Çarpık diş (çarpık diş) nedir? Nasıl düzelir?
Çarpık dişlere sahip olmak estetik bir sorun gibi görünmekle birlikte, aslında çeşitli sağlık problemlerine neden olabiliyor. Bunlar arasında çene ekleminde yaşanan rahatsızlıklar ve diş sağlığında ortaya çıkan sorunlar bulunuyor. Çarpık diş sebepleri arasında genetik geçiş en önemli faktör olsa da, erken dönemde yapılan takip, tedavi ve önlemlerle bu durumun ortaya çıkması asgari düzeye indirilebiliyor. Diş çapraşıklığı çeşitli ortodontik tedavilerle, ortodontik tedavinin yapılmadığı durumlarda ise çeşitli dişeti tedavileri, dolgular ve protetik işlemlerle düzelebiliyor. Memorial Ankara Hastanesi Ağız ve Diş Sağlığı Bölümü’nden Dr. Dt. Nergiz Altuğ, çarpık diş (yamuk diş) ve tedavi yöntemleri ile ilgili bilgi verdi. Çarpık diş nasıl düzeltilir? - Çarpık diş (yamuk diş) ile ilgili sık sorulan sorular Çarpık diş nedir? Çene kemikleri üzerinde yerleşmesi gereken diş dizisinin çeşitli nedenlerle olması gerekenden farklı dizilimine çarpık diş (yamuk diş) denilmektedir. Çarpık dişin nedenleri nelerdir? Çarpık diş oluşumunun sebepleri arasında birçok faktör yer almaktadır. Bu nedenler şu şekilde sıralanabilir: Çene boyutu: Geçmişte yenilen yiyecekler sert ve işlenmemiş olduğu için daha fazla çiğneme ve daha güçlü bir çene yapısı gerektirirdi. Günümüzde ise birçok insanın tükettiği yumuşak ve işlenmiş gıdalar ise daha az çiğneme gerektirmektedir. İnsanlık tarihi sürecinde yaşanan bu değişiklik kollektif çene boyutunu değiştirmiş ve küçültmüştür. Bu küçülme çarpık ve yanlış hizalanmış dişlerin sebepleri arasında yer almaktadır. Çene boyutu: Kötü miyofonksiyonel alışkanlıklar: ağız veya yüz kaslarını ya da işlevlerini etkileyen tekrarlayan davranışlardır. Parmak emme, emzik veya biberon kullanma, dil itme ve ağızdan soluma bu davranışlar arasında yer alır. Ön dişler çıktıktan sonra özellikle başparmak emme alışkanlığı çocuğun dişlerini de etkileyebilir. Ön dişleri öne doğru itebilir veya muhtemelen açık kapanış oluşturabilir. Bununla birlikte, 6 veya 7 yaşından sonra parmak emme devam ederse (yetişkin dişler çıkarken) ön dişlerde yanlış hizalanma ve üst çenede daralma olabilir. Bu nedenle, çocuk henüz küçükken parmak emme alışkanlığını kırmak çok önemlidir. Kötü miyofonksiyonel alışkanlıklar: Yanlış hizalanmış çene (Maloklüzyon) : Üst ve alt dişlerin kapanışında doğru hizalanma meydana gelmediğinde, maloklüzyon yani yanlış kapanış meydana gelir. Kötü miyofonksiyonel (başparmak emme, tırnak yeme, emzik kullanma gibi) alışkanlıklar bir maloklüzyonun oluşmasına neden olabilir. Yanlış hizalanmış çene (Maloklüzyon) : Genetik geçiş: Ebeveynlerden birinde veya her ikisinde çarpık diş olması, çocukların dişlerinde de çarpıklık olma ihtimalini yükseltir. Fazla dişler, anormal derecede büyük dişler veya küçük çeneler nedeniyle çapraşıklık meydana geldiğinde, genetik genellikle önemli bir rol oynar. Ayrıca ebeveynlerde bulunan derin kapanış veya açık kapanış da genetik olarak çocuklara geçebilir. Alt çene ileriliği, üst çene fırlaklığı ve çarpık dişler gibi birçok ortodontik problem, genetikten büyük ölçüde etkilenir ve çoğu durumda önlenemez, ancak düzeltilebilir Genetik geçiş: Kötü ağız hijyeni: Çocuklarda süt dişleri, gelecekteki yetişkin dişler için yer tutucu görevi görür. Süt dişini erken kaybeden bir çocuğun ağzında yer alan yan dişler kaybedilen dişin yerine sürüklenerek, çıkmaya hazırlanan yetişkin dişin alanını daraltabilir. Bu nedenle, çarpık dişin önüne geçmek için öncelikle çocukların süt dişlerine iyi bakmak gerekmektedir. Bu nedenle hem bebeklerde hem de çocuklarda diş bakımı ve diş kontrollerinin düzenli ve doğru şekilde yapılması büyük önem taşımaktadır. Kötü ağız hijyeni: Beslenme bozukluğu : Kötü beslenme, özellikle çocuklarda, çarpık dişlerin potansiyel öncüleri olan diş çürümesine ve zayıf diş gelişimine yol açabilir. Beslenme bozukluğu Yaralanma ve travmalar: Yüze veya ağıza alınan bir darbe, dişleri yerinden oynatarak bir veya daha fazla dişin çarpık olmasına neden olabilir. Yaralanma ve travmalar: Diş eti hastalığı: Diş etlerinde oluşan herhangi bir yaralanma veya hastalık gibi durumlar dişleri etkileyebilir. Diş eti hastalıkları dişlerin gevşemesine, ısırmanın bozulmasına ve diş hizalarının değişmesine sebep olabilir. Diş eti hastalığı: Yaşlanma: Yaşlandıkça dişler öne doğru kaymaya başlar. Buradaki asıl sebep yaşlanma ile birlikte çene kemiğinin yıllar içinde yoğunluğunu kaybedip, şekil değiştirmesi ve dişleri ağzın ön kısmına doğru itmesidir. Bu sebeple yaşla beraber çarpıklık artabilir. Yaşlanma: Çarpık diş belirtileri nelerdir? Dişlerdeki çarpıklık derecesine göre hafif veya şiddetli olabilmektedir. Çarpık dişler gülümsendiğinde çok belli bir şekilde fark edilebilir ya da dişlerin arka kısmında bulunuyorsa fark edilmeyebilir. Çarpık dişler, dişlerin sağlığını, işleyişini etkileyebilir. Diş çarpıklığında plak oluşumu, diş çürüğü ve diş eti hastalığı, diş sıkma ve çeneyi kaydırma, çene ve baş ağrısı görülebilecek belirtiler arasında yer alır.
Kötü miyofonksiyonel (başparmak emme, tırnak yeme, emzik kullanma gibi) alışkanlıklar bir maloklüzyonun oluşmasına neden olabilir. Yanlış hizalanmış çene (Maloklüzyon) : Genetik geçiş: Ebeveynlerden birinde veya her ikisinde çarpık diş olması, çocukların dişlerinde de çarpıklık olma ihtimalini yükseltir. Fazla dişler, anormal derecede büyük dişler veya küçük çeneler nedeniyle çapraşıklık meydana geldiğinde, genetik genellikle önemli bir rol oynar. Ayrıca ebeveynlerde bulunan derin kapanış veya açık kapanış da genetik olarak çocuklara geçebilir. Alt çene ileriliği, üst çene fırlaklığı ve çarpık dişler gibi birçok ortodontik problem, genetikten büyük ölçüde etkilenir ve çoğu durumda önlenemez, ancak düzeltilebilir Genetik geçiş: Kötü ağız hijyeni: Çocuklarda süt dişleri, gelecekteki yetişkin dişler için yer tutucu görevi görür. Süt dişini erken kaybeden bir çocuğun ağzında yer alan yan dişler kaybedilen dişin yerine sürüklenerek, çıkmaya hazırlanan yetişkin dişin alanını daraltabilir. Bu nedenle, çarpık dişin önüne geçmek için öncelikle çocukların süt dişlerine iyi bakmak gerekmektedir. Bu nedenle hem bebeklerde hem de çocuklarda diş bakımı ve diş kontrollerinin düzenli ve doğru şekilde yapılması büyük önem taşımaktadır.