Tükenmişlik Sendromu Nedir? Tükenmişlik Belirtileri ve Tedavisi
İlk olarak 1974 yılında Herbert Freudenberger tarafından tanımlanan tükenmişlik sendromu, beklentiyi karşılamayan mesleki faaliyetin neden olduğu uzun süreli veya tekrarlayan iş stresi sonucu, duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı isteğinin azaldığı psikolojik bir sorundur. Dünya Sağlık Örgütü tükenmişlik sendromunu, "başarılı bir şekilde yönetilemeyen ve kronikleşen işyeri stresinin bir sonucudur" ifadeleriyle tanımlamaktadır. Tükenmişlik Sendromu Nedir? Tükenmişlik sendromu, kişinin iş veya sosyal hayatıyla ilgili yaşadığı stres ve baskının kontrolden çıkması sonucunda enerjisinin düştüğü, duygusal olarak bu süreci yönetemediği ve yıprandığı bir durumdur. Tükenmişlik sendromuna yakalanan kişi, işini sevmediğinde, yapılan işten tatmin olmadığı durumlarda ve sosyal hayatındaki ilişkilerde sorun yaşadığında tükenmişlik sendromu yaşayarak ciddi bir buhran dönemine girebilir. Kişi hayatın yoğun hengamesi ve koşuşturması içinde nefes almayı, geri çekilmeyi ve dinlenmeyi unutabilir. Bu süreçte kendi psikolojisine ve duygularına zaman ayırmayan kişi zamanla duygusal bir çöküş yaşar ve tükenir. Psikolojik olarak bu çöküş tükenmişlik sendromuna yol açar. Tükenmişlik Sendromu Belirtileri Nelerdir? Tükenmişlik sendromunun gözle görülür en yaygın belirtileri arasında kişinin bitkin hissetmesi, günlük hayattaki işlerini yapamayacak hale gelmesi, duyarsızlaşması, gergin hissetmesi, uykularının bozulması ve zamanla grip gibi hastalıklara karşı savunmasız kalması yer alır. Tükenmişlik sendromu belirtileri, içinde bulunan durumun hangi aşamada olduğuna göre değişiklik gösterebilir. En önemli ve gözle görülür tükenmişlik sendromu belirtileri şöyledir: - Enerjinin tükenmesi - Kişinin işine karşı soğuması, işi hakkında şüphe duyması - İşe yönelik etkinliğin ve isteğin azalması - Kişinin bitkin hissetmesi - Günlük işlerinin yapamayacak duruma gelinmesi - Motivasyonda azalma - Duyarsızlık - Gerginlik, agresiflik veya içine kapanıklık - Olumsuz düşüncelerin artması ve karamsarlık - Umutsuzluk - Kendini değersiz hissetme - Uykuların bozulması - Grip gibi hastalıklara karşı savunmasız kalınması Tükenme duygusu ve bitkinlik Bu duygu vücuda hem yorgunluk hem de fiziksel olarak yansıyabilir. Sahip olunan enerji zamanla tükenerek azalmaktadır. Duyarsızlaşma Bu duyguyla birlikte uyuşma hissi oluşmaktadır. İnsanlarla iletişim kurmaktan kaçınarak kayıtsızlık hissi yoğunlaşmaktadır. Kişisel başarıda azalma Maruz kalınan stresten ötürü zamanla iş yapamayacak duruma gelindiğinde kişisel başarıda azalma meydana gelmektedir. Daha önce keyifle yapılan bir iş artık keyifli gelmemeye başlayarak yaratıcılığın ve konsantrasyonun kaybolmasına neden olabilmektedir. Tükenmişlik sendromu belirtileri fiziksel, duygusal ve davranışsal belirtileri şu şekilde sıralanabilir: Fiziksel belirtiler: - Yorgun hissetmek - Uyumakta zorluk çekmek - İştah değişikliği - Baş ağrısı veya kas ağrısı Duygusal belirtiler: - Motivasyon eksikliği - Kendinden şüphe duyma duygusu - Başarısızlık veya yalnızlık hissi - Genel bir memnuniyetsizlik Davranışsal belirtiler: - Sosyal izolasyon - Sorumluluklarını yerine getirmemek - İşle ilgili öfke patlamaları Tükenmişlik Sendromu Neden Olur? Yoğun stres ve baskı altında çalışmak, mobbinge uğramak, işlerin acil bir şekilde yapılmasının istenmesi sonucu oluşan gerginlik ve kaygı, rekabet odaklı bir çalışma ortamı ve sosyal hayattaki ilişkilerde yaşanan sorunlar tükenmişlik sendromuna yol açan faktörler arasında gösterilir. Günlük hayatta ortaya çıkan yüksek stres her zaman tükenmişlik sendromuna yol açmayabilir. Stres iyi yönetildiğinde tükenmişlik sendromunun yarattığı yan etkiler ortaya çıkmamaktadır. Fakat bazı kişiler ve meslek çalışanları diğer çalışanlara oranla daha yüksek stres ve baskı altındadır. Ağır iş yükleri bazı bireyleri tükenmişlik sendromu yaşamasına sebep olabilir. Tükenmişlik sendromunun nedenleri şu şekilde sıralanabilir: - Yoğun stres ve baskı altında çalışmak - Mobbinge uğramak - Zaman baskısı sonucu gerginlik ve kaygı - Rekabet odaklı bir çalışma ortamı - Sosyal hayattaki ilişkilerde yaşanan sorunlar Zaman baskısı, stres ve kaygı Özellikle gün içerisinde işlerini yapmak için zaman baskısına maruz kalan kişilerin tükenmişlik sendromu yaşama olasılıkları yüksek olmaktadır. Yöneticiden beklenen iletişim ve desteğin eksikliğini hissetme veya mobbinge uğramak Yöneticinin çalışanlar üzerinde oluşturduğu destek kişinin strese maruz kalmasını önleyerek psikolojik bir tampon görevi görmektedir. Yöneticiler tarafından desteklendiğini hisseden çalışanların tükenmişlik sendromu yaşama olasılıkları düşük olmaktadır. Bunun yanında işyerinde yöneticisi tarafından mobbinge uğrayan kişilerde de tükenmiş sendromuna yakalanma riski artar. Rolündeki netlik eksikliği Çalışanlar işlerini yaparken kendilerinden ne beklendiğini bilerek hareket etmektedir. Bu beklentiler sıklaştığında ve net olmadığı durumlarda çalışanın tükenmişlik sendromuna girmesi olası olarak görülmektedir. Yönetilemeyen iş yükü Kişinin gün içerisindeki iş yükü yönetilemez hissedildiğinde umutsuzluk duygusu ortaya çıkabilir. Bu durum hızlı bir şekilde ilerleyerek tükenmişlik sendromuna yol açabilir.
Duyarsızlaşma Bu duyguyla birlikte uyuşma hissi oluşmaktadır. İnsanlarla iletişim kurmaktan kaçınarak kayıtsızlık hissi yoğunlaşmaktadır. Kişisel başarıda azalma Maruz kalınan stresten ötürü zamanla iş yapamayacak duruma gelindiğinde kişisel başarıda azalma meydana gelmektedir. Daha önce keyifle yapılan bir iş artık keyifli gelmemeye başlayarak yaratıcılığın ve konsantrasyonun kaybolmasına neden olabilmektedir. Tükenmişlik sendromu belirtileri fiziksel, duygusal ve davranışsal belirtileri şu şekilde sıralanabilir: Fiziksel belirtiler: - Yorgun hissetmek - Uyumakta zorluk çekmek - İştah değişikliği - Baş ağrısı veya kas ağrısı Duygusal belirtiler: - Motivasyon eksikliği - Kendinden şüphe duyma duygusu - Başarısızlık veya yalnızlık hissi - Genel bir memnuniyetsizlik Davranışsal belirtiler: - Sosyal izolasyon - Sorumluluklarını yerine getirmemek - İşle ilgili öfke patlamaları Tükenmişlik Sendromu Neden Olur? Yoğun stres ve baskı altında çalışmak, mobbinge uğramak, işlerin acil bir şekilde yapılmasının istenmesi sonucu oluşan gerginlik ve kaygı, rekabet odaklı bir çalışma ortamı ve sosyal hayattaki ilişkilerde yaşanan sorunlar tükenmişlik sendromuna yol açan faktörler arasında gösterilir. Günlük hayatta ortaya çıkan yüksek stres her zaman tükenmişlik sendromuna yol açmayabilir.