text: Рэвізскія сказкі — гэта пайменныя спісы насельніцтва пэўнага населеннага пункта або маёнтка ў Расійскай імперыі 18-19 стагоддзяў, якія змяшчалі звесткі пра колькасць, геаграфічнае размяшчэнне, саслоўны і нацыянальны склад насельніцтва, а таксама ўзрост і сямейнае становішча. Свайго роду, гэткі перапіс насельніцтва быў. Рабілася гэта ў мэтах уліку плацельшчыкаў падушнага падатку. У Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі ў г. Гродна (ф. 24, воп. 7, с. 467) захоўваюцца рэвізскія сказкі ад 11 сакавіка 1816 г. аб жыхарах Кулянаў (арк. 118 — 122) і бліжэйшых вёсак.
  Замовіў я копіі старонак тае сказкі, на якіх перапісаныя далёкія нашы продкі-кулянцы, пазней гэтыя старонкі выкладу тут (ужо выклаў). Пакуль толькі пералічу прозвішчы, якія тады былі ў Кулянах.
  Як і за нашым часам, жылі тады ў нашай вёсцы Прэдкі, Якуты, Германовічы, Храпавіцкія, Качаны, Куніцы, Гарбачы, Пракапені (аж да пачатку ХХ ст. у адных крыніцах — Пракаповіч пішацца гэтае прозвішча, у другіх — Пракапеня).
  Палуянчыкі былі ўжо тады, і яшчэ напачатку ХХ ст., але звяліся потым, пасля Першай сусветнай вайны, можа з бежанства не вярнуліся…
  Жыў у 1816 г. ў Кулянах і чалавек з прозвішчам Казак, да нашага часу толькі мянушка вулічная дайшла — Казаковыя. Дарэчы, з гэтага роду мая баба Нінка і бацька яе Аляксей Качан, якога празвалі Лазар. А сястру бабы Нінкі — Марусю — да апошняга называлі Маруся Казакова.
  Да слова тут будзе сказаць, што гэтак атрымалася і з прозвішчам Раманчук. Хоць гэтага прозвішча няма ў той рэвізскай сказцы ад 1816 г., але пазней у ХІХ ст. у метрычных кнігах яно сустракаецца. Была такая сям’я — Раманчукі, а да нашага часу гэтаксама дайшла толькі вулічная мянушка — Раманчуковыя.
  Вяртаючыся да рэвізскай сказкі ад 11 сакавіка 1816 г. яшчэ адно прозвішча назавем, апошняе, яно вас, напэўна здзівіць. Калі я сустракаў яго некалькі разоў сярод кулянцаў у метрычных кнігах ХІХ ст., думаў, што можа царкоўны пісар нешта пераблытаў, ці невыразна напісаў. Адно не, было ў Кулянах прозвішча Касцюк.
  Усяго 11 сакавіка 1816 г. ў Кулянах жыло 82 чалавекі мужчынскага полу і 64 — жаночага. Нямала, асабліва, як па сённяшніх мерках.
  УЛАСАВІЧЫ (арк. 130-131) і тады былі маленькай вёскай, налічвалася там 23 чалавекі мужчынскага полу і 28 — жаночага. Прозвішчы былі там такія: Уласко, Храпавіцкі, Кошка, Козка, Малахвей, Варабей, Грушнік.
  У ЗАПОЛЛІ (арк. 201 — 203): Сямак, Ярмак, Гардзей, Жэгуць, Рыбій, Дзейка, Заець. Мужчын — 34, жанчын — 22. Такім чынам, неяк выказанае мной тут меркаваенне, што ў той час вёскі Заполле яшчэ не было, памылковае. Як бачым, была.
  Затое нейкая метамарфоза атрымліваецца з Поланскам — няма такой вёскі ў гэтай рэвізскай сказцы. Не ведаю, што б гэта магло значыць.
  Ёсць нейкае «село Великий…» (арк. 123 — 129), дзе жылі людзі з прозвішчамі Рошчанка, Малахвей, Хімач, Маляр, Хадак, Дзейка, Грушнік, Пешка, Даўгайла, Сяргей, Сцяцко, Пятрушка, Грышэчка, Арэшка, Чыжык, Прэдка, Кішчыца (ці нешта такое, невыразна напісана), Лявончык, Ярмушчык, Кандратчык, Гарбач. Усяго 86 асоб мужчынскага полу і 62 жаночага.
  Па прозвішчах гэта — Поланск. Але на ўсіх аркушах падпісана дзе «село Великий…», дзе «село великий __». Што да чаго? Чаму так? Не разумею. Можа пісар быў п’яны.
  Але гэта яшчэ не ўсё. На аркушах 128 — 129 тае рэвізскае сказкі перапісанае насельніцтва «села Огородник» з наступнымі прозвішчамі: Гацук, Бурко, Пешка, Варабей, Дзейка, Сапко, Грушнік, Чыжык, Пухнарэвіч. Усяго 27 м. і 25 ж.
  Дзе магла быць такая вёска з такімі прозвішчамі? Я так разумею, што гэта была частка Поланска (ці пазней стала часткай Поланска), кшталту, як у Кулянах у нас Паплаўка.