text: Тут назіраецца цікавая сувязь вобласці пасялення з часам вызначанай гістарычнай асобы. Вобласць Волгі да Дняпра велізарная нават для вандроўнага племя. З гэтага варта, што плямёны былі вялікія і распаўсюджваліся далей на ўсход, чым звычайна думаюць. Далей. Продкі летапісца не прыналежалі да племя барусаў. Яны толькі былі роднасныя ім. Імя барусаў згадана ў Влесавай кнізе шмат разоў. І няма ніякага сумневу, што барускі іншых гістарычных крыніц - тое ж самае. Да таго ж дадзеныя Влескнігі усталёўваюць прыналежнасць барусаў да славян ( Г.І.: не славян, а індаарыяў. Ў сказе дакладна сказана “.. со борусы одо Раи реце до Непре…”. І далей: ”… од Орие то се обещи наши оце” і яшчэ далей па тэксту: “со борусы одо Раи реце до Непре”. Ні пра якую Волгу тут не сказана, толькі пра Днепр. І дакладна сказана, што родапачынальнік барускаў ці раі Арый. А цяпер ўспомніце пра беларускую рэчку Арэса, якая і з’яўляецца месцам размяшчэння арыяў.)….
  Рай - частка тагасветнага свету, блажэнная краіна, у якой знаходзіцца Бог, анёлы, святыя і душы праведных. Славянскія народныя ўяўленні пра Рай склаліся пад моцным уплывам хрысціянства; у дахрысціянскіх вераваннях дзяленне на Рай і пекла выразна не выяўлена; слова рай, як і вырай (ірый), пазначала наогул тагасветны свет, свет мёртвых, пар. славен. райнік - нябожчык.
  Рай нярэдка атаясамляецца з небам ці яго верхнімі пластамі, надзяляецца вышэйшымі этычнымі і эстэтычнымі добрымі якасцямі як свет праведнасці, чысціні, прыгажосці і дасканаласці і супрацьпастаўляецца пеклу. На сусветным дрэве, паводле беларускай вясельнай песні, у каранёў змяшчаюцца чорныя собалі, у сярэдзіне - баравыя пчолы, а зверху - райскія пташкі . У беларускіх вераваннях Рай - то ж, што вырай; птушкі засяляюць Рай з тых часоў, як Бог выгнаў з рая саграшыўшага чалавека; пры гэтым Бог дзеліць птушак, як і людзей, на добрых і злых і пускае ў Рай толькі добрых: узімку ў Раі яны сваім спевам цешаць святых людзей і анёлаў, а ўлетку знаходзяцца на зямлі і цешаць людзей.
  Паводле іншых вераванняў, Рай знаходзіцца дзесьці вельмі "далёка, за гарамі, за марамі" ці на высокай жалезнай гары; каб пасля смерці патрапіць у Рай трэба ўсё жыццё збіраць зрэзаныя пазногці, тады пасля смерці яны зрастуцца і дапамогуць ускарабкацца на гару (беларусы) . Балгары змяшчаюць Рай на ўсходзе, дзе ўзыходзіць сонца, а пекла - на захадзе.
  Па паўночнарускіх уяўленнях, Рай - гэта "сад вечна зялёны, знаходзіцца на небе, пекла ж пад зямлёй. У раі нічым не кормяць, ды і есць там не захочацца, таму што там дух (г.зн. пах) добры, як у садзе". Выява рая як квітнеючага саду, які адпавядае этымалагічнаму значэнню грэцкай назвы Рай, сустракаецца ўжо ў апісанні "пахаванняў руса" ў Ібн Фадлана ( X ст.) і складае найболей устойлівы стэрэатып у народных вераваннях. Палескі селянін уяўляў сабе Рай як велізарны сад у небе, абгароджаны высокай, у дзесяць вёрст, шкляной сцяной, прычыненай шкляным зборам . Там ніколі не бывае зімы і непагадзі, заўсёды свеціць сонца, прычым не смажыць, а грэе; там не бывае ні грома, ні маланкі; усюды яркая зеляніна, велізарнай вышыні дрэвы, маса яркіх кветак - сініх, белых, чырвоных, якія даюць такую духмянасць, што непрывыкшы можа задыхнуцца. Там насяляюць усякія звяры, але яны нікога не чапаюць: воўк не нападае ні на коней, ні на авечак, мядзведзь не чапае пчол. Праведныя душы жывуць у свеце і згодзе, ляжаць на пуховых падушках і нічога не робяць - аб усім клапоціцца Бог і не шкадуе для іх ні хлеба, ні астатняга. Калі анёлы прыносяць новую душу з гэтага света, яе сустракаюць гукі труб, звонавы звон, радасная музыка. Па меркаванню паляшука, цёмныя плямы на сонца - гэта Рай, які прасвечвае праз свяціла.
  Па некаторых сербскіх уяўленнях, Рай - гэта зялёная сенажаць, на якім гарэзуюць дзеці, збіраюць бярэмкамі кветкі, каб увечар аднесці іх Богу. У Раі доўжыцца вечная вясна, заўсёды свеціць сонца і гучыць цудоўны спеў анёлаў (балгары). Насельнікі Рая - праведныя душы - бесцялесныя цені, убраныя ў белыя адзенні; яны не ядуць, не п'юць, не ўступаюць у шлюбныя сувязі. Жанчыны жывуць са сваімі першымі мужыкамі, а мужыкі - з першымі жонкамі; мужы ўдоў і ўдаўцоў становяцца ў Раі іх слугамі. Перад кожным складзена тое, што ён сваімі рукамі падаваў блізкім, а таксама тое, што пасля яго смерці сямейнікі раздавалі на памоўку яго душы.
  Рай уяўляецца бясконцай асалодай, якім пасля смерці ўзнагароджваюцца праведныя душы. У аповядах пра абамленні, якія апавядаюць пра наведванне "таго света", прысутнічаюць карціны Рая (звычайна што кантрастуюць з карцінамі пякельных пакут), у якіх нярэдка Рай і пекла апыняюцца прасторава сумешчанымі ў нейкім памяшканні і змешчанымі як бы па абодва бакі доўгага калідора, так што вандруючы ў сне бачыць іх адначасова. Выяве Рая як "памяшканню" адказваюць уяўленні пра тое, што ў Рая ёсць вароты ці дзверы , якія замыкаюцца на ключ; ключамі ад Рая валодае св. Пётр (ці Пётр і Павел), св. Міхаіл ці св. Мікалай. Па сведчаннях замежнікаў, рускія пры пахаваннях укладвалі нябожчыку ліст да св. Мікалаю, якога яны лічылі вартавым райскай брамы. Людзі бязгрэшныя ці "якія адмалілі свае грахі" пры жыцці трапляюць пасля смерці прама ў Рай; у розных лакальных традыцыях да гэтай катэгорыі памерлых маглі ставіцца розныя групы твараў: дзеці да сямігадовага ўзросту; людзі, забітыя маланкай; часам таксама жанчыны, што памерлі пры родах; людзі, якія памерлі на светлым тыдні, і інш. Па павер'і калужскіх сялян, вясёлка, набіраючы ваду, захоплівае тапельцаў на неба і тады яны трапляюць прама ў Рай.
  У славянскіх легендах і павер'ях шырока прадстаўлена біблейская тэма "згубленага" рая, выгнанне з Рая першых людзей.