text: У Магілёўскім абласным драматычным тэатры — падзея за падзеяй: прэм’еры, фестывальныя паказы, абменныя гастролі ў сталіцы. Абмяркуем нядаўні прыезд?
  Тае бяды, што на носе — зіма! Дырэктар Салтаноўскага дома народнай творчасці (Рэчыцкі раён) Алена Дзяшук намалявала на фасадзе сваёй установы летнія кветкі, а ўзорны лялечны тэатр назвала “Агеньчык”. Усё гэта грэе душу і не дае сумаваць па летнім сонейку.
  Валерый АНІСЕНКА — заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР, спецыяльнай прэміі Прэзідэнта краіны дзеячам культуры і мастацтва і прэміі Кіраўніка дзяржавы “За духоўнае адраджэнне”, прафесар Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў — заснавальнік і першы галоўны рэжысёр Тэатра-студыі кінаакцёра ў Мінску, пад яго кіраўніцтвам набылі новае творчае дыханне беларускі радыётэатр (там рэжысёр ажыццявіў больш за 100 пастановак) і Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі. Ён вядомы як стваральнік шэрагу тэлевізійных пастановак, мастацкіх і дакументальных фільмаў. Да гэтага трэба дадаць яго шматлікія акцёрскія работы. На працягу апошніх чатырох гадоў творчае аблічча Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа наўпрост звязана з гэтай асобай. Напярэдадні 90-годдзя славутага калектыву мы сустрэліся з яго мастацкім кіраўніком.
  Вядома, гэта асабіста маё меркаванне, але жанр рок-оперы і роднасныя яму буйныя формы ад айчыннага вытворцы не карыстаюцца вялікай папулярнасцю ў меламана. Нават у “залатыя” гады “Песняроў” іх пастаноўкі “Песня пра долю” або “Гусляр” гледачы прымалі з меншым захапленнем, чым звычайныя канцэрты гэтага ВІА. З 1970-х нічога не змянілася. Рэдка, але хто-небудзь замахваецца на маштабныя iмпрэзы, аднак цікавасць да іх у публікі зніжаецца пасля некалькіх першых паказаў. Не, у тэатрах па-ранейшаму ідуць спектаклі, якія можна аднесці да дадзенага музычнага кірунку, узяць, да прыкладу, тую ж сапраўды адвечную “Адвечную песню” Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі. І ўсё ж такі гэтак доўгае яго сцэнічнае жыццё з’яўляецца, на мой погляд, выключэннем. А вядомы рок-музыкант Раман Арлоў (былы ўдзельнік гуртоў “Буржуазія”, “Чэхаў”, “J:морс” і іншых, адзін з заснавальнікаў праекта “У нескладовае”, лідарам якога ён працягвае быць) рызыкнуў пайсці супраць правілаў: 26 лістапада ў вялікай зале Белдзяржфілармоніі адбудзецца прэм’ера яго фольк-рок-оперы “Чарадзей”...
  Вы каталіся на лыжах са стромкіх гор пасярод Мінска, часам падаючы ў гурбы снегу ды сутыкаючыся з вялізнымі ялінамі ды соснамі? Я — катаўся. Праўда, тыя віртуальныя “горы” і “дрэвы” акалялі мяне там, дзе былі ўсталяваны прылады для дэманстрацыі магчымасцей так званай змяшанай рэальнасці HTC Vive і праводзілася канферэнцыя “Дзелавы інтэрнэт-2016”.
  “Краўдфандынг” — слова не страшнае. Больш за тое, слова гэтае, на мой погляд, ці не вядучае ў антыкрызісным “слоўніку” нашай нацыянальнай культуры. Толькі трэба навучыцца яго правільна вымаўляць-ужываць. Вучымся! Вось адзін рок-музыкант сабраў народныя сродкі на выпуск альбома — і выпусціў. Другі рок-н-рольшчык — на падыходзе з аналагічнай “збычай мечт”. Людзі вераць у куміраў і даказваюць сваю прыязнасць уласным рублём. Словам, працэс мацавання альтэрнатыўнага фінансавання беларускай культуры паціху актывізуецца і, можна зазначыць, без аглядкі на бюджэт: “Лёд скрануўся, спадарове. Час рабіць агульнакарысную справу!”
  Жыццё першага беларускага літаратара-прафесіянала Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча — адно з найбольш даследаваных і вядомых у айчынным літаратуразнаўстве. Аднак тычыцца гэта, у першую чаргу, пазнейшых гадоў яго жыцця. Што ж да нараджэння, дзяцінства і юнацтва Вінцэнта, і, асабліва, жыцця маці, бацькі і сясцёр, то ніякай яснасці тут не было, бо, па сутнасці, даследчыкам былі вядомыя ўсяго... чатыры дакументы, дзе яны згадваліся. Працягваем друкаваць унікальныя архіўныя звесткі.
  На думку аўтараў “Тутэйшага дызайну…”, для Беларусі гэты праект беспрэцэдэнтны, бо “гэта першы зварот да праблемы ідэнтычнасці ў такой касмапалітычнай сферы як дызайн”. Тэза пра беспрэцэдэнтнасць падаецца мне спрэчнай, бо развагі пра тое, што дызайн мусіць мець нацыянальнае аблічча, а яшчэ лепш — нацыянальны змест, друкаваліся, да слова, і на старонках нашай газеты. Ды і ўвогуле для дасведчанай грамады пытанне пра нацыянальнасць у дызайне стала надзённым з таго маманту, як у нашым лексіконе з’явілася само слова “дызайн”. Іншая справа, што гэтыя два з паловай кілаграмы выяў і тэкстаў (прыблізна столькі важыць даведнік) могуць стаць грунтоўным аргументам на карысць праваты тутэйшых прыхільнікаў “нацыяналізацыі” глабальных з’яў у іхняй бясконцай спрэчцы з зацятымі “касмапалітамі”. У такой якасці выдавецкі праект саюза сапраўды паўстае ўпершыню.
  Мяне “Тутэйшы дызайн…” уразіў найперш сваім дызайнам і інфармацыйнай насычанасцю. Упэўнены, што выданне будзе адзначана на бліжэйшым Нацыянальным конкурсе “Мастацтва кнігі”. Можна толькі пашкадаваць, што з прычыны высокага кошту і малога накладу кніга застанецца выключна прэзентацыйнай. Я ўспрымаю “Тутэйшы дызайн…” як каталог віртуальнага Музея матэрыяльнай культуры Беларусі, у якім прадстаўлены побыт і тэхналагічны ўзровень прамысловай і рамесніцкай вытворчасці нашага краю ў мінулым стагоддзі з даважкам рэалій сівой даўніны. Ён дапоўнены рэкламай сучасных дызайнераў і мастакоў. Гэта слушны маркетынгавы ход. Нездарма пры кожным музеі ёсць крама. Зазірнуўшы ў мінулае, асэнсаваўшы сённяшні дзень, мусіш задумацца і пра будучыню нашага дызайну. Гістарычнымі каранямі варта ганарыцца, але ці адпавядае наш сённяшні дзень, наша культурная рэчаіснасць сусветным стандартам? Ці зарэзервавана нам месца ў глабальным свеце, сённяшнім і будучым?
  Спашлюся на прыклад, які наўпроставага дачынення да тэмы нататкаў не мае. Летась я з жонкаю адпачываў у Чарнагорыі, у Будве. Той Будве больш як дзве тысячы гадоў. Ідзем мы экскурсіяй па горадзе, гід распавядае нам, якая слаўная гісторыя ў Будвы, якія вялікія цывілізацыі тут пакінулі свой след. І раптам паўз нас у бок выспы Сан-Стэфана, дзе адпачываць па кішэні не проста багатым, а толькі вельмі-вельмі багатым людзям, праязджае шыкоўны кабрыялет… Ведаеце, у гэты момант уся будванская гісторыя, а разам з ёю і ўсе святыя камяні Чарнагорыі падаліся мне і, упэўнены, іншым экскурсантам чымсьці не надта вартым увагі ў параўнанні з гэтым цудам тэхнікі і знакам высокай прэстыжнасці. Бо той кабрыялет успрымаўся не йнакш як карабель іншапланецян на вясковай вуліцы.
  Дык вось каб побач з гістарычнымі артэфактамі, прадстаўленымі ў “Тутэйшым дызайне…”, змясціць работы класікаў дызайну мінулага стагоддзя, скажам, Томаса Мальданада або Ціма Сарпаневы, у большасці гледачоў быў бы стрэс, аналагічны таму, пра які я апавядаў вышэй. Гэта не закід у адрас аўтараў даведніка, якія зрабілі велізарную, патрэбную грамадзе працу. Гэта думкі з нагоды знаёмства са згаданай кнігай. На прысутнасць, на пэўнае месца ў глабальнай прасторы з прыведзенага ў даведніку могуць прэтэндаваць хіба аўтамабіль “Белаз” і трактар “Беларус”. Для рэгіёна вялікай дзяржавы гэта дастаткова, а для суверэннай краіны — замала.
  Сёння Беларусь разам з усёй Усходняй Еўропай трапляе пад вызначэнне “цывілізацыя, што даганяе”. Гэта значыць, што для прызнання Беларусі за раўнапраўнага партнёра нам давядзецца засвоіць законы сусветнага рынку, навучыцца рабіць рэчы, адпаведныя сусветным стандартам. У гэтай сітуацыі дызайн можа быць вельмі карысным як сродак адаптацыі краіны да глабальных працэсаў. Аднак відавочна (і гэта пацвярджае рэкламны блок даведніка), што беларускія дызайнеры засяроджаны, у асноўным, на стварэнні побытавага камфорту, эстэтычнай аздобы жыцця. Справа патрэбная, у савецкі час нам гэтага вельмі не хапала.
  Але ж тое, што дызайн не задзейнічаны (або недастаткова задзейнічаны) у прамысловасці, наўрад ці можна лічыць нармальным. Іншая справа, што ў сітуацыі, калі Беларусь ператвараецца ў зборачны цэх распрацаванай у замежжы прадукцыі, нашаму дызайнеру сапраўды няма чаго рабіць. Атрымліваецца, што каб не страціць кваліфікацыю, ён або з’язджае за мяжу, або працуе на радзіме ў мясцовым філіяле замежнай фірмы. З аднаго боку ў нас Захад з высокімі тэхналогіямі, да якіх нам трэба адаптаваць нават не столькі сваю прамысловасць, як псіхалогію, у пэўным сэнсе разбэшчаную папярэдняй эпохай. З другога — Кітай, які за кошт танных версій сусветных брэндаў выціскае нашых жа вытворцаў з нашага ўнутранага рынку.
  Дызайн у гэтай сітуацыі — не панацэя, не залаты ключ да дзверы, за якой Бураціна шчасце знайшоў. Але, нагадаю, дызайн вылучыўся ў самастойную прафесію менавіта ў часы вялікага крызісу 1930-х гадоў і ў пэўнай ступені выхаду з крызісу спрыяў. Я абсалютна ўпэўнены, што калі беларускі дызайн, які зараз нібы ў свабодным плаванні, будзе паўнавартасна “зафрахтаваны” дзяржаваю, краіне будзе лягчэй адолець прастору будучыні.