text: У гэтым праекце Вікіпэдыя моўныя спасылкі знаходзяцца ўверсе старонкі насупраць назвы артыкулу. Перайсьці ўгору.
  Зьмест
  перанесьці ў бакавую панэль
  схаваць
  Пачатак
  1Біяграфія
  2Працы
  3Крыніцы
  4Літаратура
  5Вонкавыя спасылкі
  Схаваць/паказаць зьмест
  Станіслаў Юндзіл
  7 моваў
  Беларуская
  English
  Español
  Lietuvių
  Polski
  Русский
  Українська
  Правіць спасылкі
  Артыкул
  Абмеркаваньне
  беларуская (тарашкевіца)
  Чытаць
  Рэдагаваць
  Рэдагаваць крыніцу
  Паказаць гісторыю
  Болей
  Чытаць
  Рэдагаваць
  Рэдагаваць крыніцу
  Паказаць гісторыю
  Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
  Вікіпэдыя мае артыкулы пра іншых асобаў з прозьвішчам Юндзіл.
  Станіслаў Юндзіл
  Станіслаў Юндзіл. Я. Рустэм, 1822
  Герб «Лебедзь»
  Асабістыя зьвесткі
  Нарадзіўся
  6 траўня 1761
  Ясянцы Лідзкага павету
  Памёр
  15 красавіка 1847 (85 гадоў)
  Вільня, Расейская імпэрыя
  Пахаваны
  Бэрнардынскія могілкі[d]
  Род
  Юндзілы
  Бацькі
  Бэнэдыкт Юндзіл
  Ружа з Даўгялаў
  Дзейнасьць
  батанік, лектар, філёзаф, заоляг, энтамоляг, арнітолаг, біёляг
  Станісла́ў Баніфа́цы Ю́ндзіл (6 траўня 1761, вёска Ясянцы Лідзкага павету — 15 красавіка 1847) — прыродазнавец, батанік. Доктар філязофіі (1798) і тэалёгіі (1800), сябра шматлікіх навуковых таварыстваў.
  Станіслаў Юндзіл — адзін зь першых дасьледнікаў расьліннага і жывёльнага сьвету Беларусі; будучы тэолягам, у ліку першых тлумачыў працэсы жыцьця з матэрыялістычных пазыцыяў[1].
  Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]
  Прадстаўнік шляхецкага роду Юндзілаў гербу «Лебедзь», сын Бэнэдыкта і Ружы з Даўгялаў.
  Пачатковую адукацыю атрымаў у бацькоўскім доме. Уступіў у ордэн піяраў, навучаўся ў піярскіх калегіюмах у Лідзе, Шчучыне, Любяшове і Расейнах. Працягваў адукацыю ў Віленскай акадэміі, дзе яму давялося слухаць лекцыі вядомага францускага навукоўца, біёляга і лекара Жана Эмануэля Жылібэра, які першым распачаў сыстэматычнае вывучэньне флёры і фаўны Вялікага Княства Літоўскага. У 1781—1782 гадах Э. Жылібэр выдаў 5-томную працу «Флёра Літвы», да якой С. Юндзіл неаднойчы зьвяртаўся ў сваіх дасьледаваньнях.
  У 1785 годзе перасяліўся ў Шчучын, дзе ўзначаліў мясцовую піярскую школу. Увёў тамака курс батанікі і заклаў батанічны садок, упершыню ў сваім жыцьці пачаў ствараць навуковы гербар мясцовай флёры. У выніку рэформаў, праведзеных С. Юндзілам, Шчучынская школа зрабілася адной з найлепшых піярскіх школаў.
  Пазьней перабраўся ў Вільню, дзе выкладаў ў мясцовай піярскай школе лёгіку і мэтафізыку. Неўзабаве ўладальнік Шчучына Сцыпіён запрасіў С. Юндзіла ў свой маёнтак для выхаваньня сыноў. Выконваючы новы абавязок, атрымаў багата вольнага часу, каб займацца самаадукацыяй і навукай, прыступіў да калекцыянаваньня гмызу і птушак.
  Партрэты С. Юндзіла
  Невядомы мастак, каля 1835
  Ю. Азямблоўскі, XIX ст.
  А. Аляшчынскі, 1850
  А. Аляшчынскі, 1850
  Я. Расьлем, 1822
  Невядомы мастак, каля 1850
  У. Валькевіч, па 1859
  У 1790 годзе пачаў чытаць лекцыі ў галіне заалёгіі і гісторыі прыроды ў піярскіх школах. Адсутнасьць неабходнага дыдактычнага матэрыялу і падручнікаў падштурхнула яго да складаньня адпаведных настаўленьняў-дапаможнікаў, у якіх даў зьвесткі пра лекавыя расьліны сучасных Беларусі, Летувы і Польшчы і іхнае выкарыстаньне.
  3 1792 году віцэ-прафэсар Галоўнай школы Вялікага Княства Літоўскага. Як найвыдатнейшаму з айчынных батанікаў С. Юндзілу выдаткавалі сродкі на паездку за мяжу з мэтай удасканаленьня ў навуках: слухаў лекцыі ў Кракаве і Вене, пабываў у навакольлі Карпатаў, азнаёміўся з акадэмічным батанічным садам у Вене і шэрагам іншых добраўпарадкаваных садоў, вывучаў мінэралёгію Саксоніі, дзе таксама знаёміўся зь мясцовымі горна-мэталюргічнымі заводамі, наведаў Прагу, Дрэздэн і інш. У 1793 годзе наведаў руднікі і горнымі заводы ў Вугоршычне, вывучаў досьвед Вугорскай вэтэрынарнай школы, на ўзор якой меў намер стварыць школу ў Вільні[1].
  У зьвязку з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай (1795) ня здолеў учасна вярнуцца ў Вільню, застаўся ў Вене, дзе даваў прыватныя ўрокі і паралельна вывучаў вэтэрынарыю. Заклаў у аўстрыйскай сталіцы сад лекавых расьлінаў[1].
  У кастрычніку 1797 году вярнуўся на пасаду экстраардынатарнага прафэсара на катэдры натуральнай гісторыі ў Віленскай акадэміі, дзе і заставаўся да канца жыцьця. 3 1799 году ўзначальваў кабінэт натуральнай гісторыі ўнівэрсытэту і батанічны сад, з 1802 году прафэсар натуральнай гісторыі і батанікі (да 1824 году).
  На схіле сваіх дзён цалкам страціў зрок. Пахавалі навукоўца на Бэрнардынскіх могілках у Вільні.
  Працы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]
  Надмагільле С. Юндзіла на Бэрнардынскіх могілках у Вільні
  Аўтар працаў у галінах батанікі, заалёгіі, мінэралёгіі, геалёгіі, вэтэрынарыі, сельскай гаспадаркі.
  За кнігі «Апісаньне расьлінаў у правінцыі ВКЛ…» (1791) і «Пра салёныя крыніцы і стакліскую соль» (1792) кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі ўзнагародзіў С. Юндзіла залатымі мэдалямі «Merentibus» (быў першым, каго ўзнагародзілі гэтым мэдалём[1]).
  У 1799 годзе выдаў кнігу, карысную ня толькі для аматараў батанікі, але і для эканомікі: «Прыкладная батаніка, ці зьвесткі пра ўласьцівасьці і ўжытак расьлінаў у гандлі, эканоміцы, рукадзельлі, пра іх радзіму, размнажэньне і догляд». У зьвязку з нашэсьцем саранчы ў 1801 годзе распрацаваў мэтады зьнішчэньня гэтага шкодніка, якія, размножаныя друкам, разаслалі па ўсіх паветах. Пазьней выдаў гэтыя матэрыялы пад назвай «Дысэртацыя пра саранчу і спосабы яе зьнішчэньня».
  У 1804—1805 гадах у Варшаве выйшлі «Асновы батанікі» ў 2-х частках (2-е выданьне ў 1818 годзе, 3-е — у 1829 годзе), а ў 1807 годзе — «Кароткі курс заалёгіі» ў 4-х частках (2-е выданьне — 1827 год). Гэтая праца ўжывалася ў якасьці падручніка ўва ўсіх школах, падпарадкаваных Віленскаму ўнівэрсытэту, а таксама ў Варшаўскім герцагстве.
  Пад псэўданімам Ваўрынец Кастрыца выдаваў сатырычны часопіс «Bibliafobia» («Бібліяфобія»). Пакінуў мэмуары — каштоўную крыніцу з гісторыі Віленскага ўнівэрсытэту і культурнага жыцьця Вялікага Княства Літоўскага[2].
  Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]
  ^ а б в г Антось Савук. Паслядоўнік Лінэя: 240 год з дня нараджэння С. Б. Юндзіла // «Лідскі летапісец» № 14, 2000.
  ^ Валеры Пазднякоў. Юндзілы // ВКЛ. Энцыкл. — Менск: 2005 Т. 2. С. 771.
  Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]
  Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0
  Антось Савук. Паслядоўнік Лінэя: 240 год з дня нараджэння С. Б. Юндзіла // «Лідскі летапісец» № 14, 2000.
  Wanda Grębecka. Stanisław Bonifacy Jundziłł (1761—1847)(бел.). — Warszawa-Lida, 2003.
  Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]
  Станіслаў Юндзіл — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
  Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Станіслаў_Юндзіл&oldid=2323115»
  Катэгорыі:
  Нарадзіліся 6 траўня
  Нарадзіліся ў 1761 годзе
  Памерлі 15 красавіка
  Памерлі ў 1847 годзе
  Памерлі ў Вільні
  Пахаваныя на Бэрнардынскіх могілках
  Юндзілы
  Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
  Беларускія багасловы
  Схаваная катэгорыя:
  Вікіпэдыя:Артыкулы з ручной вікіфікацыяй датаў у картцы
  Гэтая старонка апошні раз рэдагавалася 22 чэрвеня 2022 году ў 22:50.
  Гэты тэкст даступны на ўмовах ліцэнзіі Creative Commons Attribution/Share-Alike 3.0; у асобных выпадках могуць ужывацца дадатковыя ўмовы. Глядзіце падрабязнасьці ва Ўмовах выкарыстаньня.