text: Мікалай II — старэйшы сын імператара Аляксандра III і імператрыцы Марыі Фёдараўны. Адразу пасля нараджэння, 6 мая 1868 года, быў нарачоны Мікалаем[13]. Хрышчэнне немаўляці было здзейснена духоўнікам(бел. (тар.)) бел. імператарскай сям’і протапрэсвітарам Васілём Бажанавым(руск.) бел. ва Ускрасенскай царкве Вялікага Царскасельскага палаца 20 мая таго ж года; хроснымі бацькамі(руск.) бел. былі: Аляксандр II, каралева Дацкая Луіза, спадчынны прынц Дацкі Фрыдрых, вялікая княгіня Алена Паўлаўна(руск.) бел.[14].
  У раннім дзяцінстве выхавальнікам Мікалая і яго братоў быў англічанін Карл Восіпавіч Хіс, які жыў у Расіі (Charles Heath, 1826—1900); яго афіцыйным выхавальнікам як спадчынніка ў 1877 годзе быў прызначаны генерал Р. Р. Даніловіч(руск.) бел.. Мікалай атрымаў хатнюю адукацыю ў рамках вялікага гімназічнага курса; у 1885—1890 гадах — па адмыслова напісанай праграме, што злучала курс дзяржаўнага і эканамічнага аддзяленняў юрыдычнага факультэта ўніверсітэта з курсам Акадэміі Генеральнага штаба(руск.) бел.. Навучальныя заняткі вяліся 13 гадоў: першыя восем гадоў былі прысвечаны прадметам пашыранага гімназічнага курса, дзе асаблівая ўвага надавалася вывучэнню палітычнай гісторыі, рускай літаратуры, англійскай, нямецкай і французскай моў (англійскай Мікалай Аляксандравіч валодаў як роднай); наступныя пяць гадоў прысвячаліся вывучэнню ваеннай справы, юрыдычных і эканамічных навук, патрэбных для дзяржаўнага дзеяча. Лекцыі чыталіся навукоўцамі з сусветным імем: М. М. Бекетавым, М. М. Обручавым(руск.) бел., Ц. А. Кюі, М. І. Драгаміравым, М. Х. Бунгэ(руск.) бел., К. П. Пабеданосцавым(руск.) бел. і іншымі. Усе яны толькі чыталі лекцыі. Пытаць, каб праверыць, як засвоены матэрыял, не мелі права[15]. Протапрэсвітар Ян Янышаў(руск.) бел. вучыў цэсарэвіча кананічнаму праву ў сувязі з гісторыяй царквы(руск.) бел., галоўным аддзелам багаслоўя і гісторыі рэлігіі[16].
  6 мая 1884 года, па дасягненні паўналецця (для спадчынніка), прынёс прысягу ў Вялікай царквы(руск.) бел. Зімовага палаца, пра што паведамлялася найвышэйшым маніфестам[17]. Першым апублікаваным ад яго імя актам быў рэскрыпт на імя маскоўскага генерал-губернатара(руск.) бел. У. А. Даўгарукава(руск.) бел.: 15 тысяч рублёў для размеркавання, паводле меркавання таго, «паміж жыхарамі Масквы, якія найболей маюць патрэбу ў дапамозе»[17].
  Першыя два гады Мікалай служыў малодшым афіцэрам у шэрагах Праабражэнскага палка. Два летнія сезоны ён праходзіў службу ў шэрагах лейб-гвардыі гусарскага палка(руск.) бел. эскадронным камандзірам, а потым лагерны збор у шэрагах артылерыі. 6 жніўня 1892 года быў узведзены ў палкоўнікі. У той жа час бацька ўводзіць яго ў курс спраў па кіраванні краінай, запрашаючы браць удзел у пасяджэннях Дзяржаўнага Савета і Кабінета міністраў. Па прапанове міністра шляхоў зносін С. Ю. Вітэ, Мікалай у 1892 годзе для набыцця досведу ў дзяржаўных справах быў прызначаны старшынём камітэта па пабудове Транссібірскай чыгункі. Да 23 гадоў свайго жыцця Спадчыннік быў чалавекам, які атрымаў шырокія звесткі ў розных абласцях ведаў.