text: У гэтай пляцоўцы Вікіпедыя моўныя спасылкі знаходзяцца ўверсе старонкі насупраць загалоўка артыкула. Перайсці ўверх.
  Тэлоніус Монк
  48 моваў
  Afrikaans
  العربية
  مصرى
  تۆرکجه
  Български
  Català
  Čeština
  Cymraeg
  Dansk
  Deutsch
  English
  Esperanto
  Español
  Euskara
  فارسی
  Suomi
  Français
  Galego
  עברית
  Magyar
  Bahasa Indonesia
  Ido
  Italiano
  日本語
  ქართული
  한국어
  Latina
  Lëtzebuergesch
  Lietuvių
  Plattdüütsch
  Nederlands
  Norsk nynorsk
  Norsk bokmål
  Occitan
  Polski
  Piemontèis
  Português
  Русский
  Sardu
  Srpskohrvatski / српскохрватски
  Српски / srpski
  Svenska
  Kiswahili
  ไทย
  Türkçe
  Українська
  Tiếng Việt
  中文
  Правіць спасылкі
  Артыкул
  Размовы
  беларуская
  Чытаць
  Правіць
  Правіць зыходнік
  Паказаць гісторыю
  Больш
  Чытаць
  Правіць
  Правіць зыходнік
  Паказаць гісторыю
  З пляцоўкі Вікіпедыя
  Артыкул вымагае праверкі арфаграфіі
  Магчымы машынны пераклад, ужыванне ненарматыўнага правапісу або лексікону. Для праверкі ёсць адмысловыя праграмы.
  Артыкул трэба вікіаформіць.
  Няма або замала спасылак на іншыя артыкулы, а менавіта гіпертэкставасць — адна з пераваг Вікіпедыі.
  Артыкул або раздзел вымагае перапрацоўкі.
  Калі ласка, палепшыце артыкул адпаведна правілам напісання артыкулаў.
  Тэлоніус Монк
  англ.: Thelonious S. Monk
  англ.: Thelonious Monk
  Імя пры нараджэнні
  англ.: Thelonious Sphere Monk
  Род дзейнасці
  піяніст, кампазітар, джазмен, музыкант, студыйны музыкант
  Дата нараджэння
  10 кастрычніка 1917(1917-10-10)[1][2][…]
  Месца нараджэння
  Rocky Mount[d]
  Дата смерці
  17 лютага 1982(1982-02-17)[1][2][…] (64 гады)
  Месца смерці
  Weehawken[d], акруга Хадсан[d], Нью-Джэрсі, ЗША
  Месца пахавання
  могілкі Фэрнкліф[d]
  Грамадзянства
  ЗША[4][5]
  Дзеці
  T. S. Monk[d]
  Альма-матар
  школа Стайвесант[d]
  Член у
  Thelonious Monk Septet[d]
  Thelonious Monk Quintet[d]
  Узнагароды і прэміі
  грант Гугенхайма
  Зала славы прэміі «Грэмі»[d] (1998)
  Зала славы прэміі «Грэмі»[d] (2000)
  Зала славы прэміі «Грэмі»[d] (2002)
  Pulitzer Prize Special Citations and Awards[d] (2006)
  Зала славы прэміі «Грэмі»[d] (2006)
  зорка на галівудскай «Алеі славы»[d]
  Сайт
  monkzone.com
  Тэлоніус Монк на Вікісховішчы
  Тэлоніус Сфір МОНК (англ.: Thelonious Sphere Monk, 10 кастрычніка 1917) — выбітны джазавы піяніст і кампазітар, найбольш вядомы як адзін з родапачынальнікаў стыля бібап. У сваёй творчасці прытрымліваўся арыгінальнага стылю, быў авангардыстаў і прымітывістаў, яго манера гульні была не зусім характэрная для джаза: яго музыка была «ірванай», мела шмат рыўкоў.
  Нарадзіўся ў сям'і Тэлоніуса і Барбары Монк (у дзявоцтве Бэтс), быў другім іх дзіцем (сястру клікалі Мэрыён, яна была старэйшая за яго на два гады, малодшага брата звалі Томас). Сам музыка ў розны час называў розныя даты свайго нараджэння, сапраўды гэта было ўстаноўлена толькі ў 1968 годзе, калі крытык Леанард Фэзер выявіў арыгінал пасведчання аб нараджэнні. Другое імя, Сфір, ён па відаць прысвоіў сабе ў гонар дзеда па матчынай лініі.
  Ва ўзросце трох гадоў музыка разам з сям'ёй пераехаў у Нью-Ёрк, на Манхэтэн. У кватэры па адрасе 243 West 63rd St, дзе яны пасяліліся, ён пражыў амаль усю астатнюю жыццё — спачатку з маці, сястрой і братам (бацька пакінуў сям'ю неўзабаве пасля пераезду і вярнуўся ў Рокі Маунт), а затым з жонкай і дзецьмі. Барбара Монк была вымушана працаваць на некалькіх працах адразу, каб пракарміць дзяцей; але акрамя фінансавых цяжкасцей нішто не ўскладняла дзяцінства хлопчыка: маральная абстаноўка ў сям'і была добрай, у школе ён вучыўся добра (хоць і меў праблемы ў зносінах з аднагодкамі), асабліва любіў фізіку і матэматыку.
  Упершыню за фартэпіяна Тэлоніус сеў ва ўзросце 6 гадоў. Перыядычна ён браў урокі, але акадэмічнага музычнага адукацыі так і не атрымаў. Сваімі кумірамі ён лічыў Дзюка Элінгтана, Джэймса П. Джонсана і іншых страйд-піяністаў таго часу.
  У 1940 годзе ён атрымаў пасаду піяніста ў легендарным Манхэтэнскім клубе «Minton's Playhouse». На гэтай працы Монк зарабляў усяго 17 долараў у тыдзень, але атрымліваў вялікае задавальненне ад імправізацый з барабаншчыкам Кені Кларкам: яны выпрацавалі сваю ўласную манеру ігры, ускладняючы кампазіцыі, каб адсяваць пасрэдных выканаўцаў, якія жадалі выступаць з імі разам. У 1942 г. ў клубе сталі з'яўляцца Дзізі Гілеспі і Чарлі Паркер, якія потым сталі агульнапрызнанымі родапачынальнікамі бібопа, стыля ў джазе які здабыў папулярнасць і камерцыйную паспяховасць у 1944 г. У тым жа 44-м Монк пакінуў «Minton's Playhouse» так і не дамогшыся прызнання шырокай публікі.
  У 1944 -м зрабіў сваю першую студыйны запіс сумесна з квартэтам Коўлмена Хокінса. Хокінс быў першым вядомым музыкам які паверыў у талент маладога Тэлоніуса Монка, і той пасля адплаціў яму за давер запрашэннем паўдзельнічаць у запісах 1957 года з Джонам Калтрэйнам.
  У 1947 г. адбылося дзве вельмі важных для Монка падзеі. Наступіў пераломны момант у яго кар'еры: у жніўні ён падпісаў кантракт на пяць гадоў з студыяй гуказапісу «Blue Note» і зрабіў першы самастойную студыйны запіс. Адбыліся змены і ў яго асабістым жыцці: у гэтым годзе ён уступіў у шлюб з Нэлі Сміт, якую ведаў з 15-гадовага ўзросту; гэта вельмі моцна паўплывала на жыццё музыканта: жонка пастаянна клапаціліся аб ім і аказвала яму падтрымку. Праз 2 гады ў іх нарадзіўся сын Тэлоніус Спірыт-малодшы (у дзяцінстве насіў мянушку Toot ў гонар карабліка з мультфільмаў Уолта Дыснею і бацька прысвяціў яму п'есу «Little Rootie Tootie». Сын, як і бацька, прысвяціў сваё жыццё джазу; ударнік і кампазітар, выступае пад імем Т. С. Монк), а ў 1953 годзе — дачка Барбара (сямейнае мянушка — «Бу-бу»).
  Работы Монка ўсё яшчэ не мелі шырокага поспеху ў публікі: яго арыгінальную манеру выканання многія лічылі дылетанцкае. Ён шмат піў, паліў марыхуану і прымаў медыкаменты (гэта пачалося яшчэ ў час яго працы ў «Minton's Playhouse», дзе такі стыль жыцця лічыўся нормай). У 1948 годзе Монк быў упершыню абвінавачаны ў злачынстве: у яго знайшлі марыхуану. На год канфіскаваная яго кабарэ-кард (пасведчанне, якое дазваляе выступаць ва ўстановах, дзе падаюць спіртное), так што ён фактычна пазбавіўся свайго асноўнага крыніцы даходу. Потым ён яшчэ раз страціў ліцэнзію на працу. У 1952-м годзе Монк стаў працаваць на студыі «Prestige Records». У гэты перыяд было створана шмат значных запісаў: сумесныя працы з саксафаністам Соні Ролінзам, барабаншчыкам Артам Блэйкі і вялікім трубачом Майлза Дэвіса. Яго адносіны з калегамі складаліся па-рознаму: да маладога Ролінза ён ставіўся з павагай, а вось да Дэвіса адчуваў непрыязнасць. У сваю чаргу, Дэвіса раздражняла манера Монка адцягваць увагу ад саліруючай трубы сваімі шалёнымі пасажамі: ён не вельмі падыходзіў на ролю акампаніятара, і музыкі часта сварыліся.
  У 1953-м Монк пазнаёміўся з баранесай Панонікай дэ Кенігсвартэр, дачкой банкіра Натаніэла Чарльза Ротшыльда, жанчынай, якая спрыяла джаз-музыкантам. Яна аказала значную дапамогу яму і Чарлі Паркеру, калі ў іх абодвух не было магчымасці выступаць у кабарэ. Баранеса засталася блізкай сяброўкай Монка да канца яго жыцця. Ёй прысвечана тэма Монка «Паноніка».
  У 1955 г. калега і сябар Монка — Чарлі Паркер памёр. Гэта сумнае падзея прыцягнула ўвагу шырокай публікі да міру джаза, і пласцінкі Тэлоніуса Монка сталі прадавацца лепш. Ён заключыў кантракт са студыяй "Riverside. Так быў створаны альбом «Thelonious Monk Plays Duke Ellington», які высока быў ацэнены Дзюком.
  У 1956 г. тэлеканал СBS запрасіў Монка прыняць удзел у шоу «Зоркі джаза», дзе ён прыцягнуў усеагульную ўвагу сваёй дзіўнай манерай ніколі не згінаць пальцаў, націскаючы на клавішы. У гэтым жа годзе быў запісаны, мабыць, самы знакаміты альбом музыкі — «Brilliant Corners» (пры ўдзеле тэнар-саксафаніста Соні Ролінза). У 1957 г. намаганнямі баранесы дэ Панонікі і Хары Каломба, новага менеджара Монка, музыканту атрымалася вярнуць кабарэ-кард. Неўзабаве ён пачаў працаваць у джаз-клубе «Five Spot» на чале створанага ім квартэта. Першапачаткова з ім граў Джон Калтрэйн, але ў канцы 1958-га яго месца заняў Джоні Грыфін, а затым Чарлі Роўз, які пратрымаўся ў калектыве цэлых 12 гадоў. У гэтым жа годзе здарыўся чарговы скандал, музыка зноў трапіў пад суд за захоўванне наркотыкаў і быў пазбаўлены магчымасці выступаць у клубах на 2 гады. У 1959 г. ён ледзь не патрапіў у псіхіятрычную бальніцу з-за свайго асацыяльных і дзіўных паводзінаў, але паступова з дапамогай сваёй жонкі яму ўдалося прыйсці ў нармальны стан. Яго музыка (сумесна з Артом Блэйк) увайшла ў саўндтрэк фільма «Знікаючыя жанчыны» («Des Femmes Disparaissent») рэжысёра Эдуарда Малінарп, Монк усё-ткі дамогся шырокай вядомасці. У 1963-м годзе ён быў уключаны чытачамі часопіса «Down Beat» ў Залу Славы джаза (цікава, што ён так ніколі і не ўвайшоў у гэты спіс па версіі крытыкаў), 1964-м часопіс «Time» прысвяціў яму цэлы нумар, партрэт Монка для вокладкі зрабіў Барыс Шаляпін (сын знакамітага спевака). У часопісе быў згаданы той факт, што музыка злоўжывае алкаголем і наркотыкамі.
  У гэты перыяд Монк заключыў кантракт з «Columbia Records», але яго новыя творы страцілі былую арыгінальнасць: усе яны будаваліся па аднаму плану і былі падобныя адзін на аднаго. Выключэнне складае яго апошні альбом, запісаны ў гэтай студыі — «Underground».
  Канцэрн CBS прапанаваў музыканту выпусціць альбом з песнямі гурта «The Beatles» ва ўласнай інтэрпрэтацыі, але Монк адмовіўся. У 1971 г. ён прыняў удзел у сусветным турнэ «Гіганты джаза», у гэты ж час запісаў свой апошні альбом у трох частках на невялікі студыі «Black Lion».
  Пасля 1971-га музыка амаль не выступаў, свой апошні канцэрт ён даў летам 1976 года. Монк да мінімуму скараціў свае кантакты з вонкавым светам, ён пасяліўся ў доме Панонікі, не выяўляючы бачнага цікавасці ні да музыкі, ні да жыцця наогул. 17 лютага 1982 года Тэлониус Монк памёр ад інсульту. Пахаваны на могілках Фернкліфф (Ferncliff Cemetery), у горадзе Хартсдейл, штат Нью-Ёрк. Пасмяротна ён атрымаў дзве значныя ўзнагароды: у 1993 годзе быў узнагароджаны прэміяй «Грэмі» за ўклад у музычнае мастацтва, а ў 2006 годзе быў удастоены Пулітцэраўскай прэміі ў галіне музыкі.
  Монк быў настолькі супярэчлівай постаццю, што да гэтага часу не можа быць адназначна, ці, раўназначна ацэненым крытыкамі і музыкамі. І сапраўды, Thelonious Monk меў схільнасць да шызафрэніі, як і Bud Powell, з якім ён даволі блізка меў зносіны і з якім разам у свой час ён быў арыштаваны за захоўванне наркотыкаў. З-за гэтага яму было забаронена выступаць у нью-ёркскіх клубах цягам пяці гадоў, і гэта не быў адзіны яго інцыдэнт з паліцыяй.
  Тэлоніус Монк не быў віртуозам, і не валодаў фартэпіяна ў той меры, у якой гэта звычайна чакаецца ад прафесійнага музыкі (па-відаць, ён быў апошнім з прафесійных джазавых музыкантаў, якія не атрымалі сур'ёзнай адукацыі).
  З іншага боку, яго музычныя здольнасці былі велізарныя і дазвалялі складаць сапраўды вельмі вядомыя, арыгінальныя і самабытныя тэмы. Некаторая наіўная вуглаватасць яго манеры гульні, незвычайны падыход да клавіятуры нялёгка зразумець і прыняць пры першым праслухоўванні, і ўсё ж яна тоіць у сабе некаторы зачараванне і шчодра аддае ўважліваму слухачу. Большасць запісаных ім кампазіцый належыць яму самому, але існуюць і цікавыя запісы з яго трактоўкай стандартаў, такіх як Tea for Two, Liza, і Memories of You, яны дэманструюць яго незвычайны падыход да ігры на фартэпіяна. Яго геніяльныя студыйныя запісы і канцэртныя выступленні характарызуюць яго як аднаго з найвялікшых артыстаў Амерыкі.
  Зноскі
  ↑ 1,0 1,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990. Праверана 21 ліпеня 2015.
  <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312"></a>
  ↑ 2,0 2,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a>
  ↑ 3,0 3,1 Thelonious Monk // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  <a href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a>
  ↑ http://www.nytimes.com/2009/10/18/books/review/Kleinzahler-t.html?hp
  ↑ http://www.nytimes.com/ref/arts/pulitzers2006.html
  Літаратура[правіць | правіць зыходнік]
  Музыкальный словарь Гроува / пер. с англ., ред. и доп. Л. О. Акопяна. — М.: Практика, 2007. — 1103 с. ISBN 0-333-43236-3 (англ.) ISBN 5-89816-064-7 (русcк.)
  Thelonious Monk Catalog — album index
  У сацыяльных сетках
  Facebook · Facebook
  Фота, відэа і аўдыё
  Apple Music · Bandcamp · Bandcamp · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Tidal · Vimeo · YouTube · YouTube
  Тэматычныя сайты
  AllMovie · AllMusic · AlloCiné · Danish Film Database · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · Кинопоиск · MusicBrainz · Rate Your Music · Rate Your Music
  Слоўнікі і энцыклапедыі
  Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская · American National Biography · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis
  Генеалогія і некрапалістыка
  Find a Grave · WikiTree
  Нарматыўны кантроль
  BIBSYS: 1007624 · BNC: a10192542 · BNE: XX843371 · BNF: 13897622g · CiNii: DA0344108X · GND: 118826158 · GTAA: 133691 · ICCU: LO1V173543 · ISNI: 0000 0001 2024 9127 · LCCN: n82218969 · LNB: 000068328 · NDL: 00621146 · NKC: ola2002158013 · NLA: 35691086 · NLG: 339992 · NLP: A30915995 · NSK: 000050859 · NTA: 070812373 · NUKAT: n2009128534 · LIBRIS: 218230 · SUDOC: 02946112X · VIAF: 44485892 · WorldCat VIAF: 44485892
  Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Тэлоніус_Монк&oldid=2639873"
  Катэгорыі:
  Асобы
  Нарадзіліся 10 кастрычніка
  Нарадзіліся ў 1917 годзе
  Памерлі 17 лютага
  Памерлі ў 1982 годзе
  Памерлі ў Нью-Джэрсі
  Пахаваныя на могілках Фернкліф
  Стыпендыяты Гугенхайма
  Музыканты ЗША
  Кампазітары ЗША
  Схаваныя катэгорыі:
  Удакладненне арфаграфіі
  Вікіпедыя:Артыкулы да вікіфікацыі
  Артыкулы да фарматавання
  Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікідадзеных
  Вікіпедыя:Артыкулы з пераазначэннем значэння з Вікідадзеных
  Вікіпедыя:Старонкі з неадназначнымі геаланцужкамі
  Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікідадзеных без беларускага подпісу
  Старонкі, на якіх ужыты чароўныя спасылкі ISBN
  Апошняе змяненне старонкі адбылося 21:52, 11 мая 2017.
  Тэкст даступны на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution-ShareAlike, у асобных выпадках могуць дзейнічаць дадатковыя ўмовы. Падрабязней гл. Умовы выкарыстання.