text: Пабудаваны за савецкім часам сталічны Палац чыгуначнікаў не надта адрозніваецца ад мноства аналагічных аб’ектаў на велізарнай прасторы ад Брэста да Уладзівастока. У іх аснове — аднолькавая канструктыўная схема, вызначаная функцыянальнай мэтазгоднасцю і тэхналагічным патэнцыялам тае пары. Інакш кажучы, гэта тыпавы праект, крыху адаптаваны да канкрэтнага гарадскога асяроддзя. Адзінае, што надае яму ўнікальнасці, — мастацкая аздоба. У 1978 годзе Зоя Літвінава і Святлана Каткова ўпрыгожылі фае роспісам “Мая Радзіма”. Але на сёння ўнікальная адметнасць будынка ўжо можа лічыцца страчанай — роспіс хаваюць пад стандартны гіпсакардон. Пачуўшы пра гэтае, многія задаюцца пытаннем: як жа засцерагчы найлепшыя ўзоры паваеннага манументальнага мастацтва?
  Магчымасці выхаду
  (Заканчэнне. Пачатак у № 22)
  Ілюзія як сэнс жыцця
  Хрыста Бойчаў — адзін з найбольш вядомых сёння балгарскіх драматургаў. Дастаткова зазначыць, што яго творы ставіліся больш за 200 разоў прыкладна ў 40 краінах. У 1997 годзе ён стаў пераможцам прэміі Брытанскага савета за п’есу “Палкоўнік-птушка”. Зрэшты, і тутэйшаму гледачу Бойчаў ужо даволі вядомы. У тым ліку, і яго драматычная камедыя “Бальніца на краі свету”, прэм’ера якой не так даўно адбылася на сцэне Коласаўскага тэатра ў Віцебску.
  “Тарцюф”: казка і выкрыццё?
  У Магілёўскім абласным драматычным тэатры акурат у 131-ю гадавіну з дня яго адкрыцця адбылася прэм’ера “Тарцюфа” па аднайменнай п’есе Мальера. Спектакль паставіла Кацярына Аверкава, якая параўнальна нядаўна з’яўлялася галоўным рэжысёрам тэатра, трывала забяспечыўшы магілёўскім гледачам цікавасць да сваёй творчасці і праз некалькі гадоў пасля свайго ад’езду.
  Без шляхты сумна
  Звычайна шляхта складала ўсяго некалькі адсоткаў ад насельніцтва краіны. Зыходна гэта ваярскае, рыцарскае саслоўе. За свой высокі статус і прывілеі яно плаціла крывёю ў самым што ні ёсць літаральным сэнсе. Дэвізам нашай шляхты ва ўсе часы было “Павінен — значыць можаш!” Нагадаць пра час, калі эліту беларускай дзяржавы складалі людзі такога гарту, мяркую, і было мэтаю выставы “Рыцарскі раман” у Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў (пляцоўка на вуліцы Някрасава)
  Ваня ЗДАНЮК: “Буду ламаць стэрэатыпы”
  Хутка пра Ваню ЗДАНЮКА будуць казаць на ўсіх тэлеканалах — час “Славянскага базару ў Віцебску” блізіцца. Менавіта Ваня (а не Іван) сёлета прадставіць Беларусь на XXVIII Міжнародным конкурсе выканаўцаў эстраднай песні “Віцебск — 2019”. Конкурсы для яго справа даволі звыклая — іх было нямала, хаця артыст яшчэ зусім малады і вучыцца на трэцім курсе БДУКіМ. Але ж спевам і выступленням на сцэне ён прысвяціў амаль усё жыццё! І вось узятая новая вяршыня — у канкурэнтнай барацьбе здабытае права выступаць на конкурсе ў Віцебску і 13 — 14 ліпеня змагацца за Гран-пры. У дзень “Славянскага хіта” Ваня Зданюк у суправаджэнні Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Беларусі выканае новую песню аўтарства Uzari, а ў дзень “Сусветнага хіта” прагучыць песня групы Imagine Dragons. Жадаем нашаму маладому артысту ўдачы!
  “Навігатар” вядзе дадому
  Пётр Шумаў і Восіп Цадкін — ураджэнцы нашай зямлі — доўга і мусова “бадзяліся” па іншых землях свету. Адзін рабіў фотапартрэты выбітных асобаў першай паловы ХХ стагоддзя — Шагала, Бакста, Маякоўскага, Цвятаевай, Эйнштэйна ды іншых. Другі спрабаваў сродкамі манументальнага мастацтва зрабіць адбітак свайго няроўнага і непрадказальнага часу ў такіх выбітных скульптурных выявах, як “Навігатар”, “Музычнае трыа”, “Менады”, “Хрыстос”, “Разбураны горад”… І вось на гэтым тыдні яны вярнуліся да нас. Пётр Шумаў — шыкоўнай выставай фотапартрэтаў у Дзяржаўным музеі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры, Восіп Цадкін — скульптурай “Навігатар”, усталяванай на вуліцы Прытыцкага ў Мінску.
  Крыніца, што ніколі не высахне
  “Адзін з філосафаў сказаў, што талент — гэта крыніца, якая нясе ўсё новае і чыстае Богу. Але крыніца высахне, калі ёй няправільна карыстацца. Нашай незалежнай дзяржаве патрэбна таленавітая і адораная моладзь, і дзяржава робіць усё для таго, каб вы дастойна прадстаўлялі маладую, інтэлектуальную і творчую эліту нашай краіны”, — з такімі словамі звярнуўся да аўдыторыі намеснік прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь Ігар Петрышэнка на ўрачыстай сустрэчы з навучэнцамі і студэнтамі, лаўрэатамі і стыпендыятамі спецыяльных фондаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якая адбылася 3 чэрвеня ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі.
  Маладзечна спявае
  Учора ў горадзе на Ушы стартаваў XIX Нацыянальны фестываль беларускай песні і паэзіі “Маладзечна — 2019”. І хоць яго ўрачыстае адкрыццё адбылося ўвечары, калі, у тым ліку, былі абвешчаныя лаўрэаты Нацыянальнага конкурсу маладых выканаўцаў беларускай эстраднай песні, а Нацыянальны акадэмічны канцэртны аркестр Беларусі выканаў праграму “Песні вайны”, афіцыйныя мерапрыемствы форуму пачаліся ўжо днём.
  Вакол аргана — і музей, і фестываль
  У Пінску, абвешчаным культурнай сталіцай Беларусі на 2019 год, працягваецца І Міжнародны фестываль арганнай і старадаўняй музыкі “Маці міласэрнасці”. Канцэрты праходзяць у Пінскім кафедральным касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі.
  Быў і застаўся ў музыцы
  Ён усё жыццё аддаў музыцы — і ў музыцы застаўся, нават пайшоўшы з жыцця. Без Міхаіла Солапава — заслужанага дзеяча мастацтваў Рэспублікі Беларусь, ганаровага прафесара Акадэміі музыкі, уладальніка ордэна Францыска Скарыны, ветэрана Вялікай Айчыннай вайны, ушанаванага безліччу ўзнагарод, — будзе цяжка ўявіць музычна-канцэртную прастору Беларусі.
  У сітуацыі бясконцых “вось-вось”
  Дзіўна, але правядзенне — упершыню за пяць гадоў! — маштабнага конкурсу “Спадчына ў дзеянні” не выклікала нармальнага ажыятажу (ды ладна: хаця б проста ўвагі) з боку маіх калегаў. Таму і прэс-тур, які Беларускае бюро ICOMOS зладзіла па выніках таго спаборніцтва (пра яго мы ўжо падрабязна пісалі), не спарадзіў бураны ў сацсетках. Хаця дарэмна. Мы пабачылі шмат цікавага, пазнаёміліся з прыемнымі людзьмі і ў чарговы раз пераканаліся: калі нешта ў нас са спадчынай і робіцца, то найперш дзякуючы ім — прыемным людзям.
  “Прадаць карціну — нібы зрабіць сальта назад”
  Дзве галерэі, “Арт-Беларусь” і “Арт-Порт”, аб’ядналіся, каб зладзіць у Палацы мастацтва выставу Антона Шаппо “1+6” — праз гэтую матэматычную формулу мастак выбудоўвае карціну ўнутранага і навакольнага свету. Сума лічбаў у назве дае магічную сямёрку, якая тымі светамі ўладарыць і ўтрымлівае іх фундамент. Сем — і колькасць зямных кантынентаў, якія ўвасабляе кожная работа ў экспазіцыі, у тым ліку Еўропу і Азію па асобку. Раздзяленне гэтых частак свету, якія згодна даўняй традыцыі лічыліся адным мацерыком, дало філасофскі падмурак мастацкай серыі. Спалучэнне ж “1” і “6” утварыла яшчэ і асабістую вертыкаль, на якую нанізваюцца падзеі, што адбываліся ў жыцці аўтара. Пра магію лічбаў, таемства мастацтва і веру ў свае сілы — гутарка з Антонам ШАППО.
  Сайт переехал на новый адрес – kultura-info.by
  Галоўная / аКно ў свет
  Магчымасці выхаду
  № 23 (1410) 08.06.2019 - 14.06.2019 г
  58-я Венецыянская біенале: няўжо перамены — праклён?
  (Заканчэнне. Пачатак у № 22)
  “Сонечныя зайчыкі” і “Шляхі знікнення”
  Латвійская мастачка Дайга Гранціна, як і яе літоўскія калегі, таксама закранула тэму сонца. Але пайшла зусім іншым шляхам: яе аб’екты з металу, пластыку і каляровых фрагментаў нагадваюць мудрагелістыя расліны. Куратарскі тэкст Валянцінаса Клімасаўскаса і Інгі Ласе сведчыць, што разумець інсталяцыю варта як квітнеючае поле магчымасцяў чалавека. Промні “сонца” і гульня ценяў, арганічныя матэрыялы побач з сінтэтычнымі, рух асобных фрагментаў “сонечных раслін” выклікаюць у свядомасці гледача аптымістычныя адчуванні, прычым з адсылкай на касмаганічны міф.
  Дарэчы, той жа ўхіл у міфалогію быў і ў павільёне Латвіі 2017 года: тады Мікеліс Фішарс у бліскучай “Структуры неспакою” паказаў вытанчаныя графічныя работы з постапакаліптычнымі істотамі. Зрэшты, пасыл мастака тады быў зусім іншым.
  У цяперашнім латвійскім праекце няма наратыву: ён не “распавядае гісторый”, але прапануе нам іншую мову камунікацыі — праз форму і аб’ём, колер і фактуру розных матэрыялаў.
  Дыяметральна супрацьлеглая тэма — у харвата Ігара Грубіча (куратар Кацярына Грэгас) у “Шляхах знікнення”. Гэта венецыянскі дэбют мастака з таго пакалення, якое заспела распад Югаславіі і пераход Харватыі да новай сацыяльнай фармацыі. Прыватызацыя, джэнтрыфікацыя, фінансавыя махінацыі і гэтак далей. Тры акты “Шляхоў” — серыя дакументальных фотаздымкаў дэпрэсіўнага раёна, відэа пра жыццё яго насельнікаў і кадры з паўразбуранымі індустрыяльнымі ландшафтамі. Візуальна моцнае, вельмі шчымлівае сведчанне часу пераменаў у яго чалавечым вымярэнні наводзіць на думку: часіны-та памяняюцца, а лёсы людзей, якія ад гэтага пацярпелі, ужо не выправіш.
  Грубіч не гаворыць ні пра палітыку, ні пра ідэалогію, наўмысна не ўступаючы на поле міфаў і постпраўды — і куратары падкрэсліваюць гэты момант. У яго прамой фатаграфіі ёсць свайго роду паэзія, што нечаканым чынам рэзаніруе з самой Венецыяй — горадам, які пакрысе “знікае”. Празмерны турызм, паводкі, пагаршэнне стану архітэктурнай спадчыны — гэта таксама праблемы пераменаў.
  Эстонскі павільён размясціўся на выспе Джудэка. І тут таксама, як у літоўцаў, гучаць оперныя спевы — прычым яшчэ больш стылізаваныя. Крыс Лемсалу — маладая мастачка, якая паспела папрацаваць у Лондане і Вене. Яе скразная тэма — нараджэнне, як фізічнае, так і ментальнае. Замацаванае ў традыцыйных медыя, але кожны раз новае.
  Паказанае ў Венецыі “Нараджэнне V — прывітанне і бывай” уключае не толькі вакальны перформанс, але і два фантастычныя аб’екты ў экспазіцыі. Адзін — мнагарукая істота ў лодцы, другі — істота не толькі мнагарукая, але шматгаловая, і яна нараджаецца з вады. Абодва знарочыста рукатворныя і адсылаюць да эпасу, але ў той жа час саркастычныя, нават злавесныя. Другі монстр, ростам да самай столі, у розных руках трымае мяч, музычны інструмент, вінаград. Мабыць, там, на вышыні піраміды перараджэнняў, у чалавека/грамадства ёсць шанцы заняцца сваімі справамі. Але з традыцыйнымі ўяўленнямі аб пераменах/нараджэннях новага аўтар відавочна развітваецца. Ці гучыць усё гэта сучасна? Думаю, так: для “Нараджэння V” абрана мова коміксу, кітчу, нагрувашчванне сімвалаў маскультуры. Нават гукавы складнік у праекце характэрны для клубнага фармату.
  Дзве польскія гісторыі
  У нацыянальным павільёне Польшчы — як заўсёды, вельмі прыкметным, відовішчным і забяспечаным грунтоўнай канцэпцыяй — велізарны паўразбураны самалёт. Праект Flight (мастак Раман Станчак) нагадвае пра крушэнне Ту-154 і гібель прэзідэнта Леха Качыньскага і польскага кіраўніцтва. Але мастак не ўспамінаў бы аб трагедыі, калі б не механістычнасць вобразу і магчымасць сродкамі дэканструкцыі паказаць след падзей, перамену як катастрофу. Шматслаёвую і, у тым ліку, персанальную,
  Яшчэ адна польская мастачка, Аляксандра Карповіч, дэманструе на Джудэцы праект “Цела як дом”. Персаналізацыя ў яе канцэпцыі куды больш відавочная: гэта тры відэа з дзвюма аголенымі гераінямі на фоне самых розных пейзажаў у прыродным і гарадскім асяроддзі. Ідэя, безумоўна, прыгожая, але ў праекце ёсць лёгкае адценне гламура — у кожным разе, аўтарская дыстанцыя ў адносінах да мадэльнай жаночай цялеснасці не счытваецца. Верагодна, гэты праект можа служыць прыкладам для тых, хто ўпэўнены ў “жаночым характары” 58-й біенале: жанчын, нібыта большасць сярод аўтараў і куратараў. Дый нават рашэнні для часу пераменаў — пераважна жаночыя. Шчыра скажу: з гэтай перспектывы я біенале не разглядаю.
  Пытанні для хатняга задання
  А зараз — пра адзін з самых старых венецыянскіх павільёнаў: бразільскі. Тут сёлета пануе Swinguerra (Барбара Вагнер і Бенджамін дэ Бурка) — культурны феномен, які аб’ядноўвае і танцавальныя традыцыі краіны ў прынцыпе, і асобныя школы самбы, і вулічны танец. Гэта гарызантальныя практыкі канкурэнцыі і супрацоўніцтва, гендэрная праблематыка — і свайго роду панарама культуры Бразіліі. А прэзентавана Swinguerra, як няцяжка здагадацца, дзвюма серыямі фатаграфій і відэа. Яны перанасычаныя эмоцыямі, музыкай, энергіяй і нават агрэсіяй. Думаецца, аўтары пастараліся паказаць сваю краіну “тут і цяпер” без лакавання.
  “Адзін дзень з жыцця Ноа Пiўгатук” — канадскі праект, і калегі запэўніваюць, што ў апошнія гады ўжо бачылі яго версіі. Гэта некалькі гісторый пра племя інуітаў, якія калісьці жылі ў паўночных рэгіёнах краіны. Выхадзец з далёкага пасёлка распавядае пра сваю сям’ю, пра рыбную лоўлю і традыцыйныя промыслы.
  Я сведка: публіка непрафесійная, як зрэшты і прафесійная, пакорліва глядзела тры відэа з жыцця этнічнай групы аднаго з карэнных народаў Паўночнай Амерыкі. Відэа былі розныя, але доўгія.
  Адсюль пытанне, якое мы абмяркоўвалі шматкроць: што можа паказаць Беларусь з такіх вось лакальных гісторый, толькі нашых, непаўторных? Ці ёсць у нас мастакі з новымі ідэямі і добрай прэзентацыяй праектаў? Ці цікавыя нам перфарматыўныя практыкі, фатаграфія, відэа-арт, ці здатныя мы годна іх прадставіць? Адказ амаль заўсёды быў “так”, але ж заўсёды былі і агаворкі ды спрэчкі.
  Што ж, думаю, абмеркаванне венецыянскіх праектаў і нашых перспектыў на біенале будзе працягнута. Важна толькі бачыць вынік у канцы тунэлю.