Kemoterapi Nedir? Nasıl Uygulanır, Kemoterapi Yan Etkileri Nelerdir?
Mide bulantısı ve kusma Kemoterapi nedeniyle mide bulantısı ve kusma meydana gelebilir. Bu durum, bazı ilaçların beyindeki kusma merkezini ve mide hareketlerini etkileyerek, bulantı ve kusmaya neden olmasından kaynaklanmaktadır. Genellikle kontrol altına alınabilen bu sorun, kemoterapi öncesinde yan etkilerin oluşmasını önlemek ya da azaltmak için bazı ilaçlar kullanımını gerektirebilir. İlaçların etkisi kişiden kişiye değişebildiği için yan etkileri için rahatlatıcı birden çok ilaç kullanmak gerekebilir. Hastanın, tedavi sürecini en konforlu şekilde geçirmesi ve yan etkileri tolere edebilmesi için doktoru ve hemşiresi ile birlikte kendisi için en uygun ya da yöntem seçilmelidir. Bulantı giderici ilaç almanın yanı sıra bulantı hissini azaltmak için de aşağıdaki öneriler uygulanabilir: Bulantı giderici ilaç almanın yanı sıra bulantı hissini azaltmak için de aşağıdaki öneriler uygulanabilir: - Daha önce bulantı/ kusma deneyiminde yarar görülen bir uygulama varsa öncelikle bu denenmelidir. - Sıcak yiyeceklerin kokusu bulantı hissini artırabilir. Bu nedenle soğuk yiyecekler, örneğin; soğuk sandviç, peynir , süzme peynir, tahıllar gibi oda sıcaklığında veya soğuk servis yapılabilen besinler tercih edilebilir. - Bulantıyı azaltmak için sıvı ve hafif bir diyet uygulanmalıdır. Hızlı bir şekilde sıvı gıda tüketimi midede dolgunluk hissi ve bunun sonucunda da bulantı ve kusmaya neden olabileceğinden, sıvıların yavaş yavaş yudum yudum içimi uygundur. - Bulantı hissini artırabilecek; tatlı, yağlı, çok baharatlı ve ağır kokulu yiyecekler tüketilmemelidir. - Bulantı hissini başlatabilecek kötü koku, bulantısı olan ya da kusan kişiler, yemek yiyen kişiler ya da yemek pişirilen ortam gibi uyarılar ile görüntü, ses ve kokulardan kaçınmak gerekir. - Kemoterapi sırasında ağzınızda hoş olmayan, metalik ya da ilaç tadı algılamasını azaltmaya yardımcı olan sert veya yumuşak, naneli ve ekşi şekerlemeler denenebilir. - Kemoterapi uygulamasından bir gün önce, tedavi günü ve ertesi gün sıvı bir diyetle beslenme önerilir. Öğünler hafif tutularak sık beslenmeye çalışılmalıdır. - Yoğun bulantının olduğu zamanlarda sevilen yiyeceklerden kaçınmak, daha sonra bu yiyeceklere karşı ortaya çıkabilecek tiksintinin önlenmesine yardımcı olacaktır. - Beğenilen bir müzik, televizyon programı, elektronik oyun ve kitap okuma gibi hobiler ile bulantı hissinden uzaklaşmaya çalışılabilir. - Derin nefes alıp-vererek kasların gevşek bırakılması rahatlamayı sağlayabilir. Aşırı bulantı hissedilen dönemlerde uyku denenebilir. - Egzersiz ve eğer yorgun hissedilmiyorsa açık havada yürüyüş yapılabilir. - Düzenli bir ağız bakımı uygulamak hem ağızda yara gelişimini önleyecek hem de rahatlama sağlayacaktır. Bunun için karbonatlı ve tuzlu su ile günde en az üç kez gargara yapılabilir. - Sabah uykudan uyanma anında oluşan bulantı hissi için önerilen bulantı giderici ilaç yataktan kalkmadan alınmalıdır. 30-60 dakika dinlendikten sonra kahvaltı edilmelidir. Tüm bunlara rağmen bulantı ve kusmanın devam etmesi, vücuttan su ve tuz kaybı riskini artıracağı için doktora başvurulmalıdır. - Birkaç günden fazla süren bulantı varlığı nedeniyle hiçbir şey yiyip içememek, günde birden fazla kusma olması, midede katı ya da sıvı hiçbir besinin tutulamaması durumunda doktora danışılmalıdır. Halsizlik Kemoterapi sürecinde halsizlik ve yorgunluk şikayetleri ortaya çıkabilir. Halsizlik nasıl kontrol altına alınır? - Günlük aktivitelerin iyi planlanması, - Hafif yürüyüş ve egzersiz programları, - Ağrı ve depresyonla mücadele, - Bu süreçte bol sıvı alınması gibi yöntemlerle kontrol altına alınabilir. Saç dökülmesi Kemoterapi tedavisinde kullanılan kimyasal ilaçlar, saç üretim sürecine zarar vererek saçların dökülmesine yol açar. Genellikle kemoterapi seansının 1 ila 3 hafta aralığı ile birlikte başlayan saç dökülmesi kemoterapinin yaygın yan etkileri arasında gösterilir. Ağız yaraları Kemoterapinin etkisiyle; ağız, boğaz ve diş etlerinde kızarıklık ile ağız yaralarının oluşmasına yol açabilen ve ’’mukozit ‘’ denilen ağız içi sorunları görülebilir. Bu nedenle yüksek doz kemoterapi alacak hastaların önceden diş-diş eti tedavilerini yaptırmaları önerilmektedir. Ağız içi sorunlar nasıl kontrol altına alınır? - Yumuşak diş fırçası kullanılması, - Her yemekten sonra ve yatmadan önce ılık karbonatlı suyla gargara yapılması, - Sert ve kabuklu yiyeceklerden uzak durulması, - Yumuşak gıdalarla beslenilmesi. - Sıcak yiyeceklerden uzak durulması tavsiye edilmektedir. Vücutta ortaya çıkan kanamalar Kanser ve kanser tedavisine bağlı olarak, kanama ve pıhtılaşma sisteminde sorunlar oluşabilir. Nadiren yüksek doz kullanıldığında, kemoterapi ilaçları kanda pıhtılaşmayı sağlayan trombosit (PLT) sayısını azaltabilir. Bu nedenle de hastanın kanamaya eğilimi artabilir. Kanama sorunu nasıl kontrol altına alınır? - Ciltte kırmızı küçük benekler ve morarma oluşursa, - İdrarda kan görülürse , - Dışkılamada renk siyah veya beyaz olursa,
Nadiren yüksek doz kullanıldığında, kemoterapi ilaçları kanda pıhtılaşmayı sağlayan trombosit (PLT) sayısını azaltabilir. Bu nedenle de hastanın kanamaya eğilimi artabilir. Kanama sorunu nasıl kontrol altına alınır? - Ciltte kırmızı küçük benekler ve morarma oluşursa, - İdrarda kan görülürse , - Dışkılamada renk siyah veya beyaz olursa,