text: Трэцяга красавіка ў адмысловым паведамленьні БНФ ацаніў намеры Масквы і выступ Дземянцея як «палітычны шантаж». Ня больш. Ніхто сур’ёзна заявы Дземянцея не ўспрымаў. Такія, як Дземянцей, ніколі ня будуць змагацца за вяртаньне Вільні. Яны (камуна-расейскае кіраўніцтва БССР) не пярэчылі Сталіну і здалі Вільню, растаптаўшы волю віленчукоў (70-тысячны мітынг аб далучэньні да Беларусі), гатовыя былі прадаць Маскве ўсю Беларусь і сто разоў самы прадацца.
  14 красавіка БНФ накіраваў дэлегацыю ў Вільню, дзе мы супакоілі напалоханых саюдзістаў і прынялі сумесную заяву дэпутатаў Сэйму ад Саюдзіса і дэлегацыі БНФ. Згодна гэтай заявы ў Вільні павінны былі зьявіцца і беларускае радыё, і тэлебачаньне, і беларуская школа, і інш.
  Як бачым, ні ценю раскаяньня, ні шкадаваньня, ні сумневу. Усе халуі, а адзін ён д’Артаньян. Ва ўсім былі вінаватыя Дземянцей і заглотные камунякі.
  Потым да ўлады прышлі людзі з кароткай памяцьцю і, ужо будучы ў эміграцыі, я ўвесь час меў праблемы з уязнымі візамі ў Вільню.
  Нягледзячы на тое, у 2009 годзе, напрыклад, дэлегацыя кіраўніцтва КХП – БНФ мела вельмі прыстойныя палітычныя перамовы са старшынёй Камісіі Сэйма Летувы па Замежных справах, з намесьнікам міністра Замежных спраў і іншымі прыстойнымі спадарамі. Шмат аб чым добрым дамовіліся, але выканалі ўсё нашы прыяцелі на адзін адсотак.
  Вышэйшы пілатаж сучаснай мэнтальнасьці адбыўся восеньню 2010 года. Зь беларускай здымачнай групай я выехаў зь Вільні ў Дзявенішкі і аказалася, што забыўся ўзяць з сабой патрэбны дакумант (пасьведчаньне асобы) неабходны ў памежнай зоне. Заехалі ў памежны атрад. Там мяне памяталі яшчэ з часоў Саюдзісу, папілі кавы, пагаварылі, успомнілі былыя гады і зьбіраліся расставацца без складаньня фармальнасьцяў. Але старэйшы кажа, што па інструкцыі варта ўсё ж праінфармаваць у гару (гэта значыць туды, нашым знаёмцам, дзе мы год таму міла перамаўляліся). Пасьля званка да нашых партнёраў па перамовах старэйшы вярнуўся зьбянтэжаны да крайнасьці і ў вочы не глядзіць. Прышлося мне званіць у Вільню і прасіць, каб сябры прывезьлі мой дакумант асобы. Прывезьлі. Нумар яго запісалі ў патрэбную графу і мы, страціўшы амаль дзьве гадзіны часу, ад’ехалі, суправаджаемыя словамі прабачэньня памежнікаў.
  Так і хочацца працытаваць гогалеўскага Тараса Бульбу: «Ну што, сынку Зяноне, дапамаглі табе твае ляхі лабусы»?
  Натуральна, Пазняк тут толькі бачная частка — як Ленін на бганевічку. Пытаньне ў тым, як столькі людзей падтрымалі глупства Пазьняка? Замест слова «глупства» дарэчы будзе ўжыць іншыя словы, уключаючна з мацюкальнымі. За людзей не скажу, але я адчуваў тады тыповы кагнітыўны дысананс. З аднаго боку, было відавочна, што трэба хапаць мяшкі, пакуль вакзал яшчэ толькі адыходзіць, з другога — Пазьняк быў для мяне беспярэчным аўтарытэтам, і я (наіўна) верыў у тое, што ў містэра Фікса Пазьняка ёсьць плян. О санкта сімпліцытас! — як сказаў бы Ян Гус.
  Тое, што Пазьняк дамогся бяздзейнасьці ўладаў СССР і БССР, і літоўцы пакінулі сабе беларускую тэрыторыю, было яшчэ паўбяды (нашай) і паўперамогі (іх). Не пагадзіся потым з гэтым новаабвешчаная дзяржава РБ, у літоўцаў былі б велізарныя праблемы што да міжнароднага права. У NATO ды Эўразьвяз зь невырашанымі тэрытарыяльнымі прэтэнзыямі з боку суседняй дзяржавы, а тым больш саюзьніка Расеі, іх бы ніколі не прынялі. І жылі б яны ў стане накшталт непрызнанай Макэдоніі пад назвай нешта тыпу «Былая савецкая рэспубліка Літва» бясконца доўга.
  Але літоўцаў выбавіла новая ўлада РБ, што юрыдычна адмовілася ад усіх прэтэнзыяў на свае ранейшыя тэрыторыі і якая замацавала новыя межы. Вось як гэта апісана на сайце Пасольства РБ у Літве.
  6 лютага 1995 г. Прэзыдэнт Беларусі А. Лукашэнка ды Прэзыдэнт Літвы А. Бразаўскас падпісалі дамову «Аб добрасуседскіх і дружалюбных адносінах». 5 верасьня 1997 г. у Літве знаходзіўся з візытам А. Лукашэнка, дзе прыняў удзел у міжнароднай канфэрэнцыі «Суіснаваньне народаў і добрасуседскія адносіны».
  А каб прэтэнзыяў не было нават на ўзроўні сымболікі, яе ў РБ таксама зьмянілі. Я добра памятаю, як выступаючы напярэдадні рэфэрэндуму 1995 году яго ініцыятар у якасьці аднаго з аргумэнтаў адмовы ад «Пагоні» сказаў: «Бразаускас мне гаварыт: ты пачэму, Александр Грыгоръевіч, мой герб узял? А я атвячаю: не брал я, не нужэн он мне!» Можа, усё гучала ня так даслоўна, тэлезапісу таго выступу я не знайшоў — толькі фота з экрану тэлевізара з прэзэнтацыі сваёй сымболікі ў ВС РБ, але я менавіта так запомніў.*
  P.S. Колькі б цяпер тутэйшыя людзі (і як бы яны сябе пры гэтым ні называлі — беларусы ці літвіны) ні казалі пра аднаўленьне гістарычнае справядлівасьці, позна піць баржом. Пра вяртаньне тэрыторыі і думаць няма чаго, а пра вяртаньне назвы краіны «Літва» можна толькі тэарэтычна марыць з аглядкай на «Паўночную Макэдонію». Ды й тое, моцна я сумняюся, што цывілізаваныя эўрапейцы дазволяць рускім са знакам качаства перайменавацца хаця б у «Паўднёвую Літву».
  Прашу прабачэньня ў спадара, які пакінуў быў тут камэнт праз Фэйсбук. У выніку тэхнічных работ (я наладжваю сыстэму камэнтаў праз Фэйсбук) яго камэнт зьнік. Пакуль не магу яго аднавіць. І пакуль адключыў самі камэнты — спрабую наладзіць.