text: Уваходжаньне ў горад чачэнцаў праходзіла на зьдзіўленьне проста – атрады ішлі, выцягнуўшыся ў доўгі ланцужок, несучы на сабе ўсё сваё ўзбраеньне. Сустрэчныя мінакі, якія выйшлі з дому рана раніцай, жадалі посьпеху ў маючай адбыцца справе. Праходзячы міма бабулькі, якая бязгучна плакала, стоячы каля сваёй брамкі, малады чачэнскі маджахед сказаў: «Ня плач, нана, мы ім такі пашпартны рэжым зробім, да канца дзён сваіх памятаць будуць!».
  А ў цэнтры Грознага ўжо з ночы ішлі баі. Першыя атрады, якія ўвайшлі ў горад, замацаваўшыся ў цэнтры, завязалі жорсткія баі з пераўзыходзячымі сіламі рускіх акупантаў, адбіваючы атакі войскаў МУС і АМАПу. Рускае камандаваньне вырашыла кінуць вялікія сілы ў бой, каб хутка скончыць з чачэнцамі, якія ўвайшлі ў горад. Рускія пачалі штурмаваць горад з усіх напрамкаў – найперш з боку Ханкалы і аэрапорта імя Шэйха Мансура (двух асноўных вайсковых баз акупантаў). Былі гэтак жа спробы рускіх войскаў прабіцца ў Грозны з боку Гудэрмеса. Аднак расейскія калоны былі разгромленыя ці іх перамяшчэньне блакванае.
  Чачэнскія маджахеды, ведучы шчыльны агонь з гранатамётаў і кулямётаў, здушылі ўсе актыўныя кропкі супраціву рускіх ва ўрадавых будынках і ў месцах дыслакацыі іх войскаў. Акупанты з вылупленымі вачыма крычалі ў аб’ектывы кінакамер: «Нам не даюць падняць галавы … т-т-танкі гараць».
  Салдаты тэрміновай службы часта не вытрымлівалі кантактнага бою і пачыналі ўцякаць, але найміты-кантрактнікі, якія ішлі ім насустрач, агнём з аўтаматаў гналі іх назад у бой.
  Чачэнскія байцы не праяўлялі асаблівага хваляваньня, калі зь першага разу не маглі ўзяць той ці іншы аб’ект. У падобных выпадках яны пакідалі групу вакол упарціўшыхся і ішлі далей. Пасьля баёў казалі: «Мы ня ведалі, колькі часу зможам пратрымацца ў горадзе, калі ўваходзілі, але ўваходзілі мы назаўжды».
  Чарнарэчанскі блокпост рускіх быў адным з самых умацаваных. Гэты ўчастак быў у зоне адказнасьці Рамзана Цакаева («Джыхад-3»). Блокпост выліваў бесперапынны шквал агню. Ад месца, куды падышлі чачэнскія маджахеды, да блокпаста было метраў 40 адкрытай прасторы. Гранатамётчык-маджахед адным кідком пераадолеў гэтую адлегласьць і ва ўпор, проста ў амбразуру, зрабіў стрэл, дый так, што выбух скалануў усе ўмацаваньне.
  Хасан са снайперскай вінтоўкі падпальвае атакуючы БТР і вядзе такі шчыльны снайперскай агонь па ворагу, надыходзячаму з боку вайсковай часткі, што пасьля рускі палкоўнік, які камандаваў салдатамі, ледзь не са сьлязьмі маліў паказаць яму чачэнскага снайпера.
  Суфьян зь некалькімі таварышамі, пераадолеўшы трохметровы плот і прабегшы праз двор, уварваўся ў будынак 6-га аддзела і захапіў яго, маючы ўсяго адзін ражок з патронамі да аўтамата.
  Увесь будынак заўгаеўскага ўраду згарэў ад трапленьня аднаго стрэлу агнямёта. Апці пазьней прызнаваўся: «Я думаў, што сам загарэўся, і нейкі час стаяў нерухома – гэта быў мой першы ў жыцьці стрэл з агнямёту».
  Мясцовае насельніцтва сустракала ўзброеныя сілы Ічкерыі, якія ўвайшлі ў горад, як вызваліцеляў ад іншаземнага прыгнёту.
  Да таго ў мікрараёне «Алімпійскі» рускія амапаўцы спынілі двух маладых хлопцаў, якія выходзілі з пад’езда свайго дома, і запатрабавалі прад’явіць пашпарты. Хлопцы адказалі, што жывуць у гэтым доме, і падняліся на свой паверх, каб узяць дакументы. Двое рускіх амапаўцаў, якія падняліся ўсьлед за імі, расстралялі і гэтых хлопцаў, і трэцяга, які знаходзіўся ў сваім пакоі. Так акупанты бавілі вольны час… Пасьля гэтага “здарэньня” бацька двух загінулых сыноў разам са сваім малодшым сынам прыйшоў да камандзіра аднаго з падраздзяленьняў і стаў шараговым байцом.
  У іншым выпадку рускім бандытам, якія марадзёрствавалі ў адной з кватэр таго ж мікрараёна, патрабуючы грошай і апаратуру, не ўдалося схавацца – іх захапілі чачэнскія байцы, якія ўвайшлі ў горад.
  Жыхароў Грознага муціла ад рускіх – ад гэтых (як называлі іх грозненцы) распушчаных «хрушат» – у якіх не было нічога сьвятога, а толькі зьвярыная злосьць і бязьмежная жорсткасьць.
  Злачынствы і зьдзекі акупантаў над мірнымі жыхарамі, якім не было канца, давялі да адчаю нават тых, хто ніколі ня думаў пра супраціў. Таму ў ходзе двухтыднёвых баёў за горад да 850 маджахедаў дадаткова далучылася да 2.000 народных апалчэнцаў.
  Вядома, добраахвотнікаў ўсё роўна было мала. На баку чачэнскіх сілаў наагул было мала байцоў, у тым ліку і саміх чачэнцаў – у Чачні больш было ськептыкаў і паражэнча настроеных. Аднак цьвёрдасьць і непахіснасьць тых нешматлікіх, якія падняліся супраць слуг сатаны, дапамаглі ім стаць тымі, «хто атрымаў дапамогу Алаха», у сувязі з чым вынік вайны быў прадвызначаны.
  У адной вёсцы блізу Беноя жанчына, выбегшы з хаты, адкрыла аўтаматны агонь па самалёце, трымаючы адной рукой дзіцё, а другой – зброю. Такія маці гадавалі чачэнскіх маджахедаў. Бацька братоў Такаевых з Урус-Мартан, калі адзін за адным загінулі трое зь пяцёх яго сыноў, сказаў: «Хвала Алаху, яны загінулі мужчынамі ў Газаваце». Такія бацькі выхоўвалі чачэнцаў…
  Плячом да пляча з чачэнцамі змагаліся ўкраінцы, кабардзінцы, інгушы, нагайцы, дагестанцы, а таксама тыя, хто прыехаў у Чачэнію з краін Блізкага Усходу і Азіі.
  Андрэй – карэнны грозненскі рускі хлопец – да вайны працаваў радыстам у штабе Масхадава. Калі вайна прыйшла ў яго родны горад, ён застаўся сярод тых, хто абараняў незалежнасьць Чачні. Калі рускія захапілі палову Грознага, мікрараён, дзе пражывала маці Андрэя, быў у руках акупантаў. Суседзі ў першы ж дзень данесьлі на маці Андрэя, што яе сын служыць у чачэнскім штабе. За гэта салдаты спачатку згвалтавалі немаладую жанчыну, а затым па-зьверску забілі. З таго часу Андрэй страляў і казаў, што трэба пабольш зьнішчыць гэтых зьверападобных істот, якія прыйшлі ў Чачэнію. На рахунку Андрэя адзін зьбіты самалёт і больш за 50 забітых акупантаў.
  У Чачні ў тыя дні сутыкнуліся дзьве сусьветныя велічыні – праўда і хлусьня, Бог і сатана. Чачэнцы адстойвалі Богам дадзеную ім свабоду, і гэта зьяўлялася праўдай. Рускія ж узялі на ўзбраеньне д’ябальскія чалавеканенавісьніцкія мэты й метады…
  За два дні баёў чачэнцы практычна цалкам авалодалі Грозным, усе апорныя пункты рускіх – вайсковыя часткі, воінскія склады – усё было ўзята пад кантроль. Да 7.000 салдат, амапаўцаў, наймітаў знаходзілася ў коле і найменшая іх спроба вырвацца з атачэньня жорстка спынялася. Літасьці не было нікому. Тэрміновых салдат-заморак чачэнцы па-ранейшаму бралі ў палон, а затым адпускалі да іх матуль. Астатнія ж, разам з чачэнскімі падонкамі-здраднікамі, нягледзячы на тое, што азьвярэла чапляліся за жыцьцё, адпраўляліся ў апраметную.
  За некалькі дзён баёў рускія страцілі каля 5.000 чалавек, 17 верталётаў, 6 самалётаў, 270 адзінак бронетэхнікі – і гэта былі папярэднія падлікі іх страт.
  Акупанты гістэрычна клікалі на дапамогу і прасілі камандаваньне даслаць авіяцыю, танкі, усё, што было ў іх у арсенале. Дапамога пасылалася, і ў вялікай колькасьці, але танкавыя калоны, на якіх рабілі асноўны ўпор рускія, маджахеды ператваралі ў груды згарэлага металу. Верталёты ўжо не рызыкавалі падлятаць блізка да чачэнскіх байцоў. Яны знайшлі іншы занятак. Авіяцыя – гонар рускай арміі – пачала ваяваць зь бежанцамі, з дзецьмі.
  8 жніўня 1996 года на дарозе ў вёсцы Камсамольскае (Саадзі-Хутар) селі тры расейскіх верталёты. Салдаты, якія высадзіліся зь іх, спынілі некалькі машын з мірнымі жыхарамі. Вывелі зь іх 18 мужчын і тут жа, на вачах жанчын і дзяцей… зарэзалі.
  На пад’езьдзе да Грознага, у 7 км ад горада, расейскімі верталётамі была абстраляная машына з 6-ю замежнымі журналістамі – карэспандэнтамі France Presse, IFA, WTN і Радыё Свабода. Верталёты расстралялі машыну, нягледзячы на ​​тое, што на яе лабавым шкле быў буйны надпіс ПРЭСА, добра заўважальны з паветра. За журналістамі, якія выбеглі з машыны і схаваліся ў гаі ў ямах і акопах, верталёты працягвалі паляваньне яшчэ паўгадзіны. Толькі выдаткаваўшы ўвесь боекамплект і гаручае, яны разьвярнуліся і паляцелі на базу.
  Празь 9 месяцаў (12 траўня 1997 года) Аслан Масхадаў і Барыс Ельцын падпісалі ў Маскве дамову “Аб міры і прынцыпах узаемаадносін” паміж Чачэнскай рэспублікай Ічкерыя і Расейскай Федэрацыяй.
  У чачэнцаў пра гэтую падзею можна прачытаць наступнае (гл. http://kavkazcenter.com/russ/content/2012/05/12/90539.shtml):
  “Дамова аб міры з Расеяй рыхтавалася пад кіраўніцтвам тагачаснага Першага віцэ-прэмьера ўраду ЧРІ Маўладзі Удугава (на фота, выстаўленым ніжэй, справа ад Ельцына), які ўзначальваў Дзяржаўную Камісію ЧРІ па перамовах з Расейскай Федэрацыяй.