text: Навучаем навыкам асабістай бяспекі © Я/с 325
  Галоўная старонка » БЯСПЕКА » Навучаем навыкам асабістай бяспекі
  Навучанне дзіцяці навыкам асабовай бяспекіІ
  У сучасным свеце асаблівую актуальнасць набыла тэма забеспячэння бяспекі падрастаючага пакалення. Напэўна таму многія бацькі, баючыся за жыццё і здароўе свайго дзіцяці, не дазваляюць гуляць на вуліцы без нагляду нават 10-12-гадовым дзецям, абмяжоўваючы свабоду іх перамяшчэння рамкамі кватэры, школы і секцыі.
  Трэба сказаць, што мы цалкам разумеем асцярогі мам і тат. Бо колькасць няшчасных выпадкаў і правапарушэнняў, якія здзяйсняюцца ў адносінах да дзяцей па-за домам, ад года да года не змяншаецца. Безабаронны дзіця можа пацярпець ад рабаўніка, якога цікавяць толькі грошы і каштоўнасці, або ад хуліганаў, якім часцяком досыць проста пакуражыцца над бяскрыўднай ахвярай, або ад гвалтаўніка альбо маньяка; падвергнуцца нападу як вандроўнага, так і цалкам шчаснай сабакі, прычым у прысутнасці гаспадара апошняй; атрымаць траўму ў выніку дарожна-транспартнага здарэння і многае іншае.
  На жаль, калі дзеці пакідаюць вуліцу, ступень рызыкі для іх часцяком не змяншаецца, а наадварот павялічваецца. У межах хаты падлетак нярэдка становіцца ахвярай: разбойнага нападу на кватэру або рабавання падчас пранікнення ў жыллё з просьбай аб дапамозе; сэксуальнага ці іншага дамаганні ў пад'ездзе будынка (ліфце, на лесвічнай пляцоўцы, паверсе) або пры зносінах ў сетцы Інтэрнэт. Адзначым, што шмат у чым звыклымі ў апошні час сталі выпадкі школьнага буллинга (тэрарызавання) і кибербуллинга (здзекі над дзіцем, пераследу яго з выкарыстаннем лічбавых тэхналогій), рабавання ў грамадскім транспарце або краме, прапановы наркотыкаў пад выглядам бяскрыўдных таблетак на дыскатэках і г.д.
  Усведамляючы, што ў сучасным свеце растуць злачыннасць і гвалт у адносінах да дзяцей, многія бацькі выхоўваюць сыноў і дачок па тыпу «чыюка ў клетцы». Разам з тым татальны кантроль і адкладванне пашырэння межаў самастойнасці на юнацкі ўзрост - «стане старэй, будзе больш разумець - тады дамо свабоду» - часта прыводзіць да непрадказальных і нават сумных наступстваў. Рухомыя страхам мамы і таты ў выніку практычна цалкам губляюць кантроль над адчуць свабоду падлеткам, бо ў гэты перыяд на першы план выходзіць прызнанне аднагодкаў і кампаніі. Верагодны і іншы варыянт развіцця падзей - немагчымасць паспрабаваць незалежнасць «на смак» ў малодшым школьным узросце прыводзіць да таго, што дзіцяці становіцца непатрэбным вулічнае зносіны з сябрамі, а адпачынак у вольны час абмяжоўваецца праглядам тэлевізара, «хаджэннем» па Інтэрнэце або гульнёй у кампутарныя гульні .
  Выхад з гэтай сітуацыі адзін - даць сыну або дачцэ неабходную інфармацыю і навучыць асноўным навыкам бяспекі, то ёсць прызвычаіць да вызначанага ладу жыцця ва ўмовах, калі яны ўсё больш часу будуць праводзіць адны дома ці за яго межамі. Прычым як у звыклых сітуацыях, напрыклад, пры пераходзе праезнай часткі, пры катанні на ровары, ролікавых каньках, так і ў экстрэмальных - пры здзяйсненні над імі гвалту ці іншага злачынства. Можна сказаць, што працэс навучання дзяцей бяспечным паводзінам - гэта асноўны доўг бацькоў, які трэба выконваць пастаянна.
  Пачнем з агульных установак. Па-першае, пры выбары формаў, метадаў і матэрыялу для навучання неабходна кіравацца узростам дзіцяці, яго інтэлектуальнай, эмацыянальнай і сацыяльнай сталасцю. Для самых маленькіх падыдуць гульні з лялькамі (лялька згубілася, ляльку хоча павезці чужы чалавек на машыне і г.д.). Для дзяцей старэй - разгульванне адпаведных сцэнак (як дома, так і на вуліцы); апавяданні пра дзяцей, якія правільна вялі сябе ў небяспечнай сітуацыі; пытанні: «А як ты зробіш, калі ...». Гэта значыць варта выкарыстоўваць розныя формы навучання, ўсталёўваць самыя найпростыя правілы бяспечных паводзін у доме і за яго межамі, а па меры сталення дзіцяці - пераглядаць і абнаўляць іх.
  Для дзяцей ва ўзросце 4-8 гадоў таксама падыходзіць навучанне на ўзроўні рэфлексаў: нападаюць - б'ю, крычу, ўцякаю; чырвонае святло - стаю, ёсць незнаёмы чалавек - маўчу, праходжу міма, гляджу ў іншы бок; незнаёмы гладзіць, прапануе цукерку - расказваю маме, тату і г.д.
  Працу з 10-14 гадовымі падлеткамі варта накіроўваць на развіццё ў іх інтуіцыі і ўважлівасці, фарміраванне ўмення трымацца разам з сябрамі і добра арыентавацца ў сваім раёне (да прыкладу, ведаць бяспечныя месцы, дзе можна схавацца і атрымаць дапамогу). Пры гэтым заўсёды памятаць, што пераходзіць на наступны этап можна толькі пасля таго, як засвоены папярэднія устаноўленыя правілы.
  Па-другое, трэба не толькі расказваць, але і абараняць дзяцей, пакуль яны не пасталеюць дастаткова, каб самастойна прымяняць навыкі бяспекі і ацэньваць яе меру; трэніраваць у авалоданні кожным навыкам пад наглядам дарослых; матываваць выкарыстоўваць атрыманыя веды на практыцы. Гэта азначае, што пажадана паўтараць пройдзеныя правілы, уважліва назіраць за вынікамі іх прымянення, старацца прадбачыць, якія навыкі могуць спатрэбіцца дзіцяці ў найбліжэйшай будучыні.
  Варта засцерагаць дзяцей ад інфармацыйнага патоку з рэальнымі крымінальнымі здарэннямі, увёўшы безапеляцыйны забарона на прагляд непаўналетнімі любога ўзросту тэлеперадач, якія могуць усяліць у іх жах ад таго, што адбываецца вакол (напрыклад, крымінальная хроніка, надзвычайнае здарэнне). Ды і самім мамам і татам трэба абмяжоўваць сваё імкненне распавядаць у навучальных мэтах страшныя гісторыі, якія здарыліся з аднагодкамі іх сына ці дачкі. Лепш зрабіць упор на навыках бяспечных паводзін, а не на небяспеках, якія падпільноўваюць вакол маленькіх хлопчыкаў і дзяўчынак.
  Па-трэцяе, лёсавырашальна важна любіць дзяцей і падтрымліваць з імі кантакт. Бо адсутнасьць у дзіцяці эмацыйнай сувязі з бацькамі, адчуванне ім сваёй непатрэбнасці значна павялічвае яго ўзровень рызыкі. Дзякуючы кантакту можна даведацца аб праблемах і пытаннях, якія хвалююць непаўналетняга, і, вырашаючы з ім яго праблемы, дапамагчы яму навучыцца правільна паводзіць сябе ў той ці іншай сітуацыі. След, не перабіваючы, вельмі ўважліва слухаць падлетка, калі ён распавядае аб пражытым дні. І не толькі слухаць, але і аналізаваць усё сказанае ім, цікавіцца кнігамі, якія ён чытае, разам глядзець з ім фільмы, "блукаць" па Інтэрнэце і гуляць у кампутарныя гульні. Неабходна таксама сумесна з непаўналетнім вырашаць не толькі яго праблемы, але і свае, распавядаючы яму пра тое, што вас хвалюе, як вы знаходзілі адказы на ўзніклыя пытанні.
  Скажам некалькі слоў і аб асноўных памылках, якія нярэдка здзяйсняюць бацькі, навучаючы сваіх дачок і сыноў навыкам бяспечных паводзін. Мы прывыклі лічыць, што навучыць дзіця тым ці іншым правілах абароны можна толькі з дапамогай іх шматразовага прайгравання. Але, як паказвае практыка, гэта далёка не так. Дзеці вучацца ў дарослых нават тады, калі апошнія абсалютна ўпэўнены, што яны занятыя сваёй справай і не заўважаюць нічога навокал. Хто з бацькоў не паўтараў набившую аскому фразу: «Я табе колькі разоў казаў, так не рабі", але дзіця ўпарта робіць адну і тую ж памылку. Што гэта, някемлівасць або дух супярэчнасці? Адказ просты - гэта, перш за ўсё, дзеянні дарослых, якія непаўнагадовы прайгравае амаль падсвядома.
  Таму, колькі б разоў бацькі не паўтаралі сыну ці дачцэ, што перад тым, як адкрыць дзверы, трэба даведацца, хто за ёй стаіць, яны ніколі не выканаюць гэтых указанняў, калі мама і тата самі не будуць дакладна выконваць іх. Такім чынам, у сітуацыях, калі ёсць жыццёвая неабходнасць навучыць дзіця правілах бяспекі, напрыклад, не размаўляць з незнаёмымі на вуліцы, важна самім выконваць іх. І не трэба спадзявацца на тое, што які расце маленькі чалавек заняты сваёй справай і не глядзіць на бацькоў, калі яны элементарна ўступаюць у дыялог з першым сустрэчным. Пасля, застаўшыся ў адзіноце, ён зробіць тое ж самае.
  Акрамя таго, вельмі часта пры навучанні дзяцей правілам бяспекі актыўна выкарыстоўваецца часціца "не": "не хадзі», «не адкрывай», «не гавары", "не бяры" і г.д. Аднак адзначым, што да 6-8, а часам і да 10 гадоў у непаўналетняга не сфармаваны паняційны апарат часціцы «не», ён проста не гатовы яе ўспрымаць. У выніку ўсе, што кажуць яму дарослыя, успрымаецца наадварот: «не хадзі» - хадзі, «не адкрывай» - адкрывай і г.д. Веданне толькі таго, як не трэба рабіць, не дапаможа вырашыць праблему. Важна вучыць на дазвольным фоне, дэманструючы, паказваючы і распавядаючы, як можна і трэба рабіць.
  У выніку класічныя бацькоўскія фразы павінны прыняць наступны выгляд: гуляй недалёка (побач) ад дома; браць нічога ў незнаёмых людзей - нельга; гуляй да таго моманту, калі заўважыш, што ўжо цямнее; абыходзь кампаніі незнаёмых падлеткаў; пазбягай бязлюдных месцаў, яраў, пустак, закінутых дамоў, хлявоў, гарышчаў, скляпоў; выходзь з ліфта, калі туды зайшоў незнаёмы чалавек; адчыняй дзверы кватэры толькі тым людзям, якіх добра ведаеш; перамяшчацца па вуліцы ў цёмны час сутак (ці ў чужых раёнах) толькі ў кампаніі сяброў (знаёмых) і г.д.
  Заўважым, што для папярэджання траплення дзіцяці ў небяспечныя для яго жыцця і здароўя сітуацыі патрабуецца канкрэтная прафілактычная дзейнасць дарослых у дачыненні да кожнага з абставінаў. Напрыклад, па-за залежнасці ад таго, ці ёсць паблізу вашага дома адкрыты вадаём, важна навучыць дзяцей элементарнаму паводзінам на вадзе. Нават не ўмее плаваць дзіцяці неабходна навучыць простым рухам і прыёмам, напрыклад, паспрабаваць ныраць у ванне, затрымліваць дыханне і нават глядзець пад вадой. Бо дзеці часцей за ўсё тонуць не з-за глыбіні, а з-за страху, які ўзнікае, калі яны раптам губляюць дно. Не менш актуальна растлумачыць, якую небяспеку ўтойваюць у сабе змёрзлыя адкрытыя вадаёмы і чым можа скончыцца хаджэнне па лёдзе.
  Так як схільнасць да пераймання закладзена ў дзіцяці з нараджэння, пры пераходзе дарогі бацькам ўвесь час трэба думаць пра тое, як бы яны хацелі, каб дзiця паводзіла сябе, знаходзячыся ўдалечыні ад іх зоркіх вачэй. Сумная статыстыка сведчыць, што 70% школьнікаў, якія гінуць у выніку няшчасных выпадкаў, атрымліваюць траўмы, несумяшчальныя з жыццём, у выніку дарожна-транспартных здарэнняў на адлегласці 1-2 км ад дома (гэта значыць на дарозе, па якой яны часцей за ўсё ходзяць). Мамам і татам, якія ідуць разам з сынам ці дачкой, нельга пераходзіць з імі дарогу, калі ў аддаленні ідзе машына. Пераходзіць праезную частку неабходна толькі па зебры або на зялёнае святло. Нават калі дзясяткі людзей вакол паступаюць па-іншаму, дзіцяці неабходна паказаць, што яны робяць няправільна, і асудзіць іх паспешнасць.
  Навучаючы дзяцей навыкам бяспечнага пераходу праезнай часткі, варта ўлічваць, што рост непаўналетняга - сур'ёзная перашкода для атрымання поўнай карціны таго, што адбываецца навокал: з-за якія стаяць транспартных сродкаў яму не відаць, што робіцца на дарозе, у той час як і кіроўцы не бачаць яго за прыпаркаванымі машынамі. Па гэтай жа прычыне неабходна растлумачыць сыну ці дачцэ, што хавацца або залазіць пад якія стаяць у двары транспартныя сродкі нельга, бо кіроўцу, пачаткоўцу рух, абсалютна незаўважныя граюць або схаваліся ззаду транспартнага сродку дзеці.
  Даючы дзіцяці ўрокі правілаў дарожнага руху, важна памятаць, што ён можа не пачуць гуку надыходзячага аўтамабіля або іншага сігналу не таму, што не ўмее іх адрозніваць, а з-за немагчымасці фіксацыі ўвагі на некалькіх аб'ектах адначасова. Ўважлівасць дзяцей выбарчая і канцэнтруецца ня на прадметах, якія ўяўляюць небяспеку, а на тым, што ў дадзены момант іх цікавяць больш за ўсё, ды і хуткасць ўспрымання і рэагавання на сігналы папярэджання ў дзіцяці значна ніжэй, чым у дарослага. Адзначым, што на рэакцыю дзяцей вялікі ўплыў аказваюць перажываныя імі ў дадзены канкрэтны момант эмоцыі і існуючы тэмперамент. Таму радасць, здзіўленне,кожны раз кажуць бацькі пры пераходзе дарогі і якім ён падвяргаецца, выйшлі на падарожную частку. цікавасць да чаго-небудзь могуць прымусіць дзіця цалкам забыцца пра пагрозы, пра якія кожны раз кажуць бацькі пры пераходзе дарогі і якім ён падвяргаецца, выйшлі на падарожную частку.
  Нярэдкія сітуацыі, калі нават 8-10 гадовыя дзеці губляюцца ў вялікай краме або на вуліцы. Для таго каб гэта не нанесла ім моцную псіхалагічную траўму, неабходна загадзя разабраць дадзеную сітуацыю. Важна хоць неяк падрыхтаваць непаўналетняга да такіх непрыемнасцяў. Напрыклад, па папярэдняй дамоўленасці з 5-6 гадовым дзіцем схавацца ад яго на некалькі секунд і зноў здацца; з больш старэйшымі дзецьмі - падысці да міліцыянта або ахоўніку, сказаўшы, што гэта той чалавек, да якога трэба звярнуцца, калі нешта здарыцца; або растлумачыць сыну (дачкі), што ў падобных выпадках заўсёды дапаможа жанчына.
  Апошняе правіла універсальна, так як яно практычнае (постоянно вакол ёсць асобы жаночага полу) і простае (яго лёгка запомніць і яму лёгка прытрымлівацца). Таксама карысна загадзя дамовіцца з дзіцем, дзе вы сустрэнецеся ў тым выпадку, калі страціць. Альбо дамовіцца, што непаўнагадовы нікуды не будзе сыходзіць з таго месца, дзе ён заблукаў, чакаючы вас. Не лішнім будзе, адпраўляючыся з младшеклассником на рынак або ў іншае люднае месца, зрабіць яму медальончик, дзе будуць напісаны яго імя, прозвішча, тэлефон ці адрас.
  Статыстыка паказвае, што дзеці нярэдка калечацца падчас калектыўных забаў. Таму дзіцяці варта вучыць ставіцца беражліва да свайго здароўя падчас розных вулічных забаваў, напрыклад, пры катанні на скейтбордах, ролікавых каньках, роварах, самакатах, гуляючы ў хакей ці футбол. Самы просты і надзейны спосаб прадухіліць траўму - набыць шлем, налакотнікі, шчыткі і іншыя ахоўныя прыстасаванні, а галоўнае, пераканаць сына ці дачку апранаць іх і не здымаць, калі ён (яна) застаецца без нагляду дарослых.
  Для хлопчыкаў асабліва характэрна атрыманне траўмаў пры такім бавіць час, як хада па платах, лажанне па дрэвах і помнікаў, хаджэнне па дахах дамоў, гульня на будаўнічых пляцоўках і г.д. Трэба адзначыць, што часцяком паслухмяны і выхаваны дзіця ідзе на рызыкоўныя паводзіны, каб даказаць аднагодкам, што яму «не слаба», што ён «сапраўдны мужчына» і нічога не баіцца. Праўда, нярэдка і дзяўчынкі пакутуюць ад такіх жа праблем. Выратаванне ў гэтым выпадку можа стаць фарміраванне ў непаўналетняга ўстаноўкі «перамога важная, але яна не павінна каштаваць жыцця і здароўя». Пажадана пагутарыць з сынам ці дачкой па душам, растлумачыць, якія небяспекі ўтойваюцца за бесшабашнай дзіцячымі забаўкамі і неабдуманымі ўчынкамі, напрыклад, за звычайнай бойкай або спробай у што б там ні стала дагнаць свайго сябра, які бегае па дахах гаражоў.
  Маленькія дзеці заўсёды з радасцю гладзяць і гуляюцца з жывёламі на вуліцы, напрыклад з сабакамі і коткамі. Вырастаючы і выходзячы з-пад апекі дарослых, яны нярэдка захоўваюць жаданне «пожмякать» жывога плюшавага звярка або пашкадаваць кінутага шчаняткі. Таму, адпускаючы дзіцяці на вуліцу, важна ўсталяваць жорсткае правіла: нельга падыходзіць да незнаёмых жывёлам і аказваць ім якія-небудзь знакі ўвагі (свістаць, заклікаючы да сябе, працягваць наперад адкрытую далонь і казаць «на-на» і г.д.). У выпадках жа праявы найменшай агрэсіўнасці, асабліва з боку сабакі, неабходна спакойна, не тупаючы і не адрываючы погляду ад яе (гэта значыць не паварочваючыся да яе спіной), сысці. Калі ж жывёла пайшло ў атаку, то тут добрыя любыя сродкі: палкі і камяні (яны могуць адцягнуць); неадкладнае убегание (лепш бокам) па кірунку да дрэва ці пад'езда; дакладны ўдар у нос або на крайні выпадак - засоўванне рукі (лепш левай, калі правша), закруціўшыся ў вопратку, як мага глыбей у пашчу раз'юшанаму зьверу.
  Асаблівы такт патрабуецца ад бацькоў пры навучанні дзяцей навыкам бяспекі, якія дапамагаюць непаўналетняму пазбегнуць злачынных замахаў на яго, а таксама выбраць правільную стратэгію паводзін падчас нападу і пасля яго. Як было сказана вышэй, маляўнічае апісанне дарослымі страшных гісторый можа прывесці да маральнага траўміравання дзіцяці, да таго, што ў цяжкай сітуацыі яго паралізуе страх, ён стане уразлівым і будзе не ў стане што-небудзь зрабіць самастойна. Таму мэта "бяспечнага» выхавання ў гэтай сферы, па-першае, выклікаць падлетку ўпэўненасць у сваіх магчымасцях, у тым, што строгае выкананне правіл паводзін дапаможа яму пазбегнуць небяспечных сітуацый, а па-другое, развіць такое якасць, як гатоўнасць давяраць інтуіцыі і слухаць свой унутраны голас.
  З іншага боку, не варта фарміраваць у дзяцей завышанае меркаванне аб сваіх здольнасцях (напрыклад, фізічных), так як гэта можа прывесці да сур'ёзных бедаў. У прыватнасці, замест пераходу на процілеглы бок дарогі ці убегания пры першай магчымасці ў процілеглым кірунку падлеткі часцяком ідуць на кантакт з кампаніяй незнаёмых дарослых або аднагодкаў.
  Такім чынам, каб дзіця не кідаўся ад любога незнаёмага чалавека або машыны, неабходна ўсталяваць (асабліва для малодшых школьнікаў) наступныя правілы:
  • звяртацца па дапамогу (садзіцца ў машыну, ўпускаць у кватэру) толькі да тых людзей, якія належаць да загадзя агавораным колу асоб;
  • давяраць ўнутранага «сігнале трывогі» і прымяняць даступныя спосабы самаабароны, а ў выпадку небяспекі - крычаць, бегчы і распавядаць;
  • ўхіляцца ад просьбаў незнаёмцаў дапамагчы ім у чым-небудзь;
  • адмаўляцца ад любых падарункаў з боку незнаёмых (малазнаёмых) людзей да атрымання дазволу бацькоў і паведамляць пра падобныя прапановах дарослым;
  • распавядаць бацькам у асаблівасці тыя таямніцы або сакрэты, якія адносяцца да дрэнным дакрананняў (дотык інтымных месцаў непаўналетняга; прымус дзіцяці чапаць розныя часткі цела дарослага або цалаваць яго і г.д.);
  • падчас прагулкі пастаянна трымацца сяброў, нікуды аднаму не ісці;
  • пазбягаць закінутых месцаў (пустак, кінутых хат, будаўнічых пляцовак) і імкнуцца не зрэзаць дарогу ў малазнаёмай мясцовасці.
  З мэтай прафілактыкі розных сэксуальных злачынстваў дзіцяці важна выклікаць думка пра тое, што незнаёмыя людзі не павінны весці з ім працяглых гутарак, калі побач няма бацькоў, і не маюць права дакранацца да дзяцей. Максімум, што дапускаецца - гэта ўсмешка, кароткае прывітанне, бадзёрыя жэст. Усё, што выходзіць за рамкі гэтага кароткага зносін, павінна прымусіць дзіцяці насцярожыцца. Акрамя таго, немалаважна растлумачыць дзецям, што такое бяспечны і небяспечны сакрэты. Напрыклад, таемнае выраб падарунка для мамы да дня нараджэння - гэта бяспечны сакрэт, бо падарунак, у канчатковым рахунку, будзе падораны. А вось небяспечны сакрэт - гэта той, які прымушае дзіцяці адчуваць пачуццё страху наогул ці за каго-небудзь, сарамлівасці, пра яго нельга нікому распавядаць.
  Заўважым, што бацькам часцяком вельмі цяжка размаўляць з дзецьмі, калі гаворка заходзіць пра навыках бяспечных паводзін у выпадках магчымага сэксуальнага гвалту. У падобнай сітуацыі можна параіць мамам і татам замест слоў «сэксуальнае дамаганне» выкарыстоўваць фразу «бяспечнае і небяспечнае дотык», а выціраючы дзіцяці пасля мыцця ў душы, паказаць яму, да якіх месцаў нельга дакранацца іншым асобам без дазволу бацькоў.
  Усталёўваючы правілы для 10-14-гадовых дзяцей, варта памятаць, што многія дарослыя хутчэй паставяцца з недаверам ці нават спалохана да хто просіць аб дапамозе падлетку, чым са спачуваннем. Таму трэба растлумачыць хлопцу ці дзяўчыне, што няма нічога ганебнага ў тым, каб ухіліцца ад бойкі або аддаць патрабаванае рабаўніку, асабліва ў сітуацыях яўнага няроўнасці. Акрамя таго, у крытычны момант, калі не ведаеш, што сказаць, лепш прамаўчаць, але ні ў якім разе не пагражаць. Галоўнае, даць зразумець дзіцяці, што выхад з крымінальнай сітуацыі без фізічнага шкоды для сябе азначае абсалютна правільны выбар спосабу паводзін.
  Растлумачваючы свайму дзіцяці правілы бяспекі, важна выклікаць яму, што злачыннага нападу вельмі часта можна пазбегнуць, калі
  • давяраць ўласнай інтуіцыі і дзейнічаць у адпаведнасці з ёй;
  • хадзіць па вуліцах упэўнена, звяртаючы ўвагу на ўсё, што адбываецца вакол;
  • ня дэманстраваць староннім (напрыклад, у транспарце ці на вуліцы) буйныя сумы грошай ці іншае каштоўнае маёмасць;
  • не прыцягваць да сябе ўвагу вопраткай або манерай паводзін.
  Адзначым, што асаблівага падыходу патрабуе навучанне дзіцяці правілам карыстання ліфтам, бо ахвярай злачыннага нападу можа стаць кожны незалежна ад свайго ўзросту. Распавядаючы непаўналетняму аб правільных паводзінах, важна памятаць, што нават дарослым часцяком цяжка, не абразіўшы іншага чалавека, адмовіцца ехаць з ім ці выйсці з кабіны. Таму для дзяцей трэба ўсталяваць строгае правіла - ездзіць у ліфце разам з незнаёмцам ні ў якім разе нельга. І калі хтосьці настойліва запрашае дзіцяці ўвайсці ў ліфт, то можна параіць яму сказаць наступнае: "дзякуй, я чакаю сяброў (сваякоў) і яны вось-вось павінны з'явіцца», «прабачце, але бацькі дазваляюць мне ездзіць у ліфце толькі ў адзіночку ». Акрамя таго, трэба растлумачыць непаўналетняму, што варта неадкладна выбягаць з ліфта, калі ў яго зайшоў невядомы падчас спуску або ўздыму кабіны. Можа быць, гэта выглядае не вельмі прыгожа і часам не зусім апраўдана, але лепш пачакаць некалькі хвілін, чым падвергнуць небяспекі сваё жыццё і здароўе.
  Гэта толькі некаторыя аспекты, якія неабходна ўлічваць пры забеспячэнні бяспекі дзяцей і іх навучанні адпаведным навыкам паводзін. На жаль, няма адназначнага адказу на пытанне аб тым, у якім узросце дзіцяці можна аднаго адпускаць на вуліцу, пасылаць у краму ці пакідаць у адзіноце дома. У кожнай канкрэтнай сітуацыі варта прымаць у разлік здаровае сына ці дачкі, іх здольнасць прымяняць навыкі бяспекі на практыцы, улічваць круг зносін падлетка і існуючыя ў рэгіёне небяспекі, бо ўзровень дапушчальнай свабоды ў адным асяроддзі можа быць цалкам непрымальны ў іншым.
  Разам з тым бясспрэчна, што непаўналетняму неабходная самастойнасць. Таму кожны бацька павінен добра ведаць, як і пра што гаварыць з дзецьмі рознага ўзросту, быць здольным у любы час сутак завесці размову з дзіцем пра яго асабiстай бяспекi i падтрымаць у взрослеющем чалавеку збалансаваны погляд на свет.
  Алеся Сяргееўна Чарняўская, вядучы спецыяліст па прафілактыцы сацыяльнага сіроцтва грамадскай арганізацыі «Беларускі фонд SOS-Дзіцячая вёска»
  1. Асновы выжывання і бяспекі ў горадзе / аўт.-склад. В.У. Пятроў. - Мінск: Харвест, 2004. - 96 с.
  2. Статмен, П. Бяспека вашага дзіцяці: Як выхаваць упэўненых і асцярожных дзяцей / П. Статмен; зав. з англ. С.А. Юрчук. - Екацерынбург: У-фактары, 2004. - 272 с.