Covid-19 aşıları hakkında bilinmesi gerekenler
Tüm dünyayı yaklaşık üç yıldır etkisi altına alan COVID-19’dan korunmak ve virüsün toplumda yayılmasını önlemek için maske, mesafe ile temizlik kurallarına uymak büyük önem taşıyor. Bu önlemlerle birlikte toplumun aşılanması ve COVID- 19’a karşı bağışıklık oluşturulması en önemli öncelikler arasında yer alıyor. Koronavirüs bağışıklığı konusunda uzun süredir yapılan çalışmalar sonucu onaylanan aşılar sayesinde kişinin hem kendisini koruma altına alması hem de başkalarına hastalığı bulaşma riskinin önlenmesi amaçlanıyor. Memorial Şişli Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. M. Servet Alan, COVID- 19 aşısı hakkında merak edilen soruları yanıtladı ve iğnesiz COVID- 19 aşıları hakkında bilgi verdi. Aşı nedir? Aşılar vücutta hastalığa karşı özgül koruyucu yanıt oluşturmak için kullanılan maddelerdir. Bunlar ölü veya değişime uğratılmış mikroplar ya da bunları temsil eden parçacıklar olabilir. Aşılar iğne, ağız veya burun yoluyla uygulanmaktadır. Aşı bulaşıcı hastalıklardan tamamen korur mu? Aşılar bağışıklık sistemimizin virus ve bakterileri ve onların zararlı ürünlerini tanımasını sağlar. Böylece gerçek tehlike ile karşılaşınca daha etkili bir savunma mümkün olur. Aşıların sağladığı koruma ile aşının etkili olduğu hastalıklar tamamen önlenebilir veya daha hafif seyredebilir. Geçmiş dönemlerde görülen çocuk felci, kızamık, difteri, boğmaca, kabakulak ve hepatit gibi bulaşıcı hastalıklar aşılama yöntemi ile kontrol altına alınmıştır. Aşılar ne zamandan beri kullanılmaktadır? Bilinen ilk aşılardan biri M.Ö 1000 yıllarında Hindistan’da kullanılan çiçek aşısıdır. 1720 yılında Lady Montagu Türkiye’den Avrupa’ya çiçek aşısını götürmüştür. 1870-1880‘lerde Louis Pasteur zayıflatılmış bakteri ve viruslarla aşılamayı başlatmıştır. Aşılama çalışmaları sayesinde 1970’lerde çiçek hastalığı yok edilmiş, çocuk felci çok azalmıştır. Ne tür aşılar üretilmektedir? Canlı ve ölü aşılar mevcuttur. Canlı aşılar değişime uğratılmış, zayıflatılmış bakteri veya virusları içerir. Bu aşılar hastalığa yol açmaz, vücutta sınırlı ölçüde çoğalır ve bağışıklık oluştururlar. BCG, çocuk felci, kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği, sarıhumma, tifo aşıları canlı aşılardır. Ölü aşılar ölü tam bakteri veya tam virus aşıları veya bunların parçacıklarını içerir. Boğmaca ve kolera aşıları ölü tam bakteri aşılarıdır. Çocuk felci, hepatit A ve grip aşıları ölü tam virus aşılarıdır. Difteri, boğmaca, tetanus, meningokok, tifo, pnömokok, Haemophilus influenzae B aşıları ise parçacık aşılarıdır. Aşılar hastalıktan nasıl koruyor? Aşılar doğal savunma mekanizmalarını uyararak, hastalıklardan korunmayı sağlamaktadır. Aşılar tehlikeli midir? Aşılar genel olarak son derece güvenlidir. Yan etkiler seyrek olarak görülür. Aşılar sayesinde milyonlarca ölüm veya sakatlık önlenir. Yan etkilerin çoğu aşı yerinde küçük rahatsızlıklardır. Hafif yan etkiler % 1-30 sıklığında görülebilir. Ateş, yaygın döküntü, ağrılar nadir olarak görülür. Ölüm ve sakatlıklar çok nadirdir ve genellikle alerjiye bağlıdır. Hastanın ciddi alerjisi varsa bunu belirtmesi önemlidir. Ağır alerji öyküsü olanlar saptanarak bu tabloların çoğu önlenebilir. Aşı olurken bildirilmesi gereken risk yaratabilecek durumlar nelerdir? Aşı olurken gebelik, bağışıklığı baskılayan AIDS gibi hastalıklar ve bağışıklığı baskılayıcı ilaçların kullanılması, alerji gibi durum ve hastalıkların mutlaka bildirilmesi gerekir. COVID-19 aşısı hastalıktan korur mu? COVID-19 aşıları hem bizi hem başkalarını hastalıktan koruyabilir ve çok sayıda hayatı kurtarabilir. Aşılar hastalıkları önleyebilir veya daha hafif seyretmelerini sağlayabilir. Aşıların sağladığı bağışıklığın yararları ve COVID-19 infeksiyonunun ciddi riskleri değerlendirildiğinde aşı olmak en doğru karar olarak öne çıkmaktadır. Maske, mesafe ve temizlik hastalığın yayılmasını önlemek için çok önemlidir, fakat hastalığın toplumda yayılmasının, ağır hastalık ve ölüm gibi ciddi etkilerinin önlenmesinde tek başlarına yeterli değildir. Temizlik sağlığın korunmasında en önemli yardımcımızdır ve hep öyle olacaktır. Buna ek olarak, aşı olsak da bir süre daha maske, mesafe ve temizlik önlemlerinin tümüne uymak gerekecektir. COVID-19 aşıları bağışıklık sistemimizi eğitecek ve gerçek virüsle karşılaştığında gerekli savaşı etkin bir şekilde vermesini sağlayacaktır. Eğer toplumun yeterince geniş bir bölümü aşılanarak COVID-19’a bağışık olursa, hastalığın başkalarına geçişi azaltılabilir. Bu sayede çok sayıda yaşam kurtarılabilir. Sonuç olarak, virüsler bundan önceki salgınlarda ve COVID-19 salgınında görüldüğü gibi çok farklı coğrafyalarda hızla yayılıp, tüm dünya için ciddi bir tehdit oluşturabiliyor. Bu nedenle kendinizi, sevdiklerimizi, toplumu ve tüm dünya insanlarını koruyabilmek için aşı olmak gerekir. COVID-19 aşılarının hangileri kullanımda? COVID-19 aşıları için çok sayıda çalışma devam etmektedir. Onaylanan aşılardan ikisi (Sinovac ve Biontech/Pfizer) ülkemizde kullanılmaktadır.
Aşıların sağladığı koruma ile aşının etkili olduğu hastalıklar tamamen önlenebilir veya daha hafif seyredebilir. Geçmiş dönemlerde görülen çocuk felci, kızamık, difteri, boğmaca, kabakulak ve hepatit gibi bulaşıcı hastalıklar aşılama yöntemi ile kontrol altına alınmıştır. Aşılar ne zamandan beri kullanılmaktadır? Bilinen ilk aşılardan biri M.Ö 1000 yıllarında Hindistan’da kullanılan çiçek aşısıdır. 1720 yılında Lady Montagu Türkiye’den Avrupa’ya çiçek aşısını götürmüştür. 1870-1880‘lerde Louis Pasteur zayıflatılmış bakteri ve viruslarla aşılamayı başlatmıştır. Aşılama çalışmaları sayesinde 1970’lerde çiçek hastalığı yok edilmiş, çocuk felci çok azalmıştır. Ne tür aşılar üretilmektedir? Canlı ve ölü aşılar mevcuttur. Canlı aşılar değişime uğratılmış, zayıflatılmış bakteri veya virusları içerir. Bu aşılar hastalığa yol açmaz, vücutta sınırlı ölçüde çoğalır ve bağışıklık oluştururlar. BCG, çocuk felci, kızamık, kızamıkçık, kabakulak, suçiçeği, sarıhumma, tifo aşıları canlı aşılardır. Ölü aşılar ölü tam bakteri veya tam virus aşıları veya bunların parçacıklarını içerir. Boğmaca ve kolera aşıları ölü tam bakteri aşılarıdır.