponensis_De-Trinitate", "max_score": 0.694121, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_De-Trinitate_window_1126", "psc_text": "nulla sunt, quae non prius dicantur in corde: unde scriptum est, Initium omnis operis verbum (Eccli. XXXVII, 20) . Sed etiam hic cum verum verbum est, tunc est initium boni operis. Verum autem verbum est, cum de scientia bene operandi gignitur, ut etiam ibi servetur, Est, est; Non, non: ut si est in ea scientia qua vivendum est, sit et in verbo per quod operandum est; si non, non: alioquin mendacium erit verbum tale, non veritas; et inde peccatum, non opus rectum. Est et haec in ista similitudine verbi nostri similitudo Verbi Dei, quia potest esse verbum nostrum quod non sequatur opus; opus autem esse non potest, nisi praecedat verbum: sicut Verbum Dei potuit esse nulla existente creatura; creatura vero nulla esse posset, nisi per ipsum per quod facta sunt omnia. Ideoque non Deus Pater, non Spiritus sanctus, non ipsa Trinitas, sed solus Filius, quod est Verbum Dei, caro factum", "candidate_score": 0.694121, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_26", "bdc_text": "«Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII .", "psc_chunk_id": "042_Augustinus-Hipponensis_De-Trinitate_window_211", "psc_text": "erat, et nondum ille transierat, utique a morte ad vitam, nondum resurrectione clarificatus erat. 31. Nam et quod sequitur in Exodo, et dicit, Tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum meam, et tunc videbis posteriora mea: multi Israelitae quorum tunc figura erat Moyses, post resurrectionem Domini crediderunt in eum, tanquam jam videntes posteriora ejus, remota manu ejus ab oculis suis. Unde et Isaiae talem prophetiam evangelista commemorat: Incrassa cor populi hujus, et aures eorum oppila, et oculos eorum grava (Isai. VI, 10; Matth. XIII, 15) . Denique in Psalmo non absurde intelligitur ex eorum persona dici, Quoniam die ac nocte gravata est super me manus tua. Die fortasse, cum manifesta miracula faceret, nec ab eis agnosceretur; nocte autem, cum in passione moreretur, quando certius putaverunt, sicut quemlibet hominem, peremptum et exstinctum. Sed quoniam cum transisset ut ejus posteriora viderentur, praedicante sibi apostolo Petro, quia oportebat Christum pati", "candidate_score": 0.644881, "ce_score": null } ] }, { "rank": 19, "cf_id": "cf033", "work_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis", "max_score": 0.693624, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1378", "psc_text": "] Quod ait maxime non sic capiendum est, quasi Deus magis uno esset in loco, quam alio; sed ad nos referri debet, non ad Deum ipsum, ut post Hildemarum docet Bernardus Cassin. Et certe, « licet semper videamur, sed tunc etiam praesentamus et ostendimus nos quasi facie ad faciem cum Deo loquentes, » inquit alter Bernardus abbas Clarevallensis. Cum ad opus divinum assistimus. ] Ad opus divinum, ait, « quo quidem nomine, ut loquitur iterum S. Bernardus (Serm. 47, in Cant.), laudum solemnia, quae Deo in oratorio quotidie persolvuntur, P. Benedictus ideo voluit appellare, ut ex hoc clarius aperiret quam nos operi illi velit esse intentos. » Ideo semper memores simus quod ait Propheta: Servite Domino in timore; et iterum: Psallite sapienter. ] Quid sit psallere sapienter varie a variis exponitur. Primo enim S. Basilius (In Regul., apud Rufin., cap. 57): « Si quis, inquit, ita animam suam intendat ad", "candidate_score": 0.693624, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_25_27", "bdc_text": "Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2077", "psc_text": "in secunda libri sui editione, non de communione eucharistica S. Benedictum intelligit, sed de communione precum et charitatis; cujus a lectore signum aliquod S. Pater omnibus dari voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium sane charitatis indicium frustulum panis privatim edere ante lectionem! Et hanc interpretationem ab eruditissimo et in traditione versatissimo viro accepisse se fatetur dissertator; cui non deferre haudquaquam potuerit. Ita praevaluerunt in gratiam viri doctissimi, doctioris fortasse semel praeconcepta praejudicia. Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sensum opinionem singulari tractatu refutavit noster Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua dissertator gloriatur, licet nullum inde protulerit argumentum aliqua auctoritate firmatum, contenti erimus. Itaque sancti Benedicti textum de communione eucharistica intelligendum esse constans est omnium qui a tempore sancti Benedicti scripserunt hanc in rem, auctorum sententia. In primis Magister, qui ante mille annos suam scripsit Regulam, ex Benedictina magna ex parte desumptam, sancti", "candidate_score": 0.679149, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_27_29", "bdc_text": "tag Aprellens» , 1526 ( 2 . Aufl. 1543 ) . Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2350", "psc_text": "Bened.) « in quarta feria et sexta ab omnium ciborum pabulo exstitit alienus, quam observationem jejunii in quarta feria explevit, eo quod in ea sacrilegi et rei facti Judaei sanguineum, ut auctorem suum Dominum morti traderent, pactum statuerunt: sexta autem feria, quia id quod de corde conceperant, ipsum cruci affigentes, in hac opere compleverunt. » Eamdem etiam rationem profert sanctus Augustinus ad Casulanum scribens, et Richardus de S. Angelo in hunc locum. Verumtamen Hildemarus adhuc altius hujus consuetudinis originem repetens: « Haec, inquit, consuetudo jejunandi quarta feria et sexta feria, orta est a sanctis Patribus, nec non et Judaica consuetudo fuit, sicut Pharisaeus dicit: Jejuno bis in sabbato. » 561 Istud jejunium sub finem saeculi septimi, saltem a nonnullis, adhuc observabatur, ut patet ex Beda in Vita sancti Cuthberti, cap. 5 (Saec. II Ben.): « Erat namque sexta sabbati, inquit, qua plerique fidelium ob reverentiam dominicae passionis usque ad horam", "candidate_score": 0.676481, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_51_53", "bdc_text": "unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s.", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2393", "psc_text": "facile negligerent. » 571 Sed in contrariam abit sententiam Petrus Boherius, qui relatis supra citatis Bernardi Cassinensis verbis addit: « Sed ista expositio mihi non placet; nec servitorum exspectatio eam juvat, licet contrariam practicetur saltem apud nos. » Et certe si ex sequentibus sancti Benedicti verbis de ejus mente judicium ferre liceat; parvum istud intervallum non poterat esse nisi nullum. Nam paulo post addit: « Si autem jejunii dies fuerint, dicta vespera parvo intervallo mox accedant ad lectionem; » quae verba prioribus omnino opponuntur. Maxime cum istud diebus jejunii parvum intervallum haud dubium coena, quae post vesperas agebatur cum duplex esset refectio, consumebat. Nec urget in contrarium coena servitorum, quam dum fit lectio collationis, accipere possunt. Sane Hildemarus nullum vult servari intervallum, ubi fratres tardius solito coenare contingit: « Et hoc notandum est, inquit, si tempore nubili fallitur vespera, id est plus tarde quam aliis diebus, non debet intervallum inter", "candidate_score": 0.673077, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_25_27", "bdc_text": "Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2082", "psc_text": "corps de nostre Seigneur, que l' en seult recevoir à la messe. Expositio Theobaldi Artaldi Coelestini: Pour la sainte communion, que le liseur a reçuê nagueres en la messe, etc. Versio Guidonis Juvenalis: Pour la sainte communion, qu' il a reçû, afin qu' il ne demeure rien entre les dents ou ailleurs, qu' on peut gecter en lisant pour les fleumes qui viennent. Expositio Matthiae Lamberti: A cause de la sainte communion, de peur qu' en crachant il advienne quelque irreverance à icelle pour les flegmes qu' il pourroit jetter en lisant. His accedit antiquissima omnium versio Alemannica ante annos nongentos a Kerone sancti Othmari discipulo facta, quae communionis vocabulum ita vertit Kemeinsamii, tum majoris explicationis gratia addit scilicet corporis et sanguinis Christi. Praetereo recentiores commentatores Antonium Perez et Joannem Craesbeeck, qui etiam ex hoc loco inferunt quotidianam apud veteres monachos eucharistiae perceptionem; et Nicolaum Bravum, Hugonem Menardum, Carolum Cointium,", "candidate_score": 0.669991, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_51_53", "bdc_text": "unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s.", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2385", "psc_text": "fuisse exempta . . . . Sin autem, quod dominicis prohibitum esset jejunare, velimus coenasse, dicendum tam modicam fuisse hanc coenam, ut grave inde non formidarent incommodum. » Ita ille, nihil definiens. Difficultatem vero facile solvet qui observaverit jejunium relaxari posse tribus modis: 1º bis in die reficiendo; 2º Lautius aliquid solito comedendo; nam et sanctus Petrus Damiani illos jejunare dicebat « qui panem cum sale et aqua percipiunt; ubi praeter haec aliud quid additur, inquit, in eremo jejunium non vocatur. » 3º Solitam refectionis horam praeveniendo. Sic Cabilonense concilium eos in Quadragesima non jejunare asserit, qui ad nonam ederent, ut videre est apud Gratianum, de Consec. dist. 1, cap. Solent. Atque postremo hoc modo veteres monachi jejunium solvere solebant, ut patet ex dictis, maxime ex sancti Hieronymi testimonio ad Eustochium scribentis, quod apud eos « a Pascha ad Pentecosten coenae mutantur in prandia, quo et traditioni Ecclesiae satis fiat,", "candidate_score": 0.668804, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_51_53", "bdc_text": "unten ) , was ja nachher in seiner Antwort nicht mehr der Fall war . Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s.", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2074", "psc_text": "quantitate non sumatur. Priusquam incipiat legere. ] Id est paulo antequam legat, non vero cum servitoribus, qui una hora ante refectionem fratrum mixtum debent accipere. Propter communionem sanctam, et ne forte grave sit ei jejunium sustinere. ] Reddit rationem quare mixtum sumere lectori permittat, scilicet: 1º propter communionem sanctam, 2º propter jejunii laborem. Sed quod ait propter communionem sanctam varie intelligunt recentiores Regulae commentatores. Richardus de S. Angelo, praepositus Vallis Lucis, qui saeculo XIV ineunte scribebat, duplicem hujus loci adducit expositionem: « Communionem sanctam, inquit, id est sanctam congregationem; quasi dicat, ne deficiat sanctae congregationi in legendo; quia communio derivari potest a communi, et ubi communitas, ibi congregatio, quae derivatur a coeundo, quasi conveniendo in unum, ut 15 dist. canones generalium 496 in fine. Ergo recte taliter potest exponi; et illud ne, quod sequitur, expone pro non, et supple quasi diceret, ne deficiat congregationi, ut dictum est, et non sit", "candidate_score": 0.666832, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_25_27", "bdc_text": "Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1288", "psc_text": "Ita laudes referamus, ut Creator noster cognoscatur: nam sunt multi qui videntur laudes referre, sed non referunt Deo; quia hoc quod ore dicunt, corde non intendunt. » Super judicia justitiae suae.] Super, id est propter, infit Hildemarus; his enim verbis quare Deo referre laudes debeamus tam in die quam in nocte manifestat; nimirum propter judicia Dei: quaenam sint autem illa judicia non aperit, sed dicit esse incomprehensibilia, attamen justa; sunt enim judicia justitiae suae; quae cum clara et aperta Boherio non videantur, judicia justitiae Dei asserit esse judicia Filii Dei, qui est justitia Patris. Et revera quae passus est a Judaeis Christus judicia justitiae Dei septem canonicis horis Ecclesia honorare intendit, ut patet ex his versibus, quos refert Boherius: In matutino damnatur tempore Christus; Quando surrexit primam canit ordo fidelis; Tertia cum canitur, tunc est cruciamina passus; Sexta sunt tenebrae per mundi climata factae; Emissus nona est divinus spiritus hora;", "candidate_score": 0.664229, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_25_27", "bdc_text": "Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds : «Des Hochgelerten Erasmi von Roterdam / und Doctor Luthers maynung vom Nachtmal unsers Herren Jesu Christi / neuwlich außgangen auff den XVIII . tag Aprellens» , 1526 ( 2 .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2081", "psc_text": "quis communicat hora tertia, non statim indifferenter terrenum praesumat cibum ob reverentiam mensae coelestis, sed exspectare debeat horam sextam; qui circa vero sextam, sustinere curet nonam, ne gustus coelestis ob terrenum vilescat. Sanctus vero Benedictus lectorem jubet cibari ante moram lectionis recitandae, propter, inquit, communionem sanctam; quod apostolicis decretis contrarium non est, etc. » Supervacaneum est iterum referre Joannis Belethi doctoris Parisiensis, qui annis abhinc circiter quingentis scribebat, testimonium; quod superius relatum lector videre potest. Denique his omnibus superaddi queunt vetustissimae Versiones Gallicae. Antiqua ex ms. Conchensi propter communionem ita reddit: Pour la sainte communion, c' est-à dire pour le corps de nostre Seigneur, que l' en seult recevoir à la messe. Expositio Theobaldi Artaldi Coelestini: Pour la sainte communion, que le liseur a reçuê nagueres en la messe, etc. Versio Guidonis Juvenalis: Pour la sainte communion, qu' il a reçû, afin qu' il ne demeure rien entre les dents", "candidate_score": 0.663987, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_54_56", "bdc_text": "oben Anm. 8 ; auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1821", "psc_text": "8), quae infirmitatis obtentu meretur aliquid lenius, sit prae caeteris humilis; doleatque se non posse quae aliae possunt, et abstinentiam tempore laxatam non reputet virtuti, sed infirmitati. » Et S. Fulgentius Ruspensis episcopus (In ejus Vita, apud Boll., 1 Januar.): « Quibuscunque plus caeteris consulebat, eos humilitatem custodire amplius admonebat, dicens eis: De substantia communi quisquis aliis plus accipit, omnium sit debitor, quorum est illa substantia: debitorem porro sola juvat humilitas. » Et certe qui non humilietur, considerans ac perpendens istud Hippocratis verbum? « Tanto quis plus elongatur a Deo, qui nullo indiget, quanto plus indiget? » Et non extollatur pro misericordia. ] Quae sibi impenditur, quasi proprio merito illam meritus esset accipere. Recte omnino Bernardus Cassin.: « Fatuus est, inquit, qui superbit ex eo quod pellis ovina est sibi necessaria contra frigus. » Et ita omnia membra erunt in pace. ] Et ita, id est, si et abbas sine", "candidate_score": 0.663181, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_27_29", "bdc_text": "tag Aprellens» , 1526 ( 2 . Aufl. 1543 ) . Jud wollte mit dieser Schrift den Beweis einer Übereinstimmung des Erasmus mit Luther und auch Zwingli in der Abendmahlslehre erbringen .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2349", "psc_text": "« Jejunium quartae videlicet diei et Parasceves, Pentecoste solum et Epiphaniis exceptis, nisi graviter decumbas, diligenter serva. » Istius observantiae causam docet Ruffinus, cum agens de S. Apollonio, haec profert (Lib. II de Vita Patr. cap. 7): « Jejunia sane legitima, id est quarta et sexta feria, monebat non esse solvenda, nisi grandis aliqua necessitas fieret; quia quarta feria Judas de traditione Domini cogitabat, et sexta feria crucifixus sit Salvator. Videbitur ergo qui his diebus sine aliqua necessitate solvit statuta jejunia, vel cum tradente tradere Salvatorem, vel cum crucifigentibus crucifigere. » Eadem ratione sanctus Maglorius (In ejus Vita, saec. I Bened.) « in quarta feria et sexta ab omnium ciborum pabulo exstitit alienus, quam observationem jejunii in quarta feria explevit, eo quod in ea sacrilegi et rei facti Judaei sanguineum, ut auctorem suum Dominum morti traderent, pactum statuerunt: sexta autem feria, quia id quod de corde conceperant, ipsum cruci affigentes,", "candidate_score": 0.663091, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_67", "bdc_text": "Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_76", "psc_text": "justitiam, quae non nisi bonis operibus exercetur, denotans; quod et aliis verbis in Evangelio Dominus praecipit dicens: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes in manibus vestris; « in lumbis enim accinctis virginitas, in lucernis ardentibus bona opera » designantur, inquit S. Augustinus. Apposite autem bonis operibus praefixit fidem, ipsique fidei bonorum operum observantiam subjunxit: Redemptori etenim nostro unum sine altero placere nequaquam potest; unde et sponsa in Canticis: Fulcite, inquit, me floribus, stipate me malis: ad quae verba S. Bernardus Serm. 51 in Cant.: « Fidem florem, fructum actum intellige; nec incongrue, ut opinor, id tibi videbitur, si advertas quomodo instar floris necessario praecedentis fructum, bonum quoque opus fide oporteat praeveniri; alioquin sine fide impossibile est placere Deo, Paulo attestante, magis autem aeque ipso docente: Omne quod non est ex fide peccatum est. Itaque nec sine flore fructus, nec sine fide opus bonum: sed et fides sine operibus 20", "candidate_score": 0.660062, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_52_54", "bdc_text": "Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s. oben Anm. 8 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_3633", "psc_text": "Ut pauca referantur e multis, monachus in itinere positus tenere jejunium nequit, quia hospitalis ei humanitas noh permittit; non sapienter psallit, quia obambulantis comitatus eum loquacitas impedit; nocturnis non insistit excubiis, quia secretum deest singularibus; flectendis genibus non insudat, quia sanctae devotionis studio labor itineris non concordat; nequaquam sub silentii censura constringitur, quia frequenter emergentibus causis, invitus etiam per multiloquia defrenatur, etc. » Vide ejusdem opusculi cap. 12, 13 et 14, et opusculi 27 cap. 3 et 5. Praeclare etiam idem argumentum prosequitur Petrus Blesensis epistola 134. Nota est omnibus sententia, quam sancto Antonio tribuunt sanctus Athanasius in ejus Vita, cap. 53, et Sozomenus libro I Histor. cap. 13, abbati Moysi Rufinus libro III de Vitis Patrum num. 109, quod piscibus aqua, hoc monachis claustrum: quemadmodum ergo piscis extra aquam cito exstinguitur, sic monachus extra monasterium facillime perit: adeo ut non mirum sit quosdam Patres etiam consolandorum parentum causa egressum", "candidate_score": 0.659095, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_52_54", "bdc_text": "Eine Datierung auf Juni ( Köhler , ZL 1149 , Anm. 3 ) erscheint also schon aus diesem Grunde nicht zwingend. . Volo enim quae hic breviter congessi et quasi gustanda praebui , diligentius ac fusius tractare , idque latineDazu hatte Jud keinen Anlaß mehr , da Erasmus schwieg und im Abendmahlsstreit keine Rolle mehr spielte ( s. oben Anm. 8 ;", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2393", "psc_text": "facile negligerent. » 571 Sed in contrariam abit sententiam Petrus Boherius, qui relatis supra citatis Bernardi Cassinensis verbis addit: « Sed ista expositio mihi non placet; nec servitorum exspectatio eam juvat, licet contrariam practicetur saltem apud nos. » Et certe si ex sequentibus sancti Benedicti verbis de ejus mente judicium ferre liceat; parvum istud intervallum non poterat esse nisi nullum. Nam paulo post addit: « Si autem jejunii dies fuerint, dicta vespera parvo intervallo mox accedant ad lectionem; » quae verba prioribus omnino opponuntur. Maxime cum istud diebus jejunii parvum intervallum haud dubium coena, quae post vesperas agebatur cum duplex esset refectio, consumebat. Nec urget in contrarium coena servitorum, quam dum fit lectio collationis, accipere possunt. Sane Hildemarus nullum vult servari intervallum, ubi fratres tardius solito coenare contingit: « Et hoc notandum est, inquit, si tempore nubili fallitur vespera, id est plus tarde quam aliis diebus, non debet intervallum inter", "candidate_score": 0.658864, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_25", "bdc_text": "Nam illorum de eucharistia sententiam hoc libellulo , quem ad te mitto , christianis proposui , ut omnes videant quid ambo de hac re olim apud se senserint , ac si sapere velint , nobis accedantEs handelt sich hier um das unter dem Pseudonym «Ludovicus Leopoldi , Pfarrer von Leberau» herausgegebene Büchlein Juds :", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2077", "psc_text": "in secunda libri sui editione, non de communione eucharistica S. Benedictum intelligit, sed de communione precum et charitatis; cujus a lectore signum aliquod S. Pater omnibus dari voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium sane charitatis indicium frustulum panis privatim edere ante lectionem! Et hanc interpretationem ab eruditissimo et in traditione versatissimo viro accepisse se fatetur dissertator; cui non deferre haudquaquam potuerit. Ita praevaluerunt in gratiam viri doctissimi, doctioris fortasse semel praeconcepta praejudicia. Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sensum opinionem singulari tractatu refutavit noster Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua dissertator gloriatur, licet nullum inde protulerit argumentum aliqua auctoritate firmatum, contenti erimus. Itaque sancti Benedicti textum de communione eucharistica intelligendum esse constans est omnium qui a tempore sancti Benedicti scripserunt hanc in rem, auctorum sententia. In primis Magister, qui ante mille annos suam scripsit Regulam, ex Benedictina magna ex parte desumptam, sancti", "candidate_score": 0.65828, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_42", "bdc_text": "Die Autorität des großen Gelehrten konnte auf der Badener Disputation nicht gegen die Evangelischen ausgenützt werden .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_2077", "psc_text": "in secunda libri sui editione, non de communione eucharistica S. Benedictum intelligit, sed de communione precum et charitatis; cujus a lectore signum aliquod S. Pater omnibus dari voluerit, priusquam incipiat legere. Egregium sane charitatis indicium frustulum panis privatim edere ante lectionem! Et hanc interpretationem ab eruditissimo et in traditione versatissimo viro accepisse se fatetur dissertator; cui non deferre haudquaquam potuerit. Ita praevaluerunt in gratiam viri doctissimi, doctioris fortasse semel praeconcepta praejudicia. Adeo ineptam contra germanum S. Benedicti sensum opinionem singulari tractatu refutavit noster Mabillonius, quem habet sub prelo. Ejus rationes quilibet videre poterit; nos sola traditione, de qua dissertator gloriatur, licet nullum inde protulerit argumentum aliqua auctoritate firmatum, contenti erimus. Itaque sancti Benedicti textum de communione eucharistica intelligendum esse constans est omnium qui a tempore sancti Benedicti scripserunt hanc in rem, auctorum sententia. In primis Magister, qui ante mille annos suam scripsit Regulam, ex Benedictina magna ex parte desumptam, sancti", "candidate_score": 0.6581, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_54_56", "bdc_text": "oben Anm. 8 ; auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1598", "psc_text": "1º Dicendo verberum vindictam una cum excommunicatione acriorem esse poenam, quam solam excommunicationem: et hoc voluerit Bernardus Cassinensis, cum ait: « Quidquid additur acrius, judicatur; non quod sic periculosius, vel majus, sed quia magis timentur diversae poenae quam una. » 2º Quia « verberum vindicta est acrior, et sensibilior corpori, » inquit Boherius; sive, ut ait Richardus de S. Angelo, « dicas quod S. Benedictus vertit se ad conditiones delinquentium, qui magis dolent si percutiuntur externis, id est in corpore, quam si percussi sunt internis, id est anima per excommunicationem. » Id est ut verborum vindicta in eum procedat. ] De verberibus, sive, ut nunc loquuntur, de disciplina diximus in lib. II de Antiq. monach. Ritib., c. 11. Quod si nec ita se correxerit, etc., tunc abbas faciat quod sapiens medicus. ] Hic observat Hildemarus sapientis prudentisque esse medici non statim mutare aut multiplicare temere remedia; sed iisdem semper uti", "candidate_score": 0.653546, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_22_24", "bdc_text": "Hausammann 23f. 192-198 . 203ff. 211ff. collegeris atque memorie ( qua plurimum vales ) mandaveris , quodvor quod gestrichen ut me . ad eucharistiam adtinet , ocyssime ad me mittas .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1988", "psc_text": "aquis, et lacrymis. » Atque ad has consuetudines referre oportet quod de balneatoriis reperitur apud Cassiodorum in lib. Divin. Lect. c. 29, in Ingulfi Histor. Croylandensi, in antiqua monasterii S. Galli Delineatione, in antiquis Farfensis monasterii Consuet., et alibi passim. Vide Haeft. lib. II, tract. 5, disq. 7. Sed et carnium esus infirmis omninoque debilibus pro reparatione concedatur. ] Idem praescribunt S. Athanasius in Syntagmate doctrinae ad monachos, etc.; S. Caesarius in utraque Regula ad monachos, cap. 24, et ad virgines in recapitulatione, cap. 17; S. Aurelianus in utraque item ad monachos cap. 51, et ad virgines, cap. 35; S. Fructuosus in Regula, cap. 5, et alii nonnulli. Ubi etiam quaedam observanda sunt circa carnium esum. Primo, auctor est Hildemarus hanc fuisse in Francia consuetudinem, ut ante infirmis carnes non praeberentur, quam ipsi ab aegritudine surgerent; tantumque illis postea ministratas usque dum pristinas vires recuperassent: quas ubi restaurassent, revertentibus ad", "candidate_score": 0.65323, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55_57", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur . Vale , charissime Henrice . Leo Jud tuus .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_331", "psc_text": "Collat., n. 44: « Sane qui propterea non objurgat, quia vel aptius tempus exspectat, vel metuit ne increpati deteriores fiant, et invalidos pejus noceant, hoc non est negligentia, vel cupiditatis occasio, sed consilium charitatis: nam, ut in XX Moralium libro dicitur. Sancti viri cum vident quosdam sua verba despicere, dum eos intelligunt divinitus deseri, gementes conticescunt; unde est illud: Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena? scriptum est: Noli arguere derisorem, ne oderit te. Tacent ergo sancti viri, non ut eorum odium timeatur, sed ne illi odiendo pejores fiant. » His concinit S. Bernardus, seu quilibet auctor tractatus de Passione Domini, cap. 19, ubi sic loquitur: « Sunt quandoque malorum vitia arguendo, quandoque tacite sufferenda, secundum quod uniuscujusque, qui talis est, videris expedire; quia non omnes aegroti uno genere medicinae curantur. » Verum si sic miscere debent praelati temporibus tempora, ut correctionem in illud tempus differant quo fructuose eam sustinere", "candidate_score": 0.648693, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1605", "psc_text": "Qui ad obediendum mandatis Dei segniter est affectus, principio tanquam infirmo membro condolendum est ab omnibus, et a praeposito tentandum an suis ipsum laudibus ab ea infirmitate restituere valeat; perdurantem vero in ea inobedientia emendationemque respuentem severius coram omnibus fratribus arguere oportet, et cum omni adhortatione ut medelam suscipiat inducere. Quod si post multam correptionem nec pudorem induerit, nec seipsum curaverit, tanquam (ut in proverbio est) sui ipsius corruptorem, et veluti corruptum, ac prorsus inutile membrum multis cum lacrymis ac lamentis ad exemplum medicorum a communi corpore amputetur; etenim illi si 384 quod membrum incurabili morbo corruptum invenerint, ne ad ulteriora malum illius proserpat, propter vicinitatem proxima quaeque corrumpens, incisionibus illud et ustionibus auferre solent; quod et nobis erga eos necessario faciendum est, qui inimico animo praediti, ut impedimento sint mandatis Domini, juxta mandatum Domini dicentis: Si oculus dexter tibi obstaculo fuerit, erue cum et projice abs te. » Ut", "candidate_score": 0.643497, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_55", "bdc_text": "auch Köhler , ZL 1150). , ut sic vel hypocritis tandem persona detrahatur aut certe infirmitas sanetur .", "psc_chunk_id": "066_Benedictus-Nursiae_Regula-cum-commentariis_window_1599", "psc_text": "De verberibus, sive, ut nunc loquuntur, de disciplina diximus in lib. II de Antiq. monach. Ritib., c. 11. Quod si nec ita se correxerit, etc., tunc abbas faciat quod sapiens medicus. ] Hic observat Hildemarus sapientis prudentisque esse medici non statim mutare aut multiplicare temere remedia; sed iisdem semper uti donec inutilia reddantur, atque ad alia transeundi cogat necessitas. Ex quo infert abbati tanquam sapienti animarum medico non ita propere transeundum ab uno gradu ad alium, nec verbi gratia statim ut aliquem privatim monuit, hunc publice objurgare debere; aut ut publice objurgavit, statim excommunicare; sed aliquandiu exspectare, si forte sua patientia delinquentem ad poenitentiam adducat. Si exhibuit fomenta, si unguenta exhortationum, etc.] Quosdam hic veluti gradus describit per quos ad ferri praecisionem, hoc est ad ejectionem e monasterio medicus spiritalis tandem ascendere debeat. Sex praecipue numerant Hildemarus, Bern. Cass. et Boherius (Vide Cons. Bened. tom. IV Anal.), scilicet 1º binam", "candidate_score": 0.630755, "ce_score": null } ] }, { "rank": 20, "cf_id": "cf021", "work_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-praedestinatione-sanctorum", "max_score": 0.693345, "ce_confirmed": false, "evidence": [ { "bdc_chunk_id": "10044_sent_65_67", "bdc_text": "1 Kor 11 , 24f u. a. ] , das ist nitt [ ? ] unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus .", "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-praedestinatione-sanctorum_window_42", "psc_text": "operemur jubet. Dixerunt enim ad cum Judaei: Quid faciemus, ut operemur opus Dei? Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille (Joan. VI, 28, 29) . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus (Galat. II, 16), quia ipsa prima datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. Nam dicit etiam ipse, Gratia salvi estis facti per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: id est, et quod dixi per fidem, non ex vobis, sed Dei donum est etiam fides. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur (Ephes. II, 8, 9) . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici", "candidate_score": 0.693345, "ce_score": null }, { "bdc_chunk_id": "10044_sent_66_68", "bdc_text": "unser wort noch werk , sondern gottes wort , durch welche er das allein machet , wenn wir sy sprechend [ ? ] . Item dat [ ? ] , quod missa non sine [ ? ] - - - bonum opus est [ ? ] , edere coenam Christi in fide est bonum opus . Solte er allemal herab vom himmel kommen [ ? ] , inen selbs [ ? ] segnen? .", "psc_chunk_id": "044_Augustinus-Hipponensis_De-praedestinatione-sanctorum_window_42", "psc_text": "operemur jubet. Dixerunt enim ad cum Judaei: Quid faciemus, ut operemur opus Dei? Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille (Joan. VI, 28, 29) . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus (Galat. II, 16), quia ipsa prima datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. Nam dicit etiam ipse, Gratia salvi estis facti per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: id est, et quod dixi per fidem, non ex vobis, sed Dei donum est etiam fides. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur (Ephes. II, 8, 9) . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici", "candidate_score": 0.686824, "ce_score": null } ] } ], "biblical_hits": [] }