text: Узмацненне актыўнасці феадальна-прыгоннай сістэмы :: Этническая структура населения Беларуси :: Современная география стран мира # FormerGeographer.ru
  Узмацненне актыўнасці феадальна-прыгоннай сістэмы
  Сярод іншых фактараў негатыўнага ўплыву на развіццё беларускага этнасу трэба адзначыць узмацненне ў XVII— XVIII стст. феадальна-прыгоннай эксплуатацыі і нацыянальна-рэлігійнага прыцяснення насельніцтва, што выклікала абвастрэнне класава-нацыянальных супярэчнасцей у феадальным грамадстве ўсёй Рэчы Паспалітай, і перш за ўсё ў Беларусі, Літве і на Украіне. Аднак шляхецкае саслоўе Беларусі (таксама як Літвы і Украіны), якое падтрымлівала феадальную палітыку ўрада ў адносінах да працоўных мас, жадаючы захаваць свае прывілеі і ўмацаваць саслоўнае становішча, усё больш адмяжоўвалася ў этнічным сэнсе ад свайго народа. Арыентуючыся на польскую шляхту і не жадаючы ні ў чым ад яе адставаць, шляхта Вялікага княства Літоўскага была на працягу XVII—XVIII стст. у асноўнай масе паланізавана. Беларуская шляхта сумесна з украінскай, літоўскай і польскай складала своеасаблівую саслоўную метаэтнапалітычную супольнасць Рэчы Паспалітай, асновай якой былі кампаненты польскай шляхецкай культуры, уключаючы мову, канфесіянальную прыналежнасць і самасвядомасць. У сілу гэтага этнасацыяльныя працэсы ў асяроддзі кіруючых саслоўяў насілі так званы этнатрансфармацыйны характар і былі пераарыентаваны на ўспрыняцце навацый і зменлівасць.
  Крайняй супрацьлегласцю характарызаваліся этнасацыяльныя працэсы, якія працякалі ў асяроддзі асноўнай па колькасці сацыяльнай часткі этнічнага масіву беларускага народа — сялян і гараджан. Беларускае сялянства, розныя сацыяльныя групы гараджан, а таксама прадстаўнікі ніжэйшага і сярэдняга праваслаўнага духавенства, дробнай і часткова сярэдняй тляхты актыўна супраціўляліся паланізацыі, што забяспечвала этнаэвалюцыйнае развіццё беларускага народа. У сілу гэтага дыферэнцыяцыя беларуо кай культуры на культуру народныл мас і пануючых саслоўяў стала набы- ваць ярка выражаную этнічную накіраванасць, пры якой іменна народныя масы захоўвалі традыцыйнасць этна- вызначальных прымет, што ў сваю чаргу абумоўлівала стабільнасць этнасу.
  У той жа час этнаэвалюцыйны характар інтэграцыйных і кансалідацыйных працэсаў у рамках асноўнай часткі беларускай народнасці на працягу XVII—XVIII стст. часта і часам вельмі значна парушаўся. Так, адной з форм супраціўлення беларускага насельніцтва ўзмоцненаму феадальнаму прыгнёту і палітыцы апалячвання былі ўцёкі сялян і масавыя міграцыі ў Расію і на Украіну.
  У сувязі з гэтым колькасць карэннага беларускага насельніцтва ў радзе абласцей зніжалася. На іх месца перасяляліся жыхары з іншых раёнаў Дзяржавы. Найбольш шырока міграцыі праходзілі ў пагранічных, паўночна-ўсходніх, усходніх і паўднёвых раёнах беларускай тэрыторыі. У той жа час рэзкі прырост насельніцтва, напрыклад у Крычаўскім, Прапойскім і Чачэрскім староствах, дзе колькасць дымоў з канца XVII да сярэдзіны XVIII ст. узрасла амаль у пяць разоў, ажыццявіўся ў асноўным за кошт перасялення з суседніх зямель — з-пад Жыровіч, Быхава, Барысава, Чэрвеня, Койданава і інш [2]. Міграцыйныя перасяленні закранулі таксама цэнтральныя і заходнія землі Беларусі.
  У другой палавіне XVII—XVIII ст. добраахвотнае перасяленне беларускіх сялян і гараджан на тэрыторыю Рускай дзяржавы прыняло няспынны характар. Прычым часта сярод эмігрантаў аказваліся выхадцы э цэнтральных і заходніх раёнаў. Так, па даных 1665 г., у горадзе Суджы былі выхадцы э Мазыра, Пінска, Навагрудка, Брэста, а ў новапабудаваных слабодах Цярноўскай воласці Пуціўльскага павета ў 1678 г. пражывалі беларусы з Заслаўя, Мінска, Пінска.
  Ратуючыся ад нягод, беларусы сяліліся і на землях Левабярэжнай Украіны, дзе папаўнялі рады заларожскага казацтва, асвойвалі новыя землі, займаліся рамяством і гандлем. Як адзначаюць гістарычныя крыніцы, міграцыі насельніцтва з Беларусі на Украіну рэзка павялічваліся ў часы голаду, неўраджайнасці. В. О. Ключэўскі пісаў, што ў радах рэестравых казакоў ужо ў другой палавіне XVI ст. былі выхадцы з 74 гарадоў і паветаў Заходняй Русі і Літвы і нават з такіх далёкіх ад Украіны, як Вільня і Полацк. У XVII—XVIII стст. колькасць перасяленцаў з розных раёнаў Беларусі ўзрасла. Так, толькі на землях Старадубскага палка ў 30-х гадах XVII ст. пражывалі выхадцы з Крычава, Мсціслава, Магілёва, Горак, Оршы, Полацка, Талачына, Каняціна (Пінскага павета) і многіх іншых месц.