Çocuklarda Akut İshal ve Tedavisi
Akut ishal, genellikle virüslerin neden olduğu bağırsak enfeksiyonunun bir sonucu olarak ortaya çıkan ve birkaç gün içinde düzelen geçici bir durumdur. Çocuklarda akut ishal oldukça yaygındır ve genellikle hafif veya orta şiddettedir. Başlıca risk vücutta oluşabilecek sıvı eksikliğidir. Dolayısıyla, etkilenen çocuğa yeterli miktarda sıvı vermek tedavinin ana unsurudur. Memorial Şişli Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Uz. Dr. Utkucan Uçkun, çocuklarda akut ishal ve tedavisi hakkında bilgi verdi. Çocuklarda akut ishalin nedenleri nelerdir? Bağırsak enfeksiyonu ( gastroenterit ), enfeksiyona bağlı ishalin en sık nedenidir; - Sıklıkla tablodan virüsler sorumludur. Yakın temas veya enfekte kişinin başkaları için yiyecek hazırlamasıyla kolayca kişiden kişiye yayılır. Rotavirüs enfeksiyonu çocuklarda ishalin en yaygın nedenlerindendir ancak rotavirüs aşısının rutin aşılama programına dahil edildiği ülkelerde vakalarda önemli bir azalma gözlenmektedir. Adenovirüs ve norovirüs , ishale neden olan diğer virüs tipleridir. Sıklıkla tablodan virüsler sorumludur. Yakın temas veya enfekte kişinin başkaları için yiyecek hazırlamasıyla kolayca kişiden kişiye yayılır. Rotavirüs enfeksiyonu çocuklarda ishalin en yaygın nedenlerindendir ancak rotavirüs aşısının rutin aşılama programına dahil edildiği ülkelerde vakalarda önemli bir azalma gözlenmektedir. Adenovirüs ve norovirüs , ishale neden olan diğer virüs tipleridir. - Gıda zehirlenmesi (bakteri içeren yiyecek tüketimi) bazı ishal vakalarından sorumludur. Campylobacter, Salmonella ve Escherichia coli en sık görülen bakteri türleridir. Parazitlerle enfekte gıdalar da gıda zehirlenmesine neden olabilir. - Bakteri veya enfeksiyona yol açan diğer ajanlarla temas etmiş su dünya genelinde enfeksiyona bağlı ishalin diğer bir yaygın nedenidir, sıklıkla da hijyen koşulları çok kötü olan ülkelerde görülür. Enfeksiyona bağlı olmayan nedenler arasında kalın bağırsak iltihabı ( kolit ), gluten intoleransı ( Çölyak hastalığı ) veya besin alerjisi gibi nadir tablolar yer almaktadır. Çocuklarda akut ishalin belirtileri nelerdir? Çocuklarda ishal genellikle 24-48 saat içinde düzelen kusma atağı ile başlar. Belirtiler bir veya iki gün süren hafif ishal ve bulantıdan, birkaç gün süren şiddetli ve bol sulu dışkılamaya kadar değişkendir. İshal, genellikle 24 saat içinde en az üç kez gözlenen yumuşak kıvamlı veya sulu dışkılama olarak ifade edilmektedir. Çocuklarda ani başlangıçlı ishalin yaygın belirtileri şunlardır: - Yumuşak kıvamlı veya sulu dışkılama, - Dışkılama ile rahatlayan ve kramplar halinde gelen karın ağrısı atakları, - Bulantı ve kusma, - Yüksek ateş, - Kas veya baş ağrısı , İshal genellikle 3-5 gün sürer, bu süre bazen daha uzayabilir. Yumuşak kıvamlı dışkılama, bağırsaklar normal düzenine dönmeden bir hafta kadar daha sürebilir. Bazı çocuklar, akut ishalden sonra zaman içinde düzelen geçici bir laktoz intoleransı geliştirirler; bu durumda süt içtikten veya süt ürünleri tükettikten sonra yumuşak kıvamlı dışkılarlar. Vücuttaki sıvı eksikliği (dehidratasyon) belirtileri nelerdir? İdrar çıkışında azalma, ağız kuruluğu, gözyaşında azalma, göz kürelerinde çöküklük, halsizlik ve huzursuzluk sıklıkla gözlenebilen dehidratasyon belirtileridir. Ancak, acil tıbbi yardım alma gereksinimi ifade eden uykuya meyillilik, soluk veya alacalı bir cilt, soğuk el ve ayaklar, ıslak bez sayısında ciddi azalma, hızlı ve yüzeysel soluma gibi belirtiler dehidratasyonun şiddetli olduğunu göstermektedir. Akut ishalde hangi çocuklar dehidratasyon gelişimi açısından daha risk altındadır? - 1 yaş altı çocuklar (özellikle 6 ayın altındaki bebekler): Bunun nedeni, çok daha az sıvı kaybında dahi total vücut sıvılarından oldukça yüksek miktarda kayıp yaşamalarıdır. - 1 yaş altı beklenen kilolarını yakalayamayan düşük doğum ağırlıklı bebekler - Hastalık sırasında emmeyi bırakan ve anne sütü ile beslenen bebekler - Bağırsak enfeksiyonu sırasında sıvı tüketemeyen her yaş grubundan çocuk - Şiddetli ishal ve kusması olan her yaş grubundan çocuk: Özellikle son 24 saat içinde altı kez veya daha sık ishal atağı yaşamışsa ve/veya üç veya daha fazla kez kusmuşsa Çocuklarda akut ishal için herhangi bir test yaptırmak gerekir mi? Belirtiler özellikle bir haftadan daha uzun süredir devam ediyorsa (bu durumda gıda zehirlenmesi daha olasıdır), seyahatten sonra ortaya çıktıysa veya çocuğun genel durumu hastaneye yatırılacak kadar kötü ise dışkı analizi faydalı olabilmektedir. Bu testlerle enfeksiyonun viral, bakteriyel veya paraziter bir nedeni olup olmadığı araştırılır. Çocuklarda hangi durumlarda mutlaka tıbbi yardım alınması gerekir? - 6 aylıktan küçük bebeklerde birden fazla ishal atağı gözleniyor veya ishal 24 saatten daha uzun sürüyorsa - Altta yatan tıbbi bir hastalık varlığında (kalp, böbrek rahatsızlığı veya diyabet ) - Dehidratasyon belirtileri gelişmişse - Uykuya meyilli veya sersemlemiş görünüyorsa - Midesinde hiçbir şey tutamayacak derecede kusuyorsa
Bu testlerle enfeksiyonun viral, bakteriyel veya paraziter bir nedeni olup olmadığı araştırılır. Çocuklarda hangi durumlarda mutlaka tıbbi yardım alınması gerekir? - 6 aylıktan küçük bebeklerde birden fazla ishal atağı gözleniyor veya ishal 24 saatten daha uzun sürüyorsa - Altta yatan tıbbi bir hastalık varlığında (kalp, böbrek rahatsızlığı veya diyabet ) - Dehidratasyon belirtileri gelişmişse - Uykuya meyilli veya sersemlemiş görünüyorsa - Midesinde hiçbir şey tutamayacak derecede kusuyorsa