Sirkadiyen Ritim Bozukluğu Nedir? Neden Olur, Belirtileri Nelerdir?
Sirkadiyen ritim bozukluğu, vücudun uyku veya uyanma zamanının geldiğini söyleyen ve sirkadiyen ritim olarak ifade edilen iç saatinin çalışmadığı veya bozulduğu zamanlarda ortaya çıkan nörolojik kaynaklı uyku bozukluğudur. Sirkadiyen ritim bozukluğu süreci vücuttaki önemli süreçlerde rol oynar. Bu ritim doğru çalışmadığında, uyku, uyanma ve günün saatiyle ilgili vücut senkronizasyonu bozulabilir Bu bozuklukların çoğu tedavi edilebilir ve bazıları geçicidir. Vücutta yapılan basit değişiklikler veya ayarlamalarla çözülür. Sirkadiyen Ritim Bozukluğu Nedir? Sirkadiyen ritim bozukluğu, vücudun uyku ve uyanıklık döngüsünün anormal hale geldiği nörolojik bir rahatsızlık olarak tanımlanır. Latince’den 'circa' ve 'diem' sözcüklerinin bir araya getirilmesiyle oluşan sirkadiyen, 'yaklaşık bir gün' anlamına gelir. Vücudun 24 saatlik döngüsüne göre işleyen biyolojik saati söz konusu olan bozukluk nedeniyle uyku ve uyanıklık süreli düzensiz hale gelir. Vücudun sirkadiyen ritmi ışık, yemek, sıcaklık ve karanlık döngüsü gibi birçok faktöre bağlı olarak belirlenir. Bu döngü bozulduğunda uyku düzeninde aksaklıklar, dikkat eksikliği ve ruh halinde değişiklikler ortaya çıkar. Sirkadiyen Ritim Bozukluğu Çeşitleri Nelerdir? Sirkadiyen ritim uyku bozukluğu farklı çeşitlerde görülen nörolojik bir bozukluktur. Söz konusu olan türler uyku-uyanıklık döngüsündeki sapmalara göre sınıflandırılır. Sirkadiyen ritim bozuklukları aşağıdaki gibidir: - Jet Lag Bozukluğu , vücudun gece-gündüz döngüsünün bozulması anlamına gelir. Genellikle uzun mesafeli seyahatlerde ortaya çıkan bu durum, vücudun bulunduğu bölgedeki uyku saatine uyum sağlamada yaşadığı zorluktur. İç ritmin bozulmasına neden olan Jet Lag bozukluğu kabin basıncının, atmosferin ve güneş ışığının etkisiyle meydana gelir. Jet Lag Bozukluğu - Vardiyalı çalışma uyku bozukluğu , çalışma saatlerinin vücudun uyku saatlerini etkilemesi ve değiştirmesi durumudur. Özellikle gece vardiyasında çalışan bireylerde görülen bu durum vücudun biyolojik saatiyle senkronize olmamasıdır. Bu sirkadiyen ritim bozukluğunda kişi, gece uyumakta gündüz de uyanmakta zorlanır. Vardiyalı çalışma uyku bozukluğu - İleri uyku-uyanıklık evresi bozukluğu , normal uyku saatinden daha erken uyuma ve uyanma durumudur. Çoğunlukla yaşlı insanlarda görülen bu uyku bozukluğunda kişi akşam 8-9 gibi uyur. Gece 3-4 civarında uyanır ve anormal bir gün düzeni söz konusudur. İleri uyku-uyanıklık evresi bozukluğu - 24 saat olmayan uyku-uyanıklık ritmi bozukluğu , vücudun biyolojik saatinin 24 saatlik döngüye uymamasıdır. Bu uyku bozukluğunu yaşayan kişilerin düzenleri değişken ve anormaldir. Genelde körlük gibi görsel algı eksikliği olan bireylerde görülür, kişi farklı saatlerde uyur ve uyanır. 24 saat olmayan uyku-uyanıklık ritmi bozukluğu - Düzensiz uyku-uyanıklık ritmi bozukluğu , kişinin uzun süre uyumaması ve gün içinde kısa kestirmeler yapması durumudur. Demans ve diğer dejeneratif beyin hastalıkları olan kişiler bu uyku bozukluğuna daha fazla eğilimlidir. Kişi çoğunlukla gece uykusunu alamaz ve gündüz saatlerinde uyanık kalır. Düzensiz uyku-uyanıklık ritmi bozukluğu - Gecikmiş uyku fazı bozukluğu ((DSWPD), kişinin gece geç saatlerde uyuması ve sabah da geç saatlerde uyanmasıyla açıklanabilir. Buna bağlı olarak iş ve okul programında aksamalar meydana gelir. Çocuk ve genç bireylerde daha fazla görülen bu durumda gün boyu uyku hali hakimdir. Gecikmiş uyku fazı bozukluğu Sirkadiyen Ritim Bozukluğu Neden Olur? Genellikle beyni veya hormonlarınızı etkileyen genetik durumlar sirkadiyen ritim bozukluklarına sebep olabilir. Örneğin, Smith-Magenis sendromu, vücudun uyumanıza yardımcı olan melatonin hormonunu ne kadar veya ne sıklıkta ürettiğini etkileyebilen genetik bir durumdur. Bununla birlikte sirkadiyen ritim bozukluğunun nedenleri arasında çevresel, fiziksel ve sosyal faktörler yer alır. Çeşitli etmenlerin tetiklenmesiyle ortaya çıkan bu durum vücudun uyku düzenini ve enerjisini olumsuz yönde değiştirir. Söz konusu olan nörolojik bozukluğuna neden olan asıl neden beynin belirli bölümünde oluşan problemdir. Beynin içinde yer alan hipotalamus, vücudun biyolojik saatini düzenleyen bir yapıdır. Uyku-uyanıklık döngüsünü kontrol eden bu yapı bozulduğunda 24 saatlik sirkadiyen ritmi değiştirir. Sirkadiyen ritim bozukluğunun diğer nedenleri arasında şunlar yer alır: - Beyin hasarına neden olan kafa travmaları, enfeksiyonlar ya da dejeneratif beyin hastalıkları - Seyahat etme - Gece vardiyasında çalışma - Görme bozuklukları Yukarıdakilerin yanı sıra bazı risk faktörleri vücudun sirkadiyen saat dengesinin bozulmasını tetikleyebilir. Özellikle çocuk ve gençler uyku bozukluğuna daha yatkın olan kimselerdir.
Bu döngü bozulduğunda uyku düzeninde aksaklıklar, dikkat eksikliği ve ruh halinde değişiklikler ortaya çıkar. Sirkadiyen Ritim Bozukluğu Çeşitleri Nelerdir? Sirkadiyen ritim uyku bozukluğu farklı çeşitlerde görülen nörolojik bir bozukluktur. Söz konusu olan türler uyku-uyanıklık döngüsündeki sapmalara göre sınıflandırılır. Sirkadiyen ritim bozuklukları aşağıdaki gibidir: - Jet Lag Bozukluğu , vücudun gece-gündüz döngüsünün bozulması anlamına gelir. Genellikle uzun mesafeli seyahatlerde ortaya çıkan bu durum, vücudun bulunduğu bölgedeki uyku saatine uyum sağlamada yaşadığı zorluktur. İç ritmin bozulmasına neden olan Jet Lag bozukluğu kabin basıncının, atmosferin ve güneş ışığının etkisiyle meydana gelir. Jet Lag Bozukluğu - Vardiyalı çalışma uyku bozukluğu , çalışma saatlerinin vücudun uyku saatlerini etkilemesi ve değiştirmesi durumudur. Özellikle gece vardiyasında çalışan bireylerde görülen bu durum vücudun biyolojik saatiyle senkronize olmamasıdır. Bu sirkadiyen ritim bozukluğunda kişi, gece uyumakta gündüz de uyanmakta zorlanır. Vardiyalı çalışma uyku bozukluğu - İleri uyku-uyanıklık evresi bozukluğu , normal uyku saatinden daha erken uyuma ve uyanma durumudur.