pali_text stringlengths 7 23.7k | sinhala_text stringlengths 1 333k |
|---|---|
පුරිමනිදානං . ‘‘චත්තාරොමෙ , භික්ඛවෙ (අ. නි. 4.49 පස්සිතබ්බා), සඤ්ඤාවිපල්ලාසා චිත්තවිපල්ලාසා දිට්ඨිවිපල්ලාසා. කතමෙ චත්තාරො? අනිච්චෙ, භික්ඛවෙ, නිච්චන්ති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසො. දුක්ඛෙ, භික්ඛවෙ, සුඛන්ති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසො. අනත්තනි, භික්ඛවෙ, අත්තාති සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල... | නිදාන පෙර මෙනි [1] මහණෙනි (i) සඤ්ඤා විපල්ලාසයෝද චිත්ත විපල්ලාසයෝද දිට්ඨි විපල්ලාසයෝද (ii) සතරක් වෙත්. කවර සතරක්ද යත්? මහණෙනි. (i) අනිත්යයෙහි නිත්යයයි හඟින්නාවූ (iii) සඤ්ඤා විපල්ලාසයද සිතන්නාවූ චිත්ත විපල්ලාසයද දකින්නාවූ දිට්ඨි විපල්ලාසයද (iv) මහණෙනි, (2) දුකෙහි සැපයයි හඟින්නාවූ (මෙහි (iii) මහණෙනි (3) අනාත්මයෙහි) ආත්ම... |
මග්ගොති කෙනට්ඨෙන මග්ගො? සොතාපත්තිමග්ගක්ඛණෙ දස්සනට්ඨෙන සම්මාදිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨියා පහානාය මග්ගො චෙව හෙතු ච, සහජාතානං ධම්මානං උපත්ථම්භනාය මග්ගො චෙව හෙතු ච, කිලෙසානං පරියාදානාය මග්ගො චෙව හෙතු ච, පටිවෙධාදිවිසොධනාය මග්ගො චෙව හෙතු ච, චිත්තස්ස අධිට්ඨානාය මග්ගො චෙව හෙතු ච, චිත්තස්ස වොදානාය මග්ගො චෙව හෙතු ච, විසෙසාධිගමාය මග්ගො ච... | [1] මාර්ගය යනු කිනම් අර්ථයෙන් මාර්ගය නම් වේද සොතාපත්ති මාර්ග ක්ෂණයෙහි දැකීම් අර්ථයෙන් සම්යක් දෘෂ්ටිය (ii) මිථ්යාදෘෂ්ටිය පහකිරීම පිණිස මාර්ගයද වෙයි. හේතුවද වෙයි. (iii) (මේ වාක්ය අගට “පිණිස මාර්ගයද හේතුවද වෙයි” යන වචන යොදන්න) [2] සහජාතවූ ධර්මයන්ට උපකාර - ක්ලේශයන් ක්ෂයකිරීම - ප්රතිවෙධාදිය පිරිසිදුවීම - සිත ස්වකීය කෘත්... |
‘‘මණ්ඩපෙය්යමිදං , භික්ඛවෙ, බ්රහ්මචරියං. සත්ථා සම්මුඛීභූතො තිධත්තමණ්ඩො (තිවිධො මණ්ඩො (බහූසු) අට්ඨකථා ඔලොකෙතබ්බා). සත්ථරි සම්මුඛීභූතෙ දෙසනාමණ්ඩො, පටිග්ගහමණ්ඩො, බ්රහ්මචරියමණ්ඩො’’. කතමො දෙසනාමණ්ඩො? චතුන්නං අරියසච්චානං ආචික්ඛනා දෙසනා පඤ්ඤාපනා පට්ඨපනා විවරණා විභජනා උත්තානීකම්මං (උත්තානිකම්මං (ක.)), චතුන්නං සතිපට්ඨානානං...... | [1] මහණෙනි, ශාස්තෲන්වහන්සේ සම්බුද්ධ වූයේයයි, (වීර්ය උපදවා) මේ බ්රහ්මචර්යාව නැමති මණ්ඩලය (පිරිසිදු පානය) පානය කරව් ශාස්තෲන් වහන්සේ සම්මුඛවූ කල්හි පවත්නා මණ්ඩ (පිරිසිදු පාන) තුනකි. දෙසනා මණ්ඩයද පටිග්ගහ මණ්ඩයද බ්රහ්මචරිය මණ්ඩයද වෙත්. [2] දේශනා මණ්ඩය කවරේද? සතර ආර්ය සත්යයන්ගේ (ii) කීම දේශනා කිරීම දැන්වීම පැනවීම විවරණය ක... |
අධිමොක්ඛමණ්ඩො සද්ධින්ද්රියං, අස්සද්ධියං කසටො; අස්සද්ධියං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සද්ධින්ද්රියස්ස අධිමොක්ඛමණ්ඩං පිවතීති - මණ්ඩපෙය්යං. පග්ගහමණ්ඩො වීරියින්ද්රියං, කොසජ්ජං කසටො; කොසජ්ජං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා වීරියින්ද්රියස්ස පග්ගහමණ්ඩං පිවතීති - මණ්ඩපෙය්යං. උපට්ඨානමණ්ඩො සතින්ද්රියං, පමාදො කසටො; පමාදං කසටං ඡඩ්ඩෙත්වා සතින්ද්රියස්ස උ... | [5] සද්ධින්ද්රිය අධිමොක්ඛ මණ්ඩ නමි (ii) අශ්රද්ධාව කසට නමි. අශ්රද්ධා කසටය හැර (iii) සද්ධින්ද්රියයාගේ වශයෙන් අධිමොක්ඛමණ්ඩය පානය කෙරේනුයි මණ්ඩපෙය්ය (පිය යුතු පිරිසිදු පානය) නමි (මේ වාක්ය අගට “මණ්ඩය පානය කෙරේනුයි මණ්ඩපෙය්ය නමි” යොදන්න) විරියින්ද්රිය පග්ගහ මණ්ඩ නමි (iv) කුසීත බව කසට නමි කුසීත බව නමැති කසටය හැර (v) ප... |
අත්ථි මණ්ඩො, අත්ථි පෙය්යං, අත්ථි කසටො. අධිමොක්ඛමණ්ඩො සද්ධින්ද්රියං, අස්සද්ධියං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො - ඉදං පෙය්යං. පග්ගහමණ්ඩො වීරියින්ද්රියං, කොසජ්ජං කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො - ඉදං පෙය්යං. උපට්ඨානමණ්ඩො සතින්ද්රියං, පමාදො කසටො; යො තත්ථ අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො - ඉදං පෙය්යං.... | [12] මණ්ඩයක් ඇත පිය යුත්තක් ඇත. කසටක් ඇත. සද්ධින්ද්රිය අධිමොක්ඛමණ්ඩ නමි. අශ්රද්ධාව කසට නමි. ඒ සද්ධින්ද්රියයෙහි යම් අර්ථ රසයක් ධර්ම රසයක් විමුක්ති රසයක් ඇත්තේද, මෙය පිය යුත්තාය. (මේ ඡේද අගට “යම් අර්ථ රසයක් ධර්ම රසයක් විමුක්තියක් ඇත්තේද, මෙය පිය යුත්ත නමි” යොදන්න) [13] විරියින්ද්රිය පග්ගහ මණ්ඩ නමි. කුසීත බව කසට නමි, ... |
එවං මෙ සුතං - එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. තත්ර ඛො ආයස්මා ආනන්දො භික්ඛූ ආමන්තෙසි - ‘‘ආවුසො භික්ඛවො’’ති. ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො ආනන්දස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා ආනන්දො එතදවොච - ‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා මම සන්තිකෙ අරහත්තපත්තං (අරහත්තං (ස්යා.), අරහත්තපත්තිං අ. නි. 4.170) බ්... | [1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක්සමයෙක්හි ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ කොසඹෑ නුවර ඝොසිතාරාමයෙහි වැඩ වසන සේක. එහිදී ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ “ඇවැත්නි, මහණෙනි”යි භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ඒ භික්ෂූහු “ඇවැත්නි”යි ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක. ඇවැත්නි, යම්කිසි ... |
කථං සමථපුබ්බඞ්ගමං විපස්සනං භාවෙති? නෙක්ඛම්මවසෙන චිත්තස්ස එකග්ගතා අවික්ඛෙපො සමාධි. තත්ථ ජාතෙ ධම්මෙ අනිච්චතො අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා, දුක්ඛතො අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා, අනත්තතො අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා. ඉති පඨමං සමථො, පච්ඡා විපස්සනා. තෙන වුච්චති - ‘‘සමථපුබ්බඞ්ගමං විපස්සනං භාවෙතී’’ති. භාවෙතීති චතස්සො භාවනා - තත්ථ ජාතානං ධම්මානං... | [6] “සමථ (කෙලෙස් සන්සිඳවීම) පෙරදැරි කොට ඇති විදර්ශනාව වඩන්නේ කෙසේද2 නෛෂ්ක්රම්ය වශයෙන් සිතේ එකඟ බව (නොවිසිරී පැවැත්ම) සමාධියයි. ඒ සමාධියෙහි උපන්නාවූ (චිත්ත චෛතසික) ධර්මයන් අනිත්ය වශයෙන් නැවත නැවත බැලීම විදර්ශනා නම් වේ. දුක් වශයෙන් නැවත නැවත බැලීම් අර්ථයෙන් විදර්ශනා නම් වේ. අනාත්ම වශයෙන් නැවත නැවත බැලීම් අර්ථයෙන් විදර... |
අබ්යාපාදවසෙන චිත්තස්ස එකග්ගතා අවික්ඛෙපො සමාධි...පෙ.... ආලොකසඤ්ඤාවසෙන චිත්තස්ස එකග්ගතා අවික්ඛෙපො සමාධි...පෙ.... පටිනිස්සග්ගානුපස්සී අස්සාසවසෙන පටිනිස්සග්ගානුපස්සී පස්සාසවසෙන චිත්තස්ස එකග්ගතා අවික්ඛෙපො සමාධි. තත්ථ ජාතෙ ධම්මෙ අනිච්චතො අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා, දුක්ඛතො අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා, අනත්තතො අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා.... | අව්යාපාද (කොප නොවීම්) වශයෙන් සිත එකඟවූ නොකැලඹෙන සමාධියයි ආලෝක සංඥා වශයෙන් සිත එකඟවූ නොකැළඹෙන සමාධියයි. කෙලෙස් දුරු කිරීමෙන් නිවන් බලන්නහුගේ හුස්ම ගැනීම් වශයෙන්ද කෙලෙස් දුරුකිරීමෙන් නිවන් බලන්නහුගේ හුස්ම පිටකිරීම් වශයෙන් සිත එකඟවූ නොකැළඹෙන සමාධි යයි. ඒ විදර්ශනා වීථියෙහි උපන් (චිත්ත චෛතසික) ධර්මයන් අනිත්ය වශයෙන් නැවත න... |
කථං විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමං සමථං භාවෙති? අනිච්චතො අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා, දුක්ඛතො අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා, අනත්තතො අනුපස්සනට්ඨෙන විපස්සනා. තත්ථ ජාතානං ධම්මානඤ්ච වොසග්ගාරම්මණතා (වොස්සග්ගාරම්මණතා (ස්යා. ක.)) චිත්තස්ස එකග්ගතා අවික්ඛෙපො. සමාධි ඉති පඨමං විපස්සනා, පච්ඡා සමථො. තෙන වුච්චති - ‘‘විපස්සනාපුබ්බඞ්ගමං සමථං භාවෙතී’’ති. භා... | [14] විදර්ශනාව පෙරදැරිකොට ඇති කෙලෙස් සන්සිඳවීම වඩන්නේ කෙසේද? අනිත්ය වශයෙන් නැවත නැවත බැලීම් අර්ථයෙන් විදර්ශනාවයි, දුක් වශයෙන් නැවත නැවත බැලීම් අර්ථයෙන් විදර්ශනාවයි, අනනාත්ම වශයෙන් නැවත නැවත බැලීම් අර්ථයෙන් විදර්ශනාවයි, ඒ විදර්ශනා වීථියෙහි උපන් (චිත්ත චෛතසික) ධර්මයන්ගේද නිවන් අරමුණු බැවින් චිත්තයාගේ (එකග්රතා සංඛ්යාත ... |
කථං සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං භාවෙති? සොළසහි ආකාරෙහි සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං භාවෙති. ආරම්මණට්ඨෙන ගොචරට්ඨෙන පහානට්ඨෙන පරිච්චාගට්ඨෙන වුට්ඨානට්ඨෙන විවට්ටනට්ඨෙන සන්තට්ඨෙන පණීතට්ඨෙන විමුත්තට්ඨෙන අනාසවට්ඨෙන තරණට්ඨෙන අනිමිත්තට්ඨෙන අප්පණිහිතට්ඨෙන සුඤ්ඤතට්ඨෙන එකරසට්ඨෙන අනතිවත්තනට්ඨෙන යුගනද්ධට්ඨෙන. කථං ආරම්මණට්ඨෙන සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං භ... | [16] කෙසේ ආරම්මණ වශයෙන් සමථවිදර්ශනා (කෙලෙස් සන්සිඳවීම් හා තුන් දැක්ම) යුගනන්ධ (සමාන) කොට වඩාද, සිතේ නොසන්සුන්කම දුරුකරන්නහුගේ සිත එකඟකම නම් නොකැලඹිල්ලවූ සමාධිය නිවන් අරමුණයි. අවිජ්ජාව දුරු කරන්නහුගේ නැවත නැවත අනිත්යාදී වශයෙන් බැලීමෙන් ඇතිවන විදර්ශනාවවූ නිවන් අරමුණ මෙසේ අරමුණු කිරීම් වශයෙන් සමථ විදර්ශනාවෝ එක කටයුතු ඇත්... |
කථං ධම්මුද්ධච්චවිග්ගහිතං මානසං හොති? අනිච්චතො මනසිකරොතො ඔභාසො උප්පජ්ජති, ඔභාසො ධම්මොති ඔභාසං ආවජ්ජති, තතො වික්ඛෙපො උද්ධච්චං. තෙන උද්ධච්චෙන විග්ගහිතමානසො අනිච්චතො උපට්ඨානං යථාභූතං නප්පජානාති, දුක්ඛතො උපට්ඨානං යථාභූතං නප්පජානාති, අනත්තතො උපට්ඨානං යථාභූතං නප්පජානාති. තෙන වුච්චති - ‘‘ධම්මුද්ධච්චවිග්ගහිතමානසො හොති සො සමයො, ... | [31] (ඔභාසාදී) ධර්මයන් නිසා ඇවිස්සීමෙන් නොසන්සුන් වීමෙන් රූප බවට පැමිණි සිත ඇතිවන්නේ කෙසේද? අනිත්ය වශයෙන් මෙනෙහි කරන්නාට ආලෝකය උපදී. “ඔභාසො ධම්මො” (එළිය ධර්මයෙකි) යනු ආලෝකයට පැමිණේ. එයින් කැලඹිලි නම් (සිතේ) නොසන්සුන් බවය. ඒ නොසන්සුන් බැවින් වෙනස්වූ සිත අනිත්ය වශයෙන් වැටහීම ඇතිසැටියෙන් නොදනියි. දුක් වශයෙන් වැටහීම ඇති ... |
ඔභාසෙ චෙව ඤාණෙ ච, පීතියා ච විකම්පති; පස්සද්ධියා සුඛෙ චෙව, යෙහි චිත්තං පවෙධති. අධිමොක්ඛෙ ච පග්ගාහෙ, උපට්ඨානෙ ච කම්පති; උපෙක්ඛාවජ්ජනාය චෙව, උපෙක්ඛාය ච නිකන්තියා. ඉමානි දස ඨානානි, පඤ්ඤා යස්ස පරිච්චිතා; ධම්මුද්ධච්චකුසලො හොති, න ච සම්මොහ ගච්ඡති. වික්ඛිපති චෙව කිලිස්සති ච, චවති චිත්තභාවනා; වික්ඛිපති න කිලිස්සති, භාවනා පරිහාය... | [1] “ආලෝකයෙහිද ඥාණයෙහිද ප්රීතියෙහිද කම්පාවෙයි. සංසිඳීමෙහිද සැපයෙහිද යමකින් සිත කම්පාවේද, [2] “ශ්රද්ධාවෙහිද වීර්යයෙහිද සතියෙහිද කම්පාවෙයි සිහිකිරීමේ මැදහත් බවෙහිද තත්රමජ්ක්ධත්තතා (එහි මැදහත්) බවෙහිද ආශාවෙහිද කම්පාවෙයි. [3] “යමකුගේ ප්රඥාවෙන් මේ කරුණු දසය පුරුදු කරන ලදද (හෙතෙම ආලෝකය ආදි) ධර්මයන්හි නොසන්සුන් බව තත්වූ ප... |
පුරිමනිදානං . ‘‘චත්තාරිමානි , භික්ඛවෙ (සං. නි. 5.1090), තථානි අවිතථානි අනඤ්ඤථානි. කතමානි චත්තාරි? ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති, භික්ඛවෙ, තථමෙතං අවිතථමෙතං අනඤ්ඤථමෙතං ; ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති තථමෙතං අවිතථමෙතං අනඤ්ඤථමෙතං, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති තථමෙතං අවිතථමෙතං අනඤ්ඤථමෙතං, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති තථමෙතං අවිතථමෙතං අනඤ්ඤථමෙතං. ඉමානි ඛ... | (යුගනන්ධ කථාහි සම්පූර්ණ නිදාන කථාව සම්බන්ධ වියයුතුය.) [1] “මහණෙනි, (යථාස්වභාව වශයෙන්) සත්යවූ වෙනස් නොවන්නාවූ වෙන ස්වභාවයක් නැති මොව්හු සතර දෙනෙක් වෙත්. කවර සතරදෙනෙක්ද යත්? “මහණෙනි, මේ දුඃඛය යන මෙය සත්යය. මෙය වෙනස් නොවන සුලුය. අන් අයුරකට පත්නොවන සුලුය. මේ සමුදය යන මෙය සත්යය. වෙනස් නොවනසුලුය. අන් අයුරකට පත් නොවනසුලුය.... |
කතිහාකාරෙහි චත්තාරි සච්චානි එකප්පටිවෙධානි? චතූහාකාරෙහි චත්තාරි සච්චානි එකප්පටිවෙධානි. තථට්ඨෙන, අනත්තට්ඨෙන, සච්චට්ඨෙන, පටිවෙධට්ඨෙන - ඉමෙහි චතූහාකාරෙහි චත්තාරි සච්චානි එකසඞ්ගහිතානි. යං එකසඞ්ගහිතං තං එකත්තං. එකත්තං එකෙන ඤාණෙන පටිවිජ්ඣතීති - චත්තාරි සච්චානි එකප්පටිවෙධානි. කථං තථට්ඨෙන චත්තාරි සච්චානි එකප්පටිවෙධානි? චතූහාකාර... | [6] “කී අයුරකින් සතර ආකාර සත්යයෝ එක්වර අවබෝධය ඇත්තාහු වෙත්ද? සිව් අයුරකින් සතර ආකාර සත්යයෝ එක්වර අවබෝධය ඇත්තාහු වෙත්. යථාස්වභාවාර්ථයෙන්, අනාත්මාර්ථයෙන්, සත්යාර්ථයෙන් ප්රතිවෙධාර්ථයෙන් (යන මේ සිව් අයුරෙහි) චතුර්විධ සත්යයෝ මේ සිව් අයුරෙන් එකට එක්වූවෝවෙත් යමක් එකට එක්වූවෝ නම් එය එක තේරුමක් ඇත්තේය. එක තේරුම එක් ඥානයකින... |
කතිහාකාරෙහි චත්තාරි සච්චානි එකප්පටිවෙධානි? යං අනිච්චං තං දුක්ඛං, යං දුක්ඛං තං අනිච්චං, යං අනිච්චඤ්ච දුක්ඛඤ්ච තං අනත්තා. යං අනිච්චඤ්ච දුක්ඛඤ්ච අනත්තා ච තං තථං. යං අනිච්චං ච දුක්ඛඤ්ච අනත්තා ච තථඤ්ච තං සච්චං. යං අනිච්චඤ්ච දුක්ඛඤ්ච අනත්තා ච තථඤ්ච සච්චඤ්ච තං එකසඞ්ගහිතං. යං එකසඞ්ගහිතං තං එකත්තං. එකත්තං එකෙන ඤාණෙන පටිවිජ්ඣතීත... | [11] “කෙසේ සතර ආකාර සත්යයෝ එක්වර අවබෝධය ඇත්තාහු වෙත්ද? යමක් අනිත්ය නම්, එය දුඃඛයකි. යමක් අනිත්යද දුඃඛද එය අනාත්මය. යමක් අනිත්යද දුඃඛද අනාත්මද එය (තථ) යථාස්වභාවයකි. යමක් අනිත්යද දුඃඛද අනාත්මද යථාස්වභාවද සත්යද එය සත්යයකි. යමක් අනිත්යද දුඃඛද අනාත්මද යථා ස්වභාවද සත්යද එය එකට එකතුය. යමක් එකට එකතු නම් එය එක තේරුමක් ... |
කතිහාකාරෙහි චත්තාරි සච්චානි එකප්පටිවෙධානි? ද්වාදසහි ආකාරෙහි චත්තාරි සච්චානි එකප්පටිවෙධානි. තථට්ඨෙන, අනත්තට්ඨෙන, සච්චට්ඨෙන, පටිවෙධට්ඨෙන, අභිජානනට්ඨෙන, පරිජානනට්ඨෙන, ධම්මට්ඨෙන, තථට්ඨෙන, ඤාතට්ඨෙන, සච්ඡිකිරියට්ඨෙන, ඵස්සනට්ඨෙන, අභිසමයට්ඨෙන - ඉමෙහි ද්වාදසහි ආකාරෙහි චත්තාරි සච්චානි එකසඞ්ගහිතානි. යං එකසඞ්ගහිතං තං එකත්තං. එකත්ත... | [15] කී අයුරකින් සතර ආකාර සත්යයෝ එක්වර අවබෝධය ඇත්තාහු වෙත්ද? දොළොස් ආකාරයකින් සතර වැදෑරුම් සත්යයෝ එක්වර අවබෝධය ඇත්තාහුවෙත්. යථා ස්වභාවාර්ථයෙන් අනාත්මාර්ථයෙන් සත්යාර්ථයෙන් අවබෝධ කිරීම් අර්ථයෙන් හැඳිනීම් අර්ථයෙන් තීන්දු කිරීම් අර්ථයෙන් (ස්වභාව ධාරණාදී) ධර්මාර්ථයෙන් තථාර්ථයෙන් ඥානාර්ථයෙන් ප්රත්යක්ෂ කිරීම් අර්ථයෙන් ස්... |
සච්චානං කති ලක්ඛණානි? සච්චානං ද්වෙ ලක්ඛණානි. සඞ්ඛතලක්ඛණඤ්ච, අසඞ්ඛතලක්ඛණඤ්ච - සච්චානං ඉමානි ද්වෙ ලක්ඛණානි. සච්චානං කති ලක්ඛණානි? සච්චානං ඡ ලක්ඛණානි. සඞ්ඛතානං සච්චානං උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතානං අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති අසඞ්ඛතස්ස සච්චස්ස න උප්පාදො පඤ්ඤායති , න වයො පඤ්ඤායති, න ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති - සච්චානං ඉමාන... | [18] “සත්යයන්ගේ ලක්ෂණ කෙතෙක්ද? සත්යයන්ගේ ලක්ෂණ දෙකෙකි. හටගැනීම් ලක්ෂණයද නොහටගැනීම් ලක්ෂණයද (යන මේ) සත්යයන්ගේ ලක්ෂණ දෙකයි. සත්යයන්ගේ ලක්ෂණ කෙතෙක්ද? සත්යයන්ගේ ලක්ෂණ සයකි. හටගැනීමේ සත්යයන්ගේ ඇතිවීම පෙනේ. නැතිවීම පෙනේ පවත්නහුගේ අන් අයුරකට එක්වීම පෙනේ. නොහටගැනීමේ සත්යයාගේ ඇතිවීම නොපෙනේ. නැතිවීම නොපෙනේ පවත්නහුගේ අන් අ... |
‘‘පුබ්බෙ මෙ, භික්ඛවෙ (සං. නි. 3.26), සම්බොධා අනභිසම්බුද්ධස්ස බොධිසත්තස්සෙව සතො එතදහොසි - ‘කො නු ඛො රූපස්ස අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං; කො වෙදනාය අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං; කො සඤ්ඤාය අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං; කො සඞ්ඛාරානං අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණං; කො විඤ්ඤාණස්ස අස්සාදො, කො ආදීනවො, කිං නිස්සරණ... | [21] “මහණෙනි, සම්යක් සම්බෝධියෙන් පූර්වයෙහි සියලු ධර්මයන් අවබෝධ නොකළාවූ බොධිසත්වවූ (බෝධි පර්යංකයෙහි සිටි) මට මෙබඳු විතර්කයක් (අදහසක්) ඇතිවිය. රූපයාගේ ආශ්වාදය (රස ගැන්ම) වනාහි කවරේද? දෝෂය කවරේද, නිදහස්වීම කුමක්ද සංඥාවගේ ආශ්වාදය (රසගැන්ම) කවරේද, දෝෂය කවරේද, නිදහස්වීම කුමක්ද, සංස්කාරයන්ගේ ආශ්වාදයද (රසගැන්ම) කවරේද, දෝෂය ක... |
යං රූපං පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං රූපස්ස අස්සාදොති - පහානප්පටිවෙධො සමුදයසච්චං. යං රූපං අනිච්චං තං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අයං රූපස්ස ආදීනවොති - පරිඤ්ඤාපටිවෙධො දුක්ඛසච්චං. යො රූපස්මිං ඡන්දරාගවිනයො ඡන්දරාගප්පහානං, ඉදං රූපස්ස නිස්සරණන්ති - සච්ඡිකිරියාපටිවෙධො නිරොධසච්චං. යා ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු දිට්ඨි සඞ්කප්පො වාචා කම... | [23] “(i) රූපය ඇසුරුකොට යම් සැපයක් සොම්නසක් උපදීද, මේ රූපයාගේ ආශ්වාදයයි. ප්රහාණ ප්රතිවෙධ සමුදය සත්යයයි යම් රූපයක් අනිත්යයද, අනාත්මද වෙනස්වන සුළුද මේ රූපයාගේ දෝෂයයි. පරිඥා ප්රතිවෙධ (තීන්දුකිරීමේ අවබෝධ) දුක්ඛ සත්යයයි. රූපයෙහි යම් ඡන්ද රාග විනයක් ඡන්දරාග ප්රහාණයක් වේද, මෙය රූපයාගේ නිදහස්වීමයි. ප්රත්යක්ෂ කිරීමේ අව... |
සච්චන්ති කතිහාකාරෙහි සච්චං? එසනට්ඨෙන , පරිග්ගහට්ඨෙන, පටිවෙධට්ඨෙන. කථං එසනට්ඨෙන සච්චං? ජරාමරණං කිංනිදානං, කිංසමුදයං, කිංජාතිකං, කිංපභවන්ති - එවං එසනට්ඨෙන සච්චං. ජරාමරණං ජාතිනිදානං, ජාතිසමුදයං, ජාතිජාතිකං, ජාතිප්පභවන්ති - එවං පරිග්ගහට්ඨෙන සච්චං. ජරාමරණඤ්ච පජානාති, ජරාමරණසමුදයඤ්ච පජානාති, ජරාමරණනිරොධඤ්ච පජානාති, ජරාමරණනිර... | [24] “සත්යය” (ඇත්තය) යනු කී අයුරකින් සත්යවේද? තුන් අයුරකින් සත්යවේ. සෙවීමේ අර්ථයෙන් අයත් කිරීම් අර්ථයෙන් (හා) අවබෝධ කිරීම් අර්ථයෙනි. “කෙසේ සෙවීමේ අර්ථයෙන් සත්යවේද, ජරා මරණයෝ කුමක් ඥාන මූල හේතු කොට ඇත්තාහුද, කුමක් සමුදයකොට ඇත්තාහුද, කුමක් ජාතිකොට ඇත්තාහුද, කුමක් ප්රභවකොට ඇත්තාහුදැයි මෙසේ (සෙවීම් වශයෙන්) සෙවීම් අර්ථ... |
ජරාමරණං දුක්ඛසච්චං, ජාති සමුදයසච්චං, උභින්නම්පි නිස්සරණං නිරොධසච්චං, නිරොධප්පජානනා මග්ගසච්චං. ජාති දුක්ඛසච්චං, භවො සමුදයසච්චං, උභින්නම්පි නිස්සරණං නිරොධසච්චං, නිරොධප්පජානනා මග්ගසච්චං. භවො දුක්ඛසච්චං, උපාදානං සමුදයසච්චං, උභින්නම්පි නිස්සරණං නිරොධසච්චං, නිරොධප්පජානනා මග්ගසච්චං. උපාදානං දුක්ඛසච්චං, තණ්හා සමුදයසච්චං, උභින්... | “ජරාමරණ දුක්ඛ සත්යයයි ජාතිය සමුදය සත්යයයි (ඔවුන්) දෙදෙනාගේ පහවීම් නිරෝධ සත්යයයි. නිරෝධය අවබෝධ කරගැනීමේ ක්රමය මාර්ග සත්යයයි. ජාතිය දුක්ඛසත්යයයි. භවය සමුදය සත්යයයි දෙදෙනාගේම පහවීම නිරෝධ සත්යයයි. නිරෝධ අවබෝධ කර ගැනීමේ ක්රමය මාර්ග සත්යයයි. උපාදානය දුක්ඛ සත්යයයි තෘෂ්ණාව සමුදය සත්යයයි. දෙදෙනාගේම පහවීම් නිරෝධ සත්... |
සාවත්ථිනිදානං. ‘‘සත්තිමෙ , භික්ඛවෙ (සං. නි. 5.200), බොජ්ඣඞ්ගා. කතමෙ සත්ත? සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො , ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො, වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො - ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා’’. බොජ්ඣඞ්ගාති කෙනට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා? බොධාය සංවත්තන්තීති - බොජ්ඣඞ්ගා. බුජ්ඣන්... | සාවත්ථි නිදානයයි. [1] “මහණෙනි, මේ බොජ්ඣංගයෝ සත්දෙනෙකි. කවර සත්දෙනෙක්ද යත්, සති සම්බොජ්ඣංගය, ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය, විරියසම්බොජ්ඣංගය, පීතිසම්බොජ්ඣංගය, පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංගය, සමාධි සම්බොජ්ඣංගය, උපෙක්ඛා සම්බොජ්ඣංගය, මහණෙනි, මේ සත වනාහි බොජ්ඣංගයෝයි. [2] “බොජ්ඣංග” යනු කුමන අර්ථයකින් බොජ්ඣංගයෝ නම් වෙත්ද? (මාර්ග ඵල හා) නිර්වාණ ... |
මූලට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලචරියට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපරිග්ගහට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපරිවාරට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා , මූලපරිපූරණට්ඨෙන (මූලපරිපූරට්ඨෙන (ස්යා. ක.) එවමුපරිපි) බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපරිපාකට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම්භිදට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම්භිදාපාපනට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම්භිදාය වසීභාවට්ඨෙන බොජ්ඣඞ්ගා, මූලපටිසම්භිදාය වසීභාවප්පත්තාන... | මූලාර්ථයෙන් බොජ්ඣංගයෝයි. මුල්ව පැවතීම අර්ථයෙන් බොජ්ඣංගයෝයි. මූල පරිග්රහාර්ථයෙන් මුල් අයිතිය යන තේරුමින් බොජ්ඣංගයෝයි. මූල පරිපූරණාර්ථයෙන් මුල් පිරීම යන තේරුමින් මුල පරිපාකාර්ථයෙන් බොජ්ඣංගයෝයි. මූල ප්රතිසම්භිදාර්ථයෙන් බොජ්ඣංගයෝයි. මූල ප්රතිසම්භිදාවට පැමිණීම් අර්ථයෙන් බොජ්ඣංගයෝයි. මූල ප්රතිසම්භිදාවෙහි වශීභාවාර්ථයෙන් (... |
මූලට්ඨං බුජ්ඣන්තීති - බොජ්ඣඞ්ගා. හෙතුට්ඨං බුජ්ඣන්තීති - බොජ්ඣඞ්ගා. පච්චයට්ඨං බුජ්ඣන්තීති - බොජ්ඣඞ්ගා. විසුද්ධට්ඨං බුජ්ඣන්තීති - බොජ්ඣඞ්ගා. අනවජ්ජට්ඨං බුජ්ඣන්තීති - බොජ්ඣඞ්ගා. නෙක්ඛම්මට්ඨං බුජ්ඣන්තීති - බොජ්ඣඞ්ගා. විමුත්තට්ඨං බුජ්ඣන්තීති - බොජ්ඣඞ්ගා. අනාසවට්ඨං බුජ්ඣන්තීති - බොජ්ඣඞ්ගා. විවෙකට්ඨං බුජ්ඣන්තීති - බොජ්ඣඞ්ගා .... | [6] මූලාර්ථය අවබෝධ කෙරෙත්නුයි බොජ්ක්ධංගයෝයි. (ii) හෙත්වර්ථය අවබෝධ කෙරෙත්නුයි බොජ්ක්ධංගයෝයි. ප්රත්යයාර්ථය අවබෝධ කෙරෙත්නුයි බොජ්ක්ධංගයෝයි. විසුද්ධාර්ථය අවබෝධ කෙරෙත්නුයි බොජ්ක්ධංගයෝයි. අනවද්යාර්ථය අවබෝධ කෙරෙත්නුයි බොජ්ක්ධංගයෝයි. නෛෂ්ක්රම්යාර්ථය අවබෝධ කෙරෙත්නුයි බොජ්ක්ධංගයෝයි. විමුක්තාර්ථය අවබෝධ කෙරෙත්නුයි බොජ්ක්ධංගයෝ... |
සාවත්ථිනිදානං. තත්ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි - ‘‘ආවුසො භික්ඛවො’’ති (ආවුසොති (ස්යා.) සං. නි. 5.185 පස්සිතබ්බා). ‘‘ආවුසො’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච - ‘‘සත්තිමෙ, ආවුසො, බොජ්ඣඞ්ගා . කතමෙ සත්ත? සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො...පෙ.... උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො -... | නිදානය සැවැත්නුවරදීය. [18] එහිදී වනාහි ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්රස්ථවිරයන් වහන්සේ “ඇවැත්නි” භික්ෂූන් ඇමතූසේක. ඒ භික්ෂූහු වනාහි “ඇවැත්නියි” ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්රස්ථවිරයන් වහන්සේට පිළිවදන් ඇස්වූහ. ආයුෂ්මත් ශාරිපුත්ර ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙය වදාළසේක. “ඇවැත්නි, මේ බොජ්ක්ධංගයෝ සත් දෙනෙක් වෙත්. කවර සත් දෙනෙක්දයත්? සතිසම්බොජ්ක්ධංගය ධම්ම ... |
කථං සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ඉති චෙ මෙ හොතීති බොජ්ඣඞ්ගො? යාවතා නිරොධූපට්ඨාති තාවතා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො. ඉති චෙ මෙ හොතීති බොජ්ඣඞ්ගො. සෙය්යථාපි තෙලප්පදීපස්ස ඣායතො යාවතා අච්චි තාවතා වණ්ණො, යාවතා වණ්ණො තාවතා අච්චි. එවමෙව යාවතා නිරොධූපට්ඨාති තාවතා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො. ඉති චෙ මෙ හොතීති බොජ්ඣඞ්ගො. කථං අප්පමාණො ඉති චෙ මෙ හොතීති බොජ්ඣඞ්ගො? පමා... | [19] කෙසේ බොජ්ක්ධංගය ඉදින් මාගේ සති සම්බොජ්ක්ධංග යනු වේද යම්තාක් නිරෝධය එළඹ සිටීද ඒතාක් බොජ්ක්ධංගය සති සම්බොජ්ක්ධංගයයි යන මොවුහු මට පහළ විය යනුවේ. යම්සේ වනාහි දැල්වෙන තෙල් පහනෙක්හි දැල්ල යම්තාක්ද, වර්ණය ඒතාක්ය, වර්ණය යම්තාක්ද දැල්ල ඒතාක්ය, මෙසේම යම්තාක් නිරෝධය එළඹ සිටීද ඒතාක් බොජ්ක්ධංගය සති සම්බොජ්ක්ධංග යැයි යන මොහු මට... |
සාවත්ථිනිදානං . ‘‘මෙත්තාය , භික්ඛවෙ, චෙතොවිමුත්තියා ආසෙවිතාය භාවිතාය බහුලීකතාය යානීකතාය වත්ථුකතාය අනුට්ඨිතාය පරිචිතාය සුසමාරද්ධාය එකාදසානිසංසා පාටිකඞ්ඛා. කතමෙ එකාදස? සුඛං සුපති, සුඛං පටිබුජ්ඣති, න පාපකං සුපිනං පස්සති, මනුස්සානං පියො හොති, අමනුස්සානං පියො හොති, දෙවතා රක්ඛන්ති, නාස්ස අග්ගි වා විසං වා සත්ථං වා කමති, තුවටං... | සාවත්ථි නිදානයයි [1] “මහණෙනි, ආදරයෙන් සේවනය කරන ලද වඩන ලද බහුල වශයෙන් කරන ලද යානාවක් මෙන් කරන ලද වස්තුවක් මෙන් කරන ලද එළඹ සිටියාවූ (හැම අයුරෙන්ම) පුරුදු කරන ලද මොනවට පටන්ගන්නා ලද මෙත්තා චෙතොවිමුක්තිය (සිතේ මිදීම) පිළිබඳ ආනිශංස එකොළසක් කැමති විය යුත්තාහ. කවර එකොළසක්ද යත් :- සුවසේ නිදයි. සුවසේ පුබුදියි නපුරු සිහින නොදකිය... |
සබ්බෙසං සත්තානං පීළනං වජ්ජෙත්වා අපීළනාය, උපඝාතං වජ්ජෙත්වා අනුපඝාතෙන, සන්තාපං වජ්ජෙත්වා අසන්තාපෙන, පරියාදානං වජ්ජෙත්වා අපරියාදානෙන, විහෙසං වජ්ජෙත්වා අවිහෙසාය, සබ්බෙ සත්තා අවෙරිනො හොන්තු මා වෙරිනො, සුඛිනො හොන්තු මා දුක්ඛිනො, සුඛිතත්තා හොන්තු මා දුක්ඛිතත්තාති - ඉමෙහි අට්ඨහාකාරෙහි සබ්බෙ සත්තෙ මෙත්තායතීති - මෙත්තා. තං ධම්මං... | සියලු ආත්මභාවයන්ගේ (අභ්යන්තර) පීඩාව දුරුකොට නොපෙළීමෙන් බාහිර හිංසාව දුරුකොට හිංසා නොකිරීමෙන් සන්තාපය දුරු කොට අසන්තාපයෙන් (ජීවිත) විනාශය දුරුකොට විනාශ නොකිරීමෙන් වෙහෙස කිරීම දුරුකොට නොවෙහෙසීමෙන් සියලු සත්වයෝ අවෛරීහු වෙත්වා. වෛරීහු නොවෙත්වා, සැප ඇත්තෝ වෙත්වා, දුක් ඇත්තෝ නොවෙත්වා, සියලු සත්වයෝ සුඛිතාත්මභාව ඇත්තෝ වෙත්වා ... |
සබ්බෙ සත්තා අවෙරිනො හොන්තු, ඛෙමිනො හොන්තු, සුඛිනො හොන්තූති - අස්සද්ධියෙ න කම්පති. සද්ධාබලපරිභාවිතා හොති මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති. සබ්බෙ සත්තා අවෙරිනො හොන්තු, ඛෙමිනො හොන්තු, සුඛිනො හොන්තූති - කොසජ්ජෙ න කම්පති. වීරියබලපරිභාවිතා හොති මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති. සබ්බෙ සත්තා අවෙරිනො හොන්තු, ඛෙමිනො හොන්තු, සුඛිනො හොන්තූති - පමාදෙ න කම්පති... | [9] “සියලු සත්වයෝ අවෛරීහු වෙත්වා, භය නැත්තෝ වෙත්වා, සැප ඇත්තෝ වෙත්වායි අශ්රද්ධාවෙන් කම්පා නොවෙයි. මෛත්රී චිත්ත විමුක්තිය විසින් ශ්රද්ධා බලය හාත්පසින් වඩන ලද්දේ වෙයි. සියලු සත්වයෝ අවෛරීහු වෙත්වා, භයනැත්තෝ වෙත්වා, සැප ඇත්තෝ වෙත්වායි කුසීත බැවින් කම්පා නොවෙයි. මෛත්රී චිත්ත විමුක්තිය විසින් වීර්යබලය හාත්පසින් වඩන ලද්දේ... |
සබ්බෙ සත්තා අවෙරිනො හොන්තු, ඛෙමිනො හොන්තු, සුඛිනො හොන්තූති - සතිං උපට්ඨාපෙති. සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගපරිභාවිතා හොති මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති. සබ්බෙ සත්තා අවෙරිනො හොන්තු, ඛෙමිනො හොන්තු, සුඛිනො හොන්තූති - පඤ්ඤාය පවිචිනාති. ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගපරිභාවිතා හොති මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති. සබ්බෙ සත්තා අවෙරිනො හොන්තු, ඛෙමිනො හොන්තු, සුඛිනො හොන්තූති -... | [12] “සියලු සත්වයෝ (ii) අවෛරීහු වෙත්වා, භය නැත්තෝ වෙත්වා සැප ඇත්තෝ වෙත්වා’යි සිහිය පිහිටුවයි මෛත්රීචිත්ත විමුක්තිය වඩයි. (iii) සතිසම්බොජ්ක්ධංගය හාත්පසින් වඩනලද්දේ වෙයි. සියලු සත්වයෝ (මෙහි (ii) යොදන්න) ප්රඥාවෙන් හාත්පසින් විමසයි. මෛත්රී චිත්ත විමුක්තිය විසින් ධම්මවිචය සම්බොජ්ක්ධංගය හාත්පසින් වඩන ලද්දේ වෙයි. සියලු සත්... |
සබ්බෙ සත්තා අවෙරිනො හොන්තු, ඛෙමිනො හොන්තු, සුඛිනො හොන්තූති - සම්මා පස්සති. සම්මාදිට්ඨිපරිභාවිතා හොති මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති. සබ්බෙ සත්තා අවෙරිනො හොන්තු, ඛෙමිනො හොන්තු, සුඛිනො හොන්තූති - සම්මා අභිනිරොපෙති. සම්මාසඞ්කප්පපරිභාවිතා හොති මෙත්තාචෙතොවිමුත්ති. සබ්බෙ සත්තා අවෙරිනො හොන්තු, ඛෙමිනො හොන්තු, සුඛිනො හොන්තූති - සම්මා පරිග්... | [15] “සියලු සත්වයෝ වෛර නැත්තෝ වෙත්වා භය නැත්තෝ වෙත්වා. සැප ඇත්තෝ වෙත්වා’යි මෛත්රී චිත්ත විමුක්තිය විසින් සම්මා දිට්ඨිය හාත්පසින් වඩනලද්දේ වෙයි. (ii) සියලු සත්වයෝ වෛර නැත්තෝ වෙත්වා, භය නැත්තෝ වෙත්වා. සැප ඇත්තෝ වෙත්වා’යි මැනවින් නංවයි (iii) මෛත්රී චිත්ත විමුක්තිය විසින් සම්මා සංකප්පයන් හාත්පසින් වඩන ලද්දේ වෙයි. සියලු ස... |
සබ්බෙසං පාණානං...පෙ.... සබ්බෙසං භූතානං... සබ්බෙසං පුග්ගලානං... සබ්බෙසං අත්තභාවපරියාපන්නානං... සබ්බාසං ඉත්ථීනං... සබ්බෙසං පුරිසානං... සබ්බෙසං අරියානං... සබ්බෙසං අනරියානං... සබ්බෙසං දෙවානං... සබ්බෙසං මනුස්සානං... සබ්බෙසං විනිපාතිකානං පීළනං වජ්ජෙත්වා අපීළනාය, උපඝාතං වජ්ජෙත්වා අනුපඝාතෙන, සන්තාපං වජ්ජෙත්වා අසන්තාපෙන, පරියාද... | [18] “සියලු ප්රාණීන්ගේ සියලු භූතයන්ගේ සියලු පුද්ගලයන්ගේ සියලු ආත්මභාව දරන්නන්ගේ සියලු ස්ත්රීන්ගේ, සියලු පුරුෂයන්ගේ, සියලු ආර්යයන්ගේ, සියලු අනාර්යයන්ගේ, සියලු දෙවියන්ගේ, සියලු මිනිසුන්ගේ, විනිපාතිකයන්ගේ, පීඩනය දුරුකොට නොපෙළීමෙන් (ii) (බාහිර) ශරීරොපඝාතය (-පීඩා) දුරුකොට අනුපඝාතයෙන් (චිත්ත) සන්තාපනය දුරුකොට අසන්තාපනයෙන් ... |
විරාගො මග්ගො, විමුත්ති ඵලං. කථං විරාගො මග්ගො? සොතාපත්තිමග්ගක්ඛණෙ දස්සනට්ඨෙන සම්මාදිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨියා විරජ්ජති, තදනුවත්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්ධෙහි ච විරජ්ජති, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙහි විරජ්ජති. විරාගො විරාගාරම්මණො විරාගගොචරො විරාගෙ සමුදාගතො (සමුපාගතො (ස්යා.)) විරාගෙ ඨිතො විරාගෙ පතිට්ඨිතො. විරාගොති ද්වෙ විරාගා - නිබ්බානඤ්ච ව... | [1] විරාගය මාර්ගයයි, විමුක්තිය ඵලයයි, විරාගය මාර්ගය වන්නේ කෙසේද? ශොතාපත්ති මාර්ගයෙහි දර්ශනාර්ථයෙන් සම්මා දිට්ඨිය මිච්ඡා දිට්ඨියෙන් විරත වෙයි, තදානුවර්තී ක්ලේශයන්ගෙන්ද, ස්කන්ධයන්ගෙන්ද, විරත වෙයි. බාහිර සියලු නිමිති කෙරෙන්ද විරත වෙයි විරාගය නිර්වාණාලම්බනය නිර්වාණ ගොචරය, නිර්වාණ සමුත්පන්නය නිර්වාණයෙහි ස්ථිතය. නිර්වාණයෙහි ... |
කථං විමුත්ති ඵලං? සොතාපත්තිඵලක්ඛණෙ දස්සනට්ඨෙන සම්මාදිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨියා විමුත්තා හොති, තදනුවත්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්ධෙහි ච විමුත්තා හොති, බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙහි විමුත්තා හොති, විමුත්ති විමුත්තාරම්මණා විමුත්තිගොචරා විමුත්තියා සමුදාගතා විමුත්තියා ඨිතා විමුත්තියා පතිට්ඨිතා. විමුත්තීති ද්වෙ මුත්තියො - නිබ්බානඤ්ච විමුත්ති, යෙ ... | [10] විමුක්තිය ඵලය වන්නේ කෙසේද? ශ්රොතාපත්ති ඵලක්ෂණයෙහි සම්මා දිට්ඨිය මිච්ඡාදිට්ඨියෙන් විමුක්තවූවා වෙයි. ඒ අනුව පවත්නා ක්ලේශයන්ගෙන්ද, ස්කන්ධයන්ගෙන්ද, විමුක්තවූවා වෙයි. බාහිර සියලු නිමිති කෙරෙන්ද විමුක්තවූවා වෙයි. මිදීම නිවීම අල්ලා සිටීම නිර්වාණ ගොචරය. නිර්වාණ සමුත්පන්නය, නිර්වාණයෙහි පිහිටියේය. මිදීම යනු මිදීම් දෙකකි. න... |
එවං මෙ සුතං - එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. තත්ර ඛො භගවා පඤ්චවග්ගියෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි - ‘‘ද්වෙමෙ , භික්ඛවෙ, අන්තා පබ්බජිතෙන න සෙවිතබ්බා. කතමෙ ද්වෙ? යො චායං කාමෙසු කාමසුඛල්ලිකානුයොගො හීනො ගම්මො පොථුජ්ජනිකො අනරියො අනත්ථසංහිතො; යො චායං අත්තකිලමථානුයොගො දුක්ඛො අනරියො අනත්ථසංහිතො. එතෙ ඛො (එතෙ තෙ (ස්යා. ක.... | [1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක්හි භාග්යවතුන් වහන්සේ බරණැස් නුවර සමීපයෙහි මිගදාය නම්වූ ඉසිපතනාරාමයෙහි වැඩවසනසේක. එහිදී වනාහි භාග්යවතුන් වහන්සේ පස්වග මහණුන් ඇමැතූ සේක. “මහණෙනි පැවිද්දා වසින් නොසෙවියයුතු මේ අන්ත දෙකෙකි. කවර අන්ත දෙකක්ද යත් ලාමක වූ ග්රාම්යවූ පෘථග්ජනයන් විසින් පුරුදු කරනලද අනාර්යවූ අවැඩ ඇසුරු කරන... |
‘‘‘අයං කායෙ කායානුපස්සනා’ති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි. සා ඛො පනායං කායෙ කායානුපස්සනා භාවෙතබ්බාති මෙ, භික්ඛවෙ,...පෙ.... භාවිතාති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි’’. ‘‘අයං වෙදනාසු...පෙ.... අයං චිත්තෙ...පෙ.... අයං ධම්මෙසු ධම්මාන... | [25] මහණෙනි මට මේ කයෙහි කය අනුව බැලීමයයි (7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) ආලෝකය පහළවිය. මහණෙනි, මට ඒ මේ කයෙහි කය අනුව බැලීම වනාහි වැඩිය යුතුයයි (7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න.) වඩන ලදැයි මහණෙනි, මට පෙර නොඇසූ ධර්ම විෂයෙහි (7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න.) මේ වේදනාවන්හි වේදනාව අනුව බැලීමයයි පෙර නොඇසූවිරූ ධර්ම විෂයෙහි (7 ඡේදයේ (ii) සිතෙහි සිත අනුව බැලීම... |
‘‘අයං ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදොති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි. සො ඛො පනායං ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදො භාවෙතබ්බොති මෙ, භික්ඛවෙ...පෙ.... භාවිතොති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි. ‘‘අයං වීරියසමාධි...පෙ...... | [32] මහණෙනි, මේ ඡන්ද සමාධි ප්රධාන සංස්කාර යුක්තවූ ඍද්ධිපාදයයි පෙර නොඇසූවිරූ ධර්මයන්හි මාගේ නුවණැස පහළවිය. (මෙහි 7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) ප්රඥාලෝකය පහළවිය. මහණෙනි, ඒ මේ ඡන්දසමාධි ප්රධාන සංස්කාර යුක්තවූ ඍද්ධිපාදය වනාහි වැඩිය යුතුයයි මාගේ නුවණැස පහළවිය. (මෙහි 7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) මහණෙනි, වඩන ලදැයි පෙරනොඇසූ ධර්ම විෂයෙහි මාග... |
‘‘‘සමුදයො සමුදයො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි. ‘නිරොධො නිරොධො’ති ඛො, භික්ඛවෙ, විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි’’. විපස්සිස්ස බොධිසත්තස්ස වෙය්යාකරණෙ දස ධම්මා, දස අත්ථා, වීසති නිරුත්තියො, චත්තා... | [40] මහණෙනි, සමුදය සමුදයයි පෙර නොඇසූ ධර්ම විෂයෙහි වනාහි විපස්සී බොධිසත්වයන්ගේ නුවණැස පහළ විය. (7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) ආලෝකය පහළවිය. මහණෙනි, නිරෝධය නිරෝධයයි පෙර නොඇසූ ධර්ම විෂයෙහි වනාහි විපස්සී බොධිසත්වයන්ගේ නුවණැස පහළවිය. (7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) ආලෝකය පහළවිය. විපස්සී බොධිසත්වයන්ගේ වෙය්යාකරණයෙහි ධර්මයෝ දස දෙනෙක් වෙත්. අර්ථ... |
‘‘‘යාවතා අභිඤ්ඤාය අභිඤ්ඤට්ඨො ඤාතො දිට්ඨො විදිතො සච්ඡිකතො ඵස්සිතො පඤ්ඤාය. අඵස්සිතො පඤ්ඤාය අභිඤ්ඤට්ඨො නත්ථී’ති - චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි’’. අභිඤ්ඤාය අභිඤ්ඤට්ඨෙ පඤ්චවීසති ධම්මා , පඤ්චවීසති අත්ථා, පඤ්ඤාස නිරුත්තියො, සතං ඤාණානි. ‘‘‘යාවතා පරිඤ්ඤාය පරිඤ්ඤට්ඨො...පෙ.... යාවතා පහානස්... | [44] යම්හෙයකින් අභිඥාවගේ අභිඥාර්ථය (ii) දන්නාලදද දක්නා ලදද වෙසෙසින් දන්නා ලදද ප්රත්යක්ෂ කරණ ලදද ප්රඥාවෙන් ස්පර්ශ කරණ ලදද, ප්රඥාවෙන් ස්පර්ශ නොකරණ ලද අභිඥාර්ථයක් නැත්ද (එහෙයින්) නුවණැස පහළවිය. ඥාණය පහළවිය. ප්රඥාව පහළවිය. විද්යාව පහළවිය. ප්රඥා ලෝකය පහළවිය. (iii) අභිඥාවගේ අභිඥාර්ථයෙහි ධර්මයෝ විසිපස්දෙනෙක් වෙත්. අර්ථ... |
‘‘‘යාවතා ඛන්ධානං ඛන්ධට්ඨො, ඤාතො දිට්ඨො විදිතො සච්ඡිකතො ඵස්සිතො පඤ්ඤාය. අඵස්සිතො පඤ්ඤාය ඛන්ධට්ඨො නත්ථී’ති - චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි’’. ඛන්ධානං ඛන්ධට්ඨෙ පඤ්චවීසති ධම්මා, පඤ්චවීසති අත්ථා, පඤ්ඤාස නිරුත්තියො, සතං ඤාණානි. ‘‘‘යාවතා ධාතූනං ධාතුට්ඨො...පෙ.... යාවතා ආයතනානං ආයතනට්ඨො..... | [46] යම්හෙයකින් ස්කන්ධයන්ගේ ස්කන්ධාර්ථය දන්නා ලදද, දක්නා ලදද, වෙසෙසින් දන්නා ලදද, (44 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) ආලෝකය පහළවිය. ස්කන්ධයන්ගේ ස්කන්ධාර්ථයෙහි ධර්මයෝ විසිපස්දෙනෙක් වෙත්. අර්ථයෝ විසිඑක් දෙකේ වෙත්. නිරුක්තීහු පනස් දෙනෙක්වෙත්. ඥානයෝ සියදෙනෙක් වෙත්. යම්හෙයකින් ධාතූන්ගේ ධාත්වර්ථය (44 ඡේදයේ (ii) යොදන්න.) යම්හෙයකින් ආයතනයන... |
‘‘‘යාවතා දුක්ඛස්ස දුක්ඛට්ඨො, ඤාතො දිට්ඨො විදිතො සච්ඡිකතො ඵස්සිතො පඤ්ඤාය. අඵස්සිතො පඤ්ඤාය දුක්ඛට්ඨො නත්ථී’ති - චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි’’. දුක්ඛස්ස දුක්ඛට්ඨෙ පඤ්චවීසති ධම්මා, පඤ්චවීසති අත්ථා, පඤ්ඤාස නිරුත්තියො, සතං ඤාණානි. ‘‘‘යාවතා සමුදයස්ස සමුදයට්ඨො...පෙ.... යාවතා නිරොධස්ස න... | [48] යම්හෙයකින් දුඃඛයාගේ දුඃඛාර්ථය දන්නා ලදද, දක්නා ලදද, වෙසෙසින් දන්නා ලදද (44 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) ආලෝකය පහළවිය, දුඃඛයාගේ දුඃඛාර්ථයෙහි ධර්මයෝ විසිපස්දෙනෙක් වෙත්. අර්ථයෝ විසිඑක්දෙනෙක් වෙත්. නිරුක්තීහු පනස් දෙනෙක් වෙත්, ඥානයෝ සියදෙනෙක් වෙත්. යම්හෙයකින් සමුදයාගේ සමුදයාර්ථය අර්ථයෝ විසිඑක් දෙනෙක් වෙත්. නිරුක්තීහු පනස් දෙනෙක... |
‘‘‘යාවතා අත්ථපටිසම්භිදාය අත්ථපටිසම්භිදට්ඨො, ඤාතො දිට්ඨො විදිතො සච්ඡිකතො ඵස්සිතො පඤ්ඤාය. අඵස්සිතො පඤ්ඤාය අත්ථපටිසම්භිදට්ඨො නත්ථී’ති - චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි’’. අත්ථපටිසම්භිදාය අත්ථපටිසම්භිදට්ඨෙ පඤ්චවීසති ධම්මා, පඤ්චවීසති අත්ථා, පඤ්ඤාස නිරුත්තියො, සතං ඤාණානි. ‘‘‘යාවතා ධම්මපටිසම්භිදාය ධම්මපටිසම්භිදට්ඨො...පෙ..... | [49] යම්හෙයකින් අර්ථ ප්රතිසම්භිදාර්ථය (44 ඡේදයේ (ii) යොදන්න.) ආලෝකය පහළවිය. අර්ථ පටිසම්භිදාවගේ අර්ථ ප්රතිසම්භිදාර්ථයෙහි ධර්මයෝ විසිපස් දෙනෙක් වෙත්. අර්ථයෝ විසිඑක් දෙනෙක් වෙත්. නිරුක්තීහු පනස් දෙනෙක් වෙත්. ඥානයෝ සිය දෙනෙක් වෙත්. [50] යම් හෙයකින් ධම්ම පටිසම්භිදාවගේ ධර්ම ප්රතිසම්භිදාර්ථය (44 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) යම්හෙයකි... |
‘‘‘යාවතා ඉන්ද්රියපරොපරියත්තෙ ඤාණං, ඤාතං දිට්ඨං විදිතං සච්ඡිකතං ඵස්සිතං පඤ්ඤාය. අඵස්සිතං පඤ්ඤාය ඉන්ද්රියපරොපරියත්තෙ ඤාණං නත්ථී’ති - චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි’’. ඉන්ද්රියපරොපරියත්තෙ ඤාණෙ පඤ්චවීසති ධම්මා, පඤ්චවීසති අත්ථා, පඤ්ඤාස නිරුත්තියො, සතං ඤාණානි. ‘‘‘යාවතා සත්තානං ආසයානුසයෙ ඤාණං...පෙ.... යාවතා යමකපාටිහීර... | [51] යම්සේ ඉන්ද්රිය පරොපරියාර්ථයෙහි ඥානය දන්නා ලදද දක්නා ලදද වෙසෙසින් දක්නා ලදද (44 ඡේදයේ (ii) යොදන්න.) ආලෝකය පහළවිය. ඉන්ද්රිය පරොපර්යර්ථඥානයෙහි ධර්මයෝ විසිපස් දෙනෙක් වෙත්. අර්ථයෝ විසිඑක් දෙනෙක් වෙත්. නිරුක්තීහු පනස් දෙනෙක් වෙත්. ඥානයෝ සිය දෙනෙක් වෙත්. යම්හෙයකින් සත්වයන්ගේ ආශයානුශ ඥානය (44 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) යම් හෙයක... |
එකං සමයං භගවා බාරාණසියං විහරති...පෙ.... ඉති හිදං ආයස්මතො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස ‘‘අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤො’’ ත්වෙව නාමං අහොසි. [ක] ‘‘ඉදං දුක්ඛං අරියසච්ච’’න්ති පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි, ඤාණං උදපාදි, පඤ්ඤා උදපාදි, විජ්ජා උදපාදි, ආලොකො උදපාදි. චක්ඛුං උදපාදීති - කෙනට්ඨෙන? ඤාණං උදපාදීති - කෙනට්ඨෙන? පඤ්ඤා උදපාදීති - කෙනට්ඨෙන? ... | [1] මා විසින් මෙසේ අසනලදී. නොහොත් මාගේ ඇසීම මෙසේය. එක්සමයෙක්හි භාග්යවතුන් වහන්සේ බරණැස් නුවර වැඩවසනසේක. (මෙහි ප්රතිසම්භිදා කථාහි 1-14 ඡේද යොදන්න) මේ කරුණ නිමිතිකොටගෙන ආයුෂ්මත් කොණ්ඩඤ්ඤ ස්ථවිරයන් වහන්සේට අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤයයි කියාම නාමයෙක් විය. මේ දුඃඛ්යායාර්සත්යයයි පෙර නොඇසූවිරූ ධර්මවිෂයයෙහි නුවණැස පහළවිය. ඥාණය පහළවිය, ... |
ධම්මචක්කන්ති කෙනට්ඨෙන ධම්මචක්කං? ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති - ධම්මචක්කං. චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති - ධම්මචක්කං. ධම්මෙන පවත්තෙතීති - ධම්මචක්කං. ධම්මචරියාය පවත්තෙතීති - ධම්මචක්කං. ධම්මෙ ඨිතො පවත්තෙතීති - ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පතිට්ඨිතො පවත්තෙතීති - ධම්මචක්කං. ධම්මෙ පතිට්ඨාපෙන්තො පවත්තෙතීති - ධම්මචක්කං. ධම්මෙ වසිප්පත්තො පවත... | [2] (i) ‘ධම්මචක්ක’ යනු කවර අර්ථයකින් ධම්මචක්ක නම් වීද? ධර්මය ද පවත්වයි, චක්රයද පවත්වානුයි. ධම්මචක්කනමි, චක්රයද පවත්වානුයි ධර්මයද පවත්වානුයි ධම්මචක්කනමි, ධර්මයෙන් පවත්වානුයි ධම්මචක්ක නමි, ධම්මචර්යාවෙහි පවත්වානුයි ධම්මචක්ක නමි. ධර්මයෙහි සිටියේ පවත්වානුයි, ධර්මචක්ක නමි, ධර්මයෙහි පිහිටියේ පවත්වානුයි ධම්මචක්ක නමි, ධර්මයෙහ... |
‘‘‘අයං කායෙ කායානුපස්සනා’ති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි. සා ඛො පනායං කායෙ කායානුපස්සනා භාවෙතබ්බාති මෙ, භික්ඛවෙ,...පෙ.... භාවිතාති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි’’. ‘‘අයං වෙදනාසු...පෙ.... අයං චිත්තෙ... අයං ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සන... | [9] මහණෙනි, මේ (කයෙහි) කායානුපස්සනාවයයි පෙර නොඇසූ ධර්ම විෂයෙහි මාගේ නුවණැස පහළවිය. මෙහි (ප්රතිසම්භිදා කථාවල 7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) ප්රඥාලෝකය පහළවිය. මහණෙනි. ඒ මේ (කයෙහි) කායානුපස්සනාව වනාහි වැඩිය යුතුයි. (මෙහි පටිසම්භිදා කථාවල 7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) වඩනලදැයි මහණෙනි, පෙර නොඇසූවිරූ ධර්ම විෂයෙහි මාගේ නුවණැස පහළවිය. (පටිසම්භ... |
‘‘‘අයං ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදො’ති මෙ , භික්ඛවෙ පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි. ‘සො ඛො පනායං ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතො ඉද්ධිපාදො භාවෙතබ්බො’ති මෙ, භික්ඛවෙ...පෙ.... භාවිතොති මෙ, භික්ඛවෙ, පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි...පෙ.... ආලොකො උදපාදි. ‘‘අයං වීරියසමාධි...ප... | [11] මහණෙනි, මේ ඡන්දසමාධි ප්රධාන සංස්කාර යුක්තවූ ඍද්ධිපාදයයි පෙර නොඇසූ ධර්ම විෂයෙහි මාගේ නුවණැස පහළවිය. (පටිසම්භිදා කථාවල 7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) ආලෝකය පහළවිය. මහණෙනි, ඒ මේ ඡන්දසමාධි ප්රධාන සංස්කාර යුක්තවූ ඍද්ධිපාදය වනාහි වැඩිය යුතුයි. (පටිසම්භිදා කථා 7 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) ආලෝකය පහළවිය. මේ විරියසමාධි ප්රධාන සංස්කාර යුක්... |
කතමෙ ධම්මා ලොකුත්තරා? චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, පඤ්චින්ද්රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, චත්තාරො අරියමග්ගා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච - ඉමෙ ධම්මා ලොකුත්තරා. ලොකුත්තරාති කෙනට්ඨෙන ලොකුත්තරා? ලොකං තරන්තීති - ලොකුත්තරා. ලොකා උත්තරන්තීති - ලොකුත්තරා. ලොක... | [1] ලොකොත්තර ධර්මයෝ කවරහුද? සතර සතිපට්ඨාන සතර සම්යක් ප්රධාන සතර ඍද්ධිපාද, පඤ්චෙන්ද්රිය, පඤ්චබල සත්තබොජ්ක්ධංග, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය, චතුරාර්යසත්යය, සතර ශ්රාමාන්ය ඵල නිර්වාණයද යන මොව්හු ලොකොත්තර ධර්මයෝයි. [2] “ලොකොත්තර” යනු කුමන අර්ථයකින් ලොකොත්තරයෝ වෙත්ද? ලෝකය තරණය කෙරෙත්නුයි ලොකොත්තරයෝයි. ලෝකයෙන් එතර කෙරෙත්නුයි ... |
සාවත්ථිනිදානං (සං. නි. 5.705-716 පස්සිතබ්බා). ‘‘පඤ්චිමානි , භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි පඤ්ච? සද්ධාබලං, වීරියබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං - ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්ච බලානි. ‘‘අපි ච, අට්ඨසට්ඨි බලානි - සද්ධාබලං, වීරියබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං, පටිසඞ්ඛානබලං, භාවනාබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගහබලං, ඛන්තිබලං, ... | සාවත්ථි නිදානයයි [1] මහණෙනි, මේ බල පසෙක්වේ. කවර පසෙක්ද? සද්ධා බලය, විරිය බලය, සති බලය, සමාධි බලය, පඤ්ඤා බලය, මහණෙනි, මොව්හු වනාහි පඤ්ච බලයෝයි තවද අට සැට බලයෙක් ඇත, සද්ධා බලය, විරිය බලය, සති බලය, සමාධි බලය, පඤ්ඤා බලය, හිරිබලය ඔත්තප්ප බලය, පටිසංඛා බලය, භාවනා බලය, අනවජ්ජ බලය, සංගහ බලය, ඛන්ති බලය, පඤ්ඤත්ති බලය, නිජ්ජන්ති බ... |
කෙනට්ඨෙන සද්ධාබලං? කෙනට්ඨෙන වීරියබලං? කෙනට්ඨෙන සතිබලං? කෙනට්ඨෙන සමාධිබලං? කෙනට්ඨෙන පඤ්ඤාබලං? කෙනට්ඨෙන හිරිබලං? කෙනට්ඨෙන ඔත්තප්පබලං? කෙනට්ඨෙන පටිසඞ්ඛානබලං...පෙ.... කෙනට්ඨෙන තථාගතබලං? අස්සද්ධියෙ අකම්පියට්ඨෙන සද්ධාබලං. කොසජ්ජෙ අකම්පියට්ඨෙන වීරියබලං. පමාදෙ අකම්පියට්ඨෙන සතිබලං. උද්ධච්චෙ අකම්පියට්ඨෙන සමාධිබලං. අවිජ්ජාය අකම්ප... | [39] ‘සද්ධා බලය’ යනු කුමන අර්ථයකින්ද? විරිය බලය යනු කුමන අර්ථයකින්ද? සති බලය යනු කුමන අර්ථයකින්ද? සමාධි බලය යනු කුමන අර්ථයකින්ද? පඤ්ඤා බලය යනු කුමන අර්ථයකින්ද? හිරි බලය යනු කුමන අර්ථයකින්ද? ඔත්තප්ප බලය යනු කුමන අර්ථයකින්ද? පටිසංඛාන බලය යනු කුමන අර්ථයකින්ද? තථාගත බලය යනු කුමන අර්ථයකින්ද? ශ්රද්ධාවෙන් අකම්ප්යාර්ථයෙන් සද... |
එවං මෙ සුතං - එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච - ‘‘‘සුඤ්ඤො ලොකො, සුඤ්ඤො ලොකො’ති, භන්තෙ, වුච්චති . කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, ‘සුඤ්ඤො ලොකො’ති වුච්චතී’’ති? ‘‘... | [1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක්හි භාග්යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර අනේ පිඩු සිටුහු විසින් කරවන ලද ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වාසය කරණ සේක. ඉක්බිත්තෙන් වනාහි ආයුෂ්මත් ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ භාග්යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද එතන්හි එළඹි සේක. එළඹ එකත්පසෙක වැඩහුන් සේක. එකත්පසෙක හුන්නාවූ ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ වනාහි භාග්යවතුන් ... |
සුඤ්ඤසුඤ්ඤං (සුඤ්ඤං සුඤ්ඤං (ස්යා.)), සඞ්ඛාරසුඤ්ඤං, විපරිණාමසුඤ්ඤං, අග්ගසුඤ්ඤං, ලක්ඛණසුඤ්ඤං, වික්ඛම්භනසුඤ්ඤං, තදඞ්ගසුඤ්ඤං, සමුච්ඡෙදසුඤ්ඤං, පටිප්පස්සද්ධිසුඤ්ඤං , නිස්සරණසුඤ්ඤං, අජ්ඣත්තසුඤ්ඤං , බහිද්ධාසුඤ්ඤං, දුභතොසුඤ්ඤං, සභාගසුඤ්ඤං, විසභාගසුඤ්ඤං, එසනාසුඤ්ඤං, පරිග්ගහසුඤ්ඤං, පටිලාභසුඤ්ඤං, පටිවෙධසුඤ්ඤං, එකත්තසුඤ්ඤං, නානත්ත... | [3] “සුඤ්ඤ සුඤ්ඤය, සංඛාර සුඤ්ඤය, විපරිනාම සුඤ්ඤය අග්ගසුඤ්ඤය, ලක්ඛණ සුඤ්ඤය, වික්ඛම්භන සුඤ්ඤය, තදංග සුඤ්ඤය, සමුච්ඡෙද සුඤ්ඤය, පටිප්පස්සද්ධි සුඤ්ඤය, නිස්සරණ සුඤ්ඤඤය, අජ්ක්ධත්ත සුඤ්ඤය, බහිද්ධා සුඤ්ඤය, උභතො සුඤ්ඤය, සභාග සුඤ්ඤය, විසභාග සුඤ්ඤය, ඵසනා සුඤ්ඤය, පරිග්ගහ සුඤ්ඤය, පටිලාභ සුඤ්ඤය, පටිවෙධ සුඤ්ඤය, එකත්ත සුඤ්ඤය, නානත්ත සුඤ... |
කතමං සුඤ්ඤසුඤ්ඤං? චක්ඛු සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා නිච්චෙන වා ධුවෙන වා සස්සතෙන වා අවිපරිණාමධම්මෙන වා. සොතං සුඤ්ඤං...පෙ.... ඝානං සුඤ්ඤං... ජිව්හා සුඤ්ඤා... කායො සුඤ්ඤො... මනො සුඤ්ඤො අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා නිච්චෙන වා ධුවෙන වා සස්සතෙන වා අවිපරිණාමධම්මෙන වා. ඉදං සුඤ්ඤසුඤ්ඤං. කතමං සඞ්ඛාරසුඤ්ඤං? තයො සඞ්ඛාරා - පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛ... | [4] “සුඤ්ඤ සුඤ්ඤය නම් කවරේද? පුඤ්ඤාභි සංඛාරය, අපුඤ්ඤාභි සංඛාරය, ආනෙඤ්ජාභි සංඛාරය’යි සංස්කාරයෝ තුන්දෙනෙක් වෙත් පුඤ්ඤාභි සංඛාරය, අපුඤ්ඤාභි සංඛාරයෙන්ද ආනෙඤ්ජාභි සංඛාරයෙන්ද ශූන්යය, අපුඤ්ඤාභී සංඛාරය පුඤ්ඤාභි සංඛාරයෙන්ද ආනෙඤ්ජාභි සංඛාරයෙන්ද ශූන්යය. ආනෙඤ්ජාභි සංඛාරය පුඤ්ඤාභි සංඛාරයෙන්ද අපුඤ්ඤභි සංඛාරයෙන්ද ශූන්යය. සංස්කාරයෝ... |
අනිච්චානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ්ඤං පරිපූරෙති? දුක්ඛානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ්ඤං පරිපූරෙති? අනත්තානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ්ඤං පරිපූරෙති...පෙ.... පටිනිස්සග්ගානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ්ඤං පරිපූරෙති? අනිච්චානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා ජවනපඤ්ඤං පරිපූරෙති. දුක්ඛානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා නිබ්බෙධිකප... | [1] (1) භාවනා වශයෙන් වැඩූ නැවත නැවත වැඩූ අනිච්චානුපස්සනාව (පඤ්චස්කන්ධය අනිත්ය ලෙස බැලීම) කවර ප්රඥාවක් සම්පූර්ණ කරයිද? (මෙහි පහත දක්වන වාක්ය ඉදිරියට “භාවනා වශයෙන් වැඩූ, නැවත නැවත වැඩූ” යන වචන යෙදිය යුතුයි.) (2) - දුක්ඛානුපස්සනාව (පඤ්චස්කන්ධය දුක්වූ පරිදි බැලීම) කවර ප්රඥාවක් සම්පූර්ණ කරයිද? (3) - අනත්තානුපස්සනාව (පඤ්... |
රූපෙ අනිච්චානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ්ඤං පරිපූරෙති? අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙ රූපෙ අනිච්චානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ්ඤං පරිපූරෙති? රූපෙ දුක්ඛානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ්ඤං පරිපූරෙති? අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙ රූපෙ දුක්ඛානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං පඤ්ඤං පරිපූරෙති? රූපෙ අනත්තානුපස්සනා භාවිතා බහුලීකතා කතමං ප... | රූපයෙහි අනිත්යය අනුව බැලීමේ නුවණ වැඩීමෙන් නැවත නැවත වැඩීමෙන් කවර ප්රඥාවක් සම්පූර්ණවේද, රූපයෙහි දුක අනුව බැලීමේ නුවණ වැඩීමෙන්, නැවත නැවත වැඩීමෙන්, කවර ප්රඥාවක් සම්පූර්ණවේද, රූපයෙහි අනාත්ම ලක්ෂණය අනුව බැලීමේ නුවණ වැඩීමෙන් නැවත නැවත වැඩීමෙන් කවර ප්රඥාවක් සම්පූර්ණවේද, රූපයෙහි නිබ්බිදාව (-කලකිරීම) අනුව බැලීමේ නුවණ වැඩීම... |
‘‘චත්තාරොමෙ , භික්ඛවෙ (සං. නි. 5.1851), ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො? සප්පුරිසසංසෙවො, සද්ධම්මස්සවනං, යොනිසොමනසිකාරො, ධම්මානුධම්මපටිපත්ති - ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය සංවත්තන්ති. ‘‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා භාවිතා බහුලීකතා සකදාගාමිඵලසච... | [18] මහණෙනි, භාවනා වශයෙන් වඩනලද නැවත නැවත වඩනලද මේ සිව් වැදෑරුම් ධර්මයෝ සෝවාන් ඵලය ප්රත්යක්ෂ කිරීම පිණිස පවතිත්. (ii) ඒ කවර ධර්ම සතරක්ද යත්, සත්පුරුෂයන් සේවනය කිරීම, සදහම් ඇසීම, නුවණින් මෙනෙහි කිරීම, ලොකොත්තර ධර්මයන් ලැබීමට සුදුසු ශීලාදී ප්රතිපදාවෙන් යුක්තවීම (iii) මහණෙනි, මේ සිව් වැදෑරුම් ධර්මයෝ වඩන ලද්දාහු බහුල වශ... |
පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්තීති කතමො පඤ්ඤාපටිලාභො? චතුන්නං මග්ගඤාණානං, චතුන්නං ඵලඤාණානං, චතුන්නං පටිසම්භිදාඤාණානං, ඡන්නං අභිඤ්ඤාඤාණානං, තෙසත්තතීනං ඤාණානං, සත්තසත්තතීනං ඤාණානං ලාභො පටිලාභො පත්ති සම්පත්ති ඵස්සනා (ඵුසනා (ක.)) සච්ඡිකිරියා උපසම්පදා. පඤ්ඤාපටිලාභාය සංවත්තන්තීති - අයං පඤ්ඤා පටිලාභො. පඤ්ඤාබුද්ධියා සංවත්තන්තීති කතමා ... | ප්රඥාව ලැබීම පිණිස පවතිත්, යන මෙහි ප්රතිලාභය නම් කුමක්ද? මාර්ග ඥාන හතර ඵලඥාන හතර පටිසම්භිදා ඥාන හතර අභිඤ්ඤා හය තෙසැත්තෑ නුවණ, සත් සැත්තෑ නුවණ යන මොවුන්ගේ ලැබීම, පිළි ලැබීම, පැමිණීම, වහා පැමිණීම, නුවණින් ස්පර්ශ කිරීම, ප්රත්යක්ෂ කිරීම, වෙත පැමිණීම, ප්රඥා ප්රතිලාභයයි, ප්රඥාව ලැබීම පිණිස පවතිත්, යන මෙහි ප්රඥා ප්රත... |
පඤ්ඤාපභෙදකුසලො පභින්නඤාණො අධිගතප්පටිසම්භිදො චතුවෙසාරජ්ජප්පත්තො දසබලධාරී පුරිසාසභො පුරිසසීහො පුරිසනාගො පුරිසාජඤ්ඤො පුරිසධොරය්හො අනන්තඤාණො අනන්තතෙජො අනන්තයසො අඩ්ඪො මහද්ධනො ධනවා නෙතා විනෙතා අනුනෙතා පඤ්ඤාපෙතා නිජ්ඣාපෙතා පෙක්ඛෙතා පසාදෙතා. සො හි භගවා අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා, අසඤ්ජාතස්ස මග්ගස්ස සඤ්ජනෙතා (සඤ්ජානෙතා (ස්... | එසේම ප්රඥාවේ ප්රභෙදයන්හි දක්ෂයෙකි. අපමණ ප්රභෙද ඇති නුවණින් යුත් කෙනෙකි. පටිසම්භිදා නුවණ ලැබූකෙනෙකි. විශාරද දැනුම් හතරක් ඇති කෙනෙකි. ප්රඥාබල දශයක් ඇති කෙනෙකි. ඒ ප්රඥා ඇතිබැවින්ම පුරිසාසහය හෙවත් අභිමංගල සම්මතවූ පුරුෂයෙකි. පුරුෂ සිංහය හෙවත් තැති නොගන්නා පුරුෂයෛකි. පුරුෂනාගයෙකි. හෙවත් නිවැරදි මහා පුරුෂයෙකි. පුරුෂාජාන්... |
භූරිපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති කතමා භූරිපඤ්ඤා? රාගං අභිභුය්යතීති - භූරිපඤ්ඤා. අභිභවිතාති - භූරිපඤ්ඤා. දොසං අභිභුය්යතීති - භූරිපඤ්ඤා. අභිභවිතාති - භූරිපඤ්ඤා. මොහං අභිභුය්යතීති - භූරිපඤ්ඤා. අභිභවිතාති - භූරිපඤ්ඤා. කොධං...පෙ.... උපනාහං ... මක්ඛං... පළාසං... ඉස්සං... මච්ඡරියං... මායං... සාඨෙය්යං... ථම්භං... සාරම්භං... මානං..... | “භූරිප්රාඥබව පිණිස පවතිත්” යනමෙහි භූරිපඤ්ඤ නම් කවරීද? රාගය මැඩපවත්තාහුයි භූරිපඤ්ඤ නමි. රාගය මැඩපැවැත්වූ තැනැත්තා භූරිපඤ්ඤ නමි. (මෙහි පහත දක්වන වචනවල පළමුවෙනි වචනය අගට “මැඩපවත්වානුයි භූරිපඤ්ඤා නමි” කියාද, එම දෙවෙනි වචනය අගට “මැඩපැවැත්වූ තැනැත්තා භූරිපඤ්ඤ නම් වේ” කියාද යෙදිය යුතුයි) ද්වේෂය- ද්වේෂය- මෝහය- මෝහය- ක්රෝධය- ... |
ජවනපඤ්ඤතාය සංවත්තන්තීති කතමා ජවනපඤ්ඤා? යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං අනිච්චතො ඛිප්පං ජවතීති - ජවනපඤ්ඤා. දුක්ඛතො ඛිප්පං ජවතීති - ජවනපඤ්ඤා. අනත්තතො ඛිප්පං ජවතීති - ජවනපඤ්ඤා. යා කාචි වෙදනා...පෙ.... යා කාචි සඤ්ඤා... යෙ කෙචි ස... | [46] “ජවන ප්රඥාව පිණිස පවතිත්” යන මෙහි ජවන ප්රඥාව නම් කුමක්ද? අතීතවූ හෝ අනාගතවූ හෝ වර්තමානවූ හෝ අධ්යාත්මිකවූ හෝ බාහිරවූ හෝ දැඩිවූ හෝ සියුම්වූ හෝ හීනවූ හෝ ප්රණීතවූ හෝ දුරවූ හෝ ළංවූ හෝ යම්කිසි වේදනාවක් යම්කිසි සංඥාවක්, යම්කිසි සංස්කාර කෙනෙක් යම්කිසි විඤ්ඤාණයක් ඇත්නම් ඒ සියල්ල අනිත්ය වශයෙන් දුක් වශයෙන් අනාත්ම වශයෙන් ... |
ද්වෙ පුග්ගලා පටිසම්භිදප්පත්තා - එකො පුබ්බයොගසම්පන්නො, එකො න පුබ්බයොගසම්පන්නො. යො පුබ්බයොගසම්පන්නො සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති. තස්ස ඤාණං පභිජ්ජති. ද්වෙ පුග්ගලා පටිසම්භිදප්පත්තා, ද්වෙපි පුබ්බයොගසම්පන්නා - එකො බහුස්සුතො, එකො න බහුස්සුතො . යො බහුස්සුතො, සො තෙන අතිරෙකො හොති, අධිකො හොති, විසෙසො හොති. තස්ස ඤ... | [49] පිළිසිඹියාපත් පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙකි. එක් කෙනෙක් පිළිසිඹියාවට පැමිණීමට හේතුභූතවූ පූර්වවාසනා සහිතයෙකි. එක්කෙනෙක් එබඳු පූර්ව වාසනා රහිතයෙකි. ඔවුන් දෙදෙනා අතුරින් යමෙක් පූර්වයෝග (පෙර වාසනා සම්පන්නවූයේ නම් (ii) හෙතෙම ඒ හේතුවෙන් වැඩි නුවණැත්තෙක් වෙයි. අධික වෙයි. විශිෂ්ට වෙයි. ඔහුගේ නුවණ පිළිසිඹියා ඥාන ප්රභේදයට පැමිණෙයි. (i... |
කා ඉද්ධි? කති ඉද්ධියො? ඉද්ධියා කති භූමියො, කති පාදා, කති පදානි, කති මූලානි? කා ඉද්ධීති? ඉජ්ඣනට්ඨෙන ඉද්ධි. කති ඉද්ධියොති? දස ඉද්ධියො. ඉද්ධියා කති භූමියොති? ඉද්ධියා චතස්සො භූමියො, චත්තාරො පාදා, අට්ඨ පදානි, සොළස මූලානි. | [1] ඉද්ධිය නම් කුමක්ද? ඉද්ධි කීයද, ඉද්ධි භූමි කෙතෙක්ද, පාද කීයද? පද කීයද? මුල් කීයද? ඉද්ධිය නම් කුමක්ද, යන මෙහි “සමෘද්ධවන අර්ථ ඉද්ධි නම් වේ.” ඉද්ධි කීයද යන මෙහි “ඉද්ධි දසයකි.” ඉද්ධියට භූමි කෙතෙක්ද, යන මෙහි “ඉද්ධියට භූමි සතරකි.” පද කෙතෙක්ද? පද කීයද, යන මෙහි “පද අටකි” මුල් කීයද යන මෙහි “මුල් සොළසකි.” |
කතමා දස ඉද්ධියො? අධිට්ඨානා ඉද්ධි, විකුබ්බනා ඉද්ධි, මනොමයා ඉද්ධි, ඤාණවිප්ඵාරා ඉද්ධි, සමාධිවිප්ඵාරා ඉද්ධි, අරියා ඉද්ධි, කම්මවිපාකජා ඉද්ධි, පුඤ්ඤවතො ඉද්ධි, විජ්ජාමයා ඉද්ධි, තත්ථ තත්ථ සම්මා පයොගපච්චයා (සම්මප්පයොගපච්චයා (ස්යා. ක.)) ඉජ්ඣනට්ඨෙන ඉද්ධි. ඉද්ධියා කතමා චතස්සො භූමියො? විවෙකජාභූමි පඨමං ඣානං, පීතිසුඛභූමි දුතියං ඣානං... | [2] ඉද්ධි දහය මොනවාද? “අධිෂ්ඨාන ඉද්ධිය, විකුවර්ණ, මනෝමය, ඤාණ විප්ථාර, සමාධි විප්ඵාර, ආර්ය, කර්ම විපාකජ, පින්වතුන්ගේ, විද්යාමය, ඒ ඒ තන්හි මනා ප්රයෝග ප්රත්යයෙන් සමෘද්ධ වන අර්ථයෙන් වන ඉද්ධිය, යන මේ දහයයි.” [3] ඉද්ධියේ භූමි සතර:- “විවේකයෙන් හටගත් භූමියයි. එනම් ප්රථම ධ්යානයයි. ප්රීතියෙන් හා සැපෙන් යුක්තවූ භූමියකි. එන... |
ආවිභාවන්ති කෙනචි අනාවටං හොති අප්පටිච්ඡන්නං විවටං පාකටං. තිරොභාවන්ති කෙනචි ආවටං හොති පටිච්ඡන්නං පිහිතං පටිකුජ්ජිතං. තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං අසජ්ජමානො ගච්ඡති, සෙය්යථාපි ආකාසෙති පකතියා ආකාසකසිණසමාපත්තියා ලාභී හොති. තිරොකුට්ටං තිරොපාකාරං තිරොපබ්බතං ආවජ්ජති. ආවජ්ජිත්වා ඤාණෙන අධිට්ඨාති - ‘‘ආකාසො හොතූ’’ති. ආකාසො හොත... | ප්රකටවීම යනු නම් කිසිවකින් ආවරණය නොවූයේ වෙයි. නොවැසුනේ වෙයි. විවෘතවූයේ වෙයි. නොවැසුනේ වෙයි. ප්රකට වූයේ වෙයි. “මුවහවීම යනු” නම් කිසිවකින් ආවරණය වූයේ වෙයි. වැසුනේ වෙයි. වසන ලද්දේ වෙයි. උඩින් වසන ලද්දේය. [9] “අහසෙහි මෙන් බිත්තියෙන් පිට, පවුරෙන් පිට පර්වතයෙන් පිට නොගැටී යයි” යනු නම්, ප්රකෘතියෙන් පඨවි කසිණ සමාපත්ති ලාභිය... |
ඉමෙපි චන්දිමසූරියෙ එවංමහිද්ධිකෙ එවංමහානුභාවෙ පාණිනා පරාමසති පරිමජ්ජතීති ඉධ සො ඉද්ධිමා චෙතොවසිප්පත්තො නිසින්නකො වා නිපන්නකො වා චන්දිමසූරියෙ ආවජ්ජති. ආවජ්ජිත්වා ඤාණෙන අධිට්ඨාති - ‘‘හත්ථපාසෙ හොතූ’’ති. හත්ථපාසෙ හොති. සො නිසින්නකො වා නිපන්නකො වා චන්දිමසූරියෙ පාණිනා ආමසති පරාමසති පරිමජ්ජති. යථා මනුස්සා පකතියා අනිද්ධිමන්තො කි... | මේසා මහත් ඉද්ධි ඇති මේසාමහත් ආනුභාව ඇති මේ සඳ, හිරු දෙදෙන අතින් අල්ලයි අතගායි. පිරිමදියි, යනු නම්:- මේ ශාසනයෙහි සිත වසඟකළ ඒ ඉද්ධිමත්තෙමේ හිඳගත්තේ හෝ සයනය කෙළේ හෝ සඳ, හිරු දෙදෙන ආවර්ජනය කරයි. ආවර්ජනාකොට අත්පස වේවයි නුවණින් ඉටයි. එවිට අත්පස වෙයි. හෙතෙම හිඳගත්තේ හෝ සයනය කළේ හෝ සඳ, හිරු දෙදෙන අතින් අල්ලයි. අතගායි. පිරිමදිය... |
කතමා විකුබ්බනා ඉද්ධි? සිඛිස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්රහ්මලොකෙ ඨිතො සහස්සිලොකධාතුං (සහස්සීලොකධාතුං (ස්යා.) වත්ථු සං. නි. 1.185) සරෙන විඤ්ඤාපෙසි. සො දිස්සමානෙනපි කායෙන ධම්මං දෙසෙසි; අදිස්සමානෙනපි කායෙන ධම්මං දෙසෙසි; දිස්සමානෙනපි හෙට්ඨිමෙන උපඩ්ඪකායෙන අදිස්සමානෙනපි උපරිමෙන උපඩ්ඪකායෙන ධම්මං දෙසෙසි.... | [14] “විකුවර්ණ ඍද්ධිය නම් කුමක්ද? සිඛී නම්වූ භාග්යවත් අර්හත් සම්යක් සම්බුදු රජාණන් වහන්සේගේ අභිභු නම් ශ්රාවකතෙමේ බඹලොව සිටියේ සහශ්රී ලොකධාතුව ස්වරයෙන් හැඟවීය. හෙතෙම පෙනෙන කයින්ද දහම් දෙසයි. පෙනෙන්නාවූ යට අඩ කයින් හා නොපෙනෙන්නාවූ මතු අඩ කයින්ද යුක්තව දහම් දෙසයි. පෙනෙන්නාවූ මතු අඩ කයින් හා නොපෙණෙන්නාවූ යට අඩ කයින්ද ය... |
කතමා මනොමයා ඉද්ධි? ඉධ භික්ඛු ඉමම්හා කායා අඤ්ඤං කායං අභිනිම්මිනාති රූපිං මනොමයං සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගිං අහීනින්ද්රියං. සෙය්යථාපි පුරිසො මුඤ්ජම්හා ඊසිකං පවාහෙය්ය. තස්ස එවමස්ස - ‘‘අයං මුඤ්ජො, අයං ඊසිකා. අඤ්ඤො මුඤ්ජො, අඤ්ඤා ඊසිකා. මුඤ්ජම්හා ත්වෙව ඊසිකා පවාළ්හා’’ති. සෙය්යථා වා පන පුරිසො අසිං කොසියා පවාහෙය්ය. තස්ස එවමස්ස - ‘‘අ... | [15] මනෝමය ඉද්ධි නම් කුමක්ද? මේ ශාසනයෙහි භික්ෂුවක් තෙමේ මේ කයින් මනෝමයවූ සියලු අඟ පසඟ ඇති විකල නොවූ ඉඳුරන් ඇති රූපකායක් වෙයි. යම්සේ පුරුෂයෙක් තෙමේ මුදුතණ වලින් (මුදු තණ) බඩය අදීනම් මේ මුදු තණ ගසයි. මේ මුදු තණ බඩය. මේ මුදු තණ ගස අනිකකි. මුදු තණ බඩය අනිකකි. මුදු තණ ගසින්ම මුදු තණ බඩය ඇදගන්නා ලද්දේයයි ඔහුට සිතෙයි. යම්සේ ව... |
කතමා ඤාණවිප්ඵාරා ඉද්ධි? අනිච්චානුපස්සනා නිච්චසඤ්ඤාය පහානට්ඨො ඉජ්ඣතීති - ඤාණවිප්ඵාරා ඉද්ධි. දුක්ඛානුපස්සනා සුඛසඤ්ඤාය... අනත්තානුපස්සනා අත්තසඤ්ඤාය... නිබ්බිදානුපස්සනාය නන්දියා... විරාගානුපස්සනාය රාගස්ස... නිරොධානුපස්සනාය සමුදයස්ස... පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාය ආදානස්ස පහානට්ඨො ඉජ්ඣතීති - ඤාණවිප්ඵාරා ඉද්ධි. ආයස්මතො බාකුලස්ස ඤාණ... | [16] ඥාන විෂ්ඵාර ඉද්ධිය නම් කුමක්ද? අනිත්යානුදර්ශනයෙන් නිත්ය සංඥාවෝ (දුරුවීම) ප්රහානාර්ථය සම්පූර්ණ වේනුයි ඥාන විෂ්ඵාර ඉද්ධි නම් වේ. දුක්ඛානු දර්ශනයෙන් සුඛ සංඥාවේ ප්රහානාර්ථය සම්පූර්ණ වේනුයි ඥාන විෂ්ඵාර ඉද්ධි නම් වේ. අනාත්මානු දර්ශනයෙන් ආත්ම සංඥාවේ ප්රහාණාර්ථය සම්පූර්ණ වේනුයි ඥාන විෂ්ඵාර ඉද්ධි නම් වේ. නිර්වේධානු දර... |
කතමා සමාධිවිප්ඵාරා ඉද්ධි? පඨමෙන ඣානෙන නීවරණානං පහානට්ඨො ඉජ්ඣතීති - සමාධිවිප්ඵාරා ඉද්ධි. දුතියෙන ඣානෙන විතක්කවිචාරානං පහානට්ඨො ඉජ්ඣතීති - සමාධිවිප්ඵාරා ඉද්ධි. තතියෙන ඣානෙන පීතියා පහානට්ඨො ඉජ්ඣතීති...පෙ.... චතුත්ථෙන ඣානෙන සුඛදුක්ඛානං පහානට්ඨො ඉජ්ඣතීති...පෙ.... ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තියා රූපසඤ්ඤාය පටිඝසඤ්ඤාය නානත්තසඤ්ඤාය පහා... | [17] සමාධි විෂ්ඵාර ඉද්ධිය නම් කුමක්ද? ප්රථම ධ්යානයෙන් නීවරණයන්ගේ ප්රහාණය දුරුවීම සමෘද්ධ වේනුයි. සමෘධි විෂ්ඵාර ඉද්ධි නමි. ද්විතීයධ්යානයෙන් විතර්ක විචාරයන්ගේ ප්රහාණය සමෘද්ධ වේනුයි. සමාධි විෂ්ඵාර ඉද්ධි නමි. තෘතීය ධ්යානයෙන් ප්රීතියේ ප්රහාණය සමෘද්ධ වේනුයි සමාධි විෂ්ඵාර ඉද්ධි නමි. චතුර්ථධ්යානයෙන් සැප දුක් දෙකේ ප්රහ... |
කතමා අරියා ඉද්ධි? ඉධ භික්ඛු (ම. නි. 3.462 පස්සිතබ්බා) සචෙ ආකඞ්ඛති - ‘‘පටිකූලෙ අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරෙය්ය’’න්ති, අප්පටිකූලසඤ්ඤී තත්ථ විහරති. සචෙ ආකඞ්ඛති - ‘‘අප්පටිකූලෙ පටිකූලසඤ්ඤී විහරෙය්ය’’න්ති, පටිකූලසඤ්ඤී තත්ථ විහරති. සචෙ ආකඞ්ඛති - ‘‘පටිකූලෙ ච අප්පටිකූලෙ ච අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරෙය්ය’’න්ති, අප්පටිකූලසඤ්ඤී තත්ථ විහරති. සච... | [18] ආර්ය ඉද්ධිය නම් කුමක්ද? ඉදින් මේ ශාසනයෙහි ක්ෂීණාශ්රව භික්ෂුවක් පිළිකුල් දෙයක නොපිළිකුල්ය, යන හැඟීම ඇතිව වසමියි කැමති වේනම් හෙතෙම එහි නොපිළිකුල්ය යන හැඟීම ඇතිව වසමි යයි කැමති වේනම් පිළිකුල්ය යන හැඟීම ඇතිව වෙසෙයි. ඉදින් පිළිකුල් දෙයකද නොපිළිකුල් දෙයකද නොපිළිකුල් හැඟීම ඇතිව වෙසෙමියි කැමතිවේනම් එහි නොපිළිකුල් යන හැඟී... |
කතමා කම්මවිපාකජා ඉද්ධි? සබ්බෙසං පක්ඛීනං, සබ්බෙසං දෙවානං, එකච්චානං මනුස්සානං, එකච්චානං විනිපාතිකානං. අයං කම්මවිපාකජා ඉද්ධි. කතමා පුඤ්ඤවතො ඉද්ධි? රාජා චක්කවත්තී (චක්කවත්ති (ස්යා.)) වෙහාසං ගච්ඡති සද්ධිං චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය, අන්තමසො අස්සබන්ධගොපුරිසෙ (අස්සබන්ධගොපකෙ පුරිසෙ (ස්යා.)) උපාදාය. ජොතිකස්ස ගහපතිස්ස පුඤ්ඤවතො ඉද්ධි, ... | [21] කර්ම විපාකජ ඍද්ධිය නම් කුමක්ද? සියලු පක්ෂීන්ගේද සියලු දෙවියන්ගේද සමහර මිනිසුන්ගේද සමහර විමාන ප්රෙතයන්ගේද යම් ඍද්ධියක් වේනම් එය කර්ම විපාකජ ඉද්ධියයි. [22] පිනැත්තවුන්ගේ ඉද්ධිය නම් කුමක්ද? යටත් පිරිසෙයින් අසරුවන් පටන් කොට ඇති සිව්රඟ සෙනඟ සමග සක්විති රජ තෙමේ අහසින් යේ. ඒ පිනැත්තවුන්ගේ ඉද්ධියයි. ජොතිය (ii) නම් ගැහැවි... |
අභිසමයොති . කෙන අභිසමෙති? චිත්තෙන අභිසමෙති. හඤ්චි චිත්තෙන අභිසමෙති, තෙන හි අඤ්ඤාණී අභිසමෙති? න අඤ්ඤාණී අභිසමෙති. ඤාණෙන අභිසමෙති. හඤ්චි ඤාණෙන අභිසමෙති, තෙන හි අචිත්තෙන ච ඤාණෙන ච අචිත්තකො (තෙන හි අචිත්තකො (ස්යා.)) අභිසමෙති? න අචිත්තකො අභිසමෙති. චිත්තෙන ච ඤාණෙන ච අභිසමෙති. හඤ්චි චිත්තෙන ච ඤාණෙන ච අභිසමෙති, තෙන හි කාමාවචර... | [1] අභිසමය (සත්යාවබොධය කිරීම) යන මෙහි කුමකින් අවබෝධ කෙරෙයිද? සිතින් අවබෝධ කෙරෙයි.” “ඉදින් සිතින් අවබෝධ කෙරෙයි නම්, එසේ ඇති කල්හි නුවණනැත්තෙක් අවබෝධ කරයිද? “නැත. නුවණ නැත්තෙක් අවබෝධ නොකරයි. නුවණින් අවබෝධ කරයි.” “ඉදින් නුවණින් අවබෝධ කරයි නම් එසේ ඇති කල්හි නොසිතින් හා නුවණින් සිත් නැත්තෙක් අවබෝධ කරයිද?” “නැත. සිත නැත්තෙක... |
කිං නු එත්තකොයෙව අභිසමයොති? න හි. ලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ දස්සනාභිසමයො සම්මාදිට්ඨි, අභිනිරොපනාභිසමයො සම්මාසඞ්කප්පො, පරිග්ගහාභිසමයො සම්මාවාචා, සමුට්ඨානාභිසමයො සම්මාකම්මන්තො, වොදානාභිසමයො සම්මාආජීවො, පග්ගහාභිසමයො සම්මාවායාමො, උපට්ඨානාභිසමයො සම්මාසති, අවික්ඛෙපාභිසමයො සම්මාසමාධි; උපට්ඨානාභිසමයො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, පවිචයාභිසමයො ධම්ම... | “කිම, අභිසමය නම් මෙතෙක්මද? නැත ලොකොත්තර මාර්ගක්ෂණයෙහි (ii) සම්මාදිට්ඨිය දර්ශනාභිසමයයි. සම්යක් කල්පනාව අභිනිරොපනාභිසමයයි. හෙවත් මිත්ථ්යා සංකල්පනාවෙන් තොරව මනාව නැංවීම නම් සත්යාවබොධයයි. සම්යක් වචනය පටිග්ගාභි සමයි. හෙවත් මිත්ථ්යාවචනයෙන් තොරව හාත්පසින් ගැනීම නම් සත්යාවබෝධයයි. සම්යක් කර්මාන්තය සමුට්ඨානාභිසමයයි හෙවත් ... |
කිං නු එත්තකොයෙව අභිසමයොති? න හි. සොතාපත්තිමග්ගක්ඛණෙ දස්සනාභිසමයො සම්මාදිට්ඨි...පෙ.... අමතොගධං නිබ්බානං පරියොසානට්ඨෙන අභිසමයො. කිං නු එත්තකොයෙව අභිසමයොති? න හි. සොතාපත්තිඵලක්ඛණෙ දස්සනාභිසමයො සම්මාදිට්ඨි...පෙ.... පටිප්පස්සද්ධට්ඨෙන අනුප්පාදෙ ඤාණං අභිසමයො. ඡන්දො මූලට්ඨෙන අභිසමයො...පෙ.... අමතොගධං 5 නිබ්බානං පරියොසානට්ඨෙන අ... | [9] කිම, අභිසමය මෙතෙක්මද? නැත. සෝවාන්පලයට පැමිණෙනකෙණෙහි (ii) දර්ශනාභි සමය සම්යක් දර්ශනයයි සන්සිඳවීම් අර්ථයෙන් නූපදවීමේ ඥානය අභිසමයයි. ඡන්දය මුල්වීම් අර්ථයෙන් අභිසමය නම් වේ. අමෘතයට ඇතුළත් නිවණ කෙළවරවීම අර්ථයෙන් අභිසමය නම් වේ. (iii) [10] කිම, අභිසමය මෙතෙක්මද? නැත. සකෘදාගාමි මාර්ගක්ෂණයෙහි, (මෙහි (ii) යොදන්න) සකෘදාගාමි ඵල... |
සාවත්ථිනිදානං (සං නි. 3.5.149 පස්සිතබ්බා). ‘‘සෙය්යථාපි , භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි බලකරණීයා කම්මන්තා කරීයන්ති, සබ්බෙ තෙ පථවිං නිස්සාය පථවියං පතිට්ඨාය එවමෙතෙ බලකරණීයා කම්මන්තා කරීයන්ති, එවමෙවං, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලං නිස්සාය සීලෙ පතිට්ඨාය අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙති, අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං බහුලීකරොති. ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ස... | [1] “මහණෙනි, යම්සේ බාහු බලයෙන් කළයුතුවූ යම්කිසි කර්මාන්තයෝ කරනු ලැබෙත්ද, ඒ සියලු බල කරණීය කර්මාන්තයෝ පොළොව ඇසුරු කොටම පොළොවෙහි සිටම කරනු ලැබෙත්. එමෙන්ම මේ සස්නෙහි මහණතෙමේ ශීලය ඇසුරුකොට සීලයෙහි පිහිටාම ආර්ය අෂ්ටාංගික මර්ගය වඩයි. ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය බහුල වශයෙන් වඩයි. [2] “මහණෙනි, භික්ෂුතෙමේ සීලය ඇසුරුකොට සීලයෙහි පිහිටා... |
‘‘සෙය්යථාපි, භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි (යෙපිමෙ (ස්යා.) සං. නි. 5.150 පස්සිතබ්බා) බීජගාමභූතගාමා වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්ති, සබ්බෙ තෙ පථවිං නිස්සාය පථවියං පතිට්ඨාය එවමෙතෙ බීජගාමභූතගාමා වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්ති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලං නිස්සාය සීලෙ පතිට්ඨාය අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙන්තො අරියං අට්ඨ... | මහණෙනි, කිසියම් පැළවෙන බීජ සමූහයක් හා පැළෑටි සමූහයක් වැඩෙත්ද, විශේෂයෙන් වැඩෙත්ද, විපුල බවට පැමිණෙත්ද, ඒ සියල්ල යම්සේ පොළොව නිසා පොළොවේ පිහිටා වැඩෙත්ද, විශේෂයෙන් වැඩෙත්ද, මහත් බවට පැමිණෙද්ද, මහණෙනි, එසේම භික්ෂු තෙමේ ශීලයම නිසා ශීලයෙහි පිහිටා ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩමින් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැඩිදියුණු කරමින් නොවූ ධර්මය... |
සම්මාදිට්ඨියා පඤ්ච විවෙකා, පඤ්ච විරාගා, පඤ්ච නිරොධා, පඤ්ච වොස්සග්ගා, ද්වාදස නිස්සයා. සම්මාසඞ්කප්පස්ස...පෙ.... සම්මාවාචාය... සම්මාකම්මන්තස්ස... සම්මාආජීවස්ස... සම්මාවායාමස්ස... සම්මාසතියා... සම්මාසමාධිස්ස පඤ්ච විවෙකා, පඤ්ච විරාගා, පඤ්ච නිරොධා, පඤ්ච වොස්සග්ගා, ද්වාදස නිස්සයා. සම්මාදිට්ඨියා කතමෙ පඤ්ච විවෙකා? වික්ඛම්භනවිවෙ... | [5] “සම්යක් දර්ශනයාගේ (ii) විවේක පසකි. විරාග පසකි. නිරෝධ පසකි. කෙලෙස් හැරදැමීම් පසකි. ඡන්දාදී නිශ්රය ධර්ම දොළොසකි. (iii) සම්යක් සංකල්පනාවේ (මෙහි (ii) යොදන්න.) සම්යක් වචනයේ (මෙහි (ii) සම්යක් කර්මාන්තයන් (මෙහි (ii) සම්යක් ආජීවයේ (මෙහි (ii)) සම්යක් ව්යායාමයේ (මෙහි (ii) සම්යක් ස්මෘතියේ (මෙහි (ii)) සම්යක් සමාධියේ ... |
සම්මාසඞ්කප්පස්ස ...පෙ.... සම්මාවාචාය... සම්මාකම්මන්තස්ස... සම්මාආජීවස්ස... සම්මාවායාමස්ස... සම්මාසතියා... සම්මාසමාධිස්ස කතමෙ පඤ්ච විවෙකා? වික්ඛම්භනවිවෙකො, තදඞ්ගවිවෙකො, සමුච්ඡෙදවිවෙකො, පටිප්පස්සද්ධිවිවෙකො, නිස්සරණවිවෙකො. වික්ඛම්භනවිවෙකො ච නීවරණානං පඨමජ්ඣානං භාවයතො, තදඞ්ගවිවෙකො ච දිට්ඨිගතානං නිබ්බෙධභාගියං සමාධිං භාවයතො, ... | “සම්යක් සංකල්පයේ (මෙහි (ii) වචනයේ (මෙහි (ii) යොදන්න. සම්යක් කර්මාන්තයේ (මෙහි (ii) යොදන්න.) සම්යක් ආජීවයේ (මෙහි (ii) යොදන්න.) සම්යක් ව්යායාමයේ (මෙහි (ii) යොදන්න.) සම්යක් ස්මෘතියේ (මෙහි (ii) යොදන්න.) සම්යක් සමාධියේ (මෙහි (ii) යොදන්න.) සම්යක් සමාධියේ පස් වැදෑරුම් විවේකයෝ කවරහුද? (1) වික්ඛම්භන විවේකය (2) තදංග විවේක... |
‘‘සෙය්යථාපි, භික්ඛවෙ, යෙ කෙචි බලකරණීයා කම්මන්තා කරීයන්ති , සබ්බෙ තෙ පථවිං නිස්සාය පථවියං පතිට්ඨාය එවමෙතෙ බලකරණීයා කම්මන්තා කරීයන්ති; එවමෙවං ඛො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලං නිස්සාය සීලෙ පතිට්ඨාය සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවෙති, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ බහුලීකරොති...පෙ.... සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවෙන්තො සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ බහුලීකරොන්තො වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපු... | [14] “මහණෙනි, යම්සේ බාහු බලයෙන් කළයුතු යම්කිසි කර්මාන්තයෝ කරනු ලැබෙද්ද, ඒ සියලු බල කරණීය කර්මාන්තයෝ පොළොව ඇසුරු කොටම පොළොවේ සිටම කරනු ලැබෙත්. එමෙන්ම මේ සස්නේ මහණතෙමේ ශීලය ඇසුරු කොට ශීලයෙහි පිහිටාම බොධ්යංග ධර්ම සත වඩයි. බහුල වශයෙන් වඩයි. බොජ්ක්ධංග ධර්ම සත වඩමින් බහුල වශයෙන් වඩමින් පෙර නොවූවිරූ ධර්මයන්හි වැඩීමට වැඩිදියු... |
සද්ධින්ද්රියස්ස පඤ්ච විවෙකා, පඤ්ච විරාගා, පඤ්ච නිරොධා, පඤ්ච වොස්සග්ගා, ද්වාදස නිස්සයා. වීරියින්ද්රියස්ස...පෙ.... සතින්ද්රියස්ස... සමාධින්ද්රියස්ස... පඤ්ඤින්ද්රියස්ස පඤ්ච විවෙකා, පඤ්ච විරාගා, පඤ්ච නිරොධා, පඤ්ච වොස්සග්ගා, ද්වාදස නිස්සයා. සද්ධින්ද්රියස්ස කතමෙ පඤ්ච විවෙකා? වික්ඛම්භනවිවෙකො, තදඞ්ගවිවෙකො, සමුච්ඡෙදවිවෙකො... | [17] “ශ්රද්ධා ඉන්ද්රියගේ (ii) විවේක පසකි. නිරෝධ පසකි. වොස්සග්ග පසකි නිස්සය දොළොසකි (iii) විරියින්ද්රියේ (මෙහි (ii) යොදන්න) සතින්ද්රියේ (මෙහි (ii) යොදන්න.) සමාධින්ද්රියේ (මෙහි (ii) යොදන්න.) පඤ්ඤින්ද්රියේ විවේක පසකි. විරාග පසකි. නිරෝධ පසකි වොස්සග්ග පසකි නිස්සය දොළසකි. “ශ්රද්ධෙන්ද්රියයේ විවේක පස කවරහුද? (iv) වික්ඛ... |
චරියාති , අට්ඨ චරියායො - ඉරියාපථචරියා, ආයතනචරියා, සතිචරියා, සමාධිචරියා, ඤාණචරියා, මග්ගචරියා, පත්තිචරියා, ලොකත්ථචරියාති. ඉරියාපථචරියාති චතූසු ඉරියාපථෙසු. ආයතනචරියාති ඡසු අජ්ඣත්තිකබාහිරෙසු ආයතනෙසු. සතිචරියාති චතූසු සතිපට්ඨානෙසු. සමාධිචරියාති චතූසු ඣානෙසු. ඤාණචරියාති චතූසු අරියසච්චෙසු. මග්ගචරියාති චතූසු අරියමග්ගෙසු. පත්ති... | [1] “චර්යා” යන මෙහි චරියා (හැසිරීම්) අටකි. ඉරියාපථ චරියාව, ආයතන චරියාව, සති චරියාව, සමාධි චරියාව, ඤාණ චරියාව, මග්ග චරියාව, පත්ති චරියාව, ලොකත්ථ චරියාව, යන අටයි, [2] එහි ඉරියා පථ චරියාව නම් ඉරියව සතරෙහි හැසිරීමයි. ආයතන චරියා නම් අධ්යාත්මිකවූද බාහිරවූද චක්ෂුරාදී ආයතන සයෙහි සිහිනුවණින් හැසිරීමයි. සති චරියා නම් සිව්වැදෑරු... |
අපරාපි අට්ඨ චරියායො. අධිමුච්චන්තො සද්ධාය චරති, පග්ගණ්හන්තො වීරියෙන චරති, උපට්ඨාපෙන්තො සතියා චරති, අවික්ඛෙපං කරොන්තො සමාධිනා චරති, පජානන්තො පඤ්ඤාය චරති, විජානන්තො විඤ්ඤාණචරියාය චරති, එවං පටිපන්නස්ස කුසලා ධම්මා ආයාපෙන්තීති ආයතනචරියාය චරති, එවං පටිපන්නො විසෙසමධිගච්ඡතීති විසෙසචරියාය චරති. ඉමා අට්ඨ චරියායො. අපරාපි අට්ඨ චරිය... | [4] අන්යවූද චර්යා අටක් වෙත්:- එනම්: නිවන් අරමුණුකොට කෙලෙසුන් කෙරෙන් මිදෙමින් ශ්රද්ධාවෙන් හැසිරෙයි. දැඩිකොට ගණිමින් වීර්යයෙන් හැසිරෙයි. වෙත පමුණුවා සිහිකරමින් සිහියෙන්, හැසිරෙයි. නොවිසිරී කරමින් සමාධියෙන් ප්රඥප්තියේ සිට දනිමින් ප්රඥාවෙන් හැසිරෙයි. විශේෂයෙන් දනිමින් විඥානයෙන් හැසිරෙයි. මෙසේ ජවන් සමග ඉන්ද්රියචර්යාවෙන... |
‘‘තීණිමානි , භික්ඛවෙ (අ. නි. 3.61 පස්සිතබ්බා), පාටිහාරියානි. කතමානි තීණි? ඉද්ධිපාටිහාරියං, ආදෙසනාපාටිහාරියං, අනුසාසනීපාටිහාරියං. ‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, ඉද්ධිපාටිහාරියං? ඉධ, භික්ඛවෙ, එකච්චො අනෙකවිහිතං ඉද්ධිවිධං පච්චනුභොති - එකොපි හුත්වා බහුධා හොති , බහුධාපි හුත්වා එකො හොති; ආවිභාවං තිරොභාවං...පෙ.... යාව බ්රහ්මලොකාපි කායෙන ... | [1] “මහණෙනි, මේ පෙළහැර තුනක් වෙත්. ඒ කවර පෙළහැර තුනක්ද යත්. ඍද්ධි ප්රාතිහාර්යය ආදේශනා ප්රාතිහාර්යය අනුසාසනී ප්රතිහාර්යය, යන මේ තුනයි. [2] “මහණෙනි, ඍද්ධි ප්රාතිහාර්ය නම් කුමක්ද? “මහණෙනි, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් කෙනෙක් නන්වැදෑරුම් ඍද්ධි බලයෙන් දක්වන පෙළහර සිදු කරත්. එකෙක්වූයේම බොහෝ වෙයි. බොහෝව එකෙක් වෙයි. ප්රකට භාවයටද වැඩී... |
නෙක්ඛම්මං ඉජ්ඣතීති - ඉද්ධි. කාමච්ඡන්දං පටිහරතීති - පාටිහාරියං. යෙ තෙන නෙක්ඛම්මෙන සමන්නාගතා, සබ්බෙ තෙ විසුද්ධචිත්තා අනාවිලසඞ්කප්පාති - ආදෙසනාපාටිහාරියං. ‘‘තං ඛො පන නෙක්ඛම්මං එවං ආසෙවිතබ්බං, එවං භාවෙතබ්බං , එවං බහුලීකාතබ්බං, එවං තදනුධම්මතා සති උපට්ඨාපෙතබ්බා’’ති - අනුසාසනීපාටිහාරියං. අබ්යාපාදො ඉජ්ඣතීති - ඉද්ධි. බ්යාපාදං... | [7] “පස්කම් සුවයෙන් වෙන්වීම සමෘද්ධ වේනුයි ඍද්ධි නම්වේ. ප්රතිවිරුද්ධවූ කාමච්ඡන්දය බලවත්ව දුරු කෙරේනුයි පාටිහාරිය නම් වේ. යම් කෙනෙක් පඤ්චකාම විරාගයෙන් යුක්තවූවාහුද ඒ සියල්ලෝ සුපිරිසුදු සිත් ඇත්තෝය. නොකැළඹුනාවූ යහපත් කල්පනා ඇත්තෝය යනු (දේශනා කිරීම) ආදේශනා ප්රාතිහාර්යයයි ඒ පඤ්චකාම විරාග නම්වූ නෙක්ඛම්මය මෙසේ සේවනය කටයුතුය... |
නෙක්ඛම්මං ඉජ්ඣතීති - ඉද්ධි. කාමච්ඡන්දං පටිහරතීති - පාටිහාරියං. යා ච ඉද්ධි යඤ්ච පාටිහාරියං, ඉදං වුච්චති ඉද්ධිපාටිහාරියං. අබ්යාපාදො ඉජ්ඣතීති - ඉද්ධි. බ්යාපාදං පටිහරතීති - පාටිහාරියං. යා ච ඉද්ධි යඤ්ච පාටිහාරියං, ඉදං වුච්චති ඉද්ධිපාටිහාරියං. ආලොකසඤ්ඤා ඉජ්ඣතීති - ඉද්ධි. ථිනමිද්ධං පටිහරතීති - පාටිහාරියං...පෙ.... අරහත්තමග්ග... | කාමයන්ගෙන් නික්මීම සමෘද්ධවේනුයි ඍද්ධිබල නම් වේ. කාමච්ඡන්දය බලවත්ව දුරුකෙරේනුයි ප්රාතිහාර්ය නම්වේ. යම් ඍද්ධියක්වේද, යම් ප්රාතිහාර්යයක් වේද, මෙය ප්රාතිහාර්යයයි කියනු ලැබේ. “අව්යාපාද (මෛත්රිය) සමෘද්ධවේනුයි ඍද්ධි නම්වේ. ව්යාපාදය බලවත්ව දුරුකෙරේනුයි ප්රාතිහාර්ය නම්වේ. (මෙහි 11 ඡේදයේ (ii) යොදන්න) [13] “ආලෝක සංඥාව සමෘද... |
සබ්බධම්මානං (සබ්බෙසං ධම්මානං (ක.) පටි. ම. 1.87 පස්සිතබ්බා) සම්මාසමුච්ඡෙදෙ නිරොධෙ ච අනුපට්ඨානතා පඤ්ඤා සමසීසට්ඨෙ ඤාණං. සබ්බධම්මානන්ති පඤ්චක්ඛන්ධා, ද්වාදසායතනානි, අට්ඨාරස ධාතුයො, කුසලා ධම්මා, අකුසලා ධම්මා, අබ්යාකතා ධම්මා, කාමාවචරා ධම්මා, රූපාවචරා ධම්මා, අරූපාවචරා ධම්මා, අපරියාපන්නා ධම්මා. සම්මා සමුච්ඡෙදෙති නෙක්ඛම්මෙන කාම... | [1] සියලු ත්රෛභූමික ධර්මයන්ගේ මනාකොට මුළුසුන් කිරීමෙහිද මුළුසුන් කිරීමෙහිද නිරුද්ධ කිරීමෙහිද නූපදින බැවින් ප්රඥා තොමෝ සමසීස අර්ථයෙන් ඥාන නම්වේ. [2] “සියලු ධර්මයෝ යනු” පඤ්චස්කන්ධයෝය දොළොස් ආයතනයෝය, අටළොස් ධාතූහුය. කුශල ධර්මයෝය. අකුශල ධර්මයෝය. අව්යාකෘත ධර්මයෝය. කාමාවචර ධර්මයෝය රූපාවචර ධර්මයෝය, අරූපාවචර ධර්මයෝය, අරූපාව... |
සාවත්ථිනිදානං . ‘‘චත්තාරොමෙ , භික්ඛවෙ, සතිපට්ඨානා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා, විනෙය්ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. වෙදනාසු...පෙ.... චිත්තෙ... ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා, විනෙය්ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්සං. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’ති. | [1] මෙහි නිදානය සැවැත් නුවරය “මහණෙනි, මේ සතිපට්ඨාන සතරකි. ඒ කවර සතරක්ද? මහණෙනි, (ii) මේ සස්නෙහි භික්ෂුතෙමේ කෙලෙස් තවන වීර්ය ඇතිව මනාවූ ප්රඥාවෙන් යුක්තව සිහි ඇතිව ලොක නම්වූ මේ ශරීරයෙහි දැඩි ලෝභය හා දොම්නස සංසිඳුවාගෙණ (iii) මේ ශරීරයෙහි කාය ගතා සති භාවනානුයෝගිව වාසය කරයි. “සුඛ, දුක්ඛ, උපෙක්ඛා, වේදනාවන්හි (වේදනාවන්ගේ ස්වභ... |
[ක] කථං කායෙ කායානුපස්සී විහරති? ඉධෙකච්චො පථවීකායං අනිච්චතො අනුපස්සති, නො නිච්චතො; දුක්ඛතො අනුපස්සති, නො සුඛතො; අනත්තතො අනුපස්සති, නො අත්තතො; නිබ්බින්දති, නො නන්දති; විරජ්ජති, නො රජ්ජති; නිරොධෙති, නො සමුදෙති, පටිනිස්සජ්ජති, නො ආදියති . අනිච්චතො අනුපස්සන්තො නිච්චසඤ්ඤං පජහති, දුක්ඛතො අනුපස්සන්තො සුඛසඤ්ඤං පජහති, අනත්තතො අ... | [2] කයෙහි කය අනුව බලමින් වාසය කරන්නේ කෙසේද? මේ සස්නෙහි ඇතැම් කෙනෙක් පෘථිවිකාය නිත්ය වශයෙන් නොව අනිත්ය වශයෙන් නුවණින් ලබයි. සැප වශයෙන් නොව දුක් වශයෙන් නුවණින් බලයි. ආත්ම වශයෙන් නොව අනාත්ම වශයෙන් නුවණින් බලයි. (ii) කලකිරෙයි. සතුටු නොවෙයි, වෙන් වෙයි, නොඇලෙයි, නිරුද්ධ කරයි, නූපදවයි, දුරුකරයි, නොගණියි. (iii) (iv) අනිත්ය ... |
එවං මෙ සුතං - එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි - ‘‘භික්ඛවො’’ති. ‘‘භදන්තෙ’’ති තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච - ‘‘සො වත, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කඤ්චි (කිඤ්චි (ක.) අ. නි. 6.99-100 පස්සිතබ්බා) සඞ්ඛාරං නිච්චතො සමනුපස්සන්තො අනුලොමිකාය ඛන්තියා සමන්නාගතො භවිස්සතීති - ... | [1] මා විසින් මෙසේ අසන ලදී. එක් සමයෙක්හි භාග්යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එහිදී භාග්යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනියි” භික්ෂූන් ඇමතූ සේක. “පින්වතුන් වහන්සැයි” කියා ඒ භික්ෂූහු භාග්යවතුන් වහන්සේට පිළිවදන් දුන්හ. භාග්යවතුන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක. [2] “මහණෙනි, යම් භික්ෂුවක් කිසියම් සංස්කාර ධර්මයක් නිත්ය වශයෙ... |
කතිහාකාරෙහි අනුලොමිකං ඛන්තිං පටිලභති, කතිහාකාරෙහි සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති? චත්තාරීසාය ආකාරෙහි අනුලොමිකං ඛන්තිං පටිලභති, චත්තාරීසාය ආකාරෙහි සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති. කතමෙහි චත්තාරීසාය ආකාරෙහි අනුලොමිකං ඛන්තිං පටිලභති, කතමහි චත්තාරීසාය ආකාරෙහි සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති? පඤ්චක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො දුක්ඛතො රොගතො ගණ්ඩතො සල්ලතො අඝතො ආබාධතො... | [6] “කී විධියකින් අනුලොම නුවණ ලබයිද? කීවිධියකින් සම්මත්ත නියාමයට බැසගනීද? සතළිස් ආකාරයකින් අනුලොම නුවණ ලබයි. සතළිස් ආකාරයකින් සම්මත්ත නියාමයට බැසගනියි. “කවර සතළිස් විධියකින් අනුලොම නුවණ ලබයිද? “කවර සතළිස් විධියකින් සම්මත්ත නියාමයට බැසගනීද? පඤ්චස්කන්ධයන් අනිත්ය වශයෙන් (මේ වචන අගට “වශයෙන්” යොදාගත යුතුයි.) දුක් - රොග - ග... |
පඤ්චක්ඛන්ධෙ අනිච්චතො පස්සන්තො අනුලොමිකං ඛන්තිං පටිලභති. පඤ්චන්නං ඛන්ධානං නිරොධො නිච්චං නිබ්බානන්ති පස්සන්තො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති. පඤ්චක්ඛන්ධෙ දුක්ඛතො පස්සන්තො අනුලොමිකං ඛන්තිං පටිලභති. පඤ්චන්නං ඛන්ධානං නිරොධො සුඛං නිබ්බානන්ති පස්සන්තො සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති. පඤ්චක්ඛන්ධෙ රොගතො පස්සන්තො අනුලොමිකං ඛන්තිං පටිලභති. පඤ්චන්නං... | පස් කඳෙහි අනිත්ය වශයෙන් බලන්නේ අනුලොම නුවණ ලබයි. [7] “පඤ්චස්කන්ධයන්ගේ නිරුද්ධ කිරීම නිත්යවූ නිර්වාණයයයි නුවණින් බලන්නේ සම්මත්ත නියාමයට බැසගණී. පඤ්චස්කන්ධයන් දුක්ඛ වශයෙන් නුවණින් බලන්නේ අනුලොම නුවණ ලබයි. (මේ වගන්ති මුලට “පඤ්චස්කන්ධයන්” යෙදිය යුතුයි.) -ගේ නිරෝධය සුඛවූ නිවණයයි නුවණින් බලන්නේ සම්මත්ත නියාමයට බැස ගණියි. -... |
අනිච්චතොති, අනිච්චානුපස්සනා. දුක්ඛතොති, දුක්ඛානුපස්සනා. රොගතොති , දුක්ඛානුපස්සනා. ගණ්ඩතොති, දුක්ඛානුපස්සනා. සල්ලතොති, දුක්ඛානුපස්සනා. අඝතොති, දුක්ඛානුපස්සනා. ආබාධතොති, දුක්ඛානුපස්සනා. පරතොති, අනත්තානුපස්සනා. පලොකතොති, අනිච්චානුපස්සනා. ඊතිතොති, දුක්ඛානුපස්සනා. උපද්දවතොති, දුක්ඛානුපස්සනා. භයතොති, දුක්ඛානුපස්සනා . උපසග්ගත... | [8] “අනිත්ය වශයෙන් යනු නම් අනිත්ය වශයෙන් බැලීමයි. දුක් වශයෙන් යනු නම් දුක් වශයෙන් බැලීමයි. රෝග වශයෙන් යනු නම් දුක් අනුව බැලීමයි. ගඩු වශයෙන් යනු නම් දුක් අනුව බැලීමයි. හුල් වශයෙන් යනු නම් දුක් අනුව බැලීමයි. අඝ වශයෙන් බැලීම යනු නම් දුක් අනුව බැලීමයි. “ආබාධ වශයෙන් යනු නම්, දුක් අනුව බැලීමයි. පරප්රත්යය වශයෙන් යනු නම් අ... |
නිච්ඡාතො (නිච්ඡාතො මුච්චතීති (ස්යා.)), මොක්ඛො විමොක්ඛො, විජ්ජාවිමුත්ති, අධිසීලං, අධිචිත්තං, අධිපඤ්ඤා, පස්සද්ධි, ඤාණං, දස්සනං විසුද්ධි (සුද්ධි (ස්යා.)) නෙක්ඛම්මං, නිස්සරණං පවිවෙකො, වොස්සග්ගො, චරියා, ඣානවිමොක්ඛො, භාවනා, අධිට්ඨානං, ජීවිතං. | [1] “නොමැළවුනේ මිදුනේනුයි” විමොක්ෂ නමි. විද්යා විමුක්තිය, අධිශීලය, අධිචිත්තය, අධිප්රඥාව, පස්සද්ධිය ඥානය, දර්ශනය, විශුද්ධිය, නෙක්ඛම්මය, නිස්සරණය, පවිවෙකය, වොස්සග්ගය, චරියා, ධ්යාන විමොක්ෂ, භාවනා අධිෂ්ඨානය, ජීවිතය. |
නිච්ඡාතොති නෙක්ඛම්මෙන කාමච්ඡන්දතො නිච්ඡාතො, අබ්යාපාදෙන බ්යාපාදතො නිච්ඡාතො...පෙ.... පඨමෙන ඣානෙන නීවරණෙහි නිච්ඡාතො...පෙ.... අරහත්තමග්ගෙන සබ්බකිලෙසෙහි නිච්ඡාතො. මොක්ඛො විමොක්ඛොති නෙක්ඛම්මෙන කාමච්ඡන්දතො මුච්චතීති - මොක්ඛො විමොක්ඛො. අබ්යාපාදෙන බ්යාපාදතො මුච්චතීති - මොක්ඛො විමොක්ඛො...පෙ.... පඨමෙන ඣානෙන නීවරණෙහි මුච්චතීති... | නොමැලවුනේ යනු නම්: නිෂ්කාම්යය කරණකොටගෙණ කාමච්ඡන්දයෙන් නොමැලවීමයි. අව්යාපාදය කරණකොටගෙණ ව්යාපාදයෙන් (ii) නොමැලවීමයි. (iii) ආලෝක සඤ්ඤාව කරණකොටගෙන ථිනමිද්ධයෙන් (මෙහි ii) අවික්ෂෙපය කරණකොටගෙන ඖද්ධත්යයෙන් (මෙහි ii) ධර්ම ව්යවස්ථාපනය කරණකොටගෙන විචිකිච්ඡාවෙන් (මෙහි ii) ප්රථමධ්යානය කරණකොටගෙන නීවරණ කෙරෙන් නොමැලවීමයි. අර්හත්... |
භාවනා අධිට්ඨානං ජීවිතන්ති කාමච්ඡන්දං පජහන්තො නෙක්ඛම්මං භාවෙතීති - භාවනාසම්පන්නො. නෙක්ඛම්මවසෙන චිත්තං අධිට්ඨාතීති - අධිට්ඨානසම්පන්නො. ස්වායං එවං භාවනාසම්පන්නො අධිට්ඨානසම්පන්නො සමං ජීවති, නො විසමං; සම්මා ජීවති, නො මිච්ඡා; විසුද්ධං ජීවති, නො කිලිට්ඨන්ති - ආජීවසම්පන්නො. ස්වායං එවං භාවනාසම්පන්නො අධිට්ඨානසම්පන්නො ආජීවසම්පන්න... | [17] භාවනාව, අධිෂ්ඨානය, ජීවිතය යන මෙහි කාමච්ඡන්දය දුරුකරමින් නෙක්ඛම්මය වඩානුයි “භාවනා සම්පන්න” නමි. නිෂ්කාම්ය වශයෙන් සිත ඉටානුයි “අධිෂ්ඨාන” සම්පන්න නමි. ඒ මේ භික්ෂුතෙමේ මෙසේ භාවනා සම්පන්නවූයේ විෂමව නොව ජීවත්වෙයි වැරදිලෙස නොව නිවැරදිව ජීවත් වෙයි. කිළිටිනොව පිරිසිදුව ජීවත්වේනුයයි ආජීව සම්පන්න නම් වේ. ඒ මේ භික්ෂුතෙමේ මෙස... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.