text: Працую і заадно слухаю Трусава на «Свабодзе». Як заўсёды, пачынае складвацца ўражанне, што яшчэ пару дзён – і ўся краіна абеларусіцца.
  Галоўнае – агітаваць рускамоўных бацькоў аддаваць сваіх дзяцей у беларускамоўныя класы. А вось навошта, скажыце, калі ласка? У беларускамоўнай групцы, куды ходзіць мая дачка, з 24 дзяцей толькі двое – беларускамоўныя. Таму выхавацелькі з імі размаўляюць па-руску, напэўна, каб не парушаць канстытуцыйныя правы дзяцей. У выніку, «Я сёння ела катлетку і картошку» і г.д.
  Самае для мяне незразумелае – некаторых дзяцей аднекуль прывозяць, у сэнсе, яны не пайшлі ў самы бліжэйшы садок, а выбралі менавіта гэты. І – ніякага намагання з боку бацькоў. Ну, адна бабуля, праўда, заўсёды кажа сваёй унучцы: «Іді говорі дапабаченья і пойдем домой».
  Вы не падумайце, што я тут толькі скарджуся. Пра гэта і на бацькоўскім сходзе размаўлялі, і асобна з выхавацелькамі. Усе пагаджаюцца са мной, але нічога не змяняецца. І я не ведаю, як гэта магчыма змяніць.
  Іншая справа, калі б усе беларускамоўныя сем’і аддавалі сваіх дзяцей у гэты садок. Аднак гэта немагчыма.
  Пакуль мы тут забаўляемся, беларускі ПЭН-цэнтр і сайт bookster.by абвясцілі конкурс для маладых і нават зялёных крытыкаў. Я таксама паспрабавала, вось што атрымалася.
  Кнігу я набыла, вядома, з-за назвы. Ужо з першых старонак спрабуеш зразумець, хто тут лесбіянка, ці не сама гераіня незнарок. І гэтая хітрая гераіня наўмысна дае напачатку прычыны так думаць. Потым разумееш, што ўсё гэта дурное, што лесбіянка там адна, і яна ўжо мёртвая, і не будзе ніякага працягу лесбійскай гісторыі. І яна такая ж лесбіянка, як і феміністка, як і жанчына, як і літаратарка, як і жыхарка Менску, ды хто заўгодна. Яна ўжо мёртвая і не важна, кім яна была. Я павялася на гарачанькае, прызнаю. Цяпер можна расслабіцца і цалкам уцягнуцца ў дэтэктыўныя падзеі.
  Усё дзеянне адбываецца ў Полацкім ўніверсітэце, куды галоўная гераіня Наталка прыязджае са сталіцы з мэтай пазбавіцца закляцця, не памерці і, калі пашанцуе, то і напісаць кнігу. Нечакана яна становіцца ўцягнутай у гісторыю забойства і разам з іншымі сведкамі загадкавых падзей старанна вышуквае забойцу, пры гэтым не забываючыся на блізкасць уласнай смерці. Заблытаныя падзеі нечакана распутваююца за кілішкамі і філіжанкамі розных напояў, і ты разумееш, як часам неабходна абыходзіць беларускамоўных ратаўнікоў бацькаўшчыны і іншых занадта патрыятыятычных асобаў, каб не дай божа яны не прынялі цябе за сваю і потым не расчараваліся, калі ты ў газеце “Роднае Слова” лезеш разгадваць крыжаванку, а не чытаць пра юбілей чарговага пісьменніка.
  Навакольны свет рамантычная Наталка ўспрымае праз кнігі: тут табе ад Ніцшэ, Пруста і Фройда да Панчанкі, Арлова і Баршчэўскага. Дзесяткі імёнаў усплываюць то тут, то там ці то дзеля эканоміі славесных сродкаў (“ну, гэта як у Фройда, што тут тлумачыць”), ці ад добрай адукаванасці дзяўчыны (канешне, цётка ж такая філалагіня, каго яшчэ магла выхаваць). Ва ўсялякім разе, розныя пазнавальныя вобразы (людзей, мясцін, з’яў, страў, нават цэлых пакаленняў) дазваляюць нам глыбей уцягнуцца ў вір падзей.
  Побач з паўсядзеннасцю крочыць містыка, і яны заўсёды перадаюць адно адной эстафету першанства. Пярсценак з зяленым камянем гіпнатызуе – дайце мне хурмы паболей, духі памерлых лётаюць – налейце бехераўкі, і гэта працягваецца, і ты ўжо слаба разумееш, дзе рэальнасць, а дзе фантазія. Усё прыму, не трэба рэверансаў, толькі не памірай, Наталка.
  А эратызму не хапіла. Не тое, каб яго там зусім няма (часам нехта расцілае пінжак пасярод цёмнай актавай залі, а нехта яшчэ і сочыць за імі), але збольшага ўся “клубнічка” застаецца за кадрам. “Ну, гэта ж не дэтэктыў, не павінна тут быць класічнай эратычнай сцэны” – на самым пачатку гарачага дзеяння суцяшае Наталка і сябе, і нас. А мы яе не слухаем і просім дадаць перчыку, таму што нельга так з чытачом – раззадорыць, а потым прыгожа сыйсці пісаць працяг гісторыі.