text: 31 сакавік 2016, 13:10
  У бібліятэчнай сэрыі ЗБС «Бацькаўшчына» выйшла ў сьвет кніга Алега Гардзіенкі «Беларуская Цэнтральная Рада: стварэньне, дзейнасьць, заняпад (1943–1995)». На яе старонках разглядаюцца спроба стварэньня беларускага ўраду пад нямецкай акупацыяй, Другі ўсебеларускі кангрэс, а таксама шматгадовае супрацьстаяньне БЦР і БНР на эміграцыі. Аўтар кнігі — госьцем перадачы.
  Пабачыўшы, што ні Масква, ні Варшава ня вырашылі беларускага пытаньня, некаторыя беларускія дзеячы ў канцы 1930-х зьвярнулі ўвагу на нацысцкую Нямеччыну.
  У 1944 годзе беларускіх пачатковых школаў было: у Баранавіцкай акрузе — 445, у Вілейскай — 429, у Ганцавіцкай — 117, у Лідзкай — 397, у Наваградзкай — 311.
  Немцы прысутнічалі ў залі, але ў ход кангрэсу ня ўмешваліся, Курт фон Готбэрг зусім не зьявіўся.
  — Не зусім зьлічаныя — дзевяць месяцаў заставалася яшчэ да поўнай капітуляцыі. БЦР і Астроўскі паспрабавалі паставіць пад свой кантроль усё беларускае жыцьцё ў Нямеччыне. Але Астроўскі ня мог не разумець, што чакае Трэці райх, і бачыў, што трэба думаць пра дзейнасьць на эміграцыі. БЦР старалася не далучыцца да камітэту генэрала Ўласава, пацярпелі паразу і праекты супольнага антыбальшавіцкага руху разам з украінцамі. БЦР займалася апекай над беларусамі ў Нямеччыне, тым самым школьніцтвам, остарбайтарамі, выпрацоўкай свайго новага статуту, які быў падладжаны ўжо менавіта пад рэаліі эміграцыйнага жыцьця. Калі б пасьля капітуляцыі Нямеччыны не адбылося адраджэньня Рады БНР, напэўна, БЦР мела б усе шанцы пераняць кіраваньне ўсёй беларускай эміграцыяй.