Covid-19 aşıları hakkında bilinmesi gerekenler
Çin’de üretilen Sinovac şirketinin aşısı CoronaVac inaktive bir aşıdır, 28 gün arayla iki kez uygulanmaktadır. Daha geleneksel, onlarca yıldır çeşitli aşıların üretildiği bir yöntemle üretilmiştir. Virüsün çoğaltılması ve sonrasında etkisiz hale getirilmesi ile üretilen ölü, tam virus aşısıdır. Ölü virusla karşılaşan bağışıklık sistemi bunu gerçek bir tehdit olarak algılar, virüsü tanır. Antikor ve diğer koruyucu mekanizmaları harekete geçirir. Sinovac aşısı buzdolabında 2-8oC’da saklanabilmektedir. Bionthec/Pfizer aşısı Almanya-Amerika Birleşik Devletleri kaynaklı bir aşıdır. 28 gün arayla iki kez uygulanmaktadır. Aşı kapsül içinde mRNA içerir. mRNA insan hücresi içinde virüse ait proteinlerin üretilmesini sağlamaktadır. Bağışıklık sistemimiz harekete geçer, bu antijenleri tanır, antikor olarak adlandırılan koruyucu maddeler üretir. mRNA insan hücre çekirdeğine girmez ve hızla inaktive olur. RNA aşılarının RNA’nın dayanıksız bir yapıya sahip olması nedeniyle çok soğuk koşullarda saklanması gerekmektedir. Bionthec/Pfizer aşısı -70oC’de 6 ay, kendi özel koruma kaplarında 15 gün, buzdolabında ise 5 gün saklanabilir. ABD’de üretilen ve diğer bir mRNA aşısı olan Moderna şirketinin aşısı -20oC’da saklanabilmektedir. Hem Sinovac, hem Bionthec/Pfizer aşıları bugüne kadar yapılan çalışmalarda güvenli ve etkili bulunmuştur. Her iki aşı da canlı virus içermez ve Covid- 19 hastalığına yol açması mümkün değildir. Her iki aşı için ülkemizde de klinik çalışmalar yapılmıştır. Ülkemizde üretilen Turkovac adlı ölü virüs içeren aşı da kullanıma girmiştir. Bununla birlikte günümüzde Çin ve Hindistan, iğnesiz olarak burun veya ağızdan uygulanan iki aşının kullanımını onaylamış durumdadır. İğnesiz aşı COVID-19 bulaşını önler mi? İğnesiz olarak burun veya ağızdan uygulanan iki aşının kullanımı Çin ve Hindistan’da onaylandı. Çin aşısı (üretici Cansino) burun veya ağızdan sprey olarak kullanılırken, Hint aşısı (üretici Bharat) burun damlası olarak uygulanıyor. Mukoza aşıları burun, ağız ve akciğerleri döşeyen hücreleri hedefliyor. Her iki aşı da SARS-COV2 genetik maddesini taşımak için zararsız bir adenovirus vektörü kullanıyor. Mukoza aşılarının teorik olarak hafif hastalıkları ve başkalarına bulaşmayı önlemesi bekleniyor. İğneyle uygulanan COVID-19 aşıları bulaştırmayı tam olarak önlemiyor. İran ve Rusya’da da kullanımı onaylanmış birer mukoza aşısı var. Bu aşıların ne kadar başarılı olacağını yapılacak olan çalışmaların göstereceğini söyleyebiliriz .​ COVID-19 geçirenler de aşı olmalı mı? COVID-19 infeksiyonu geçirenlerin bir bölümü yeniden infeksiyonu geçirebilmektedir. Eğer aşı şemasına göre ihtiyaç varsa COVID-19 geçirdikten en az üç ay sonra aşı yapılması önerilmektedir. Bu konuda Sağlık Bakanlığı ve Uzmanlık Derneklerinin açıklamalarını izlemek gerekmektedir. Aşı sonrası yan etki görülme olasılığı var mı, yan etkisi var normal mi? COVID-19 aşıları sonrasında aşının yapıldığı yerde ağrı, ateş, halsizlik gibi belirtiler görülebilir. Bunlar vücudun aşıya karşı gösterdiği tepkinin doğal bir sonucudur ve genellikle bir süre sonra kendiliğinden düzelecektir. Yan etkiler ortaya çıkarsa buna yönelik ilaçlar kullanılabilir. Aşılara bağlı ciddi yan etkiler genellikle alerjik ve nadirdir. Ciddi alerjisi olanlar bunu mutlaka aşı öncesinde bildirmelidir. Aşı olduktan sonra da korunma önlemlerine devam edilmeli mi? Tüm dünyada yaygın bir salgınla karşı karşıyayız. Aşının hastalığı önemli oranda önlediği ve hafif seyretmesini sağladığı bilinmektedir. Bununla birlikte aşı olanlar da hastalığa yakalanabilmekte ve bulaştırıcı olabilmektedir. Aşı olanlar ve hastalığı geçirenler de maske, mesafe ve hijyen kurallarına uymaya mutlaka devam etmelidir. COVID-19 aşısı çocuklara da yapılmalı mı? Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de COVID-19 aşısı ilk önce sağlık çalışanları ve ileri yaştaki bireylere uygulanmış daha sonra diğer yaş gruplarına da uygulanmıştır. Hastalığın ağır seyretmesi riski olan kanser hastaları ve kronik rahatsızlıkları olan kişiler de aşılanmaktadır. Ülkemizde 12 yaşından büyük çocuklara COVİD-19 aşıları uygulanmaktadır. Daha küçük çocuklara aşı uygulaması için Dünya Sağlık Örgütü gibi kuruluşlar ve Sağlık Bakanlığı yetkililerinin yapacağı açıklamaların takip edilmesi gerekmektedir. Aşı sonrası banyo yapabilir miyim? COVID-19 aşısı olan kişiler isterlerse aşı sonrasında banyo yapılabilir. Aşı öncesi ağrı kesici alınmalı mı? Ağrı kesicilerin eğer ağrı ve ateş ortaya çıkarsa kullanılması tercih edilir. Alerjisi olanlar aşı yaptırabilir mi? Aşının birinci dozunda alerjik reaksiyon ortaya çıkanlar bunu doktoruyla paylaşarak ikinci doza karar vermelidir. Yumurta, penisilin gibi başka maddelere alerjisi olanlar aşı olabilirler. Alerji gibi istenmeyen etkilerin ortaya çıkması durumuna karşı önlem amacıyla aşı olduktan sonra 15-30 dakika sağlık kuruluşunda beklenmesi önerilmektedir.
Alerjisi olanlar aşı yaptırabilir mi? Aşının birinci dozunda alerjik reaksiyon ortaya çıkanlar bunu doktoruyla paylaşarak ikinci doza karar vermelidir. Yumurta, penisilin gibi başka maddelere alerjisi olanlar aşı olabilirler. Alerji gibi istenmeyen etkilerin ortaya çıkması durumuna karşı önlem amacıyla aşı olduktan sonra 15-30 dakika sağlık kuruluşunda beklenmesi önerilmektedir.