text: Нядаўна ў кніжных лаўках з’явілася кніга, якую таксама генетычна доўга чакалі ўсе беларусы – першы том энцыклапедыі «Вялікае княства Літоўскае» ў складзе 6-томнай «Гісторыі Беларусі». Выданне незвычайнае, непаўторнае нават у тым сэнсе, што да падобнага яшчэ не дайшлі рукі ў нашых суседзяў, якія ў свой час уваходзілі ў склад гэтага княства. Хутка выйдзе і другі, над ім вядзецца праца ў выдавецтве «Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі». Некалькі пытанняў з гэтай нагоды мы задалі складальніку і аднаму з галоўных аўтараў энцыклапедыі ВКЛ Валерыю Пазнякову:
  – Валерый Сямёнавіч, у два тамы энцыклапедыі ўвайшла гісторыя дзяржавы на працягу пяці стагоддзяў. Наколькі яна поўная?
  – Скажу так: у гэтым двухтомніку паўната такая, якой не было дагэтуль ні ў адным выданні не толькі Беларусі, але і тых краін, якія ў свой час уваходзілі ў склад княства. Мы – першыя і гэта вельмі прыемна. Там амаль усё, што адбывалася ад Х111 стагоддзя да 1795 года, трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай.
  – Зазначу найперш, што падрыхтоўчы перыяд да выдання цягнуўся дзесьці гадоў 10, а ўжо непасрэдна над двухтомнікам, калі амаль усё было больш-менш падрыхтавана – яшчэ паўтара года. Над першым томам працавала каля 140 навукоўцаў з Беларусі. Ёсць аўтары з Літвы, Польшчы, а таксама беларусы з Расіі, Англіі, Швецыі.
  – Гісторыя Вялікага княства Літоўскага ўвайшла асобнымі тамамі ў энцыклапедыі «Гісторыя Беларусі». Чаму такая ўвага?
  – Ведаеце, энцыклапедыя – гэта не газета ці часопіс, якім якраз і патрэбна нешта незвычайнае і невядомае. Мы выкарыстоўвалі ўжо вядомыя, правераныя факты. Але ж, безумоўна, нашы навукоўцы, працуючы ў архівах, знаходзілі нешта новае. Усё яно змешчана на старонках энцыклапедыі. Напрыклад, упершыню ў нас з’явіліся звесткі пра друкарню Зарэцкіх у Вільні. Лічылася, што пасля Скарыны кнігадрукаванне ў Вільні спынілася, выходзіць, гэта не так. Але зазначу, што нешта такое, што б змяніла вобраз княства, тут не змешчана.
  – Непаўторнасць энцыклапедыі яшчэ і ў тым, што словы на літару «А» пачынаюцца дзесьці пасля 190-й старонкі...
  – Так. У пачатку мы змясцілі абагульняючы матэрыял пра ВКЛ, каб чытачы мелі дакладнае ўяўленне аб княстве, каб гэты нарыс прымусіў іх, дзякуючы энцыклапедыі, яшчэ глыбей і паўней пазнаць яго. У асобах, падзеях, загадах – розных баках жыцця дзяржавы, як утварылася, жыла, развівалася і заняпала.
  – Складанасць работы ў энцыклапедычным выданні ў тым, што ляжыць вялікая адказнасць за дакладнасць фактаў, на нас жа потым будуць спасылацца іншыя выданні. Трэба было праверыць мноства геаграфічных назваў, прозвiшчаў, імён...
  – Так, мы хацелі, каб энцыклапедыя выглядала па-сучаснаму. І, здаецца, гэта ўдалося дзякуючы мастаку Зміцеру Герасімовічу.
  – Скажу так: у хуткім часе. І я вельмі хачу, каб, праглядаючы, чытаючы, звяртаючыся да энцыклапедыі, людзі разумелі, што гэта была сапраўды вялікая дзяржава са сваёй навукай, культурай, архітэктурай сусветнага на той час узроўню.