Diyabetik Ayak Ve Kronik Ayak Yaraları Nasıl Tedavi Edilir?
Diyabet ve damar sertliği ayak yaralarının en önemli iki sebebini oluşturuyor. Birbirinden farklı iki etken gibi görünse de aslında diyabet ve damar sertliği, birbirinin üzerine eklenerek iyileşmesi zor, bakımı ve tedavisi zaman alan, hatta uzuv kaybına sebep olabilen ilerleyici damar hasarına yol açıyor. Ayak yarası gelişen kişilerin mutlaka ayak yara bakımı konusunda deneyimli merkezlere başvurması gerektiğini belirten Memorial Kalp ve Damar Cerrahisi Bölümü Uzmanları , diyabetik ayak ve kronik ayak yaralarının tedavisi ile ilgili bilgi verdi. Diyabetik ayak nedir? Diyabetik ayak, şeker hastalığına sahip olan kişilerde, nöropati olarak adlandırılan sinir hasarının etkisiyle ayaklarda oluşan ve hızlı bir şekilde gelişen yaralardır. Bu yaralar, çatlak, yarık ya da nasırlar kontrol altına alınmadığında tedavisi oldukça zaman almaktadır. Ayak yaralarının teşhis ve tedavi süreci ayak kaybının önlenmesi açısından çok büyük önem taşırken, tedavinin geciktirilmesi durumunda doku kaybı oluşması kaçınılmaz oluyor. Bu nedenle multidisipliner ekip çalışmasıyla ve farklı tedavi yöntemleri gerçekleştirilmesi gerekebilir. Şeker hastalığına bağlı ayak yaraları neden oluşur? Şeker hastalığını ilk belirtileri arasında yer alan ayak yaraları, kontrolsüz diyet, diyabetik vaskülopati (damar darlığı ve tıkanıklığı), nöropati (sinir hasarı) ya da ayak hijyen koşullarının sağlanmamasından dolayı oluşur. Diyabetik ayak evreleri nelerdir? Diyabetli kişilerde sinir hasarına bağlı olarak ayakta kuruluk, çatlak, yarık ve nasır oluşmaktadır. Bu çatlaklardan enfeksiyona neden olarak büyüyebilir. Enfeksiyon kapılması sonucunda ayakta damar hasarı oluşarak yaranın iyileşmesi güçleşir ya da zaman alır. Diyabetik ayakta evreler şu şekildedir: - Evre 0: Sağlıklı cilt - Evre 1: Yüzeyel ülser - Evre 2: Derin ülser - Evre 3: Kemik tutulumu olan ülser - Evre 4: Ön ayak ya da ayak ucu kangreni - Evre 5: Ayak kangreni Diyabetik ayak belirtileri nelerdir? Diyabetik ayak, açılan yaraların tedavisi yapılmadığında, enfeksiyon nedeniyle parmak, ayak ya da bacak kayıplarına neden olabilir. Bu rahatsızlığın ilerlememesi için görülebilecek belirtilere dikkat ederek erkenden önlem almak gerekmektedir. Diyabetik ayak belirtileri şu şekilde sıralanabilir: - Ayakta oluşan yararların çevresinde kızarıklık ve ağrı, - Halsizlik ve yorgun hissetme, - Ateş, - Dengesiz kan şekeri seviyeleri, - Titreme, - Müdahale edilmediğinde ileri aşamada şok yaşanması. Diyabetik ayak hastalığı kimlerde görülür? Uzun zaman boyunda diyabet hastası sahip olan kişilerde diyabetik ayak görülmektedir. Bunun yanında şu kişilerde de diyabetik ayak hastalığına rastlanabilir: - 60 yaş ve üstü kişilerde, - Obezite sorunu olanlarda, - Ayakta sinir hasarı ya da zayıf kan akışı yaşayanlarda, - Yüksek kolesterol ve yüksek tansiyonu olanlarda. Periferik damar hastalıkları nelerdir? Ateroskleroz temelde daha çok büyük damarları hedef alan ve damar duvarında kolesterol birikimi sonucunda zaman içerisinde damarların daralıp tıkandığı fakat aynı zamanda küçük damarların da benzer şekilde etkilendiği bir klinik tablodur. Ateroskleroz, diyabetin de etkisiyle, iyileşmesi zor, enfeksiyonlar ile durumun kötüleşebildiği, bakımı ve tedavisi zaman alan aynı zamanda uzuv kaybına da sebep olabilen ilerleyici bir damar hasarına neden olur. Toplumda diyabetik ayak görülme oranları nelerdir? Diyabet ülkemiz nüfusunun %13,7’sini ilgilendiren bir temel sağlık problemidir. Yani 10 milyonun üzerinde insanı doğrudan ilgilendirmektedir. Her 7 diyabetik hastadan birinde, hayatının bir döneminde ayağında yara açılmaktadır. Erkeklerde diyabetik ayak yarası, kadınlara göre daha sık görülmektedir. Tip1 diyabet hastalarında Tip 2 diyabet hastalarına nazaran diyabetik ayak tablosu istatistiksel olarak yaklaşık 1,5 kat daha fazla izlenmektedir. Bu veriler diyabetik bir hasta açısından ayak bakımının ne kadar ciddiye alınması gerektiğini de göstermektedir. Diyabetik ayak ve kronik ayak yarası açısından risk faktörleri nelerdir? Ayak yaralarının başlıca sebepleri arasında olan diyabetik ayak ve kronik ayak yarasının risk faktörleri şu şekildedir: - Kontrolsüz kan şekeri ve kan yağları düzeyi ile uygun olmayan beslenme alışkanlığı - Kilo fazlası ve obezite - 65 yaşın üstünde olunması - Tanımlanmış damar tıkanıklığı bulunması - Diyabete bağlı göz ve böbrek bozuklukları - Daha önce geçirilmiş ayak yarası hikayesi - Ayakta his kaybı - Ayakta şekil bozuklukları, yetersiz ayak bakımı ve yanlış ayakkabı seçimi Bu temel risk faktörlerinden bir veya birkaçının birlikte olması durumunda diyabetik ve kronik ayak yarası oluşma ihtimali katlanarak artar. Asıl olan yaraların açılmasına izin vermeden, düzenli olarak doktor takibi ile konservatif tedavidir. Diyabetik ayak bakımı nasıl yapılır? - Diyabetik ayak bakımı yaparken gün sonunda ayakları ılık bir suyla sabunlamak ve nazikçe kurulama yapılabilir. Parmak aralarının da kurutulması gerekir. - Yıkama ve kurulamayı yaptıktan sonra kuruluğu gidermek, çatlaması önlemek ve nasır gelişiminin önüne geçmek için nemlendirici kullanılmalıdır.
- Halsizlik ve yorgun hissetme, - Ateş, - Dengesiz kan şekeri seviyeleri, - Titreme, - Müdahale edilmediğinde ileri aşamada şok yaşanması. Diyabetik ayak hastalığı kimlerde görülür? Uzun zaman boyunda diyabet hastası sahip olan kişilerde diyabetik ayak görülmektedir. Bunun yanında şu kişilerde de diyabetik ayak hastalığına rastlanabilir: - 60 yaş ve üstü kişilerde, - Obezite sorunu olanlarda, - Ayakta sinir hasarı ya da zayıf kan akışı yaşayanlarda, - Yüksek kolesterol ve yüksek tansiyonu olanlarda. Periferik damar hastalıkları nelerdir? Ateroskleroz temelde daha çok büyük damarları hedef alan ve damar duvarında kolesterol birikimi sonucunda zaman içerisinde damarların daralıp tıkandığı fakat aynı zamanda küçük damarların da benzer şekilde etkilendiği bir klinik tablodur. Ateroskleroz, diyabetin de etkisiyle, iyileşmesi zor, enfeksiyonlar ile durumun kötüleşebildiği, bakımı ve tedavisi zaman alan aynı zamanda uzuv kaybına da sebep olabilen ilerleyici bir damar hasarına neden olur. Toplumda diyabetik ayak görülme oranları nelerdir? Diyabet ülkemiz nüfusunun %13,7’sini ilgilendiren bir temel sağlık problemidir. Yani 10 milyonun üzerinde insanı doğrudan ilgilendirmektedir. Her 7 diyabetik hastadan birinde, hayatının bir döneminde ayağında yara açılmaktadır.